Στιγµές (στιγµές;) του Κώστα Μόντη µε την Κερύνεια. Βαλεντίνα Δηµητριάδου Σαλτέ Φιλόλογος Ερευνήτρια

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στιγµές (στιγµές;) του Κώστα Μόντη µε την Κερύνεια. Βαλεντίνα Δηµητριάδου Σαλτέ Φιλόλογος Ερευνήτρια"

Transcript

1 Βαλεντίνα Δηµητριάδου Σαλτέ Φιλόλογος Ερευνήτρια Οµιλία που δόθηκε στο Συµπόσιο «ΚΕΡΥΝΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ» Διοργανωτές: Σύνδεσµος Ελλήνων Κυπρίων Φιλολόγων (Σ.Ε.Κ.Φ.) Δήµος Κερύνειας Σχολική Εφορεία Κερύνειας Πολιτιστικό Ίδρυµα Αρχ. Μακαρίου Γ Λεµεσός: 8 Οκτωβρίου 2011 και σε πρώτη µορφή στο 2 ο Ετήσιο Συµπόσιο «Κερύνεια και Λογοτεχνία τον 20 ο αιώνα» Διοργανωτές: Δήµος Κερύνειας Σχολική Εφορεία Κερύνειας Πολιτιστικό Ίδρυµα Αρχ. Μακαρίου Γ Λευκωσία: Αίθουσα εκδηλώσεων Πολιτιστικού Ιδρύµατος Αρχ. Μακαρίου Γ 17 Απριλίου 2010 Η εισήγηση επικεντρώνεται στη µικρή σε έκταση αλλά ουσιαστική παρουσία της Κερύνειας στο ποιητικό κυρίως έργο του Κώστα Μόντη. Με αναφορές στους στίχους και τα αποσπάσµατα όπου απεικονίζεται η ιδιαίτερη προσωπικότητα την οποία αποδίδει ο ποιητής στην Κερύνεια, επιχειρείται η ανάδειξη της βαθιάς σχέσης του ποιητή µε την πόλη και τον περιβάλλοντα χώρο, σε συνάρτηση µε την ποιητική του καθώς και µε τη στάση του απέναντι στο ιστορικό γίγνεσθαι. Η εισήγηση επιχειρεί παράλληλα να διερευνήσει τη σχέση της Κερύνειας µε το συλλογικό «εµείς» απέναντι στην ετερότητα, αλλά και να προκαλέσει την ενσυναίσθηση και την αναβίωση του παλµού της «αγαπηµένης» πόλης µέσα από τις «στιγµές» της επικοινωνίας του ποιητή µε αυτήν.

2 Καταρχάς να ευχαριστήσω τους διοργανωτές του Συµποσίου για την τιµή που µου έκαναν να παρουσιάσω και στη Λεµεσό τις «Στιγµές» 1 του Κώστα Μόντη µε την Κερύνεια, στιγµές πιθανόν λίγες αριθµητικά αλλά βιωµένες ως τα βαθύτερα κύτταρα της ύπαρξης ενός ποιητή που δηλώνει ξανά στην έκδοση των Απάντων 2 του το 1997: Όλα µου σε ποίηση Κύπρου, όλα µου σε ποίηση Λευκωσίας και Κερύνιας και Μόρφου κι Αµµοχώστου 3 Προτού όµως προχωρήσω στο θέµα µου, ας µου επιτραπεί να χαρίσω ξανά µια ευχή στον καθηγητή µου Δρα Αντρέα Χατζησάββα, που δυστυχώς δεν κατέστη δυνατό να είναι σήµερα εδώ µαζί µας, ευχαριστώντας τον για την εµπιστοσύνη και τη στήριξή του, την ευχή να µπορέσει σύντοµα «να µαζέψει» - κατά το Μόντη - ελεύθερα «κάτι στίχους» στη γενέτειρά του Λάπηθο, για την 1 «Στιγµές» όχι µε την έννοια της ποιητικής συλλογής του Κώστα Μόντη που πρωτοκυκλοφόρησε στα 1958, αλλά µε την έννοια αφενός της ποιητικής συνοµιλίας και αφετέρου της προσφιλούς στο Μόντη τεχνικής του ακαριαίου στίχου. 2 Κώστα Μόντη, Άπαντα. Οι τρεις τόµοι των ποιητικών απάντων (Άπαντα Α. Ποίηση. Ι. Σύγχρονη Τεχνοτροπία (α. Άτιτλα), Λευκωσία 1987, Άπαντα Α. Ποίηση. Σύγχρονη Τεχνοτροπία (β. Έντιτλα), Λευκωσία, 1987 και Άπαντα Α. Ποίηση. ΙΙ. Παραδοσιακή Τεχνοτροπία. Προδροµικά, Ιδιωµατικά, Νεανικά, Εκπρόθεσµα, Λευκωσία, 1987), καθώς και τα τέσσερα πρώτα Συµπληρώµατα (Συµπλήρωµα, Λευκωσία, 1988, Συµπλήρωµα Β, Λευκωσία, 1991, Συµπλήρωµα Γ, Λευκωσία, 1993 και Συµπλήρωµα Δ, Λευκωσία, 1997) εκδόθηκαν από το Ίδρυµα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης. Τα άλλα τρία Συµπληρώµατα των Απάντων (Συµπλήρωµα Ε, Λευκωσία, 1999, Συµπλήρωµα Στ, Λευκωσία, 2001 και Συµπλήρωµα Ζ, Λευκωσία, 2002) εκδόθηκαν από τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισµού. Στους τρεις πρώτους τόµους των Απάντων τα ποιήµατα ανθολογούνται σύµφωνα µε τη χρονολογική δηµοσίευση των ποιητικών συλλογών στις οποίες πρωτοδηµοσιεύονται, και των οποίων οι τίτλοι αναγράφονται. Αντίθετα, στα Συµπληρώµατα τα ποιήµατα ανθολογούνται χωρίς ηµεροµηνία γραφής ή τίτλο συλλογής, και ταξινοµούνται µε διαφορετικά κριτήρια ταξινόµησης, πέραν της συµπερίληψής τους σε συγκεκριµένες ποιητικές συλλογές (σχεδόν όλες είχαν εκδοθεί προγενέστερα). Σηµειώνεται ότι στην εργασία αυτή διατηρείται σε όλα τα ποιητικά παραθέµατα η ορθογραφία και η στίξη της έκδοσης των Απάντων καθώς και η σήµανση των τίτλων των ποιηµάτων σε κεφαλαία γράµµατα. Για σκοπούς κατανόησης των βιβλιογραφικών παραποµπών στις υποσηµειώσεις, ο τίτλος του ποιήµατος ή η θεµατική ενότητα στην οποία ανήκει (κυρίως εάν το ποίηµα ανήκει στα άτιτλα) σηµειώνονται εδώ σε εισαγωγικά, για να µη συγχέεται ο τίτλος του ποιήµατος µε τον τίτλο της συλλογής (σε πλάγια γράµµατα). Με Άπαντα Α, Άτιτλα και Άπαντα Α, Έντιτλα σηµειώνονται οι δύο τόµοι της σύγχρονης τεχνοτροπίας. 3 «ΣΤΙΓΜΕΣ», Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ

3 οποία ο ποιητής, απαντώντας στα Πικρολέµονα του Λώρενς Ντάρρελ, γράφει το 1964 στις Κλειστές Πόρτες 4 : Λάπηθος (πόσες αναµνήσεις µου ανάσυρε µε τ όνοµά του αυτό το χωριό το χωριό του πατέρα, µισό θάλασσα, µισό βουνό, το ένα πόδι στην αµµουδιά της Αϊρκώτισσας, τ άλλο στις φτερωτές του Κεφαλόβρυσου και στους θρύλους των νεράιδων) 5 Θάλασσα και βουνό λοιπόν, στοιχεία δηλωτικά της ποιητικής ιθαγένειας του Κώστα Μόντη που αναπαριστούν το ήθος του τόπου 6, επανέρχονται επίµονα, όχι απλώς ως θεµατικά µοτίβα ή απρόσωπο σκηνικό των ποιηµάτων του, αλλά ως κρυσταλλώσεις της ποιητικής του αισθησιοκρατίας 7, κυρίως, όµως, λειτουργούν ως δρώντα πρόσωπα του πολυσύνθετου κόσµου του, ενίοτε µάλιστα ως πρωταγωνιστές των ακαριαίων αποτυπώσεών του 8, της προσωπικής και συλλογικής ιστορίας που εκβάλλει από το παρελθόν στο παρόν. Πρωταγωνιστές ολιγόλογοι µα διαρκώς παρόντες στο παρασκήνιο της σκέψης, εµφανίζονται κάθε τόσο στο προσκήνιο και συνοµιλούν µε τον ποιητή σε στιγµές τρυφερότητας αλλά και πικρίας, κυρίως σε µονόστιχα, δίστιχα ή ολιγόστιχα ποιήµατα, αποκτούν πρόσωπο και χαρακτήρα, συγκεκριµενοποιούνται συνήθως ως «θάλασσα και βουνοσειρές της Κερύνιας», εµπνέουν το δέος, κεντρίζουν την ποιητική έµπνευση («Κι ο Πενταδάχτυλος εκπέµπη στίχους» 9 ), συνυφαίνονται µε τους στοχασµούς του Μόντη και εντυπώνονται συνειδητά και δυναµικά στην ποιητική του καθώς αυτός αναζητά την έκφραση της ανησυχίας και των συλλογισµών του: 4 Πρόκειται για το πεζό έργο του Κώστα Μόντη Κλειστές Πόρτες, το οποίο διαδραµατίζεται στην περίοδο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Το έργο εκδόθηκε στη Λευκωσία το 1964 και φέρει (µε κεφαλαία γράµµατα) την προµετωπίδα: ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΑ «ΠΙΚΡΟΛΕΜΟΝΑ» ΤΟΥ ΛΩΡΕΝΣ ΝΤΑΡΡΕΛ. 5 ό.π.: σ Και η πατρίδα στον Μόντη δεν είναι ιδέα, ιδεολόγηµα ή µεταφυσική. Είναι η ιθαγένεια του τοπίου, το ήθος µε την αρχέγονη σηµασία του, του τόπου, του ενδιαιτήµατος, της φωλιάς, της Γαίας.» Γεωργουσόπουλος, Κώστας, «Τι κάνει η γλώσσα του Μόντη», η λέξη, τεύχος 152, Αφιέρωµα στον Κώστα Μόντη, Ιούλ.-Αύγουστος 1999, σ Δανείζοµαι τους δύο όρους («κρυσταλλώσεις» και «ποιητική αισθησιοκρατία» από τον Κυριάκο Χαραλαµπίδη, στο «Στιγµές του Αφέντη Μπατίστα», η λέξη, ό.π.: σ Αναφέρεται στο Κοκόλης, Ξενοφών, «Στίξη στις Στιγµές», η λέξη, ό.π.: σ Κώστα Μόντη, Εξ ιµερτής Κύπρου, 1969 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ

4 Με τι συνυφάνθηκαν αυτά τα βουνά, πού εντυπώθηκαν αυτά τα βουνά, αυτή η θάλασσα, αυτός ο ουρανός, πώς εντυπώθηκαν και µ αυτά κάνουµε σύγκριση πια, αυτά έχουµε πρότυπο; 10 Θάλασσα ως µήτρα που φέρει και προβάλλει το χώρο της ύπαρξης και του προσδιορισµού της συλλογικής ταυτότητας απέναντι στους «άλλους», στους ανεπιθύµητους άλλους: Το νησάκι απ όπου σας γράφω είναι µια καλύβα στη θάλασσα διάτρητη από γλάρους διάτρητη από χαλίκια, διάτρητη από ήλιο. [...]... Το νησί απ όπου σας γράφω δεν έχει τίποτα που δε χτίσαµε εµείς, δεν έχει τίποτα που µας άφησαν οι άλλοι, δεν είχε άλλους Θάλασσα που κάποτε λειτουργεί ως alter ego Λοιπόν, εµείς η Μεσόγειος λοιπόν, εµείς η Μεσόγειος, καταλαβαίνεις, λοιπόν, εµείς η Μεσόγειος, έχεις συναίσθηση; 12, ως καθρέφτης που αντανακλά τον ψυχισµό του - Δεν αισθάνεται σήµερα καλά η θάλασσα 13 - ή που συντροφεύει «εν εναλίη Κύπρω» γλυκύτατα τις ώρες της αναζήτησης ή της γαλήνης: 10 «ΚΥΠΡΟΣ», Ποίηση του Κώστα Μόντη, 1962 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ «ΓΡΑΜΜΑ ΑΠΟ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΝΗΣΙ», Αγνώστω ανθρώπω, 1968 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ «ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΑΤΑ», Κύπρος εν Αυλίδι, 1976 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ

5 Η θάλασσα που τη νανουρίζαµε οληνύχτα, η θάλασσα που την τραγουδήσαµε οληνύχτα απ τ αψηλό πέτρινο κατάρτι, η θάλασσα, το πολύ νερό, το πολύ εκείνο γαλάζιο νερό Θάλασσα ακόµη, από γαλάζιο νερό ως γαλάζιο ένδυµα (µαζί και βουνό) της πόλης-γυναίκας, της αγαπηµένης πόλης στην οποία απευθύνεται µε το θαυµασµό ενός ερωτευµένου: Τι όµορφο φόρεµα φόρεσες, σήµερα, Κερύνια µου, τι θάλασσα φόρεσες σήµερα, Κερύνια µου, τι βουνό! 15 Θάλασσα που ενδύει κι αγκαλιάζει την αγαπηµένη πόλη, αλλά και θάλασσα που «κυµατίζη την οριζόντια σηµαία της» επιµένοντας «ως εν κατακλείδι» (συλλογή δηµοσιευµένη το 1984) και υπενθυµίζοντάς µας (20 χρόνια µετά τους «Έλληνες ποιητές») πως «σ αυτή τη µακρινή γωνιά του Ελληνισµού, αντισταθµίζει που γράφουµε Ελληνικά», µε τον ποιητή να δηλώνει την πίστη του στην ελληνικότητα του τόπου ανθολογώντας µαζί το 1999: Κ η θάλασσα να κυµατίζη φαρδιά πλατιά τη σηµαία της, µια γαλανόλευκη Ελληνική σηµαία. και αµέσως πιο κάτω (τυχαία άραγε;) Λες κ έγραφε απάνω της «Κερύνια», έτσι ολοκάθαρα «Κερύνια», «Κερύνια µου» Και τότ εν εναλίη Κύπρω, 1974 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Και τότ εν εναλίη Κύπρω, 1974 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Ε, ό.π.: σ

6 Θάλασσα, λοιπόν, της Κερύνειας, το θέµα µας και Πενταδάχτυλος, ο καπετάνιος που αποβίβασε την Κερύνια και ξεµπάρκαρε µε το δοιάκι του. 17 επανέρχονται στις παραλλαγές του ίδιου θέµατος µε το προσφιλές στο Μόντη σχήµα της µερικής ταυτολογίας, Όταν την αποβίβασε είχε τελειώσει ο προορισµός του και ξεµπάρκαρε µε το δοιάκι του. 18 ως πρωταγωνιστές σε µια αέναη και δυναµική σχέση αρσενικού και θηλυκού: Από πού µας την έφερες, καπετάνιο Πενταδάχτυλε, από πού έκλεψες τη βασιλοπούλα και µας την έφερες, καπετάνιο Πενταδάχτυλε; 19 Θηλυκό εκείνη, αρχόντισσα, η γυναίκα-κερύνεια, ερωτοτροπεί τρυφερά µε το λόγο του Μόντη, προκαλεί δέος µε την αρχοντιά της αρσενικό ο Πενταδάχτυλος, καπετάνιος, θαλασσινός, βουνοσειρά «σηµειωµένη στους χάρτες», δικό µας βουνό που ξεπετάχτηκε σαν «πελώριο κύµα» απ τη δική µας θάλασσα 20, θαλασσόβουνο 21 και Κυπαρισσόβουνο, απ όπου πια, όµως, 17 Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ «ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΕΡΥΝΙΑ», Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ «ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΕΡΥΝΙΑ», Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ ΠΡΟΣ ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟ Δεν είσαι βουνό εσύ, κύµα είσαι, ένα πελώριο κύµα είσαι που ξέφυγε απ τη θάλασσα να πηδήση στον ουρανό. Συµπλήρωµα Ε, ό.π.: σ. 37. ΠΡΟΣ ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟ Εσύ δεν είσαι βουνό των βουνοσειρών, εσύ είσαι βουνό της θάλασσας, εσύ είσαι θαλασσινός, εσύ είσαι καπετάνιος, Πενταδάχτυλέ µου. Να και το δοιάκι σου. Συµπλήρωµα Ε, ό.π.: σ

7 Τα µεσηµέρια ακούγονται κάτι παράξενες φωνές απ τον Πενταδάχτυλο, τα µεσηµέρια ακούγονται κάτι ξερά τριξίµατα σα να ξεκολλούν βράχοι απ την κορφή του Κυπαρισσόβουνου. 22 Κυπαρισσόβουνο ανυπότακτο, λεβέντικο, ελληνικό, να αντιστέκεται στην «περί ής ο λόγος Ιστορία» 23, να «εποπτεύει», να τον χαιρετούν «λεβέντες αητοί από µακρυνό ταξίδι» 24, αρσενικό βουνό µε «ξαναµµένα πρωινά µάγουλα» 25, συγγενεύει µε τις θρυλικές, λεβέντικες ελληνικές βουνοσειρές. Γι αυτό και ο ποιητής, «πικραινόµενος εν εαυτώ» και αισθανόµενος πως µια τέτοια λεβεντιά δεν µπορεί να ανεχτεί τον κατακτητή 26, πάσχοντας µαζί του 27, τού αναθέτει στους στίχους «της εισβολής» το ρόλο να επαληθεύσει την προσδοκία του και «ν ανασηκώσει κάποτε την πλάτη και να τους αποσείσει» 28 αυτούς που «φαίνεται δεν κατάλαβαν σωστά» πως µια τέτοια λεβεντιά δε µεταβιβάζεται 29, 22 «ΣΤΙΓΜΕΣ ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ», Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Και τότ εν εναλίη Κύπρω,1974 στα Άπαντα Α, Άτιτλα,, ό.π.: σ Μετά φόβου ανθρώπου, 1982 στα Άπαντα Α, Άτιτλα,, ό.π.: σ Και τότ εν εναλίη Κύπρω, 1974 στα Άπαντα Α, Άτιτλα,, ό.π.: σ ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟΣ, Δεν του πάει Τούρκος αυτού του βουνού, βρε παιδιά, δεν του πάει, προς Θεού, Τούρκος! Πώς να το κάνουµε; Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ ΑΠΟ ΤΟ «ΤΡΙΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗ ΜΗΤΕΡΑ» Ποιους ήλιους βασάνιζαν χτες οι Τούρκοι στον Πενταδάχτυλο, µητέρα, ποιους στίχους βασάνιζαν χτες οι Τούρκοι στον Πενταδάχτυλο, µητέρα, και µου µεταγγιζόντουσαν, και δυσπνοούσα, κι αρρυθµούσα; Αντίµαχα, 1983 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ «ΣΤΙΓΜΕΣ» ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ Ανασήκωσε την πλάτη κι απόσεισέ τους, Πενταδάχτυλέ µου, ανασήκωσε την πλάτη κι απόσεισέ τους. Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟΣ Δεν είναι µεταβιβάσιµος, βρε παιδιά. Πώς να το κάνουµε; Συµπλήρωµα Γ, ό.π.: σ

8 αυτούς που «δεν πρόσεξαν την πανάρχαιη επιγραφή Ανήκει. Ανήκει αµεταβίβαστα». 30 Έτσι, λοιπόν, ο Μόντης καλεί τον Πενταδάχτυλο να ξαναγίνει ο τόπος της αντίστασης όπου µαζί µε τους ήρωές µας «γράφαµε µ άσπρη κιµωλία τα πρώτα επαναστατικά µας συνθήµατα, όταν στα µέτωπά µας καρφώναµε το πρώτο πανώ της ανταρσίας» 31, τον καλεί να πράξει όπως έπραξαν στο παρελθόν οι βουνοκορφές της Κρήτης - µε την ιστορία της οποίας εξάλλου συχνά παραλληλίζει αυτήν της Κύπρου 32 : Βλέπετε, λοιπόν, τώρα πως δεν ήταν τυχαία τ αρσενικά ονόµατα του Μαχαιρά και του Πενταδάχτυλου και του Κίσσαβου και του Ψηλορείτη; 33 Κι αλλού ακόµη, συναδελφώνει τον Πενταδάχτυλο (και το Μαχαιρά) µε τα ελληνικά βουνά, δηλώνοντας την ελληνική του ταυτότητα και την κοινή τους ιστορική πορεία: ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟΣ Φαίνεται πως στην πλάτη του δεν πρόσεξαν οι λύκοι ή και καθώς δεν ήξεραν Ελληνικά δεν θα κατάλαβαν σωστά εκείνη την πανάρχαιη επιγραφή «Ανήκει» («ανήκει αµεταβίβαστα»). Συµπλήρωµα Γ, Λευκωσία, 1993, ό.π.: σ. 33. ΓΡΗΓΟΡΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΜΑΤΣΗΣ Όταν στη µεγάλη πλάτη της βουνοσειράς της Κερύνιας γράφαµε µ άσπρη κιµωλία τα πρώτα επαναστατικά συνθήµατα, όταν στα µέτωπά µας καρφώναµε το πρώτο πανώ της ανταρσίας, διαισθανόµαστε τη µεγάλη σας στιγµή. [...] Ποίηση του Κώστα Μόντη, 1962 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΣ Παρήκοα παιδιά, που ξεµακρύνατε απερίσκεπτα και το πληρώσατε ακριβά. Υπό σκιάν, (ανέκδοτα) στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ «ΓΙΑ ΜΕΡΙΚΑ ΒΟΥΝΑ», Υπό σκιάν, (ανέκδοτα) στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ

9 Να ξέρουµε πως δεν ήταν τυχαίο που τους έδωσαν αρσενικά ονόµατα. Θα επακολουθούσαν τα δικαιολογητικά. Όπως κι έγινε. 34 Αρσενικό, λοιπόν, ο Πενταδάχτυλος έκφραση του θηλυκού χώρου η Κερύνεια, του ερωτικού παλµού και της γόνιµης Γαίας, ήδη στις πρώτες της εµφανίσεις στο επιθεωρησιακό έργο του Κώστα Μόντη αποκτά τις προσλαµβάνουσες που θα καθορίσουν τη στάση του ποιητή απέναντί της πριν και µετά το «βιασµό της» κατά την εισβολή του Γράφει στις «Κυπριώτικες νύχτες» 35 το 1946: Κερύνια: Στη ρωµαντική τη σκοτεινιά µου κρύβω την πρώτη σας νύχτα του γάµου. Δειλές µε πληµµυρούν λευκές νυµφούλες και τις σκαρώνω µεµιάς µητερούλες. Ένα βουνό κ ένα φεγγάρι µαγεµένο και στ ακρογιάλι ένα ζευγάρι µεθυσµένο από φιλιά. Στη ρωµαντική τη σκοτεινιά µου κρύβω την πρώτη σας νύχτα του γάµου. Το θείο ρίγος της αγάπης ξαγρυπνά κ οι Κερυνιώτες ας κοιµούνται απ τις εννιά. Το σεληνόφως φωτίζει σε πρώτο πλάνο τ ακρογιάλι και σε δεύτερο το βουνό, τον Πενταδάχτυλο, ο οποίος στη συνέχεια της ποιητικής πορείας του Μόντη θα ονοµάζεται συχνά ως το χωρικό πλαίσιο της Κερύνειας, ως συµφραζόµενό της (βουνοσειρά της Κερύνιας), καθώς µάλιστα η σκηνογραφία του Μόντη οριοθετείται συχνά και ορίζεται από τις θηλυκές αναπαραστάσεις, αλλά και 34 «ΟΛΥΜΠΟΣ, ΚΙΣΣΑΒΟΣ, ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ, ΜΑΧΑΙΡΑΣ, ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟΣ, κ.ά», Συµπλήρωµα, ό.π.: σ Επιλογή από το επιθεωρησιακό του έργο ( ), Άπαντα Γ Θεατρικά, Ίδρυµα Αναστασίου Γ. Λεβέντη, Λευκωσία, Ανθολογούνται δύο κυπριώτικες νύχτες: «Πάφος» και «Κερύνια», σ

10 συνδέεται µε τις µνήµες, πικρές και γλυκές, τα βιώµατα, το νόστο. Γράφει στα Τραγούδια της Στάλως 36, το 1962, απευθυνόµενος στην αγαπηµένη του κόρη: Η παρουσία σου σκηνοθετεί, η παρουσία σου σκηνογραφεί, η παρουσία σου διαδραµατίζει, η παρουσία σου συγγράφει Κύπρο, συγγράφει Λευκωσία και Κερύνια κι Αµµόχωστο. Γιατί, λοιπόν, στιγµές µόνο µε την Κερύνεια, το θέµα µας, θ αναρωτιέστε; Αφού η Κερύνεια δεν είναι παρούσα µόνο στις «στιγµές» του Κώστα Μόντη - στιγµές µε την έννοια της ποιητικής τεχνοτροπίας των ακαριαίων, τηλεγραφικών 37 σχεδόν ολιγόστιχων ποιητικών κρυσταλλώσεων, αλλά και του τίτλου της συλλογής και αρκετών ποιηµάτων µετέπειτα. Ας µου επιτραπεί µια σύντοµη συγκριτική αριθµητική αναφορά, όπως «στου Γιώργου του Σαββίδη το εργαστήρι» (όπως πολύ τρυφερά ο Μόντης ποιητής της αυτοαναφορικότητας εξάλλου - σχολιάζει τέτοιου τύπου «διαγνώσεις κι ακτινοσκοπήσεις» στα «Άγια Πάθη του στίχου» 38 : Σε ένα ογκώδες ποιητικό έργο που καλύπτει στην ανθολόγηση των Απάντων 39 του από τον ίδιο τον ποιητή περίπου σελίδες, η Κερύνεια αναφέρεται συνολικά 71 φορές σε 50 µόλις ποιήµατα, ανάµεσα σε χιλιάδες έντιτλα και άτιτλα ποιήµατα. Αξίζει να προσέξει κανείς ότι ελάχιστα από τα ποιήµατα όπου αναφέρεται η Κερύνεια έχουν γραφτεί πριν τα γεγονότα του 1974, ενώ ο µεγαλύτερος αριθµός των ποιηµάτων γράφονται µετά και αναφέρονται σε αυτήν. Η τουρκική εισβολή δηλώνεται ρητά σε 35 από αυτά, τα οποία αναλογούν στο 1/3 περίπου του συνόλου των ποιηµάτων της εισβολής. 36 «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΣΤΑΛΩΣ», Ποίηση του Κώστα Μόντη στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ Δανείζοµαι τον όρο από το Γ. Γιωργή, στο «Η αποδόµηση της ιστορίας», η λέξη, ό.π.: σ «Άγια Πάθη του στίχου», Άπαντα, Α, Ποίηση, Παραδοσιακή τεχνοτροπία, Λευκωσία 1987, σ Βλ. υποσηµείωση 2. 10

11 Αναφορικά µε την τεχνική τους, όπως συµβαίνει και µε την υπόλοιπη θεµατολογία του Μόντη, τα περισσότερα από τα 50 αυτά ποιήµατα είναι ολιγόστιχες στιγµές 40, ενώ σε πολλές περιπτώσεις εµφανίζονται 2,3 ή και περισσότερες παραλλαγές στο ίδιο θέµα που περιλαµβάνουν επαναλήψεις 41, προσθήκες φράσεων, διπλολογία, ολική ή µερική ταυτολογία 42 µε ελαφριά τροποποίηση που παρατηρείται είτε στον τίτλο 43, είτε στον καταληκτικό στίχο µε τρόπο που διαφαίνεται το επιµύθιο 44. Εδώ µπορούµε να παρατηρήσουµε ένα παράδειγµα, από ποιήµατα - παραλλαγές του ίδιου θέµατος, τα οποία ανθολογούνται σε διαφορετικά Συµπληρώµατα των Απάντων: Τι Κερύνια είσαι, τι παλιό αγαπηµένο λιµανάκι! 45 ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΡΟΣΦΥΓΑ ΚΕΡΥΝΙΩΤΟΠΟΥΛΑ Τι Κερύνια πήρες φεύγοντας, τι Κερύνια ντύθηκες, τι παλιό αγαπηµένο λιµανάκι! Ο Αγγελάτος θεωρεί τα ολιγόστιχα ποιήµατα του Μόντη, και κυρίως τα µονόστιχα και δίστιχα, ως «είδος το οποίο γίνεται η αιχµή του δόρατος της ποιητικής τέχνης του Κώστα Μόντη». Βλ. Αγγελάτος, Δηµήτρης, «Ζητήµατα ποιητικής ηθικής: ερµηνευτικές προτάσεις για την ποίηση του Κώστα Μόντη», η λέξη, ό.π.: σ Ο ίδιος ο Μόντης δηλώνει πως η επανάληψη συνιστά χαρακτηριστικό της ποίησής του, κυρίως στα πολύστιχα ποιήµατά του, εξηγώντας πως «είναι µια προσπάθεια, µια ανάσα για να πιάσω παραπέρα, όπως ανεβαίνουµε στο βουνό και παίρνουµε µία ανάσα και πιάνουµε παρακάτω και έπειτα παρακάτω. Πιστεύω ότι δεν ενοχλούν. Αντίθετα, όταν αποπειράθηκα να αφαιρέσω µερικές, είδα ότι κάτι είχα κουτσουρέψει κι έπρεπε να τις αφήσω». Βλ. Μόντης, Κώστας «Στους λογοτέχνες ο πόνος είναι έµπνευση» [δηµοσίευση µε αποσπάσµατα από συνοµιλία του Κώστα Μόντη µε φοιτητές της Παιδαγωγικής Ακαδηµίας Κύπρου την άνοιξη του 1988, αποµαγνητοφωνηµένα από τον Κωστή Δανόπουλο], η λέξη, ό.π.: σ Σουλιώτης, Μίµης, «Μόντης, φανατικός της επανάληψης», η λέξη, ό.π.: σ Για τη σηµασία που αποκτά ο τίτλος αναφέρεται ο ίδιος ο ποιητής σε συνέντευξή που έδωσε στο Γιώργο Γαλάντη και που δηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Διαβάζω: «Έχω Στιγµές άτιτλες και έντιτλες αλλά στις έντιτλες µια καινοτοµία είναι ότι ο τίτλος είναι ενσωµατωµένος στο ποίηµα. Δηλαδή χωρίς αυτόν κάτι λείπει από το ποίηµα.» («Κώστας Μόντης: Μόνο µε το αίσθηµα µπορείς να διδάξεις», διαβάζω, τεύχος 123, 17 Ιουλίου 1985: σ ). 44 Για τη σηµασία του καταληκτικού στίχου ο Αλέξης Ζήρας δηλώνει πως «εκεί συνοψίζεται η απευθείας, προσωπική του ανταπόκριση [...] είναι µια µετάλλαξη του επιµύθιου». (Ζήρας, Αλέξης, «Όψεις της άµεσης ζωής στην πεζογραφία του Κώστα Μόντη, η λέξη, ό.π.: σ.399). Με αυτό το πνεύµα πρέπει να διαβαστεί και ο καταληκτικός στίχος «ανήκει αµεταβίβαστα» στο προαναφερθέν ποίηµα ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ-ΠΕΝΤΑΔΑΧΤΥΛΟΣ (βλ. υποσηµείωση 30), ο οποίος µάλιστα τοποθετείται εµφαντικά στην παρένθεση. 45 Συµπλήρωµα Ε, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Ε, ό.π.: σ

12 ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΡΟΣΦΥΓΟΠΟΥΛΑ ΑΠ ΤΗΝ ΚΕΡΥΝΙΑ Αυτή παιδί µου, ήρθε αγκαλιά µε το λιµανάκι της Κερύνιας. 47 ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΡΟΣΦΥΓΟΠΟΥΛΑ ΑΠ ΤΗΝ ΚΕΡΥΝΙΑ (ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ) Αυτή παιδί µου, την είχε αγκαλιά το λιµανάκι της Κερύνιας. Μαζί ήρθαν. 48 ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΡΟΣΦΥΓΟΠΟΥΛΑ ΑΠ ΤΗΝ ΚΕΡΥΝΙΑ Αυτή παιδί µου, ήρθε κρατώντας την Κερύνια απ το χέρι, αυτή, παιδί µου, ήρθε κρατώντας το λιµανάκι της Κερύνιας απ το χέρι. 49 Όπως εύκολα µπορεί κανείς να παρατηρήσει, στις πιο πάνω παραλλαγές, κάποτε το αρχικό ποίηµα ενσωµατώνεται µέσα στο παραλλαγµένο, ή αντίθετα ένα τµήµα του απεγκλωβίζεται και αυτονοµείται. Δεν πρόκειται, βεβαίως, για τυχαίες επαναλήψεις 50 ή για θραύσµατα ευρύτερων ποιητικών συνθέσεων, αλλά για ακέραια, αυτοτελή και αυτοδύναµα 51 ποιήµατα που συνδιαλέγονται µεταξύ τους κατά τη διάρκεια µιας διαδικασίας αναστοχασµού, συνήθως επώδυνης, κατά την οποία το θεµατικό υλικό επανέρχεται, αµφισβητείται ή επιβεβαιώνεται, ενώ η γενεσιουργός δύναµη που τα προκάλεσε, η «Κερύνεια» στην προκειµένη περίπτωση, στέκεται απέναντί του και την κοιτάζει µε δέος, 47 Συµπλήρωµα Στ, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Στ, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Στ, ό.π.: σ Ο Μιχάλης Γκανάς, στο «Μακρύ υστερόγραφο σε µία ανάγνωση» (η λέξη, ό.π.: σ.331), υποστηρίζει πως ο Μόντης «όπως κάθε σηµαντικός ποιητής έχει εµµονές σε θέµατα και τρόπους. Κάθε τόσο επανέρχεται σχολιάζοντας πάλι και πάλι το ίδιο θέµα αλλάζοντας λίγο την οπτική του γωνία για να φωνίσει ακόµη µιά πτυχή του.» Παροµοιάζει µάλιστα τον ποιητή που χρησιµοποιεί τις ποιητικές παραλλαγές µε το µουσικό «που δοκιµάζει παραλλαγές πάνω στο ίδιο θέµα...» και µε «έναν αισθαντικό φωτογράφο που πολιορκεί το θέµα του µε καταιγιστικά κλικ της µηχανής, από όλες τις πλευρές και τις γωνίες, µόνο που στο τέλος δεν του πάει να διαλέξει τις καλύτερες φωτογραφίες, αλλά τις εκθέτει όλες δηµιουργώντας ένα συγκλονιστικό αρχείο όπου η αλήθεια έχει µεγαλύτερη σηµασία από τις επιταγές της κρατούσας αισθητικής». 51 Βλ. και Σοφιανός, Κώστας, «Η ποίηση των στιγµών του Κώστα Μόντη», η λέξη, ό.π.: σ

13 αγάπη και πικρία, παράπονο και στεναχώρια, ενοχή και θυµό, καθώς του προκαλεί την εσωτερική περιπέτεια, τον οδηγεί στην αυτοαµφισβήτηση, στον αυτοσαρκασµό, ακόµη και στην αυτοαναίρεση. Παράλληλα, η σχέση τίτλου και ποιήµατος είναι ιδιαίτερα δηλωτική, καθώς η πόλη ονοµατίζεται µέσα από την ιδιότητα της κόρης: είναι η προσφυγοπούλα, το αθώο κορίτσι που, αφενός αποκτά ξεχωριστή υπόσταση, γιατί έρχεται από την αγαπηµένη πόλη, φέροντας µαζί της σε ένα σχήµα αδύνατο - το αγαπηµένο λιµανάκι. Αφετέρου, η ιδιότητα της προσφυγοπούλας, επώδυνη, απαράδεκτη για τον ποιητή, εγκλωβίζεται στον τίτλο και «δεν κατεβαίνει στο ποίηµα». Η Κερύνεια αναφέρεται επίσης τέσσερις φορές σε δύο από τα τριάντα διηγήµατά του Μόντη: Ως τόπος όπου οι Άγγλοι «µάζευαν κάτι αδέσποτους ψωριάρικους σκύλους» προκαλώντας µε τη στάση τους τα γέλια των παιδιών 52 (στο διήγηµα «Ο τυχερούλης») και µε επιθετικό προσδιορισµό (τρεις φορές η φράση «Αστραγαλάκια, φυστίκια Κερυνιώτικα, χαλεπιανά» 53 ), µε µια συνδηλωτική τρυφερότητα και θλίψη που παραπέµπει στα παιδικά χρόνια του ποιητή και στον άρρωστο αδελφό του. Συγκεκριµένα, στο διήγηµα «Ο Φυστικάς», τα φυστίκια της Κερύνιας παρουσιάζονται ως το βάλσαµο της ψυχής του πεντάχρονου άρρωστου Γιώργου (τυχαία άραγε η συνωνυµία µε τον αποθανόντα από φυµατίωση αδελφό του Μόντη;), του Γιώργου - χαϊδεµένου παιδιού της γειτονιάς και της µάνας του, που τρέχει να προϋπαντήσει το Φυστικά και να του αγοράσει φυστίκια. Κι όταν ο τύφος θα πάρει τη µικρή ζωούλα, ο Φυστικάς δε θα ξαναφωνάξει και στη συνέχεια δε θα ξαναφανεί στη γειτονιά. Η Κερύνεια εµφανίζεται ως τίτλος σ ένα µόνο από τα ανθολογηµένα αποσπάσµατα επιθεώρησης (αυτό που είδαµε προηγουµένως), και συνολικά πέντε φορές στις δύο µυθιστορηµατικές αφηγήσεις του Μόντη: Μία φορά στον «Αφέντη Μπατίστα» 54, αναφέρεται «το καταδικασµένο φρούριο της Κερύνιας που έµεινε να σώζει την τιµή της Βενετιάς» και τέσσερις φορές στις «Κλειστές 52 Κώστα Μόντη, «Ο Τυχερούλης» Διηγήµατα, Λευκωσία 1970, σ Κώστα Μόντη, «Ο Φυστικάς», Διηγήµατα, Λευκωσία 1970, σ Κώστα Μόντη, Ο Αφέντης Μπατίστας και τ άλλα, Αθήνα 1980, σ

14 πόρτες» η Κερύνεια δηλώνεται ως χώρος αντιπαράθεσης ανάµεσα στον αλύγιστο λαό της Κύπρου και τον αδίστακτο Άγγλο κατακτητή 55. Στις «Κλειστές πόρτες», το µυθιστόρηµα που ο Μόντης αφιέρωσε στον αγώνα του και που ενδεικτικά φέρει την προµετωπίδα «Μια απάντηση στα πικρολέµονα του Λώρενς Ντάρρελλ» 56, η Κερύνεια αποκτά µια διττή λειτουργία: λειτουργεί αφενός ως τόπος αποκάλυψης της υποκρισίας, της ανανδρίας και της αµηχανίας των Άγγλων κατακτητών µπροστά στη γενναιότητα των Κυπρίων, αγωνιστών της ελευθερίας, και αφετέρου ως υπολανθάνων χώρος αντίστασης του λαού της Κύπρου, αποπνέει τη δύναµη ψυχής, το πείσµα και τον ηρωισµό των Κυπρίων που µε τη στάση τους γελοιοποιούν την αγγλική προπαγάνδα και εξευτελίζουν την εξουσία του κατακτητή, κάνοντας ουσιαστικά πράξη το «νήσος τις έστι». Συνολικά, δηλαδή σε όλο το έργο του Μόντη, γίνονται ογδόντα µία αναφορές στην Κερύνεια, περιλαµβανοµένων πέντε επιθετικών προσδιορισµών (Κερυνιωτοπούλα, Κερυνιώτες, Κερυνιώτικα). Από αυτές οι εικοσιπέντε βρίσκονται σε τίτλους ποιηµάτων, ενώ οι δεκαοκτώ αφορούν στη «θάλασσα της Κερύνιας» και οι επτά τη «βουνοσειρά της Κερύνιας» (δηλαδή τον Πενταδάκτυλο), µε τον οποίο συνδέονται όπως είδαµε και οι περισσότερες αναφορές και στίχοι που αφορούν την Κερύνεια. Ανάλογα και ο Πενταδάχτυλος, αναφέρεται ονοµαστικά συνολικά σαράντα επτά φορές, σε τριάντα επτά ποιήµατα, περιλαµβανοµένων είκοσι δύο αναφορών σε τίτλους ποιηµάτων (υπενθυµίζω ότι στο Μόντη ο τίτλος είναι εξίσου σηµαντικός µε το υπόλοιπο corpus του ποιήµατος, µε το οποίο και συνοµιλεί). Νοείται ότι σε αυτούς τους αριθµούς δεν περιλαµβάνονται οι 55 Κώστα Μόντη, Κλειστές πόρτες, έκδοση Εθνικού Συµβουλίου Νεολαίας Κύπρου, Λευκωσία 1964, σ , 32, Μια εύστοχη ερµηνεία αυτής της «απάντησης» δίνει ο Λεύκιος Ζαφειρίου στο «Κώστα Μόντη: Κλειστές Πόρτες Μια απάντηση στα Πικρολέµονα του Λώρενς Ντάρρελ», δηµοσιευµένο στο αφιέρωµα του περιοδικού η λέξη (ό.π.: σσ ). Μεταφέρω ενδεικτικά ένα απόσπασµα το οποίο µπορεί να διαβαστεί παράλληλα µε την άποψη που εκφράζεται σε αυτή τη µελέτη για το πώς λειτουργεί η Κερύνεια στο έργο: «Οι Κλειστές Πόρτες του Κώστα Μόντη, ως µετα-αποικιακή µαρτυρία, ανασυνθέτουν µέσω της αφήγησης τον ένοπλο αγώνα του , τις διαδηλώσεις, τους απαγχονισµούς, την αντίσταση των Κυπρίων στους Άγγλους, την κατάσταση έκτακτης ανάγκης, τις συλλήψεις, τα βασανιστήρια και τα κρατητήρια. Η ιστορία µε τη συνακόλουθη δραµατική της ένταση ως εθνική εµπειρία διεκδικεί τη δικαίωσή της πέραν του κυρίαρχου λόγου της αυτοκρατορίας, στο πλαίσιο του οποίου κινείται ο Ντάρρελ.» 14

15 έµµεσες αναφορές, ούτε οι γενικότερες αναφορές στη θάλασσα και το βουνό της Κύπρου, έστω κι αν αυτές συχνά αφορούν στην Κερύνεια και τον Πενταδάχτυλο. Ευελπιστώντας να µε συγχωρέσετε που λειτούργησα ενάντια στις ποιητικές προτροπές του Μόντη προς τους Φιλολόγους µελετητές της ποίησης που «θα µετρήσουν τους στίχους, τα λάµδα και τα δέλτα των λέξεων» 57, µε βάση τα προαναφερθέντα, µπορεί κανείς εύκολα και λογικοφανώς να συµπεράνει ότι η ποσοτική παρουσία της Κερύνειας στο ογκώδες λογοτεχνικό έργο του Μόντη είναι ελάχιστη 58, ότι πρόκειται για στιγµές µονάχα, και άρα ένας τυπολάτρης µελετητής µπορεί να υποθέσει αστόχαστα ότι η Κερύνεια δεν απασχόλησε ιδιαίτερα και για πολύ τη σκέψη του ποιητή, παρά τους δεκάδες στίχους του για την επώδυνη µνήµη, στις συλλογές που ακολούθησαν τα τραγικά γεγονότα του 1974, όπως: Κι η µνήµη εκεί, κατά πόδας! Βλ. ποιήµατα του Μόντη µε τίτλο «ΠΡΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟ ΜΕΛΕΤΗΤΗ ΠΟΙΗΣΗΣ», π.χ. στη συλλογή Ως εν κατακλείδι, Κύπρος 1984, δηµοσιευµένα στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ. 755 και σ. 757, και στη συλλογή Υπό σκιάν, ό.π.: σ Συνοπτικά, όπως είδαµε στις προηγούµενες σελίδες παρατηρούµε τα εξής: ΣΕ ΣΥΝΟΛΟ ΠΕΡΙΠΟΥ ΣΕΛΙΔΩΝ Κερύνεια: 81 ονοµαστικές αναφορές σε όλο το έργο 71 αναφορές σε 50 συνολικά ποιήµατα 35 / 50: ποιήµατα «της εισβολής» (δηλαδή στο 1/3 περίπου των ποιηµάτων της εισβολής) 4 αναφορές σε 2 (από τα 30) διηγήµατα (1+3) 1 αναφορά σε 1 απόσπασµα επιθεώρησης 1 αναφορά στον «Αφέντη Μπατίστα» 4 αναφορές στις «Κλειστές πόρτες» 5 / 81 αναφορές είναι επιθετικοί προσδιορισµοί (Κερυνιωτοπούλα, Κερυνιώτες, Κερυνιώτικα) 25 / 71: η Κερύνεια βρίσκεται στον τίτλο του ποιήµατος 18 /71 : «θάλασσα της Κερύνιας» 7 /71 : «βουνοσειρά της Κερύνιας» Πενταδάχτυλος: 47 άµεσες ονοµαστικές αναφορές στην ποίηση 37 ποιήµατα 2 τίτλοι 59 Κύπρος εν Αυλίδι, 1976 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ

16 Είναι δυνατόν, όµως, να µιλήσει κανείς για στιγµές ανώδυνες; Ή, συµβαίνει ακριβώς το αντίθετο, κι ο Μόντης, µέσα από τους στίχους στους οποίους συνοµιλεί µε την ποίησή του, µε τις τεχνικές και τα σχήµατά της, µε το παρελθόν και την ιστορία, µε τη ζωή και το θάνατο, µε την τραγική φύση του ανθρώπου και τις άνωθεν και έξωθεν βουλές, µάς καλεί να κατανοήσουµε ότι η µνήµη είναι τόσο βασανιστική κι επίµονη, που επανέρχεται αναποφάσιστη, ταλανίζει την ποιητική σκέψη «σβήνει και γράφει και ξανασβήνει και ξαναγράφει» 60 ; Κι αυτή η µνήµη 61 είναι που τον οδηγεί να επιλέξει τη λακωνική επιστροφή εκεί που πονά στην προκειµένη περίπτωση στο χώρο της Κερύνειας γι αυτό και καταφεύγει στη συµπυκνωµένη καταγραφή του επώδυνου βιώµατος 62, ακόµα και στη σιωπή, άρα επέρχεται συσσώρευση της οδύνης, που θα ξεχειλίσει πια στο «Τρίτο Γράµµα στη Μητέρα». 63 Γιατί ναι, η πόλη της Κερύνειας είν αυτή που στοιχειώνει µετά την τουρκική εισβολή τα όνειρα του Μόντη, ώστε να καταθέτει: ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Ήταν η Κερύνια χτες βράδυ στ όνειρό µου κ έκλαιγε σιωπηλά µια θάλασσα στο λιµανάκι της Η ΜΝΗΜΗ Κι αυτή συνέχεια ένα να γράφη κι άλλο να σβήνη, ένα να ξαναγράφη κι άλλο να ξανασβήνη. να επανέρχεται αναποφάσιστη ως την τελευταία στιγµή («Να του τα θυµίσω, να µην του τα θυµίσω;») Συµπλήρωµα Γ, ό.π.: σ Ο Μ. Γ. Μερακλής, στο «Ανάµεσα στη γνωµική ποίηση και την ηρωική ελεγεία» (η λέξη, ό.π.: σ.334), υποστηρίζει ότι ο Μόντης «είναι ένα είδος ενσάρκωσης της συλλογικής µνήµης, του συλλογικού διαχρονικού πόνου, είναι ένα εγώ διαποτισµένο από την κοινότητα της ιστορικής µοίρας ώστε, ό,τι λέει για τους άλλους να εκφράζει και τον εαυτό του». 62 «... όταν έρχεται η συµφορά του 1974, που πάλι συνάπτεται µε τη δική του προσωπική ιστορία (γεννήθηκε στην Αµµόχωστο, εργάστηκε και παντρεύτηκε στη Μόρφου, διατηρούσε τις πιο στραφταλιστές αναµνήσεις από τα πατρογονικά κτήµατα της Κερύνειας, που όλα χάθηκαν), η αφόρητη απελπισία και η οδύνη του θα οξύνουν την ειρωνεία που περιέχεται στους στίχους του και που τώρα πια προβάλλει ως άµυνα. Στίχοι µατωµένοι, αντιπαραβολές της µνήµης, διαπιστώσεις που µέσα από τον αντίστροφο τρόπο της ποιητικής του λειτουργίας µαντεύουµε την ανοιχτή πληγή...». (Γαλάζη, Πίτσα, «Κώστας Μόντης: Ο ελληνικός τόπος καταγωγής µας», η λέξη, ό.π.: σ.385). 63 Πρόκειται για την τρίτη µεγάλη ποιητική σύνθεση του Μόντη Τρίτο Γράµµα στη Μητέρα, Λευκωσία, 1980, η οποία φέρει την προµετωπίδα Εν βία. Περιλαµβάνεται µαζί µε το Γράµµα στη Μητέρα κι άλλοι στίχοι (1965) και το Δεύτερο Γράµµα στη Μητέρα (1972) στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σσ Συµπλήρωµα Β, ό.π.: σ

17 και αυτό ας το διαβάσουµε σε σχέση µε τα άλλα σχετικά κρυσταλλώµατα του πόνου που ανθολογούνται (εδώ κάποια παραδείγµατα µόνο): Τι εύκολα που συγκατατιθέµεθα πια στο κλάµα! 65 : «ΣΤΙΓΜΕΣ» ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ 66 Κύτα που γελάµε σ αυτή τη φωτογραφία! Και δεν είν ξέρεις, πολύ παλιά. Αλήθεια, θυµάσαι που γελούσαµε πριν; Πέστε µου ειλικρινά: Χαµογελώ; Γιατί η ψυχή του Κώστα Μόντη λαχταρά τόσο και ζητά επίµονα µαζί µε «λίγο χώµα», «µε µια χούφτα χώµα του Μόρφου» κι «ένα κουβά θάλασσα της Κερύνιας» σ ένα ποιητικό µοτίβο που επανέρχεται βασανιστικά: Λίγο χώµα του Μόρφου, ένα κουβά θάλασσα της Κερύνιας 67. ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΙΙ Μια χούφτα χώµα του Μόρφου, ένα κουβά θάλασσα της Κερύνιας! 68 ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Δώστε µου ξανά ένα κουβά θάλασσα της Κερύνιας 69 Και γιατί ο πόνος από την εισβολή και την προδοσία είναι τέτοιος, αλλά και ο θυµός του µε τους υποκριτές και τους πατριδοκάπηλους, µε τους ανάξιους 65 Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Κύπρος εν Αυλίδι, 1976 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Κύπρια Ειδώλια, 1980, Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Β, ό.π.: σ

18 που καλεί να εκκενώσουν το νησί, µε τους «ανθρώπους των θερµοκηπίων» τα «υπανθρωπάρια» και «τα υποζωίφια που ανεδύθησαν και επεκάθησαν στην επιφάνεια», αλλά και µ εκείνους που γεµίζουν αδιάφορα σελίδες των εφηµερίδων µε «ποίηση» για τα «συνταρακτικά γεγονότα», ώστε να δηλώνει - στη συλλογή του «Πικραινόµενος εν εαυτώ» (1975) - µε σαρκασµό και οδύνη την αδυναµία του να γράψει πια ποίηση για όσα τόσο τον πονούν: ΣΤΙΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Υπάρχει µεγάλη ζήτηση στίχων για την Τουρκική εισβολή. Η κυρία Μ τους θέλει επειγόντως για µια ραδιοφωνική εκποµπή στο Παρίσι, δυο Ελληνικά κ ένα Αγγλικό περιοδικό τους χρειάζονται για τα ειδικά αφιερώµατά τους, στην Camden Town και στη Νέα Υόρκη οργανώνονται δυο φιλανθρωπικές χοροεσπερίδες που θα τις ποικίλλη απαγγελία επικαίρων ποιηµάτων. Είναι θέµα προβολής της Κύπρου που πολύ θα βοηθήση στον έρανο για τους πρόσφυγες. Πώς να τους πης πως έπηξε το µελάνι στην πέννα σου, πώς να τους πης πως έπηξε το αίµα στην καρδιά σου, πώς να τους πης να µας αφήσουν ήσυχους; 70 Έτσι, λοιπόν, µε πηγµένο µελάνι και πίκρα για την εισβολή, για την προδοσία, αντιστρέφοντας τους όρους για το ποιος ευθύνεται και για το πώς εµείς ως λαός φερθήκαµε στον αγαπηµένο τόπο, θα εκφράσει στην ίδια συλλογή ένα βαθύ φυλετικό παράπονο αποκαλύπτοντας το επώδυνο της παραδοχής του: Είναι δύσκολο να πιστέψω πως µας τους έφερε η θάλασσα της Κερύνιας, είναι δύσκολο να πιστέψω πως µας τους έφερε η αγαπηµένη θάλασσα της Κερύνιας Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ «ΣΤΙΓΜΕΣ ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ», Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ

19 Η εισβολή δηλώνεται στον τίτλο της ποιητικής αυτής ενότητας («ΣΤΙΓΜΕΣ» ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ), αφού όπως αφήνει να νοηθεί στο «Περί στίχων» αυτά που πονούν «δεν κατεβαίνουν απ τον τίτλο στο κείµενο», η επανάληψη υπογραµµίζει την οδύνη καθώς φωτίζει την τρυφερή προσφώνηση («αγαπηµένη»), η Κερύνεια εµψυχώνεται και ζωντανεύει, κατονοµάζεται ως πρόσωπο οικείο σε αντιδιαστολή µε το ανεπιθύµητο, το ανοίκειο µε τον τόπο πλήθος των εισβολέων, το οποίο ο ποιητής καταδικάζει σε µια περιφρονητική ανωνυµία πίσω από την σχεδόν άηχη αντωνυµία: «τους». Η οµορφιά της κόρης πού φερε ο καπετάνιος βεβηλώθηκε, το µύασµα κατάφερε να ξεγελάσει την αθώα αγαπηµένη, γι αυτό και ο ποιητής, αδυνατώντας να δεχτεί την επώδυνη πραγµατικότητα, τής αποδίδει την ευθύνη, γιατί, σαν άλλη Κερκόπορτα του Ελληνισµού, επέτρεψε στον κατακτητή να εισβάλει στον τόπο µας, συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα την αυταπάτη, τη δική µας προδοσία απέναντι σε αυτήν που θεωρεί πως µας πρόδωσε. Γι αυτό και θυµώνει µε τη γλυκοθάλασσα που γινε πικροθάλασσα και αυτοπετροβολείται στις παραλλαγές του θέµατος: ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ - ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ Θάλασσα, γλυκοθάλασσα και γλυκοκυµατούσα, νάξερα τι θα µούκανες αντί να σε τραγούδαγα να σε πετροβολούσα. 72 ΓΙΑ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ ΑΠ ΟΠΟΥ ΕΓΙΝΕ Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Θάλασσα, πικροθάλασσα και πικροκυµατούσα, νάξερα τι θα µούκανες να µη σε τραγούδαγα. Θάλασσα, πικροθάλασσα και πικροκυµατούσα, νάξερα τι θα µούκανες να σε πετροβολούσα Συµπλήρωµα Ζ, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Γ, ό.π.: σ

20 ΓΙΑ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ ΑΠ ΟΠΟΥ ΕΓΙΝΕ Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Θάλασσα, πικροθάλασσα και πικροκυµατούσα, νάξερα τι θα µούκανες αντί να σε τραγούδαγα να σε πετροβολούσα. 74 Ο Μόντης καταγράφει τον ποιητικό του σκεπτικισµό σε εξοµολογητικούς ακαριαίους µονολόγους, θυµώνει τρυφερά µαζί της, θυµώνει µε τον εαυτό του, γίνεται κυνικός, σαρκαστικός και αυτοσαρκαστικός, στις διάφορες παραλλαγές του θέµατος «Προς τη θάλασσα της Κερύνιας (µετά την τουρκική εισβολή)» µε την παρένθεση να λειτουργεί κι εδώ ως δήλωση του αβάσταχτου πόνου σε µια κατ επανάληψη µάταιη απόπειρα διαγραφής του επώδυνου συµβάντος από το κυρίως κείµενο: ΠΡΟΣ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ (ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ) Αχ πώς µας γελούσες, σιγανοπαπαδίτσα! 75 ΓΙΑ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ (ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ) Περίεργο να µην υποψιαστούµε τόσα χρόνια! Περίεργο να την αγαπάµε τόσα χρόνια! 76 ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ (ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ) Πού να φανταστούµε τι µας µαγείρευε! 77 ΠΡΟΣ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ (ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ) Ι Έτσι πληρώνεις τους στίχους που σου γράψαµε, έτσι πληρώνεις την αγάπη που σ αγαπήσαµε; Συµπλήρωµα Γ, ό.π.: σ Συµπλήρωµα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα, ό.π.: σ

21 ΠΡΟΣ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ (ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ) ΙΙ Όσο σκέφτοµαι πως σούγραφα στίχους! 79 Αλλού θυµώνει µαζί της και την αποκηρύσσει: «ΣΤΙΓΜΕΣ» ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ Πικρή θάλασσα της Κερύνιας, που πρέπει ν αποσύρουµε πια τους στίχους που σου γράψαµε! 80 Την απειλεί αυτοπυροβολούµενος: ΠΡΟΣ ΘΑΛΑΣΣΑ (ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ) Για το κακό που µούκανες έννοια σου να σου δείξω. Κάβους και βράχους, θάλασσα, στους δρόµους σου θα ρίξω µπροστά σου να τους βρίσκεις όπου πας, να δέρνεσαι και να κτυπάς στο νου σου πια να βάνης τέτοιο κακό να µην το ξανακάνης. 81 Αλλού µετανιώνει, την εκλιπαρεί: ΓΙΑ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ ΑΠ ΟΠΟΥ ΕΓΙΝΕ Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Θάλασσα, πικροθάλασσα, πάρ τους και γύρνα πίσω κι όσο και να σε µίσησα θα σε ξαναγαπήσω Συµπλήρωµα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα, ό.π.: σ «ΣΤΙΓΜΕΣ» ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ», Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ

22 Την προκαλεί να επανορθώσει: ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Να τόκανεν η θάλασσα πίσω να τους γυρίση να δης που ο Πενταδάχτυλος όσο κι αν τον καψάλιασαν θα ξαναπρασινίση. 83 Επιχειρεί να κατανοήσει την προδοσία: ΚΕΡΥΝΙΑ, 1974 Έµοιαζες τόσο πολύ µε παλιό πειρατικό καταφύγιο που δε µπορούσε παρά νάρθουν µια µέρα οι πειρατές. 84 Τροµάζει και µόνο στη σκέψη των νέων αυτών συναισθηµάτων απέναντι στον αγαπηµένο τόπο, που βεβηλώνεται από τα σύµβολα του κατακτητή: Σκέψου να µας γίνη βραχνάς η οροσειρά της Κερύνιας, σκέψου να την κυτάµε µε τρόµο, σκέψου να την υποψιαζόµαστε, σκέψου να τη µισάµε! 85 Ανησυχεί γι αυτήν: ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ 1975 Μούπαν δεν είδε φέτος χελιδόνια η Κερύνια, µούπαν δεν είδε φέτος χελιδόνια το Μόρφου, δεν χαµηλοπέτασαν στα δροµάκια τους Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ «ΣΤΙΓΜΕΣ ΤΗΣ ΕΙΣΒΟΛΗΣ», Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Άτιτλα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Γ, ό.π.: σ. 97. Ένα ανάλογο ποίηµα για τον Πενταδάχτυλο επιβεβαιώνει όσα προλέχθηκαν για την άρρηκτη σχέση Κερύνειας-Πενταδάχτυλου στην ποίηση του Κώστα Μόντη: ΓΕΡΑΝΟΙ Φαίνεται πως πληροφορήθηκαν γιατί διέγραψαν εφέτος την Κύπρο απ τα δροµολόγιά τους, γιατί δεν πέρασαν εφέτος απάνω απ τον Πενταδάχτυλο. Πικραινόµενος εν εαυτώ, 1975 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ

23 Δηλώνει εµφαντικά ότι η Κερύνεια συνεχίζει να φέρει τα σύµβολα και τις έννοιες της ελληνικής ιθαγένειας: ΕΝΑ «ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΕΝΟ» ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ ΓΥΡΝΑ ΣΤΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΗΜΑΙΑ Μαµµά, η σηµαία µας! 87 Επιβεβαιώνει µέσα από το καράβι που παραµένει στα νερά της ότι συνεχίζει να λειτουργεί αέναα ως χώρος συνάντησης του τόπου µε την ελληνική ιθαγένεια, ότι αντιστέκεται στην αποµάκρυνση 88 : 87 Κύπρος εν Αυλίδι, 1976 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ Σε αυτό το σηµείο θεωρώ σηµαντικό να επικαλεστώ τις εύστοχες παρατηρήσεις του Μιχάλη Πιερή στο έργο του Μόντη, και να µεταφέρω ατόφιο ένα απόσπασµα από το «Ανθολογώντας τον Κώστα Μόντη. Σχόλιο στο έργο του» (η λέξη, ό.π.: σ ), στο οποίο συνοπτικά αποδίδονται τα γνωρίσµατα όχι µόνο της ποιητικής τέχνης, αλλά και του ποιητικού ήθους του Κώστα Μόντη, και παράλληλα αποσαφηνίζεται η σηµασία της ελληνικότητας του ποιητή «της µακρινής γωνιάς». Γράφει, λοιπόν ο Πιερής: «Ο Κώστας Μόντης, γνήσια ανατρεπτικός ποιητής, τόσο στις πολύστιχες συνθέσεις του (τα Γράµµατα στη Μητέρα ) όσο και στις ακαριαίες Στιγµές του, έχει αµφισβητήσει ουσιαστικά το καθερωµένο, το κανονικό, το νενοµισµένο. ανακαλύπτοντας και αποκαλύπτοντας το αυθεντικό ποιητικό του πρόσωπο, αποτύπωσε µε απλότητα και σοφία, αλλά και µε ιδιότυπη χάρη, το κατακερµατισµένο πρόσωπο της σύγχρονης ζωής και εµπλούτισε τη νεοελληνική αλλά και την ευρωπαϊκή λογοτεχνία µε το ποιητικό απόσταγµα µιας πλούσιας βιοτικής εµπειρίας, τόσο σε ιδιωτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο. Αξιοποίησε δηµιουργικά όλο τον πλούτο της γλωσσικής, ιστορικής και πολιτισµικής παράδοσης του µείζονος ελληνισµού και περιχαράκωσε µέσα στο έργο του, µε πρωτόφαντη ποιητική δύναµη, τον ανεξάληπτο χαρακτήρα των ριζιµών αξιών της Ρωµιοσύνης. Πρόκειται για ένα ποιητικό µέγεθος που δεν µπορεί να το σφετεριστεί κανείς, παρά µόνο η Κύπρος, η Ελλάδα και Μητέρα Ποίηση. Μακριά από κολακείες, συναλλαγές και άλλες δοσοληψίες, το έργο του Μόντη υπήρξε πάντοτε καθαρά ποιητικό, δηλαδή ενοχλητικό προς κάθε µορφή συντήρησης, κάθε µορφή κατεστηµένης σκέψης ή τάξης, Αναθεωρητικός, ρηξικέλευθος, εικονοκλαστικός και καινοτόµος, ο Κώστας Μόντης εκόµισε στη νεοελληνική ποίηση ατόφιους και αυθεντικούς τους σύγχρονους αλλά και τους πανάρχαιους ρυθµούς της Κύπρου. Την εµπλούτισε µε νέα στοιχεία ποιητικής οικονοµίας, ελεγείας και σάτιρας, ειρωνείας και σαρκασµού, από τη σκοπιά του ελληνισµού της περιφέρειας, του ελληνισµού που πορεύεται ανά τους αιώνες µακριά µα και τόσο κοντά σε ό,τι πιο γνήσια ελληνικό. Το ελληνικόν ως τρόπος επιλογής, το ελληνικόν ως απόφαση παιδείας, το ελληνικόν ως αξία γνήσιου ανθρωπιστικού πνεύµατος, που συνέβαλε στις δηµοκρατικές επαφές λαών και πολιτισµών της Μεσογείου, που συνέβαλε µε την ποικίλη δράση των στοχαστικών προσαρµογών στην ανεκτικότητα και στην αποδοχή του άλλου. Η εµπράγµατη, γνωµική ποίηση του Μόντη, αποτελεί συµπύκνωση της αλλιώς φιλοσοφηµένης σκέψης του ανθρώπου της Ανατολής, του ανθρώπου της Κύπρου, του Έλληνα της διασποράς, όχι αυτού που ζει στο ελλαδικό κέντρο, αλλά αυτού που έµαθε να προσέρχεται µε ρίγος και συγκίνηση κάθε φορά προς κάθε τι το ελληνικό, επειδή θεωρεί προνόµιο και αντιστάθµισµα σε κάθε λογής µελαγχολική σκέψη το γεγονός ότι µετέχει του µεγάλου αυτού πολιτισµικού ρεύµατος που επί αιώνες αρδεύει τους λαούς της Μεσογείου µε τις αξίες και τις αισθήσεις του ελληνικού ρυθµού». Βλ. επίσης Γαλάζη, Πίτσα, ό.π.: σ.385 «... ο Μόντης έρχεται από πολύ µακριά µέσα από την Ιστορία. Είναι η φωνή της Κύπρου. Έρχεται να καταγράψει ό,τι άγραφο αφήνει η ιστορία από ανθρώπινη περιπέτεια. Κι όσο περνά ο καιρός, τόσο πιο πολύ διαπιστώνουµε πως ο Κώστας Μόντης αποτελεί τον ελληνικό τόπο καταγωγής µας». 23

24 Τ ΑΡΧΑΙΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ Κι αυτό στο βυθό, να πηγαινοέρχωνται τα κύµατα να του φέρνουν τα µηνύµατά της. 89 Τ ΑΡΧΑΙΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ Όχι, δεν το βύθισε η τρικυµία, µονάχο του βυθίστηκε για ν αποφύγη την αποµάκρυνση 90 Τ ΑΡΧΑΙΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ Ναι µ αν δεν βυθιζόταν δεν θα παρέµενε στ αγαπηµένα νερά. 91 Τ ΑΡΧΑΙΟ ΝΑΥΑΓΙΟ ΤΗΣ ΚΕΡΥΝΙΑΣ Παρά να τη χάση επέλεξε τον βυθό. 92 Αποτυπώνει τέλος µε αβάσταχτη νοσταλγία το διακαή του πόθο για επιστροφή στη γη που ενέπνευσε την ποίησή του, οµολογεί τον ασήκωτο νόστο: ΚΕΡΥΝΙΑ (ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ) Ας ήταν να ξανακαθόµουνα ένα απόγευµα στο λιµανάκι σου να γράφω στίχους και να παίζη µαζί µου ο άνεµος και να µου παίρνη το χαρτί (-Ασ τα αυτά τώρα, δεν είν ώρα γι αυτά τώρα!) Ως εν κατακλείδι, 1984 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ Αντίµαχα, 1983 στα Άπαντα Α, Έντιτλα, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Β, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Β, ό.π.: σ Συµπλήρωµα, ό.π.: σ

25 τη βαθιά ανάγκη για επιστροφή στη γη που η µνήµη της τον κρατά ζωντανό: ΚΕΡΥΝΙΑ ΒΟΗΘΑ ΜΕ Κερύνια βοήθα µε, Κερύνια µου, λίγο καιρό του χάρου να του κλέψω να βγω στον Πενταδάχτυλο να σε ξαναγναντέψω. 94 Η οδύνη ενδύεται µε την τρυφερότητα του λόγου που ξυπνά µέσα του ο τόπος της αγάπης: ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ Της µνήµης εσύ δάλια µου και γιασεµί και τζίνια Νάταν να ξαναγαπηθούµε στην Κερύνια! 95 Το «Τρίτο Γράµµα στη Μητέρα» 96 θα ενσωµατώσει µεγάλο µέρος από τους στίχους αυτών των στιγµών 97 και θα εκφράσει στον ύψιστο βαθµό την πικρή γεύση που άφησαν στην προσωπική και συλλογική µνήµη οι ανατροπές της Ιστορίας, η διάψευση των οραµάτων, η εξαπάτηση. Κι ενώ προσωπικό δράµα και φυλετικός καϋµός σµίγουν και κορυφώνουν την οδύνη αλλά και επιτείνουν τη διαµαρτυρία 98, καθώς ο Πενταδάκτυλος «γονατίζει και στοιχειώνει φορτωµένος Τούρκο», η Κερύνεια προκαλεί αφόρητο πόνο, γιατί εκεί µας ξεγέλασαν, αφού «από τη θάλασσά της περιµέναµε βουτηγµένοι ως το λαιµό την Ελλάδα», εκεί την περιµέναµε όπως «ποτέ ετοιµοθάνατο παιδί δεν 94 Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ Συµπλήρωµα Β, ό.π.: σ Ό.π. υποσηµείωση Ο Βουτουρής αναφέρει πως τα τρία Γράµµατα στη Μητέρα συνιστούν «σύνθεση µε θραύσµατα και όχι απλώς άθροισµα θραυσµάτων», εξηγώντας ότι «η σύνθεση προϋποθέτει επεξεργασία, αναδηµιουργία της µορφής, συσσωµάτωση και αναδιάταξη των επιµέρους σε µιά ενότητα, η οποία εντέλει δεν ισούται απλώς και µόνο µε το άθροισµα των µερών που την συναποτελούν». Βλ. Βουτουρής, Παντελής, «Σηµειώσεις και σχόλια για τα τρία Γράµµατα στη Μητέρα του Κ. Μόντη», η λέξη, ό.π.: σ Το «είναι δύσκολο να πιστέψω» µεταβάλλεται σε «είναι δύσκολο να πιστέψουµε», σε µια ποιητική παραλλαγή όπου, όπως κατ αναλογίαν σηµειώνει η Άντρη Μελκή-Χρηστίδη (βλ. «Ο Καβαφικός Μόντης» η λέξη, ό.π. σ ), «ποιητικό υποκείµενο και πλήθος ταυτίζονται συναισθηµατικά». 25

26 αναζήτησε έτσι το χέρι της µάνας του» 99. Αλλά αυτή µας έφερε το µύασµα, το αίµα, τους ακατανόµαστους και πάλι εισβολείς. Διαµαρτυρόµενος προς τη µητέρα, και αναστρέφοντας πάλι τις ευθύνες, θύµα και θύτης του ξέπνοου πια 99 Αποσπάσµατα από το Τρίτο Γράµµα στη Μητέρα: (Εν βία) β Μητέρα, αν το βρης βαρύ το γράµµα µου, είναι που σκύβει απάνω του ο Πενταδάχτυλος φορτωµένος Τούρκο, αν το βρης ασήκωτο, είναι που γονατίζει απάνω του ο Πενταδάχτυλος φορτωµένος Τούρκο. [...] Στοίχειωσε, µητέρα, στοίχειωσε, σου λέω, ο Πενταδάχτυλος στ Αν µας έβλεπες, µητέρα, όταν ήρθε το κακό, αν µας έβλεπες πώς περιµέναµε την Ελλάδα! Ποτέ φρυγµένη γη Αυγούστου δεν περίµενε έτσι τα πρωτοβρόχια, ποτέ πνιγόµενος δεν ψηλάφισε έτσι για ένα σανίδι, ποτέ ετοιµοθάνατο παιδί δεν αναζήτησε έτσι το χέρι της µάνας του. Οι πηγές σταµάτησαν ν αφουγκραστούν τα βήµατά της, το Τρόοδος στάθηκε στις µύτες των ποδιών να τη δη στον ορίζοντα. Την περιµέναµε µεσ απ τους καπνούς και τις φλόγες της Κοιλάδας των Κέδρων, την περιµέναµε απ το ξάγναντο του Τρίπυλου, την περιµέναµε βουτηγµένοι ως το λαιµό στη θάλασσα της Κερύνιας, συγκρατούσαµε το ξεψύχισµά µας να µας προφτάξη. Φυλλοµετρούσαµε την Ιστορία της, φυλλοµετρούσαµε σαν ευαγγέλιο την Ιστορία της - «να εδώ κ εδώ κ εδώ» - και την περιµέναµε, κι «όχι, δε µπορεί να µην έρθη», λέγαµε κι όχι, δε γίνεται να µην έρθη», λέγαµε κι όπου νάναι άκου την µε τους Σπαρτιάτες της και τα «Υπό σκιάν» και τα «Μολών λαβέ» και τον «Αέρα», κι όπου νάναι άκου την! Και πραγµατικά µια νύχτα έφτασε το µήνυµα πως η Ελλάδα ήρθε. Τι νύχτα ήταν εκείνη, µητέρα, τι αντίλαλος ήταν εκείνος, τι βουητό ήταν εκείνο που σάρωσε το νησί! Αγκαλιαστήκαµε κλαίγοντας και πηδούσαµε και φιλιόµαστε και νοιώθαµε ρίγη να µας περιλούουν και τα στήθια µας φούσκωναν να διαρραγούν κ η καρδιά µας κτυπούσε να της ανοίξουµε να βγη. [...] Ώσπου την άλλη µέρα πέσαµε ως το βυθό, ώσπου την άλλη µέρα βούλιαξε το Τρίπυλο, ώσπου την άλλη µέρα πισωπάτησε σιωπηλό το Τρόοδος να βρη βράχο να καθήση, [...] γιατί η Ελλάδα δεν ήρθε γιατί ήταν ψεύτικο το µήνυµα ψέµα η Ελληνική µεραρχία στην Πάφο, γιατί µας είπαν ψέµα οι ουρανοί και ψέµα οι θάλασσες και ψέµα τα χελιδόνια και ψέµα η καρδιά και ψέµα οι Ιστορίες µας, ψέµα, όλα ψέµα. Είχε λέει, άλλη δουλειά η Ελλάδα, είχε κάτι γιορτές, λέει, η Ελλάδα, κάτι πανηγυρισµούς,, κ ήµαστε και µακρυά και δε µπορούσε, λέει, [...] 26

27 τόπου, επαναφέρει µε παράπονο τις πρώτες εικόνες της θάλασσας της Κερύνειας 100, εκείνες που τόσο αγάπησε: Μητέρα, εισήλασαν απ το µέρος που ξαγρυπνούσαµε µε τις κιθάρες, απ το µέρος που γράψαµε το πρώτο µας ερωτικό γράµµα, απ το µέρος που µας χαµογέλασαν οι πρώτοι στίχοι, µπορείς να διανοηθής; Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Άνοιξα την εισήγησή µου µε µια ευχή για τη Λάπηθο. Ας µου επιτραπεί να την κλείσω κιόλας µε µια ευχή, δανειζόµενη βεβαίως, στίχους από τον Κώστα Μόντη, που όπως είδατε, τόσο αγάπησε την Κερύνεια: Στολίσου, Κερύνια µου, κ ερχόµαστε, στολίσου, Κερύνια µου, και περίµενέ µας, ανέβα στ αψηλά µπαλκόνια σου να µας δης, ανέβα στ αψηλά µπαλκόνια σου να σου ανεµίσουµε το µαντήλι απ το Μπογάζι 101. Σας ευχαριστώ. 100 δ Είναι δύσκολο, µητέρα, να πιστέψουµε πως µας τους έφερε η θάλασσα της Κερύνιας, είναι δύσκολο να πιστέψουµε πως µας τους έφερε η αγαπηµένη θάλασσα της Κερύνιας, είναι δύσκολο να πιστέψουµε πως µας τους έφερε το «Πικρό Νερό» των νεανικών µας εκδροµών. Αυτή την έννοια είχαν, λοιπόν, εκείνες όλες οι κόκκινες ροδοδάφνες του, αυτός ο οιωνός ήταν, λοιπόν, εκείνες όλες οι κόκκινες ροδοδάφνες του, αίµα, λοιπόν, προοιώνιζαν, αυτό το τρυφερό, κελαϊδιστό αίµα προοιώνιζαν; Μητέρα, εισήλασαν απ το µέρος που ξαγρυπνούσαµε µε τις κιθάρες, απ το µέρος που γράψαµε το πρώτο µας ερωτικό γράµµα, απ το µέρος που µας χαµογέλασαν οι πρώτοι στίχοι, µπορείς να διανοηθής; [...] Τρίτο Γράµµα στη Μητέρα: (Εν βία) 101 Συµπλήρωµα Δ, ό.π.: σ

28 Βιβλιογραφία Ποιητικές συλλογές του Κώστα Μόντη (δεν περιλαµβάνονται οι µεταφράσεις) - Με µέτρο και χωρίς µέτρο, Λευκωσία, Minima, Λευκωσία, Τα τραγούδια της Ταπεινής Ζωής, Λευκωσία, Στιγµές, Λευκωσία, Συµπλήρωµα των Στιγµών, Λευκωσία, Ποίηση του Κώστα Μόντη, Λευκωσία, Γράµµα στη Μητέρα κι άλλοι στίχοι, Λευκωσία, Αγνώστω ανθρώπω, Λευκωσία, Εξ ιµερτής Κύπρου, Λευκωσία, Εν Λευκωσία τη..., Λευκωσία, Δεύτερο Γράµµα στη Μητέρα, Λευκωσία, Και τότ εν ειναλίη Κύπρω, Λευκωσία, Πικραινόµενος εν εαυτώ, Λευκωσία, Κύπρος εν Αυλίδι, Λευκωσία, Ποιήµατα για µικρά και µεγάλα παιδιά, Λευκωσία, Στη γλώσσα που πρωτοµίλησα, Τα ιδιωµατικά ποιήµατα του Κώστα Μόντη [µε συνοπτικό γλωσσάριο. Φιλολ. Επιµ. Στάλω Μόντη-Πουαγκαρέ. Λευκωσία, Κύπρια Ειδώλια, Λευκωσία, Μετά φόβου ανθρώπου, Αθήνα, Αντίµαχα, Λευκωσία, Ως εν κατακλείδι, Λευκωσία, Επί σφαγήν, Λευκωσία, Υπό σκιάν (Ανέκδοτα), Λευκωσία, Τώρα που διαβάζω καλύτερα. Ποιήµατα για µικρά και µεγάλα παιδιά. Λευκωσία: Ίδρυµα Αναστάσιου Γ. Λεβέντη, Του στίχου τα µηνύµατα. Ποιήµατα για µικρά και µεγάλα παιδιά. Λευκωσία: Ίδρυµα Αναστάσιου Γ. Λεβέντη, Αφήστε τον στίχο να σας πάρη απ το χέρι, Ποιήµατα για µικρά και µεγάλα παιδιά. Λευκωσία, Εκπρόθεσµα. Πρόλογος Ανδρέας Καννάουρος. Λευκωσία: Ένωση Συντακτών, Ανθολογίες [Ποίηση] - Ανθολόγηση από τις Στιγµές Ανθολόγηση Γ.Π. Σαββίδη [Γ. Κεχαγιόγλου] Αθήνα: Κέδρος, Άπαντα Α. Ποίηση. Ι. Σύγχρονη Τεχνοτροπία (α. Άτιτλα), Ίδρυµα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, Λευκωσία Άπαντα Α. Ποίηση, Σύγχρονη Τεχνοτροπία (β. Έντιτλα), Ίδρυµα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, Λευκωσία Άπαντα Α. Ποίηση, ΙΙ. Παραδοσιακή Τεχνοτροπία. Προδροµικά, Ιδιωµατικά, Νεανικά, Εκπρόθεσµα, Ίδρυµα Αναστάσιος Γ. Λεβέντης, Λευκωσία

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων...

707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1. Σοφία Σταμπολίτη. Καρκινικές Φράσεις. ...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 1 Σοφία Σταμπολίτη 707 Καρκινικές Φράσεις...ένα παιχνίδι λέξεων... 707_THEFINALBOOK_Layout 1 5/12/2012 8:44 πμ Page 2 707 Καρκινικές Φράσεις 2012 Σοφία

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας,

Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, ZORBA PHOTOS REMARKS Delivered in Greek by Emmanuel Velivasakis at the Conclusion of the Zorba the Greek Play. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, νέοι και νέες καλησπέρα σας, Λέγομαι Μανώλης Βεληβασάκης, και είμαι

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Λεμεσός 1995-1998 2 ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΠΡΩΤΗ 3 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Ένα τρελό αστέρι Εκείνη τη νύχτα του Μάη ο ουρανός ήταν ολοκάθαρος. Μια απαλή ομίχλη θόλωνε το φως των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Prem Rawat TΙΣ ΠΡΟΑΛΛΕΣ σκεφτόμουν τι είναι η ειρήνη. Και κατάλαβα κάτι: η ειρήνη είναι το άρωμα. Όταν ο Θεός βρίσκεται κοντά σου, αναδύεται αυτό το άρωμα. Είναι εξαίσιο. Είναι όμορφο.

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Ύφος (συναντιέται επίσης η έννοια «τόνος του κειμένου»): Διδακτικό, παραινετικό, προτρεπτικό, εξομολογητικό, απλό, λιτό, επιγραμματικό, ρητορικό,

Διαβάστε περισσότερα

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια.

Aνοίγει η αυλαία. Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. 3E ERGASION_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 3:02 μ.μ. Page 1 Aνοίγει η αυλαία Βρες λέξεις που να ανήκουν στην ίδια οικογένεια με τις λέξεις που βρίσκονται στα αστεράκια. θέατρο παράσταση σκηνή χορός

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ. Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a. ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο

2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ. Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a. ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο 2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ Konstantinos Thodis by Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a 1. - o - ( ο ) ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο Средний / прилагательное το βιβλίο το νέο περιοδικό

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, !! Ἡ μήτηρμουἐκρέμασετὴνκεφαλήν,ὡςκατάδικος,ὅστιςἴσταται πληκτικῆςσιωπῆς. ἐνώπιοντοῦκριτοῦτουμὲτὴνσυναίσθησιντρομεροῦτινὸςἐγκλήματος. -Μάλιστα,μητέρα!Πῶςδὲντὸ'θυμοῦμαι!ἦτανἡμόνημαςἀδελφὴ, -Τὸ'θυμᾶσαιτὸἈννιώ

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2010 Ύμνος της ομάδας «Ευαγγέλιο» Βιβλία και μαθήματα ζωγραφισμένα σχήματα και τόσα βοηθήματα να μη δυσκολευτώ Απ όλους τόσα έμαθα

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελία Μισραχή - ΚΙΡΚΗ συνθήκες τις θυσίες. Είναι ένας πόνος τόσο αβάστακτος το να ζεις με άλλη και η καρδιά σου ν' ανήκει αλλού. Κι ο χρόνος αντί να αμβλύνει και να επουλώνει την πληγή, να επιμένει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101)

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: [Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Γιατί η µάνα απευθύνεται στον ήλιο για να της πει πού βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων!

OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ. Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! Γιορτές της φύσης. & των ανθρώπων! OPΓANΩΣH: ΠOΛITIΣTIKOΣ ΣYΛΛOΓOΣ ΓEPΓEPHΣ Στο Pούβα... Γιορτές της φύσης Γιορτές της φύσης & των ανθρώπων! & των ανθρώπων! συνδιοργάνωση Kαλοκαίρι 2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΕΡΓΕΡΗΣ Και να αδερφέ μου που

Διαβάστε περισσότερα

Εικαστικό Ημερολόγιό. μου! Όνομα: Τάξη: Σχολείο: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

Εικαστικό Ημερολόγιό. μου! Όνομα: Τάξη: Σχολείο: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Το Εικαστικό Ημερολόγιό μου! Όνομα: Τάξη: Σχολείο: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Γεια σας φίλοι μου, Καλωσορίσατε στην παρέα μου, στην πολύχρωμη παρέα του Τέλη, της μασκότ της Cyta. Εύχομαι να περάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ:

22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: 22 ο ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΟΙΗΤΩΝ WORLD CONGRESS OF POETS ΛΑΡΙΣΑ, 29 ΙΟΥΝΙΟΥ ΕΩΣ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 ΟΜΙΛΙΑ ΒΟΥΛΑΣ ΚΩΣΤΟΠΕΤΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΚΑΛΙΔΗ» 1 Παγκόσμια

Διαβάστε περισσότερα

«Κονιάκ Μηδέν Αστέρων» της Κικής Δημουλά

«Κονιάκ Μηδέν Αστέρων» της Κικής Δημουλά 1 «Κονιάκ Μηδέν Αστέρων» της Κικής Δημουλά Χαμένα πάνε εντελώς τα λόγια των δακρύων. Όταν μιλάει η αταξία η τάξη να σωπαίνει - έχει μεγάλη πείρα ο χαμός. Τώρα πρέπει να σταθούμε στο πλευρό του ανώφελου.

Διαβάστε περισσότερα

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΕΜΕΣΟΥ appleúè ÊÚÔ ÙË ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ- ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ. Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΤΑΞΑ Μαύρα, σαν τον έβενο, μαλλιά Στη γιαγιά Φωτούλα, που δεν πρόλαβε να το διαβάσει, γιατί έφυγε ξαφνικά για τη γειτονιά των αγγέλων. Και στον παππού Γιώργο, που την υποδέχτηκε εκεί ψηλά,

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater

Διήμερο σεμινάριο. Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία. Bar theater Διήμερο σεμινάριο Εισαγωγή στη θεατρική Σκηνοθεσία Bar theater & Γιατί η υποκριτική είναι Τέχνη Σάββατο και Κυριακή 19 και 20 Οκτωβρίου 2013 στην αίθουσα του ''Θυρεάτη''(παραπλεύρως Αφων Καρκούλη) Έναρξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η κάθε του Θεού αυγή είναι γι αυτόν και μια καινούργια έκπληξη είναι τα δάκρυα της γης που κάνουνε τα γέλια της ν ανθούνε, Ποια γλώσσα είναι η δική σου θάλασσα; Η γλώσσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου

Η φίλη μας η ανακύκλωση. Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Η φίλη μας η ανακύκλωση Ειδική έκδοση για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Στην όμορφη πολιτεία με το γαλάζιο ουρανό μια μικρή παρέα από σκουπίδια συναντήθηκε για να κουβεντιάσει το μέλλον της. Ο Αλουμίνης,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑNΓΚΟ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΤΟ ΤΑNΓΚΟ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΤΟ ΤΑNΓΚΟ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ Bασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Γιάννη Ξανθούλη N-ORASIS ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΤΕΛΙΔΑΚΗΣ ΔΙΑΝΟΜH Περιεχόμενα 7 // Συντελεστές 9 // Ηθοποιοί 11 // Σύνοψη 13 // Σημείωμα σκηνοθέτη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Σκαρίµπας: Χορός συρτός (Νεοελληνική Λογοτεχνία Κατευθύνσεων, σσ. 74-75)

Γιάννης Σκαρίµπας: Χορός συρτός (Νεοελληνική Λογοτεχνία Κατευθύνσεων, σσ. 74-75) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Σκαρίµπας: Χορός συρτός (Νεοελληνική Λογοτεχνία Κατευθύνσεων, σσ. 74-75) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης

Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Φύλλο δραστηριοτήτων 4 ης τηλεδιάσκεψης Οµάδα... Ονόµατα::...... ραστηριότητα 1 η Από το βιβλίο Ιστορίας της Νεότερης Ελλάδας χάθηκε το κεφάλαιο του Μικρασιατικού πολέµου. Εσείς αναλαµβάνετε να το γράψετε.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σημείο Αναγνωρίσεως άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα, εγώ σε προσφωνώ γυναίκα κατευθείαν. Στολίζεις κάποιο πάρκο. Από μακριά

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Με αφορµή το παραµύθι «Κόκκινη κλωστή δεµένη αρχή του παραµυθιού και υγεία στην αφεντιά σας». Το όνοµα του παραµυθιού: «ώσε την αγάπη όπως ένα µήλο». Με αφορµή το παραµύθι, 10 Μ. Οδηγοί και Ναυτοδηγοί

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΝώεκαιο Κατακλυσμός

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΝώεκαιο Κατακλυσμός Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΝώεκαιο Κατακλυσμός Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Byron Unger; Lazarus Διασκευή:M. Maillot; Tammy S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου!

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή; Ε.Τ.: Κοιμάμαι + τρώω + περπατάω +

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ Χρόνος: 40 λεπτά Αυτό το γραπτό αποτελείται από 6 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ.

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό. Πριν από πάρα πολλά χρόνια, ένα πρωινό, ξύπνησε ο

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννα Μουσελιμίδου. Ανοίκειος νόστος. Ποίηση

Ιωάννα Μουσελιμίδου. Ανοίκειος νόστος. Ποίηση Ιωάννα Μουσελιμίδου Ανοίκειος νόστος Ποίηση ΑΝΟΙΚΕΙΟΣ ΝΟΣΤΟΣ Ιωάννα Μουσελιμίδου Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχεδιασμός εξωφύλλου: Γιώργος

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13

Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13 Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας Ε τάξη Σχολικό έτος: 2012-13 Εκπαιδευτικό πρόγραμμα που επιμελήθηκε η δασκάλα της τάξης Κυριακή Αμαραντίδου Οκτώβριος 2012 1 Με αφορμή τα 100 χρόνια από την

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΕΜΠΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2007

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΕΜΠΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2007 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΕΜΠΤΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2007 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Το έργο του Ρίτσου είναι από τα πιο πλούσια και πληθωρικά έργα που έχει παρουσιάσει ένας λογοτέχνης στην ιστορία της λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 07 ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΣΕΑ1ΔΑ 1. «Εφτά τραγούδια θα σου πω» Στίχου Μ. Κακογιάννης Μουσική: Μ. Χατζιδάκις Τραγούδι: Αναστασία Παιχνίδια - Διασκέδαση

Διαβάστε περισσότερα