Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No Η θεσµική προσέγγιση του Veblen προς τη θεωρία της γαιοπροσόδου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 729. Η θεσµική προσέγγιση του Veblen προς τη θεωρία της γαιοπροσόδου"

Transcript

1 Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 729 Η θεσµική προσέγγιση του Veblen προς τη θεωρία της γαιοπροσόδου Του Michael Hudson Levy Economics Institute of Bard College Αύγουστος 2012 The Levy Economics Institute Working Paper Collection presents research in progress by Levy Institute scholars and conference participants. The purpose of the series is to disseminate ideas to and elicit comments from academics and professionals. Levy Economics Institute of Bard College, founded in 1986, is a nonprofit, nonpartisan, independently funded research organization devoted to public service. Through scholarship and economic research it generates viable, effective public policy responses to important economic problems that profoundly affect the quality of life in the United States and abroad. Levy Economics Institute P.O. Box 5000 Annandale-on-Hudson, NY Copyright Levy Economics Institute 2012 All rights reserved. 1

2 Περίληψη Ως κληρονόµοι της κλασικής πολιτικής οικονοµίας και της γερµανικής ιστορικής σχολής, οι αµερικανοί θεσµιστές διατήρησαν τη θεωρία της γαιοπροσόδου και την ιδέα του µη δεδουλευµένου εισοδήµατος. Ο Thorstain Veblen, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο εκπρόσωπο της θεσµικής προσέγγισης, έδωσε έµφαση στη δυναµική των τραπεζών σχετικά µε τη χρηµατοδότηση των κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων στην αγορά ακινήτων και στους ελιγµούς της Γουόλ Στριτ µε στόχο την οργάνωση µονοπωλίων και των τραστ. Ωστόσο, παρά τη δηµοτικότητα του έργου του στο αναγνωστικό κοινό, η συνεισφορά του έχει αποµονωθεί από το ακαδηµαϊκό κατεστηµένο, και ο Veblen δεν κατάφερε να αφήσει πίσω του κάποια «σχολή». Ο Veblen κατηγόρησε τους ακαδηµαϊκούς οικονοµολόγους για «εκπαιδευµένη ανικανότητα» ως αποτέλεσµα της µετατροπής τους σε υπηρέτες των συµφερόντων των ραντιέρηδων. Οι Σχολές Διοίκησης Επιχειρήσεων εµφάνιζαν µια µη ρεαλιστική εικόνα της οικονοµίας, όπου όλα ήταν ρόδινα, διδάσκοντας χρηµατοοικονοµικές τεχνικές αλλά χωρίς να λαµβάνουν υπόψη την ανάγκη για µεταρρύθµιση των πρακτικών και των θεσµών της οικονοµίας. Το όραµα του Veblen, µε την υπογράµµιση των τρόπων µε τους οποίους ο χρηµατοοικονοµικός τοµέας είχε µετατρέψει σε όµηρό του την τεχνολογική δυνατότητα της οικονοµίας, ήταν εξίσου υλιστικό και πολιτιστικά ευρύ όσο αυτό των µαρξιστών, και ενάντια της διατήρησης του στάτους κβο. Η τεχνολογική καινοτοµία µείωνε το κόστος, αλλά έδινε ώθηση στη δηµιουργία µονοπωλίων καθώς οι άνθρωποι του χρηµατοοικονοµικού, του ασφαλιστικού και του κτηµατοµεσιτικού τοµέα ένωσαν τις δυνάµεις τους προκειµένου να δηµιουργήσουν ένα σύµφωνο χρηµατοοικονοµικής συµβίωσης κατοχυρωµένο από πολιτικές συναλλαγές. Οι καρποί της αύξησης της παραγωγικότητας χρησιµοποιούνταν για να χρηµατοδοτήσουν τις δραστηριότητες των βαρόνων ληστών που δεν είχαν κάτι καλύτερο να κάνουν µε τον πλούτο που συσσώρευαν από το να µετατρέπουν την αξία των µεγάλων έργων τέχνης σε τρόπαια ατοµικής ιδιοκτησίας και να αναδεικνύονται σε µια αργόσχολη τάξη µε τη χρηµατοδότηση σχολών διοίκησης επιχειρήσεων και πανεπιστηµίων προκειµένου να αυτοβραβεύονται και για να καλύπτουν τη ληστρική τους συµπεριφορά. Εισαγωγή Ο Simon Patten υπενθύµιζε σε όλους το 1912 ότι η γενιά των αµερικανών οικονοµολόγων, οι περισσότεροι εκ των οποίων σπούδασαν στη Γερµανία τη δεκαετία του 1870, είχαν διδαχθεί ότι το έργο του John Stuart Mill «Οι Αρχές της Πολιτικής Οικονοµίας», που δηµοσιεύθηκε το 1848, αντιπροσώπευε το ύψιστο σηµείο της κλασικής σκέψης. Ωστόσο, η µεταρρυθµιστική φιλοσοφία του Mill κατέληξε να είναι απέναντι στις µεταρρυθµίσεις της Προοδευτικής Εποχής «όχι ένας στόχος, αλλά ένα µέρος στήριξης για επανένταξη των ανθρώπων στην κοινωνία». O Mill ήταν «ένας στοχαστής που έγινε σοσιαλιστής χωρίς να µπορεί να δει τι πραγµατικά σηµαίνει αλλαγή», κατέληξε ο Patten. «Η εποχή του δέκατου ένατου αιώνα ολοκληρώνεται όχι µε τις θεωρίες του Mill, αλλά µε τα συστήµατα του Karl Marx και του Henry George, τα οποία είναι περισσότερο ορθολογικά» (Patten [1912] 2

3 1924). 1 Αλλά η κλασική προσέγγιση στην πολιτική οικονοµία συνέχισε να εξελίσσεται, πάνω απ όλα µέσω του Thorstein Veblen. Οι ιδέες του Veblen, όπως αυτές του Marx και του George, αποτελούσαν απειλή για αυτό που ο ίδιος ο Veblen αποκαλούσε «κατεστηµένα συµφέροντα». Αυτό που έκανε τόσο ενοχλητικές τις αναλύσεις του ήταν οι απόψεις που διατήρησε από το παρελθόν. Η κλασική πολιτική οικονοµία είχε χρησιµοποιήσει την εργασιακή θεωρία της αξίας για να αποµονώσει τα στοιχεία των τιµών που δεν είχαν αντίστοιχο στα αναγκαία έξοδα της παραγωγής. Η οικονοµική πρόσοδος η υπέρβαση της τιµής πάνω από το «πραγµατικό κόστος» είναι το µη δεδουλευµένο εισόδηµα. Είναι ένα γενικό έξοδο, µια µορφή τέλους για πρόσβαση στη γη, στα ορυκτά ή σε άλλους φυσικούς πόρους, στην τραπεζική πίστωση, ή σε άλλες βασικές ανάγκες που είχαν µονοπωληθεί. Αυτή η έννοια του µη δεδουλευµένου εισοδήµατος ως ένα περιττό στοιχείο του συνόλου των τιµών οδήγησε τον Veblen στο να επικεντρωθεί σε αυτό που σήµερα αποκαλούµε χρηµατοοικονοµικές τεχνικές, κερδοσκοπία και µόχλευση του χρέους. Η αντίληψη ότι ένα αυξανόµενο ποσοστό του εισοδήµατος και του πλούτου είναι ουσιαστικά ένα µη δεδουλευµένο «δωρεάν γεύµα» αποτέλεσε το εναρκτήριο έλασµα για να θέσει ο Veblen την ακίνητη περιουσία και τις χρηµατοοικονοµικές δολοπλοκίες στο επίκεντρο της ανάλυσής του σε µια εποχή που οι mainstream οικονοµολόγοι αδιαφορούσαν για τέτοιου είδους ζητήµατα. Ο αποκλεισµός του Veblen από τη σηµερινή διδακτέα ύλη είναι µέρος της αντίδρασης ενάντια στο πρόγραµµα της κοινωνικής µεταρρύθµισης που προωθούσε η κλασική πολιτική οικονοµία. Όταν ο Veblen άρχισε να δηµοσιεύει τις αναλύσεις του, τη δεκαετία του 1890, τα ακαδηµαϊκά οικονοµικά ήταν στα πρόθυρα µιας αντεπανάστασης που χρηµατοδοτείτο από µεγάλους γαιοκτήµονες, τραπεζίτες, και µονοπωλιστές οι οποίοι αρνούνταν ότι υπάρχει αυτό που ονοµαζόταν µη δεδουλευµένο εισόδηµα. 2 Η νέα µετακλασική επικρατούσα τάση στα οικονοµικά αποδέχθηκε τα υφιστάµενα δικαιώµατα ιδιοκτησίας και τα προνόµια ως «δεδοµένα». Σε αντίθεση µε το επιχείρηµα του Veblen ότι η οικονοµία είχε µετατραπεί σε µηχανισµό για την οργάνωση αρπακτικών µορφών πλούτου, η προσέγγιση αυτή κορυφώθηκε µε το επιχείρηµα υπέρ της προσόδου από τη Σχολή Σικάγο του Milton Friedman, που υπογράµµιζε ότι «δεν υπάρχει τέτοιο πράγµα όπως ένα δωρεάν γεύµα». Αυτή η έντονη άρνηση ήταν απόρριψη της κλασικής οικονοµικής θεωρίας περί αξίας και τιµών των τριών προηγούµενων αιώνων, µαζί µε τα συµπεράσµατα πολιτικής (π.χ., φορολόγηση της γης και των άλλων φυσικών κληροδοτηµάτων και χρηµατοοικονοµική µεταρρύθµιση) που τη συνόδευαν. Η νέα µετακλασική προσέγγιση απέσυρε την άποψη της προσόδου ως µια αρπακτική και µη 1 Δείτε, επίσης, Patten (1899, σελ. 339). 2 Για την τάση της µετακλασικής οικονοµικής επιστήµης να απορρίπτει την ιδέα του µη δεδουλευµένου εισοδήµατος, δείτε Patten (1891). Εξετάζω αυτή την µετατόπιση δόγµατος στο Hudson (2011). 3

4 παραγωγική µορφή αναζήτησης πλούτου. Η µετακλασική προσέγγιση των οικονοµικών αντιµετωπίζει όλα τα έσοδα ως «δεδουλευµένα», µεταξύ των οποίων και αυτά των ραντιέρηδων. Έχοντας εξαλείψει τις κλασικές έννοιες της µη παραγωγικής εργασίας, πίστωσης ή επένδυσης, τα σηµερινά εγχειρίδια οικονοµικών περιγράφουν το εισόδηµα ως ανταµοιβή στη συνεισφορά ενός ατόµου στην παραγωγή, και τον πλούτο ως «αποταµίευση» της παραγωγικής προσπάθειας του ατόµου σε επενδυτικές δραστηριότητες, και όχι ως µη δεδουλευµένο ή αρπακτικό δωρεάν γεύµα. Αυτή η µετατόπιση στη θεωρία της αξίας και των τιµών ώθησε τις φαινοµενικά εµπειρικές προσεγγίσεις για το Εθνικό Εισόδηµα και το Προϊόν να επιδοθούν σε ένα κυκλικό συλλογισµό που αντιµετωπίζει τους παραλήπτες της προσόδου και των τόκων ως φορείς που παρέχουν µια υπηρεσία, µια οικονοµική συνεισφορά ισοδύναµη µε τα ίδια τα «κέρδη» που αποκοµίζουν οι ραντιέρηδες. Δεν υπάρχουν κατηγορίες για το µη δεδουλευµένο εισόδηµα ή τα κέρδη από τις τιµές κερδοσκοπικών περιουσιακών στοιχείων. Ο Veblen περιέγραψε τους µεγαλύτερους κλάδους της οικονοµίας όπου διαµορφώνονταν γρήγορα µεγάλες περιουσίες ως συστήµατα που στόχευαν στην οργάνωση κερδοσκοπικών ευκαιριών για την απόκτηση εισοδήµατος χωρίς πραγµατικό κόστος. Έβλεπε την ψυχολογική χρησιµότητα να έχει κοινωνικό χαρακτήρα. Σε αντίθεση µε τα τρόφιµα ή άλλων µη ακόρεστων σωµατικών αναγκών που χαρακτηρίζονται από τη µείωση της οριακής χρησιµότητας (για παράδειγµα, από την κατανάλωση τροφίµων και της επίτευξης µιας κατάστασης κορεσµού), η έννοια της επιδεικτικής κατανάλωσης του Veblen τόνιζε τις ακόρεστες ορµές για τη βελτίωση της κοινωνικής θέσης του ατόµου. Η επιθυµία για καταναλωτικά αγαθά χαρακτηριζόταν από τη µόδα για την αγορά ακριβών αγαθών ως τρόπαια πλούτου. Το αποτέλεσµα ήταν η χυδαιότητα. Πλούσιοι στενόµυαλοι αστοί µετέτρεπαν την κουλτούρα σε αρένα για τη µετατόπιση της µόδας προκειµένου να εντυπωσιάσουν τους άλλους. Ο µεγαλύτερος παράγοντας που καθόριζε την κοινωνική θέση κάποιου ήταν η γειτονιά όπου βρισκόταν το σπίτι του. Η στέγαση δεν ήταν απλά ένας βασικός χώρος µε «αξία χρήσης». Καθιέρωνε τη θέση κάποιου στην κοινωνία, µια θέση που ενισχυόταν δεόντως από την αστική επίδειξη, τις δηµόσιες επιχορηγήσεις και τις δαπάνες για υποδοµές. Με την αντιµετώπιση αυτών των ζητηµάτων και τη διατήρηση της κριτικής στάσης απέναντι στα εισοδήµατα των ραντιέρηδων και την κερδοσκοπία, ο Veblen συνείσφερε στο να εισχωρήσουν τα οικονοµικά στο νέο γνωστικό αντικείµενο της κοινωνιολογίας. Ο κεντρικός ρόλος του real estate Το real estate, που αποτελεί το µεγαλύτερο περιουσιακό στοιχείο της οικονοµίας, ήταν η µεγάλη λαϊκή αρένα για την αναζήτηση κερδοσκοπικού κέρδους. Αυτό ήταν ιδιαίτερα ορατό στις µικρές πόλεις της επαρχίας, οι οποίες, διαπίστωσε ο Veblen, έπαιζαν «µεγαλύτερο ρόλο από οτιδήποτε άλλο στη διαµόρφωση του δηµοσίου συναισθήµατος και έδιναν χαρακτήρα στην αµερικανική κουλτούρα» (Veblen 1923, 4

5 σελ., 42ff.). Η µικρή πόλη της επαρχίας ήταν βασικά ένα πρόγραµµα που είχε ως σκοπό να φουσκώνει τις τιµές των ακινήτων. Η ονοµασία της µπορεί να είναι Spoon River ή Gopher Prairie, ή µπορεί να είναι Emporia ή Centralia ή Columbia. Το πρότυπο είναι ουσιαστικά το ίδιο, και επαναλαµβάνεται αρκετές χιλιάδες φορές µε πιστή τελειότητα, διατυµπανίζοντας παράλληλα ότι δεν µπορεί να γίνει κάτι άλλο.... Η τοποθεσία της κάθε δεδοµένης µικρής πόλης της επαρχίας έχει συνήθως καθοριστεί από την συµπαιγνία µεταξύ των «ενδιαφεροµένων πλευρών», µε σκοπό την κερδοσκοπία στην αγορά ακινήτων.... Οι δηµοτικές υποθέσεις της, η αστική της υπερηφάνεια, το ενδιαφέρον της για την κοινότητα συγκλίνουν µε τις αξίες των ακινήτων της, οι οποίες είναι πάντοτε κερδοσκοπικού χαρακτήρα, και στις οποίες όλοι οι πιστοί πολίτες της είναι προσηλωµένοι στους στόχους του booming και του boosting δηλαδή, στην άνοδο της αξίας του επιπέδου των πραγµατικών τιµών, που υπολογίζονται µε βάση τη χρήση του εδάφους. Οι τρέχουσες (κερδοσκοπικές) τιµές των ακινήτων της µικρής πόλης της επαρχίας σπανίως υπερβαίνουν την αξία χρήσης τους λιγότερο από 100 τοις εκατό, και δεν υπερβαίνουν ποτέ τις πραγµατικές τιµές λιγότερο από 200 τοις εκατό, όπως φαίνεται από τις αξιολογήσεις των φόρων ιδιοκτησίας. Αλλά ούτε οι νοµοταγείς πολίτες σταµατούν ποτέ τις προσπάθειές τους να φουσκώνουν τις κερδοσκοπικές τιµές σε επίπεδα πέραν αυτά των πραγµατικών δεδοµένων. Μια µικρή πόλη της επαρχίας που δεν ανταποκρίνεται σε αυτές τις προδιαγραφές είναι «νεκρή», µια κωµόπολη που «απέτυχε», και που δεν πρέπει να υπολογίζεται για τίποτα παρά µόνο ως προειδοποίηση προς τον απρόσεκτο «boomer». (στο ίδιο) Περιγράφοντας το real estate ως «το µεγάλο αµερικανικό παιχνίδι», o Veblen επικεντρώθηκε στους τρόπους µε τους οποίους αυξάνονταν οι τιµές στο µέλλον πάνω από τις σηµερινές αξίες µέσω της διαφήµισης και της προώθησης. «Η ακίνητη περιουσία είναι µια επιχείρηση σε συµβόλαια µελλοντικής εκπλήρωσης, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να αποσπάσουν κάτι από το τίποτα από τους διάφορους αφελείς, για τους οποίους οι έµπειροι της αγοράς θεωρούν ότι «γεννιέται ένας κάθε λεπτό της ώρας». Οι αγρότες από τις γύρω περιοχές ανυποµονούν «για τη στιγµή που οι εξελισσόµενες ανάγκες της κοινότητας θα τους επιτρέψουν να πραγµατοποιήσουν κέρδη από τις φουσκωµένες τιµές των ακινήτων τους» δηλαδή, να βρουν κορόιδα «που θα τους πάρουν στα σοβαρά και θα γίνουν οφειλέτες έναντι του ποσού που τους λένε ότι πραγµατικά αξίζουν τα ακίνητά τους». Η όλη διαδικασία, από τις επιµέρους ιδιοκτησίες έως την κωµόπολη ως σύνολο, είναι «µια επιχείρηση πωλήσεων», µε τη συµπαιγνία να αποτελεί τον βασικό κανόνα λειτουργίας. 3 3 Άλλοι αναλυτές της εποχής αναφέρθηκαν στην απάτη και στη διαρροή εσωτερικής πληροφόρησης ως τους τρόπους µε τους οποίους αποκτήθηκαν οι µεγάλες αµερικανικές περιουσίες στα ακίνητα. Ο Myers (1907) εστίασε την προσοχή του στον John Jacob Astor στη 5

6 Οι έµποροι λιανικής πώλησης στις µικρές πόλεις της επαρχίας συνωµοτούν για να εκµεταλλευτούν τους αγρότες, µια πρακτική που διαλύθηκε από την εξάπλωση των καταλόγων µέσω ταχυδροµικών παραγγελιών. Αλλά η µονοπωλιακή ισχύς εκδηλώνεται µε τον πιο έντονο τρόπο στην τοπική τραπεζική αγορά. Τα περισσότερα δάνεια είναι ενυπόθηκα δάνεια που φουσκώνουν τις τιµές της γης. «Και ο τραπεζίτης βρίσκεται κάτω από την ανάγκη «την εσωτερική ανάγκη», όπως λένε οι Χεγκελιανοί να πάρει ό, τι µπορεί και να πετύχει το σκοπό του, δηλαδή την εξασφάλιση του έναντι παντός κινδύνου, ανεξαρτήτως του κόστους για τους άλλους, µε την επιβολή τελών και διατάξεων που θα του διασφαλίσουν καθαρό κέρδος σε κάθε περίπτωση». Η αξία της γης αυξανόταν στις µεγάλες πόλεις ως αποτέλεσµα της συνολικής ευηµερίας και της ευκολότερης πρόσβασης στη χρηµατοδότηση στεγαστικών δανείων, ενώ οι δηµόσιες δαπάνες στους δρόµους, στο µετρό και στο σύστηµα αστικών συγκοινωνιών, στα πάρκα και στα µουσεία οργανώθηκαν για την αναβάθµιση των περιοχών. 4 Η προσέγγιση του Veblen στο πλαίσιο της αµερικανικής σχολής της πολιτικής οικονοµίας και του θεσµισµού. Οι αναλύσεις του Veblen έλαβαν µέρος στο πλαίσιο της παράδοσης της αµερικανικής σχολής οικονοµολόγων. Εστιάζοντας στην τεχνολογία και την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και του κεφαλαίου στον τοµέα της ενέργειας, τα µέλη της αµερικανικής σχολής οικονοµολόγων ανέπτυξαν µια εναλλακτική προσέγγιση στο Ρικαρντιανό δόγµα. 5 Περιγράφοντας τις φθίνουσες αποδόσεις και τις βρετανικές ταξικές αντιθέσεις ως ειδικές περιπτώσεις, επικεντρώθηκαν στις αύξουσες αποδόσεις ως µια µελλοντική καθολική τάση. Αποδίδω την αποτυχία των περισσοτέρων ιστορικών της οικονοµικής σκέψης να εντάξουν τον Veblen σε αυτή τη σχολή (ή ακόµα και να αναγνωρίσουν την ύπαρξή της) στην πολιτική του προστατευτισµού που χαρακτήριζε την συγκεκριµένη σχολή. Φιλελεύθεροι ιστορικοί, όπως ο Joseph Dorfman, έχουν απορρίψει αυτή τη σχολή εξαιτίας της περιγραφής των Ηνωµένων Πολιτειών ως «εξαίρεση» στον βρετανικό κανόνα. Αλλά στην πραγµατικότητα ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Ο Patten Νέα Υόρκη and στη γη που τα µέλη της επιτροπής της Εκκλησίας της Αγίας Τριάδας παραχώρησαν στους εαυτούς τους, και στο πως ο Leland Stanford και η συµµορία του στην Καλιφόρνια απέκτησαν δωρεάν γη από το δηµόσιο για να φτιάξουν τις σιδηροδροµικές τους γραµµές. Το µυθιστόρηµα του Frank Norris The Octopus, που δηµοσιεύτηκε το 1901, περιέγραφε την εκµετάλλευση της Καλιφόρνιας από τους βαρόνους των σιδηροδρόµων. 4 Ο Fitch (1996) ανέλυσε πώς οι ελίτ του real estate σχεδίασαν τον αστικό εξευγενισµό του real estate για την πόλη της Νέας Υόρκης κατά τη διάρκεια του 20 ου αιώνα. Σήµερα, η αξία των ακινήτων στην πόλη της Νέας Υόρκης ξεπερνά τη λογιστική αξία όλων των εργοστασίων και του βιοµηχανικού εξοπλισµού στις Ηνωµένες Πολιτείες. 5 Αναφέροµαι στη συνεισφορά αυτής της Σχολής στο Hudson (2010), το οποίο περιλαµβάνει µια περιγραφή του τρόπου µε τον οποίον την παρερµήνευσε και την διαστρέβλωσε ο Dorfman. 6

7 κατηγόρησε τη βρετανική πολιτική οικονοµία ότι απαίτησε την καθολική ισχύ των Βρετανικών θεσµών και πρακτικών και ότι, πάνω από όλα, ταύτισε τους µισθούς, την πρόσοδο και τα κέρδη µε συγκεκριµένες κοινωνικές τάξεις. Επίσης, ότι υπερασπιζόταν το ελεύθερο εµπόριο και πως υπέθετε ότι όλες οι δηµόσιες δαπάνες ήταν overhead (όπως στις πολεµικές δαπάνες), και όχι επενδύσεις κεφαλαίου σε υποδοµές. Το αποτέλεσµα ήταν ότι η Βρετανία έµενε πίσω από τις εξελίξεις, διατηρώντας µια ανυπόφερτη «µονιστική» (ένα µέγεθος για όλους) οπτική γωνιά. Ο Patten παρότρυνε τη διαµόρφωση ενός «οικονοµικού πλουραλισµού» που θα ακολουθούσε το παράδειγµα της γερµανικής ιστορικής σχολής (η οποία έγινε γνωστή στις Ηνωµένες Πολιτείες ως θεσµισµός) στην αναγνώριση ότι οι οικονοµίες οργανώνονταν µε µια ευρεία ποικιλία τρόπων (Patten [1912] 1924, σελ., 278f). Από τον Patten έως τον Veblen, οι επικριτές των ραντιέρηδων διέφεραν τόσο πολύ ανάµεσά τους που θα ήταν παραπλανητικό να αναφερθούµε σε αυτούς ως εκπροσώπους κάποιας «σχολής». Κοινός παρονοµαστής τους ήταν η εστίαση στο µη δεδουλευµένο εισόδηµα και την εκµετάλλευση, τα οποία απαιτούσαν κυβερνητική πολιτική για να µεταρρυθµιστούν. Το αναλυτικό πεδίο τους περιλάµβανε κοινωνικούς θεσµούς, νοµικά και φορολογικά συστήµατα, το εκπαιδευτικό σύστηµα, και προτεραιότητες δηµόσιας πολιτικής που θα κατευθύνονται από επιδοτήσεις και δασµούς. Το αποτέλεσµα ήταν µια πιο σύνθετη και πιο εµπειρική άποψη από εκείνη που χαρακτήριζε την ατοµικιστική, αφηρηµένη, και µάλιστα απλοϊκή σχολή της οριακής χρησιµότητας που είχε αντικαταστήσει την κλασική πολιτική οικονοµία από το 1870 και µετά. Πουθενά αλλού δεν ίσχυε αυτό περισσότερο από την περίπτωση της προσόδου της γης, της προσόδου επί των φυσικών πόρων και της µονοπωλιακής προσόδου. Ο Ricardo περιέγραψε την πρόσοδο της γης ως κάτι που προκύπτει εξαιτίας του ότι οι φθίνουσες αποδόσεις διευρύνουν τα περιθώρια µεταξύ παραγωγών υψηλού κόστους (που καθορίζουν την τιµή των τροφίµων) και γαιοκτήµονες χαµηλού κόστους που λαµβάνουν οικονοµική πρόσοδο από την αύξηση στις τιµές της καλλιέργειας. Η αµερικανική σχολή υπογράµµισε την πρόοδο στον τοµέα των χηµικών λιπασµάτων, τη µηχανοποιηµένη γεωργική παραγωγή, και την αύξηση στην παραγωγικότητα της γεωργία και στη βιοµηχανία ως συνέπεια της ανάπτυξης των µεταφορικών υποδοµών. Αντί η γονιµότητα του εδάφους να είναι «πρωτότυπη και άφθαρτη», όπως ισχυρίστηκε ο Ricardo, οι λιπάνσεις και οι επενδύσεις κεφαλαίου σε αγροτικό εξοπλισµό και οι δηµόσιες υπηρεσίες στήριξης µετέτρεπαν τη γη σε κεφάλαιο, προσφέροντας αποδόσεις στη µορφή κέρδους. Ο ρικαρντιανός-µαλθουσιανός «σιδηρούς νόµος των µισθών» χρησιµοποίησε µια απλοϊκή ανάλυση προσφοράς και ζήτησης προκειµένου να ισχυριστεί ότι η αύξηση του πληθυσµού και η χρόνια ανεργία θα διατηρούσαν τους µισθούς κοντά στα επίπεδα επιβίωσης. Οι αµερικανοί οικονοµολόγοι ανέπτυξαν τη θεωρία περί µιας οικονοµίας υψηλών µισθών για να εξηγήσουν την αύξηση του επιπέδου των µισθών στη χώρα. Ο Henry Carey, αντί να αποδώσει τους υψηλούς µισθούς στη διαθεσιµότητα της ελεύθερης γης, επεσήµανε ότι εάν η εργασία δεν ήταν αρκετά παραγωγική ώστε να διατηρεί την παραγωγή σε υψηλά επίπεδα, η βιοµηχανία δεν θα µπορούσε να πληρώνει τους εργαζόµενους µε υψηλούς µισθούς. Απέδωσε τα επίπεδα µισθών της χώρας στην τεχνολογική πρόοδο, η οποία απαιτούσε υψηλά 7

8 εξειδικευµένο εργατικό δυναµικό για τη λειτουργία κεφαλαίου υψηλής παραγωγικότητας. Το αποτέλεσµα ήταν µια καθολική θεωρία για την πρόοδο, που θα ανάγκαζε τις χώρες που είχαν µείνει πίσω να συµµετάσχουν στο κύµα της προόδου. H ιδέα του Patten ότι η τεχνολογία µεταµόρφωνε τις οικονοµίες από κοινωνίες «πόνου» σε κοινωνίες «απόλαυσης» οδήγησε τον Veblen στην ιδέα για το «ένστικτο του τεχνίτη». Οι µηχανές είχαν αναλάβει πολλά από τα καθήκοντα αγγαρείας, απελευθερώνοντας την ανθρώπινη εργασία και οδηγώντας την να ασχοληθεί µε µορφές εργασίας που είχαν διανοητικά µεγαλύτερες απαιτήσεις. Οι αναλύσεις του Patten και του Veblen προσδοκούσαν την άφιξη του Schumpeter, ο οποίος είδε την πρόσοδο ως µορφή υπερκέρδους που δηµιουργείτο από τις αύξουσες αποδόσεις που προέκυπταν από την πρόοδο της επιστήµης και της τεχνολογίας. 6 Η µείωση του κόστους δηµιουργούσε ευκαιρίες για τους καινοτόµους επιχειρηµατίες να αποκοµίσουν αυτό που ο Alfred Marshall ονόµασε ηµι-πρόσοδος- ανταµοιβές για την καινοτοµία σε αντίθεση µε το εισόδηµα που εισπράττουν οι αδρανείς ραντιέρηδες. Για παράδειγµα, η καινοτοµία του Γουτεµβέργιου από κινητά στοιχεία στην εκτύπωση της Βίβλου και άλλων βιβλίων του έδωσε τη δυνατότητα να τα πουλάει στην ίδια τιµή ενώ οι ανταγωνιστές χρησιµοποιούσαν πιο δαπανηρά µέσα παραγωγής (παραγωγή εγγράφων µε το χέρι και χαλκογραφία). Η κατεύθυνση αυτής της ανάλυσης ώθησε τον Veblen να περιγράψει τις αύξουσες αποδόσεις ως µια εξέλιξη που οδήγησε στα µονοπώλια που οργανώνονταν από την Γουόλ Στριτ. Ο αποπροσανατολισµός της πορείας της προόδου, που χρησιµοποιείται για τη χρηµατοπιστωτική κερδοσκοπία και την οικοδόµηση εµπιστοσύνης, λαµβάνει µέρος κάτω από αυτές τις χρηµατοοικονοµικές εξελίξεις. Η γενιά του Marshall αντιµετώπιζε την τρέχουσα παραγωγή και την κατανάλωση ως την «πραγµατική» οικονοµία. Παρά τον µετασχηµατιστικό ρόλο που έχει παίξει ο χρηµατοοικονοµικός τοµέας, οι µετέπειτα mainstream οικονοµολόγοι αντιµετωπίζουν τις αγορές ως οντότητες όπου τα περισσότερα χρήµατα που καταβάλλονται είναι για αγαθά και υπηρεσίες, και όχι σε ακίνητα, σε οµόλογα, σε µετοχές και άλλα περιουσιακά στοιχεία. Το χρήµα και οι τιµές εµφανίζονται απλά σαν ένα πέπλο. Οι µεταβολές των τιµών είναι κάτι ανάλογο όπως η αντικατάσταση της στερλίνας µε δολάρια. Η παραγωγή και η κατανάλωση αποτελούν την «πραγµατική» οικονοµία, ενώ το χρήµα, οι τιµές και το χρέος είναι απλά µέσα διακίνησης των αγαθών και των υπηρεσιών, και δεν θεωρούνται ότι επιβάλλουν overhead χρέος. Το χρέος είναι θέµα επιλογής: να καταναλώνουµε τώρα αντί αργότερα, ή να επενδύουµε για να δηµιουργούµε κέρδος, και όχι ως περιττό κόστος ή µη παραγωγικά δάνεια και οφειλές. Ωστόσο, δεν είναι όλο το χρήµα και όλη η πίστωση υποχρεωτικά χρέος, και το χρέος καθορίζει ποιος παίρνει τι και πώς διανέµεται το εισόδηµα. Αποκλείοντας αυτή τη µορφή ανάλυσης, η κυρίαρχη οικονοµική προσέγγιση αποσπά την προσοχή από την χρηµατοοικονοµική κερδοσκοπία και το overhead χρέος, στοιχεία πάνω στα οποία επικεντρώθηκε ο Veblen. 6 Patten (1902, σελ., 139f.): «Η πρόσοδος δηµιουργείται συνεχώς από την κοινωνική πρόοδο, ωστόσο, σε γενικές γραµµές, περιορίζεται σταθερά από την ισχύ της αντικατάστασης» καθώς οι επιχειρηµατίες αναπτύσσουν υποκατάστατα για µονοπωλιακά αγαθά και υπηρεσίες. 8

9 Αναλύοντας την έννοια της οικονοµικής προσόδου µε στόχο την ανάδειξη των µη δεδουλευµένων περιουσιών Γράφοντας δύο δεκαετίες πριν από τον Veblen, ο δηµοσιογράφος Henry George είχε δηµιουργήσει ένα πιστό κοινό αναγνωστών γύρω του µε το να καταγγέλλει τους ιδιοκτήτες γης και ακινήτων και να ζητά τη φορολόγηση της πλήρους µισθωτικής αξίας της γης. Ωστόσο, του έλλειπε η γνώση της οικονοµικής θεωρίας γύρω από την αξία και την πρόσοδο και δεν ήταν σε θέση να εκφράσει τις ιδέες του µε επίσηµους οικονοµικούς όρους, ενώ ήταν ταυτόχρονα σθεναρά αντίθετος στην επέκταση της έννοιας της οικονοµικής προσόδου προς τον τραπεζικό τοµέα. Και ο George στράφηκε σύντοµα εναντίον των σοσιαλιστών και άλλων ακτιβιστών της Προοδευτικής Εποχής που προωθούσαν άλλες µεταρρυθµίσεις πέραν του Ενιαίου Φόρου, που για αυτόν ήταν πανάκεια. Παρ όλα αυτά, η εκστρατεία του ενέπνεε τον φόβο ανάµεσα στους ιδιοκτήτες γης και ακινήτων, τους τραπεζίτες και άλλους ραντιέρηδες, ότι η έννοια της οικονοµικής προσόδου θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για να περιορίσει τα κέρδη τους. Ο Veblen (µαζί µε τον Patten) αντιστάθηκε στη νέα αντίληψη. Ενώ οι οπαδοί του George διατήρησαν την ρικαρντιανή εστίαση στην γεωργική γη, ο Veblen έδωσε ξεχωριστή έµφαση στην χρηµατοοικονοµική κερδοσκοπία, αναγνωρίζοντας ότι η ενοικίαση της γης είχε κεφαλαιοποιηθεί σε υποθήκες και οι πιο επωφεληµένοι ήταν οι τραπεζίτες. Ο Veblen περιέγραψε πως δηµιουργήθηκε η πίστωση για κερδοσκοπικούς λόγους, και όχι για τη χρηµατοδότηση της παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών. Η προρικαρντιανή πολιτική οικονοµία είχε επικεντρωθεί στο χρέος και τους τόκους (ειδικά ο James Steuart, ο Malachy Postlethwayt και ο Adam Smith). Αλλά οι µετακλασικοί οικονοµολόγοι έστρεψαν την προσοχή τους µακριά από τη νοµισµατική και χρηµατοοικονοµική διάσταση της ζωής, την οποία ο Veblen ονόµασε «χρηµατική». Τα mainstream οικονοµικά απογύµνωσαν αυτά τα ενσωµατωµένα χαρακτηριστικά. Το κίνηµα για την απόρριψη της κλασικής διάκρισης µεταξύ αξίας και τιµής (και, ως εκ τούτου, µεταξύ δεδουλευµένου και µη δεδουλευµένου εισοδήµατος) είχε ως κύριο εκπρόσωπο στις ΗΠΑ τον John Bates Clark, και καθοδηγούταν από µια παρόµοια «πραγµατιστική» παράδοση στην ευρωπαϊκή ανάλυση της προσφοράς και ζήτησης. Από τη σκοπιά του Veblen, η προσπάθεια αυτή για την αξίωση «καθολικών τάσεων» υποβάθµιζε την οικονοµική επιστήµη. Ασκώντας κριτική στις σχολές διοίκησης επιχειρήσεων για την τάση τους να διδάσκουν πως θα δηµιουργηθούν χρήµατα µε τη δηµιουργία µηχανισµών για την άντληση χρηµατοοικονοµικών πόρων δίχως να αυξάνονται οι παραγωγικές δυνάµεις της κοινωνίας, ο Veblen ανακάλυψε πως υπήρχαν συµφέροντα ραντιέρηδων πίσω από την στενόµυαλη αντίληψη που αγνοούσε τον ληστρικό χαρακτήρα της προσόδου και των τόκων. Η αναδυόµενη «ατοµιστική» ορθόδοξη οικονοµική αντίληψη είχε προκαταλήψεις υπέρ των ραντιέρηδων, υιοθετώντας πρακτικές που αποµυζούσαν τον παραγωγικό οικονοµικό πυρήνα µε σκοπό να στηριχθεί η τάξη των νέο-ραντιέρηδων. Για να αναγνωριστούν τέλη πέρα και πάνω από τα απαραίτητα λειτουργικά κόστη µιας οικονοµίας, η ανάλυση θα πρέπει να λαµβάνει υπόψη τους θεσµικούς παράγοντες, ιδίως τη χρηµατοοικονοµική δυναµική και άλλα γενικά έξοδα 9

10 εισοδηµατιών. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να ενσωµατωθεί σε µια κοινωνία ένας συγκεκριµένος τρόπος παραγωγής, και µερικοί τρόποι παραγωγής κουβαλούν λιγότερα εισοδηµατικά τέλη από άλλους. Η Σοβιετική Ένωση, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία, η Βρετανία και η Γερµανία είχαν ένα παρόµοιο τεχνολογικό ρεπερτόριο παραγωγής ενέργειας, αυτοβιοµηχανίας, αεροπορικών µεταφορών, και επιστήµης των ηλεκτρονικών υπολογιστών τις δεκαετίες του 1970 και του Ωστόσο, είχαν διαφορετικά συστήµατα ιδιοκτησίας και τραπεζικού τοµέα και διαφορετικά συστήµατα για τη ρύθµιση των τιµών, για τις δηµόσιες υποδοµές και τα άλλα µονοπώλια. Η µίσθωση της γης, η πρόσοδος από τα ορυκτά, οι χρηµατοοικονοµικές αποδόσεις και οι µονοπωλιακές τιµές είναι ξεχωριστές για κάθε χώρα και διαφέρουν από µια χρονική περίοδο σε µια άλλη. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει χώρος για αυτά τα στοιχεία στα µοντέλα που επιδιώκουν να απεικονίσουν τα οικονοµικά ως µια αφηρηµένη φυσική επιστήµη που βασίζεται σε καθολικού νόµους όπως η φυσική και η χηµεία. Θέτοντας την πρόσοδο στο απαραίτητο χρηµατοοικονοµικό και πολιτικό της πλαίσιο, ο Veblen εντάχθηκε στον κλάδο της κοινωνιολογίας, ο οποίος είχε καταχωρηθεί στον πάτο των κοινωνικών επιστηµών και είχε αποκλειστεί από την κύρια διδακτέα ύλη και τις συζητήσεις για τη φορολογική µεταρρύθµιση και για το πώς διαµορφωνόταν η οικονοµική πρόσοδος µέσω δικαιωµάτων ιδιοκτησίας και προνοµίων και κάτω από την επιρροή των µονοπωλίων και της πολιτικής διαφθοράς. Οι ραντιέρηδες επιδιώκουν να περιορίσουν το πεδίο της οικονοµικής ανάλυσης προκειµένου να κάνουν τους εαυτούς τους αόρατους Η µετακλασική σχολή κατηγόρησε τους θεσµικούς επικριτές και τους κοινωνικούς µεταρρυθµιστές ότι είναι «αντι-θεωρητικοί». Ο Geoffrey Hodgson ξεκινά το έργο του Evolution of Institutional Economics µε δηλώσεις από mainstream οικονοµολόγους, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι ο θεσµισµός είναι περισσότερο µια περιγραφική από αναλυτική προσέγγιση, υποκύπτοντας σχεδόν ασυνείδητα σε µια καταγραφή πληθώρων γεγονότων. Ως εκ τούτου, ο θεσµισµός ανήκει περισσότερο στον κλάδο της κοινωνιολογίας παρά στον κλάδο των οικονοµικών. Η διαµαρτυρία του Ronald Coase ότι ο θεσµισµός «όχι δεν ήταν απλά θεωρητικός, αλλά αντι-θεωρητικός» έχει επαναληφθεί άπειρες φορές από άλλους....» 7 Η εµπειρική τάση ανάµεσα στους οικονοµολόγους του προστατευτισµού της Αµερικανικής Σχολής είχε µακρές ρίζες που έφθαναν πίσω στον Daniel Raymond και τον Friedrich List (την περίοδο που πέρασε στην Πενσυλβάνια, σε συνεργασία µε τον Mathew Carey). 8 Το 1848, ο Calvin Colton (ένας συγγραφέας οικονοµικών που υποστήριζε τον προστατευτισµό και ήταν φιλοσοφικά κοντά στον Henry Clay) έγραψε 7 Hodgson (2004, σελ., 3), µε παραποµπές στους Coase (1984, σελ., 230) και Langlois (1986, p.5): «Το πρόβληµα µε την σχολή του ιστορικισµού και µε πολλούς από τους πρώιµους θεσµιστές είναι ότι ήθελαν ένα είδος οικονοµικών χωρίς θεωρία». 8 Στο έργο του Outlines of American Political Economy (1827), ο Friedrich List έγραψε: «Η αµερικανική εθνική οικονοµία, σύµφωνα µε τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν για τα έθνη, είναι αρκετά διαφορετική από την αγγλική εθνική οικονοµία». Εξετάζω το πρώιµο στάδιο του θεσµισµού στο Hudson (1975, σελ., και ). 10

11 ότι οι οικονοµικές γενικολογίες που ισχύουν για τη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες ήταν «εντελώς ανεφάρµοστες» για τις Ηνωµένες Πολιτείες. Οι διαφορές στην οικονοµική και κοινωνική δοµή µεταξύ Ηνωµένων Πολιτειών και Βρετανίας δεν «είχαν υπολογιστεί κατάλληλα ως στοιχείο της δηµόσιας οικονοµίας». Αντί να θεωρείται ότι τα διδάγµατα της Βρετανικής πολιτικής οικονοµίας έχουν καθολικό εύρος, «η δηµόσια οικονοµία δεν έχει ποτέ µετατραπεί σε µια επιστήµη, και... όλες οι προτάσεις που τη συγκροτούν, έως αυτή τη στιγµή, στηρίζονται σε εµπειρικούς νόµους» (Colton 1848, σελ., 18, 46, και 38). Τα οικονοµικά, συνεπώς, κατέχονται από ελάχιστες αποδεκτές καθολικές αρχές για να αναλύσουν το κόστος και τα οφέλη των προστατευτικών δασµών, των βιοµηχανικών επιδοτήσεων ή της ιδιωτικοποιηµένης έναντι δηµόσιας ιδιοκτησίας ή λειτουργίας. Τα µοντέλα οικονοµικής προσόδου και το πολιτικό πλαίσιο για την χάραξη της οικονοµικής πολιτικής έχουν καθαρά ιδεολογική προέλευση. Αυτή η πραγµατικότητα επιτρέπει τη διεξαγωγή µιας συζήτησης για µια προοδευτική εναλλακτική πολιτική στα βρετανικά οικονοµικά του ελεύθερου εµπορίου και των πολιτικών υποθέσεων που εκλογικεύουν το στάτους κβο ως µια κατάσταση φυσικής ισορροπίας. Παίρνοντας το προβάδισµα στην ανάπτυξη νέων γενικών νόµων για το πώς η βιοµηχανία είχε χρηµατιστικοποιηθεί, ο Veblen αντέδρασε στη µετακλασική ταύτιση της προσόδου και των τόκων µε κέρδη («αποδοχές») διεξάγοντας επίθεση σε τρία µέτωπα: (1) Οι διαχρονικές και δίχως πλαίσιο αναφοράς γενικότητες που αντλούνται από τις προκαταλήψεις υπέρ των ραντιέρηδων χρησιµοποιούν έναν κυκλικό συλλογισµό για να δικαιολογήσουν το στάτους κβο ως κάτι το φυσικό και ότι αποτελεί µια κατάσταση ισορροπίας. Εξ ορισµού, δεν υπάρχει εκµετάλλευση ραντιέρηδων, ακόµη και όταν οι οικονοµίες βρίσκονταν σε κατάσταση πόλωσης. Η υπόθεση ότι κάθε παραλήπτης εισοδήµατος αµείβεται για συνεισφορά στην παραγωγή υπονοεί ότι η υφιστάµενη κατανοµή της ιδιοκτησίας και το µοντέλο χρηµατοδότησης κρίνονται να είναι βέλτιστα. Συνεπώς δεν φαίνεται να υπάρχει καµία ανάγκη για µεταρρύθµιση ή ρύθµιση, είτε σοσιαλιστικής φύσεως ή προς την κατεύθυνση του προστατευτισµού. (2) Δεν αποτελεί αρετή για την µετακλασική πολιτική οικονοµία να είναι ανεξάρτητη από αξίες. Η άρνηση της έννοιας της οικονοµικής προσόδου ως το πλεόνασµα της αγοραίας τιµής πάνω από την αξία του κόστους οδηγεί σε σύγχυση της γης µε το κεφάλαιο, της προσόδου µε τους τόκους. Η γη αντιµετωπίζεται ως «συντελεστής παραγωγής», όχι ως µονοπωλιακό δικαίωµα ανεξάρτητο από την παραγωγή, ένα προνόµιο για να τεθεί σε ενεργοποίηση ένας µηχανισµός για την άντληση προσόδου. (3) Διαγράφοντας την πολιτική διάσταση της κλασικής πολιτικής οικονοµίας αποτελεί µια σιωπηρή ταύτιση µε τον laissez-faire καπιταλισµό. Η στάση αυτή δεν αφήνει κανένα ρόλο για το κράτος, που αποτελεί τη µόνη δύναµη ικανή να ρυθµίσει και να φορολογήσει την γαιοπρόσοδο και να αποτρέψει τον χρηµατοοικονοµικό τοµέα από το να µετατραπεί σε µια ολιγαρχία. Η αντίθεση της «ελεύθερης αγοράς» στην κρατική ρύθµιση παρεµποδίζει τις µεταρρυθµίσεις που στοχεύουν στο να φέρουν τις τιµές σε ισορροπία µε το κόστος ώστε να γίνουν οι οικονοµίες περισσότερο αποτελεσµατικές. 11

12 Οι γενικότητες του είδους «ένα µέγεθος για όλους» οδηγούν στον ανυπόφερτο και λογοκριτικό ισχυρισµό της Margaret Thatcher ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική λύση». Εν ολίγοις, η υπερβολική απλοϊκότητα στον αποκλεισµό από τη συζήτηση του δωρεάν γεύµατος των ραντιέρηδων επιτυγχάνει ένα υψηλότερο επίπεδο αφαίρεσης µε το να αποκλείει έννοιες που θα έκριναν ότι το εισόδηµα των ραντιέρηδων αποτελεί µια µορφή µη δεδουλευµένου εισοδήµατος, και, ως εκ τούτου, κάτι το περιττό. Τέτοιου είδους εισοδήµατα είναι «θεσµικά» υπό την έννοια ότι δεν βασίζονται στο κόστος της τεχνολογικής παραγωγής που είναι παντού το ίδιο ή σε αφηρηµένα σχήµατα προσφοράς και ζήτησης. Οι θεσµοί, ιδίως τα τραπεζικά και φορολογικά συστήµατα, δεν είναι καθολικές νόρµες αλλά διαµορφώνονται στην πορεία της ιστορίας. Η στέγαση και η ιδιοκτησία της γης ήταν πιο ευρέως διαδεδοµένες στις Ηνωµένες Πολιτείες από ό, τι στην Ευρώπη, και η εξέλιξή τους βασιζόταν στην πίστωση καθώς ο τραπεζικός τοµέας έρθει σε συµβίωση µε το real estate και µε άλλες µορφές δραστηριοτήτων που είχαν κύριο στόχο την αναζήτηση προσόδου. Η ενυπόθηκη πίστωση συχνά απορροφά το σύνολο της γαιοπροσόδου. Τα έξοδα χρηµατοδότησης είναι ενσωµατωµένα στην τιµή των ακινήτων, αλλά δεν είναι εγγενή της παραγωγής και δεν έχουν αντίστοιχο σε µια µηχανική άποψη της οικονοµίας. Οι insiders της Γουόλ Στριτ επεξεργάστηκαν την πρακτική της απλής έκδοσης οµολόγων προς τους εαυτούς τους ( watered stock ). Αυτά τα περιττά «ψευδή κόστη παραγωγής» είχαν συµπεριληφθεί στο κόστος της λειτουργίας των σιδηροδρόµων και των βιοµηχανικών τραστ. Οι πρακτικές αυτές οδήγησαν τον Veblen στο να επικρίνει τον Clark και τον Marshall για το γεγονός ότι αγνόησαν την «χρηµατική» διάσταση της ζωής. Αυτό ήταν ένα κραυγαλέο λάθος παράλειψης της νέας επικρατούσας τάσης στα οικονοµικά, µαζί µε τα µονοπώλια και τις απάτες του µεγάλου real estate. Ιδού πως περιγράφει ο Henry C. K. Liu τον τρόπο µε τον οποίον τόνισε ο Veblen τον ληστρικό ρόλο του µεγάλου κεφαλαίου: Ο Veblen έκανε µια βασική διάκριση µεταξύ της παραγωγικότητας της «βιοµηχανίας», που λειτουργούσε µε εξειδικευµένους µηχανικούς, και η οποία κατασκεύαζε πραγµατικά προϊόντα χρησιµότητας, και του παρασιτισµού των «επιχειρήσεων», που υπάρχουν µόνο για να διαµορφώνουν κέρδη για µια αργόσχολή τάξη που δραστηριοποιείται στην «επιδεικτική κατανάλωση». Η µόνη οικονοµική συµβολή της αργόσχολης τάξης είναι η «οικονοµική σπατάλη», δραστηριότητες που συµβάλλουν αρνητικά στην παραγωγικότητα. Κατά συνεπαγωγή, ο Veblen έβλεπε την οικονοµία των ΗΠΑ να εξελίσσεται σε µια αναποτελεσµατική και διεφθαρµένη οικονοµία από τους άνδρες των «επιχειρήσεων» που έθεταν ύπουλα τους εαυτούς τους σε µια αναντικατάστατη θέση στην κοινωνία. (Liu 2011). 12

13 Αλλαγή στην αντιµετώπιση του Veblen από την ακαδηµαϊκή κοινότητα Ο Dorfman και οι επικριτές «Αν µε κοιτάξει στραβά, του βγάζω το µάτι». Αυτή φαίνεται να ήταν η τακτική που ακολούθησαν οι µετακλασικοί οικονοµολόγοι απέναντι στις ιδέες του Veblen. Έτσι, αντί να ασχοληθούν µε εκείνες τις απόψεις του που τους ενοχλούσε, τις αγνόησαν και έστρεψαν την προσοχή στην εντυπωσιακή προσωπικότητά του. Πρόκειται για ένα παλιό ρητορικό τέχνασµα των δικηγόρων: δολοφονία χαρακτήρα από εχθρικούς µάρτυρες. Όπως έγραφε χαριτολογώντας ο Aldous Huxley στο Brave New World, «η αλήθεια είναι µεγάλο πράγµα, αλλά ακόµα µεγαλύτερο, από πρακτική άποψη, είναι η σιωπή για την αλήθεια. Με την απλή σιωπή επί ορισµένων θεµάτων... οι προπαγανδιστές του ολοκληρωτισµού έχουν επηρεάσει την κοινή γνώµη πολύ πιο αποτελεσµατικά από ό, τι θα µπορούσαν να έχουν κάνει µε τις πιο εύγλωττες καταγγελίες». Η επί πολλών δεκαετιών βασική βιογραφία του Veblen από τον καθηγητή του Πανεπιστηµίου Κολούµπια Joseph Dorfman τον έκανε µη απειλητικό έχοντας αποµονώσει τις ιδέες του από το πολιτικό πλαίσιο του 19 ου αιώνα, που εστιάζονταν στη γη, στη χρηµατοδότηση, και στα µονοπώλια µε στόχο τον περιορισµό στα τέλη των ραντιέρηδων. Απορρίπτοντας αυτό το εννοιολογικό πλαίσιο για ιδεολογικούς λόγους, ο Dorfman έγραψε µια σαπουνόπερα που έγινε αποδεκτή µε ενθουσιασµό από την επικρατούσα ιδεολογία υπέρ των ραντιέρηδων που χαρακτήριζε το Τµήµα Οικονοµικών στο Κολούµπια. Το Τµήµα Οικονοµικών στο Κολούµπια ήταν ανέκαθεν υπέρ του ελεύθερου εµπορίου και έντονα φιλοβρετανικό. Ως το πρώιµο κέντρο της αντίδρασης ενάντια στην εκστρατεία του Henry George υπέρ της γεωφορολόγησης και, συνεπώς, ενάντια στην ανάλυση της προσόδου ως µη δεδουλευµένο εισόδηµα οι περισσότεροι καθηγητές του θεωρούσαν την ανάλυση του Veblen για την κερδοσκοπία στη γη ως ανάθεµα. Ο καθηγητής που επόπτευε την διδακτορική διατριβή του Dorfman ήταν ο Wesley Mitchell. Εκπαιδευµένος από τον Veblen, οι διαλέξεις του στα Είδη Οικονοµικής Θεωρίας παρέχουν µια αρκετά αµερόληπτη ανάλυση. Αλλά βρισκόταν σε άδεια και εκτός Ηνωµένων Πολιτειών για το µεγαλύτερο µέρος του έτους όταν ο Dorfman έγραφε το βιβλίο του. 9 Το αποτέλεσµα ήταν η απολύµανση του έργου του Veblen από την οπτική γωνιά που ήταν αντιπροσωπευτική των συναδέλφων του στο Κολούµπια, αφήνοντας εκτός την ανάλυσή του για τους ραντιέρηδες. Ο Dorfman έκανε το ίδιο πράγµα στη µελέτη των πέντε τόµων του για την ιστορία της αµερικανικής οικονοµικής σκέψης, αποσιωπώντας τις συζητήσεις για τον προστατευτισµό και την τεχνολογία που ήταν στο επίκεντρο της πολιτικής των ΗΠΑ καθ όλη τη διάρκεια του 19 ου αιώνα. Σε γενικές 9 Ο Dorfman δηµοσίευσε τη µελέτη για τον Veblen προτού καταθέσει τη διδακτορική του διατριβή, που εξηγεί γιατί η διατριβή δεν αναφέρει σελίδες ή άλλες πηγές, ούτε καν τη διδακτορική διατριβή του ίδιου του Veblen στο Γέιλ (η οποία εκλάπη από την βιβλιοθήκη το επόµενο έτος). Το Κολούµπια χειροκρότησε δεόντως την προσπάθεια αυτή, απονέµοντας στον Dorfman το Βραβείο Seligman για διακεκριµένη έρευνα το

14 γραµµές, ο Dorfman ήταν ακριβώς το είδος του στενόµυαλου ακαδηµαϊκού που είχε στρέψει τα πυρά του ο Veblen στο έργο του Higher Education in America. 10 Την τελευταία δεκαετία έχουµε δει µια αντίδραση στο έργο του Dorfman για τον Veblen. Στο 4 ο Συνέδριο του Διεθνούς Συνδέσµου Thorstein Veblen, που πραγµατοποιήθηκε στο Πανεπιστήµιο The New School στις 12 του Μαΐου του 2002, το highlight ήταν η εργασία του Steven Edgell µε τον τίτλο Dorfman s Account of Veblen. Η βιογραφική µελέτη των Russell και Sylvia Bartley µε τον τίτλο Veblen s Formal Education at Carleton College επέκρινε επίσης την προσέγγιση του Dorfman προς τον Veblen. (Δυστυχώς, οι εργασίες από το συνέδριο δεν δηµοσιεύθηκαν). Το κεντρικό σηµείο της αναφοράς τους ήταν ότι ο Veblen δεν ήταν κάποιος που είχε ενταχθεί στο περιθώριο, αλλά ήταν µέρος της πλειοψηφίας. Παρά το γεγονός ότι η Αµερική δεν είναι πολύ Νορβηγική, η Μινεσότα σίγουρα ήταν. Οι Bartleys τον χαρακτηρίζουν ως «λαϊκό σοφό», κοινός χαρακτηρισµός ανάµεσα στις νορβηγικές κοινότητες, που υποδηλώνει µια λαµπρή εξαίρεση στον κανόνα του κοµφορµισµού. Ο ρόλος αυτός θα είχε δώσει στον Veblen την αυτοπεποίθηση να τα βάλει µε το κατεστηµένο. Βοηθάει βέβαια να είναι κανείς outsider για να αναγνωρίσει τη δυσλειτουργική κοινωνική δυναµική, την οικονοµική υποκρισία και τον εγωισµό, και να αντιληφθεί ότι αυτό που οι περισσότεροι άνθρωποι αποδέχονται ως φυσικό θα πρέπει να αλλάξει προκειµένου να γίνει η οικονοµία πιο δίκαιη, να λειτουργεί µε χαµηλότερο κόστος, και ως εκ τούτου να είναι πιο ανταγωνιστική. Η απαξιωτική άποψη του Veblen για την επιχειρηµατική νοοτροπία και την ακαδηµαϊκή κοινότητα Ο Veblen επέκρινε τους ακαδηµαϊκούς οικονοµολόγους επειδή, όπως τόνιζε, είχαν υποπέσει σε κατάσταση «εκπαιδευµένης ανικανότητας» ως αποτέλεσµα της µετατροπής τους σε υπηρέτες των συµφερόντων των ραντιέρηδων. Οι Σχολές Διοίκησης Επιχειρήσεων εµφάνιζαν µια µη ρεαλιστική εικόνα της οικονοµίας, όπου όλα ήταν ρόδινα, διδάσκοντας χρηµατοοικονοµικές τεχνικές αλλά χωρίς να λαµβάνουν υπόψη την ανάγκη για µεταρρύθµιση των πρακτικών και των θεσµών της οικονοµίας. Σε ένα τελικό συµπέρασµα που φέρνει στο νου το έργο του Veblen Higher Education in America, ο Herman Kahn περιγράφει τον τρόπο που η πίεση από οµοτίµους οδηγεί τους ειδικούς στο να αποδεχθούν εξηγήσεις που αποκλίνουν από τις αποδεκτές έννοιες: Η εκπαιδευµένη ανικανότητα αναφέρεται συχνά στο πλαίσιο µιας αποκτηθείσας ή µεταγνωστικής αδυναµίας να κατανοήσουµε ή ακόµα και να αντιληφθούµε ένα πρόβληµα, πολύ λιγότερο να βρούµε µια λύση. Η αρχική φράση, «εκπαιδευµένη ανικανότητα», προέρχεται από τον οικονοµολόγο Thorstein Veblen, ο οποίος την χρησιµοποίησε για να αναφερθεί, µεταξύ άλλων, στην αδυναµία των ατόµων µε µηχανική ή κοινωνιολογική κατάρτιση να κατανοήσουν ορισµένα ζητήµατα, τα 10 Η δική µου εντύπωση, έχοντας συναντηθεί µε τον Dorfman αρκετές φορές, είναι ότι ο ίδιος ήταν λίγο πολύ αυτό που περιέγραφε τον Veblen: ένας outsider. 14

15 οποία θα ήταν σε θέση να κατανοήσουν αν δεν είχαν λάβει αυτή την εκπαίδευση. (Kahn 1979, σελ ) Ο Kahn προσθέτει ότι το φαινόµενο αυτό εµφανίζεται ιδιαίτερα στα «ηγετικά πανεπιστήµια στις Ηνωµένες Πολιτείες, ιδιαίτερα στα τµήµατα της ψυχολογίας, της κοινωνιολογίας και της ιστορίας, και ως ένα βαθµό στις ανθρωπιστικές επιστήµες γενικότερα. Τα άτοµα που µεγαλώνουν σε αυτό το περιβάλλον έχουν συχνά δυσκολίες µε σχετικά απλές µορφές ελέγχου της πραγµατικότητας». Το πρόβληµα, φυσικά, είναι ακόµα µεγαλύτερο στα οικονοµικά. Ο µη βιοµηχανικός χαρακτήρας της σηµερινής χρηµατοοικονοµικής κρίσης Η σηµερινή προνοµιακή θέση των τραπεζών και η άνοδος του χρηµατοπιστωτικού τοµέα σε κατάσταση κυριαρχίας είναι τα αποµεινάρια των προ-καπιταλιστικών κατακτήσεων και των βασιλικών πολέµων για το χρέος που διαµορφώθηκαν κυρίως την περίοδο των Σταυροφοριών στην Ευρώπη. Από την αρχαιότητα µέχρι τη λεηλασία του Βυζαντίου το 1204, η χαρακτηριστική λειτουργία της χρηµατοοικονοµικής συσσώρευσης ήταν η λεηλασία των ναών και των παλατιών, όπου οι κοινωνίες αποθήκευαν τις αποταµιεύσεις τους, και η επιβολή φόρου υποτέλειας στους κατακτηµένους πληθυσµούς. Η στρατιωτική κατάκτηση εξελίχθηκε στην επιβολή φόρων στην γαιοπρόσοδο, ενώ οι πιστωτές χρησιµοποιούσαν τα κέρδη τους για να αποκτήσουν µονοπωλιακά προνόµια. Ο βιοµηχανικός καπιταλισµός ήταν πιο παραγωγικός, αν και εξίσου σκληρός όσον αφορά τη δηµιουργία ενός αστικού εργατικού δυναµικού, εκδιώκοντας τους µικροκαλλιεργητές από τη γη και αναγκάζοντάς τους να εργαστούν προκειµένου να επιβιώσουν. Η εκµετάλλευση της µισθωτής εργασίας τουλάχιστον απασχολούσε τους εργαζόµενους, και αποτελούσε ένα βήµα µπροστά µε τη συσσώρευση του κεφαλαίου ως µέρος της διαδικασίας της παραγωγής. Εν ευθέτω χρόνο, οι εργοδότες διαπίστωσαν ότι η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας (έτσι ώστε να δηµιουργηθεί περισσότερη υπεραξία) απαιτούσε την αύξηση των µισθών και του βιοτικού επιπέδου για την παροχή τριτοβάθµιας εκπαίδευσης, καλύτερης υγείας και διατροφής, και ως ένα σηµείο και περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Έτσι, παρά το στόχο της µείωσης του κόστους για να αποκτηθεί ένα πλεονέκτηµα έναντι των ανταγωνιστών, η τεχνολογική καινοτοµία συνοδεύθηκε από υψηλούς µισθούς που προσέφεραν πλεονέκτηµα έναντι των εξαθλιωµένων εργαζοµένων άλλων χωρών. Αυτός είναι ο λόγος που οι αµερικανοί µεταποιητές ξεπέρασαν τους βρετανούς οµολόγους τους δηλαδή, όχι µόνο λόγω της αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας, αλλά λόγω της ακµάζουσας εγχώριας αγοράς καθώς οι εργαζόµενοι εντάχθηκαν στη µεσαία τάξη. Αυτό έγινε µε ένα συνδυασµό κρατικής χορηγίας και παραγωγικής πίστωσης, συµπεριλαµβανοµένων των δανείων για ιδιοκατοίκηση. Οι µικτές οικονοµίες ήταν πολύ πιο ανταγωνιστικές από εκείνες που στερούνταν ισχυρό δηµόσιο τοµέα για την επιχορήγηση της βιοµηχανίας, για την προώθηση της αύξησης της παραγωγικότητας, και για να αποτρέψουν τους γαιοκτήµονες, τους τραπεζίτες, και τα µονοπώλια από το να χρεώνουν υψηλά τέλη. Στην στροφή του 20ού αιώνα, όλα έδειχναν ότι η µοίρα του βιοµηχανικού καπιταλισµού ήταν να εξελιχθεί προς τον 15

16 σοσιαλισµό. Οι συντάξεις, η υγειονοµική περίθαλψη, οι δρόµοι και οι βασικές υποδοµές, η δηµόσια εκπαίδευση όλα παρέχονταν εκτός της «αγοράς». Το βιοµηχανικό κεφάλαιο υποστήριζε αυτή την πολιτική ως µέσο για την µετατόπιση µεγάλου µέρους του «εξωτερικού» κόστους προς το δηµόσιο τοµέα. Ο Marx, που έγραφε πολλά χρόνια πριν από τον Veblen, ήταν πιο αισιόδοξος ότι η δυναµική του βιοµηχανικού καπιταλισµού θα βιοµηχανοποιούσε τις τραπεζικές δραστηριότητες για να χρηµατοδοτηθεί η βιοµηχανική παραγωγή. Κανείς από εκείνη την περίοδο δεν περίµενε να δει τον χρηµατοπιστωτικό τοµέα να εξαπολύει µια αντεπανάσταση ενάντια στις µεταρρυθµίσεις της Προοδευτικής Εποχής. Από τον Ricardo έως τον Henry George, σηµείωνε ο Μαρξ, οι βιοµήχανοι είχαν µια έµφυτη έχθρα για την γαιοπρόσοδο. Στόχος τους ήταν να αποκτήσουν το οικονοµικό πλεόνασµα από τη βιοµηχανία, όχι να το περάσουν στα χέρια της αριστοκρατίας των γαιοκτηµόνων. Και το συµφέρον των τραπεζών έδειχνε να βρίσκεται µε την πλευρά της βιοµηχανίας, όχι µε αυτή του real estate. Μαζί µε τα µεταλλευτικά δικαιώµατα και τις βασικές υποδοµές, θεωρείτο βέβαιο ότι τα φυσικά µονοπώλια θα µετατρέπονταν σε µέρος του δηµόσιου τοµέα, συµπεριλαµβανοµένων των προνοµίων των τραπεζιτών να δηµιουργούν πίστωση και να χρεώνουν τόκους χωρίς αντίστοιχο κόστος στην παραγωγή. Οι ακόλουθοι του Saint-Simon ευελπιστούσαν ότι οι τράπεζες θα χρηµατοδοτούσαν τις επενδύσεις κεφαλαίου περισσότερο µε τη συµµετοχή ιδίων κεφαλαίων παρά µέσω του χρέους που θα επιβαρύνεται από τόκους. Το οικονοµικό πρόγραµµα του πεφωτισµένου βιοµηχανικού καπιταλισµού ήταν να φορολογηθεί η πρόσοδος και να αναπτυχθούν οι βασικές υποδοµές ως βιοµηχανίες κοινής ωφέλειας, που θα παρέχουν υπηρεσίες σε επίπεδα κόστους ή σε επιδοτούµενες τιµές (π.χ., δωρεάν δρόµους και όχι δρόµους µε διόδια). Αυτός φαινόταν να είναι ο δρόµος πάνω στον οποίον πορεύονταν οι βιοµηχανικές χώρες τα χρόνια πριν από τον πρώτο παγκόσµιο πόλεµο. Η οικονοµική δηµοκρατία υποσχόταν να απελευθερώσει την κοινωνία από την κληρονοµική ιδιοκτησία της γης, την ιδιωτικοποίηση των φυσικών πόρων, και τα µονοπωλιακά προνόµια που είχαν επιβιώσει από την εποχή του φεουδαρχισµού. Αλλά ο πόλεµος έβγαλε τον δυτικό πολιτισµό εκτός της φαινοµενικά προγεγραµµένης πορείας του. Οι φόροι επί της γης, οι φυσικοί πόροι και ο χρηµατοοικονοµικός τοµέας απελευθερώθηκαν. Η εργασία γίνεται θύµα δηµοσιονοµικής εκµετάλλευσης από έναν αντιδραστικό εισοδηµατικό φόρο (ο πρώιµος εισοδηµατικός φόρος στις ΗΠΑ αφορούσε κατά την ίδρυσή του το 1913 µόνο τους έχοντες και όχι τους µισθωτούς) και από τους φόρους κατανάλωσης, όπως τον Φόρο Προστιθέµενης Αξίας (ΦΠΑ) στην Ευρώπη, καθώς οι φόροι µετατοπίζονται µακριά από την ιδιοκτησία. Τα ακίνητα έχουν εκδηµοκρατιστεί πίστωση µε φορολογικές ελαφρύνσεις ενώ η αύξηση της αξίας τους φορολογείται χαµηλότερα από τους µισθούς και τα κέρδη, και ίσως και καθόλου. Το 1% του πληθυσµού έχει καταφέρει να αντεπιτεθεί και να οδηγήσει το 99% στο χρέος, µε επικεφαλής τα ενυπόθηκα χρέη και την µετατόπιση της φορολογίας µακριά από τα ακίνητα και τον χρηµατοοικονοµικό πλούτο. Αντί των βιοµηχανικών επενδύσεων και των δηµόσιων δαπανών για την τόνωση της ανάπτυξης, η στρατηγική του χρηµατιστικού κεφαλαίου είναι να βρει δανειολήπτες για να έχει πρόσβαση σε προσοδοφόρες ευκαιρίες. 16

17 Το τελικό αποτέλεσµα είναι η λιτότητα καθώς οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις βυθίζονται όλο και περισσότερο στο χρέος. Οι πιέσεις του χρέους οδηγούν τις κυβερνήσεις στην ιδιωτικοποίηση των δηµοσίων υπηρεσιών, που επιτρέπουν µια νέα τάξη ραντιέρηδων της µόχλευσης του χρέους να αποκοµίζουν κέρδη από την διόγκωση του κόστους διαβίωσης και της επιχειρηµατικής δραστηριότητας. Δεν ήταν αυτός ο τρόπος που περίµενε κανείς να εξελιχθούν τα πράγµατα. Τα τραπεζικά χρέη δεν είναι το αποτέλεσµα προηγούµενων αποταµιεύσεων που προέκυψαν από τη δυναµική του βιοµηχανικού καπιταλισµού. Η σύγχρονη τραπεζική πίστωση δηµιουργείται στα πληκτρολόγια των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Σε αντίθεση µε την βιοµηχανία που απασχολεί εργατικό δυναµικό, η ηλεκτρονική πίστωση δεν έχει σχεδόν κανένα κόστος παραγωγής.είναι µια άδεια «τιµή χωρίς αξία», όπως ορίζεται από τους κλασικούς οικονοµολόγους, και είναι ληστρική αντί παραγωγική. Είναι δανεισµός έναντι εγγυήσεων που βρίσκονται ήδη σε ύπαρξη, και όχι για τη δηµιουργία νέων µέσων παραγωγής. Στοχεύοντας στην ανατροπή των µεταρρυθµίσεων της Προοδευτικής Εποχής, οι σηµερινές νεοφιλελεύθερες (δηλαδή, αντικλασικές) αντι-µεταρρυθµίσεις έχουν σφραγίσει την βιοµηχανική εκµετάλλευση της µισθωτής εργασίας, µε τον χρηµατιστικό καπιταλισµό να την υποδουλώνει σε µια κατάσταση µόνιµου χρέους µέσω ενυπόθηκων δανείων, φοιτητικών δανείων, δάνεια για αυτοκίνητα, υπεραναλήψεις πιστωτικών καρτών, και άλλες µορφές τραπεζικού χρέους. Η εργασία έχει γίνει αντικείµενο εκµετάλλευσης και ως αποταµιευτής και ως οφειλέτης, µε τα συνταξιοδοτικά ταµεία να έχουν παραδοθεί στους χρηµατοοικονοµικούς διευθυντές. Το πρόσχηµα είναι ότι αυτό µετατρέπει τους εργαζόµενους σε µικρούς καπιταλιστές. Αλλά η δυναµική είναι µέρος του χρηµατιστικού καπιταλισµού και όχι του βιοµηχανικού καπιταλισµού. Αντί να επενδύουν απευθείας στα µέσα παραγωγής ή να δίνουν τους καταβάλλοντες εισφορές συνταξιοδότησης το δικαίωµα λόγου στη διαχείριση, που είναι απόρροια της πραγµατικής ιδιοκτησίας, οι συνταξιοδοτικές αποταµιεύσεις εκµισθώνονται για να υπερχρεώσουν τη βιοµηχανική οικονοµία. Τα hedge funds και οι εταιρικοί επιδροµείς δανείζονται για να συρρικνώσουν τις επιχειρήσεις και οδηγούν την απασχόληση στο outsourcing. Το αποτέλεσµα είµαι µια κούρσα προς τον πάτο όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας και τα επίπεδα διαβίωσης. Αντί να κάνει τις οικονοµίες πιο ανταγωνιστικές, η λιτότητα συρρικνώνει τις αγορές και οδηγεί σε στάση αποπληρωµής των δανείων, σε κατασχέσεις και στη µετανάστευση. Η προκύπτουσα κρίση χρησιµοποιείται ως ευκαιρία για να εξαναγκαστεί σε µεγαλύτερη ακόµα ιδιωτικοποίηση ο δηµόσιος τοµέας, µε τους καλύτερους δυνατούς όρους για το κεφάλαιο. Ούτε ο Marx ούτε ο Veblen φαντάστηκαν ότι ο καπιταλισµός θα ακολουθούσε έναν τόσο αυτοκαταστροφικό δρόµο. Από τον Μαρξ στον Veblen Ο πρώιµος σοσιαλισµός (και οι περισσότεροι µη µαρξιστές σοσιαλιστές) είχε ως στόχο την επίτευξη µεγαλύτερης ισότητας, κυρίως µε τη φορολόγηση των µη δεδουλευµένων εισοδηµάτων των ραντιέρηδων και τη διατήρηση των φυσικών 17

18 πόρων και των µονοπωλίων στον δηµόσιο τοµέα. Η µαρξιστική έµφαση στην ταξική σύγκρουση µεταξύ των βιοµηχανικών εργοδοτών και των εργαζοµένων υποβίβασε την κριτική προς τους ραντιέρηδες σε δευτερεύουσα θέση, αφήνοντας αυτή τη µάχη να διεξαχθεί από τους αιρετικούς αστούς µεταρρυθµιστές. Οι χρηµατοοικονοµικές αποταµιεύσεις θεωρήθηκαν ως µια συσσώρευση των βιοµηχανικών κερδών, όχι ως το αυτόνοµο φαινόµενο που ο ίδιος ο Μαρξ τόνισε στον 3 ο τόµο του Κεφαλαίου. Με επικεφαλής τον Λένιν, οι οπαδοί του Μαρξ αναφέρθηκαν στο χρηµατιστικό κεφάλαιο κυρίως σε σχέση µε τις ωθήσεις του ιµπεριαλισµού. Η καταστροφή της Περσίας και της Αιγύπτου ήταν διαβόητη, και οι πιστωτές τοποθέτησαν συλλέκτες στα τελωνεία των πρώην λατινοαµερικανικών αποικιών της Ευρώπης. Το µεγαλύτερο πρόβληµα που αναµενόταν να προκύψει ήταν ο πόλεµος ωθούµενος από τις εµπορικές αντιπαλότητες καθώς ο κόσµος τεµαχιζόταν. Αφέθηκε στον Veblen να ασχοληθεί µε τον όλο και πιο κυρίαρχο, ωστόσο διαβρωτικό ρόλο των ραντιέρηδων, που συσσώρευαν τον πλούτο τους µε την επιβολή γενικών δαπανών στην υπόλοιπη κοινωνία. Η εκστρατεία για τη γεωφορολόγηση, και ακόµη και τη µεταρρύθµιση του χρηµατοπιστωτικού κλάδου, είχε ξεθωριάσει από το ενδιαφέρον του κόσµου καθώς οι σοσιαλιστές και άλλοι µεταρρυθµιστές ασπάζονταν όλο και περισσότερο τον Μαρξισµό και επικεντρωνόντουσαν στην βιοµηχανική εκµετάλλευση της εργασίας. Η ιδιοκτησία κατοικιών ήταν σε άνοδο στις πόλεις και οι εµπορικοί επενδυτές ξεκίνησαν µια εκστρατεία για να πείσουν τους ιδιοκτήτες ότι η µείωση των φόρων θα ωφελούσε τους πάντες. Αλλά έγινε σαφές ότι αυτό από το οποίο παραιτήθηκε ο φοροεισπράκτορας θα περνούσε στις τράπεζες υπό τη µορφή τόκων. Τα ενυπόθηκα χρέη εκτινάχθηκαν στα ύψη καθώς µειώθηκαν οι φόροι ιδιοκτησίας, σε σηµείο όπου η ενοικιαζόµενη αξία των περισσοτέρων ακινήτων είναι τώρα κεφαλαιοποιηµένη σε ενυπόθηκα δάνεια και πηγαίνει προς τις τράπεζες. Οι υπέρµαχοι του Ενιαίου Φόρου γλίστρησαν προς τη δεξιά πτέρυγα του πολιτικού φάσµατος καθώς δεν κατάφεραν να συνδέσουν την εκστρατεία τους ώστε να µπορούν να δουν ότι οι τραπεζίτες ήταν οι σηµαντικότεροι υποψήφιοι για να καταλήξουν µε την πρόσοδο της γης µέσω της κεφαλαιοποίησης της σε τραπεζικά δάνεια. Ακολούθησαν τον Henry George στο να καταλήξουν ελευθεριακοί αντικρατιστές και αντισοσιαλιστές ιδεολόγοι µια αντιφατική πολιτική στάση επειδή η κυβέρνηση ήταν η µόνη δύναµη αρκετά ισχυρή ώστε να φορολογήσει και να ρυθµίσει τη γη και τα µονοπώλια, και να αντιµετωπίσει το τραπεζικό λόµπι. Ο Veblen χλεύαζε τους υπέρµαχους του Ενιαίου Φόρου και τους θεωρούσε αναποτελεσµατικούς ιδεαλιστές και σεχταριστές εκτός πραγµατικότητας (Veblen [1904] 1965, σελ., fn, Ωεβλεν [1906] 1919, σελ., 337). Ο Veblen περιέγραψε γιατί και πως οι ραντιέρηδες ήταν µια κοινωνική τάξη σε άνοδο αντί να κινδυνεύουν µε µεταρρυθµίσεις, µε φορολογικό αφανισµό, ή µε κοινωνικοποίηση. Το έργο του Theory of Business Enterprise (1904) υπογράµµισε την απόκλιση µεταξύ της παραγωγικής δυνατότητας, της λογιστικής αξίας των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης, και της χρηµατιστηριακής τους αξίας (αυτό που σήµερα ονοµάζεται η αναλογία Q των τιµών της αγοράς προς τη λογιστική αξία). 18

19 Είδε τα αυξανόµενα χρηµατοοικονοµικά γενικά έξοδα ως µια εξέλιξη που οδηγεί προς την εταιρική πτώχευση και την εκκαθάριση. Η βιοµηχανία γινόταν χρηµατιστικοποιηµένη, βάζοντας τα χρηµατιστικά οφέλη πριν από την παραγωγή. Οι σηµερινοί χρηµατοοικονοµικοί διευθυντές χρησιµοποιούν τα κέρδη όχι για να επενδύσουν αλλά για να αγοράσουν τις µετοχές της εταιρείας τους (αυξάνοντας έτσι την αξία του δικαιώµατος προαίρεσης των µετοχών τους), να πληρώσουν µερίσµατα, ακόµη και να δανειστούν για να πληρωθούν οι ίδιοι. Τα hedge funds έχουν γίνει διαβόητα για την απογύµνωση των περιουσιακών στοιχείων και για την επιφόρτωση των επιχειρήσεων µε χρέος, αφήνοντας άδεια κοχύλια στο πέρασµά τους, µια διαδικασία που ο George Akerlof και ο Paul Romer έχουν χαρακτηρίσει ως λεηλασία. 11 Μετά από το κύµα χρηµατοοικονοµικής κερδοσκοπίας και εταιρικής απάτης που οδήγησε την dot.com σε µια χρηµατιστηριακή φούσκα που έσκασε το 2000, οι τράπεζες έχουν καλλιεργήσει µια ακόµη µεγαλύτερη και πιο επιβαρυντική φούσκα ακινήτων. Η υπερχρέωση της οικονοµίας επέτρεψε στον χρηµατοπιστωτικό τοµέα να απορροφήσει το µεγαλύτερο µέρος των εσόδων που ξεζουµίστηκαν από τον ασφαλιστικό και κτηµατοµεσιτικό τοµέα, µαζί µε τα µεγάλα µονοπώλια (ορυκτά, καύσιµα και ενέργεια, ραδιόφωνο και τηλεόραση, τηλεπικοινωνίες και µεταφορές) και τις ιδιωτικοποιηµένες υποδοµές που πουλήθηκαν από τον δηµόσιο τοµέα για να µετατραπούν σε ευκαιρίες άντλησης προσόδου. Πάνω από τους γαιοκτήµονες και τους ιδιοκτήτες ακίνητης περιουσίας, και τώρα πάνω από τη βιοµηχανία, βρίσκονται οι τραπεζίτες, που εξουσιάζουν τους πάντες και χρησιµοποιούν τη µόχλευση του χρέους για να αναλάβουν επίσης τον έλεγχο των κυβερνήσεων. Ωστόσο, ούτε η κριτική του σοσιαλισµού ούτε αυτή των mainstream οικονοµικών µελλοντολόγων έχει επικεντρωθεί στην χρηµατοοικονοµική κατάληξη της κοινωνίας και της συµβίωσης της µε το real estate και τα µονοπώλια για τα οποία έγραψε o Veblen. Από τη δεκαετία του 1960, οι θεωρητικοί της µεταβιοµηχανικής οικονοµίας υπηρεσιών επικεντρωνόντουσαν στην τεχνολογία της πληροφορικής, όχι στον χρηµατοπιστωτικό τοµέα. Δίνοντας έµφαση στον τρόπο µε τον οποίον οι ληστρικές τακτικές του χρηµατοοικονοµικού τοµέα απήγαγαν την τεχνολογική δυνατότητα της οικονοµίας, το όραµα του Veblen ήταν εξίσου υλιστικό και πολιτιστικά ευρύ όσο αυτό των µαρξιστών, και ενάντια της διατήρησης του στάτους κβο. Η τεχνολογική καινοτοµία µείωνε το κόστος, αλλά έδινε ώθηση στη δηµιουργία µονοπωλίων καθώς οι άνθρωποι του χρηµατοοικονοµικού, του ασφαλιστικού και του κτηµατοµεσιτικού τοµέα ένωσαν τις δυνάµεις τους προκειµένου να δηµιουργήσουν ένα σύµφωνο χρηµατοοικονοµικής συµβίωσης κατοχυρωµένο από πολιτικές συναλλαγές. Οι καρποί της αύξησης της παραγωγικότητας χρησιµοποιούνταν για να χρηµατοδοτήσουν τις δραστηριότητες των βαρόνων ληστών που δεν είχαν κάτι καλύτερο να κάνουν µε τον πλούτο που συσσώρευαν από το να µετατρέπουν την αξία των µεγάλων έργων τέχνης σε τρόπαια ατοµικής ιδιοκτησίας και να αναδεικνύονται σε µια αργόσχολη τάξη µε τη χρηµατοδότηση σχολών διοίκησης 11 Δείτε Akerlof και Romer (1993). Το άρθρο αυτό είναι εξ ολοκλήρου ενταγµένο στην παράδοση του Veblen. 19

20 επιχειρήσεων και πανεπιστηµίων προκειµένου να αυτοβραβεύονται και για να καλύπτουν τη ληστρική τους συµπεριφορά. Ωστόσο, αναφορικά µε τις προοπτικές της αναβάθµισης της κοινωνίας µέσα από την δυναµική του βιοµηχανικού καπιταλισµού, ο Veblen ήταν τόσο αισιόδοξος όσο και ο Μαρξ. Ενώ ο Μαρξ προσδοκούσε ότι ο βιοµηχανικός καπιταλισµός θα υποτάξει τις τράπεζες και τον χρηµατοοικονοµικό τοµέα για να προωθήσει τους βιοµηχανικούς του στόχους (και ότι η επανάσταση θα ξεκινούσε από τα κάτω, από την εργατική τάξη ή τους εκπροσώπους των κοµµάτων της), ο Veblen ανέµενε ότι η διαχειριστική τάξη των βιοµηχανικών µηχανικών θα µπορούσε να οδηγήσει τον κόσµο προς µια πιο ορθολογική, κοινωνικά λειτουργική οικονοµία. Όπως παρατηρεί ο Ahmet Öncü στα σχόλια του στο συνέδριο για τον Veblen στην Κωνσταντινούπολη το 2012, Στο κεφάλαιό του A Memorandum on a Practicable Soviet of Technicians που δηµοσιεύθηκε στο The Engineers and the Price System [1921], ο Veblen µιλάει για ένα πιθανό µελλοντικό σενάριο. Σύµφωνα µε τον Veblen, οι καπιταλιστές θα παραδώσουν, αν και απρόθυµα, την ιδιοκτησία των βιοµηχανιών όχι µέσω βίας αλλά από τη δική τους θέληση. Ο Veblen προσφέρει αυτή την αιτιολογία: «Δεν θα πρέπει, στην πραγµατικότητα, να αποτελέσει έκπληξη να ανακαλύψουµε ότι, µε κάποια έννοια, θα εξαφανίσουν τους εαυτούς τους, µε το να παραδώσουν ακούσια [την ιδιοκτησία των βιοµηχανιών τους] όταν η βιοµηχανική κατάσταση βρεθεί εκτός ελέγχου.» (Öncü 2012) Αλλά αντίθετα µε την προσδοκία του Veblen, η βιοµηχανία έχει χρηµατιστικοποιηθεί και ο σχεδιασµός έχει συγκεντρωποιηθεί στην Γουόλ Στριτ, στο Σίτι του Λονδίνου, στο χρηµατιστήριο του Παρισιού και στη Φρανκφούρτη, και όχι στα χέρια του δηµοσίου ή των βιοµηχανικών µηχανικών. Οι χρηµατιστηριακές και οµολογιακές αγορές, ακόµη και η αγορά ενυπόθηκων δανείων, έχουν µετατραπεί σε αρένες για τζόγο, µε τη µόχλευση του χρέους να είναι το νέο µέσο της ιδιοποίησης της περιουσίας, χρησιµοποιώντας τα οµόλογα σκουπίδια ως το όπλο της επιλογής. Οι ευκαιρίες για άντληση προσόδου και για κέρδη κεφαλαίου φορολογούνται µε µόνο το ήµισυ του ποσοστού των κερδών, και µερικές φορές και καθόλου. Το αποτέλεσµα αυτού του «οικονοµικού παιχνιδιού», όπως το έθεσε ο Veblen, δεν είναι επενδυτικά κεφάλαια σε νέες εγκαταστάσεις και σε εξοπλισµό για την παραγωγή κερδών µε τη χρήση της εργασίας, αλλά κερδοσκοπικά «κεφαλαιακά» κέρδη στις τιµές των περιουσιακών στοιχείων µια άσκηση προώθησης και συµπαιγνίας που δεν διαφέρει πολύ από το παράδειγµα της µικρής πόλης της επαρχίας αλλά σε µια πολύ πιο γιγαντιαία χρηµατοοικονοµική κλίµακα. Οι βιοµηχανικοί µηχανικοί έχουν αντικατασταθεί από τους χρηµατοοικονοµικούς µηχανικούς ως οικονοµικοί σχεδιαστές. Το MIT ξεκίνησε ως ίδρυµα του κλάδου της µηχανικής, αλλά κατέληξε µε τον Paul Samuelson και άλλα αντικλασικούς συγγραφείς να διδάσκουν ότι τα οικονοµικά είναι καθαρά µια αφηρηµένη και παραγωγική επιστήµη ακριβώς αυτό που κάνει τον Veblen να επιτεθεί στα ακαδηµαϊκά οικονοµικά. Το Virginia Tech ίδρυσε µια σχολή επιχειρήσεων το 1961 και χρησιµοποίησε τον όρο «δραστηριότητες επιδίωξης προσόδου» για να περιγράψει τη 20

Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 724. Ο Θεσµικός µετα-κεϋνσιανισµός µετά τη Μεγάλη Κάµψη. Του

Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 724. Ο Θεσµικός µετα-κεϋνσιανισµός µετά τη Μεγάλη Κάµψη. Του Επιστηµονική Εργασία υπό Εξέλιξη (Working Paper) No. 724 Ο Θεσµικός µετα-κεϋνσιανισµός µετά τη Μεγάλη Κάµψη Του Charles J. Whalen* Γραφείο Προϋπολογισµού του Κογκρέσου των ΗΠΑ Μάιος 2012 * Το παρόν κείµενο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονική εργασία υπό εξέλιξη (Working Paper) No. 707. H ευρω-κρίση και η εγγυηµένη απασχόληση: Μια πρόταση για την Ιρλανδία

Επιστηµονική εργασία υπό εξέλιξη (Working Paper) No. 707. H ευρω-κρίση και η εγγυηµένη απασχόληση: Μια πρόταση για την Ιρλανδία Επιστηµονική εργασία υπό εξέλιξη (Working Paper) No. 707 H ευρω-κρίση και η εγγυηµένη απασχόληση: Μια πρόταση για την Ιρλανδία του L. Randall Wray Ινστιτούτο Οικονοµικών Levy του Κολεγίου Bard Φεβρουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους

Κεφάλαιο 15. Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Κεφάλαιο 15 Οι δηµόσιες δαπάνες και ηχρηµατοδότησή τους Ο κρατικός προϋπολογισµός: εδοµένα και αριθµοί Συνολικές δηµόσιες δαπάνες: τρειςκατηγορίεςδηµοσίων δαπανών ηµόσιες δαπάνες (G) Μεταβιβαστικές πληρωµές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

ΑΟΔΕ Γ ΕΠΑ.Λ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΑΟ Ε-ΕΠΑΛ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΟΜΑ Α Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. µέχρι και Α.10, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα του την ένδειξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2012 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων

ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων ιευθύνων Σύµβουλος της ΑΝΟΣ ιεθνείς Σύµβουλοι & Εκτιµητές Ακινήτων Υπερπροσφορά ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ «υπερπροσφορά» (Investopedia) Η υπερβολική ποσότητα ενός αγαθού ή µιας υπηρεσίας. Η Υπερπροσφορά προκύπτει,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΟΣΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ- ΠανοζάχοςΔημήτριος Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Msc Εφαρμοσμένης Λογιστικής & Ελεγκτικής Δ/νων Σύμβουλος της ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α.Ε.

ΦΟΡΟΣΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ- ΠανοζάχοςΔημήτριος Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Msc Εφαρμοσμένης Λογιστικής & Ελεγκτικής Δ/νων Σύμβουλος της ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α.Ε. ΕΝ.Φ.Ι.Α. ΦΟΡΟΣΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ- ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΠανοζάχοςΔημήτριος Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Msc Εφαρμοσμένης Λογιστικής & Ελεγκτικής Δ/νων Σύμβουλος της ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Α.Ε. Τι είναι ο ΕΝ.Φ.Ι.Α.; Ν.4223/13 Άρθρο 1:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Αποταμίευση, Επένδυση και το Χρηματοπιστωτικό σύστημα

Αποταμίευση, Επένδυση και το Χρηματοπιστωτικό σύστημα Αποταμίευση, Επένδυση και το Χρηματοπιστωτικό σύστημα Κεφάλαιο 25 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Το χρηματοπιστωτικό σύστημα Το χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition

Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Pensions at a Glance: Public Policies across OECD Countries 2005 Edition Summary in Greek Οι συντάξεις µε µια µατιά : Οι δηµόσιες πολιτικές στις χώρες του ΟΟΣΑ -Έκδοση 2005 Περίληψη στα ελληνικά Τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ. Εταίροι: Νοµικός Ιωάννης του Μηνά, και Αλκης Κορνήλιος του ηµητρίου. Άρθρο 1 ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ Ακριβές αντίγραφο από το πρωτότυπο που κατετέθην στα βιβλία εταιρειών του Πρωτοδικείου Αθηνών µε αυξ. Αριθµό 5427 το οποίο θεωρήθηκε για την νόµιµη σήµανση, Αθήνα, 6 Απριλίου 2006. Εταίροι:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Πως διαμορφώνεται το νέο φορολογικό τοπίο στο νέο έτος του φοροτεχνικού Γιώργου Δ. Χριστόπουλου e-mail: g. Christopoulos@mental.gr

Πως διαμορφώνεται το νέο φορολογικό τοπίο στο νέο έτος του φοροτεχνικού Γιώργου Δ. Χριστόπουλου e-mail: g. Christopoulos@mental.gr Πως διαμορφώνεται το νέο φορολογικό τοπίο στο νέο έτος του φοροτεχνικού Γιώργου Δ. Χριστόπουλου e-mail: g. Christopoulos@mental.gr Τα «πάνω κάτω» έρχονται από τη νέα χρονιά, καθώς αλλάζει και πάλι ριζικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Όπως αναφέρθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, το κράτος είναι μια ισχυρότατη οντότητα που θέτει το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 Ομάδα Α Στις παρακάτω προτάσεις να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Η συνολική παραγωγή µιας χώρας µελετάται από τη µικροοικονοµία.

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ»

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ «Επιχειρηματικό Σχέδιο ΙΙ» Οργάνωση της νέας Δραστηριότητας / Σχέδιο MarkeMng / Το ανθρώπινο δυναμικό / Οικονομικό Σχέδιο / Ανάλυση Κινδύνων

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΤΟΚΩΝ, ΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΕΡΔΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΝΟΜΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ

ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΤΟΚΩΝ, ΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΕΡΔΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΝΟΜΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΤΟΚΩΝ, ΜΕΡΙΣΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΕΡΔΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΝΟΜΟΙ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Ο Νόμος Φορολογίας Εισοδήματος (Τροποποίηση) του 2005 Ο Νόμος Ειδικής Εισφοράς για την Άμυνα (Τροποποίηση) του 2004 Ο

Διαβάστε περισσότερα

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

23/11/14. 20 ος αιώνας. } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 20 ος αιώνας } Φορντισµός (Henry Ford) } Τεϋλορισµός (Fredrich Taylor) } επιστηµονική διοίκηση της εργασίας 1 Taylor F. (1911) The Principles of Scientific Management. επιστηµονική διοίκηση της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ

ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ 2012 / 4 ΕΚΔΟΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΜΕ ΤΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΦΟΡΩΝ ΜΙΑ ΕΘΝΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ του Philip Pilkington και Warren Mosler Εισαγωγή Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να προσφέρει µια

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 Μάθηµα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα 9 Ιουνίου 2008 7:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT

ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ / ICT ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ / ICT Η στροφή προς τις υψηλές τεχνολογίες, κυρίως στο πλαίσιο της Ψηφιακής Στρατηγικής (2006-2013) έχει οδηγήσει στην βελτίωση των περισσότερων δεικτών Τεχνολογίας Πληροφορικής και Επικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση. Αρ. Διάλεξης: 6

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση. Αρ. Διάλεξης: 6 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση Αρ. Διάλεξης: 6 Προσφορά, Ζήτηση και Κυβερνητικές Πολιτικές Σε μια ελεύθερη και χωρίς κανόνες αγορά, οι δυνάμεις της προσφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015

ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. geeconomy@yahoo.com. Γ Ι Ω Ρ Γ Ο Σ Κ Α Μ Α Ρ Ι Ν Ο Σ Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ο Λ Ο Γ Ο Σ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2000 2015 ΑΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Στο παρόν είναι συγκεντρωµένες όλες σχεδόν οι ερωτήσεις κλειστού τύπου που

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν

1.1 Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) - Καθαρό Εθνικό Προϊόν ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : ΑΡΓΥΡΏ ΜΟΥΔΑΤΣΟΥ 1. ΕΘΝΙΚΟΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΙ 1.0 Γενικά Αντικείµενο της Μακροοικονοµικής είναι ο καθορισµός (υπολογισµός) των συνολικών µεγεθών της οικονοµίας, πχ. της συνολικής

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση 1) Χωρίς πληθωρισμό και με ονομαστικό επιτόκιο (i).03, κάποιος μπορεί να ανταλλάξει μια μονάδα σημερινής κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

Επενδύσεις & Διαχείριση Χαρτοφυλακίων Ακινήτων:

Επενδύσεις & Διαχείριση Χαρτοφυλακίων Ακινήτων: 6 ο Συνταξιοδοτικό Φόρουμ Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου 2015 Επενδύσεις & Διαχείριση Χαρτοφυλακίων Ακινήτων: Τα οφέλη των έμμεσων επενδυτικών οχημάτων όπως REITs/ AIFs για τα Ταμεία Προνοίας Δρ. Γεώργιος Μούντης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α

[ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΜΑΡΙΝΟΣ - ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ] ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΤΕΣΤ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΑΔΑ Α Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Περίγραµµα κεφαλαίων Ποιο είναι το αντικείµενο της µακροοικονοµικής Με τι ασχολούνται οι µακροοικονοµολόγοι; Γιατί διαφωνούν οι µακροοικονοµολόγοι Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

2012 / 6 Οι λάθος κίνδυνοι Τι µας λένε οι απώλειες που προήλθαν από παράγωγα στο κεντρικό γραφείο επενδύσεων της JPMorgan Chase για τις αδυναµίες του νόµου Dodd-Frank Του Jan Kregel Τι µπορούµε να διδαχθούµε

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις*

Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* 116 ΠΑΝΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Η κρίση γεννά κεντρικές οικονομικές διοικήσεις* Στο άρθρο με τίτλο «Κρίσεις: Είναι δυνατόν να αποτελούν κατασκευασμένο προϊόν;» εξετάστηκε η προκληθείσα, από μια ομάδα μεγάλων τραπεζιτών

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα

Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική και η βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη στην Ελλάδα Νίκος Χρυσόγελος Ευρωβουλευτής των Οικολόγων Πράσινων/ Περιφερειακός Σύμβουλος Νοτίου Αιγαίου www.chrysogelos.gr Αναθεώρηση: για

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών Στις παρακάτω 10 ερωτήσεις, να γράψετε τον αριθμό της κάθε ερώτησης στην εργασία σας και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Η κάθε σωστή απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

http://www.economics.edu.gr 7

http://www.economics.edu.gr 7 6 ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1.3 Λειτουργίες της Επιχείρησης 1.3.1 Η αλυσίδα των Επιχειρησιακών Λειτουργιών Όπως κάθε οργανισµός, έτσι και η επιχείρηση, προκειµένου να ζήσει, ν ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ 10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ Όπως είδαµε στην Ενότητα 9, οι ΑΞΕ µπορούν να έχουν πολλές θετικές επιδράσεις στις χώρες υποδοχής τους. Οι αναµενόµενες αυτές θετικές επιδράσεις τους οδηγούν συχνά στην

Διαβάστε περισσότερα

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities

Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015. Frank Hoffer, Bureau for Workers Activities Μηχανισμός καθορισμού των μισθών στην προσδοκόμενη επανενωμένη Κύπρο Οι οικονομικές επιπτώσεις των ελάχιστων μισθών και της συλλογικής διαπραγμάτευσης : Ένα αμφισβητούμενο πεδίο Λευκωσία, 10 Ιουλίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 13 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Κεφ. Ιο Η Συνεισφορά της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης Εισαγωγή 17 1.1. Η Σύγχρονη Κάμψη της Ιστορίας της Οικονομικής Σκέψης..

Διαβάστε περισσότερα

03/03/2015. Ι. Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Επιχείρησης. Το Περιβάλλον της Επιχείρησης. Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων

03/03/2015. Ι. Το Εξωτερικό Περιβάλλον της Επιχείρησης. Το Περιβάλλον της Επιχείρησης. Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2014-2015, Εαρινό Εξάµηνο Οργάνωση & Διοίκηση Επιχειρήσεων Μάθηµα 2ο Το Περιβάλλον της

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης - Οι επιχειρήσεις δεν ανταγωνίζονται μόνο ως προς τις τιμές στις οποίες επιλέγουν να πουλήσουν τα προϊόντα τους. - Ο μη-τιμολογιακός ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Ευκλείδης Τσακαλώτος Ειδική Έκδοση Οικονοµία και Κρίση ΑΥΓΗ 28/2/10 Αν, όπως λένε, µια εικόνα ισοδυναµεί µε χίλιες ιστορίες, σκεφτείτε πόσες ιστορίες εµπεριέχονται σε τρία

Διαβάστε περισσότερα

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Πρακτικός Οδηγός Πώς να σχεδιάσετε ένα πολυταμειακό επιχειρησιακό πρόγραμμα για την ενεργειακά αποδοτική ανακαίνιση του κτιριακού δυναμικού Σχεδιάζετε τα επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

Τα πιστεύω μας. Οι άνθρωποί μας

Τα πιστεύω μας. Οι άνθρωποί μας Οι επιτυχίες μας κατά την περίοδο 2009 2014 Ποιοί είμαστε Είμαστε η μεγαλύτερη πολιτική οικογένεια της Ευρώπης και η δράση μας αναπτύσσεται με γνώμονα ένα κεντροδεξιό πολιτικό όραμα. Είμαστε η Κοινοβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελληνική Ασφαλιστική Αγορά εν έτει 2015 24.6.2015

Η Ελληνική Ασφαλιστική Αγορά εν έτει 2015 24.6.2015 Θέση φωτογραφίας Η Ελληνική Ασφαλιστική Αγορά εν έτει 2015 24.6.2015 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Ζούμε στον πλανήτη Γη και από την πρώτες έως τις τελευταίες ημέρες μας αντιμετωπίζουμε κινδύνους που απειλούν το άτομο, την

Διαβάστε περισσότερα

Ζ ΕΞΑΜΗΝΟ 2010-2011 ΔΙΑΛΕΞΗ 8 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ UNILEVER UNITED NATURAL FOODS

Ζ ΕΞΑΜΗΝΟ 2010-2011 ΔΙΑΛΕΞΗ 8 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ UNILEVER UNITED NATURAL FOODS Ζ ΕΞΑΜΗΝΟ 2010-2011 ΔΙΑΛΕΞΗ 8 ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ UNILEVER UNITED NATURAL FOODS UNILEVER UNITED NATURAL FOODS Η Unilever είναι μία από τις κορυφαίες προμηθέυτριες εταιρείες στον κόσμο, που μεταφέρουν με

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 2: Οικονομική Ανάπτυξη και Οικονομική Μεγέθυνση (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ο ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ 7.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήµανε ένα σύνολο δράσεων προτεραιότητας που είναι απαραίτητες για την προώθηση των στόχων που έθεσε η ιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ/ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ:

ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ/ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΤΙΤΛΟΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ/ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ - ΠΕΛΑΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΚΟΙΤΙΔΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΜΕ ΑΚΡΩΝΥΜΙΟ «ΒΟΥΛΓΑΡΙΚΟ - ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ» ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ, ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟΥ (τόπος έδρας) (Διαδικασία Εκουσίας Δικαιοδοσίας) ΑΙΤΗΣΗ (άρθρου 4 παρ. 1 ν. 3869/2010)

ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟΥ (τόπος έδρας) (Διαδικασία Εκουσίας Δικαιοδοσίας) ΑΙΤΗΣΗ (άρθρου 4 παρ. 1 ν. 3869/2010) ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΕΙΡΗΝΟΔΙΚΕΙΟΥ (τόπος έδρας) (Διαδικασία Εκουσίας Δικαιοδοσίας) ΑΙΤΗΣΗ (άρθρου 4 παρ. 1 ν. 3869/2010) (όνομα & επώνυμο) του (πατρώνυμο), κατοίκου.. (τόπος), οδός (διεύθυνση αριθμός). Στερούμαι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα 2014. Κώδικας Φορολογίας Εισοδήµατος

Ημερίδα 2014. Κώδικας Φορολογίας Εισοδήµατος Ημερίδα 2014 Κώδικας Φορολογίας Εισοδήµατος (Κ.Φ.Ε.) Κ.Φ.Ε. (ν.4172/2013) Ορίζεται η έννοια του φορολογικού έτους το οποίο ταυτίζεται με το ημερολογιακό έτος. Καταργούνται οι έννοιες διαχειριστική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων. Χρήσιµο για τις συναλλαγές. Μία µορφή πλούτου. Επάρκεια. Χωρίς Χρήµα. Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy)

Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων. Χρήσιµο για τις συναλλαγές. Μία µορφή πλούτου. Επάρκεια. Χωρίς Χρήµα. Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy) Απόθεµα περιουσιακών στοιχείων Χρήµα Χρήσιµο για τις συναλλαγές Μία µορφή πλούτου Χωρίς Χρήµα Επάρκεια Ανταλλακτική Οικονοµία (Barter economy) 1 Λειτουργίες του Χρήµατος Μέσο διατήρησης της αξίας Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

Νεανική γυναικεία επιχειρηματικότητα. Άννα Ευθυμίου Δικηγόρος Εντεταλμένη Σύμβουλος σε Θέματα Νεολαίας στο Δήμο Θεσσαλονίκης Πρόεδρος ΜΚΟ ΝΕΟΙ

Νεανική γυναικεία επιχειρηματικότητα. Άννα Ευθυμίου Δικηγόρος Εντεταλμένη Σύμβουλος σε Θέματα Νεολαίας στο Δήμο Θεσσαλονίκης Πρόεδρος ΜΚΟ ΝΕΟΙ Νεανική γυναικεία επιχειρηματικότητα Άννα Ευθυμίου Δικηγόρος Εντεταλμένη Σύμβουλος σε Θέματα Νεολαίας στο Δήμο Θεσσαλονίκης Πρόεδρος ΜΚΟ ΝΕΟΙ Ορισμός επιχειρηματικότητας κάθε προσπάθεια για δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΙΛΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ Γεν. Γραµµατέας Ε ΤΕΕ/ΤΚΜ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ 1. ΓΕΝΙΚΑ

ΜΠΙΛΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ Γεν. Γραµµατέας Ε ΤΕΕ/ΤΚΜ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΜΠΙΛΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ Γεν. Γραµµατέας Ε ΤΕΕ/ΤΚΜ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑ ΑΚΙΝΗΤΩΝ 1. ΓΕΝΙΚΑ Είναι γνωστό σε όλους ότι τα ιδιωτικά έργα αποτελούν για χρόνια στη χώρα µας, την ατµοµηχανή της Ελληνικής οικονοµίας. H άνοδος της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα

Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Κοινωνική Οικονομία Συνεταιριστική Επιχειρηματικότητα Ενότητα 2: Ο θεσμός της κοινωνικής οικονομίας Δρ. Ανδρονίκη Καταραχιά Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκτίμηση και διαχείριση Εμπορικών Κέντρων με χρήση Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών. Θεσσαλονίκης

Εκτίμηση και διαχείριση Εμπορικών Κέντρων με χρήση Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών. Θεσσαλονίκης ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΚΙΝΗΤΩΝ, ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 11-12 Μαΐου 2009, Θεσσαλονίκη Εκτίμηση και διαχείριση Εμπορικών Κέντρων με χρήση Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS), εφαρμογή στο MEDITERRANEAN

Διαβάστε περισσότερα

Outsourcing: Ένας μηχανισμός καινοτομίας για τις επιχειρήσεις

Outsourcing: Ένας μηχανισμός καινοτομίας για τις επιχειρήσεις Μέσο: ΚΕΡΔΟΣ Ημ. Δημοσίευσης: 23 Ιουλίου 2014 Outsourcing: Ένας μηχανισμός καινοτομίας για τις επιχειρήσεις Κωνσταντίνος Ε. Καρύδης* Ο Peter Bendor-Samuel, στο βιβλίο του Turning Lead into Gold: The Demystification

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 3 Ο ΜΝΗΜΟΝΙΟ

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 3 Ο ΜΝΗΜΟΝΙΟ ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 3 Ο Ευκαιρίες και Προβληματισμοί για Επενδύσεις Γεώργιος Σ. Μαυραγάνης LL.M., Ph.D. (UCL) Δικηγόρος πρώην Υφυπουργός Οικονομικών 1 ΑΕΠ 0,8% το 2014, 0,8% στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάση 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.:210 92 11 200-10, Fax:210 92 33 977 11 Tsami Karatassi, 117 42 Athens, Greece,

Διαβάστε περισσότερα