Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ"

Transcript

1 NIALL FERGUSON Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ Πώς παρακμάζουν οι θεσμοί και πεθαίνουν οι οικονομίες Μετάφραση: Nίκος Ρούσσος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ

2 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ Τίτλος πρωτοτύπου: The great degeneration Συγγραφέας: Niall Ferguson Μετάφραση: Nίκος Ρούσσος Επιμέλεια- ιόρθωση: Αλέξανδρος Καραντζάς Niall Ferguson, , Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος Α.Ε., για την ελληνική γλώσσα Η πνευματική ιδιοκτησία αποκτάται χωρίς καμιά διατύπωση και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απαγορευτικής των προσβολών της. Κατά το Ν. 2387/20 (όπως έχει τροποποιηθεί με το Ν. 2121/93 και ισχύει σήμερα) και κατά τη ιεθνή Σύμβαση της Βέρνης (που έχει κυρωθεί με το Ν. 100/1975), απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η αποθήκευση σε κάποιο σύστημα διάσωσης και γενικά η αναπαραγωγή του παρόντος έργου με οποιονδήποτε τρόπο ή μορφή, τμηματικά ή περιληπτικά, στο πρωτότυπο ή σε μετάφραση ή άλλη διασκευή, χωρίς γραπτή άδεια του εκδότη. Πρώτη έκδοση: Νοέμβριος 2013 EK ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ Καποδιστρίου 9, , Μεταμόρφωση Αττικής, τηλ.: ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙO: Μασσαλίας 14, Αθήνα, τηλ.: ISBN

3 για τον Thomas

4 Εισαγωγή Πέρα από την «απομόχλευση» Πριν από σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα, το καλοκαίρι του 1989, ο Φράνσις Φουκουγιάμα μπορούσε να προβλέπει ξεδιάντροπα «μια ακλόνητη νίκη του οικονομικού και πολιτικού φιλελευθερισμού, [...] το Θρίαμβο της ύσης» και να διακηρύττει ότι «ο τελικός προορισμός της ιδεολογικής εξέλιξης» της ανθρωπότητας ήταν «η καθολική επικράτηση της δυτικής φιλελεύθερης δημοκρατίας ως τελικής μορφής της ανθρώπινης διακυβέρνησης». * Πόσο διαφορετικός φαίνεται σήμερα ο κόσμος μας. Η έννοια του «οικονομικού φιλελευθερισμού» έχει αμαυρωθεί, ενώ οι υπέρμαχοι του «κρατικού καπιταλισμού» στην Κίνα και αλλού χλευάζουν απροκάλυπτα τη δυτική δημοκρατία. Η ύση βρίσκεται σε στασιμότητα, όχι μόνο σε ό,τι αφορά τα οικονομικά. Το 2012 η Παγκόσμια Τράπεζα ανέμενε ότι η ευρωπαϊκή οικονομία θα συρρικνωνόταν, ενώ η μεγέθυνση της αμερικανικής οικονομίας δεν θα ξεπερνούσε το 2%. Η οικονομική μεγέθυνση της Κίνας θα ήταν τετραπλάσια, της δε Ινδίας τριπλάσια. Σύμφωνα με το ιεθνές Νομισματικό Ταμείο, το 2016 το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Κίνας θα ξεπεράσει εκείνο των Ηνωμένων Πολιτειών. 1 Όσοι επέν- * Με βάση την ισοτιμία αγοραστικής δύναμης, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι τα μη εμπορεύσιμα αγαθά και οι υπηρεσίες είναι πολύ φθηνότερα στην Κίνα απ ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε τρέχουσες τιμές σε δολάρια, το 2016 το μέγεθος της κινεζικής οικονομίας θα ισοδυναμεί με το 60% του μεγέθους της αμερικανικής έναντι μόλις 8% το

5 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ δυσαν στη ύση το 1989 έχουν τιμωρηθεί (δεν έχουν βγάλει τίποτα από το 2000 και μετά), ενώ όσοι επένδυσαν στους Υπόλοιπους έχουν ανταμειφθεί πλουσιοπάροχα. Αυτή η «μεγάλη επανασύγκλιση» αποτελεί πολύ πιο εκπληκτικό ιστορικό γεγονός από την κατάρρευση του κομμουνισμού, την οποία με τόση οξυδέρκεια προέβλεψε ο Φουκουγιάμα. Την εποχή που έγραφε αυτά τα πράγματα, το κέντρο βάρους της παγκόσμιας οικονομίας παρέμενε σταθερά στον Βόρειο Ατλαντικό. Σήμερα βρίσκεται πέρα από τα Ουράλια, ενώ μέχρι το 2025 θα βρίσκεται λίγο βόρεια του Καζακστάν περίπου στον ίδιο παράλληλο στον οποίο βρισκόταν το 1500, τις παραμονές της επικράτησης της ύσης. 2 Έχει γίνει μόδα να αποδίδεται η επιβράδυνση των ρυθμών μεγέθυνσης στη ύση στην «απομόχλευση»: την οδυνηρή διαδικασία μείωσης του χρέους (ή αποκατάστασης των ισολογισμών). Το σίγουρο είναι ότι το μέγεθος του χρέους στη σημερινή ύση έχει ελάχιστα ιστορικά προηγούμενα. Πρόκειται για τη δεύτερη, μόλις, φορά στην αμερικανική ιστορία που το συνδυασμένο δημόσιο και ιδιωτικό χρέος έχει ξεπεράσει το 250% του ΑΕΠ. Σε μια έρευνα επί συνόλου πενήντα χωρών, το McKinsey Global Institute εντοπίζει 45 επεισόδια απομόχλευσης από το 1930 και μετά. Μόνο σε οκτώ ο αρχικός λόγος χρέους/αεπ ξεπερνούσε το 250%, όπως συμβαίνει σήμερα, όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά και σε όλες τις σημαντικές αγγλόφωνες χώρες (συμπεριλαμβανομένων της Αυστραλίας και του Καναδά), όλες τις σημαντικές χώρες της ευρωπαϊκής ηπείρου (συμπεριλαμβανομένης της Γερμανίας), καθώς και στην Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. 3 Σύμφωνα με το επιχείρημα περί απομόχλευσης, τα νοικοκυριά και οι τράπεζες πασχίζουν να μειώσουν τα χρέη τους, έχοντας απερίσκεπτα ποντάρει στην αδιάλειπτη άνοδο των τιμών των ακινήτων. Όμως καθώς ο κόσμος επιδιώκει να δαπανά λιγότερα και να αποταμιεύει περισσότερα, η συνολική ζήτηση έχει υποστεί καθίζηση. Για να μην αφήσουν τη 12

6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ διεργασία αυτή να οδηγήσει σε καταστροφικό πληθωρισμό χρέους, κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες παρενέβησαν, με δημοσιονομικά και νομισματικά μέτρα στήριξης της οικονομίας που όμοιά τους δεν έχουμε ξαναδεί σε καιρό ειρήνης. Τα ελλείμματα του δημόσιου τομέα συνέβαλλαν ώστε να περιοριστεί η συρρίκνωση, με κίνδυνο, όμως, μετασχηματισμού μιας κρίσης υπέρμετρου ιδιωτικού χρέους σε κρίση υπέρμετρου δημόσιου χρέους. Με τον ίδιο τρόπο, η επέκταση των ισολογισμών των κεντρικών τραπεζών (της νομισματικής βάσης) απέτρεψε μια χιονοστιβάδα από καταρρεύσεις τραπεζών, φαίνεται, όμως, ότι πλέον παρουσιάζει φθίνουσες αποδόσεις σε ό,τι αφορά την αναθέρμανση της οικονομικής δραστηριότητας και την οικονομική μεγέθυνση. Η απομόχλευση, όμως, δεν είναι η μόνη διεργασία που βρίσκεται σε εξέλιξη. Αναλογιστείτε το εξής: κατά την τριετία που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2009 η οικονομία των ΗΠΑ δημιούργησε 2,4 εκατομμύρια θέσεις απασχόλησης. Την ίδια περίοδο, 3,1 εργαζόμενοι κατέθεσαν αιτήσεις για χορήγηση επιδομάτων αναπηρίας. Το ποσοστό των Αμερικανών εργάσιμης ηλικίας που εισπράττουν επιδόματα αναπηρίας αυξήθηκε σε 6%, ενώ το 1990 δεν ξεπερνούσε το 3%. 4 Η ανεργία συγκαλύπτεται και μονιμοποιείται με τρόπους που είναι πάρα πολύ γνώριμοι στους Ευρωπαίους. Αρτιμελείς άνθρωποι κατατάσσονται στους αναπήρους και δεν εργάζονται ποτέ ξανά. Επίσης, παραμένουν αμετακίνητοι. Παραδοσιακά, περίπου το 3% του πληθυσμού των ΗΠΑ μετακομίζει κάθε χρόνο σε νέα πολιτεία, συνήθως σε αναζήτηση εργασίας. Το ποσοστό αυτό έχει πέσει στο μισό από το 2007, οπότε άρχισε η χρηματοπιστωτική κρίση. Κάμψη παρουσιάζει και η κοινωνική κινητικότητα. Και, σε αντίθεση με τη Μεγάλη Οικονομική Κρίση της δεκαετίας του 1930, η δική μας «Ήπια Οικονομική Κρίση» ελάχιστα μειώνει την τεράστια ανισότητα στην κατανομή του εισοδήματος, η οποία αναπτύχθηκε κατά τις τρεις προηγούμενες δεκαετίες. Το μερί- 13

7 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ διο του πλουσιότερου 1% των νοικοκυριών στο εισόδημα αυξήθηκε από 9% το 1970 σε 24% το Κατά την τριετή κρίση που ακολούθησε, η μείωσή του δεν ξεπέρασε τις 4 ποσοστιαίες μονάδες. Αυτό δεν γίνεται να αποδοθεί στην απομόχλευση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η συζήτηση γενικά έχει να κάνει με την παγκοσμιοποίηση, την τεχνολογική αλλαγή και τη δημοσιονομική πολιτική. Οι συντηρητικοί τονίζουν συνήθως την πρώτη και τη δεύτερη ως αδυσώπητους φορείς αλλαγής, που καταστρέφουν θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης είτε μέσω της «μεταφοράς εργασιών σε τρίτες χώρες» (offshoring) είτε μέσω της αυτοματοποίησης. Οι φιλελεύθεροι προτιμούν να αντιμετωπίζουν τη διευρυνόμενη ανισότητα ως αποτέλεσμα ανεπαρκούς επένδυσης στη δημόσια εκπαίδευση, σε συνδυασμό με τις μειώσεις στη φορολογία που έχουν προωθήσει οι Ρεπουμπλικάνοι προς όφελος των πλούσιων. 5 Έχουμε, όμως, βάσιμους λόγους να πιστεύουμε ότι επενεργούν και άλλες δυνάμεις δυνάμεις που συνήθως περνούν απαρατήρητες στο πλαίσιο της εκνευριστικά στενόμυαλης ανταλλαγής ύβρεων που περνιέται για ανταλλαγή πολιτικών απόψεων σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η κρίση των δημόσιων οικονομικών δεν αποτελεί αποκλειστικά αμερικανικό φαινόμενο. Η Ιαπωνία, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία αποτελούν επίσης μέλη της λέσχης των χωρών με δημόσιο χρέος που ξεπερνά το 100% του ΑΕΠ. Το 2010 η Ινδία είχε ακόμα υψηλότερο κυκλικά διορθωμένο έλλειμμα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η Ιαπωνία δυσκολευόταν ακόμα περισσότερο να σταθεροποιήσει το δείκτη χρέους προς ΑΕΠ σε βιώσιμο επίπεδο. 6 Και, βέβαια, τα δίδυμα προβλήματα του χαμηλού ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης και της διευρυνόμενης ανισότητας δεν περιορίζονται μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από το 1980, περίπου, και μετά το μερίδιο του πλουσιότερου «1%» των νοικοκυριών στο εισόδημα έχει αυξηθεί απ άκρη σ άκρη του αγγλόφωνου κόσμου. Το ίδιο έχει συμβεί, αν 14

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ και σε χαμηλότερο βαθμό, σε κάποια ευρωπαϊκά κράτη, με σημαντικότερα τη Φινλανδία, τη Νορβηγία και την Πορτογαλία, καθώς και σε πολλές αναδυόμενες αγορές, μεταξύ των οποίων και η Κίνα. 7 Σε δολαριακούς όρους, το 2010 υπήρχαν ήδη στην Κίνα τουλάχιστον εκατομμυριούχοι και 65 δισεκατομμυριούχοι. Το 2010, το παγκόσμιο «1%» περιελάμβανε 1,6 εκατομμύρια Κινέζους, αριθμός που πλησίαζε το 4% του συνόλου. 8 Άλλες χώρες, όμως, ανάμεσά τους και η πιο επιτυχημένη οικονομία της Ευρώπης, η Γερμανία, δεν έχουν παρουσιάσει αύξηση της ανισότητας, ενώ κάποιες λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, με κυριότερη την Αργεντινή, έχουν παρουσιάσει αύξηση της ανισότητας χωρίς να αυξηθεί ο βαθμός της παγκοσμιοποίησής τους. Η παγκοσμιοποίηση έχει, εξ ορισμού, επηρεάσει σε κάποιο βαθμό όλες τις χώρες. Το ίδιο ισχύει και για την επανάσταση της πληροφορικής. Όμως τα αποτελέσματα σε ό,τι αφορά την οικονομική μεγέθυνση και τη διανομή ποικίλλουν σε τεράστιο βαθμό. Για να εξηγηθούν αυτές οι διαφορές δεν επαρκεί μια στενά οικονομική προσέγγιση. Ας πάρουμε την περίπτωση της υπέρμετρης δανειακής επιβάρυνσης ή μόχλευσης. Κάθε υπερχρεωμένη οικονομία έχει να κάνει με ένα στενό φάσμα επιλογών. Οι επιλογές αυτές είναι, ουσιαστικά, τρεις: 1. αύξηση του ρυθμού μεγέθυνσης σε επίπεδα άνω του επιτοκίου, χάρη στην τεχνολογική καινοτομία και (ενδεχομένως) τη συνετή χρήση νομισματικών μέτρων τόνωσης της οικονομίας 2. κήρυξη στάσης πληρωμών επί μεγάλου τμήματος του δημοσίου χρέους και πτώχευση ως μέσο αποφυγής του ιδιωτικού χρέους και 3. εξάλειψη των χρεών μέσω της υποτίμησης του νομίσματος και του πληθωρισμού. 15

9 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ εν υπάρχει, όμως, τίποτα στην κοινώς αποδεκτή οικονομική θεωρία που να μπορεί να προβλέψει ποια από τις τρεις ή ποιος συνδυασμός τους θα επιλεγεί από μια συγκεκριμένη χώρα. Γιατί, άραγε, η Γερμανία ακολούθησε το δρόμο του υπερπληθωρισμού μετά το 1918; Γιατί, άραγε, η Αμερική ακολούθησε το δρόμο της ιδιωτικής στάσης πληρωμών και πτώχευσης μετά το 1929; Γιατί να μη συμβεί το αντίστροφο; Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, φαίνεται όλο και λιγότερο πιθανό ότι κάποια μεγάλη αναπτυγμένη οικονομία θα καταφέρει να εκμηδενίσει τις υποχρεώσεις της μέσω του πληθωρισμού, όπως συνέβη σε πολλές περιπτώσεις στις δεκαετίες του 1920 και του Γιατί όχι, όμως; Το περίφημο απόφθεγμα του Μίλτον Φρίντμαν ότι ο πληθωρισμός είναι «πάντα και παντού νομισματικό φαινόμενο» αφήνει αναπάντητα τα ερωτήματα περί του ποιος δημιουργεί την υπερβάλλουσα προσφορά χρήματος και γιατί. Στην πράξη, ο πληθωρισμός είναι πρωτίστως πολιτικό φαινόμενο. Η πιθανότητα εμφάνισής του αποτελεί συνάρτηση παραγόντων όπως το περιεχόμενο της παιδείας υψηλού επιπέδου, ο ανταγωνισμός (ή η έλλειψη ανταγωνισμού) σε μια οικονομία, ο χαρακτήρας του νομικού συστήματος, τα επίπεδα βίας, και αυτή καθαυτή η διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων. Μόνο με ιστορικές μεθόδους μπορούμε να εξηγήσουμε γιατί, εδώ και τριάντα χρόνια, τόσο πολλές χώρες δημιούργησαν μορφές χρέους που, εκ κατασκευής, δεν γίνεται να εξαλειφθεί μέσω του πληθωρισμού και γιατί, ως αποτέλεσμα, η επόμενη γενιά θα φορτωθεί ισοβίως υποχρεώσεις που δημιούργησαν οι γονείς και οι παππούδες της. Με τον ίδιο τρόπο, μπορούμε εύκολα να εξηγήσουμε γιατί η χρηματοπιστωτική κρίση προκλήθηκε από την ύπαρξη χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων με υπερβολικά μεγάλο μέγεθος και βαθμό μόχλευσης, αλλά είναι πολύ πιο δύσκολο να εξηγήσουμε γιατί, μετά από μια τετραετία και πλέον δημόσιου διαλόγου, δεν έχει επιλυθεί ακόμα 16

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ το πρόβλημα των τραπεζών που είναι «πολύ μεγάλες για να πτωχεύσουν». Σε πείσμα, μάλιστα, της θέσπισης νόμων που κυριολεκτικά καταλαμβάνουν χιλιάδες σελίδες, το πρόβλημα έχει εμφανώς επιδεινωθεί. 10 Σήμερα, μόλις δέκα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, που παρουσιάζουν υψηλό βαθμό διαφοροποίησης, είναι υπεύθυνα για τα τρία τέταρτα του συνόλου των χρηματοπιστωτικών στοιχείων ενεργητικού που βρίσκονται υπό διαχείριση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρ όλα αυτά, οι μεγαλύτερες τράπεζες της χώρας χρειάζονται τουλάχιστον 50 δις δολάρια προκειμένου να καλύψουν τις νέες απαιτήσεις κεφαλαίου που προκύπτουν με βάση το σύμφωνο «Βασιλεία ΙΙΙ», το οποίο διέπει την κεφαλαιακή επάρκεια των τραπεζών. Και εδώ, μόνο μια πολιτική και ιστορική προσέγγιση μπορεί να εξηγήσει για ποιο λόγο οι πολιτικοί της ύσης ζητούν σήμερα από τις τράπεζες να δανείζουν περισσότερα χρήματα και ταυτόχρονα να συρρικνώσουν τους ισολογισμούς τους. Γιατί, άραγε, η διάθεση ενός νέου φαρμάκου στην αγορά κοστίζει σήμερα εκατό φορές περισσότερο απ ό,τι πριν από εξήντα χρόνια ένα φαινόμενο που ο Χουάν Ενρίκεζ έχει αποκαλέσει «νόμο του Moore * από την ανάποδη»; Γιατί, άραγε, είναι πολύ πιθανό ότι η Υπηρεσία ιαχείρισης και Ελέγχου Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (Food and Drug Administration, FDA) θα απαγόρευε την πώληση επιτραπέζιου αλατιού αν αυτό της υποβαλλόταν προς έγκριση ως νέο φαρμακολογικό προϊόν (άλλωστε είναι τοξικό σε μεγάλες δόσεις); 11 Γιατί άραγε, για να παραθέσουμε ένα ακόμα ενδεικτικό παράδειγμα, ένας Αμερικανός δημοσιογράφος χρειάστηκε 65 ημέρες για να λάβει επίσημη άδεια (η οποία συμπεριλάμβανε, μετά από αναμονή έως και πέντε εβδομάδων, Πιστοποιητικό Προστασίας Τροφίμων) για να ανοί- * Ο Νόμος του Moore, που διατυπώθηκε το 1965 από το συνιδρυτή της Intel, τον Τζορτζ Μουρ, προέβλεπε ότι ο αριθμός των τρανζίστορ που μπορούν να τοποθετούνται πάνω σε ένα μικροτσίπ ηλεκτρονικού υπολογιστή θα διπλασιάζεται κάθε δύο χρόνια. 17

11 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ ξει πάγκο πώλησης λεμονάδας στη Νέα Υόρκη; 12 Μιλάμε για εκείνο ακριβώς το είδος παραλυτικής γραφειοκρατίας στο οποίο αποδίδουν συχνά οι αναπτυξιακοί οικονομολόγοι την ευθύνη για τη φτώχεια στην Αφρική ή τη Λατινική Αμερική. Η αιτιολογία για τις αυστηρές προδιαγραφές της FDA είναι η αποφυγή της πώλησης ενός φαρμάκου όπως η θαλιδομίδη. Όμως η σχεδόν σίγουρη ακούσια επίπτωση είναι ότι θα αφεθούν να πεθάνουν πιο πρόωρα πολύ περισσότεροι άνθρωποι απ όσους θα πέθαιναν εξαιτίας των παρενεργειών, αν εφαρμοζόταν ένα λιγότερο περιοριστικό καθεστώς. Μετράμε ξανά και ξανά το κόστος αυτών των παρενεργειών. εν μετράμε το κόστος από την απαγόρευση της διάθεσης νέων φαρμάκων. Γιατί ακριβώς περιορίστηκε η κοινωνική κινητικότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά την περασμένη τριακονταετία, έτσι ώστε να έχει πέσει κάτω από το μισό η πιθανότητα ένας άνδρας γεννημένος στο κατώτερο 25% της εισοδηματικής κατανομής να τελειώσει τη ζωή του στο ανώτατο τεταρτημόριο; 13 Κάποτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ξακουστές ως η γη της ευκαιρίας, όπου μια οικογένεια μπορούσε, μέσα σε μια γενιά, να φτάσει από τα αλώνια στα σαλόνια. Σήμερα, όμως, αν οι γονείς σου ανήκουν στο κατώτερο εισοδηματικό τεταρτημόριο, η πιθανότητα να φτάσεις στο ανώτατο τεταρτημόριο χωρίς πτυχίο κολεγίου δεν ξεπερνά το 5%. ίνεται όλο και περισσότερη η εντύπωση πως η «γνωστική ελίτ», όπως την έχει αποκαλέσει ο Τσαρλς Μάρεϊ, τα μέλη της οποίας μορφώνονται σε ιδιωτικά πανεπιστήμια προσιτά μόνο σε εκλεκτούς, παντρεύονται μεταξύ τους και συγκεντρώνονται σε ελάχιστες υπερπολυτελείς συνοικίες, αποτελεί μια νέα κάστα, εφοδιασμένη με τον πλούτο και την εξουσία που απαιτούνται για να ξεπερνιούνται οι επιπτώσεις από την παλινδρόμηση προς τον μέσο όρο στα πλαίσια της ανθρώπινης αναπαραγωγής, έτσι ώστε ακόμα και οι πιο ηλίθιοι γόνοι της κάστας αυτής να κληρονομούν τον τρόπο ζωής της

12 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το στάσιμο κράτος Σε δύο αποσπάσματα από τον Πλούτο των Εθνών τα οποία σπανίως παρατίθενται, ο Άνταμ Σμιθ περιέγραφε αυτό που αποκαλούσε «στάσιμο κράτος»: την κατάσταση μιας άλλοτε πλούσιας χώρας που έχει πάψει να αναπτύσσεται. Ποια ήταν τα χαρακτηριστικά αυτού του κράτους; Είναι ενδεικτικό ότι ο Σμιθ ξεχώρισε τον κοινωνικά οπισθοδρομικό χαρακτήρα του. Πρώτον, τα ημερομίσθια της πλειονότητας του πληθυσμού διαμορφώνονταν σε αξιοθρήνητα χαμηλά επίπεδα: Μολονότι ο πλούτος μιας χώρας θα πρέπει να είναι πολύ μεγάλος, αν αυτή έχει παραμείνει επί μακρόν στάσιμη, δεν πρέπει να περιμένουμε να διαπιστώσουμε ότι οι αμοιβές της εργασίας είναι υψηλές σε αυτή [...] είναι στο προοδεύον κράτος, όσο ακόμα η κοινωνία προχωρεί προς την περαιτέρω απόκτηση, παρά όταν έχει αποκτήσει όλα τα πλούτη που της αναλογούν, που η κατάσταση των εργαζόμενων φτωχών, της μεγάλης μάζας του λαού, φαίνεται πως χαρακτηρίζεται από τη μέγιστη δυνατή ευτυχία και άνεση. Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από δυσπραγία στο στάσιμο και από δυστυχία στο παρακμάζον κράτος. Στην πραγματικότητα το προοδεύον κράτος είναι ευχάριστο και φιλικό για όλες τις διαφορετικές τάξεις της κοινωνίας. Το στάσιμο είναι πληκτικό το δε παρακμάζον μελαγχολικό. 15 Το δεύτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα του στάσιμου κράτους ήταν η ικανότητα μιας διεφθαρμένης και μονοπωλιακής ελίτ να εκμεταλλεύεται το σύστημα δικαίου και διοίκησης προς ίδιον όφελος: Σε μια χώρα δε, όπου, μολονότι οι πλούσιοι ή οι κάτοχοι μεγάλων κεφαλαίων απολαμβάνουν αρκετή ασφάλεια, οι φτωχοί ή οι κάτοχοι μικρών κεφαλαίων απολαμβάνουν ελάχιστη, αλλά είναι και εκτεθει- 19

13 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ μένοι, με το πρόσχημα της δικαιοσύνης, στον κίνδυνο της λεηλασίας και της αρπαγής των περιουσιών τους από υποδεέστερους μανδαρίνους, η ποσότητα του παραγωγικού αποθέματος που απασχολείται σε όλους τους διαφορετικούς κλάδους δραστηριοτήτων που διεκπεραιώνονται στο εσωτερικό της δεν μπορεί ποτέ να ισούται με εκείνη που ενδεχομένως επιτρέπει η φύση και η έκταση αυτών των δραστηριοτήτων. Σε κάθε διαφορετικό κλάδο, η καταπίεση των φτωχών πρέπει να εδραιώνει το μονοπώλιο των πλούσιων, οι οποίοι, απορροφώντας το σύνολο του εμπορίου για λογαριασμό τους, θα είναι σε θέση να αποκομίζουν πολύ μεγάλα κέρδη. 16 Προκαλώ τον υτικό αναγνώστη να μη νιώσει ένα ανησυχητικό αίσθημα αναγνώρισης, καθώς στοχάζεται τα δύο αυτά αποσπάσματα. Τον καιρό του Σμιθ, βέβαια, η Κίνα ήταν εκείνη που είχε παραμείνει «επί μακρόν στάσιμη»: μια πάλαι ποτέ «πλούσια» χώρα που είχε απλώς πάψει να αναπτύσσεται. Ο Σμιθ έριχνε το φταίξιμο για τη στασιμότητα στους «ελαττωματικούς νόμους και θεσμούς» της Κίνας συμπεριλαμβανομένης της γραφειοκρατίας της. Περισσότερο ελεύθερο εμπόριο, περισσότερη ενθάρρυνση για τις μικρές επιχειρήσεις, λιγότερη γραφειοκρατία και λιγότερη διαπλοκή στον καπιταλισμό: αυτή ήταν η συνταγή του Σμιθ για τη θεραπεία της κινεζικής στασιμότητας. Είχε δει με τα ίδια του τα μάτια πώς αυτές οι μεταρρυθμίσεις ζωογονούσαν την οικονομία των βρετανικών νήσων και των αμερικανικών αποικιών τους. Σήμερα, αντιθέτως, αν ο Σμιθ μπορούσε να επισκεφθεί ξανά τα ίδια αυτά μέρη θα έβλεπε μια ασυνήθιστη αντιστροφή της κατάστασης. Εμείς οι υτικοί είμαστε εκείνοι που ζούμε στο στάσιμο κράτος, ενώ η Κίνα αναπτύσσεται ταχύτερα από κάθε άλλη μεγάλη οικονομία στον κόσμο. Σε ό,τι αφορά την οικονομική ιστορία, η κατάσταση έχει γυρίσει τούμπα. Το βιβλίο αυτό αφορά τα αίτια του στάσιμου κράτους μας. Αντλεί 20

14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ την έμπνευσή του από την οξυδερκή διαπίστωση του Σμιθ ότι τόσο η στασιμότητα όσο και η οικονομική μεγέθυνση αποτελούν σε μεγάλο βαθμό αποτελέσματα «νόμων και θεσμών». Κεντρική ιδέα του είναι πως ό,τι ίσχυε για την Κίνα τον καιρό του Σμιθ ισχύει σήμερα για μεγάλα τμήματα του δυτικού κόσμου. Το πρόβλημα εντοπίζεται στους νόμους και τους θεσμούς μας. Η Μεγάλη Ύφεση είναι απλώς σύμπτωμα ενός βαθύτερου Μεγάλου Εκφυλισμού. Τα τέσσερα μαύρα κουτιά Για να δείξω ότι οι δυτικοί θεσμοί έχουν πράγματι εκφυλιστεί, θα πρέπει να ανοίξω κάποια μαύρα κουτιά που έχουν μείνει σφραγισμένα για καιρό. Το πρώτο είναι εκείνο που φέρει την ταμπέλα «δημοκρατία». Το δεύτερο φέρει την ταμπέλα «καπιταλισμός». Το τρίτο είναι το «κράτος δικαίου». Και το τέταρτο είναι η «κοινωνία των πολιτών». Όλα μαζί, αποτελούν τα βασικά συστατικά του πολιτισμού μας. Θέλω να δείξω ότι μέσα σε αυτά τα πολιτικά, οικονομικά, νομικά και κοινωνικά μαύρα κουτιά υπάρχουν εξαιρετικά πολύπλοκα σύνολα από αλληλοσυνδεόμενους θεσμούς. Αυτοί οι θεσμοί είναι που κάνουν τη συσκευή να λειτουργεί, όπως τα κυκλώματα στο εσωτερικό του υπολογιστή ή του smartphone σας. Κι αν σταματήσει να λειτουργεί, πιθανώς ευθύνεται κάποιο ελάττωμα στη θεσμική καλωδίωση. εν γίνεται να καταλάβετε τι πάει στραβά απλώς κοιτώντας το αστραφτερό περίβλημα. Πρέπει να κοιτάξετε μέσα. Ίσως, τώρα που το σκέφτομαι, η παρομοίωση με τα ηλεκτρονικά να μην είναι σωστή. Στο κάτω κάτω, οι περισσότεροι θεσμοί εξελίσσονται οργανικά δεν σχεδιάζονται στην Καλιφόρνια από το ιστορικό ισοδύναμο του Στιβ Τζομπς. Ίσως να ήταν καλύτερη μια παρομοίωση με τις συλλογικές δομές που συναντάμε στον φυσικό κόσμο. Τα με- 21

15 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ λίσσια αποτελούν ένα κλασικό παράδειγμα. Από το 1714, που δημοσιεύτηκε το βιβλίο του σατιρικού συγγραφέα Μπέρναρντ Μάντεβιλ Ο μύθος των μελισσών ή ιδιωτικά ελαττώματα, δημόσια οφέλη, γίνονται συνεχώς παραλληλισμοί ανάμεσα στους ανθρώπους που δραστηριοποιούνται σε μια οικονομία της αγοράς και τις μέλισσες σε μια κυψέλη. Ο παραλληλισμός έχει κάποια πλεονεκτήματα, όπως θα δούμε, αν και στην πραγματικότητα με τις μέλισσες μοιάζουμε περισσότερο σε ό,τι αφορά την πολιτική, παρά σε ό,τι αφορά την οικονομική μας οργάνωση (κάτι που ο Μάντεβιλ αντιλαμβανόταν καλά). Το απλό επιχείρημα είναι ότι οι θεσμοί είναι για τους ανθρώπους ό,τι είναι οι κυψέλες για τις μέλισσες. Είναι δομές εντός των οποίων οργανωνόμαστε ως ομάδες. Γνωρίζουμε πότε κινούμαστε εντός τους, όπως ακριβώς η μέλισσα ξέρει πότε βρίσκεται μέσα στην κυψέλη. Οι θεσμοί έχουν όρια, συχνά δε έχουν τοίχους. Και, το σημαντικότερο απ όλα, έχουν κανόνες. Εκτός από το θεσμό, η αγγλική λέξη «institution» υποδηλώνει και το ίδρυμα, με αποτέλεσμα να εξακολουθεί να φέρνει στα μυαλά κάποιων αναγνωστών μια βικτοριανή εικόνα ασύλων για φρενοβλαβείς: βρε, τον κακόμοιρο τον Niall, κινείται μέσα σε θεσμό. εν αναφέρομαι σε αυτή την έννοια της αγγλικής λέξης. Αναφέρομαι, παραδείγματος χάρη, στους πολιτικούς θεσμούς, όπως το βρετανικό Κοινοβούλιο ή το αμερικανικό Κονγκρέσο. Όταν κάνουμε λόγο περί «δημοκρατίας», στην πραγματικότητα αναφερόμαστε σε ένα σύνολο από διαφορετικούς θεσμούς, που συμπλέκονται μεταξύ τους. Σύμφωνοι, οι άνθρωποι ρίχνουν κομμάτια χαρτί σε κάλπες. Σύμφωνοι, οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποί τους βγάζουν λόγους και ψηφίζουν σε μια μεγάλη αίθουσα συνελεύσεων. Αλλά αυτά τα πράγματα από μόνα τους δεν μας προσφέρουν αυτομάτως τη δημοκρατία. Εξωτερικά δίνεται η εντύπωση ότι οι νομοθέτες χωρών όπως η Ρωσία και η Βενεζουέλα είναι αιρετοί, καμία, όμως, από τις δύο χώρες δεν πληροί στα μάτια των αμερόληπτων παρατηρητών, πόσω μάλλον των ηγετών της τοπικής αντιπολί- 22

16 ΕΙΣΑΓΩΓΗ τευσης, τις προϋποθέσεις για να θεωρηθεί πραγματική δημοκρατία. Εξίσου σημαντικοί με τη ρίψη σταυρωμένων ή σφραγισμένων χαρτιών σε κάλπες είναι οι θεσμοί συνήθως κόμματα που ορίζουν τους υποψήφιους προς εκλογή. Εξίσου σημαντικοί με τα κόμματα είναι οι αξιωματούχοι δημόσιοι λειτουργοί, δικαστές ή συνήγοροι του πολίτη που είναι αρμόδιοι για να διασφαλίζουν τη δίκαιη διεξαγωγή των εκλογών. Κατόπιν, τεράστια σημασία έχει το πώς πραγματικά λειτουργεί το ίδιο το νομοθετικό σώμα. Ένα σώμα αιρετών αντιπροσώπων μπορεί να είναι από απολύτως κυρίαρχη οντότητα, όπως ήταν το βρετανικό Κοινοβούλιο μέχρις ότου άρχισε η διείσδυση του ευρωπαϊκού δικαίου, έως διακοσμητικό όργανο χωρίς πραγματικές εξουσίες, όπως το Συνέδριο των Αντιπροσώπων του Λαού της πάλαι ποτέ Σοβιετικής Ένωσης. Τα μέλη του μπορεί να υποστηρίζουν σθεναρά τα συμφέροντα των εκλογέων τους (ακόμα και εκείνων που ψήφισαν εναντίον τους) ή μπορεί να είναι δεμένα στο άρμα των εδραιωμένων συμφερόντων που χρηματοδότησαν τις προεκλογικές τους εκστρατείες. Τον Αύγουστο του 2011, ενώ το καθεστώς του συνταγματάρχη Καντάφι στη Λιβύη κατέρρεε, ένας ανταποκριτής του BBC στη Βεγγάζη ανακάλυψε σε έναν τοίχο κάποια αξιοσημείωτα γκράφιτι. Στην αριστερή πλευρά του τοίχου υπήρχε ένα κλασικά ευθύ επαναστατικό μήνυμα: «Ο τύραννος πρέπει να πέσει, είναι τέρας». Άμεσο και ξεκάθαρο. Στη δεξιά πλευρά, όμως, το μήνυμα μόνο απλό δεν ήταν. Έγραφε: «Θέλουμε συνταγματική διακυβέρνηση και λιγότερη εξουσία για τον πρόεδρο και να μην παραταθεί η τετραετής προεδρική θητεία». 17 Όπως (πολύ σωστά) δείχνει το παραπάνω, σε κάθε μεταπολίτευση ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες του συντάγματος, και ιδίως στους κανόνες που διέπουν τη συντακτική συνέλευση που το καταρτίζει. Ποια είναι η θέση της νομοθετικής εξουσίας σε σχέση με την εκτελεστική και τη δικαστική; Τα περισσότερα συντάγματα την καθορίζουν 23

17 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ ρητά. Πώς, όμως, συνδέονται τα όργανα της πολιτικής διακυβέρνησης με το στρατό, ζήτημα φλέγουσας σημασίας για την Αίγυπτο; Και το πράγμα δεν σταματά εκεί. Τα σύγχρονα εθνικά κράτη έχουν αναπτύξει ολόκληρη γκάμα από θεσμούς που ακόμα και πριν από εκατό χρόνια ούτε να τους φανταστεί μπορούσε κανείς, και οι οποίοι είναι αφιερωμένοι στη ρύθμιση της οικονομικής και κοινωνικής ζωής και την αναδιανομή του εισοδήματος. Το κράτος πρόνοιας δεν εντάσσεται στη δημοκρατία όπως την αντιλαμβάνονταν οι αρχαίοι Αθηναίοι. Σε όρους μελισσών, το κράτος πρόνοιας φαίνεται πως δημιουργεί έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό από κηφήνες, τους οποίους πρέπει να στηρίζουν οι εργάτριες. Επίσης, απασχολεί πάρα πολλές μέλισσες, απλώς και μόνο για τη μεταβίβαση πόρων από τις εργάτριες στους κηφήνες. Και επιδιώκει να χρηματοδοτείται συσσωρεύοντας απαιτήσεις επί του μέλλοντος, με τη μορφή του δημόσιου χρέους. Στο Κεφάλαιο 1 θα εξετάσω αυτήν, καθώς και άλλες διανεμητικές πτυχές της δημοκρατίας. Συγκεκριμένα, θα αναρωτηθώ αν είμαστε μάρτυρες μιας ουσιαστικής ρήξης αυτού που ο Έντμουντ Μπερκ αποκαλούσε συνεταιρισμό μεταξύ των γενεών. Σήμερα σχεδόν οι πάντες ισχυρίζονται ότι είναι δημοκράτες. Έχω ακούσει ακόμα και τον ισχυρισμό ότι το Κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα είναι δημοκρατικό. Απεναντίας, η λέξη «καπιταλιστικός» χρησιμοποιείται τόσο συχνά με υβριστικό τρόπο, ώστε να απαγορεύεται από τους κανόνες της ευγενούς συναναστροφής. Πώς αλληλοσυσχετίζονται οι θεσμοί του δημοκρατικού κράτους με εκείνους της οικονομίας της αγοράς; Παίζουν όντως ενεργό ρόλο οι μεγάλες εταιρείες στην πολιτική, μέσω των λόμπι και των εισφορών στις προεκλογικές εκστρατείες; Παίζουν όντως ενεργό ρόλο οι κυβερνήσεις στην οικονομική ζωή, μέσω επιδοτήσεων, δασμών και άλλων μηχανισμών διαστρέβλωσης της αγοράς ή μέσω ρυθμίσεων; Ποια είναι η σωστή ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική ελευθερία και την κρατική ρύθμιση; Το Κεφάλαιο 24

18 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 θα πραγματευτεί αυτά τα ζητήματα. Το συγκεκριμένο ερώτημα που θέτω είναι ως ποιον βαθμό το ιδιαίτερα περίπλοκο ρυθμιστικό πλαίσιο έχει καταντήσει η ασθένεια της οποίας ισχυρίζεται πως είναι η θεραπεία, διαστρεβλώνοντας και διαφθείροντας τόσο το πολιτικό όσο και το οικονομικό γίγνεσθαι. Ένα ζωτικής σημασίας θεσμικό αντίβαρο στις πράξεις των πολιτικών και οικονομικών παραγόντων είναι το κράτος δικαίου. Είναι αδιανόητο ότι η δημοκρατία ή ο καπιταλισμός θα μπορούσαν να λειτουργήσουν χωρίς ένα αποτελεσματικό σύστημα δικαιοσύνης, στο πλαίσιο του οποίου είναι δυνατή η επιβολή των κανόνων που καταστρώνει το νομοθετικό σώμα, είναι δυνατή η προστασία των δικαιωμάτων κάθε πολίτη και οι διαφορές μεταξύ πολιτών ή συλλογικών οντοτήτων μπορούν να επιλύονται με ειρηνικό και ορθολογικό τρόπο. Όμως ποιο σύστημα δικαίου είναι καλύτερο: το κοινό δίκαιο ή κάποια άλλη μορφή του; Το κράτος του ισλαμικού δικαίου (της σαρία) είναι προφανώς πολύ διαφορετικό από το κράτος δικαίου όπως το αντιλαμβανόταν ο Άγγλος πολιτικός φιλόσοφος Τζον Λοκ. Από κάποιες απόψεις, το κλειδί για τη σύγκριση διαφορετικών κωδίκων δικαίου είναι αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «νόμο των κανόνων»: ο τρόπος με τον οποίο δημιουργείται το ίδιο το δίκαιο. Σε κάποια συστήματα, όπως το Ισλάμ, οι κανόνες έχουν καθοριστεί με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια, για όλη την αιωνιότητα, από έναν θεϊκά εμπνευσμένο προφήτη. Σύμφωνα με τις πιο αυστηρές σχολές της μουσουλμανικής σκέψης, δεν γίνεται να αλλάξουν. Σε άλλα συστήματα, όπως το αγγλικό κοινό δίκαιο, οι κανόνες εξελίσσονται οργανικά, καθώς οι δικαστές ζυγίζουν τις ανταγωνιστικές αξιώσεις του δεδικασμένου και των μεταβαλλόμενων αναγκών της κοινωνίας. Στο Κεφάλαιο 3 τίθεται το ερώτημα του κατά πόσον ένα σύστημα δικαίου συγκεκριμένα, το κοινό δίκαιο είναι ανώτερο από άλλα. Θα αναρωτηθώ, επίσης, σε τι βαθμό εξακολουθεί ο αγγλόφωνος κόσμος 25

19 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ να απολαμβάνει πλεονέκτημα από αυτή την άποψη. Συγκεκριμένα, θέλω να προειδοποιήσω ότι το κράτος δικαίου κινδυνεύει τουλάχιστον σε κάποια τμήματα της «Αγγλόσφαιρας» να εκφυλιστεί σε κάτι που θα θυμίζει περισσότερο κράτος δικηγόρων. Εξυπηρετούνται πράγματι περισσότερο οι Αμερικανοί από το νομικό τους σύστημα απ ό,τι εξυπηρετούνταν οι Άγγλοι από το δικό τους την εποχή που ο Ντίκενς έγραφε τον Ζοφερό Οίκο; Τέλος, υπάρχει η κοινωνία των πολιτών. Ερμηνευμένη σωστά, αποτελεί τη σφαίρα των εθελοντικών συμπράξεων: θεσμών που καθιερώνονται από πολίτες και δεν έχουν ως αντικειμενικό σκοπό το ιδιωτικό κέρδος. Μπορεί να ποικίλλουν από σχολεία αν και στη σύγχρονη εποχή οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί θεσμοί έχουν απορροφηθεί από τη σφαίρα της πολιτικής μέχρι λέσχες αφιερωμένες σε ολόκληρη την γκάμα των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, από την αεροναυτική μέχρι τη ζωολογία. Για μία ακόμη φορά είμαστε αντιμέτωποι με τη σπουδαιότητα των κανόνων, αν και εδώ μπορεί να φαντάζουν ασήμαντοι, όπως η υποχρέωση των μελών των περισσότερων λεσχών του Λονδίνου να φορούν γραβάτα και να μη βγάζουν το σακάκι τους την ώρα του δείπνου, ακόμα και ένα αποπνικτικά ζεστό απόβραδο. Υπήρξε κάποια εποχή που ο μέσος Βρετανός ή Αμερικανός ανήκε σε έναν εκπληκτικά μεγάλο αριθμό από λέσχες και άλλους εθελοντικούς συλλόγους. Ήταν ένα από τα γνωρίσματα του αγγλόφωνου κόσμου που έκαναν τη μεγαλύτερη εντύπωση στον μεγάλο Γάλλο πολιτικό επιστήμονα Αλέξις ντε Τοκβίλ. Όμως στο Κεφάλαιο 4 θα αναρωτηθώ απλώς γιατί, άραγε, έχει πάψει να ισχύει αυτό, και πόσο μπορεί να ανθήσει μια πραγματικά ελεύθερη κοινωνία όταν απουσιάζει το είδος εκείνο της δραστήριας κοινωνίας των πολιτών που κάποτε θεωρούσαμε δεδομένο. Αποτελούν, άραγε, τα κοινωνικά δίκτυα του ιαδικτύου υποκατάστατο, από οποιαδήποτε άποψη, του παραδοσιακού συλλογικού βίου; Θα υποστηρίξω πως όχι. 26

20 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γιατί αποτυγχάνουν οι θεσμοί; Αν στη σφαίρα της πολιτικής μοιάζουμε με μέλισσες, παίζοντας τους ρόλους που μας έχουν ανατεθεί στο πλαίσιο μιας κατά βάση ιεραρχικά δομημένης κυψέλης, στη σφαίρα της οικονομίας έχουμε μεγαλύτερη ελευθερία δράσης. Εδώ οι θεσμοί μας θυμίζουν την άγρια ζωή του Σερενγκέτι, τις «ατέλειωτες πεδιάδες» της βόρειας Τανζανίας και της νότιας Κένυας. Κάποιοι είμαστε αντιλόπες, που βόσκουν καθώς κινούνται μαζί με το κοπάδι. Κάποιοι (πολύ λιγότεροι) είμαστε αρπακτικά. υστυχώς, υπάρχουν επίσης τα νεκροφάγα και τα παράσιτα. Όλα μαζί συνθέτουν ένα οικοσύστημα, όπου συνεχώς επενεργούν δαρβινικές δυνάμεις, προκαλώντας το φυσικό διαχωρισμό των πιο δυνατών από τους πιο αδύναμους. Ομοίως, στην κοινωνία των πολιτών σχηματίζουμε τις ομάδες και τις κλίκες μας με τρόπο που θυμίζει περισσότερο εκείνον των χιμπατζήδων και των μπαμπουίνων. Όπως οι λέσχες που σε εμάς τους ανθρώπους αρέσει τόσο πολύ να γινόμαστε μέλη, έτσι και ένα τσούρμο μπαμπουίνων έχει τους δικούς του κανόνες και τις δικές του ιεραρχικές δομές. Φυσικά, ο μόνος νόμος που διέπει τα άγρια ζώα της Αφρικής είναι ο περίφημος νόμος της ζούγκλας. Εμείς οι άνθρωποι διαφέρουμε. Αν και μπορεί να αφιερώσουμε μέρος της ζωής μας σε έναν δαρβινικό αγώνα, περιμένουμε να υπάρχουν κανόνες: κανόνες που να περιορίζουν τους κυβερνήτες μας κανόνες που να περιορίζουν τα αρπακτικά και τα παράσιτα που έχουν ως λεία τους τα φυτοφάγα. Σωστά ερμηνευμένο, το κράτος δικαίου δεν έχει πραγματική αναλογία στον μη ανθρώπινο κόσμο. Το πλησιέστερο που μου έρχεται στο νου είναι η ανθρωπογενής υποδομή που μας περιβάλλει, διαμορφώνοντας το τοπίο, προστατεύοντας και περιορίζοντάς μας. Το δίκαιο θέτει παραμέτρους, όπως θέτουν παραμέτρους οι τοίχοι και οι φράχτες. Από δω είναι πολύ απότομα από κει κινδυνεύεις να πνιγείς. Κάποια 27

21 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ συστήματα δικαίου θυμίζουν κεντρικά σχεδιασμένες πόλεις: σαν τη Μόσχα, με τις υπερβολικά φαρδιές λεωφόρους και τις ομογενοποιημένες πολυκατοικίες της. Άλλα θυμίζουν περισσότερο το Λονδίνο: ένα ασχεδίαστο σύμπλεγμα από ανομοιογενείς δρόμους και ιδιόμορφα κτίρια, οργανικό προϊόν αιώνων οικοδόμησης και ανοικοδόμησης από κατόχους ιδιωτικής και δημόσιας ακίνητης περιουσίας. Αυτό που κάνει τόσο ενδιαφέρουσα τη μελέτη των ανθρώπων ο λόγος για τον οποίο είμαι ιστορικός και όχι ζωολόγος είναι ότι οι ζωές μας συνδυάζουν όλα αυτά τα στοιχεία. Κινούμαστε ταυτοχρόνως σε έναν αριθμό θεσμών τόσο μεγάλο, ώστε σαστίζει ο νους. Είμαστε την ίδια στιγμή πολίτες, κάτοικοι και φορολογούμενοι κρατών μέτοχοι, διευθυντές και υπάλληλοι διάδικοι, κατηγορούμενοι, δικαστές και ένορκοι απλά μέλη, αξιωματούχοι και μέλη διοικητικού συμβουλίου σε λέσχες. Ο ρόλος του Homo economicus είναι απλώς ένας από τους πολλούς ρόλους που παίζουμε. Το βασικό είναι πως, όταν αθροίζουμε τα συστατικά τους μέρη, δεν είναι όλα τα σύνολα θεσμών ίσα. Υπάρχουν καλοί και κακοί συνδυασμοί. Σε κάποια σύνολα θεσμών οι άνθρωποι μπορούν να ευημερούν ελεύθερα ως άτομα, ως οικογένειες, ως κοινότητες. Αυτό συμβαίνει επειδή οι θεσμοί ουσιαστικά μας δίνουν κίνητρα να κάνουμε καλά πράγματα όπως, λόγου χάρη, να επινοούμε νέες και πιο αποδοτικές μεθόδους εργασίας ή να συνεργαζόμαστε με τους γείτονές μας αντί να προσπαθούμε να τους δολοφονήσουμε. Απεναντίας, υπάρχουν θεσμικά πλαίσια που έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα: δίνουν κίνητρα κακής συμπεριφοράς, όπως το να σκοτώνουμε όσους μας ενοχλούν ή να κλέβουμε πράγματα που λιμπιζόμαστε ή να περνάμε την ώρα μας άπραγοι. Όπου επικρατούν οι κακοί θεσμοί, οι άνθρωποι μένουν εγκλωβισμένοι σε φαύλους κύκλους άγνοιας, κακής υγείας, φτώχειας και, συχνά, βίας. υστυχώς, η ιστορία δείχνει ότι τα ανεπαρκή αυτά πλαίσια είναι περισσότερα από τα καλά. Είναι δύσκολο να επιτευχθεί 28

22 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ένα πραγματικά καλό σύνολο θεσμών. Αντιθέτως, είναι εύκολο να μείνει κανείς προσκολλημένος σε κακούς θεσμούς. Και γι αυτό οι περισσότερες χώρες παραμένουν κατά το μεγαλύτερο μέρος του ρου της ιστορίας βυθισμένες στη φτώχεια, την αμορφωσιά, τις αρρώστιες και τις αιματοχυσίες. Θαυμάζω το έργο της σύγχρονης κοινωνικής επιστήμης που κάνει διάκριση ανάμεσα σε ανοικτά και κλειστά σύνολα θεσμών, 18 αλλά ως ιστορικός θεωρώ ότι αυτή η διάκριση είναι υπεραπλουστευτική. Κι αυτό επειδή ένα από τα αινίγματα της σύγχρονης ιστορίας είναι ότι κάποιες επιτυχημένες κοινωνίες όπως η Αγγλία του 18ου αιώνα είχαν συχνά θεσμούς που σήμερα οι περισσότεροι θα ένιωθαν την ανάγκη να καταδικάσουν. Τη βικτωριανή εποχή, η Αγγλία της ανοβεριανής δυναστείας ήδη φάνταζε, εκ των υστέρων, σκανδαλωδώς διεφθαρμένη. Ακόμα και στη δεκαετία του 1850, το κράτος δικαίου της Αγγλίας εξακολουθούσε για τον Κάρολο Ντίκενς να αποτελεί αντικείμενο περιφρόνησης, όχι θαυμασμού. Επιπλέον, η ιστορική προσέγγιση αποκαλύπτει κάτι που συχνά παραβλέπεται. Το ότι οι κοινωνίες με κακούς θεσμούς πρέπει να αποκτήσουν καλύτερους είναι σίγουρα επιθυμητό. Σήμερα βλέπουμε αυτή τη διαδικασία να βρίσκεται σε εξέλιξη σε ολόκληρο τον κόσμο, σε μεγάλο μέρος της Ασίας, σε τμήματα της Νότιας Αμερικής, ακόμα και στην Αφρική. Αλλά ταυτόχρονα βρίσκεται σε εξέλιξη μια πιο ύπουλη διαδικασία, στο πλαίσιο της οποίας κοινωνίες με καλούς θεσμούς σταδιακά αποκτούν χειρότερους. Γιατί συμβαίνει αυτό; Ποιοι ακριβώς είναι οι εχθροί του κράτους δικαίου, οι υπεύθυνοι για τον καταφανή εκφυλισμό των θεσμών μας σε αμφότερες τις πλευρές του Ατλαντικού; Για τις απαντήσεις μου σε αυτές τις ερωτήσεις οφείλω πολλά σε ένα μεγάλο, πλέον, σώμα ακαδημαϊκής βιβλιογραφίας. Στις σημαντικές επιρροές στη σκέψη μου περιλαμβάνονται ο Douglass North, στον οποίο απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Οικονομίας για το έργο 29

23 Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΚΦΥΛΙΣΜΟΣ του σχετικά με τους θεσμούς ο διαπρεπής οικονομολόγος της σύγχρονης Αφρικής, Paul Collier, συγγραφέας των βιβλίων The Bottom Billion και Plundered Planet ο Περουβιανός Hernando de Soto, οικονομολόγος και συγγραφέας του βιβλίου Το μυστήριο του κεφαλαίου ο Andrei Shleifer και οι πολυάριθμοι συγγραφείς με τους οποίους συνεργάζεται, οι οποίοι έχουν αναπτύξει μια πρωτοποριακή οικονομική προσέγγιση της συγκριτικής μελέτης των νομικών συστημάτων και τέλος, ο Jim Robinson και ο Daron Acemoglu, των οποίων το βιβλίο Why Nations Fail θέτει ερωτήματα παρόμοια με εκείνα που ενδιαφέρουν και εμένα. Η πνευματική οφειλή μου έναντι αυτών, αλλά και των άλλων μελετητών που μνημονεύονται στις σημειώσεις, είναι πολύ μεγάλη. Ωστόσο, θα ήταν οι πρώτοι που θα συμφωνούσαν ότι έχει δοθεί πολύ μεγαλύτερη προσοχή στο ερώτημα του γιατί οι φτωχές χώρες παραμένουν φτωχές και όχι στο ερώτημα του γιατί πλούσιες χώρες βυθίζονται ξανά στη φτώχεια ένα φαινόμενο κάπως λιγότερο συχνό. Εκείνο που με νοιάζει εδώ δεν είναι η οικονομική ανάπτυξη, αλλά μάλλον η αντίρροπη διεργασία του θεσμικού εκφυλισμού. Το γενικό μου ερώτημα είναι το εξής: τι ακριβώς έχει πάει στραβά στον δυτικό κόσμο της εποχής μας; Απαντώ το ερώτημα πεπεισμένος ότι, μέχρι να κατανοήσουμε την πραγματική φύση του εκφυλισμού μας, θα χάνουμε τον καιρό μας, εφαρμόζοντας κομπογιαννίτικες συνταγές σε απλά συμπτώματα. Με παρακινεί, επίσης, ο φόβος ότι, όλως παραδόξως, η οικονομική στασιμότητα του κράτους μπορεί να έχει επικίνδυνα δυναμικές πολιτικές συνέπειες. 30

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Πρόλογος Ευχαριστίες Βιογραφικά συγγραφέων ΜΕΡΟΣ 1 Εισαγωγή 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία 1.1 Πώς αντιμετωπίζουν οι οικονομολόγοι τις επιλογές 1.2 Τα οικονομικά ζητήματα 1.3 Σπανιότητα και ανταγωνιστική

Διαβάστε περισσότερα

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς:

Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων. Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: Καθοδηγόντας την ανάπτυξη: αγορές εναντίον ελέγχων Δύο διαφορετικά συστήματα καθοδήγησης της ανάπτυξης εκ μέρους της αγοράς: 1) Το πρώτο σύστημα είναι η καπιταλιστική οικονομία ή οικονομία της αγοράς:

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ ΠΡΟΝΚ 3 Ο ΕΛΕΦΑΝΤΑΣ ΤΗΣ ΕΡΙΚΑΣ Τίτλος πρωτοτύπου: ERICA S ELEPHANT Συγγραφέας: Sylvia Bishop Μετάφραση: Αργυρώ Πιπίνη Επιμέλεια- ιόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου Text Sylvia Bishop,

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ;

Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Ενημερωτικό δελτίο 1 ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ Η ΕΕ ΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ; Από την έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης, η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με χαμηλά επίπεδα επενδύσεων. Απαιτούνται

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής Γνωρίζετε τι είναι οι Η.Π.Α σήμερα; Θα δούμε πώς δημιουργήθηκαν και ποια είναι τα θεμέλια της ισχύος τους. Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 19 Οδηγός περιήγησης 25 Πλαίσια 28 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 35 Βιογραφικά συγγραφέων 36 ΜΕΡΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 37 1 Η οικονομική επιστήμη και η οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΓΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Κράτος Πρόνοιας, Δεξιότητες και Εκπαίδευση

ΣΥΚΓΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Κράτος Πρόνοιας, Δεξιότητες και Εκπαίδευση ΣΥΚΓΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Κράτος Πρόνοιας, Δεξιότητες και Εκπαίδευση Όπως είδαμε, η θεωρία των προνοιακών παραγωγικών συστημάτων (welfare production regimes WPR), συνδέει το μοντέλο καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Σημείωμα για το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής για τον μηχανισμό στήριξης από την Ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2/5/2010

Σημείωμα για το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής για τον μηχανισμό στήριξης από την Ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2/5/2010 Σημείωμα για το Πρόγραμμα Οικονομικής Πολιτικής για τον μηχανισμό στήριξης από την Ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο 2/5/2010 Η Ελλάδα, με τη συμφωνία του προγράμματος οικονομικής πολιτικής ολοκληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση

Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση Έκθεση UNICEF: ΠΡΟΟ ΟΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙ ΙΑ - Νο2 Πηγή: http://www.unicef.gr/reports/pfc05a.php Ισότητα των Φύλων και Εκπαίδευση Ηµεροµηνία έκδοσης: 18 Απριλίου 2005 Η ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΟΡΙΤΣΙΩΝ ΕΠΕΚΤΕΙΝΕΤΑΙ ΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

Το όφελος του διεθνούς εμπορίου η πιο αποτελεσματική απασχόληση των παραγωγικών δυνάμεων του κόσμου.

Το όφελος του διεθνούς εμπορίου η πιο αποτελεσματική απασχόληση των παραγωγικών δυνάμεων του κόσμου. ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΘΑΝΑΣΗΣ ΚΑΖΑΝΑΣ Το όφελος του διεθνούς εμπορίου η πιο αποτελεσματική απασχόληση των

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας Σάββατο 16 Απριλίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Βέροιας Σάββατο 16 Απριλίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε Μαθηματικά και Οικονομικά στις ΗΠΑ (1974) και στην Αγγλία (1978). Στη δεκαετία του 1980 εργάστηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Βρυξέλλες. Από το 1990

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία και Κοινωνία

Τεχνολογία και Κοινωνία 1 Τεχνολογία και Κοινωνία Μάθηµα 7 ο Δηµήτρης Τσέλιος Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας 2 Περιεχόµενο του µαθήµατος Το άνοιγµα της ψαλίδας «Η ανισορροπία µεταξύ πλουσίων και φτωχών είναι η παλαιότερη και

Διαβάστε περισσότερα

Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2013 και η Ελλάδα

Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2013 και η Ελλάδα Βασικές διαπιστώσεις Μέρος Πρώτο Το διεθνές οικονομικό περιβάλλον κατά το 2013 και η Ελλάδα Η παγκόσμια οικονομική δραστηριότητα παρέμεινε ασθενής και επιβραδύνθηκε περαιτέρω το 2013 (2,9% από 3,2% το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Ι Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Κουτεντάκης Φραγκίσκος - Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

'Ολα τα σκληρά νέα μέτρα για την διάσωση της οικονομίας, και τα ποσά που θα εξοικονομηθούν από αυτά.

'Ολα τα σκληρά νέα μέτρα για την διάσωση της οικονομίας, και τα ποσά που θα εξοικονομηθούν από αυτά. Ολα τα σκληρά νέα μέτρα για την διάσωση της οικονομίας, και τα ποσά που θα εξοικονομηθούν από αυτά. Η Ελλάδα, με τη συμφωνία του προγράμματος οικονομικής πολιτικής ολοκληρώνει σχεδόν τις διαδικασίες που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από την έναρξη της παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Σεπτέμβριος Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Σεπτέμβριος Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του ξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής ιεθνούς μπορίου Σεπτέμβριος 2007 Όνομα: πώνυμο: ριθμός Μητρώου: Έτος: πιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Πρόλογος...21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγικές Έννοιες... 25 1.1 Η Οικονομική Επιστήμη και οι Σχολές Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική.

Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Η Αγγλία και οι αποικίες της στην Αμερική. Κατά το 18 ο αιώνα η Αγγλία κατείχε δεκατρείς αποικίες στην Αμερική. Οι αποικίες αυτές παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές που οφείλονταν: - Στη διαφορετική προέλευση

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΕΛΑ ΟΥΣΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΜΙΚΡΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΚΡΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ Νο2 ιεύθυνση σειράς: Μπάμπης Παπαδημητρίου ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Επιμέλεια- ιόρθωση: Συλβί Ρηγοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι, Ευχαριστώ για την παρουσία σας σημερινή εκδήλωση. Ευχαριστώ επίσης την Ο.Κ.Ε. και το Πρόεδρό της, κ. Πολυζωγόπουλο, για την τιμή που μου έκαναν να μου ζητήσουν να μιλήσω

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΙΙ Ενότητα 6: Δημόσιο Χρέος και Ελλείμματα του Κρατικού Προϋπολογισμού Κουτεντάκης Φραγκίσκος Γαληνού Αργυρώ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη

www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη www.share-project.org Αποτελέσματα από την έρευνα 50+ στην Ευρώπη Τι συμβαίνει από εδώ και πέρα Το αμέσως επόμενο βήμα της έρευνας 50+ στην Ευρώπη είναι η προσθήκη, στην υπάρχουσα βάση δεδομένων, πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

EB ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Μετεκλογική ανάλυση Προφίλ χώρας: ευρωπαϊκός μέσος όρος και αποτελέσματα για την Ελλάδα

EB ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Μετεκλογική ανάλυση Προφίλ χώρας: ευρωπαϊκός μέσος όρος και αποτελέσματα για την Ελλάδα Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας Διεύθυνση Γ Σχέσεις με τους Πολίτες ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ 30/09/2009 EB71.3 - ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2009 Μετεκλογική ανάλυση Προφίλ χώρας: ευρωπαϊκός μέσος όρος και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ. Φορολογική Πολιτική και Οικονομική Ανάπτυξη

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ. Φορολογική Πολιτική και Οικονομική Ανάπτυξη ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Φορολογική Πολιτική και Οικονομική Ανάπτυξη Στόχος μαθήματος Κατανόηση των τρόπων με τους οποίους η φορολογική πολιτική μπορεί να επηρεάσει την ευημερία μιας κοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε

Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε Κυρίες και κύριοι, θα μιλήσω αγγλικά. Είναι ένας τρόπος για να προσπαθήσω να γεφυρώσω το χάσμα επικοινωνίας που υπάρχει συνήθως όταν χρησιμοποιούμε διαφορετικές γλώσσες. Η γλώσσα των επιχειρηματιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας Η θεωρία VoC, βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ανάλυση των δύο βασικών μοντέλων καπιταλισμού των φιλελεύθερων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2009

ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2009 Γενική ιεύθυνση Επικοινωνίας ιεύθυνση Γ Σχέσεις µε τους πολίτες ΜΟΝΑ Α ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2009 Στρασβούργο, 12 εκεµβρίου 2008 Ευρωβαρόµετρο Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Τακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Κυριάκος Φιλίνης Εργασιακές Σχέσεις και Αγορά Εργασίας Τα βασικά μεγέθη της αγοράς εργασίας Απασχολούμενοι είναι τα άτομα που απασχολούνται έναντι αμοιβής. Το ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

TO BHMA ΠΟΣΑ ΜΑΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ

TO BHMA ΠΟΣΑ ΜΑΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ TO BHMA ΠΟΣΑ ΜΑΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ Ειδική έκδοση για την εφημερίδα TO BHMA ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ζώης Τσώλης Η ειδική αυτή έκδοση για την εφημερίδα TO BHMA είναι φωτογραφική αναπαραγωγή της απόρρητης έκθεσης του Γενικού Λογιστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜAΚΡΟ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜAΚΡΟ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΚΡΟ 1. Όταν η συνάρτηση κατανάλωσης είναι ευθεία γραµµή και υπάρχει αυτόνοµη κατανάλωση, τότε η οριακή ροπή προς κατανάλωση είναι: α. πάντοτε σταθερή, όπως και η µέση ροπή προς

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία

Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Τρία ιαγράµµατα, Μία Ιστορία Ευκλείδης Τσακαλώτος Ειδική Έκδοση Οικονοµία και Κρίση ΑΥΓΗ 28/2/10 Αν, όπως λένε, µια εικόνα ισοδυναµεί µε χίλιες ιστορίες, σκεφτείτε πόσες ιστορίες εµπεριέχονται σε τρία

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστίες του εκδότη Πρόλογος [Mέρος 1] Εισαγωγή

Ευχαριστίες του εκδότη Πρόλογος [Mέρος 1] Εισαγωγή Πίνακας περιεχομένων Ευχαριστίες του εκδότη.................................................... 13 Πρόλογος............................................................... 15 [Mέρος 1] Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ 1. Οι επενδύσεις σε μια κλειστή οικονομία χρηματοδοτούνται από: α. το σύνολο των αποταμιεύσεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. β. μόνο τις ιδιωτικές αποταμιεύσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης.

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Ευρωπαϊκή Οικονομία Νίκος Κουτσιαράς σε συνεργασία με την Ειρήνη Τσακνάκη Πηγές- Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής

Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Η Ελλάδα δεν είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση: Η αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, η κατάρρευση των περιφερειακών οικονομιών και οι επιλογές πολιτικής Ηλίας Κικίλιας Διευθυντής Ερευνών Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ»

Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου. «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Ομιλία Γιάννου Παπαντωνίου στην εκδήλωση του ΚΕΠΠ με θέμα : «Μετά από 10 χρόνια: η Δυναμική του Ευρώ» Αίθουσα Παλαιάς Βουλής Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2009 Με ιδιαίτερη ικανοποίηση μετέχω στη σημερινή συζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1

Παγκόσμια οικονομία. Διεθνές περιβάλλον 1 Παγκόσμια οικονομία Διεθνές περιβάλλον 1 Επιλεγμένοι δείκτες ασιατικών χωρών Διεθνές περιβάλλον 2 Αλλαγές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον Πρωτεύον ρόλος της κίνησης στην κίνηση των κεφαλαίων σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY

ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ MAIN OPPOSITION LEADER, PRESIDENT OF NEW DEMOCRACY PARTY AT THE WORLD IN 2017 GALA DINNER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2017 1 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΜΗΤΣΟΤΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. www.kas.de ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΗΜΕΡΙΑ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ www.kas.de ΣΕΛΊΔΑ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ 3 ΠΡΟΟΙΜΙΟ 3 ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ 1. Κανονιστικό πλαίσιο του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Η διδακτέα ύλη περιλαμβάνει τις ακόλουθες ενότητες του βιβλίου των κ.κ. Μάραντου και Θεριανού: ΚΕΦ. 1: Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1.1 Άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

13/1/2010. Οικονομική της Τεχνολογίας. Ερωτήματα προς συζήτηση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας και Διοίκησης Οικονομική της Τεχνολογίας Διάλεξη 6 η: Οικονομική Θεωρία και το Ζήτημα της Τεχνολογικής Αλλαγής: & II 1 Ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD TO THE 20 th ROUNDTABLE WITH THE GOVERNMENT OF GREECE EUROPE: SHAKEN AND STIRRED? GREECE: A SKILFUL ACORBAT?

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές

Οικονομικές εξελίξεις και προοπτικές ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH 1 Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou,

Διαβάστε περισσότερα

Η συγκεκριµένη ποσοστιαία αύξηση είναι υψηλότερη σε σύγκριση µε την αρχική πρόβλεψη για άνοδο του ΑΕΠ κατά 0,6% το 2014.

Η συγκεκριµένη ποσοστιαία αύξηση είναι υψηλότερη σε σύγκριση µε την αρχική πρόβλεψη για άνοδο του ΑΕΠ κατά 0,6% το 2014. Εβδοµαδιαία ανασκόπηση 09/02-13/02/2015 Άκρως ενδιαφέρουσα αναµένεται η συνάντηση στο Eurogroup της ευτέρας όπου η Ελλάδα ευελπιστεί σε αµοιβαία σύγκλιση και λύση στο θέµα διαχείρισης του χρέους. Οι τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

51. Στο σημείο Α του παρακάτω διαγράμματος IS-LM υπάρχει: r LM Α IS α. ισορροπία στις αγορές αγαθών και χρήματος. β. ισορροπία στην αγορά αγαθών και υπερβάλλουσα προσφορά στην αγορά χρήματος. γ. ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης.

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Ευρωπαϊκή Οικονομία Νίκος Κουτσιαράς σε συνεργασία με την Ειρήνη Τσακνάκη Πηγές- Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ

ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Δελτίο Τύπου ΝΕΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ Παγκόσμια Έρευνα του Boston Consulting Group για λογαριασμό της Ciett αποκαλύπτει πώς οι παλαιωμένες

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων

Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ενότητα 8: Περιβάλλον και Διοίκηση Ανθρώπινων Πόρων Ειρήνη Τριάρχη Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Γενική Συνέλευση. Πέμπτη, 24 Ιουνίου Ομιλία του Προέδρου, κ. ΒΑΣΙΛΗ Θ. ΡΑΠΑΝΟΥ

Γενική Συνέλευση. Πέμπτη, 24 Ιουνίου Ομιλία του Προέδρου, κ. ΒΑΣΙΛΗ Θ. ΡΑΠΑΝΟΥ Γενική Συνέλευση Πέμπτη, 24 Ιουνίου 2010 Ομιλία του Προέδρου, κ. ΒΑΣΙΛΗ Θ. ΡΑΠΑΝΟΥ Κύριε Υπουργέ, Κυρίες και κύριοι, Η σημερινή ετήσια γενική συνέλευση της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών γίνεται σε μια περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ ΑΔΕΔΥ ΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΤΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ 2006-2016 κυριότερα συμπεράσματα 2016 Δεκέμβριος 2016 ΟΙ ΜΙΣΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ της Γενικής Κυβέρνησης Οι μισθολογικές δαπάνες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ (Μακροοικονομική) Mankiw Gregory N., Taylor Mark P. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΖΙΟΛΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Η συνολική οικονομική δραστηριότητα είναι ένας σημαντικός παράγοντας που

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομος πίνακας περιεχομένων

Σύντομος πίνακας περιεχομένων Σύντομος πίνακας περιεχομένων Πρόλογος 15 Οδηγός περιήγησης 21 Πλαίσια 24 Ευχαριστίες της ενδέκατης αγγλικής έκδοσης 27 Βιογραφικά συγγραφέων 28 ΜΕΡΟΣ 4 ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ 29 15 Εισαγωγή στη μακροοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Προτεραιότητες για την περίοδο

Προτεραιότητες για την περίοδο Προτεραιότητες για την περίοδο 2014-2019 Ποιοί είμαστε Είμαστε η μεγαλύτερη πολιτική οικογένεια της Ευρώπης και η δράση μας αναπτύσσεται με γνώμονα ένα κεντροδεξιό πολιτικό όραμα. Είμαστε η Κοινοβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία της Εμπορικής Πολιτικής

Η Θεωρία της Εμπορικής Πολιτικής Η Θεωρία της Εμπορικής Πολιτικής Περιεχόμενα Κεφαλαίου Α. Το Περιεχόμενο της Εμπορικής Πολιτικής Οι Δασμοί στις Εισαγωγές Τα μη Δασμολογικά Μέσα Προστασίας Β. Προστατευτισμός ή Ελεύθερο Εμπόριο Τα βασικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ

ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑΤΙ Ο ΚΕΥΝΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ Ernest Mandel Το λυκόφως του μονεταρισμού Ernest Mandel Γιατί ο Κέυνς δεν είναι η απάντηση Το Λυκόφως του Μονεταρισμού (1992) Καθώς οι καταστροφικές συνέπειες των πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ERSA ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ (RSAI, ERSA) Οικονομική Κρίση και Πολιτικές Ανάπτυξης και Συνοχής 10ο Τακτικό Επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης.

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Ευρωπαϊκή Οικονομία Νίκος Κουτσιαράς σε συνεργασία με την Ειρήνη Τσακνάκη Πηγές- Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Η Εκτελεστική Εξουσία Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Εκτελεστική εξουσία -Πρόκειται για την πιο απαραίτητη συνιστώσα της διακυβέρνησης. -Η εκτελεστική εξουσία διαχωρίζεται ανάμεσα στο πολιτικό σκέλος, που χαράσσει

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμένα από τα βασικά Συμπεράσματα της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση 2017

Ορισμένα από τα βασικά Συμπεράσματα της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση 2017 Ορισμένα από τα βασικά Συμπεράσματα της Έκθεσης του ΙΝΕ ΓΣΕΕ για την Ελληνική Οικονομία και την Απασχόληση 2017 Η ασκούμενη πολιτική δημοσιονομικής λιτότητας έχει φτάσει σε ακραία όρια τόσο ως προς τη

Διαβάστε περισσότερα

þÿœ±á Â, ¹ÎÁ³  Neapolis University þÿ º±Ê

þÿœ±á Â, ¹ÎÁ³  Neapolis University þÿ º±Ê Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2013-01-14 þÿ Á  ¼¹± ±À ĵ»µÃ¼±Ä¹ºÌĵÁ þÿœ±á Â, ¹ÎÁ³  þÿ º±Ê http://hdl.handle.net/11728/8986

Διαβάστε περισσότερα

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08)

(συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) (συνέντευξη: ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84, ο σφυγμός της μέρας, 06/02/08) Φ.Κ.: ας επιστρέψουμε τώρα στο μεγάλο θέμα της ημέρας σε παγκόσμια κλίμακα, της Αμερικάνικές προκριματικές εκλογές. Πήραμε

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαλίτσης Κων/νος 23/7/2015 Αναπληρωτής Γραμματέας Υγείας Πρόνοιας & Κοιν. Μέριμνας ΑΝΕΛ Υπεύθυνος Υπο-Γραμματείας Κοιν.

Μιχαλίτσης Κων/νος 23/7/2015 Αναπληρωτής Γραμματέας Υγείας Πρόνοιας & Κοιν. Μέριμνας ΑΝΕΛ Υπεύθυνος Υπο-Γραμματείας Κοιν. Κοινωνική Ασφάλιση Μια προσέγγιση στρατηγικής για ουσιαστική μεταρρύθμιση Περιγραφή Το ασφαλιστικό σύστημα βρίσκεται σε κατάσταση συνεχούς κρίσης τα τελευταία τριάντα χρόνια με κυρίαρχο χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ. Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1

Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ. Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Η ΧΡΗΜΑΤΟΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Συνοπτικό συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Οκτώβριος 2008 1. Η κρίση είναι αμερικανική και όχι παγκόσμια. Όμως γίνεται παγκόσμια αν δεν αντιμετωπιστεί

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. στην εκδήλωση του Economia Business Tank. και της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών. με θέμα :

Ομιλία κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. στην εκδήλωση του Economia Business Tank. και της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών. με θέμα : Ομιλία κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου στην εκδήλωση του Economia Business Tank και της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών με θέμα : «Η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση και η Ελλάδα» Αμφιθέατρο Μεγάρου Καρατζά, Αιόλου 82-84

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ Σύντομα Περιεχόμενα Μέρος Ι. Εισαγωγή στην οικονομική επιστήμη Κεφάλαιο 1 Οι αρχές και η πρακτική της οικονομικής επιστήμης Κεφάλαιο 2 Οικονομικοί μέθοδοι και οικονομικά ερωτήματα Κεφάλαιο 3 Αριστοποίηση:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την έξοδο από την κρίση και η συμβολή του για μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Χάουσμαν: Η λύση βρίσκεται στις εξαγωγές Κέρδος online 10/6/2011 15:26 http://www.kerdos.gr/default.aspx?id=1511781&nt=103 Περισσότερα προβλήματα θα δημιουργούσε παρά θα επέλυε τυχόν έξοδος της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα