ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ Κατεύθυνση: Ψυχοπαιδαγωγικές συνιστώσες της πολυπολιτισμικότητας, ΘΕΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Η ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ/ΤΗΣ ΚΡΗΤΙΚΟΥ/ΙΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ: «Αθώοι και Φταίχτες» «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ» «Κρήτη μου» «Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα». ΣΤΑΥΡΑΚΑΚΗ ΘΕΟΠΟΥΛΑ, ΑΕΜ: 206 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΡΑΚΙΤΣΙΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΕΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ: ΤΣΙΟΥΜΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ, ΤΣΟΚΑΛΙΔΟΥ ΠΕΤΡΟΥΛΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ...5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ...5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...6 Α' ΜΕΡΟΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: Θεωρητικό πλαίσιο Η έννοια της ταυτότητας Η ατομική και η κοινωνική ταυτότητα Η συλλογική ταυτότητα Η έννοια της ετερότητας Η εθνική ταυτότητα Έθνος και Εθνικισμός Ελληνική εθνική ταυτότητα Τουρκική εθνική ταυτότητα Ταυτότητα του φύλου Λογοτεχνία και εθνική ταυτότητα...46 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ 2.1. Λογοτεχνία Στοιχεία Θεωρίας της Λογοτεχνίας - Ανάλυση και ερμηνεία λογοτεχνικών έργων Γενικά στοιχεία αφηγηματολογίας Ανασκόπηση βιβλιογραφίας...60 Β' ΜΕΡΟΣ - ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 3.1. Σκοπός και ερωτήματα της έρευνας Υλικό της έρευνας

3 3.3. Η επιλογή της μεθόδου ανάλυσης, το σύστημα κατηγοριών Η ερευνητική διαδικασία Θεμελιακές κατηγορίες...69 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ: ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ 4.1 «ΚΡΗΤΗ ΜΟΥ» - ΣΑΜΠΑ ΑΛΤΙΝΣΑΪ «ΦΩΤΙΕΣ ΤΟΥ ΙΟΥΔΑ, ΣΤΑΧΤΕΣ ΤΟΥ ΟΙΔΙΠΟΔΑ» - ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ «ΑΘΩΟΙ ΚΑΙ ΦΤΑΙΧΤΕΣ» - ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ «ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΕΙΝΑΙ ΖΟΡΙΚΟ ΠΟΛΥ» - ΜΑΡΩ ΔΟΥΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ: ΣΥΖΗΤΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Κριτική, προβληματισμοί, διαλογική συζήτηση περί ταυτοτήτων των ηρώων των τεσσάρων μυθιστορημάτων. Η περίπτωση της Κρητικής ταυτότητας ΠΗΓΕΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η παρούσα μελέτη αφορά στην κατασκευή της ταυτότητας του/της Κρητικού/ιάς μέσα από τέσσερα ιστορικά μυθιστορήματα. Προσεγγίζονται οι έννοιες της ταυτότητας και της ετερότητας, της διαφορετικότητας και της διαπολιτισμικής κοινοτικής συνύπαρξης στο νησί της Κρήτης, καθώς επίσης και οι έννοιες του έθνους, της εθνικότητας και του εθνικισμού ως παράμετροι που συντελούν στη διάσπαση της συνύπαρξης αυτής. Αναλύεται για τους σκοπούς αυτούς η Θεωρία της Λογοτεχνίας και πραγματοποιείται υποκειμενική ανάλυση αφηγήσεων τριών συγγραφέων που κατάγονται από την Κρήτη (Μάρω Δούκα, Ρέα Γαλανάκη, Σαμπά Αλτίνσαϊ), μέσα στο ιδιάζον ιστορικό πλαίσιο με τις ιδιαίτερες κοινωνικές συνθήκες. Προκύπτουν μέσω της ανάλυσης συμπεράσματα που αφορούν στη συλλογική ταυτότητα του/της Κρητικού/ιάς αλλά και στις ατομικές ταυτότητες (έμφυλη, κοινωνική, προσωπική) των χαρακτήρων των μυθιστορημάτων. Λέξεις κλειδιά: ταυτότητα, ετερότητα, έθνος, εθνικισμός, διαφορετικότητα, διαπολιτισμικότητα, Θεωρία της Λογοτεχνίας, Ανάλυση κειμένων. ABSTRACT: This study involves the construction of the identity of the Cretan through four historical novels. The concepts of identity, diversity and intercultural communal coexistence on the island of Crete, as well as the concepts of nation, nationality and nationalism as factors that contribute to the breakdown of this coexistence are being approached. For these purposes the Theory of Literature is being analysed and subjective analysis is performed, derived from the narratives of three authors, originating from Crete (Maro Duka, Rea Galanaki, Saba Altinsai). The significant historical context as well as the particular social conditions are being considered. Through the analysis the findings which are obtained are related to the collective identity of the Cretan (resident or not), as well as the individual identities (gender, social, personal) of the novels' characters. Keywords: identity, diversity, nation, ethnicity, nationalism, interculturalism, Literary Theory, texts analysis. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Novels give you the matrix of emotions, give you the flavour of a time in a way formal history cannot. Doris Lessing «Τα μυθιστορήματα παρέχουν τη μήτρα των συναισθημάτων και δίνουν τη γεύση μιας εποχής με έναν τέτοιο τρόπο, που η επίσημη ιστορία δεν μπορεί να δώσει.» 4

5 -Ντόρις Λέσινγκ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βάσει ορισμών η λογοτεχνία είναι-σύμφωνα με τα εσωτερικά της κριτήρια- η έντεχνη μορφή του λόγου που χαρακτηρίζεται ως μυθοπλασία, ως «ιδιαίτερη» χρήση της γλώσσας, ως «μη πρακτικό» κείμενο και ως κείμενο που προκαλεί στον αναγνώστη αισθητική απόλαυση (Culler, 2000: 47). Θα έλεγε λοιπόν κανείς, πως μολονότι προσφιλής σε κάποιους/ες, δεν αποτελεί ένα είδος λόγου πρωτεύον, απαραίτητου στην καθημερινότητα του ατόμου, στις πρακτικές του ασχολίες, στις επαγγελματικές δραστηριότητες, στις κοινωνικές σχέσεις και στις ψυχαγωγικές του συνήθειες. Συνεπώς, από πολλές απόψεις, η λογοτεχνία σήμερα αποτελεί ουσιαστικά μια μειονότητα. Aπό την άλλη πλευρά, ωστόσο, είναι σ αυτόν το μειονοτικό λόγο της λογοτεχνίας που όλοι κάποιοι συχνότερα, άλλοι σπανιότερα στρέφονται προκειμένου να καταλάβουν και να ερμηνεύσουν όλο αυτόν τον κόσμο της καθημερινότητάς τους και τη θέση τους μέσα σ αυτόν. H σχέση του ατόμου με τη λογοτεχνία είναι ουσιαστικά μια σχέση φιλοξενίας ενός Άλλου (Αποστολίδου, Πασχαλίδης, Κοντολίδου, 2002), που βοηθά να αποκτήσουν σχήμα και νόημα τα προσωπικά και ιστορικά βιώματα του, ώστε να προσανατολιστεί μέσα σ ένα ολοένα και πιό περίπλοκο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, να πλάσει την ατομική αλλά και τη συλλογική του ταυτότητα. Τοιουτοτρόπως, ο άνθρωπος στην ίδια τη σχέση του με τη λογοτεχνία ανακαλύπτει έναν κώδικα συμπεριφοράς, ένα ηθικό κανόνα επικοινωνίας και συνδιαλλαγής με τον πολιτισμικό Άλλο. Eδώ και πολλούς αιώνες, το είδος λόγου που μεταφράζεται περισσότερο από κάθε άλλο είναι η λογοτεχνία. Παρά τις ενστάσεις όλων εκείνων που τονίζουν ότι η λογοτεχνία, ως εκφραστής της πολιτισμικής ιδιοπροσωπίας κάθε λαού, είναι ριζικά αμετάφραστη, αυτή συνεχίζει και μάλιστα με ολοένα αυξανόμενους ρυθμούς να μεταφράζεται, προσφέροντας την καλύτερη απόδειξη του γεγονότος ότι οι πολιτισμοί δεν ζουν και αναπτύσσονται μέσα σε μια αυτάρεσκη και αυτάρκη εσωστρέφεια αλλά μέσα από το διαρκή διάλογο και την αλληλοτροφοδότησή τους, ότι οι γλώσσες δεν συνιστούν κλειστούς, αυτο-ανακλώμενους κόσμους, αλλά μέσα επικοινωνίας, μέσα επαφής και προσοικείωσης (ο.π.). H λογοτεχνία είναι, λοιπόν, το πιο συχνά μεταφραζόμενο είδος λόγου γιατί αποτελεί ένα τόπο συνάντησης, όχι απλώς ενός συγγραφέα και του αναγνώστη, αλλά, κυρίως, των ιδιαίτερων πολιτισμικών αναφορών και υπαγωγών τους παράλληλα, το λογοτεχνικό κείμενο συντελεί στην κατανόηση άλλων τρόπων ζωής, και κατά προέκταση, στην απο-φυσικοποίηση και σχετικοποίηση του κόσμου του υποκειμένου (Καπλάνη, Κουντουρά, 2000: ). Η λογοτεχνία, επιπροσθέτως, μπορεί να θεωρηθεί ως ένας ιδιαίτερος τρόπος θέασης της ταυτότητας και το λογοτεχνικό έργο, με την αναπαράσταση απλών, ανθρώπινων ιστοριών που 5

6 διασταυρώνονται με κρίσιμα γεγονότα της Ιστορίας, και την άρθρωση ποικίλων φωνών και οπτικών, δίνει στον αναγνώστη, με άμεσο και εύληπτο τρόπο, τη δυνατότητα μιας πιο εύκαμπτης και πλουραλιστικής προσέγγισης ταυτοτήτων εν μέσω ιστορικών εποχών και γεγονότων και μάλιστα στο μικροεπίπεδο της καθημερινότητας και της ατομικότητας των ηρώων. Σύμφωνα με την Αποστολίδου, (στο: Χοντολίδου, 2008) η λογοτεχνία προσφέρει αφηγηματικά μοντέλα για την αφήγηση του τραύματος ενώ ταυτόχρονα προσφέρει μια κοινωνική αρένα πιο ασφαλή (γιατί προστατεύεται από τη μυθοπλασία) από τον ευρύτερο χώρο της πολιτικής και της δημόσιας ιστορίας. Από την άλλη πλευρά, οι αλλαγές που συντελούνται σε κοινωνικό επίπεδο οδηγούν σε μια εκ νέου, παγκόσμια κοινωνική ετερογένεια, η οποία διαμορφώνεται αέναα, παρόλη τη συντονισμένη προσπάθεια και επιτυχία, ομολογουμένως, της παγιοποίησης των εννοιών του «έθνους» και «κράτους». Η εν λόγω ετερογένεια υπαγορεύει έναν προσανατολισμό κατευθυνόμενο προς την ανάγκη της αρμονικής συνύπαρξης των λαών και των πολιτισμών και προσδίδει μια διαπολιτισμική διάσταση σε κάθε είδους επιστημονική θεώρηση. Η λογοτεχνική παραγωγή φαίνεται ότι συμβαδίζει με το εν λόγω πλαίσιο, καθώς, κατά τους Καρακίτσιο & Καρασαββίδου (2007), οι ανησυχίες των κοινωνικών υποκειμένων εκφράζονται μέσω των λογοτεχνικών κειμένων, αφομοιώνοντας ή διαμορφώνοντας τις κοινωνικές επιταγές και τα πολιτισμικά συμφραζόμενα της εποχής τους. Εξάλλου, η λογοτεχνία, κατά τον Hobsbawm (1994), συντελεί στη σφυρηλάτηση της ταυτότητας ταυτόχρονα με την ιστοριογραφία, τη γλώσσα και την ιδεολογία. Η παρούσα εργασία συνιστά μια προσπάθεια προσέγγισης, διερεύνησης και ανάλυσης από τη σκοπιά του αναγνώστη τεσσάρων λογοτεχνικών αναγνωσμάτων, στα οποία η πλοκή του μύθου ξετυλίσσεται στο νησί της Κρήτης, που χαρακτηρίζεται από ένα ιδιαίτερο κοινωνικό-πολιτικό ενδιαφέρον, καθώς αποτελούσε μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν (όπως άλλωστε και η πόλη της Θεσσαλονίκης, στον Ελλαδικό χώρο) περιοχή συνύπαρξης αλλά και σύγκρουσης φαινομενικά ετερόκλητων πολιτισμικών ομάδων. Πρόκειται για τα ιστορικά, ως προς το είδος, μυθιστορήματα: «Κρήτη μου», «Αθώοι και Φταίχτες», «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ» και «Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα». Η επιλογή των μυθιστορημάτων έγινε σκόπιμα βάσει περιεχομένου των κειμένων αλλά και λόγω της καταγωγής των τριών συγγραφέων, εκ των οποίων η Μάρω Δούκα και η Ρέα Γαλανάκη είναι κρητικές, ενώ η Σαμπά Αλτίνσαϊ κατάγεται από την Κρήτη, αν και η ίδια γεννήθηκε στον Ελλήσποντο, το γνωστό Τσανάκαλε της σημερινής Τουρκίας. Η προσπάθεια διερεύνησης θα κατευθυνθεί υπό το πρίσμα της κατασκευής της ταυτότητας του Κρητικού, είτε αυτή είναι εθνική, εθνοτική, θρησκευτική, έμφυλη, είτε πρόκειται περί της προσωπικής/ατομικής ταυτότητας των ηρώων, και η ανίχνευση θα πραγματοποιηθεί μέσα από την πλάγια, διαθλασμένη ματιά της τέχνης του λόγου και την ιδιοπροσωπίας των συγγραφέων. Θα επιχειρηθεί, δηλαδή, 6

7 τρόπον τινά, η συνανάγνωση των τεσσάρων αυτών μυθιστορημάτων, χωρίς ωστόσο ο στόχος να είναι η συγκριτική εξέταση των κειμένων, αλλά η διερεύνηση των ταυτοτήτων των ηρώων τους. Άλλωστε, σύμφωνα με τον Τζιόβα (2007: ), στη συνανάγνωση κειμένων δεν είναι απαραίτητο η κατάληξη της διαδικασίας να αναδείξει κάποια υπόγεια συγγένεια, αλλά ακόμη κι αν αυτή προκύψει, δεν θα πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό. Όπως ο ίδιος παρατηρεί (ο.π.), η ανάγνωση ενός κειμένου είναι δυνατόν να φωτίσει με ιδιάζοντα τρόπο κάποιο άλλο κείμενο, που έχει ήδη διαβαστεί από έναν αναγνώστη και να λειτουργήσει σαν το πρίσμα εκείνο που θα προκαλέσει πληθώρα συνειρμών και απροδόκητων συσχετισμών, χωρίς τα λογοτεχνικά έργα να συνδέονται. Στην παρούσα έρευνα, ωστόσο, συνδετικός κρίκος όλων είναι ο κοινός τόπος που κυρίως διαδραματίζονται τα γεγονότα των μυθιστορημάτων η Κρήτη, η οποία κατακτήθηκε από την Οθωμανική αυτοκρατορία το 1669, κατακτώντας την από τους προγενέστερους Βενετούς διαχειριστές της, είναι η παράμετρος που συνδέει τα τέσσερα αυτά μυθιστορήματα. Όπως θα καταγραφεί παρακάτω, τα αφηγηματικά κείμενα επαληθεύουν και τη συναφή σύγχρονη ιστορική έρευνα που υπαγορεύει ότι η Κρήτη υπήρξε επί πολλές συναπτές δεκαετίες κοινωνία λειτουργικά και βαθύτατα πολυπολιτισμική, γεγονός που την καθιστά άκρως ενδιαφέρουσα. Επίσης, μια ακόμη κοινή παράμετρος στην ανάγνωση των ερευνηθέντων μυθιστορημάτων είναι και τα μυθιστορήματα της κ. Δούκα, τα οποία συνδέονται νοηματικά, καθώς εμπεριέχουν τις «ιστορίες» των μελών της ίδιας, ουσιαστικά οικογένειας, εμπλέκοντας έντεχνα το παρόν με το παρελθόν. Οι ταυτότητες των μυθιστορηματικών προσώπων ξεδιπλώνονται μέσω ατομικής δράσης και προσωπικών μαρτυριών αναμειγνύοντας με τον μοναδικό τρόπο της τέχνης το ατομικό με το συλλογικό. Ταυτοχρόνως, παρέχεται, μέσω της στενής προσέγγισης εννοιών όπως το έθνος και η πατρίδα, το έναυσμα για αναστοχασμό, αναθεώρηση και αποδόμηση παγιωμένων αντιλήψεων. Στο θεωρητικό υπόβαθρο αναλύονται θεμελιώδεις έννοιες όπως ταυτότητα, ετερότητα, έθνος και εθνικισμός, εμβαθύνοντας ειδικότερα στην ελληνική και τουρκική εθνική ταυτότητα αλλά και στην έμφυλη ταυτότητα (ανδρική αλλά και γυναικεία), καθώς και στην ατομική ταυτότητα, αλλά και στην έννοια της ετερότητας, πως δηλαδή ενσαρκώνεται ο «άλλος», ο «διαφορετικός» μέσω της αφήγησης. Επίσης, αποδίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα στη διαπλοκή της εθνικής ταυτότητας με την αφηγηματική τέχνη ενώ ταυτόχρονα επιχειρείται μια σύντομη παρουσίαση της Θεωρίας της Λογοτεχνίας προκειμένου να αποσαφηνιστεί η οπτική γωνία ανάλυσης. Το δεύτερο μέρος αφορά στη μεθοδολογία που εφαρμόστηκε σε συνάρτηση με τη στοχοθεσία και περιλαμβάνει την ανάλυση των κειμένων γύρω από τους κεντρικούς άξονες της έρευνας βάσει της ερευνητικής μεθόδου. Ακολουθούν τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την ανάλυση και παρατίθεται η βιβλιογραφία που αξιοποιήθηκε για τη διεκπεραίωση της παρούσας εργασίας. 7

8 Α' ΜΕΡΟΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ 1. Η έννοια της Ταυτότητας 1.1 Η ατομική και η κοινωνική ταυτότητα Η έννοια της ταυτότητας, σε μία προσπάθεια ορισμού και κατανόησης της λειτουργίας της, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, έχει απασχολήσει πληθώρα ερευνητών διαφορετικών επιστημονικών πεδίων. Αναφέρεται στο σύνολο των πεποιθήσεων, των αντιλήψεων και των συναισθημάτων που αφορούν το άτομο (Erikson, 1968) και αναπαριστά τη διαδικασία με την οποία το καθένα επιχειρεί να ενσωματώσει τις ποικίλες θέσεις, ρόλους και τις ανόμοιες εμπειρίες του σε ένα συνεκτικό μοντέλο του εαυτού (Epstein, 1978). Καθώς, λοιπόν, αποτελεί αντικείμενο μεγίστου ενδιαφέροντος στην επιστημονική κοινότητα, ποικίλες και πολύσημες είναι και οι προσπάθειες ορισμού της έννοιας της ταυτότητας. Θα επιχειρηθεί στο παρόν κεφάλαιο η συνοπτική βιβλιογραφική ανασκόπιση αφενός της έννοιας της ταυτότητας και αφετέρου της έννοιας της ετερότητας. Σύμφωνα με το Βρύζα, η ταυτότητα ορίζεται ως η ομοιότητα ατόμων, ομάδων, απόψεων, συμβόλων, αλλά και το σύνολο των χαρακτηριστικών που διαφοροποιούν κάποιον από κάποιον άλλον. Δε γεννιέται από το μεμονωμένο άτομο, αλλά συγκροτείται σε ένα πλαίσιο σχέσεων (Βρύζας, 2005: 169, 170). Η πολυδιάστατη φύση της ταυτότητας έχει πολλάκις υπογραμιστεί από τη σχετική βιβλιογραφική έρευνα, στην προσπάθεια ορισμού της. Κατά την Τσοκαλίδου (2005: 16,135), η ταυτότητα του ατόμου που συντίθενται από αναρίθμητα στοιχεία, όπως είναι η γλώσσα, η καταγωγή και η θρησκεία, είναι μια διαρκής και συνεχής εναλλασσόμενη πραγματικότητα για το υποκείμενο που τη βιώνει, καθώς αυτή εμπλουτίζεται, μεταλλάσσεται και ωριμάζει κατά τη διάρκεια της ζωής του. Όσο αέναη ωστόσο, είναι η φύση της ταυτότητας, τόσο αυτή αποτελεί, σχεδόν αντιφατικά, θα έλεγε κανείς, μια σταθερά για το άτομο, καθώς: «η ταυτότητα συγκροτείται από ένα σύνολο υλικών, κοινωνικών και υποκειμενικών αναφορών. Το συναίσθημα της ταυτότητας δίνει συνοχή και νόημα στα επιμέρους στοιχεία και επιτρέπει στο άτομο να τα αναγνωρίζει ως στυλοβάτες της προσωπικότητάς του» (Μπαλτά, 2004: ). Οι συνιστώσες της προσωπικότητας του ανθρώπου, είναι πολυάριθμες και αντικατοπτρίζονται στις πτυχές της λειτουργικής του καθημερινότητας: στη γλώσσα που μιλάει, στις πεποιθήσεις, στις οικογενειακές 8

9 σχέσεις, στον τρόπο ζωής του. Για κάποιους μελετητές, η ταυτότητα δεν κατατέμνεται και όποιος διεκδικεί μια πιο σύνθετη ταυτότητα, καταλήγει στο περιθώριο. «Η ταυτότητά μου είναι ό,τι με κάνει να μην είμαι ταυτόσημος με κανέναν άλλον» (Μααλούφ, 2000: 18). Επιπροσθέτως, οι Κανακίδου και Παπαγιάννη (1997: 28) επισημαίνουν ότι δεν νοείται λειτουργικώς κοινωνικόν ον χωρίς να διαθέτει την προσωπική (ατομική και ομαδική) του ταυτότητα, καθώς «η διαμόρφωση της ταυτότητας του ατόμου -ατομικής και ομαδικής- αποτελεί έναν από τους βασικότερους μηχανισμούς κοινωνικοποίησης. Tο άτομο ταυτίζεται πρωτίστως με μεγάλες ανθρώπινες κατηγορίες όπως το φύλο, τη γλωσσική κοινότητα, τη θρησκεία». Σύμφωνος με τον ευμετάβλητο και συνεχώς μεταβαλλόμενο χαρακτήρα της ταυτότητας είναι και ο Wetherell (2005, ), ο οποίος αποδίδει τα παραπάνω χαρακτηριστικά της στις πολλαπλές φωνές που ακούγονται μέσα σε μια κοινωνικοπολιτισμική κοινότητα και στο πέρασμα του χρόνου. Είναι ευέλικτη, ασυνεχής και ανακατασκευάζεται κι επίσης η προσέλευσή της είναι συγκεκριμένη, έχει ιστορία, αλλά και μέλλον και όπως καθετί ιστορικό, έτσι και αυτή υποβάλλεται σε συνεχείς μετασχηματισμούς. Ομοίως, ο Hall επισημαίνει ότι «οι ταυτότητες είναι πάντοτε υπό κατασκευή και είναι μια συνεχής διεργασία και όχι ένα ήδη πραγματοποιημένο γεγονός, είναι τα ονόματα που δίνουμε εμείς στους διάφορους τρόπους με τους οποίους τοποθετούμαστε και τοποθετούμε τους εαυτούς μας μέσα στις αφηγήσεις του παρελθόντος (στο: ο.π.: 2005: 319). Σύμφωνα με τον Erikson (1968) έναν από τους πρώτους θεωρητικούς σε θέματα ταυτότητας τη δεκαετία 50-60, η διεργασία της ταυτότητας συντελείται ταυτόχρονα στην καρδιά του ατόμου, αλλά και στην καρδιά της κουλτούρας της κοινότητας στην οποία ανήκει και αυτό γιατί η συγκρότηση, η κατασκευή και η ενσωμάτωση της ταυτότητας δίνει στο υποκείμενο την αίσθηση της συνέχειας και της ενότητας. Αναφέρεται στο σύνολο των πεποιθήσεων και των συναισθημάτων που αφορούν τον εαυτό, την προσωπική ιστορία, την συνέχεια και την ομοιότητα της ύπαρξης του ατόμου στο χώρο, αλλά και στο χρόνο, καθώς και στην αναγνώριση αυτής της ομοιότητας από τους άλλους (Erikson, στο: Δραγώνα, ). Η αίσθηση λοιπόν της ταυτότητας βασίζεται σε μια διττή, ταυτόχρονη διαδικασία: στην αντίληψη της ομοιότητας και της συνέχειας της ύπαρξής του ατόμου στο χώρο και το χρόνο και στην αντίληψη ότι οι άλλοι γνωρίζουν αυτή την ομοιότητα και τη συνέχεια (Δραγώνα, 2007). Η αυτογνωσία και η συνειδητοποίηση της ταυτότητας του ατόμου συνεπάγεται της αποδοχής της ταυτότητας του άλλου. Ο Taylor (1992, στο: Μαράτου-Αλιπράντη & Γαληνού, 2000), υπογραμμίζει ότι: «η ταυτότητα διαμορφώνεται κατά ένα μέρος από την αναγνώριση ή μη αναγνώριση, συχνά δε από την παραγνώριση από τους άλλους, ενώ η μη αναγνώριση μπορεί να δημιουργήσει κάποια απειλή στην ύπαρξη του άλλου». Η ταυτότητα δεν είναι κάτι φυσικό και 9

10 αμετάκλητο, αλλά είναι περισσότερο μια νοητική κατασκευή, που διαμορφώνεται μέσα από μακρόχρονες και πολύπλοκες ιστορικές, κοινωνικές, πολιτικές και πολιτισμικές διαδικασίες, δεν είναι κάτι στατικό, αλλά μια διαδικασία υπό συνεχή διαπραγμάτευση (ο.π.: ). Με την υποκειμενική και ρευστή, άλλωστε, φύση της ταυτότητας και της κατασκευής της συμφωνεί και ο Δαμανάκης (2007: 127), ο οποίος επισημαίνει ότι ναι μεν ο κάθε άνθρωπος γεννιέται σε μια κοινότητα, σε μια θρησκεία, σ έναν πολιτισμό αλλά το γεγονός αυτό δεν αποτελεί εχέγγυο ότι η ταυτότητά του θα διατηρηθεί ως έχει η ταυτότητα του θα δομηθεί μέσω της σύγκρισης με τις άλλες ομάδες και έχοντας ως στόχο τη διαφοροποίησή της. Η παραπάνω θέση του Δαμανάκη συνάδει και με τη θεωρία της συμβολικής αλληλεπίδρασης του Μead (στο: Χρηστάκης, 1997), ο οποίος εστίαζει στη σημασία της κοινωνικής αλληλεπίδρασης για την κατασκευή και διαμόρφωση της ταυτότητας, γιατί μέσα από την αλληλεπίδραση με τους άλλους έχει τη δυνατότητα το άτομο να αποκτήσει μια εικόνα του εαυτού του. Η αλληλεπίδραση είναι συνεχής και εμπλουτίζεται διαρκώς από την ετερογένεια που διακρίνει τις ομάδες, την ποικιλία των προσωπικών και των συλλογικών συστημάτων αξιών αλλά και το πολιτισμικό κεφάλαιο του καθενός, με ό, τι αυτό περιλαμβάνει. Η διαδικασία, λοιπόν, της διαμόρφωσης της ταυτότητας είναι υπό αυτό το πρίσμα πράγματι εξαιρετικά ρευστή και προσωρινή, εφόσον διαρκώς υπόκειται στην επαναδιαπραγμάτευση και στην αλλαγή (Κανακίδου, 2003). Η Γκέφου-Μαδιανού (2006: 67) αναφέρει ως βασική ιδέα για τις ταυτότητες ότι συγκροτούνται εντός της διαφοράς και του αποκλεισµού, άποψη που στηρίζεται από τη µια στη δοµική γλωσσολογία του Saussure και από την άλλη στην ψυχαναλυτική θεωρία του Lacan. Η ίδια φτάνει στον παραπάνω συσχετισμό συνδέοντας τη συγκρότηση των ταυτοτήτων με τη θεωρία του Lacan περί ασυνείδητου και γλώσσας, που αναπτύσσονται εξαιτίας της «διαφοράς» και αποτελούν µία ατέρµονη διαδικασία αποκλεισµού (ο.π.: 69), καθώς υπάρχει πάντα µια διαφορά ανάµεσα στον εαυτό και στη λέξη «εγώ» που αυτός προφέρει. Συνεχίζει συνδέοντας τα παραπάνω με τη θέση του Derrida, ο οποίος ισχυρίζεται ότι η κατασκευή της ταυτότητας βασίζεται στον αποκλεισµό κάποιου «Άλλου». Ουσιαστικά πρόκειται για μια διαδικασία σύγκρουσης, ενίοτε και βίαιης, όπου ιεραρχείται το «εγώ» σε αντιδιαστολή με το «άλλο», η οποία κάποιες φορές οδηγεί στον αποκλεισµό. Κατά τον Hall εξάλλου (ο.π: 71), οι ταυτότητες είναι αναπαραστάσεις, που «συγκροτούνται σε αντιπαράθεση προς µια απουσία, µια έλλειψη, ή διαχωρισµό από τη θέση του Άλλου». Άλλοι διακεκριμένοι μελετητές προτείνουν τη διάκριση της ταυτότητας σε προσωπική και κοινωνική (Goffman, 2001). Η έννοια της προσωπική ταυτότητας αφορά στη μοναδικότητα του υποκειμένου, με την προσωπική του ιστορία και την πορεία του μέσα στο χρόνο, δίνοντας μια αίσθηση ότι η ύπαρξή του δεν επαναλαμβάνεται και έχει συνείδηση της αποκλειστικότητας της 10

11 ατομικής του ύπαρξης (Γκότοβος, 2002: 103). Η προσωπική ταυτότητα προέρχεται από μια αίσθηση του εαυτού που βασίζεται σε διαπροσωπικές συγκρίσεις, διαχωρίζει το άτομο απ τα άλλα μέλη της ίδιας ομάδας, δίνοντας του το αίσθημα ότι είναι ξεχωριστό ως μέλος της ομάδας και ως άτομο (Κωστούλα-Μακράκη, 2001: 93). Ο διαχωρισμός αυτός, κατά τη διαδικασία συγκρότησης της ταυτότητας, υφίσταται και πέρα από συγκεκριμένες ιδιότητες του ατόμου, όπως οι ανταγωνιστικές διαθέσεις, τα χαρακτηριστικά του σώματος, ο τρόπος που συνδέεται με τους άλλους, τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, οι προσωπικές προτιμήσεις, οι πνευματικές ανησυχίες κ.τ.λ, καθώς η προσωπική ταυτότητα δεν είναι κάτι δεδομένο, αλλά περιέχει και την έννοια της ταύτισης, καθώς και της αιχμαλωσίας στην εικόνα και αποτελεί ένα κρίσιμο στάδιο στην ανάπτυξη του εαυτού. Ο Lacan (στο: Θεοδωρίδη, 2004: 117) υποστήριξε ότι το παιδί υφίσταται μια μορφή φαντασιακής αιχμαλωσίας του σε μια εξωτερική εικόνα, είτε αυτή είναι εικόνα πραγματική, είτε πρόκειται για τη φαντασιακή εικόνα ενός άλλου παιδιού. Μέσω αυτής της εικόνας του προσφέρεται ένας νέος έλεγχος πάνω στο σώμα. Αυτή η αίσθηση, μπορεί να είναι και ψευδαίσθηση, καθώς το άτομο αναγνωρίζει το σώμα του μέσω των άλλων». Επομένως, κατά τον Lacan, o «άλλος» είναι ο ίδιος του ο εαυτός. Ο «άλλος» δεν υπάρχει, τον κατασκευάζει το ίδιο το άτομο, μέσα από γενικεύσεις και στερεότυπα. Ο «άλλος» λοιπόν, ο έταιρος, είναι ένα κομμάτι του εαυτού, της ταυτότητας, ένα «alter ego». Εντός της ίδιας της ταυτότητας εμπεριέχεται η εικόνα του άλλου. Με την παραπάνω θέση ταυτίζεται και η Κρίστεβα, η οποία δηλώνει ότι κατανοεί ότι έχει ταυτότητα, όταν βλέπει τον «άλλον» να διαφοροποιείται από εκείνη (Καρακίτσιος, 2012, σημειώσεις μαθήματος). Η προσωπική ταυτότητα έχει να κάνει με το πώς το ίδιο το άτομο αντιλαμβάνεται την ταυτότητά του, τον εαυτό του και με το πως οι άλλοι αντιλαμβάνονται την ταυτότητα του ατόμου, καθώς και τα χαρακτηριστικά που της αποδίδουν (Κωστούλα-Μακράκη, 2001: 94). Αντίθετα η κοινωνική ταυτότητα παραπέμπει σε συλλογικότητες, δηλαδή το υποκείμενο ανήκει σε κοινωνικές κατηγορίες. Οι κοινωνικές κατηγοριοποιήσεις ορίζουν ένα άτομο εντάσσοντάς το συστηματικά σε μερικές κατηγορίες και αποκλείοντάς το από άλλες σχετικές κατηγορίες, οι οποίες δηλώνουν τι είναι και τι δεν είναι ένα άτομο. Σύμφωνα με τον Tajfel «κοινωνική ταυτότητα είναι η γνώση του ατόμου ότι ανήκει σε συγκεκριμένες κοινωνικές κατηγορίες σε συνδυασμό με τη συναισθηματική και αξιολογική σημασία που έχει γι αυτόν η ομάδα υπαγωγής» (Turner, στο: Παπαστάμου, 1999: ). «Η υπαγωγή ενός ατόμου σε ποικίλες επίσημες και ανεπίσημες κοινωνικές κατηγορίες όπως είναι η εθνικότητα, το φύλο, η θρησκεία, οι πολιτικοί θεσμοί κ.α. έχει να κάνει με την έννοια της κοινωνικής ταυτότητας» (Goffman,1963 Turner, 1999 Γκότοβος, 2002 Wetherell, 2005). Η εγχώρια και παγκόσμια βιβλιογραφία βρίθει ορισμών περί ταυτότητας για τον Γκότοβο, ο καθένας «ανήκει σε πολλαπλές συλλογικότητες, είναι ένα πολυταυτοτικό από κοινωνικής πλευράς υποκείμενο» (2002: 10). Καθένας μπορεί να συμμετέχει σε πολλά ταυτόχρονα και διαφορετικού 11

12 μεγέθους κοινωνικά σύνολα όπως είναι η οικογένεια, το έθνος, το γένος, η φυλή, μια θρησκευτική κοινότητα, μια επαγγελματική ομάδα, μια εθελοντική οργάνωση και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα (Ιντζεσιλόγλου, 2000: 178). Η πλειονότητα των μελετητών συμφωνεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν πολλές ταυτότητες και συχνά αντιτιθέμενες που μπορούν να αλλάξουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ανάλογα με τις εκάστοτε συνθήκες. Το άτομο σχηματίζει και αναπτύσσει την ταυτότητά του σύμφωνα με το πως το βλέπουν οι άλλοι αλλά και σύμφωνα με τον τρόπο που βιώνονται οι εμπειρίες του καθενός, κατά τον Rosenthal (1987), ο οποίος αναφέρει τις έννοιες «ετεροπροσδιορισμός» και «αυτοπροσδιορισμός» αντίστοιχα. Η ταυτότητα λοιπόν, ως κοινωνική κατασκευή, είναι ένας τρόπος διαφοροποίησης από τον/την άλλο/η. Η σχέση της με τη γλώσσα είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη (Κωστούλα-Μακράκη, 2001: 92, 94, 107). Η Φραγκουδάκη (1987: 84) γράφοντας για την αμφίδρομη σχέση γλώσσας-ταυτότητας αναφέρει πως η άρνηση ή απώλεια της ταυτότητας είναι εκείνη που μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια της γλώσσας. Κοινό τόπο όλων των μελετητών αποτελεί η πολυσχιδής φύση της έννοιας της ταυτότητας: «Οι άνθρωποι έχουν πολλαπλές και συχνά αντιτιθέμενες ταυτότητες, οι οποίες συγκρούονται σε συγκεκριμένα συμφραζόμενα και από συχνά ανταγωνιστικούς και πολιτισμικούς λόγους, μέσα από επικοινωνιακές διαδικασίες στις οποίες είναι εγγεγραμμένες στρατηγικές διαφοροποίησης και αποκλεισμού» (Αβδελά, 1997α). Οι ταυτότητες είναι αλληλεπιδραστικές και αλληλοσυσχετιζόμενες, διασταυρώνονται μεταξύ τους σε μία αδιαφοροποίητη σχέση. Άλλες όψεις της ταυτότητας είναι ανοιχτές σε διαδικασίες αλλαγής ενώ άλλες είναι δύσκολο να αλλαχθούν (Cummins, 1999). Σύμφωνα με τον Giddens (1991), οι ταυτότητες δεν είναι κάτι το δεδομένο και στατικό αλλά προϋποθέτουν διαρκή αναστοχασμό, αυτοσυνείδηση, αναστοχαστική αναδίπλωση και αίσθηση ότι κάτι συνεχώς συντελείται. Έτσι, υποστηρίζεται πως δεν παραμένουν αναλλοίωτες στο χρόνο αλλά αναπροσαρμόζονται ανάλογα με τις συνθήκες της κάθε εποχής, οπότε είναι βαθιά ριζωμένες στο περιβάλλον, σφυρηλατούνται μέσα από πλήθος ιστορικών γεγονότων και εμπειριών και επηρεάζονται από τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες της εποχής. H αναγνώριση ή μη της ταυτότητας από τους άλλους κατά ένα μέρος την διαμορφώνει, με την έλλειψη αναγνώρισης να συντελεί, συχνά, απειλή για την ύπαρξη του «άλλου». Η συνείδηση του εαυτού και των «άλλων» επιτυγχάνεται μέσα από αναπαραστάσεις, μέσα από μία συνεχή διαδικασία αναζήτησης νοημάτων και μέσα από κοινές εμπειρίες. Είναι συνυφασμένη τόσο με την επίγνωση της παρουσίας του «άλλου», όσο και με το «ανήκειν» στην ευρύτερη συλλογικότητα (Taylor, 1985). Κατά τον Χρηστάκη (1997), η διαλεκτική ετερότητας-ομοιότητας απαντάται ως δυναμικός παράγοντας ταυτοτικής συγκρότησης κατά την επαφή του «εγώ» με τον «άλλο» στο 12

13 πλαίσιο της εμπειρίας μέσα στην ομάδα υπαγωγής. Η απειλή της ταυτότητας μίας ομάδας και, κατά συνέπεια, η αρνητική αυτοεκτίμηση προέρχονται από την «κατωτερότητα» που της αποδίδεται κατά την σύγκρισή της με τα μέλη διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, με αποτέλεσμα την δημιουργία ψευδαισθητικών ταυτοτήτων μέσω αφομοίωσης υποτιμητικών αξιολογήσεων και εσωτερίκευσης αρνητικών στερεοτύπων και με στόχο τη διόγκωση της προβολής της αυτοεικόνας λόγω της προσλαμβανόμενης απειλής από τον «Άλλο» (Δραγώνα, 1997). Σύμφωνα με την Κωστούλα-Μακράκη (2001: 92) η ταυτότητα είναι μια έννοια σφαιρική που περιλαμβάνει την προσωπική, την κοινωνική, την εθνική/εθνοτική και την πολιτισμική ταυτότητα. Πρόκειται για το αποτέλεσμα των διασταυρώσεων και διακρίνεται σε ατομική, πολιτιστική ή συλλογική. Όσον αφορά συγκεκριμένα στην πολιτισμική ταυτότητα, που συνδέεται στενά με την έννοια της κουλτούρας, ο Μπέρκ διακρίνει πέντε χαρακτηριστικά, κατά τα οποία, η ταυτότητα συνεχώς μετασχηματίζεται και αλλάζει, το υποκειμενικό και αντικειμενικό μέσα της συνεχώς συνδέονται, είναι ενεργός, ολότητα και όλοι οι παράγοντές της μεταβάλλονται (Βρύζας, 2005: ). Η κουλτούρα, σύστημα αξιών, κανόνων, σκέψης, υποδηλώνει ως κοινωνική διαδικασία τις εκφράσεις της ζωής, διαμορφώνει κατά τον Ρ. Ουίλλιαμς την κοινωνική πραγματικότητα, είναι σύστημα νοημάτων, μια μη στατική οντότητα, και μαζί με την ταυτότητα δεν είναι ουσία αλλά σχέση, δεν είναι κληρονομιά αλλά συνεχής διαπραγμάτευση, είναι ωστόσο μια έννοια ασαφής και αόριστη (οπ., 2005: 174, 175, 177, 179). Για τον Αλεξάκη (2001), η ατομική ταυτότητα είναι συνυφασμένη με το «εγώ», που έρχεται σε αντιδιαστολή με το «άλλος» και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με το προσωπικό όνομα (βαφτιστικό, παρωνύμιο) και τα προσωπικά βιώματα του καθενός. Αντίθετα, η συλλογική ταυτότητα σχετίζεται με το «εμείς» που επίσης αντιδιαστέλλεται με τους «άλλους» και συνδέεται με το συλλογικό όνομα και τα κοινά βιώματα, την ιστορία της ομάδας. Στις συλλογικές ταυτότητες υπάρχουν στερεότυπα (ο.π.: 164, 165). Δεν νοείται η ύπαρξη της κοινωνικής ή ατομικής ταυτότητας χωρίς συναισθηματικά στοιχεία έννοιας συνυφασμένης επίσης και με την αυθεντικότητα, στην οποία βασίζεται όταν την αποδίδουμε σε μια μειονότητα ή σε μια πλειονότητα (Γκέφου-Μαδιανού, 2003: 48-51). «Οι ταυτότητες συγκροτούν ένα δομικό πλέγμα που ταξινομεί και προσδιορίζει τα κοινωνικά άτομα. Αυτό καθόλου δεν σημαίνει πως οι τροχιές των συγκεκριμένων ατόμων είναι εκ των προτέρων προσδιορισμένες ή πως το πλαίσιο των εμπειριών τους είναι προδιαγεγραμμένο» (Σταυρίδης, 2010: 34). Μιλώντας προηγουμένως για ατομική και συλλογική ταυτότητα δημιουργείται το ερώτημα: «τι ρόλο παίζουν η ταύτιση, ο αναστοχασμός και η διϋποκειμενικότητα, έννοιες που προϋποθέτουν ότι προκειμένου να συγκροτηθούν οι ταυτότητες χρειάζονται απαραίτητα και τον Άλλο ;» τον οποίο 13

14 επικαλείται και ο Giddens (1991) εφόσον θεωρεί πως η ατομική ταυτότητα συγκροτείται από το «εγώ» και το «εσύ». Η ταυτότητα αποκτά το νόημά της από τη σύνδεση της έννοιας του εαυτού με αυτή του Άλλου, είτε είναι ατομική, εθνική, εθνοτική, θρησκευτική, έμφυλη. Ο Epstein (1978) είχε κάνει λόγο για την δι-υποκειμενικότητα, την οποία συνδέει με την επίγνωση του εαυτού και για την ταυτότητα ως σύνθετη έννοια της δράσης (Γκέφου-Μαδιανού, 2003: 43-45). Για τον Βρύζα (2005:183,184,188,192,193) η κατασκευή της ταυτότητας αποτελεί προϊόν διαμόρφωσης μιας μακρόχρονης διαδικασίας (ιστορικής, κοινωνικής, πολιτιστικής), κατά την οποία συντελείται διαπάλη ατόμων και ομάδων. Ο ίδιος θεωρεί ότι η κατασκευή της ατομικής ταυτότητας συγκεκριμένα, μορφοποιείται από την πολλαπλότητα των αλληλεπιδράσεων που διατηρεί το άτομο με τον περιβάλλοντα κόσμο, με συνέπεια τον κατακερματισμό της προσωπικότητας μέσα σε συστήματα αξιών που αλληλοσυγκρούονται. Επιπλέον, το γεγονός ότι μια ενοποιημένη κουλτούρα είναι και μισαλλόδοξη, μια ισχυρή συλλογική ταυτότητα γεννά ξενοφοβία και ρατσισμό, που δεν είναι το μίσος προς τον Άλλο αλλά το μίσος προς τον ίδιο τον εαυτό. Συνεπώς, η ταυτότητα δεν είναι σταθερή μέσα στο χρόνο, η ενότητά της είναι προβληματική και η αναγνώριση του ομοίου είναι κάθε άλλο παρά προφανής. Αλλά και σχετικά με την πολυπλοκότητα των αλληλεπιδράσεων η Τσοκαλίδου (2005:134) σημειώνει ότι «η ταυτότητα ή οι ταυτότητες ενός ατόμου ή μιας κοινότητας που ζει ανάμεσα σε κουλτούρες και γλώσσες φαίνεται να βρίσκεται σε διαρκή αλληλεπίδραση με τους προσωπικούς, αλλά και τους ευρύτερους κοινωνικούς, πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη ζωή και την εξέλιξη της κάθε κοινότητας».ομοίως, ο Μααλούφ (2000) αναφέρει ότι για τον άνθρωπο είναι απολύτως αναγκαίο να δημιουργεί «γέφυρες» προς τον «άλλον», ώστε να ικανοποιηθεί η ανάγκη για τη συγκρότηση της ταυτότητας, που είναι υπόθεση συμβόλων, ίσως και επιφάσεων. Η εν λόγω αλληλεπίδραση, λοιπόν, άλλοτε δημιουργεί γέφυρες και άλλοτε συγκρούσεις. Στην ανάγκη να κατέχει τη δική του ταυτότητα ο άνθρωπος, όντας πολίτης του κόσμου, επιθυμεί να διαφυλάξει την ιδιαιτερότητά του διεκδικώντας ωστόσο το δικαίωμα στη διαφορά προβαίνει σε μια έξαρση ταυτοτήτων λόγω της κατάρρευσης του διπολικού συστήματος και λόγω της παγκοσμιοποίησης. Στη προσπάθεια της κάθε ομάδα μέσα στην αβεβαιότητα της σημερινής εποχής να ενισχύσει και να επιβεβαιώσει την ταυτότητά της ενίοτε φτάνει σε σημείο να απορρίψει άλλες ομάδες, εκδηλώνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις μια ναρκισσιστική διάθεση και γεννώντας φαινόμενα όπως είναι αυτά του ρατσισμού, του σεξισμού, της ξενοφοβίας, του θρησκευτικού φανατισμού και εθνικισμού που μεταθέτουν στους άλλους όλα τα δεινά της δυτικής κοινωνίας (Βρύζας, 2005 : ). Παρόμοια θέση έχει και ο Ιντζεσιλόγλου (2000 : ), ο οποίος θεωρεί ότι «η συλλογική 14

15 ταυτότητα ως προϊόν και παράγοντας ταυτόχρονα κοινωνικοποίησης, συμβάλλει στην ανάδειξη και ενίσχυση ενός ναρκισσιστικού ιδεώδους εγώ και εμείς». Ο ναρκισισμός αυτός, ως διαστρεβλωμένη πτυχή μιας υπερτιμημένης αυτοεκτίμησης, δύναται να μετατραπεί σε αντίδραση μίσους για τους άλλους, γεννώντας φαινόμενα όπως η ξενοφοβία και ο ρατσισμός. Για να επιτευχθεί ωστόσο η αρμονική ισορροπία μεταξύ αυτοεκτίμησης και σεβασμού στην οντότητα, ταυτότητα και αυτοεκτίμηση των άλλων, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η αμοιβαιότητα και η πολιτιστική ωριμότητα ανάμεσα στις ομάδες, η οποία με τη σειρά της δεν μπορεί παρά να είναι προϊόν της παιδείας, όχι μόνο με τη μορφή της εκπαίδευσης, αλλά και ως έργου ζωής (ήτοι δια βίου μάθησης). Η αναζήτηση της ταυτότητας συνάδει με μια αποσύνδεση από την παγκοσμιότητα και το μακροκοινωνικό. Η ταυτότητα είναι κάτι το παράδοξο, «ο χαρακτήρας αυτού που είναι ταυτόσημος: το να είμαστε ταυτόσημοι με τους άλλους, να μοιάζουμε με τους άλλους». Η έκκληση για ταυτότητα είναι αμυντική και λαμβάνεται ως η αντίσταση στην αλλαγή κα η φυγή στις εσωτερικές συγκρούσεις, αλλά μπορεί να είναι και επιθετική και φαντάζει ως ανατροπή της ξένης κυριαρχίας και δημιουργία μιας άλλης κοινωνίας (Bolle de Bal, 1997: 161, ). Η ταυτότητα, επομένως, βρίσκεται στο επίκεντρο της διαλεκτικής του ενός και του πολλαπλού. Η δήλωση «είμαι», θεμέλιο της υποκειμενικής βεβαιότητας της ύπαρξης, παραπέμπει σε μία ή περισσότερες κατηγορίες αναφοράς (ηλικιακή ομάδα, φύλο, κοινωνική τάξη κ.ά.), αλλά και στην ατομική ιδιαιτερότητα, σε έναν αμιγώς προσωπικό τρόπο αντίληψης της ύπαρξης και της θέσης του ατόμου, καθώς και στην βιωματική ανάληψη ρόλων (Χρηστάκης, 1997: 213). Αυτή ακριβώς η διαλεκτική του ενός και του πολλαπλού, εξηγεί γιατί η ταυτότητα συγκροτείται μέσα από τη συνάντηση του ατόμου με την κοινωνία και της αντικειμενικότητας των κοινωνικών θέσεων με την υποκειμενικότητα, από τον τρόπο δηλαδή που βιώνει κανείς τον εαυτό του μέσα στην κοινωνία. Η αλληλεπίδραση μπορεί να είναι θετική, αν και υπάρχει ο κίνδυνος του διχασμού της προσωπικότητας ενός ατόμου, εφόσον η ταυτότητα του διασπάται, όταν βρίσκεται ανάμεσα στην έντονη αντίφαση της υποκειμενικής και αντικειμενικής αλήθειας (Gaulejac, 1997: 313, 315). Επιπλέον, οι θεωρητικοί του κοινωνικού κονστρουξιονισμού πρεσβεύουν την άποψη πως η ταυτότητα δομείται αποσπασματικά και πως είναι ασυνεχής, ευέλικτη και πολλαπλή. Τόσο η ομαδική, όσο και η ατομική, διαμορφώνονται από το κοινωνικό πλαίσιο. Η ταυτότητα επιτελείται καθώς οι άνθρωποι ομιλούν και επομένως, στο μυαλό μας υπάρχει μια συσσώρευση φωνών, που εξηγούν τις διαφορές των ατόμων στην έκφραση του ρατσισμού (Wetherell, 2005: ). Για την Γκέφου-Μαδιανού, (2003: 18, 19) η μετανεωτερική εποχή αναγνωρίζει στο υποκείμενο περισσότερες δυνατότητες για αυτοσυγκρότηση αλλά και το τοποθετεί σε ένα κόσμο κατακερματισμένο στον οποίο απουσιάζουν τα συνολικά οράματα, με αποτέλεσμα να συντίθεται ένας χώρος όπου οι ταυτότητες είναι ρευστές, άστατες και συμπτωματικές. Η ταυτότητα για τον 15

16 Hall (1995, στο: ο.π.) πρεσβεύει την ανατροπή του παλιού και την ανάδυση του καινούργιου και αποτελεί όρο μεταβατικό που πρέπει να διατηρηθεί. Παρά την ανατροπή του παλιού, ο άνθρωπος αναζητά το παρελθόν του «για να φτιαχτεί η γέφυρα που παρακάμπτει το παρόν και οδηγεί συγχρόνως στο παρελθόν και το μέλλον μέσα από την επιστροφή στις ρίζες, χρειάζονται οι επαληθεύσεις της συγγένειας με αυτό το παρελθόν» (Φραγκουδάκη, 1987: 232). Το παρελθόν από μόνο του όμως δεν αρκεί για τη συγκρότηση της ταυτότητας του ψυχικά υγιούς ατόμου. Όπως συνιστά και ο Μααλούφ (2000: 212), αντί να αναζητά κανείς καταφύγιο αποκλειστικά στο εξιδανικευμένο παρελθόν, οφείλει να μπορεί να ταυτιστεί, έστω και λίγο, με τον κόσμο που τον/την περιβάλλει. Στη ρητορική αντιπαράθεση νεωτερικότητας και παράδοσης ο Giddens θεωρεί πως η πρώτη πρεσβεύει την αμφισβήτηση και τον ριζοσπαστικό προβληματισμό, στην οποία έμφυτος υπάρχει ο αναστοχασμός, που δεν είναι απλά αυτογνωσία και καταστρέφει την παράδοση που είναι φορέας ταυτότητας. Όμως όσο αντίθετες και αν είναι η νεωτερικότητα με την παράδοση ανάμεσά τους αναπτύσσεται η μυθο-θεωρία των Giddens και Beck, σύμφωνα με την οποία το νεωτερικό είναι μια ιστορική κατασκευή, είναι τρόπος ζωής, που διαμορφώνεται εκ νέου όταν απειλείται και με αυτή προσπάθησαν να περισώσουν τη δυτική πολιτισμική ταυτότητα (Αργυρού, 2003: , ). Όπως προαναφέρθηκε, έκδηλο μέσω της βιβλιογραφικής επισκόπισης είναι το γεγονός ότι η ταυτότητα που εμπερικλείει τις έννοιες του άλλου και της διαφορετικότητας είναι νοητική κατασκευή, διαμορφώνεται μέσα από μακρόχρονες και πολύπλοκες διαδικασίες,και βρίσκεται σε συνεχή διαπραγμάτευση και έξαρση, ως αποτέλεσμα της παγκοσμιοποίησης και του διεθνισμού (Μαράτου- Αλιμπράντη,& Γαληνού 2000: 110,111,116 ). Σύμφωνα με τον Μααλούφ (2000:18) οι σύγχρονοι πολίτες επιβάλλεται να αποδεχτούν τα στοιχεία της μετανεωτερικής εποχής, ως πολίτες του κόσμου, και ταυτόχρονα να μελετήσουν την ταυτότητά τους, εξημερώνοντάς την, ταυτίζοντάς την με το σημερινό κόσμο και τη χώρα που ζουν, διατηρώντας την κουλτούρα της προγονικής προέλευσης, πάντα αποδεχόμενοι και την κουλτούρα με την οποία θα έρθουν σε επαφή συμμετέχοντας ενεργά. Όλα τα παραπάνω αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση ώστε «όλοι να μπορούν να ζουν τις ποικίλες υπαγωγές τους με εσωτερική γαλήνη - είναι ουσιαστικό και για τη δική τους προκοπή και για την κοινωνική ειρήνη». Ως προς τη θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας, κατά τους Tajfel και Turner διακρίνεται από τρία στάδια: α) την κοινωνική κατηγοριοποίηση: το άτομο κατανοεί την κοινωνία και οργανώνει τις ατομικές αντιλήψεις για τον εαυτό του και τους άλλους μέσα από το περίγραμμα, τη φόρμα που δημιουργούν οι διάφορες κοινωνικές ή ομαδικές κατηγορίες της καθημερινής ζωής, όπως η τάξη, το κοινωνικό φύλο, η «φυλή», η εθνικότητα, κ.α.. Οι κατηγορίες αυτές δεν γεννιούνται αυθόρμητα, 16

17 δεν είναι ιδιοσυγκρασιακές, αλλά συναινετικές, τυπικές και κατασκευάζονται κοινωνικά. β) την κοινωνική ταύτιση: όταν το άτομο αναγνωρίζει τον εαυτό του και αναγνωρίζεται ως μέλος μιας συγκεκριμένης ομάδας και όχι κάποιας άλλης, τότε στα ίδια τα μάτια του ατόμου αλλά και στα μάτια των άλλων το άτομο αποκτά μια ταυτότητα και ένα αντίστοιχο αξιακό σύστημα. Οι κοινωνικές ταυτότητες καθορίζουν για το άτομο την αξία του ή το κύρος του και είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες για την αυτο-αξιολόγηση και την αυτο-εκτίμηση, την εικόνα για τον εαυτό. γ) την κοινωνική σύγκριση: το κάθε μέλος της ομάδας που επιθυμεί μια θετική κοινωνική ταυτότητα και θετική αυτο-εκτίμηση ενθαρρύνεται στο να μεγιστοποιεί τη διαφορά ανάμεσα στην ομάδα που ανήκει και στην εξω-ομάδα ως προς το σημείο εκείνο που αποτελεί αντικείμενο σύγκρισης. Οι ομάδες οδηγούνται συνεχώς σε διεργασίες διομαδικών συγκρίσεων. Η σύγκριση θεωρείται ο μόνος τρόπος για την ομαδική αξιολόγηση και έτσι προκύπτει ο διομαδικός ανταγωνισμός, ο οποίος επιβάλλεται ως μέσο αυτοεπιβεβαίωσης της αξίας μιας ομάδας και ενίσχυσης της θετικής της ταυτότητας μέσα από τη μεγιστοποίηση της διαφοράς με τις άλλες ομάδες (Wetherell, 2005: ). Η διαμόρφωση λοιπόν της ταυτότητας του ατόμου, ατομική και συλλογική αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς μηχανισμούς κοινωνικοποίησης του, μια και κατά τη διαδικασία αυτή το άτομο ταυτίζεται πρώτα με μεγάλες κατηγορίες, όπως το φύλο, τη γλωσσική κοινότητα, τη θρησκεία, άρα πρωτίστως διαμορφώνεται η ταυτότητα της ομάδας του, μέσω της οποίας επικοινωνεί και έρχεται σε επαφή με άλλα άτομα, διαμορφώνοντας έτσι την ατομική του ταυτότητα (Κανακίδου, 1997). Με την έννοια αυτή, συνεπώς, η ατομική ταυτότητα είναι παράλληλα αμιγώς κοινωνική ταυτότητα. Η ομάδα, επομένως, είναι αυτή που συντελεί στην οικοδόμηση του εαυτού σε σχέση με το περιβάλλον και τους άλλους και άρα ο ρόλος της πρωταγωνιστικός ο Mead μέσα από τη θεωρία της συμβολικής αλληλεπίδρασης, υποστηρίζει ότι η αντίληψη για τον εαυτό μας, προκύπτει από την αλληλεπίδραση με τους άλλους, τα μέλη της ομάδας στην οποία ανήκουμε και μας περιβάλλει, και είναι αποτέλεσμα σκέψης των αντιδράσεων που οι άλλοι εκδηλώνουν προς εμάς. Η κοινωνική αλληλεπίδραση αποτελεί τη βασικότερη προϋπόθεση για τη συγκρότηση της ταυτότητας (Χρηστάκης, 1997). Τοιουτοτρόπως, ο τρόπος κατανόησης του «άλλου» προσδιορίζει και τη δομή επικοινωνίας μιας κοινωνίας, αφού η ταυτότητα βρίσκεται στο κέντρο της διαλεκτικής σχέσης του ενός και του πολλαπλού (Κωνσταντοπούλου, 2000: 11-12). Η ταυτότητα δομείται μέσα από τη σύγκριση με τις άλλες ομάδες και έχει ως σκοπό να προβάλλει τη διαφορετικότητα της (Κωστούλα- Μακράκη, 2001: 96). Επομένως, η έννοια της ταυτότητας αναφέρεται στην αντίληψη των ανθρώπων γι αυτό που είναι ατομικά ή συλλογικά και στους τρόπους με τους οποίους αυτή κατασκευάζεται κοινωνικά και 17

18 πολιτισμικά (Smith, 2006: 366). Η ετερότητα, απ' την άλλη, προϋποθέτει τη διαδικασία της σύγκρισης, είτε αυτή είναι συνειδητή είτε ασυνείδητη, αφού, ως μονάδα, κανείς δεν μπορεί να είναι διαφορετικός (Γκότοβος, 2002:16). Η προσπάθεια κατανόησης του άλλου φαίνεται πως γίνεται πάντα σε σχέση με το υποκείμενο και σε αντιδιαστολή με όσους το περιβάλλουν, καθώς η ταυτότητα οικοδομείται και διαφοροποιείται μέσω των άλλων και η ετερότητα συνιστά το διαλεκτικό έτερο της ταυτότητας (Κυριακάκης, 2006). Η ταυτότητα για τον Hobsbawn (2000), έχει να κάνει με τη διαφορετικότητα και την έννοια του «άλλου», ενώ παράλληλα συγκροτείται μέσα από την αλληλεπίδραση των κοινωνικών σχέσεων. Για τη συγκρότηση της ταυτότητας του ατόμου, τέσσερα είναι τα κριτήρια που θεωρούνται βασικά: α) η ιδεολογία, β) η ιστοριογραφία, γ) η λογοτεχνία που αφηγείται την καθημερινή ζωή και δ) η γλώσσα, η οποία αποτελεί μέσο κοινωνικοποίησης, αφού κάθε άτομο συνειδητοποιεί την ταυτότητα του, βλέποντας τον εαυτό του μέσα από τους άλλους (ο.π., στο: Μαράτου-Αλιπράντη & Γαληνού, 2000: 111). Ιδιαίτερα τελευταία, οι έννοιες της ταυτότητας και της ετερότητας απασχολούν έτι περισσότερο τη σύγχρονη επιστημονική έρευνα (κυρίως στους τομείς της ψυχολογίας, της ανθρωπολογίας, της εθνογραφίας, της κοινωνιολογίας και της παιδαγωγικής). Στην αύξηση του ενδιαφέροντος για την ταυτότητα και την ετερότητα φαίνεται πως έχει παίξει ρόλο η παγκοσµιοποίηση, η οποία με τη σειρά της είναι αποτέλεσμα πολλών συνισταμένων, όπως οι κοινωνικές-πολιτικές εξελίξεις στον παγκόσμιο χάρτη, που οδήγησαν με τη σειρά τους σε μεγάλη κινητικότητα ομάδων ανθρώπων. Σε αυτό το πλαίσιο μετακίνησης, παρουσιάζεται ακόμα εντονότερη η ανάγκη της αναγνώρισης της διακριτής ταυτότητας των ανθρώπων (Γκέφου-Μαδιανού, 2006: 15-16), είτε ανήκουν σε αυτούς που μετακινούνται, είτε όχι. Όπως άλλωστε υπογραμμίζει ο Γκόβαρης (2004), τα άτομα σήμερα δε χαρακτηρίζονται από μια ενιαία ταυτότητα, αλλά από τη σύνθεση πολλών ταυτοτήτων που κατά ένα μέρος είναι αντιθετικές μεταξύ τους και αυτό γιατί ο σημερινός άνθρωπος διαμορφώνει την ταυτότητά του μέσα σ ένα πλαίσιο κοινωνικών σχέσεων, το οποίο αλλάζει διαρκώς τόσο χρονικά όσο και χωρικά μέσα από διαδικασίες διαφοροποίησης, εγκλεισμού και αποκλεισμού Η συλλογικές ταυτότητες Μια χαρακτηριστική θέση του Φρόυντ συνοψίζει εύστοχα τη θέση ότι δεν νοείται ατομική ταυτότητα έξω από το κοινωνικό σύνολο η θέση αυτή υπογραμμίζει ότι παρόλο που ό,τι ονομάζεται «Εγώ» συνιστά μια «αναγκαία μορφή» γύρω από την οποία θα οργανωθούν όλες οι νοητικές διαδικασίες, το «νόημα» αυτής της μορφής παραμένει κατ' ανάγκην εγκλωβισμένο στις συγκεκριμένες κοινωνίες και στα συγκεκριμένα συστήματα σημασιών που εκτρέφονται στους 18

19 κόλπους τους (Τσουκαλάς, 2010: 36). Αντίστοιχα (αλλά με μεγαλύτερη, ομολογουμένως, περιπλοκότητα), αν η κατασκευή του «Εγώ» αναφέρεται στην ατομική ταυτότητα και η κατασκευή του «Εμείς» στην κατασκευή της οποιασδήποτε συλλογικής ταυτότητας, η φαντασιακή φύση της διαδικασίας κατασκευής των συλλογικών ταυτοτήτων δεν νοείται αλλιώς παρά εμποτισμένη στην ιστορικότητα των πολιτισμών μέσω εκ των οποίων αναδύονται (ο.π.: 37). Με αυτόν τον τρόπο, στο πλαίσιο των ιδιαίτερων συστημάτων σημασιών και αξιών που εκολλάπτει, κάθε πολιτισμός δομεί τις δικές του ιδέες και νοηματικές κατασκευές σε σχέση με το τι αποτελεί το εκάστοτε διαμορφούμενο «Εγώ»-«Εμείς». Άρα, κάθε μεμονωμένο υποκείμενο δεν νοείται ως πρωταρχικός δημιουργός νοηματοδοτήσεων εκ του μηδενός, αλλά παραμένει πάντα προϊόν της ιστορικά ανεπανάληπτης εποχής του. Επιπροσθέτως, όπως σημειώθηκε και παραπάνω, όπως το «Εγώ» προϋποθέτει το «Εμείς», έτσι και ένα άτομο είναι αυτόνομο, φέροντας τη δική του ταυτότητα, πάντα προσδιοριζόμενο έξωθεν, και άρα όντας ετερόνομο. Αν, λοιπόν, όντας αυθύπαρκτη ηθική οντότητα ο ελεύθερος άνθρωπος επιλέγει τις πράξεις του και ορίζει ό,τι τον καθιστά αυτόνομο πάντοτε σε σχέση με όλους τους «άλλους», ο τελικός αυτοπροσδιορισμός του ως ον ταυτόσημο ή ετερόσημο με τους «άλλους» θα επαφίεται στη δική του ατομική ελευθερία, στο πλαίσιο των νεωτερικών ιδεών (ο.π.: 40). Επομένως, θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει ότι η έννοια της ταυτότητας δύναται να ταυτιστεί, εν τέλει, με την έννοια της ετερότητας. Επιπροσθέτως, αξιοσημείωτο αποτελεί και το γεγονός ότι μεταξύ των διαστάσεων της ατομικής ταυτότητας συγκαταλέγεται πρωτίστως αυτή που αφορά στο βιολογικό- αισθητηριακό επίπεδο και συνδέεται τόσο με τη λειτουργία του σώματος όσο και με την επεξεργασία της αισθητηριακής πληροφορίας. Η αμέσως επόμενη διάσταση είναι αυτή που ενσαρκώνει τη διεργασία κοινωνικού αποχωρισμού/ενσωμάτωσης, η οποία αποτελεί μέγιστο ζητούμενο του κάθε ανθρώπου καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του: να τον αποδεχτούν για την ομοιότητά του, την ίδια αλλά και την κάθε στιγμή που πασχίζει να τον αποδεχτούν για τη διαφορετικότητα και τη μοναδικότητά του. Μία τρίτη διάσταση που διακρίνεται αφορά στην ανάγκη του «ανήκειν» σε μία οικογενειακή γραμμή, σε ένα περιβάλλον, σε μια κουλτούρα (Δραγώνα, 2003). Ο εαυτός, λοιπόν, οικοδομείται σε σχέση με το περιβάλλον και τους άλλους. Η ταυτότητα κατασκευάζεται στο πλαίσιο ομάδων, μικρών ή μεγαλύτερων, θεσπισμένων ή μη. Τα υποκείμενα χαρακτηρίζονται και από συλλογικές ταυτότητες όπως η θρησκευτική, η εθνική, η εθνοτική, η γλωσσική, η έμφυλη, η ταξική και η ηλικιακή ταυτότητα (Δραγώνα, 2003). Οι διεργασίες για τη διαμόρφωση της συλλογικής ταυτότητας διέρχονται από τα στάδια της αφομοίωσης και της εναρμόνισης της ιδιαιτερότητας και της μοναδικότητας του ατόμου και της κοινωνικής ομάδας με την ταυτόχρονη αίσθηση της συνέχειας στο χώρο και στο χρόνο και τέλος μέσω της αξιολόγησης με στόχο την καλλιέργεια της αίσθησης της προσωπικής και κοινωνικής αξίας του ατόμου μέσα 19

20 στις κοινωνικές συναλλαγές (Δραγώνα 1997) Ετερότητα Στην έννοια της ταυτότητας εμπερικλείεται πάντοτε η διαφορετικότητα και η έννοια του Άλλου, καθώς είναι συγκροτημένη μέσα σ' ένα πλέγμα σχέσεων και αλληλεπιδράσεων που οι ιδεολογικές συζητήσεις επαναπροσδιορίζουν διαρκώς. Σύμφωνα με τη Δραγώνα (2003), δεν είναι εφικτό να γίνει διαχωρισμός μεταξύ της ταυτότητας και της ετερότητας υπό την έννοια ότι το θέμα της ταυτότητας είναι κατεξοχήν θέμα ορίων, τόσο εσωτερικών όσο και εξωτερικών, ανάμεσα στο όμοιο και το διαφορετικό, ανάμεσα στο εαυτό και το ξένο, το γνωστό και το άγνωστο, και κατ επέκταση το απειλητικό. Κατά τον Hobsbawm (1994), η ταυτότητα εμπερικλείει την ετερότητα και συγκροτείται μέσα σε ένα πλέγμα σχέσεων ορισμένων κριτηρίων: της ιδεολογίας, της λογοτεχνίας, της γλώσσας και της ιστοριογραφίας. Ειδικότερα, στην έννοια της ταυτότητας ενυπάρχει κάτι το παράδοξο: υπονοείται το ίδιο, το ταυτόσημο και παράλληλα το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή το ξεχωριστό, το μοναδικό. Με την έννοια, της διαλεκτικής του ίδιου και του άλλου, είναι αδύνατο να διαχωρίσουμε την ταυτότητα από την ετερότητα (Κυριακάκης & Μιχαηλίδου, 2006). Η έννοια της ταυτότητας θέτει τα όρια της ετερότητας, ατομικής και συλλογικής. «Η ετερότητα αφορά κατά κανόνα την εθνική, εθνοτική, θρησκευτική και γλωσσική διαφοροποίηση των μελών μίας κοινωνίας και συγκεκριμένα του πληθυσμού που ζει και δραστηριοποιείται στην επικράτεια ενός εθνικού κράτους» (Γκότοβος, 2002: 11). Συνεπώς, ως έννοια είναι προϊόν της νεωτερικής σκέψης και αναφέρεται σε εκείνα τα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου που είναι διαφορετικά από την ταυτότητα κάποιου «Άλλου». Όπως αναφέρει ο Ναυρίδης (1997), η ταυτότητα είναι «το δυναμικό αποτέλεσμα μιας διαρκούς αντιπαράθεσης, μιας αντίστιξης ανάμεσα σε ένα μέσα και ένα έξω. Σε μια κοινωνιολογική προσέγγιση της ετερότητας, ο Bauman (2002) υπογραμμίζει ότι «η ικανοποίηση των ατομικών αναγκών και η βιωσιμότητα των ομάδων εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από την αγορά και δεν υπάρχουν σταθερά σημεία αναφοράς. Κάθε δεσμός διαλύεται σε διαδοχικές συναντήσεις και κάθε ταυτότητα σε διαδοχικά φορεμένες μάσκες και κάθε βιογραφία σε μια σειρά από επεισόδια. Έτσι και η εικόνα του εαυτού διαιρείται σε μια σειρά από στιγμιότυπα που το καθένα πρέπει να εκφράσει το δικό του νόημα, χωρίς να επικαλείται τα υπόλοιπα στιγμιότυπα. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιεί τον όρο «παλίμψηστη ταυτότητα», που είναι μια σειρά από «καινούργιες αρχές», με εύκολα συναρμολογούμενες και αποσυναρμολογούμενες μορφές, που η μια επικαλύπτει την άλλη» (ο.π.: 57-58). 20

21 Ο Bauman πιστεύει ότι «όταν διαλύεται η αντίθεση ανάμεσα στην αλήθεια και την απεικόνισή της, τότε μεγαλώνει η διάκριση ανάμεσα στο κανονικό και αντικανονικό, στο συνηθισμένο και στο αλλόκοτο, στο εξημερωμένο και στο άγριο, ανάμεσα στο οικείο και στο παράξενο, ανάμεσα στο εμάς και στους «ξένους». Σήμερα η έννοια του ξένου είναι τόσο ασταθής όσο και η ταυτότητα του κάθε ατόμου, δηλαδή ακανόνιστη και ευμετάβλητη. Η διαφορά εκείνη που τοποθετεί χώρια το «εμάς» από τους «άλλους» πρέπει να κατασκευαστεί και να ανακατασκευαστεί και από τις δυο πλευρές συγχρόνως χωρίς καμιά από αυτές να καυχηθεί πως είναι πιο «αποδοτική» από την άλλη. Οι σημερινοί ξένοι είναι τα υποπροϊόντα, αλλά και τα μέσα παραγωγής στην ασταμάτητη διαδικασία οικοδόμησης της ταυτότητας» (Bauman, 2002: 59-60). Καθώς μετανεωτερικότητα και παγκοσμιοποίηση καθιστούν τα όρια των ατομικών συλλογικοτήτων ρευστά και με αντιφατικούς λόγους, τα κοινωνικά υποκείμενα υποχρεούνται στη συνεχή αναζήτηση της ατομικής τους εμπειρίας, αναπτύσσοντας πολλαπλούς ρόλους και ανασυνθέτοντας τους ίδιους τους εαυτούς τους (Θεοδωρίδης, 2004). Ο ξένος σχετίζεται με την έννοια του «έτερου» ή του «άλλου» και έρχεται σε αντίθεση με τις έννοιες «ίδιος» ή «δικός». Σύμφωνα με τον Πρυνεντύ (1995: 37) καθώς ο ξένος είναι γεννημένος «έξω», μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να θεωρηθεί a priori «εχθρός» ή να θεωρείται τόσο περίεργος που να πρέπει οι άλλοι να προστατευθούν από αυτόν. Άλλοτε, και προκειμένου να προστατευθούμε από αυτόν, ο ξένος αντιμετωπίζεται ως «αυτός που είναι καλύτερα να γίνει φιλοξενούμενος, καλεσµένος». Η έννοια του «ξένου» θεωρείται από την «κυρίαρχη» πολιτισμική ομάδα κάθε τι διαφορετικό προς αυτή, καθώς η παρουσία «των άλλων» θέτει σε αμφισβήτηση την εικόνα ενός πολιτισμικά, εθνικά και φυλετικά καθαρού εθνικού κράτους. Ο «ξένος» αναφέρεται στο μετανάστη και φέρει τον τίτλο του «αγνώστου» και είναι φορέας ενός διαφορετικού και «επικίνδυνου» πολιτισμού που απειλεί να διασπάσει την εθνική ενότητα και ομοιογένεια του έθνους, γι αυτό και η περιθωριοποίησή του εμφανίζεται ως αναγκαιότητα για τη συνοχή του κοινωνικού ιστού (Γκόβαρης, 2004). Ο «άλλος» όμως στο χώρο της λογοτεχνίας δεν έρχεται σε σύγκρουση με το «εγώ», αλλά αλληλεπιδρά μαζί του και συνυπάρχει. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας του διαλόγου, το άτομο διαμορφώνεται και από το εγώ, αλλά και από τον άλλον, αναζητώντας το εγώ τόσο στο πλαίσιο της ταυτότητας, όσο και της ετερότητας. Επομένως, το εγώ και η ταυτότητα όχι μόνο δεν είναι καθορισμένα, αλλά διαμορφώνονται ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά (Τζιόβας, 2007: 27). Η έννοια της ετερότητας συνδέεται έντονα στη βιβλιογραφία και με την προαναφερθείσα θέση του Γκότοβου (2002), ότι δηλαδή ο κάθε άνθρωπος ανήκει, έτσι κι αλλιώς, σε πολλαπλές συλλογικότητες. Αυτό που τελικά συνιστά (πολιτισμική) ετερότητα και, κατά προέκταση ιδιαίτερη 21

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ: Κοινωνικές ταυτότητες Οι κοινωνικές ταυτότητες είναι πολλές, είναι ιεραρχημένες και άνισες. Τις ταυτότητες τις αποκτάει ο άνθρωπος μέσα στην κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση

ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση 1 ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟ ΕΓΚΛΗΜΑ Θεωρητική Προσέγγιση, κατ άρθρον ερμηνεία και νομολογιακή αντιμετώπιση Φωτεινή Ριζάβα (Συγγραφέας) Copyright: Νομική Βιβλιοθήκη (2012) ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ 400 ΩΡΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ 400 ΩΡΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ 400 ΩΡΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ. Μετά από πολυπληθή αιτήματα των φοιτητών μας που συμμετέχουν σε όλο το εύρος των εκπαιδευτικών μας δράσεων, η Ακαδημία των Πολιτών προαναγγέλλει

Διαβάστε περισσότερα

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα:

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Δ.Ε. ΕΔΡΑ: Α Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Ταχ. Δ/νση :

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου Ημερίδες Επιμόρφωσης/Ενημέρωσης για τα επιλεγέντα Στελέχη Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ στα πλαίσια του Έργου με τίτλο: «Παραγωγή βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για την εισαγωγή θεμάτων σχετικά με τα φύλα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Διαπολιτισμική Εκπαίδευση για την ομαλή ένταξη των μαθητών/τριών με μεταναστευτικές βιογραφίες στα σχολεία και την κοινωνία της Κύπρου ΑΞΙΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΠΟΛΕΜΟΥΜΕ ΤΙΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΗΓΕΣΙΑ : ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ m143 Ισίδωρος Παχουνδάκης Καθηγητής Κοινωνιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή 1 ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μάθηµα: Κοινωνική Ταυτότητα και ιοµαδικές Σχέσεις ιδάσκουσα: Αλεξάνδρα Χαντζή Εισαγωγή Πηγές: Dovidio, J. F., & Gaertner, S. L. (2010). Intergroup bias. In S. T. Fiske, D. T. Gilbert,

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25. Κεφάλαιο 2. Είδη συμβουλευτικής ψυχολογίας... 51. Πρόλογος... 19 Περιεχόμενα Πρόλογος... 19 Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή... 25 Ορισμός... 25 Ιστορική εξέλιξη... 30 Η ανάπτυξη της συμβουλευτικής ψυχολογίας στην Ελλάδα... 40 Θέματα που απασχολούν τη συμβουλευτική ψυχολογία...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Οµάδα Εργασίας: Βενετία Αποστολίδου Νικολίνα Κουντουρά Κατερίνα Προκοπίου Ελένη Χοντολίδου ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΣ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Το παρόν πλαίσιο προγράμματος σπουδών επιδιώκει: α) να συνδέσει τους σκοπούς, τους στόχους και τους τρόπους (μεθόδους, μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΡ ΕΛΕΝΑ ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι 1.Ελλιπής ή ατελής διδασκαλία της σύγχρονης γεωμετρίας στα λύκεια. 2.Ελάχιστες ώρες μαθηματικών και έλλειψη ολοκληρωμένης διδασκαλίας της σύγχρονης γεωμετρίας στις σχολές "οικοδόμων" μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα