ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΣΕ ΙΑΓΟΝΙ ΙΑΚΑ ΠΟΝΤΙΚΙΑ ΠΟΥ ΥΠΕΡΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΗ RANKL

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΣΕ ΙΑΓΟΝΙ ΙΑΚΑ ΠΟΝΤΙΚΙΑ ΠΟΥ ΥΠΕΡΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΗ RANKL"

Transcript

1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ «ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ ΦΛΕΜΙΓΚ» ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΤΟΥΣ 2010 ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΣΕ ΙΑΓΟΝΙ ΙΑΚΑ ΠΟΝΤΙΚΙΑ ΠΟΥ ΥΠΕΡΕΚΦΡΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΟΚΙΝΗ RANKL Επιβλέπων: Ελένη Ντούνη Μέλη οµάδας: Αλεξάνδρα Νίτη Ευάγγελος Ρηνώτας ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΕΛΕΤΗΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2010

2 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: ηµιουργία και ανάλυση ενός νέου γενετικού µοντέλου οστεοπόρωσης σε διαγονιδιακά ποντίκια που υπερεκφράζουν την κυτταροκίνη RANKL Περίληψη Η πρωτεΐνη RANKL (Receptor Activator of Nuclear Factor κβ Ligand) αποτελεί τον κύριο µεσολαβητή στην οστική απορρόφηση επάγοντας την δηµιουργία οστεοκλαστών. Η υπερπαραγωγή RANKL έχει συσχετιστεί µε οστεολυτικές ασθένειες όπως η οστεοπόρωση και η ρευµατοειδής αρθρίτιδα, ενώ η αναστολή του σε κλινικό επίπεδο παρεµποδίζει αποτελεσµατικά την οστική απώλεια και τα κατάγµατα σε ασθενείς µε οστεοπόρωση. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει ένα ζωικό µοντέλο υπερέκφρασης του ανθρώπινου RANKL για την άµεση δοκιµή νέων αναστολέων του σε προκλινικό επίπεδο. Χρησιµοποιώντας τεχνολογίες αιχµής δηµιουργήσαµε πρόσφατα διαγονιδιακά ποντίκια που υπερεκφράζουν τον RANKL του ανθρώπου µε σκοπό την µοντελοποίηση της οστικής απώλειας, την µελέτη των παθογενετικών µηχανισµών της επαγόµενης παθολογίας, και την θεραπευτική αντιµετώπισή της. Στα πλαίσια της παρούσας µελέτης αναλύθηκαν τα νέα γενετικά µοντέλα οστεοπόρωσης που προέκυψαν από την υπερέκφραση του RANKL. Η διαγονιδιακή σειρά Tg5516 µε χαµηλή έκφραση εµφάνισε ήπια οστεοπόρωση µε οστική απώλεια στο σπογγώδες και µειωµένη οστική αντοχή σε ηλικία 3 µηνών. Πιο έντονη οστεοπόρωση εκδηλώθηκε στη διαγονιδιακή σειρά Tg5519 που είχε υψηλή έκφραση διαγονιδικού RANKL και χαρακτηριζόταν από σοβαρή οστική απώλεια στο σπογγώδες, πορώδη δοµή στην φλοιώδη µοίρα του οστού και µειωµένη οστική αντοχή σε ηλικία 3 µηνών και στα δύο φύλα. Παρατηρήθηκε επίσης έντονη αύξηση του αριθµού των οστεοκλαστών στο φλοιώδες και των βιοχηµικών δεικτών οστικής απώλειας αλλά και αυξηµένη οστική παραγωγή µε σηµαντική αύξηση των επιπέδων της αλκαλικής φωσφατάσης του ορού. Ο πιο σοβαρός φαινότυπος εµφανίστηκε στον ιδρυτή σειράς Tg5520 που είχε υψηλή έκφραση και χαρακτηριζόταν από σοβαρή απώλεια στο σπογγώδες, πορώδη υφή στο φλοιό και κατάγµατα ενώ δεν έδωσε απογόνους. Ανάλυση της έκφρασης του RANKL διαγονιδίου έδειξε ότι σχετίζεται άµεσα µε την σοβαρότητα της επαγόµενης οστικής απώλειας. Τέλος, µελετήθηκε η επίδραση ενός γνωστού αντι-οστεοπορωτικού φαρµάκου, της αλενδρονάτης, στην πορεία της νόσου στα RANKL διαγονιδιακά µοντέλα όπου φάνηκε ότι η χορήγησή της σε δοσολογία 0.5mg/kg εβδοµαδιαίως ήταν αποτελεσµατική για την αναστολή της οστεοπόρωσης στο διαγονιδιακό µοντέλο ήπιας οστεοπόρωσης Tg5516 και µερικώς αποτελεσµατική στο µοντέλο σοβαρής οστεοπόρωσης Tg5519. Συνοπτικά, τα αποτελέσµατά µας αναδεικνύουν την δηµιουργία νέων γενετικών µοντέλων οστεοπόρωσης που επάγονται από την υπερέκφραση του RANKL. Τα µοναδικά αυτά διαγονιδιακά µοντέλα που υπερεκφράζουν RANKL αποτελούν χρήσιµα

3 εργαλεία για την µελέτη των παθογενετικών µηχανισµών που εµπλέκονται στην οστεοπόρωση και για την αξιολόγηση νέων αναστολέων έναντι του ανθρώπινου RANKL αλλά και γενικότερα αναστολέων που στοχεύουν την οστεοκλαστική δραστηριότητα, σε προκλινικό επίπεδο. Λεπτοµερής περιγραφή πορείας υλοποίησης έργου Χρησιµοποιώντας τεχνολογίες αιχµής, δηµιουργήσαµε πρόσφατα στο εργαστήριό µας 5 ανεξάρτητες σειρές διαγονιδιακών ποντικιών που φέρουν το ανθρώπινο RANKL γονίδιο (TghuRANKL) ώστε να αναπαράγουµε και να µελετήσουµε τις παθολογίες που επάγονται από υπερέκφραση του RANKL in vivo. Για να επιτύχουµε ένα σωστό πρότυπο έκφρασης του ανθρώπινου RANKL στο ποντίκι, ως διαγονίδιο χρησιµοποιήθηκε ένα γενωµικό τµήµα µεγέθους 200kb που περιείχε ολόκληρο το ανθρώπινο RANKL γονίδιο. Η ταυτοποίηση των διαγονιδιακών ποντικιών που φέρουν στο γονιδίωµά τους το γονίδιο του RANKL του ανθρώπου πραγµατοποιήθηκε µε την µέθοδο υβριδοποίησης Southern blot σε DNA. Συνολικά γεννήθηκαν 21 ποντίκια τα οποία και ελέγχθηκαν για την παρουσία του διαγονιδίου hurankl. Ανιχνεύθηκαν έτσι, 5 ανεξάρτητες σειρές διαγονιδιακών ποντικών TghuRANKL οι Tg5516, Tg5519, Tg5520, Tg5521, και Τg5528 σε καθεµία από τις οποίες υπάρχει διαφορετική θέση ενσωµάτωσης του hurankl διαγονιδίου στο γονιδίωµα του ποντικού. Μελετώντας τις αυτοραδιογραφίες του Southern blot διαπιστώθηκε έντονο σήµα στις σειρές Tg5519, Tg5520, Tg5521, µικρότερο σήµα στην σειρά Tg5516 και χαµηλό σήµα στη σειρά Tg5528. Κάθε ένα από τα αρχικά 5 διαγονιδιακά ποντίκια που ταυτοποιήθηκαν αποτέλεσε τον «ιδρυτή» (founder) της κάθε διαγονιδιακής σειράς που στη συνέχεια διασταυρώθηκε µε καθαρόαιµα φυσικού τύπου ποντίκια C57ΒL/6J, για την δηµιουργία διαγονιδιακών απογόνων. Σκοπός της παρούσας µελέτης ήταν η ποσοτικοποίηση της έκφρασης του ανθρώπινου RANKL σε κάθε µια από τις διαφορετικές διαγονιδιακές σειρές και η συσχέτισή της µε την επαγόµενη οστική απώλεια µε άµεσο στόχο την καθιέρωση νέων γενετικών µοντέλων οστεοπόρωσης επαγόµενων από την υπερέκφραση του RANKL. Τα διαγονιδιακά αυτά ποντίκια αποτελούν ιδανικά εργαλεία για την µελέτη των µηχανισµών που εµπλέκονται στην οστική απορρόφηση καθώς και τις προκλινικές δοκιµές νέων φαρµακευτικών ουσιών που στοχεύουν ασθένειες µε οστική απώλεια όπως η οστεοπόρωση. Συγκεκριµένα, οι πειραµατικές εργασίες που πραγµατοποιήθηκαν ανά φάση της µελέτης περιγράφονται περιληπτικά παρακάτω.

4 Φάση 1. Ανάλυση έκφρασης στα TghuRANKL ποντίκια Το πρότυπο έκφρασης του ανθρώπινου RANKL µελετήθηκε σε διάφορους ιστούς των διαφορετικών TghuRANKL διαγονιδιακών σειρών, τόσο σε επίπεδο mrna όσο και πρωτεΐνης. Η ανάλυση αυτή επέτρεψε α) την κατάταξη των 5 διαγονιδιακών σειρών σε σχέση µε τα επίπεδα έκφρασης του ανθρώπινου RANKL και β) την σύγκριση µεταξύ του προτύπου έκφρασης του RANKL διαγονιδίου και του ενδογενή RANKL (murankl) σε διάφορους ιστούς. Πρότυπο έκφρασης: Καθεµία από τις 5 ανεξάρτητες σειρές των διαγονιδιακών ποντικών TghuRANKL ελέγχθηκε για την έκφραση του διαγονιδίου σε διάφορους ιστούς. Πιο συγκεκριµένα, έγινε αποµόνωση RNA από το σπλήνα και τα µακρά οστά και ακολούθησε η ανάλυση της µεταγραφικής ενεργότητας του διαγονιδίου µε PCR αφού πρώτα παράχθηκε cdna µε την µέθοδο της αντίστροφης µεταγραφάσης (RT-PCR). Εικόνα 1. Ανάλυση της έκφρασης του hurankl σε µεταγραφικό επίπεδο στα µακρά οστά και στον σπλήνα στις 5 διαγονιδιακές σειρές. Β2Μ: ενδογενές γονίδιο β2-µικροσφαιρίνης. Η ανάλυση της έκφρασης του διαγονιδίου hurankl σε µεταγραφικό επίπεδο (Εικ. 1) έδειξε υψηλή έκφραση του διαγονιδίου στη σειρά Tg5520 ενώ ακολουθεί η σειρά Tg5519 και η Τg5516. Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκε έκφραση στις σειρές Tg5521 και Tg5528 οπότε δεν µελετήθηκαν περαιτέρω (Παραδοτέο 1). Επίσης πραγµατοποιήθηκε σύγκριση µε το πρότυπο έκφρασης του ενδογενούς RANKL γονιδίου σε διάφορους ιστούς των σειρών Tg5516, Tg5519 και Tg5520 (Παραδοτέο 2) (Εικ. 2).

5 Εικόνα 2. Σύγκριση του προτύπου έκφρασης του RANKL διαγονιδίου (hurankl) σε σχέση µε το αντίστοιχο του ενδογενούς RANKL (murankl) σε διάφορους ιστούς (T:θύµος, L:ήπαρ, S:σπλήνας, B;οστά, Br:εγκέφαλος, K:νεφρός, H:καρδιά) των διαγονιδιακών σειρών Tg5516, Tg5519 και Tg5520. Β2Μ: ενδογενές γονίδιο β2-µικροσφαιρίνης. Ανίχνευση hurankl πρωτεΐνης: Τα επίπεδα του διαλυτού ανθρώπινου RANKL προσδιορίστηκαν στον ορό διαγονιδιακών ή φυσικού τύπου ποντικιών µε την δοκιµή Luminex χρησιµοποιώντας το human RANKL single plex kit (Millipore) που αποτελεί την πιο ευαίσθητη διαθέσιµη δοκιµή. Στην σειρά Tg5516 τα επίπεδα του διαλυτού RANKL στον ορό είναι 6,26pg/ml (n=11 ποντίκια) τιµή που βρίσκεται πολύ κοντά στο κατώτατο ανιχνεύσιµο όριο της δοκιµής (4.88 pg/ml). Αντίθετα, στην σειρά Tg5519 τα επίπεδα του διαλυτού ανθρώπινου RANKL στον ορό είναι δραµατικά αυξηµένα µε µέσο όρο τα 1065 pg/ml (n=11 ποντίκια). Επίσης, η συγκέντρωση του διαλυτού RANKL στον ορό του ιδρυτή σειράς Tg5520 ανιχνεύθηκε στα 1003 pg/ml. Τέλος, στον ορό των φυσικού τύπου ποντικιών οι τιµές για τον ανθρώπινο RANKL ήταν όπως αναµενόταν αρνητικές (Παραδοτέο 1). Για την ανίχνευση της διαµεµβρανικής µορφής της RANKL πρωτεΐνης πραγµατοποιήθηκε κυτταροµετρία ροής σε υποπληθυσµούς λευκοκυττάρων των διαγονιδιακών σειρών Tg5516 (µικρός αριθµός αντιγράφων - χαµηλή έκφραση) και Tg5519 (µεγάλος αριθµός αντιγράφων µέτρια έκφραση). Τα αποτελέσµατά µας έδειξαν ότι σε κατάσταση ηρεµίας τα λευκοκύτταρα (Τ, Β λεµφοκύτταρα, µονοκύτταρα, πολυµορφοπύρηνα) δεν έχουν ανιχνεύσιµα επίπεδα διαµεµβρανικού RANKL στην κυτταρική τους µεµβράνη. Επίσης, πραγµατοποιήθηκε western blot σε εκχυλίσµατα διαφόρων κυτταρικών τύπων για την ανίχνευση της ανθρώπινης RANKL πρωτεΐνης αλλά το αντίσωµα που χρησιµοποιήθηκε δεν µπόρεσε να διακρίνει την ανθρώπινη RANKL πρωτεΐνη από αυτή του ποντικού. Αυτό οφείλεται στην µεγάλη οµολογία του RANKL ανάµεσα στα δύο είδη οπότε τα διαθέσιµα αντισώµατα που κυκλοφορούν για western blots προσδένονται και στις δύο πρωτεΐνες.

6 Συνολικά, τα αποτελέσµατα της ανάλυσης του ανθρώπινου RANKL σε επίπεδο mrna και πρωτεΐνης επέτρεψαν την ταξινόµηση των TghuRANKL διαγονιδιακών σειρών σύµφωνα µε τα επίπεδα έκφρασής του. Συγκεκριµένα, η σειρά Tg5516 έχει χαµηλά επίπεδα έκφρασης, ακολουθεί η σειρά Tg5519 µε πολύ αυξηµένα επίπεδα έκφρασης και η σειρά Tg5520 µε επίσης ιδιαίτερα αυξηµένα επίπεδα έκφρασης. Οι σειρές Tg5521 και Tg5528 δεν εκφράζουν το ανθρώπινο RANKL διαγονίδιο (Παραδοτέο 1). Σε επίπεδο mrna πραγµατοποιήθηκε σύγκριση του διαγονιδίου µε το πρότυπο έκφρασης του ενδογενούς RANKL γονιδίου σε διάφορους ιστούς των σειρών Tg5516, Tg5519 και Tg5520 και διαπιστώθηκε παρόµοιο πρότυπο έκφρασης (Παραδοτέο 2). Παραδοτέα Φάσης 1: Παραδ. 1: Ταξινόµηση των 5 TghuRANKL διαγονιδιακών σειρών σύµφωνα µε τα επίπεδα έκφρασής τους Παραδ. 2: Συγκριτική ανάλυση του προτύπου έκφρασης (επίπεδα, ιστοειδικότητα) µεταξύ του ανθρώπινου RANKL και του ενδογενούς RANKL Φάση 2. Φαινοτυπική ανάλυση Στα πλαίσια της παρούσας µελέτης πραγµατοποιήθηκε ποσοτική εκτίµηση της οστικής απώλειας στις TghuRANKL διαγονιδιακές σειρές Tg5516, Tg5519, Tg5520, Tg5521 και Tg5528. Από τις διαγονιδιακές αυτές σειρές το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στις Tg5516, Tg5519 και Tg5520 οι οποίες εµφάνισαν οστική απώλεια. Περιληπτικά πραγµατοποιήθηκαν οι εξής διαδικασίες φαινοτυπικής ανάλυσης: Ιστοπαθολογική ανάλυση: Στα µακρά οστά (µηριαίο, κνηµιαίο) των διαγονιδιακών σειρών Tg5516, Tg5519 και Tg5520, έγινε µονιµοποίηση, απασβέστωση και έγκλιση σε παραφίνη. Οι τοµές των οστών βάφτηκαν µε αιµατοξυλίνη/ηωσίνη για ιστολογική παρατήρηση, ενώ η χρώση µε TRAP (tartrate-resistant acid phosphatase) επέτρεψε τον εντοπισµό των οστεοκλαστών (6 ποντίκια ανά οµάδα). Βιοχηµικοί δείκτες στον ορό: Προσδιορίστηκαν οι συγκεντρώσεις βιοχηµικών δεικτών οστικής απώλειας στον ορό ποντικιών ηλικίας 3 µηνών όπως του ασβεστίου, φωσφόρου και TRACP5b (tartrate-resistant acid phosphatase form 5b). Επίσης, προσδιορίστηκαν τα επίπεδα της αλκαλικής φωσφατάσης που αποτελεί δείκτη οστικής παραγωγής. Παράλληλα, πραγµατοποιήθηκε ποσοτικός προσδιορισµός µιας σειράς από βιοχηµικούς δείκτες όπως γλυκόζη, κρεατινίνη, ασπαρτική τρανσαµινάση (SGOT-AST), τρανσαµινάση της αλανίνης (SGPT-ALT), ουρία, ολικές πρωτεΐνες, όξινη φωσφατάση, ολική χολερυθρίνη και χοληστερίνη (6 ποντίκια ανά οµάδα).

7 Οστική µέτρηση: Πραγµατοποιήθηκε ποσοτική εκτίµηση στις διαγονιδιακές σειρές Tg5516, Tg5519 µε microct (µικρο-υπολογιστική τοµογραφία), κάτι που δεν ήταν δυνατόν να επιτευχθεί στην σειρά Tg5520 γιατί δεν έδωσε ποτέ απογόνους λόγω του σοβαρού οστεοπορωτικού φαινοτύπου (6 ποντίκια ανά οµάδα). Κυτταροµετρία ροής: Πραγµατοποιήθηκε ποσοτικός προσδιορισµός των λευκοκυτταρικών υποπληθυσµών (Τ, Β λεµφοκύτταρα, µονοκύτταρα, πολυµορφοπύρηνα) σε θύµο και σπλήνα, µε ειδικά αντισώµατα χρησιµοποιώντας κυτταροµετρία ροής (3 ποντίκια ανά οµάδα). Αιµατολογικές εξετάσεις: Έγινε γενική αίµατος για να προσδιοριστούν οι διάφοροι κυτταρικού υποπληθυσµοί όπως λευκοκύτταρα, ερυθρά αιµοσφαίρια και αιµοπετάλια σε διαγονιδιακά και φυσικού τύπου ποντίκια ηλικίας 3 µηνών (6 ποντίκια ανά οµάδα). Συνοπτικά, η ανάλυση των 3 διαγονιδιακών σειρών µε τα διαφορετικά επίπεδα έκφρασης έδειξε τα παρακάτω αποτελέσµατα: ιαγονιδιακή σειρά Tg5516: Η σειρά αυτή φέρει µικρό αριθµό αντιγράφων του RANKL διαγονιδίου και έχει χαµηλά επίπεδα έκφρασης του ανθρώπινου RANKL. Κλινικά, οι απόγονοι της διαγονιδιακής αυτής σειράς δεν διαφέρουν από τα φυσικού τύπου ποντίκια. Η ιστολογική ανάλυση των οστών έδειξε αυξηµένη οστική απώλεια στο σπογγώδες σε απογόνους της σειράς ηλικίας 3 µηνών (Εικ. 3). Αν και δεν παρατηρήθηκε αλλαγή στην δοµή του φλοιώδους οστού εντούτοις αποκαλύφθηκε ότι τα µακρά οστά της σειράς Tg5516 είναι λιγότερο ανθεκτικά σε µηχανικές πιέσεις. Τα αποτελέσµατα αυτά επιβεβαιώθηκαν σε ανάλυση microct (Εικ. 4) (Παραδοτέο 3). Η ανάλυση των Tg5516 ποντικιών δεν έδειξε κάποια διαφορά σε σχέση µε τα φυσικού τύπου ποντίκια όσον αφορά τους βιοχηµικούς δείκτες, και τους διάφορους υποπληθυσµούς σε θύµο, σπλήνα και αίµα. Εικόνα 3. Χρώση αιµατοξυλίνης/ηωσίνης στο µηριαίο οστούν δείχνει την ύπαρξη αυξηµένης οστικής απώλειας στο σπογγώδες Tg5516 ποντικιών σε σχέση µε τα φυσιολογικά ποντίκια (WT).

8 Εικόνα 4. Ποσοτική εκτίµηση της οστικής απώλειας στο σπογγώδες των Tg5516 ποντικιών µε microct. ιαγονιδιακή σειρά Tg5519: Η διαγονιδιακή σειρά Tg5519 φέρει µεγάλο αριθµό αντιγράφων του hurankl διαγονιδίου και έχει υψηλά επίπεδα έκφρασης του ανθρώπινου RANKL. Κλινικά, οι απόγονοι της διαγονιδιακής αυτής σειράς δεν διαφέρουν από τα φυσικού τύπου ποντίκια. Η ιστολογική ανάλυση των οστών έδειξε σοβαρή οστική απώλεια στο σπογγώδες και έντονη οστική απώλεια στο φλοιώδες οστούν που έχει αποκτήσει πορώδη δοµή (cortical porosity) σε ποντίκια ηλικίας 3 µηνών (Εικ. 5). Αυτό οφείλεται στην ύπαρξη πολυάριθµων και µεγάλων οστεοκλαστών όπως προκύπτει από την χρώση µε TRAP (Εικ. 5) κάτι που αντανακλάται από την δραµατική αύξηση των βιοχηµικών δεικτών της οστικής απώλειας όπως του TRACP5b. Τα αποτελέσµατα αυτά επιβεβαιώθηκαν µε ανάλυση microct στο σπογγώδες (Εικ. 6) και στο φλοιώδες (Εικ. 7). Παράλληλα, διαπιστώθηκε αυξηµένη οστική παραγωγή και σηµαντική αύξηση των επιπέδων της αλκαλικής φωσφατάσης του ορού. Επίσης, διαπιστώθηκε µειωµένη οστική αντοχή στα Tg5519 διαγονιδιακά ποντίκια. Ο έντονος αυτός οστεοπορωτικός φαινότυπος παρατηρήθηκε και στα δύο φύλα σε απογόνους ηλικίας 3 µηνών (Παραδοτέο 3). εν παρατηρήθηκε κάποια διαφορά σε σχέση µε τα φυσικού τύπου ποντίκια όσον αφορά τους διάφορους υποπληθυσµούς σε θύµο, σπλήνα και αίµα.

9 Εικόνα 5. Χρώση µε αιµατοξυλίνη/ηωσίνη αποκαλύπτει την πορώδη δοµή του φλοιώδους οστού στα Tg5519 ποντίκια ενώ η χρώση TRAP αναδεικνύει την ύπαρξη γιγαντιαίων οστεοκλαστών στο φλοιώδες των ποντικιών αυτών. Εικόνα 6. Ανάλυση µε microct αναδεικνύει την χαρακτηριστική δοµή του σπογγώδους σε φυσικού τύπου (WT) ποντίκια και την καταστροφή του στην διαγονιδιακή σειρά Tg5519.

10 Εικόνα 7. Ποσοτική εκτίµηση της οστικής απώλειας στο φλοιώδες των Tg5519 ποντικιών (µαύρο χρώµα) σε σχέση µε τα φυσικού τύπου ποντίκια (λευκό χρώµα) µε microct. ιαγονιδιακή σειρά Tg5520: Ο ιδρυτής της διαγονιδιακής σειράς Tg5520, µε µεγάλο αριθµό αντιγράφων και την υψηλότερη έκφραση του διαγονιδίου εµφάνισε έναν σοβαρό σκελετικό φαινότυπο χαρακτηριζόµενο από έντονη κύφωση, περιορισµένη κινητικότητα και παραµόρφωση των κάτω άκρων, ένας φαινότυπος που µοιάζει µε τα κλινικά χαρακτηριστικά ασθενών που πάσχουν από οστεοπόρωση. Η συγκεκριµένη σειρά δεν µπόρεσε να αναπαραχθεί και να δώσει απογόνους. Η ιστοπαθολογική ανάλυση των µακρών οστών ανέδειξε την παρουσία µεγάλου αριθµού οστεοκλαστών και εκτεταµένη οστική καταστροφή στο φλοιώδες και στο σπογγώδες που οφείλεται σε αυξηµένη οστική απορρόφηση λόγω της παρουσίας του µεγάλου αριθµού οστεοκλαστών (Εικ. 8). Η µελέτη της αρχιτεκτονικής δοµής της σπογγώδους περιοχής του ισχίου αποκαλύπτει καταστροφή της αυξητικής πλάκας και απουσία του σπογγώδους οστού, παρουσία αυθόρµητων καταγµάτων και εµφάνιση πορώδους δοµής στο φλοιώδες (Παραδοτέο 3). Εικόνα 8. Τοµές ισχίου από διαγονιδιακά ποντίκια Tg5520 και Tg5519 µε χρώση αιµατοξυλίνηςηωσίνης. Παρατηρείται η συµπαγής δοµή του φλοιώδους στα φυσικού τύπου ποντίκια και η χαρακτηριστική πορώδης δοµή του φλοιώδους στα διαγονιδιακά ποντίκια Tg5520 και Tg5519. Συνοπτικά, δηµιουργήθηκαν δύο νέα γενετικά µοντέλα οστεοπόρωσης, το διαγονιδιακό µοντέλο Tg5516 µε ήπια οστεοπόρωση και το µοντέλο Tg5519 µε έντονη οστεοπόρωση (Παραδοτέο 3). Παραδοτέο Φάσης 2: Παραδ. 3: Καθιέρωση νέων γενετικών µοντέλων οστικής απώλειας έπειτα από ποσοτική φαινοτυπική ανάλυση στα TghuRANKL ποντίκια

11 Φάση 3. Προκλινικές δοκιµές Για να εξετασθεί αν τα TghuRANKL διαγονιδιακά ποντίκια αποτελούν ιδανικά εργαλεία για την αξιολόγηση (αποτελεσµατικότητα και ασφάλεια) νέων αναστολέων της οστικής απορρόφησης επιλέχθηκε η χορήγηση γνωστών φαρµάκων έναντι της οστεοπόρωσης όπως είναι τα διφωσφωνικά. Τα νεότερης γενιάς διφωσφωνικά (αµινοδιφωσφωνικά) αναστέλλουν την αυξηµένη αποδόµηση και απώλεια ασβεστίου από τα οστά που παρατηρείται σε ασθένειες µε αυξηµένη οστική απορρόφηση. Η αντιοστεοκλαστική δράση των διφωσφωνικών αφορά τις µεταβολές στην λειτουργία, την διαφοροποίηση και την απορροφητική ικανότητα των οστεοκλαστών µε τελικό στόχο την απόπτωση τους, επιβραδύνοντας τον ρυθµό της οστικής ανακατασκευής. Με τον τρόπο αυτό αυξάνεται η οστική µάζα και αντοχή και κατά συνέπεια ελαττώνονται τα οστεοπορωτικά κατάγµατα. Στην συγκεκριµένη µελέτη επιλέχθηκε η χορήγηση αλενδρονάτης (αµινοδιφωσφωνικό) τόσο στην διαγονιδιακή σειρά Tg5516 που παρουσιάζει ήπιο οστεοπορωτικό φαινότυπο όσο και στην σειρά Tg5519 που παρουσιάζει έντονο οστεοπορωτικό φαινότυπο. Τα ζώα στα οποία χορηγήθηκε η αλενδρονάτη χωρίσθηκαν σε τέσσερις οµάδες : α. Ζώα φυσικού τύπου στα οποία χορηγήθηκε φυσιολογικός ορός β. Ζώα φυσικού τύπου στα οποία χορηγήθηκε αλενδρονάτη γ. ιαγονιδιακά ζώα στα οποία χορηγήθηκε φυσιολογικός ορός δ. ιαγονιδιακά ζώα στα οποία χορηγήθηκε αλενδρονάτη Οι δύο πρώτες οµάδες αποτέλεσαν τις οµάδες ελέγχου. Για την σειρά Tg5516 χρησιµοποιήθηκαν 5 ποντίκια φυσικού τύπου (2 χωρίς και 3 µε αλενδρονάτη) και 6 διαγονιδιακά ποντίκια (3 χωρίς και 3 µε αλενδρονάτη) ανεξαρτήτου φύλου. Για την σειρά Tg5519 χρησιµοποιήθηκαν 16 ποντίκια αγρίου τύπου (8 χωρίς και 8 µε αλενδρονάτη ) και 16 διαγονιδιακά ποντίκια (8 χωρίς και 8 µε αλενδρονάτη). Η χορήγηση του φαρµάκου σε όλα τα ποντίκια ξεκίνησε ταυτόχρονα σε ηλικία 3 εβδοµάδων, όπου δεν υπάρχει ένδειξη οστικής απώλειας, και ολοκληρώθηκε σε ηλικία 3 µηνών, όπου και στις δύο διαγονιδιακές σειρές υπάρχει έντονη οστική απώλεια. Η δόση της αλενδρονάτης που επιλέχθηκε να χορηγηθεί ήταν 0,5 mg/kg σωµατικού βάρους ενώ χορηγήθηκε 0,9% ΝaCl (φυσιολογικός ορός) στις αντίστοιχες οµάδες ελέγχου, που αποτέλεσε και το µέσο του ενέσιµου διαλύµατος αλενδρονάτης. Επιλέχθηκε αυτή η δόση για το πρωταρχικό αυτό πείραµα γιατί έχει δειχθεί ότι είναι αποτελεσµατική σε άλλα µοντέλο οστεοπόρωσης σε ποντίκια (Ohishi et al., Am J Pathology 2009) και επίσης είναι κοντά στην συνιστώµενη εβδοµαδιαία χορήγηση σε οστεοπορωτικούς ασθενείς (περίπου 1mg/Kg). Η χορήγηση της αλενδρονάτης έγινε µε υποδόρεια ένεση, µία φορά την εβδοµάδα. Τα ενέσιµα διαλύµατα τόσο της αλενδρονάτης όσο και του φυσιολογικού ορού παρασκευάστηκαν µε βάση το σωµατικό βάρος των ζώων έτσι ώστε κάθε ζώο κατά µέσο όρο να λαµβάνει περίπου 0,5µg/g/10 µl. Μετά την

12 ολοκλήρωση του σχήµατος χορήγησης τα ζώα θυσιάστηκαν, έγινε αποµόνωση των µακρών οστών, µονιµοποίηση, απασβέστωση και έγκλιση σε παραφίνη. Ακολούθησαν σειριακές τοµές στις οποίες έγινε χρώση µε αιµατοξυλίνη/ηωσίνη ή TRAP για τους οστεοκλάστες και πραγµατοποιήθηκε ιστολογική ανάλυση. Τα αποτελέσµατα της ιστολογικής ανάλυσης για την σειρά Tg5516 έδειξαν ότι η αλενδρονάτη αναστέλλει την οστική απώλεια ενισχύοντας τη δοµή του σπογγώδους µε οστικές δοκίδες (Εικ. 9). Εποµένως η δοσολογία που χρησιµοποιήθηκε φαίνεται ότι είναι αποτελεσµατική για τη σειρά Tg5516 που εµφανίζει ήπιο φαινότυπο οστεοπόρωσης (Παραδοτέο 4). Στο µέλλον πρόκειται να επαναλάβουµε το πείραµα αυτό µε µεγαλύτερο αριθµό ζώων και να προχωρήσουµε σε ποσοτικοποίηση της οστικής µάζας αλλά και σε τεστ αντοχής των οστών Εικόνα 9. Χρώση τοµών µηριαίου οστού µε αιµατοξυλίνη/ηωσίνη ποντικών της διαγονιδιακής σειράς Tg5516 στα οποία χορηγήθηκε φυσιολογικός ορός ή αλενδρονάτη. Στην σειρά 5519 µε τον σοβαρό φαινότυπο οστεοπόρωσης παρατηρήθηκε µια µερική δράση της αλενδρονάτης στη δοσολογία που χρησιµοποιήθηκε. Συγκεκριµένα, η δοµή του σπογγώδους εµφανίστηκε ενισχυµένη στα διαγονιδιακά ποντίκια στα οποία χορηγήθηκε αλενδρονάτη. Επίσης, η αυξητική πλάκα διατηρήθηκε ατόφια σε όλο το µήκος της σε αντίθεση µε τα διαγονιδικά ποντίκια που δεν λάµβαναν αλενδρονάτη (Εικ. 10). Η αλενδρονάτη δεν φαίνεται να εξάλειψε την πορώδη δοµή της φλοιώδους µοίρας αν και παρατηρήθηκε λιγότερη κυτταροβρίθεια (Εικ. 10). (Παραδοτέο 4). Μελλοντικά πρόκειται να γίνει ποσοτικοποίηση της οστικής µάζας και τεστ αντοχής των οστών σε όλες τις οµάδες. Επίσης, πρόκειται να αξιολογηθεί η χορήγηση αλενδρονάτης σε µεγαλύτερη δόση ή πιο συχνή χορήγηση ώστε να ανασταλεί πλήρως ο οστεοπορωτικός φαινότυπος.

13 Εικόνα 10. Χρώση τοµών µηριαίου οστού µε αιµατοξυλίνη/ηωσίνη (H/E) ή TRAP ποντικών της διαγονιδιακής σειράς Tg5519 στα οποία χορηγήθηκε φυσιολογικός ορός ή αλενδρονάτη. Συνοπτικά, η χορήγηση της αλενδρονάτης σε δοσολογία 0.5mg/kg εβδοµαδιαίως ήταν αποτελεσµατική για την αναστολή της οστεοπόρωσης στο διαγονιδιακό µοντέλο ήπιας οστεοπόρωσης Tg5516 και µερικώς αποτελεσµατική στο µοντέλο σοβαρής οστεοπόρωσης Tg5519 (Παραδοτέο 4). Παραδοτέο Φάσης 3: Παραδ. 4: Αξιολόγηση αναστολέων οστικής απορρόφησης στα TghuRANKL ποντίκια Φάση 4. ιάδοση των αποτελεσµάτων Τα αποτελέσµατα της παρούσας µελέτης έχουν συγκεντρωθεί, αξιολογηθεί και είµαστε στην φάση της συγγραφής της δηµοσίευσης και την αποστολή της σε διεθνές επιστηµονικό περιοδικό υψηλού δείκτη απήχησης εντός του 2011 (Παραδοτέο 5). Τα αποτελέσµατα της παρούσας µελέτης ανακοινώθηκαν στα εξής διεθνή συνέδρια: Niti A, Dacquin R, Rinotas V, Jurdic P, Douni E. (2010). Generation and analysis of a novel genetic model of osteoporosis: Human RANKLexpressing transgenic mice. 3 rd International Conference on Osteoimmunology: Interactions of the immune and skeletal systems. Aegean Conferences, June 20-25, Santorini. Aegean Conference Series vol.49, Abstract No 65. Niti A, Dacquin R, Rinotas V, Jurdic P, Douni E. (2010). A novel genetic model of osteoporosis by overexpression of human RANKL in transgenic

14 mice. 24 th International Mammalian Genome Conference October, Heraklion. Αυτή η ανακοίνωση βραβεύθηκε από το συνέδριο. (Παραδοτέο 6) Η παρούσα έκθεση περιέχει αδηµοσίευτα αποτελέσµατα και αποτελεί αναλυτική περιγραφή της µελέτης. Τα αποτελέσµατα πρόκειται να δηµοσιευθούν σε επιστηµονικό περιοδικό εντός του 2011 και για τον λόγο αυτό δεν επιθυµούµε τη δηµοσίευση του τελικού κειµένου στην ιστοσελίδα του Ιδρύµατος µέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία της δηµοσίευσης στο περιοδικό (Παραδοτέο 7).. Παραδοτέα Φάσης 4: Παραδ. 5: Συλλογή αποτελεσµάτων, συγγραφή δηµοσίευσης Παραδ. 6: Ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια Παραδ. 7: Τελική έκθεση Πρόοδος στην δηµιουργία του τελικού προΐόντος Η µελέτη µας ολοκληρώθηκε επιτυχώς εκπληρώνοντας τους αρχικούς στόχους και τα παραδοτέα και τηρώντας το χρονοδιάγραµµα. Στα πλαίσια της παρούσας µελέτης ολοκληρώθηκε ο χαρακτηρισµός νέων γενετικών µοντέλων οστεοπόρωσης που επάγονται από την υπερέκφραση ανθρώπινου RANKL σε διαγονιδιακά ποντίκια. Η ποσοτική ανάλυση της έκφρασης σε συνδυασµό µε την ποσοτική εκτίµηση της οστικής απώλειας στις διαφορετικές διαγονιδιακές σειρές, επέτρεψαν την κατηγοριοποίησή τους ανάλογα µε την βαρύτητα του φαινοτύπου της οστικής απώλειας. Για παράδειγµα η διαγονιδιακή σειρά Tg5516 µε την χαµηλότερη έκφραση εµφανίζει έναν ήπιο φαινότυπο οστικής απώλειας στο σπογγώδες, η σειρά Tg5519 µε υψηλή έκφραση εκδηλώνει σοβαρή οστική απώλεια στο σπογγώδες και στο φλοιώδες, ενώ η σειρά Tg5520 µε επίσης υψηλή έκφραση, εµφανίζει σοβαρή οστική απώλεια στο σπογγώδες και στο φλοιώδες, αυξηµένη οστεοκλαστογένεση και αυθόρµητα κατάγµατα. Κάτι τέτοιο αυξάνει τις δυνατότητες επιλογής σε γενετικά µοντέλα µε ήπια ή έντονη οστεοπόρωση. Οι προκλινικές δοκιµές µε αλενδρονάτη έδειξαν ότι η οστική απώλεια παρεµποδίζεται οπότε καθιστούν τα νέα αυτά µοντέλα ιδανικά για την αξιολόγηση νέων αναστολέων έναντι του RANKL αλλά και της οστεοκλαστικής δραστηριότητας γενικότερα. Αναµένεται ότι η δηµοσιοποίηση των αποτελεσµάτων µας µέσω της επικείµενης δηµοσίευσης θα προσελκύσει το ενδιαφέρον της φαρµακοβιοµηχανίας αφενός γιατί δεν υπάρχει άλλο µοντέλο υπερέκφρασης ανθρώπινου RANKL και αφετέρου διότι µόλις πριν λίγους µήνες επιτράπηκε από το FDA η θεραπευτική αντιµετώπιση οστεοπορωτικών ασθενών µε βιολογικό παράγοντα δηλαδή αντίσωµα έναντι του RANKL. Τέλος, σε

15 ερευνητικό επίπεδο τα TghuRANKL διαγονιδιακά ποντίκια είναι ιδανικά εργαλεία για την κατανόηση των παθογενετικών µηχανισµών της οστεοπόρωσης και γενικότερα παθολογιών που σχετίζονται µε υπερέκφραση του RANKL. Χρονοδιάγραµµα Το χρονοδιάγραµµα ακολουθήθηκε χωρίς τροποποιήσεις. Φάση 1. Ανάλυση έκφρασης στα TghuRANKL ποντίκια (3 µήνες): Παραδ. 1: Ταξινόµηση των 5 TghuRANKL διαγονιδιακών σειρών σύµφωνα µε τα επίπεδα έκφρασής τους Παραδ. 2: Συγκριτική ανάλυση του προτύπου έκφρασης µεταξύ του ανθρώπινου RANKL και του ενδογενούς RANKL Φάση 2. Φαινοτυπική ανάλυση (9 µήνες): Παραδ. 3: Καθιέρωση νέων γενετικών µοντέλων οστικής απώλειας έπειτα από ποσοτική φαινοτυπική ανάλυση στα TghuRANKL ποντίκια Φάση 3. Προκλινικές δοκιµές (6 µήνες): Παραδ. 4: Αξιολόγηση αναστολέων οστικής απορρόφησης στα TghuRANKL ποντίκια Φάση 4. ιάδοση των αποτελεσµάτων (3 µήνες): Παραδ. 5: Συλλογή αποτελεσµάτων, συγγραφή δηµοσίευσης Παραδ. 6: Ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια Παραδ. 7: Τελική έκθεση ιάρκεια (σε µήνες): ΦΑΣΕΙΣ (συνοπτικά) Ανάλυση έκφρασης στα TghuRANKL ποντίκια Φαινοτυπική ανάλυση Προκλινικές δοκιµές ιάδοση των αποτελεσµάτων

16 Κατανοµή εργασιών µεταξύ των µελών της ερευνητικής οµάδας Η ρ. Ντούνη είναι επικεφαλής της ερευνητικής οµάδας και ασχολήθηκε µε τον σχεδιασµό των πειραµάτων, την κατανοµή των επιµέρους εργασιών στα µέλη της ερευνητικής οµάδας, την εκπαίδευση των µελών της οµάδας και την επίβλεψη της πειραµατικής διαδικασίας. Φρόντισε ώστε να υλοποιηθούν όλες οι φάσεις, τα παραδοτέα, το χρονοδιάγραµµα και ο οικονοµικός σχεδιασµός της παρούσας µελέτης φέροντας την ευθύνη για την άρτια διεξαγωγή της µελέτης. Επίσης, ασχολήθηκε µε τη συλλογή των αποτελεσµάτων και την συγγραφή εργασίας που θα αποσταλεί σε αναγνωρισµένο διεθνές επιστηµονικό περιοδικό µε υψηλό δείκτη απήχησης. Η κ. Νίτη είναι διδακτορική φοιτήτρια στο εργαστήριο της ρ. Ντούνη και υπότροφος του Φλέµιγκ ( ) και στα πλαίσια της µεταπτυχιακής της εργασίας ασχολήθηκε µε την δηµιουργία και αρχική ανάλυση των διαγονιδιακών ποντικιών που υπερεκφράζουν τον RANKL. Στην παρούσα µελέτη ασχολήθηκε µε τα πειράµατα της ανίχνευσης της RANKL πρωτεΐνης (φάση 1), και της ανάλυσης του ανοσοποιητικού συστήµατος µε κυτταροµετρία ροής (φάση 2). Επίσης, ασχολήθηκε µε την ποσοτική ανάλυση του σκελετικού συστήµατος (φάση 2) και τις προκλινικές δοκιµές (φάση 3). Ο κ. Ρηνώτας είναι επιστηµονικός συνεργάτης στο εργαστήριο της ρ. Ντούνη εδώ και 3 χρόνια. Στην παρούσα µελέτη ασχολήθηκε µε την φύλαξη και γονοτυπική ανάλυση των διαγονιδιακών ποντικών, την ανάλυση του προτύπου έκφρασης σε επίπεδο RNA (φάση 1), την ιστολογία (φάση 2), και τις προκλινικές δοκιµές (φάση 3).

17 Οικονοµικά στοιχεία Ακολουθεί ο οικονοµικός απολογισµός της µελέτης. Όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα απορροφήθηκε το 100% του προϋπολογισµού. Συγκεκριµένα οι δαπάνες µέχρι 8/12/2010 έχουν ως εξής: Είδος δαπάνης Προϋπολογισµός απάνη Α. Αµοιβές Β. απάνη συµµετοχής σε συνέδριο. Αναλώσιµα Κόστος διαβίωσης ποντικιών Ε. Παρακράτηση από το Ε.ΚΕ.Β.Ε. Αλ. Φλέµιγκ ΣΥΝΟΛΟ Οι αµοιβές αφορούν στην σύµβαση µερικής απασχόλησης του κ. Ευάγγελου Ρηνώτα, µέλους της ερευνητικής οµάδας. Ο κ. Ρηνώτας απασχολήθηκε µερικώς και σε άλλο ερευνητικό πρόγραµµα. Η δαπάνη συµµετοχής σε συνέδριο αφορά στην συµµετοχή της κ. Αλεξάνδρας Νίτη, µέλους της ερευνητικής οµάδας, στο διεθνές συνέδριο «3rd International Conference on Osteoimmunology: Interactions of the Immune and Skeletal Systems». Σαντορίνη Ιουνίου Οι υπόλοιπες δαπάνες αφορούν σε αγορά αναλωσίµων και κόστος διαβίωσης ποντικιών. Έχουν ολοκληρωθεί όλες οι παραγγελίες και υπάρχουν όλα τα παραστατικά εκτός από ένα τιµολόγιο αξίας 325 που µόλις παραληφθεί θα προσκοµιστεί και αυτό. Ευχαριστίες Θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε θερµά το Κοινωφελές Ιωάννη Σ. Λάτση για την επιχορήγηση της παρούσας ερευνητικής µελέτης στα πλαίσια των ερευνητικών µελετών Η επιχορήγηση αυτή έπαιξε καταλυτικό ρόλο στην επιτάχυνση της µελέτης µας και συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωση των νέων µοντέλων οστεοπόρωσης που δηµιούργησε η ερευνητική µας οµάδα.

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία)

Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή φαρμακευτικών πρωτεϊνών με βιοτεχνολογικές μεθόδους Μεταφορά γονιδίων σε ευκαρυωτικά κύτταρα (Γονιδιακή θεραπεία) Παραγωγή ινσουλίνης από βακτήρια Παρελθόν: απομόνωση ινσουλίνης από πάνγκρεας

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία

Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Σελίδα 1 από 5 Οστεοπόρωση: από τη διάγνωση στη θεραπεία Γερμανός Ιερονυμάκης 1, Γιώργος Μίλεσης MSc 2 1 Τεχνολόγος ακτινολόγος, 2 Κλινικός Διαιτολόγος, MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Ένα από τα προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Πρωτοπαθή Μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση Οστεοπόρωση των ηλικιωμένων ή γεροντική οστεοπόρωση Δευτεροπαθή ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι η οστεοπόρωση; Η οστεοπόρωση είναι η συχνότερη πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται, πρώτον, από χαμηλή οστική μάζα ή, πιο απλά, από λιγότερη ποσότητα οστού και δεύτερον, από διαταραχή

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Στις ερωτήσεις 1-3, να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 11 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα.

Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ 2011 Η αναγέννηση µηδενίζει το ηλικιακό ρολόι; Εκτίµηση της κυτταρικής γήρανσης σε αναγεννηµένα όργανα. Μιχάλης Αβέρωφ (επιστ. υπεύθυνος) Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014

Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 Πανελλαδικές εξετάσεις Γ Τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου Βιολογία Θετικής Κατεύθυνσης Τετάρτη 4 Ιουνίου 2014 ΘΕΜΑ Α Α1.δ Α2.γ Α3.β Α4.γ Α5.β ΘΕΜΑ Β Β1. 4,2,1,6,3,5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. πριμόσωμα γ.

Διαβάστε περισσότερα

O S T E O V I L E (Alfacalcidol)

O S T E O V I L E (Alfacalcidol) O S T E O V I L E (Alfacalcidol) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ OSTEOVILE 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ OSTEOVILE 0,25 mcg/cap: Περιέχει 0,25 mcg/cap alfacalcidol

Διαβάστε περισσότερα

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος

There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος There are no translations available. Πέτρος Χ. Κατσαβοχρήστος Παθολόγος Η οστεοπόρωση αποτελεί κλινική συνδρομή και χαρακτηρίζεται από μείωση της οστικής πυκνότητας των οστών και διαταραχή της μικροαρχιτεκτονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή φράση, η οποία συμπληρώνει σωστά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Μονάδα Ανοσολογίας Καρκίνου, Εργαστήριο Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α

Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α Τεύχος 6 ο - Άρθρο 2 α ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΓΗΡΑΝΣΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΣΟΥ ALZHEIMER ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΘΟΥΝ ΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΝΟΣΟ ALZHEIMER Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 25 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη φράση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση του σκελετού, η οποία χαρακτηρίζεται από χαμηλή οστική μάζα και καταστροφή της μικρό- αρχιτεκτονικής του οστίτη ιστού, με αποτέλεσμα την αύξηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012

14η Επιστηµονική Συνάντηση. Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 Ο άξονας οστού-εντέρου-κνσ Ο ρόλος της σεροτονίνης 14η Επιστηµονική Συνάντηση Ρευµατολόγων Βορειοδυτικής Ελλάδας Μέτσοβο, 21 Ιανουαρίου 2012 αούσης ηµήτρης Λέκτορας Παθολογίας/Ρευµατολογίας Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ DVM, GPCertSAM, GPCertEndo (ESVPS) 3Ο FORUM ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ 10-12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ALP ; ΕΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΟΜΑΔΑ ΕΝΖΥΜΩΝ ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζετε για το αίμα σας

Γνωρίζετε για το αίμα σας Σκοπός του φυλλαδίου δεν είναι να αντικαταστήσει τις συμβουλές του γιατρού σας, ο οποίος σας εξέτασε και διέγνωσε την πάθησή σας. Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό ή νοσηλευτή σας για ο,τιδήποτε που τυγχάνει

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση

ΘΕΜΑ Α. Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β 3-2 - 5-1 - 6-4. α-dna πολυμεράση β-πριμόσημα γ- DNA δεσμάση δ- DNA ελικάση ε- RNA πολυμεράση ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) Τετάρτη, 4 Ιουνίου 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ GLIATILIN (Choline alfoscerate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: GLIATILIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: Μαλακές Κάψουλες:

Διαβάστε περισσότερα

Αριθ. Πρωτ. Γ55/673. 11 525 Αθήνα

Αριθ. Πρωτ. Γ55/673. 11 525 Αθήνα Αθήνα, 19 Ιανουαρίου 2009 Αριθ. Πρωτ. Γ55/673 ΙΟΙΚΗΣΗ Ταχ. /νση: Αγ. Κων/νου 16,10241-ΑΘΗΝΑ Πληροφορίες: Χ.Κανή Αριθ. τηλ.: 210 5213699 Aριθ. φάξ: 210 5226730 ΠΡΟΣ ---------- 1 Νοµαρχιακές και Τοπικές

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ

Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου. Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστεοπόρωση - Παθοφυσιολογία - ιάγνωση - Παράγοντες κινδύνου Πωλ Φαρατζιάν Κλινικός διαιτολόγος-διατροφολόγος Μονάδα διατροφής ανθρώπου ΓΠΑ Οστίτης Ιστός Η στερεότερη μορφή συνδετικού ιστού ΣΥΣΤΑΣΗ : -

Διαβάστε περισσότερα

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις

2. Επιστημονικές προτεραιότητες και υποστηρικτικές-ενισχυτικές δράσεις Περίληψη 1. Ιστορικό και σκοπός της ερευνητικής στρατηγικής Οι Νευροεκφυλιστικές Νόσοι (ND) είναι σε μεγάλο βαθμό ανίατες καταστάσεις που εξασθενούν τον ασθενή και συνδέονται στενά με την ηλικία. Μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τι είναι Οστεοπόρωση Μέγεθος Οστεοπόρωσης ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ 1) Τι είναι Οστεοπόρωση α) Ορισµός - Η Οστεοπόρωση είναι η πιο συχνή πάθηση των οστών και χαρακτηρίζεται από µείωση της οστικής µάζας και διαταραχή της µικροαρχιτεκτονικής του οστίτου ιστού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΟΜΕΑΚΩΝ ΕΠ ΤΟΥ ΕΚΤ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Ε.Π. "ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη

Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη Μιχάλης Κουτσιλιέρης Αναπλ. Καθηγητής Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών έλω να ξεκινήσω την ομιλία μου ευχαριστώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗ κύριο ΤΡΙΓΚΑ ΓΕΩΡΓΙΟ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ του ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΥ www.orion.edu.gr ΘΕΜΑ A A1. γ A2. β A3.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό

igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό igenetics ΜΑΘΗΜΑ 3 Το γενετικό υλικό ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΓΕΝΕΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ Στο DNA (RNA ιών) οι πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά ενός οργανισμού (γονίδια) ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ Από κύτταρο σε κύτταρο και από

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 11 η Ετήσια Σύσκεψη Επιθεωρητών REACH, CLP 2015 Εθνική Συνάντηση Εργασίας του PROTEAS Αθήνα, 27-2929 Απριλίου 2015 Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση

Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση Κοινωφελές Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση ΜΕΛΕΤΕΣ 2010 Ο ΡΌΛΟΣ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΉΣ ΦΌΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΌΡΩΣΗΣ: Σχεδιασμός μοντέλου μηχανικής διέγερσης οστεοβλαστικών κυττάρων για την διερεύνηση θεραπευτικών

Διαβάστε περισσότερα

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας.

όταν οι απλές ακτινογραφίες βάζουν την υπόνοια οστεοπόρωσης, τότε το άτοµο έχει χάσει το 30 % της οστικής του µάζας. 1 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ για την ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Εισαγωγή Η οστεοπόρωση είναι απ ότι δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία όλων των χωρών µια ΑΡΚΕΤΑ ΣΥΧΝΗ κατάσταση. Μία στις δύο γυναίκες 65 χρόνων έχει υποστεί τουλάχιστον ένα

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Óõíåéñìüò ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 o ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να επιλέξετε τη φράση που συµπληρώνει ορθά κάθε µία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Το DNA ενός ανθρώπινου κυττάρου αποτελείται από 6 10 9

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΑΞΗ: Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Συροπούλου Ελεάνα ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: / /2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Η ποσότητα του DNA είναι α. διπλάσια στα νευρικά κύτταρα σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ. ΑΡΧΕΣ ΓΟΝΙ ΙΑΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΙΙ (ΜΑΘΗΜΑ 3ο)

ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ. ΑΡΧΕΣ ΓΟΝΙ ΙΑΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΙΙ (ΜΑΘΗΜΑ 3ο) ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΦΥΤΑ ΑΡΧΕΣ ΓΟΝΙ ΙΑΚΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΥ ΙΙ (ΜΑΘΗΜΑ 3ο) 1 ΦΟΡΕΙΣ πλασµίδια βακτηρίων βακτηριοφάγοι ιοί συνδυασµός πλασµιδίου βακτηριοφάγου (κοσµίδια) 2 ΦΟΡΕΙΣ Βακτηριοφάγοι Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

«Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση»

«Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση» «Denosumab: Η νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση» Δήµος K.Πατρίκος Ρευµατολόγος 401 ΓΣΝΑ Costa Navarino 2011 «Γιατί είναι αναγκαία µια νέα θεραπευτική πρόταση στην οστεοπόρωση?» Η µέχρι σήµερα θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός Ασφαλείας Πάτρα 18-11-2014 Αριθμ. Πρωτ. 54276. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων

Βαθμός Ασφαλείας Πάτρα 18-11-2014 Αριθμ. Πρωτ. 54276. Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Τμήμα Ερευνητικών Προγραμμάτων Μονάδα Διενέργειας Διαγωνισμών &Διαχείρισης Συμβάσεων Μεγ.

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος

Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Νικόλαος Μπουντουβής Ενδοκρινολόγος Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων Μυοσκελετικού Συστήματος Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα 2012 2013 Νοσοκομείο ΚΑΤ, 17 Ιανουαρίου 2013 Παραθυρεοειδείς αδένες 1880 Ο Σουηδός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης

Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις και επιδημιολογία της οστεοπόρωσης Μύρων Μαυρικάκης Αναπλ. Καθηγητής Θεραπευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Παθολόγος - Ρευματολόγος ριν αρχίσω την ομιλία μου θα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Αντιµεταλλαξιγόνο δράση ανίχνευση ουσιών που προστατεύουν το DNA από µεταλλαξιγόνα που προκαλούν µεταλλάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Το ήπαρ To συκώτι (ήπαρ) είναι ένα από τα µεγαλύτερα και σηµαντικότερα όργανα. Βρίσκεται κάτω από τα πλευρά, δεξιά από την κοιλιά. Ζυγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική

Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Ο μαγικός κόσμος της έρευνας στη Βιολογία και Βιοϊατρική Χρυσούλα Πιτσούλη, Ph.D. Τμήμα Βιολογικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Κύπρου (pitsouli@ucy.ac.cy) Η Βιολογία μελετά τη ζωή Η Βιοϊατρική αποτελεί εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία

Οφέλη του πράσινου τσαγιού για την υγεία Τσάι Πράσινο Οι ιδιότητες και τα οφέλη του πράσινου τσαγιού είναι γνωστές εδώ και αιώνες σε πολλούς Ασιατικούς πολιτισμούς. Ωστόσο στο δυτικό κόσμο το πράσινο τσάι έγινε δημοφιλές πρόσφατα. Μόνο το τελευταίο

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα γνωρίζετε, από τον Ιούνιο του 2010 ένα νέο «ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ» λειτουργεί και στη Χαλκίδα. Στο Φροντιστήριό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ 1ο Στις ηµιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Δευτέρα, 20 Μαΐου 2013 07:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 30.12.2006 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 396/363 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 Στο ποσοτικό επίπεδο του παρόντος Παραρτήματος, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 5ο ΜΟΝΟΫΒΡΙΔΙΣΜΟΣ ΟΜΑΔΑ Α 1. Αν διασταυρωθούν άτομα μοσχομπίζελου με κίτρινο χρώμα σπέρματος ποιες θα είναι οι φαινοτυπικές και γονοτυπικές αναλογίας της γενιάς; Κ=κίτρινο, κ=πράσινο,

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Ι ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΔΙΩΜΑΤΙΚΗ ΥΨΗΛΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ in vivo Δρ. Γεώργιος Μαρκόπουλος, Ph.D. Βιολόγος, Μεταδιδακτορικός Ερευνητής και Ευάγγελος Κωλέττας,

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 19 Ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης σε βακτήρια και βακτηριοφάγους. Ο καταστολέας του οπερονίου lac προσδεδεμένος στο DNA.

Κεφάλαιο 19 Ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης σε βακτήρια και βακτηριοφάγους. Ο καταστολέας του οπερονίου lac προσδεδεμένος στο DNA. Κεφάλαιο 19 Ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης σε βακτήρια και βακτηριοφάγους Ο καταστολέας του οπερονίου lac προσδεδεμένος στο DNA. 1 -Ρυθμιζόμενα, ιδιοστατικά γονίδια και γονίδια κυτταρικής οικονομίας:

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΙΤΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ(40 μονάδες) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: / / 2009 ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 2 ώρες(βιολογία-χημεία) Όνομα μαθητή /

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Prolia 60 mg ενέσιμο διάλυμα σε προγεμισμένη σύριγγα 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε προγεμισμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194

ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ: Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ-Ι ΡΥΜΑΤΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ : Κυπαρίση Γεωργία ΘΕΜΑ: ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Τσολάκης Κωνσταντίνος Φοιτητής νοσηλευτικής ΑΜ. ΝΣ. 7194 ΛΑΡΙΣΑ

Διαβάστε περισσότερα