ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ Κατεύθυνση: Ψυχοπαιδαγωγικές συνιστώσες της πολυπολιτισμικότητας, ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ/ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΟΥ/ΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ: «Αθώοι και Φταίχτες» «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ» «Κρήτη μου» «Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα». ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗ ΘΕΟΠΟΥΛΑ, ΑΕΜ: 206 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΡΑΚΙΤΣΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΕΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ: ΤΣΙΟΥΜΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΤΣΟΚΑΛΙΔΟΥ ΠΕΤΡΟΥΛΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ...5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ...5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...6 Α' ΜΕΡΟΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: Θεωρητικό πλαίσιο Η έννοια της ταυτότητας Η ατομική και η κοινωνική ταυτότητα Η συλλογική ταυτότητα Η έννοια της ετερότητας Η εθνική ταυτότητα Έθνος και Εθνικισμός Ελληνική εθνική ταυτότητα Τουρκική εθνική ταυτότητα Ταυτότητα του φύλου Λογοτεχνία και εθνική ταυτότητα...46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 2.1. Λογοτεχνία Στοιχεία Θεωρίας της Λογοτεχνίας - Ανάλυση και ερμηνεία λογοτεχνικών έργων Γενικά στοιχεία αφηγηματολογίας Ανασκόπηση βιβλιογραφίας...60 Β' ΜΕΡΟΣ - ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 3.1. Σκοπός και ερωτήματα της έρευνας Υλικό της έρευνας

3 3.3. Η επιλογή της μεθόδου ανάλυσης, το σύστημα κατηγοριών Η ερευνητική διαδικασία Θεμελιακές κατηγορίες...69 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ 4.1 «ΚΡΗΤΗ ΜΟΥ» - ΣΑΜΠΑ ΑΛΤΙΝΣΑΪ «ΦΩΤΙΕΣ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ, ΣΤΑΧΤΕΣ ΤΟΥ ΟΙΔΙΠΟΔΑ» - ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ «ΑΘΩΟΙ ΚΑΙ ΦΤΑΙΧΤΕΣ» - ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ «ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΕΙΝΑΙ ΖΟΡΙΚΟ ΠΟΛΥ» - ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ: ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Κριτική, προβληματισμοί, διαλογική συζήτηση περί ταυτοτήτων των ηρώων των τεσσάρων μυθιστορημάτων. Η περίπτωση της Κρητικής ταυτότητας ΠΗΓΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η παρούσα μελέτη αφορά στην κατασκευή της ταυτότητας του/της Κρητικού/ιάς μέσα από τέσσερα ιστορικά μυθιστορήματα. Προσεγγίζονται οι έννοιες της ταυτότητας και της ετερότητας, της διαφορετικότητας και της διαπολιτισμικής κοινοτικής συνύπαρξης στο νησί της Κρήτης, καθώς επίσης και οι έννοιες του έθνους, της εθνικότητας και του εθνικισμού ως παράμετροι που συντελούν στη διάσπαση της συνύπαρξης αυτής. Αναλύεται για τους σκοπούς αυτούς η Θεωρία της Λογοτεχνίας και πραγματοποιείται υποκειμενική ανάλυση αφηγήσεων τριών συγγραφέων που κατάγονται από την Κρήτη (Μάρω Δούκα, Ρέα Γαλανάκη, Σαμπά Αλτίνσαϊ), μέσα στο ιδιάζον ιστορικό πλαίσιο με τις ιδιαίτερες κοινωνικές συνθήκες. Προκύπτουν μέσω της ανάλυσης συμπεράσματα που αφορούν στη συλλογική ταυτότητα του/της Κρητικού/ιάς αλλά και στις ατομικές ταυτότητες (έμφυλη, κοινωνική, προσωπική) των χαρακτήρων των μυθιστορημάτων. Λέξεις κλειδιά: ταυτότητα, ετερότητα, έθνος, εθνικισμός, διαφορετικότητα, διαπολιτισμικότητα, Θεωρία της Λογοτεχνίας, Ανάλυση κειμένων. ABSTRACT: This study involves the construction of the identity of the Cretan through four historical novels. The concepts of identity, diversity and intercultural communal coexistence on the island of Crete, as well as the concepts of nation, nationality and nationalism as factors that contribute to the breakdown of this coexistence are being approached. For these purposes the Theory of Literature is being analysed and subjective analysis is performed, derived from the narratives of three authors, originating from Crete (Maro Duka, Rea Galanaki, Saba Altinsai). The significant historical context as well as the particular social conditions are being considered. Through the analysis the findings which are obtained are related to the collective identity of the Cretan (resident or not), as well as the individual identities (gender, social, personal) of the novels' characters. Keywords: identity, diversity, nation, ethnicity, nationalism, interculturalism, Literary Theory, texts analysis. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Novels give you the matrix of emotions, give you the flavour of a time in a way formal history cannot. Doris Lessing «Τα μυθιστορήματα παρέχουν τη μήτρα των συναισθημάτων και δίνουν τη γεύση μιας εποχής με έναν τέτοιο τρόπο, που η επίσημη ιστορία δεν μπορεί να δώσει.» 4

5 -Ντόρις Λέσινγκ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βάσει ορισμών η λογοτεχνία είναι-σύμφωνα με τα εσωτερικά της κριτήρια- η έντεχνη μορφή του λόγου που χαρακτηρίζεται ως μυθοπλασία, ως «ιδιαίτερη» χρήση της γλώσσας, ως «μη πρακτικό» κείμενο και ως κείμενο που προκαλεί στον αναγνώστη αισθητική απόλαυση (Culler, 2000: 47). Θα έλεγε λοιπόν κανείς, πως μολονότι προσφιλής σε κάποιους/ες, δεν αποτελεί ένα είδος λόγου πρωτεύον, απαραίτητου στην καθημερινότητα του ατόμου, στις πρακτικές του ασχολίες, στις επαγγελματικές δραστηριότητες, στις κοινωνικές σχέσεις και στις ψυχαγωγικές του συνήθειες. Συνεπώς, από πολλές απόψεις, η λογοτεχνία σήμερα αποτελεί ουσιαστικά μια μειονότητα. Aπό την άλλη πλευρά, ωστόσο, είναι σ αυτόν το μειονοτικό λόγο της λογοτεχνίας που όλοι κάποιοι συχνότερα, άλλοι σπανιότερα στρέφονται προκειμένου να καταλάβουν και να ερμηνεύσουν όλο αυτόν τον κόσμο της καθημερινότητάς τους και τη θέση τους μέσα σ αυτόν. H σχέση του ατόμου με τη λογοτεχνία είναι ουσιαστικά μια σχέση φιλοξενίας ενός Άλλου (Αποστολίδου, Πασχαλίδης, Κοντολίδου, 2002), που βοηθά να αποκτήσουν σχήμα και νόημα τα προσωπικά και ιστορικά βιώματα του, ώστε να προσανατολιστεί μέσα σ ένα ολοένα και πιό περίπλοκο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, να πλάσει την ατομική αλλά και τη συλλογική του ταυτότητα. Τοιουτοτρόπως, ο άνθρωπος στην ίδια τη σχέση του με τη λογοτεχνία ανακαλύπτει έναν κώδικα συμπεριφοράς, ένα ηθικό κανόνα επικοινωνίας και συνδιαλλαγής με τον πολιτισμικό Άλλο. Eδώ και πολλούς αιώνες, το είδος λόγου που μεταφράζεται περισσότερο από κάθε άλλο είναι η λογοτεχνία. Παρά τις ενστάσεις όλων εκείνων που τονίζουν ότι η λογοτεχνία, ως εκφραστής της πολιτισμικής ιδιοπροσωπίας κάθε λαού, είναι ριζικά αμετάφραστη, αυτή συνεχίζει και μάλιστα με ολοένα αυξανόμενους ρυθμούς να μεταφράζεται, προσφέροντας την καλύτερη απόδειξη του γεγονότος ότι οι πολιτισμοί δεν ζουν και αναπτύσσονται μέσα σε μια αυτάρεσκη και αυτάρκη εσωστρέφεια αλλά μέσα από το διαρκή διάλογο και την αλληλοτροφοδότησή τους, ότι οι γλώσσες δεν συνιστούν κλειστούς, αυτο-ανακλώμενους κόσμους, αλλά μέσα επικοινωνίας, μέσα επαφής και προσοικείωσης (ο.π.). H λογοτεχνία είναι, λοιπόν, το πιο συχνά μεταφραζόμενο είδος λόγου γιατί αποτελεί ένα τόπο συνάντησης, όχι απλώς ενός συγγραφέα και του αναγνώστη, αλλά, κυρίως, των ιδιαίτερων πολιτισμικών αναφορών και υπαγωγών τους παράλληλα, το λογοτεχνικό κείμενο συντελεί στην κατανόηση άλλων τρόπων ζωής, και κατά προέκταση, στην απο-φυσικοποίηση και σχετικοποίηση του κόσμου του υποκειμένου (Καπλάνη, Κουντουρά, 2000: ). Η λογοτεχνία, επιπροσθέτως, μπορεί να θεωρηθεί ως ένας ιδιαίτερος τρόπος θέασης της ταυτότητας και το λογοτεχνικό έργο, με την αναπαράσταση απλών, ανθρώπινων ιστοριών που 5

6 διασταυρώνονται με κρίσιμα γεγονότα της Ιστορίας, και την άρθρωση ποικίλων φωνών και οπτικών, δίνει στον αναγνώστη, με άμεσο και εύληπτο τρόπο, τη δυνατότητα μιας πιο εύκαμπτης και πλουραλιστικής προσέγγισης ταυτοτήτων εν μέσω ιστορικών εποχών και γεγονότων και μάλιστα στο μικροεπίπεδο της καθημερινότητας και της ατομικότητας των ηρώων. Σύμφωνα με την Αποστολίδου, (στο: Χοντολίδου, 2008) η λογοτεχνία προσφέρει αφηγηματικά μοντέλα για την αφήγηση του τραύματος ενώ ταυτόχρονα προσφέρει μια κοινωνική αρένα πιο ασφαλή (γιατί προστατεύεται από τη μυθοπλασία) από τον ευρύτερο χώρο της πολιτικής και της δημόσιας ιστορίας. Από την άλλη πλευρά, οι αλλαγές που συντελούνται σε κοινωνικό επίπεδο οδηγούν σε μια εκ νέου, παγκόσμια κοινωνική ετερογένεια, η οποία διαμορφώνεται αέναα, παρόλη τη συντονισμένη προσπάθεια και επιτυχία, ομολογουμένως, της παγιοποίησης των εννοιών του «έθνους» και «κράτους». Η εν λόγω ετερογένεια υπαγορεύει έναν προσανατολισμό κατευθυνόμενο προς την ανάγκη της αρμονικής συνύπαρξης των λαών και των πολιτισμών και προσδίδει μια διαπολιτισμική διάσταση σε κάθε είδους επιστημονική θεώρηση. Η λογοτεχνική παραγωγή φαίνεται ότι συμβαδίζει με το εν λόγω πλαίσιο, καθώς, κατά τους Καρακίτσιο & Καρασαββίδου (2007), οι ανησυχίες των κοινωνικών υποκειμένων εκφράζονται μέσω των λογοτεχνικών κειμένων, αφομοιώνοντας ή διαμορφώνοντας τις κοινωνικές επιταγές και τα πολιτισμικά συμφραζόμενα της εποχής τους. Εξάλλου, η λογοτεχνία, κατά τον Hobsbawm (1994), συντελεί στη σφυρηλάτηση της ταυτότητας ταυτόχρονα με την ιστοριογραφία, τη γλώσσα και την ιδεολογία. Η παρούσα εργασία συνιστά μια προσπάθεια προσέγγισης, διερεύνησης και ανάλυσης από τη σκοπιά του αναγνώστη τεσσάρων λογοτεχνικών αναγνωσμάτων, στα οποία η πλοκή του μύθου ξετυλίσσεται στο νησί της Κρήτης, που χαρακτηρίζεται από ένα ιδιαίτερο κοινωνικό-πολιτικό ενδιαφέρον, καθώς αποτελούσε μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν (όπως άλλωστε και η πόλη της Θεσσαλονίκης, στον Ελλαδικό χώρο) περιοχή συνύπαρξης αλλά και σύγκρουσης φαινομενικά ετερόκλητων πολιτισμικών ομάδων. Πρόκειται για τα ιστορικά, ως προς το είδος, μυθιστορήματα: «Κρήτη μου», «Αθώοι και Φταίχτες», «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ» και «Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα». Η επιλογή των μυθιστορημάτων έγινε σκόπιμα βάσει περιεχομένου των κειμένων αλλά και λόγω της καταγωγής των τριών συγγραφέων, εκ των οποίων η Μάρω Δούκα και η Ρέα Γαλανάκη είναι κρητικές, ενώ η Σαμπά Αλτίνσαϊ κατάγεται από την Κρήτη, αν και η ίδια γεννήθηκε στον Ελλήσποντο, το γνωστό Τσανάκαλε της σημερινής Τουρκίας. Η προσπάθεια διερεύνησης θα κατευθυνθεί υπό το πρίσμα της κατασκευής της ταυτότητας του Κρητικού, είτε αυτή είναι εθνική, εθνοτική, θρησκευτική, έμφυλη, είτε πρόκειται περί της προσωπικής/ατομικής ταυτότητας των ηρώων, και η ανίχνευση θα πραγματοποιηθεί μέσα από την πλάγια, διαθλασμένη ματιά της τέχνης του λόγου και την ιδιοπροσωπίας των συγγραφέων. Θα επιχειρηθεί, δηλαδή, 6

7 τρόπον τινά, η συνανάγνωση των τεσσάρων αυτών μυθιστορημάτων, χωρίς ωστόσο ο στόχος να είναι η συγκριτική εξέταση των κειμένων, αλλά η διερεύνηση των ταυτοτήτων των ηρώων τους. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Τζιόβα (2007: ), στη συνανάγνωση κειμένων δεν είναι απαραίτητο η κατάληξη της διαδικασίας να αναδείξει κάποια υπόγεια συγγένεια, αλλά ακόμη κι αν αυτή προκύψει, δεν θα πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό. Όπως ο ίδιος παρατηρεί (ο.π.), η ανάγνωση ενός κειμένου είναι δυνατόν να φωτίσει με ιδιάζοντα τρόπο κάποιο άλλο κείμενο, που έχει ήδη διαβαστεί από έναν αναγνώστη και να λειτουργήσει σαν το πρίσμα εκείνο που θα προκαλέσει πληθώρα συνειρμών και απροδόκητων συσχετισμών, χωρίς τα λογοτεχνικά έργα να συνδέονται. Στην παρούσα έρευνα, ωστόσο, συνδετικός κρίκος όλων είναι ο κοινός τόπος που κυρίως διαδραματίζονται τα γεγονότα των μυθιστορημάτων η Κρήτη, η οποία κατακτήθηκε από την Οθωμανική αυτοκρατορία το 1669, κατακτώντας την από τους προγενέστερους Βενετούς διαχειριστές της, είναι η παράμετρος που συνδέει τα τέσσερα αυτά μυθιστορήματα. Όπως θα καταγραφεί παρακάτω, τα αφηγηματικά κείμενα επαληθεύουν και τη συναφή σύγχρονη ιστορική έρευνα που υπαγορεύει ότι η Κρήτη υπήρξε επί πολλές συναπτές δεκαετίες κοινωνία λειτουργικά και βαθύτατα πολυπολιτισμική, γεγονός που την καθιστά άκρως ενδιαφέρουσα. Επίσης, μια ακόμη κοινή παράμετρος στην ανάγνωση των ερευνηθέντων μυθιστορημάτων είναι και τα μυθιστορήματα της κ. Δούκα, τα οποία συνδέονται νοηματικά, καθώς εμπεριέχουν τις «ιστορίες» των μελών της ίδιας, ουσιαστικά οικογένειας, εμπλέκοντας έντεχνα το παρόν με το παρελθόν. Οι ταυτότητες των μυθιστορηματικών προσώπων ξεδιπλώνονται μέσω ατομικής δράσης και προσωπικών μαρτυριών αναμειγνύοντας με τον μοναδικό τρόπο της τέχνης το ατομικό με το συλλογικό. Ταυτοχρόνως, παρέχεται, μέσω της στενής προσέγγισης εννοιών όπως το έθνος και η πατρίδα, το έναυσμα για αναστοχασμό, αναθεώρηση και αποδόμηση παγιωμένων αντιλήψεων. Στο θεωρητικό υπόβαθρο αναλύονται θεμελιώδεις έννοιες όπως ταυτότητα, ετερότητα, έθνος και εθνικισμός, εμβαθύνοντας ειδικότερα στην ελληνική και τουρκική εθνική ταυτότητα αλλά και στην έμφυλη ταυτότητα (ανδρική αλλά και γυναικεία), καθώς και στην ατομική ταυτότητα, αλλά και στην έννοια της ετερότητας, πως δηλαδή ενσαρκώνεται ο «άλλος», ο «διαφορετικός» μέσω της αφήγησης. Επίσης, αποδίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα στη διαπλοκή της εθνικής ταυτότητας με την αφηγηματική τέχνη ενώ ταυτόχρονα επιχειρείται μια σύντομη παρουσίαση της Θεωρίας της Λογοτεχνίας προκειμένου να αποσαφηνιστεί η οπτική γωνία ανάλυσης. Το δεύτερο μέρος αφορά στη μεθοδολογία που εφαρμόστηκε σε συνάρτηση με τη στοχοθεσία και περιλαμβάνει την ανάλυση των κειμένων γύρω από τους κεντρικούς άξονες της έρευνας βάσει της ερευνητικής μεθόδου. Ακολουθούν τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση και παρατίθεται η βιβλιογραφία που αξιοποιήθηκε για τη διεκπεραίωση της παρούσας εργασίας. 7

8 Α' ΜΕΡΟΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1. Η έννοια της Ταυτότητας 1.1 Η ατομική και η κοινωνική ταυτότητα Η έννοια της ταυτότητας, σε μία προσπάθεια ορισμού και κατανόησης της λειτουργίας της, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, έχει απασχολήσει πληθώρα ερευνητών διαφορετικών επιστημονικών πεδίων. Αναφέρεται στο σύνολο των πεποιθήσεων, των αντιλήψεων και των συναισθημάτων που αφορούν το άτομο (Erikson, 1968) και αναπαριστά τη διαδικασία με την οποία το καθένα επιχειρεί να ενσωματώσει τις ποικίλες θέσεις, ρόλους και τις ανόμοιες εμπειρίες του σε ένα συνεκτικό μοντέλο του εαυτού (Epstein, 1978). Καθώς, λοιπόν, αποτελεί αντικείμενο μεγίστου ενδιαφέροντος στην επιστημονική κοινότητα, ποικίλες και πολύσημες είναι και οι προσπάθειες ορισμού της έννοιας της ταυτότητας. Θα επιχειρηθεί στο παρόν κεφάλαιο η συνοπτική βιβλιογραφική ανασκόπιση αφενός της έννοιας της ταυτότητας και αφετέρου της έννοιας της ετερότητας. Σύμφωνα με το Βρύζα, η ταυτότητα ορίζεται ως η ομοιότητα ατόμων, ομάδων, απόψεων, συμβόλων, αλλά και το σύνολο των χαρακτηριστικών που διαφοροποιούν κάποιον από κάποιον άλλον. Δε γεννιέται από το μεμονωμένο άτομο, αλλά συγκροτείται σε ένα πλαίσιο σχέσεων (Βρύζας, 2005: 169, 170). Η πολυδιάστατη φύση της ταυτότητας έχει πολλάκις υπογραμιστεί από τη σχετική βιβλιογραφική έρευνα, στην προσπάθεια ορισμού της. Κατά την Τσοκαλίδου (2005: 16,135), η ταυτότητα του ατόμου που συντίθενται από αναρίθμητα στοιχεία, όπως είναι η γλώσσα, η καταγωγή και η θρησκεία, είναι μια διαρκής και συνεχής εναλλασσόμενη πραγματικότητα για το υποκείμενο που τη βιώνει, καθώς αυτή εμπλουτίζεται, μεταλλάσσεται και ωριμάζει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Όσο αέναη ωστόσο, είναι η φύση της ταυτότητας, τόσο αυτή αποτελεί, σχεδόν αντιφατικά, θα έλεγε κανείς, μια σταθερά για το άτομο, καθώς: «η ταυτότητα συγκροτείται από ένα σύνολο υλικών, κοινωνικών και υποκειμενικών αναφορών. Το συναίσθημα της ταυτότητας δίνει συνοχή και νόημα στα επιμέρους στοιχεία και επιτρέπει στο άτομο να τα αναγνωρίζει ως στυλοβάτες της προσωπικότητάς του» (Μπαλτά, 2004: ). Οι συνιστώσες της προσωπικότητας του ανθρώπου, είναι πολυάριθμες και αντικατοπτρίζονται στις πτυχές της λειτουργικής του καθημερινότητας: στη γλώσσα που μιλάει, στις πεποιθήσεις, στις οικογενειακές 8

9 σχέσεις, στον τρόπο ζωής του. Για κάποιους μελετητές, η ταυτότητα δεν κατατέμνεται και όποιος διεκδικεί μια πιο σύνθετη ταυτότητα, καταλήγει στο περιθώριο. «Η ταυτότητά μου είναι ό,τι με κάνει να μην είμαι ταυτόσημος με κανέναν άλλον» (Μααλούφ, 2000: 18). Επιπροσθέτως, οι Κανακίδου και Παπαγιάννη (1997: 28) επισημαίνουν ότι δεν νοείται λειτουργικώς κοινωνικόν ον χωρίς να διαθέτει την προσωπική (ατομική και ομαδική) του ταυτότητα, καθώς «η διαμόρφωση της ταυτότητας του ατόμου -ατομικής και ομαδικής- αποτελεί έναν από τους βασικότερους μηχανισμούς κοινωνικοποίησης. Tο άτομο ταυτίζεται πρωτίστως με μεγάλες ανθρώπινες κατηγορίες όπως το φύλο, τη γλωσσική κοινότητα, τη θρησκεία». Σύμφωνος με τον ευμετάβλητο και συνεχώς μεταβαλλόμενο χαρακτήρα της ταυτότητας είναι και ο Wetherell (2005, ), ο οποίος αποδίδει τα παραπάνω χαρακτηριστικά της στις πολλαπλές φωνές που ακούγονται μέσα σε μια κοινωνικοπολιτισμική κοινότητα και στο πέρασμα του χρόνου. Είναι ευέλικτη, ασυνεχής και ανακατασκευάζεται κι επίσης η προσέλευσή της είναι συγκεκριμένη, έχει ιστορία, αλλά και μέλλον και όπως καθετί ιστορικό, έτσι και αυτή υποβάλλεται σε συνεχείς μετασχηματισμούς. Ομοίως, ο Hall επισημαίνει ότι «οι ταυτότητες είναι πάντοτε υπό κατασκευή και είναι μια συνεχής διεργασία και όχι ένα ήδη πραγματοποιημένο γεγονός, είναι τα ονόματα που δίνουμε εμείς στους διάφορους τρόπους με τους οποίους τοποθετούμαστε και τοποθετούμε τους εαυτούς μας μέσα στις αφηγήσεις του παρελθόντος (στο: ο.π.: 2005: 319). Σύμφωνα με τον Erikson (1968) έναν από τους πρώτους θεωρητικούς σε θέματα ταυτότητας τη δεκαετία 50-60, η διεργασία της ταυτότητας συντελείται ταυτόχρονα στην καρδιά του ατόμου, αλλά και στην καρδιά της κουλτούρας της κοινότητας στην οποία ανήκει και αυτό γιατί η συγκρότηση, η κατασκευή και η ενσωμάτωση της ταυτότητας δίνει στο υποκείμενο την αίσθηση της συνέχειας και της ενότητας. Αναφέρεται στο σύνολο των πεποιθήσεων και των συναισθημάτων που αφορούν τον εαυτό, την προσωπική ιστορία, την συνέχεια και την ομοιότητα της ύπαρξης του ατόμου στο χώρο, αλλά και στο χρόνο, καθώς και στην αναγνώριση αυτής της ομοιότητας από τους άλλους (Erikson, στο: Δραγώνα, ). Η αίσθηση λοιπόν της ταυτότητας βασίζεται σε μια διττή, ταυτόχρονη διαδικασία: στην αντίληψη της ομοιότητας και της συνέχειας της ύπαρξής του ατόμου στο χώρο και το χρόνο και στην αντίληψη ότι οι άλλοι γνωρίζουν αυτή την ομοιότητα και τη συνέχεια (Δραγώνα, 2007). Η αυτογνωσία και η συνειδητοποίηση της ταυτότητας του ατόμου συνεπάγεται της αποδοχής της ταυτότητας του άλλου. Ο Taylor (1992, στο: Μαράτου-Αλιπράντη & Γαληνού, 2000), υπογραμμίζει ότι: «η ταυτότητα διαμορφώνεται κατά ένα μέρος από την αναγνώριση ή μη αναγνώριση, συχνά δε από την παραγνώριση από τους άλλους, ενώ η μη αναγνώριση μπορεί να δημιουργήσει κάποια απειλή στην ύπαρξη του άλλου». Η ταυτότητα δεν είναι κάτι φυσικό και 9

10 αμετάκλητο, αλλά είναι περισσότερο μια νοητική κατασκευή, που διαμορφώνεται μέσα από μακρόχρονες και πολύπλοκες ιστορικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές διαδικασίες, δεν είναι κάτι στατικό, αλλά μια διαδικασία υπό συνεχή διαπραγμάτευση (ο.π.: ). Με την υποκειμενική και ρευστή, άλλωστε, φύση της ταυτότητας και της κατασκευής της συμφωνεί και ο Δαμανάκης (2007: 127), ο οποίος επισημαίνει ότι ναι μεν ο κάθε άνθρωπος γεννιέται σε μια κοινότητα, σε μια θρησκεία, σ έναν πολιτισμό αλλά το γεγονός αυτό δεν αποτελεί εχέγγυο ότι η ταυτότητά του θα διατηρηθεί ως έχει η ταυτότητα του θα δομηθεί μέσω της σύγκρισης με τις άλλες ομάδες και έχοντας ως στόχο τη διαφοροποίησή της. Η παραπάνω θέση του Δαμανάκη συνάδει και με τη θεωρία της συμβολικής αλληλεπίδρασης του Μead (στο: Χρηστάκης, 1997), ο οποίος εστίαζει στη σημασία της κοινωνικής αλληλεπίδρασης για την κατασκευή και διαμόρφωση της ταυτότητας, γιατί μέσα από την αλληλεπίδραση με τους άλλους έχει τη δυνατότητα το άτομο να αποκτήσει μια εικόνα του εαυτού του. Η αλληλεπίδραση είναι συνεχής και εμπλουτίζεται διαρκώς από την ετερογένεια που διακρίνει τις ομάδες, την ποικιλία των προσωπικών και των συλλογικών συστημάτων αξιών αλλά και το πολιτισμικό κεφάλαιο του καθενός, με ό, τι αυτό περιλαμβάνει. Η διαδικασία, λοιπόν, της διαμόρφωσης της ταυτότητας είναι υπό αυτό το πρίσμα πράγματι εξαιρετικά ρευστή και προσωρινή, εφόσον διαρκώς υπόκειται στην επαναδιαπραγμάτευση και στην αλλαγή (Κανακίδου, 2003). Η Γκέφου-Μαδιανού (2006: 67) αναφέρει ως βασική ιδέα για τις ταυτότητες ότι συγκροτούνται εντός της διαφοράς και του αποκλεισµού, άποψη που στηρίζεται από τη µια στη δοµική γλωσσολογία του Saussure και από την άλλη στην ψυχαναλυτική θεωρία του Lacan. Η ίδια φτάνει στον παραπάνω συσχετισμό συνδέοντας τη συγκρότηση των ταυτοτήτων με τη θεωρία του Lacan περί ασυνείδητου και γλώσσας, που αναπτύσσονται εξαιτίας της «διαφοράς» και αποτελούν µία ατέρµονη διαδικασία αποκλεισµού (ο.π.: 69), καθώς υπάρχει πάντα µια διαφορά ανάµεσα στον εαυτό και στη λέξη «εγώ» που αυτός προφέρει. Συνεχίζει συνδέοντας τα παραπάνω με τη θέση του Derrida, ο οποίος ισχυρίζεται ότι η κατασκευή της ταυτότητας βασίζεται στον αποκλεισµό κάποιου «Άλλου». Ουσιαστικά πρόκειται για μια διαδικασία σύγκρουσης, ενίοτε και βίαιης, όπου ιεραρχείται το «εγώ» σε αντιδιαστολή με το «άλλο», η οποία κάποιες φορές οδηγεί στον αποκλεισµό. Κατά τον Hall εξάλλου (ο.π: 71), οι ταυτότητες είναι αναπαραστάσεις, που «συγκροτούνται σε αντιπαράθεση προς µια απουσία, µια έλλειψη, ή διαχωρισµό από τη θέση του Άλλου». Άλλοι διακεκριμένοι μελετητές προτείνουν τη διάκριση της ταυτότητας σε προσωπική και κοινωνική (Goffman, 2001). Η έννοια της προσωπική ταυτότητας αφορά στη μοναδικότητα του υποκειμένου, με την προσωπική του ιστορία και την πορεία του μέσα στο χρόνο, δίνοντας μια αίσθηση ότι η ύπαρξή του δεν επαναλαμβάνεται και έχει συνείδηση της αποκλειστικότητας της 10

11 ατομικής του ύπαρξης (Γκότοβος, 2002: 103). Η προσωπική ταυτότητα προέρχεται από μια αίσθηση του εαυτού που βασίζεται σε διαπροσωπικές συγκρίσεις, διαχωρίζει το άτομο απ τα άλλα μέλη της ίδιας ομάδας, δίνοντας του το αίσθημα ότι είναι ξεχωριστό ως μέλος της ομάδας και ως άτομο (Κωστούλα-Μακράκη, 2001: 93). Ο διαχωρισμός αυτός, κατά τη διαδικασία συγκρότησης της ταυτότητας, υφίσταται και πέρα από συγκεκριμένες ιδιότητες του ατόμου, όπως οι ανταγωνιστικές διαθέσεις, τα χαρακτηριστικά του σώματος, ο τρόπος που συνδέεται με τους άλλους, τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, οι προσωπικές προτιμήσεις, οι πνευματικές ανησυχίες κ.τ.λ, καθώς η προσωπική ταυτότητα δεν είναι κάτι δεδομένο, αλλά περιέχει και την έννοια της ταύτισης, καθώς και της αιχμαλωσίας στην εικόνα και αποτελεί ένα κρίσιμο στάδιο στην ανάπτυξη του εαυτού. Ο Lacan (στο: Θεοδωρίδη, 2004: 117) υποστήριξε ότι το παιδί υφίσταται μια μορφή φαντασιακής αιχμαλωσίας του σε μια εξωτερική εικόνα, είτε αυτή είναι εικόνα πραγματική, είτε πρόκειται για τη φαντασιακή εικόνα ενός άλλου παιδιού. Μέσω αυτής της εικόνας του προσφέρεται ένας νέος έλεγχος πάνω στο σώμα. Αυτή η αίσθηση, μπορεί να είναι και ψευδαίσθηση, καθώς το άτομο αναγνωρίζει το σώμα του μέσω των άλλων». Επομένως, κατά τον Lacan, o «άλλος» είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Ο «άλλος» δεν υπάρχει, τον κατασκευάζει το ίδιο το άτομο, μέσα από γενικεύσεις και στερεότυπα. Ο «άλλος» λοιπόν, ο έταιρος, είναι ένα κομμάτι του εαυτού, της ταυτότητας, ένα «alter ego». Εντός της ίδιας της ταυτότητας εμπεριέχεται η εικόνα του άλλου. Με την παραπάνω θέση ταυτίζεται και η Κρίστεβα, η οποία δηλώνει ότι κατανοεί ότι έχει ταυτότητα, όταν βλέπει τον «άλλον» να διαφοροποιείται από εκείνη (Καρακίτσιος, 2012, σημειώσεις μαθήματος). Η προσωπική ταυτότητα έχει να κάνει με το πώς το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται την ταυτότητά του, τον εαυτό του και με το πως οι άλλοι αντιλαμβάνονται την ταυτότητα του ατόμου, καθώς και τα χαρακτηριστικά που της αποδίδουν (Κωστούλα-Μακράκη, 2001: 94). Αντίθετα η κοινωνική ταυτότητα παραπέμπει σε συλλογικότητες, δηλαδή το υποκείμενο ανήκει σε κοινωνικές κατηγορίες. Οι κοινωνικές κατηγοριοποιήσεις ορίζουν ένα άτομο εντάσσοντάς το συστηματικά σε μερικές κατηγορίες και αποκλείοντάς το από άλλες σχετικές κατηγορίες, οι οποίες δηλώνουν τι είναι και τι δεν είναι ένα άτομο. Σύμφωνα με τον Tajfel «κοινωνική ταυτότητα είναι η γνώση του ατόμου ότι ανήκει σε συγκεκριμένες κοινωνικές κατηγορίες σε συνδυασμό με τη συναισθηματική και αξιολογική σημασία που έχει γι αυτόν η ομάδα υπαγωγής» (Turner, στο: Παπαστάμου, 1999: ). «Η υπαγωγή ενός ατόμου σε ποικίλες επίσημες και ανεπίσημες κοινωνικές κατηγορίες όπως είναι η εθνικότητα, το φύλο, η θρησκεία, οι πολιτικοί θεσμοί κ.α. έχει να κάνει με την έννοια της κοινωνικής ταυτότητας» (Goffman,1963 Turner, 1999 Γκότοβος, 2002 Wetherell, 2005). Η εγχώρια και παγκόσμια βιβλιογραφία βρίθει ορισμών περί ταυτότητας για τον Γκότοβο, ο καθένας «ανήκει σε πολλαπλές συλλογικότητες, είναι ένα πολυταυτοτικό από κοινωνικής πλευράς υποκείμενο» (2002: 10). Καθένας μπορεί να συμμετέχει σε πολλά ταυτόχρονα και διαφορετικού 11

12 μεγέθους κοινωνικά σύνολα όπως είναι η οικογένεια, το έθνος, το γένος, η φυλή, μια θρησκευτική κοινότητα, μια επαγγελματική ομάδα, μια εθελοντική οργάνωση και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα (Ιντζεσιλόγλου, 2000: 178). Η πλειονότητα των μελετητών συμφωνεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν πολλές ταυτότητες και συχνά αντιτιθέμενες που μπορούν να αλλάξουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες. Το άτομο σχηματίζει και αναπτύσσει την ταυτότητά του σύμφωνα με το πως το βλέπουν οι άλλοι αλλά και σύμφωνα με τον τρόπο που βιώνονται οι εμπειρίες του καθενός, κατά τον Rosenthal (1987), ο οποίος αναφέρει τις έννοιες «ετεροπροσδιορισμός» και «αυτοπροσδιορισμός» αντίστοιχα. Η ταυτότητα λοιπόν, ως κοινωνική κατασκευή, είναι ένας τρόπος διαφοροποίησης από τον/την άλλο/η. Η σχέση της με τη γλώσσα είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη (Κωστούλα-Μακράκη, 2001: 92, 94, 107). Η Φραγκουδάκη (1987: 84) γράφοντας για την αμφίδρομη σχέση γλώσσας-ταυτότητας αναφέρει πως η άρνηση ή απώλεια της ταυτότητας είναι εκείνη που μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια της γλώσσας. Κοινό τόπο όλων των μελετητών αποτελεί η πολυσχιδής φύση της έννοιας της ταυτότητας: «Οι άνθρωποι έχουν πολλαπλές και συχνά αντιτιθέμενες ταυτότητες, οι οποίες συγκρούονται σε συγκεκριμένα συμφραζόμενα και από συχνά ανταγωνιστικούς και πολιτισμικούς λόγους, μέσα από επικοινωνιακές διαδικασίες στις οποίες είναι εγγεγραμμένες στρατηγικές διαφοροποίησης και αποκλεισμού» (Αβδελά, 1997α). Οι ταυτότητες είναι αλληλεπιδραστικές και αλληλοσυσχετιζόμενες, διασταυρώνονται μεταξύ τους σε μία αδιαφοροποίητη σχέση. Άλλες όψεις της ταυτότητας είναι ανοιχτές σε διαδικασίες αλλαγής ενώ άλλες είναι δύσκολο να αλλαχθούν (Cummins, 1999). Σύμφωνα με τον Giddens (1991), οι ταυτότητες δεν είναι κάτι το δεδομένο και στατικό αλλά προϋποθέτουν διαρκή αναστοχασμό, αυτοσυνείδηση, αναστοχαστική αναδίπλωση και αίσθηση ότι κάτι συνεχώς συντελείται. Έτσι, υποστηρίζεται πως δεν παραμένουν αναλλοίωτες στο χρόνο αλλά αναπροσαρμόζονται ανάλογα με τις συνθήκες της κάθε εποχής, οπότε είναι βαθιά ριζωμένες στο περιβάλλον, σφυρηλατούνται μέσα από πλήθος ιστορικών γεγονότων και εμπειριών και επηρεάζονται από τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της εποχής. H αναγνώριση ή μη της ταυτότητας από τους άλλους κατά ένα μέρος την διαμορφώνει, με την έλλειψη αναγνώρισης να συντελεί, συχνά, απειλή για την ύπαρξη του «άλλου». Η συνείδηση του εαυτού και των «άλλων» επιτυγχάνεται μέσα από αναπαραστάσεις, μέσα από μία συνεχή διαδικασία αναζήτησης νοημάτων και μέσα από κοινές εμπειρίες. Είναι συνυφασμένη τόσο με την επίγνωση της παρουσίας του «άλλου», όσο και με το «ανήκειν» στην ευρύτερη συλλογικότητα (Taylor, 1985). Κατά τον Χρηστάκη (1997), η διαλεκτική ετερότητας-ομοιότητας απαντάται ως δυναμικός παράγοντας ταυτοτικής συγκρότησης κατά την επαφή του «εγώ» με τον «άλλο» στο 12

13 πλαίσιο της εμπειρίας μέσα στην ομάδα υπαγωγής. Η απειλή της ταυτότητας μίας ομάδας και, κατά συνέπεια, η αρνητική αυτοεκτίμηση προέρχονται από την «κατωτερότητα» που της αποδίδεται κατά την σύγκρισή της με τα μέλη διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, με αποτέλεσμα την δημιουργία ψευδαισθητικών ταυτοτήτων μέσω αφομοίωσης υποτιμητικών αξιολογήσεων και εσωτερίκευσης αρνητικών στερεοτύπων και με στόχο τη διόγκωση της προβολής της αυτοεικόνας λόγω της προσλαμβανόμενης απειλής από τον «Άλλο» (Δραγώνα, 1997). Σύμφωνα με την Κωστούλα-Μακράκη (2001: 92) η ταυτότητα είναι μια έννοια σφαιρική που περιλαμβάνει την προσωπική, την κοινωνική, την εθνική/εθνοτική και την πολιτισμική ταυτότητα. Πρόκειται για το αποτέλεσμα των διασταυρώσεων και διακρίνεται σε ατομική, πολιτιστική ή συλλογική. Όσον αφορά συγκεκριμένα στην πολιτισμική ταυτότητα, που συνδέεται στενά με την έννοια της κουλτούρας, ο Μπέρκ διακρίνει πέντε χαρακτηριστικά, κατά τα οποία, η ταυτότητα συνεχώς μετασχηματίζεται και αλλάζει, το υποκειμενικό και αντικειμενικό μέσα της συνεχώς συνδέονται, είναι ενεργός, ολότητα και όλοι οι παράγοντές της μεταβάλλονται (Βρύζας, 2005: ). Η κουλτούρα, σύστημα αξιών, κανόνων, σκέψης, υποδηλώνει ως κοινωνική διαδικασία τις εκφράσεις της ζωής, διαμορφώνει κατά τον Ρ. Ουίλλιαμς την κοινωνική πραγματικότητα, είναι σύστημα νοημάτων, μια μη στατική οντότητα, και μαζί με την ταυτότητα δεν είναι ουσία αλλά σχέση, δεν είναι κληρονομιά αλλά συνεχής διαπραγμάτευση, είναι ωστόσο μια έννοια ασαφής και αόριστη (οπ., 2005: 174, 175, 177, 179). Για τον Αλεξάκη (2001), η ατομική ταυτότητα είναι συνυφασμένη με το «εγώ», που έρχεται σε αντιδιαστολή με το «άλλος» και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το προσωπικό όνομα (βαφτιστικό, παρωνύμιο) και τα προσωπικά βιώματα του καθενός. Αντίθετα, η συλλογική ταυτότητα σχετίζεται με το «εμείς» που επίσης αντιδιαστέλλεται με τους «άλλους» και συνδέεται με το συλλογικό όνομα και τα κοινά βιώματα, την ιστορία της ομάδας. Στις συλλογικές ταυτότητες υπάρχουν στερεότυπα (ο.π.: 164, 165). Δεν νοείται η ύπαρξη της κοινωνικής ή ατομικής ταυτότητας χωρίς συναισθηματικά στοιχεία έννοιας συνυφασμένης επίσης και με την αυθεντικότητα, στην οποία βασίζεται όταν την αποδίδουμε σε μια μειονότητα ή σε μια πλειονότητα (Γκέφου-Μαδιανού, 2003: 48-51). «Οι ταυτότητες συγκροτούν ένα δομικό πλέγμα που ταξινομεί και προσδιορίζει τα κοινωνικά άτομα. Αυτό καθόλου δεν σημαίνει πως οι τροχιές των συγκεκριμένων ατόμων είναι εκ των προτέρων προσδιορισμένες ή πως το πλαίσιο των εμπειριών τους είναι προδιαγεγραμμένο» (Σταυρίδης, 2010: 34). Μιλώντας προηγουμένως για ατομική και συλλογική ταυτότητα δημιουργείται το ερώτημα: «τι ρόλο παίζουν η ταύτιση, ο αναστοχασμός και η διϋποκειμενικότητα, έννοιες που προϋποθέτουν ότι προκειμένου να συγκροτηθούν οι ταυτότητες χρειάζονται απαραίτητα και τον Άλλο ;» τον οποίο 13

14 επικαλείται και ο Giddens (1991) εφόσον θεωρεί πως η ατομική ταυτότητα συγκροτείται από το «εγώ» και το «εσύ». Η ταυτότητα αποκτά το νόημά της από τη σύνδεση της έννοιας του εαυτού με αυτή του Άλλου, είτε είναι ατομική, εθνική, εθνοτική, θρησκευτική, έμφυλη. Ο Epstein (1978) είχε κάνει λόγο για την δι-υποκειμενικότητα, την οποία συνδέει με την επίγνωση του εαυτού και για την ταυτότητα ως σύνθετη έννοια της δράσης (Γκέφου-Μαδιανού, 2003: 43-45). Για τον Βρύζα (2005:183,184,188,192,193) η κατασκευή της ταυτότητας αποτελεί προϊόν διαμόρφωσης μιας μακρόχρονης διαδικασίας (ιστορικής, κοινωνικής, πολιτιστικής), κατά την οποία συντελείται διαπάλη ατόμων και ομάδων. Ο ίδιος θεωρεί ότι η κατασκευή της ατομικής ταυτότητας συγκεκριμένα, μορφοποιείται από την πολλαπλότητα των αλληλεπιδράσεων που διατηρεί το άτομο με τον περιβάλλοντα κόσμο, με συνέπεια τον κατακερματισμό της προσωπικότητας μέσα σε συστήματα αξιών που αλληλοσυγκρούονται. Επιπλέον, το γεγονός ότι μια ενοποιημένη κουλτούρα είναι και μισαλλόδοξη, μια ισχυρή συλλογική ταυτότητα γεννά ξενοφοβία και ρατσισμό, που δεν είναι το μίσος προς τον Άλλο αλλά το μίσος προς τον ίδιο τον εαυτό. Συνεπώς, η ταυτότητα δεν είναι σταθερή μέσα στο χρόνο, η ενότητά της είναι προβληματική και η αναγνώριση του ομοίου είναι κάθε άλλο παρά προφανής. Αλλά και σχετικά με την πολυπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων η Τσοκαλίδου (2005:134) σημειώνει ότι «η ταυτότητα ή οι ταυτότητες ενός ατόμου ή μιας κοινότητας που ζει ανάμεσα σε κουλτούρες και γλώσσες φαίνεται να βρίσκεται σε διαρκή αλληλεπίδραση με τους προσωπικούς, αλλά και τους ευρύτερους κοινωνικούς, πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη ζωή και την εξέλιξη της κάθε κοινότητας».ομοίως, ο Μααλούφ (2000) αναφέρει ότι για τον άνθρωπο είναι απολύτως αναγκαίο να δημιουργεί «γέφυρες» προς τον «άλλον», ώστε να ικανοποιηθεί η ανάγκη για τη συγκρότηση της ταυτότητας, που είναι υπόθεση συμβόλων, ίσως και επιφάσεων. Η εν λόγω αλληλεπίδραση, λοιπόν, άλλοτε δημιουργεί γέφυρες και άλλοτε συγκρούσεις. Στην ανάγκη να κατέχει τη δική του ταυτότητα ο άνθρωπος, όντας πολίτης του κόσμου, επιθυμεί να διαφυλάξει την ιδιαιτερότητά του διεκδικώντας ωστόσο το δικαίωμα στη διαφορά προβαίνει σε μια έξαρση ταυτοτήτων λόγω της κατάρρευσης του διπολικού συστήματος και λόγω της παγκοσμιοποίησης. Στη προσπάθεια της κάθε ομάδα μέσα στην αβεβαιότητα της σημερινής εποχής να ενισχύσει και να επιβεβαιώσει την ταυτότητά της ενίοτε φτάνει σε σημείο να απορρίψει άλλες ομάδες, εκδηλώνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις μια ναρκισσιστική διάθεση και γεννώντας φαινόμενα όπως είναι αυτά του ρατσισμού, του σεξισμού, της ξενοφοβίας, του θρησκευτικού φανατισμού και εθνικισμού που μεταθέτουν στους άλλους όλα τα δεινά της δυτικής κοινωνίας (Βρύζας, 2005 : ). Παρόμοια θέση έχει και ο Ιντζεσιλόγλου (2000 : ), ο οποίος θεωρεί ότι «η συλλογική 14

15 ταυτότητα ως προϊόν και παράγοντας ταυτόχρονα κοινωνικοποίησης, συμβάλλει στην ανάδειξη και ενίσχυση ενός ναρκισσιστικού ιδεώδους εγώ και εμείς». Ο ναρκισισμός αυτός, ως διαστρεβλωμένη πτυχή μιας υπερτιμημένης αυτοεκτίμησης, δύναται να μετατραπεί σε αντίδραση μίσους για τους άλλους, γεννώντας φαινόμενα όπως η ξενοφοβία και ο ρατσισμός. Για να επιτευχθεί ωστόσο η αρμονική ισορροπία μεταξύ αυτοεκτίμησης και σεβασμού στην οντότητα, ταυτότητα και αυτοεκτίμηση των άλλων, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η αμοιβαιότητα και η πολιτιστική ωριμότητα ανάμεσα στις ομάδες, η οποία με τη σειρά της δεν μπορεί παρά να είναι προϊόν της παιδείας, όχι μόνο με τη μορφή της εκπαίδευσης, αλλά και ως έργου ζωής (ήτοι δια βίου μάθησης). Η αναζήτηση της ταυτότητας συνάδει με μια αποσύνδεση από την παγκοσμιότητα και το μακροκοινωνικό. Η ταυτότητα είναι κάτι το παράδοξο, «ο χαρακτήρας αυτού που είναι ταυτόσημος: το να είμαστε ταυτόσημοι με τους άλλους, να μοιάζουμε με τους άλλους». Η έκκληση για ταυτότητα είναι αμυντική και λαμβάνεται ως η αντίσταση στην αλλαγή κα η φυγή στις εσωτερικές συγκρούσεις, αλλά μπορεί να είναι και επιθετική και φαντάζει ως ανατροπή της ξένης κυριαρχίας και δημιουργία μιας άλλης κοινωνίας (Bolle de Bal, 1997: 161, ). Η ταυτότητα, επομένως, βρίσκεται στο επίκεντρο της διαλεκτικής του ενός και του πολλαπλού. Η δήλωση «είμαι», θεμέλιο της υποκειμενικής βεβαιότητας της ύπαρξης, παραπέμπει σε μία ή περισσότερες κατηγορίες αναφοράς (ηλικιακή ομάδα, φύλο, κοινωνική τάξη κ.ά.), αλλά και στην ατομική ιδιαιτερότητα, σε έναν αμιγώς προσωπικό τρόπο αντίληψης της ύπαρξης και της θέσης του ατόμου, καθώς και στην βιωματική ανάληψη ρόλων (Χρηστάκης, 1997: 213). Αυτή ακριβώς η διαλεκτική του ενός και του πολλαπλού, εξηγεί γιατί η ταυτότητα συγκροτείται μέσα από τη συνάντηση του ατόμου με την κοινωνία και της αντικειμενικότητας των κοινωνικών θέσεων με την υποκειμενικότητα, από τον τρόπο δηλαδή που βιώνει κανείς τον εαυτό του μέσα στην κοινωνία. Η αλληλεπίδραση μπορεί να είναι θετική, αν και υπάρχει ο κίνδυνος του διχασμού της προσωπικότητας ενός ατόμου, εφόσον η ταυτότητα του διασπάται, όταν βρίσκεται ανάμεσα στην έντονη αντίφαση της υποκειμενικής και αντικειμενικής αλήθειας (Gaulejac, 1997: 313, 315). Επιπλέον, οι θεωρητικοί του κοινωνικού κονστρουξιονισμού πρεσβεύουν την άποψη πως η ταυτότητα δομείται αποσπασματικά και πως είναι ασυνεχής, ευέλικτη και πολλαπλή. Τόσο η ομαδική, όσο και η ατομική, διαμορφώνονται από το κοινωνικό πλαίσιο. Η ταυτότητα επιτελείται καθώς οι άνθρωποι ομιλούν και επομένως, στο μυαλό μας υπάρχει μια συσσώρευση φωνών, που εξηγούν τις διαφορές των ατόμων στην έκφραση του ρατσισμού (Wetherell, 2005: ). Για την Γκέφου-Μαδιανού, (2003: 18, 19) η μετανεωτερική εποχή αναγνωρίζει στο υποκείμενο περισσότερες δυνατότητες για αυτοσυγκρότηση αλλά και το τοποθετεί σε ένα κόσμο κατακερματισμένο στον οποίο απουσιάζουν τα συνολικά οράματα, με αποτέλεσμα να συντίθεται ένας χώρος όπου οι ταυτότητες είναι ρευστές, άστατες και συμπτωματικές. Η ταυτότητα για τον 15

16 Hall (1995, στο: ο.π.) πρεσβεύει την ανατροπή του παλιού και την ανάδυση του καινούργιου και αποτελεί όρο μεταβατικό που πρέπει να διατηρηθεί. Παρά την ανατροπή του παλιού, ο άνθρωπος αναζητά το παρελθόν του «για να φτιαχτεί η γέφυρα που παρακάμπτει το παρόν και οδηγεί συγχρόνως στο παρελθόν και το μέλλον μέσα από την επιστροφή στις ρίζες, χρειάζονται οι επαληθεύσεις της συγγένειας με αυτό το παρελθόν» (Φραγκουδάκη, 1987: 232). Το παρελθόν από μόνο του όμως δεν αρκεί για τη συγκρότηση της ταυτότητας του ψυχικά υγιούς ατόμου. Όπως συνιστά και ο Μααλούφ (2000: 212), αντί να αναζητά κανείς καταφύγιο αποκλειστικά στο εξιδανικευμένο παρελθόν, οφείλει να μπορεί να ταυτιστεί, έστω και λίγο, με τον κόσμο που τον/την περιβάλλει. Στη ρητορική αντιπαράθεση νεωτερικότητας και παράδοσης ο Giddens θεωρεί πως η πρώτη πρεσβεύει την αμφισβήτηση και τον ριζοσπαστικό προβληματισμό, στην οποία έμφυτος υπάρχει ο αναστοχασμός, που δεν είναι απλά αυτογνωσία και καταστρέφει την παράδοση που είναι φορέας ταυτότητας. Όμως όσο αντίθετες και αν είναι η νεωτερικότητα με την παράδοση ανάμεσά τους αναπτύσσεται η μυθο-θεωρία των Giddens και Beck, σύμφωνα με την οποία το νεωτερικό είναι μια ιστορική κατασκευή, είναι τρόπος ζωής, που διαμορφώνεται εκ νέου όταν απειλείται και με αυτή προσπάθησαν να περισώσουν τη δυτική πολιτισμική ταυτότητα (Αργυρού, 2003: , ). Όπως προαναφέρθηκε, έκδηλο μέσω της βιβλιογραφικής επισκόπισης είναι το γεγονός ότι η ταυτότητα που εμπερικλείει τις έννοιες του άλλου και της διαφορετικότητας είναι νοητική κατασκευή, διαμορφώνεται μέσα από μακρόχρονες και πολύπλοκες διαδικασίες,και βρίσκεται σε συνεχή διαπραγμάτευση και έξαρση, ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης και του διεθνισμού (Μαράτου- Αλιμπράντη,& Γαληνού 2000: 110,111,116 ). Σύμφωνα με τον Μααλούφ (2000:18) οι σύγχρονοι πολίτες επιβάλλεται να αποδεχτούν τα στοιχεία της μετανεωτερικής εποχής, ως πολίτες του κόσμου, και ταυτόχρονα να μελετήσουν την ταυτότητά τους, εξημερώνοντάς την, ταυτίζοντάς την με το σημερινό κόσμο και τη χώρα που ζουν, διατηρώντας την κουλτούρα της προγονικής προέλευσης, πάντα αποδεχόμενοι και την κουλτούρα με την οποία θα έρθουν σε επαφή συμμετέχοντας ενεργά. Όλα τα παραπάνω αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση ώστε «όλοι να μπορούν να ζουν τις ποικίλες υπαγωγές τους με εσωτερική γαλήνη - είναι ουσιαστικό και για τη δική τους προκοπή και για την κοινωνική ειρήνη». Ως προς τη θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας, κατά τους Tajfel και Turner διακρίνεται από τρία στάδια: α) την κοινωνική κατηγοριοποίηση: το άτομο κατανοεί την κοινωνία και οργανώνει τις ατομικές αντιλήψεις για τον εαυτό του και τους άλλους μέσα από το περίγραμμα, τη φόρμα που δημιουργούν οι διάφορες κοινωνικές ή ομαδικές κατηγορίες της καθημερινής ζωής, όπως η τάξη, το κοινωνικό φύλο, η «φυλή», η εθνικότητα, κ.α.. Οι κατηγορίες αυτές δεν γεννιούνται αυθόρμητα, 16

17 δεν είναι ιδιοσυγκρασιακές, αλλά συναινετικές, τυπικές και κατασκευάζονται κοινωνικά. β) την κοινωνική ταύτιση: όταν το άτομο αναγνωρίζει τον εαυτό του και αναγνωρίζεται ως μέλος μιας συγκεκριμένης ομάδας και όχι κάποιας άλλης, τότε στα ίδια τα μάτια του ατόμου αλλά και στα μάτια των άλλων το άτομο αποκτά μια ταυτότητα και ένα αντίστοιχο αξιακό σύστημα. Οι κοινωνικές ταυτότητες καθορίζουν για το άτομο την αξία του ή το κύρος του και είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες για την αυτο-αξιολόγηση και την αυτο-εκτίμηση, την εικόνα για τον εαυτό. γ) την κοινωνική σύγκριση: το κάθε μέλος της ομάδας που επιθυμεί μια θετική κοινωνική ταυτότητα και θετική αυτο-εκτίμηση ενθαρρύνεται στο να μεγιστοποιεί τη διαφορά ανάμεσα στην ομάδα που ανήκει και στην εξω-ομάδα ως προς το σημείο εκείνο που αποτελεί αντικείμενο σύγκρισης. Οι ομάδες οδηγούνται συνεχώς σε διεργασίες διομαδικών συγκρίσεων. Η σύγκριση θεωρείται ο μόνος τρόπος για την ομαδική αξιολόγηση και έτσι προκύπτει ο διομαδικός ανταγωνισμός, ο οποίος επιβάλλεται ως μέσο αυτοεπιβεβαίωσης της αξίας μιας ομάδας και ενίσχυσης της θετικής της ταυτότητας μέσα από τη μεγιστοποίηση της διαφοράς με τις άλλες ομάδες (Wetherell, 2005: ). Η διαμόρφωση λοιπόν της ταυτότητας του ατόμου, ατομική και συλλογική αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς μηχανισμούς κοινωνικοποίησης του, μια και κατά τη διαδικασία αυτή το άτομο ταυτίζεται πρώτα με μεγάλες κατηγορίες, όπως το φύλο, τη γλωσσική κοινότητα, τη θρησκεία, άρα πρωτίστως διαμορφώνεται η ταυτότητα της ομάδας του, μέσω της οποίας επικοινωνεί και έρχεται σε επαφή με άλλα άτομα, διαμορφώνοντας έτσι την ατομική του ταυτότητα (Κανακίδου, 1997). Με την έννοια αυτή, συνεπώς, η ατομική ταυτότητα είναι παράλληλα αμιγώς κοινωνική ταυτότητα. Η ομάδα, επομένως, είναι αυτή που συντελεί στην οικοδόμηση του εαυτού σε σχέση με το περιβάλλον και τους άλλους και άρα ο ρόλος της πρωταγωνιστικός ο Mead μέσα από τη θεωρία της συμβολικής αλληλεπίδρασης, υποστηρίζει ότι η αντίληψη για τον εαυτό μας, προκύπτει από την αλληλεπίδραση με τους άλλους, τα μέλη της ομάδας στην οποία ανήκουμε και μας περιβάλλει, και είναι αποτέλεσμα σκέψης των αντιδράσεων που οι άλλοι εκδηλώνουν προς εμάς. Η κοινωνική αλληλεπίδραση αποτελεί τη βασικότερη προϋπόθεση για τη συγκρότηση της ταυτότητας (Χρηστάκης, 1997). Τοιουτοτρόπως, ο τρόπος κατανόησης του «άλλου» προσδιορίζει και τη δομή επικοινωνίας μιας κοινωνίας, αφού η ταυτότητα βρίσκεται στο κέντρο της διαλεκτικής σχέσης του ενός και του πολλαπλού (Κωνσταντοπούλου, 2000: 11-12). Η ταυτότητα δομείται μέσα από τη σύγκριση με τις άλλες ομάδες και έχει ως σκοπό να προβάλλει τη διαφορετικότητα της (Κωστούλα- Μακράκη, 2001: 96). Επομένως, η έννοια της ταυτότητας αναφέρεται στην αντίληψη των ανθρώπων γι αυτό που είναι ατομικά ή συλλογικά και στους τρόπους με τους οποίους αυτή κατασκευάζεται κοινωνικά και 17

18 πολιτισμικά (Smith, 2006: 366). Η ετερότητα, απ' την άλλη, προϋποθέτει τη διαδικασία της σύγκρισης, είτε αυτή είναι συνειδητή είτε ασυνείδητη, αφού, ως μονάδα, κανείς δεν μπορεί να είναι διαφορετικός (Γκότοβος, 2002:16). Η προσπάθεια κατανόησης του άλλου φαίνεται πως γίνεται πάντα σε σχέση με το υποκείμενο και σε αντιδιαστολή με όσους το περιβάλλουν, καθώς η ταυτότητα οικοδομείται και διαφοροποιείται μέσω των άλλων και η ετερότητα συνιστά το διαλεκτικό έτερο της ταυτότητας (Κυριακάκης, 2006). Η ταυτότητα για τον Hobsbawn (2000), έχει να κάνει με τη διαφορετικότητα και την έννοια του «άλλου», ενώ παράλληλα συγκροτείται μέσα από την αλληλεπίδραση των κοινωνικών σχέσεων. Για τη συγκρότηση της ταυτότητας του ατόμου, τέσσερα είναι τα κριτήρια που θεωρούνται βασικά: α) η ιδεολογία, β) η ιστοριογραφία, γ) η λογοτεχνία που αφηγείται την καθημερινή ζωή και δ) η γλώσσα, η οποία αποτελεί μέσο κοινωνικοποίησης, αφού κάθε άτομο συνειδητοποιεί την ταυτότητα του, βλέποντας τον εαυτό του μέσα από τους άλλους (ο.π., στο: Μαράτου-Αλιπράντη & Γαληνού, 2000: 111). Ιδιαίτερα τελευταία, οι έννοιες της ταυτότητας και της ετερότητας απασχολούν έτι περισσότερο τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα (κυρίως στους τομείς της ψυχολογίας, της ανθρωπολογίας, της εθνογραφίας, της κοινωνιολογίας και της παιδαγωγικής). Στην αύξηση του ενδιαφέροντος για την ταυτότητα και την ετερότητα φαίνεται πως έχει παίξει ρόλο η παγκοσµιοποίηση, η οποία με τη σειρά της είναι αποτέλεσμα πολλών συνισταμένων, όπως οι κοινωνικές-πολιτικές εξελίξεις στον παγκόσμιο χάρτη, που οδήγησαν με τη σειρά τους σε μεγάλη κινητικότητα ομάδων ανθρώπων. Σε αυτό το πλαίσιο μετακίνησης, παρουσιάζεται ακόμα εντονότερη η ανάγκη της αναγνώρισης της διακριτής ταυτότητας των ανθρώπων (Γκέφου-Μαδιανού, 2006: 15-16), είτε ανήκουν σε αυτούς που μετακινούνται, είτε όχι. Όπως άλλωστε υπογραμμίζει ο Γκόβαρης (2004), τα άτομα σήμερα δε χαρακτηρίζονται από μια ενιαία ταυτότητα, αλλά από τη σύνθεση πολλών ταυτοτήτων που κατά ένα μέρος είναι αντιθετικές μεταξύ τους και αυτό γιατί ο σημερινός άνθρωπος διαμορφώνει την ταυτότητά του μέσα σ ένα πλαίσιο κοινωνικών σχέσεων, το οποίο αλλάζει διαρκώς τόσο χρονικά όσο και χωρικά μέσα από διαδικασίες διαφοροποίησης, εγκλεισμού και αποκλεισμού Η συλλογικές ταυτότητες Μια χαρακτηριστική θέση του Φρόυντ συνοψίζει εύστοχα τη θέση ότι δεν νοείται ατομική ταυτότητα έξω από το κοινωνικό σύνολο η θέση αυτή υπογραμμίζει ότι παρόλο που ό,τι ονομάζεται «Εγώ» συνιστά μια «αναγκαία μορφή» γύρω από την οποία θα οργανωθούν όλες οι νοητικές διαδικασίες, το «νόημα» αυτής της μορφής παραμένει κατ' ανάγκην εγκλωβισμένο στις συγκεκριμένες κοινωνίες και στα συγκεκριμένα συστήματα σημασιών που εκτρέφονται στους 18

19 κόλπους τους (Τσουκαλάς, 2010: 36). Αντίστοιχα (αλλά με μεγαλύτερη, ομολογουμένως, περιπλοκότητα), αν η κατασκευή του «Εγώ» αναφέρεται στην ατομική ταυτότητα και η κατασκευή του «Εμείς» στην κατασκευή της οποιασδήποτε συλλογικής ταυτότητας, η φαντασιακή φύση της διαδικασίας κατασκευής των συλλογικών ταυτοτήτων δεν νοείται αλλιώς παρά εμποτισμένη στην ιστορικότητα των πολιτισμών μέσω εκ των οποίων αναδύονται (ο.π.: 37). Με αυτόν τον τρόπο, στο πλαίσιο των ιδιαίτερων συστημάτων σημασιών και αξιών που εκολλάπτει, κάθε πολιτισμός δομεί τις δικές του ιδέες και νοηματικές κατασκευές σε σχέση με το τι αποτελεί το εκάστοτε διαμορφούμενο «Εγώ»-«Εμείς». Άρα, κάθε μεμονωμένο υποκείμενο δεν νοείται ως πρωταρχικός δημιουργός νοηματοδοτήσεων εκ του μηδενός, αλλά παραμένει πάντα προϊόν της ιστορικά ανεπανάληπτης εποχής του. Επιπροσθέτως, όπως σημειώθηκε και παραπάνω, όπως το «Εγώ» προϋποθέτει το «Εμείς», έτσι και ένα άτομο είναι αυτόνομο, φέροντας τη δική του ταυτότητα, πάντα προσδιοριζόμενο έξωθεν, και άρα όντας ετερόνομο. Αν, λοιπόν, όντας αυθύπαρκτη ηθική οντότητα ο ελεύθερος άνθρωπος επιλέγει τις πράξεις του και ορίζει ό,τι τον καθιστά αυτόνομο πάντοτε σε σχέση με όλους τους «άλλους», ο τελικός αυτοπροσδιορισμός του ως ον ταυτόσημο ή ετερόσημο με τους «άλλους» θα επαφίεται στη δική του ατομική ελευθερία, στο πλαίσιο των νεωτερικών ιδεών (ο.π.: 40). Επομένως, θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι η έννοια της ταυτότητας δύναται να ταυτιστεί, εν τέλει, με την έννοια της ετερότητας. Επιπροσθέτως, αξιοσημείωτο αποτελεί και το γεγονός ότι μεταξύ των διαστάσεων της ατομικής ταυτότητας συγκαταλέγεται πρωτίστως αυτή που αφορά στο βιολογικό- αισθητηριακό επίπεδο και συνδέεται τόσο με τη λειτουργία του σώματος όσο και με την επεξεργασία της αισθητηριακής πληροφορίας. Η αμέσως επόμενη διάσταση είναι αυτή που ενσαρκώνει τη διεργασία κοινωνικού αποχωρισμού/ενσωμάτωσης, η οποία αποτελεί μέγιστο ζητούμενο του κάθε ανθρώπου καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του: να τον αποδεχτούν για την ομοιότητά του, την ίδια αλλά και την κάθε στιγμή που πασχίζει να τον αποδεχτούν για τη διαφορετικότητα και τη μοναδικότητά του. Μία τρίτη διάσταση που διακρίνεται αφορά στην ανάγκη του «ανήκειν» σε μία οικογενειακή γραμμή, σε ένα περιβάλλον, σε μια κουλτούρα (Δραγώνα, 2003). Ο εαυτός, λοιπόν, οικοδομείται σε σχέση με το περιβάλλον και τους άλλους. Η ταυτότητα κατασκευάζεται στο πλαίσιο ομάδων, μικρών ή μεγαλύτερων, θεσπισμένων ή μη. Τα υποκείμενα χαρακτηρίζονται και από συλλογικές ταυτότητες όπως η θρησκευτική, η εθνική, η εθνοτική, η γλωσσική, η έμφυλη, η ταξική και η ηλικιακή ταυτότητα (Δραγώνα, 2003). Οι διεργασίες για τη διαμόρφωση της συλλογικής ταυτότητας διέρχονται από τα στάδια της αφομοίωσης και της εναρμόνισης της ιδιαιτερότητας και της μοναδικότητας του ατόμου και της κοινωνικής ομάδας με την ταυτόχρονη αίσθηση της συνέχειας στο χώρο και στο χρόνο και τέλος μέσω της αξιολόγησης με στόχο την καλλιέργεια της αίσθησης της προσωπικής και κοινωνικής αξίας του ατόμου μέσα 19

20 στις κοινωνικές συναλλαγές (Δραγώνα 1997) Ετερότητα Στην έννοια της ταυτότητας εμπερικλείεται πάντοτε η διαφορετικότητα και η έννοια του Άλλου, καθώς είναι συγκροτημένη μέσα σ' ένα πλέγμα σχέσεων και αλληλεπιδράσεων που οι ιδεολογικές συζητήσεις επαναπροσδιορίζουν διαρκώς. Σύμφωνα με τη Δραγώνα (2003), δεν είναι εφικτό να γίνει διαχωρισμός μεταξύ της ταυτότητας και της ετερότητας υπό την έννοια ότι το θέμα της ταυτότητας είναι κατεξοχήν θέμα ορίων, τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών, ανάμεσα στο όμοιο και το διαφορετικό, ανάμεσα στο εαυτό και το ξένο, το γνωστό και το άγνωστο, και κατ επέκταση το απειλητικό. Κατά τον Hobsbawm (1994), η ταυτότητα εμπερικλείει την ετερότητα και συγκροτείται μέσα σε ένα πλέγμα σχέσεων ορισμένων κριτηρίων: της ιδεολογίας, της λογοτεχνίας, της γλώσσας και της ιστοριογραφίας. Ειδικότερα, στην έννοια της ταυτότητας ενυπάρχει κάτι το παράδοξο: υπονοείται το ίδιο, το ταυτόσημο και παράλληλα το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή το ξεχωριστό, το μοναδικό. Με την έννοια, της διαλεκτικής του ίδιου και του άλλου, είναι αδύνατο να διαχωρίσουμε την ταυτότητα από την ετερότητα (Κυριακάκης & Μιχαηλίδου, 2006). Η έννοια της ταυτότητας θέτει τα όρια της ετερότητας, ατομικής και συλλογικής. «Η ετερότητα αφορά κατά κανόνα την εθνική, εθνοτική, θρησκευτική και γλωσσική διαφοροποίηση των μελών μίας κοινωνίας και συγκεκριμένα του πληθυσμού που ζει και δραστηριοποιείται στην επικράτεια ενός εθνικού κράτους» (Γκότοβος, 2002: 11). Συνεπώς, ως έννοια είναι προϊόν της νεωτερικής σκέψης και αναφέρεται σε εκείνα τα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου που είναι διαφορετικά από την ταυτότητα κάποιου «Άλλου». Όπως αναφέρει ο Ναυρίδης (1997), η ταυτότητα είναι «το δυναμικό αποτέλεσμα μιας διαρκούς αντιπαράθεσης, μιας αντίστιξης ανάμεσα σε ένα μέσα και ένα έξω. Σε μια κοινωνιολογική προσέγγιση της ετερότητας, ο Bauman (2002) υπογραμμίζει ότι «η ικανοποίηση των ατομικών αναγκών και η βιωσιμότητα των ομάδων εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την αγορά και δεν υπάρχουν σταθερά σημεία αναφοράς. Κάθε δεσμός διαλύεται σε διαδοχικές συναντήσεις και κάθε ταυτότητα σε διαδοχικά φορεμένες μάσκες και κάθε βιογραφία σε μια σειρά από επεισόδια. Έτσι και η εικόνα του εαυτού διαιρείται σε μια σειρά από στιγμιότυπα που το καθένα πρέπει να εκφράσει το δικό του νόημα, χωρίς να επικαλείται τα υπόλοιπα στιγμιότυπα. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιεί τον όρο «παλίμψηστη ταυτότητα», που είναι μια σειρά από «καινούργιες αρχές», με εύκολα συναρμολογούμενες και αποσυναρμολογούμενες μορφές, που η μια επικαλύπτει την άλλη» (ο.π.: 57-58). 20

21 Ο Bauman πιστεύει ότι «όταν διαλύεται η αντίθεση ανάμεσα στην αλήθεια και την απεικόνισή της, τότε μεγαλώνει η διάκριση ανάμεσα στο κανονικό και αντικανονικό, στο συνηθισμένο και στο αλλόκοτο, στο εξημερωμένο και στο άγριο, ανάμεσα στο οικείο και στο παράξενο, ανάμεσα στο εμάς και στους «ξένους». Σήμερα η έννοια του ξένου είναι τόσο ασταθής όσο και η ταυτότητα του κάθε ατόμου, δηλαδή ακανόνιστη και ευμετάβλητη. Η διαφορά εκείνη που τοποθετεί χώρια το «εμάς» από τους «άλλους» πρέπει να κατασκευαστεί και να ανακατασκευαστεί και από τις δυο πλευρές συγχρόνως χωρίς καμιά από αυτές να καυχηθεί πως είναι πιο «αποδοτική» από την άλλη. Οι σημερινοί ξένοι είναι τα υποπροϊόντα, αλλά και τα μέσα παραγωγής στην ασταμάτητη διαδικασία οικοδόμησης της ταυτότητας» (Bauman, 2002: 59-60). Καθώς μετανεωτερικότητα και παγκοσμιοποίηση καθιστούν τα όρια των ατομικών συλλογικοτήτων ρευστά και με αντιφατικούς λόγους, τα κοινωνικά υποκείμενα υποχρεούνται στη συνεχή αναζήτηση της ατομικής τους εμπειρίας, αναπτύσσοντας πολλαπλούς ρόλους και ανασυνθέτοντας τους ίδιους τους εαυτούς τους (Θεοδωρίδης, 2004). Ο ξένος σχετίζεται με την έννοια του «έτερου» ή του «άλλου» και έρχεται σε αντίθεση με τις έννοιες «ίδιος» ή «δικός». Σύμφωνα με τον Πρυνεντύ (1995: 37) καθώς ο ξένος είναι γεννημένος «έξω», μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρηθεί a priori «εχθρός» ή να θεωρείται τόσο περίεργος που να πρέπει οι άλλοι να προστατευθούν από αυτόν. Άλλοτε, και προκειμένου να προστατευθούμε από αυτόν, ο ξένος αντιμετωπίζεται ως «αυτός που είναι καλύτερα να γίνει φιλοξενούμενος, καλεσµένος». Η έννοια του «ξένου» θεωρείται από την «κυρίαρχη» πολιτισμική ομάδα κάθε τι διαφορετικό προς αυτή, καθώς η παρουσία «των άλλων» θέτει σε αμφισβήτηση την εικόνα ενός πολιτισμικά, εθνικά και φυλετικά καθαρού εθνικού κράτους. Ο «ξένος» αναφέρεται στο μετανάστη και φέρει τον τίτλο του «αγνώστου» και είναι φορέας ενός διαφορετικού και «επικίνδυνου» πολιτισμού που απειλεί να διασπάσει την εθνική ενότητα και ομοιογένεια του έθνους, γι αυτό και η περιθωριοποίησή του εμφανίζεται ως αναγκαιότητα για τη συνοχή του κοινωνικού ιστού (Γκόβαρης, 2004). Ο «άλλος» όμως στο χώρο της λογοτεχνίας δεν έρχεται σε σύγκρουση με το «εγώ», αλλά αλληλεπιδρά μαζί του και συνυπάρχει. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας του διαλόγου, το άτομο διαμορφώνεται και από το εγώ, αλλά και από τον άλλον, αναζητώντας το εγώ τόσο στο πλαίσιο της ταυτότητας, όσο και της ετερότητας. Επομένως, το εγώ και η ταυτότητα όχι μόνο δεν είναι καθορισμένα, αλλά διαμορφώνονται ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά (Τζιόβας, 2007: 27). Η έννοια της ετερότητας συνδέεται έντονα στη βιβλιογραφία και με την προαναφερθείσα θέση του Γκότοβου (2002), ότι δηλαδή ο κάθε άνθρωπος ανήκει, έτσι κι αλλιώς, σε πολλαπλές συλλογικότητες. Αυτό που τελικά συνιστά (πολιτισμική) ετερότητα και, κατά προέκταση ιδιαίτερη 21

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ «Πας μη Έλλην βάρβαρος» Αυτή η αντίθεση παρόλο που προβάλει ως προαιώνια, εμφανίζεται κατά τον 5 ο αιώνα και παγιώνεται μόνο μετά τη νίκη των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μετασχηματίζοντας δημιουργικά την αμφισβήτηση Μέσα στην τάξη ο εκπαιδευτικός με τους μαθητές αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται από τις μεταξύ τους στάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.

ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα. Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean. ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ Γ έτος: 1. Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@aegean.gr 1 Δραστηριότητα Πόσο διεθνοποιημένος είναι ο ρόλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής

Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων. Θανάσης Καραλής Χαρακτηριστικά και προϋποθέσεις αποτελεσματικής μάθησης ενηλίκων εκπαιδευομένων Θανάσης Καραλής Ι. Θεωρητικές προσεγγίσεις Η Εκπαίδευση Ενηλίκων ως διακριτό θεσμικό και επιστημονικό πεδίο Ενήλικος και

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Ιστοριογραφίας

Ιστορία της Ιστοριογραφίας Ιστορία της Ιστοριογραφίας Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2) Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Πολυμέρης Βόγλης Παραδοσιακή ιστοριογραφία Εδραιώνεται τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού

Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε και Στ Δημοτικού Το ΔΕΠΠΣ- ΑΠΣ των Φυσικών Επιστημών της Ε Τα Νέα Διδακτικά Βιβλία των Φυσικών Επιστημών της Ε Ειδικοί σκοποί ΑΠΣ Κατανόηση: φυσικού κόσμου νόμων που τον διέπουν φυσικών φαινομένων διαδικασιών που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας Ενότητα 4: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στη μουσικοθεραπεία και στη διδασκαλία μουσικής Ψαλτοπούλου Ντόρα Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ: Κοινωνικές ταυτότητες Οι κοινωνικές ταυτότητες είναι πολλές, είναι ιεραρχημένες και άνισες. Τις ταυτότητες τις αποκτάει ο άνθρωπος μέσα στην κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ

ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ NOMOΣ: 3520/2006 ΦΕΚ: Α 274/22.12.2006 ΤΙΤΛΟΣ: ΚΥΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ ***ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Σύμφωνα με την Ανακοίνωση Υπ.Εξωτ. Φ.0544/Μ.5848/ΑΣ.46/2007

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες.

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες. ιοµαδικές Σχέσεις. Το παράδειγµα της ελάχιστης οµάδας. Και µόνο η γνώση ότι το άτοµο ανήκει σε µια οµάδα είναι ικανό να επηρεάσει τη συµπεριφορά του προς αυτήν. Η Θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Τα άτοµα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα