«Ο Ρίτσος στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας» *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Ο Ρίτσος στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας» *"

Transcript

1 ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ, Δρ.Φ. Δημοσιεύθηκε στο φιλολογικό περιοδ. Ήριννα (Δωδεκανήσου), τχ. 3 (Ιαν. 2010), σσ «Ο Ρίτσος στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας» * < ΠΕΡΙΛΗΨΗ > στην Έρη Ρίτσου Η εργασία εξετάζει τα ίχνη της ποίησης του Γιάννη Ρίτσου στα ανθολόγια Λογοτεχνίας και στις τρεις βαθμίδες της σχολικής εκπαίδευσης, από το Δημοτικό ώς και το Λύκειο. Η περιγραφή έχει στόχο να δείξει ποια εικόνα της πληθωρικής αλλά και ανήσυχης φύσης αυτού του δημιουργού εμπεδώνεται από νωρίς στη συνείδηση και λογοτεχνική κουλτούρα των μαθητών και να καταδείξει τα όριά της σε σύγκριση με το «αληθινό πρόσωπο» του ποιητή (αυτό που αναδεικνύει η πολύμορφη τέχνη του και η «στρατευμένη» ποιητική του κατά βάθος). Η διαπίστωση των επιλογών και, κυρίως, των κενών, από το έργο του Ρίτσου, στην υφιστάμενη ύλη των εγχειριδίων οδηγεί σε προτάσεις τόσο στο επίπεδο του υλικού των κειμένων όσο και στο επίπεδο της διδακτικής που θα μπορούσαν να κάνουν πιο γόνιμο, πιο επικαιροποιημένο τον διάλογο του ποιητή «της Ρωμιοσύνης» με τη νέα γενιά, απαντούν, μ ένα λόγο, ή φιλοδοξούν να απαντήσουν στο ζητούμενο: γιατί μας ενδιαφέρει ο Ρίτσος σήμερα. * Τι διδάσκονται από Ρίτσο τα ελληνόπουλα στο δημόσιο σχολείο; Το αφετηριακό αυτό ερώτημα που συμπαρασύρει και ένα δεύτερο εύλογο: πώς διδάσκονται την ποίηση του Ρίτσου με κίνησε να ρίξω μια ματιά στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου. 1 Από την ανάλυση περιεχομένου προέκυψαν μερικές χρήσιμες διαπιστώσεις, τις οποίες καταθέτω εδώ, με την ελπίδα να προκύψει ένας γόνιμος στοχασμός ή «αναστοχασμός», όπως σήμερα είναι της μόδας να λέγεται για τις δυνατές ή και αναγκαίες τροποποιήσεις του υλικού αυτού, που συνεπάγονται αυτόματα και αλλαγές, «στοχαστικές προσαρμογές» (για να θυμηθούμε τον Καβάφη), στη διδακτική προσέγγιση των ανθολογημένων κειμένων του εμβληματικού αυτού ποιητή. Καταρχήν, να ξεκαθαρίσουμε: γιατί «εμβληματικού»; Ερώτημα, πίσω από το οποίο υποβόσκει το ουσιαστικό ζητούμενο: γιατί ενδιαφέρει να διδάσκουμε Ρίτσο έως σήμερα; Θα δώσω καταρχάς δύο, ίσως όχι τόσο αυτονόητες, εννοώ τρέχουσες, απαντήσεις. Ελπίζω στο τέλος της εργασίας, από την ενδιάμεση ανάλυση να έχει προκύψει αυτόδηλη μια καλύτερη, δηλαδή πιο καίρια απάντηση. Λοιπόν, η πρώτη απάντηση είναι ότι πρόκειται για έναν «εμβληματικό ποιητή», όχι μόνο ή όχι τόσο «της γενιάς του», των «μεταπολεμικών» λεγόμενων «στρατευμένων» ποιητών που βίωσαν την Κατοχή και την Αντίσταση, τον Εμφύλιο και την ήττα της Αριστεράς στο πεδίο της μάχης αλλά και ιδεολογικά, μετά την «αποσταλινοποίηση». Λέω «όχι τόσο της γενιάς του», γιατί, παρά το γεγονός ότι ο Ρίτσος θεωρείται ο ποιητής-προπάτορας, ο προεξάρχων του κύκλου αυτού των «χαμένων ποιητών» (παραφράζω την έκφραση «ποίηση της ήττας» με την οποία έχουμε συνηθίσει να τους συνδέουμε), η γενική όψη του ποιητικού βίου και της κομματικής πολιτείας του δείχνει ότι ο Ρίτσος δεν ήταν «ποιητής της ήττας»: δεν δέχτηκε, με τον τρόπο που άλλοι ποιητές-σύντροφοι (ο Αλεξάνδρου, ο Αναγνωστάκης, ο Πατρίκιος και άλλοι πολλοί) εσωτερίκευσαν τη «ματαιωμένη ουτοπία» του κομμουνισμού, την πραγματικότητα αυτή. Αντιθέτως, φαίνεται πως ο Ρίτσος απέφυγε;/παρέκαμψε; -λιγότερο ή περισσότερο * Η εργασία αυτή διαβάστηκε στην Ημερίδα για τον Ρίτσο (Λευκωσία, 12 Δεκεμβρίου 2009) που συνδιοργάνωσαν το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο με τον Σύνδεσμο Ελλήνων Κυπρίων Φιλολόγων. Η παρούσα μορφή παρουσιάζει μικρές διαφορές και προσθήκες σε σχέση με το δημοσίευμα στο περιοδικό Ήριννα, τχ. 3 (Ιανουάριος 2010), σσ Χρησιμοποίησα ως πηγές: το θεματικό Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων» για το Δημοτικό (3 τεύχη) το θεματικό ανθολόγιο Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» για το Γυμνάσιο (3 τεύχη) το ιστορικογραμματολογικό ανθολόγιο Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας για το Λύκειο (3 τεύχη για το μάθημα «Γενικής Παιδείας»: ο Ρίτσος ανθολογείται στο τεύχος για τη Β Λυκείου αντιπροσωπεύεται επίσης, με τη Σονάτα του Σεληνόφωτος, στο εγχειρίδιο «θεωρητικής κατεύθυνσης» της Γ Λυκείου) επιπλέον στην Κύπρο: Ανθολογία Νεοελληνικής Ποίησης για την τρίτη Λυκείου, ΥΠΠ Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία. Σημειώνω ότι εξετάστηκαν επίσης τα συνοδευτικά βιβλία του Καθηγητή, αλλά η εργασία αυτή επικεντρώνεται και ελέγχει το περιεχόμενο των βασικών εγχειριδίων που χρησιμοποιεί ο μαθητικός πληθυσμός.

2 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 2 τεχνηέντως- την επώδυνη διαδικασία της ιδεολογικής κρίσης και εξόδου, και έμεινε σταθερά ώς το τέλος της ζωής του βάρδος της «ορθόδοξης» κομμουνιστικής Αριστεράς. Επομένως, το «εμβληματικός» είναι ένας χαρακτηρισμός δεκτός μεν, αλλά σε μια ευρύτερη προοπτική: αυτή, που η μακράς διάρκειας και μεγάλης πνοής δημιουργική του προσπάθεια επιβάλλει. Όπως εύστοχα σημειώνει η Χρύσα Προκοπάκη στην Εισαγωγή της στην Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου, «αν κάποιος θά θελε να διαβάσει την ιστορία του [20ού] αιώνα, θα την έβρισκε ακέρια στην ποίηση του Ρίτσου» 2 ένας εμβληματικός ποιητής «του αιώνα» είναι -νομίζω- ένα ισχυρό κίνητρο, περιέργειας έστω, για μαθητές και διδάσκοντες. Η δεύτερη απάντηση είναι ότι ο Ρίτσος είναι πολλά πρόσωπα μαζί: ένας πρωτεϊκός δημιουργός, που θα ήταν απλουστευτικό να τον περιορίσουμε μόνο στον χώρο της ποίησης, έστω κι αν αυτό είναι το κύριο πεδίο δράσης του υπάρχουν όμως και άλλα: η ζωγραφική, η μουσική, το θέατρο (θυμίζω τη μορφή πολλών ώριμων έργων του), το μυθιστόρημα (θυμίζω την εννεαλογία που συνιστά και το ύστατο εν ζωή καταπίστευμά του: το Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων), τα δοκίμιά του, ευάριθμα αλλά σημαντικά, κλπ. Εξίσου, ίσως και περισσότερο απλουστευτικό θα ήταν να περιορίσουμε την εμβέλεια, τη δραστική ουσία της τέχνης του στα στενά όρια της «στρατευμένης» τέχνης, κρίνοντας αποκλειστικά από τα φαινόμενα. Είπαμε παραπάνω ότι από μια γενική άποψη φαίνεται πως ο Ρίτσος παρέμεινε πιστός στην κομματική ορθοδοξία, παρά τις αλλεπάλληλες ρωγμές του κοσμοειδώλου της Αριστεράς, εντός και εκτός Ελλάδας: εμπειρία της ήττας στον Εμφύλιο [1949], 20ό Συνέδριο και «αποσταλινοποίηση» στην κοιτίδα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» [1956], διάσπαση του ΚΚΕ το 1968 ο Ρίτσος έζησε αρκετά ώστε να τον προφτάσει ώς και αυτή ακόμη η πτώση του Τείχους το 1989 (πέθανε 1 χρόνο μετά, στις 11 Νοεμβρίου 1990), με άλλα λόγια, βίωσε πλήρη τον κύκλο του οράματος, από τη ρομαντική του αρχή ώς το γκρέμισμα του τέλους. Ωστόσο, μια ματιά στα ενδότερα του έργου του, «στο εσωτερικό οδοιπορικό του ποιητή που το αποτύπωνε μέρα τη μέρα στη μεταπλασμένη ποιητικά βιογραφία του» (η φράση είναι από την εισαγωγή της Ανθολογίας Ρίτσου, ό.π.), αποκαλύπτει (και) άλλα πράγματα. Όπως γράφει η Προκοπάκη, «οι αμφισημίες, οι αντιφάσεις, οι παλινωδίες μαρτυρούν τη σκληρή πάλη του στοχαστή[-ποιητή] που δέχεται τα δυσοίωνα μηνύματα των καιρών [και επιλέγει να μιλήσει] υπαινικτικά για τη βία του καθεστώτος, τις νοοτροπίες και τη συμβατική ηθική, τους ιδεολογικούς πειθαναγκασμούς, [καθώς] έχει συνδέσει το πεπρωμένο του με το υψηλότερο όραμα της ανθρωπότητας» (ό.π.), όραμα το οποίο συμπληρώνω εγώ καθότι οικουμενικό, προφανώς δεν είναι «κτήμα» καμιάς κομματικής δογματικής και αυθεντίας, αριστερής ή δεξιάς, σοσιαλιστικής ή φιλελεύθερης, του Ανατολικού ή Δυτικού μπλοκ, εντούτοις στον πυρήνα του είναι φτιαγμένο από τα υλικά της κομμουνιστικής επαγγελίας ή ουτοπίας για έναν καλύτερο, δίκαιο, ειρηνικό κόσμο πράγμα που επίσης, πιστεύω, ενδιαφέρει να ξεκαθαριστεί στη συνείδηση διδασκόντων και διδασκομένων. 3 * Ας δούμε τώρα τι από όλα αυτά διδάσκονται τα ελληνόπουλα κατά τη 12ετή σχολική τους εκπαίδευση στο μάθημα της Λογοτεχνίας (γενικής παιδείας). Κατένειμα τα ανθολογημένα κείμενα του Ρίτσου ανά βαθμίδα και ανά τάξη στον πίνακα που ακολουθεί, με ορισμένες δικές μου παρατηρήσεις (με αστερίσκους δηλώνονται οι επαναλήψεις). Διευκρινίζω ότι η Σονάτα του Σεληνόφωτος που περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Γ Λυκείου-θεωρητικής κατεύθυνσης δεν σχολιάζεται εδώ, γιατί δεν εμπίπτει στον κορμό της γενικής λογοτεχνικής παιδείας που είναι υποχρεωτική για όλους τους μαθητές. Διευκρινίζω 2 Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου, επιλογή Χρύσα Προκοπάκη, επιμ. Χρ. Προκοπάκη Αικ. Μακρυνικόλα, Κέδρος 2000, σ. 9 [στο εξής: Ανθολ. Ρίτσου]. 3 Για «μαρξιστικό ουμανισμό» του Ρίτσου κάνει λόγο ο Μ. Γ. Μερακλής, «Η μια και η άλλη εμμονή του Γιάννη Ρίτσου», στον τόμο Ο ποιητής και ο πολίτης Γιάννης Ρίτσος, Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου ( ), επιμ. Αικ. Μακρυνικόλα Στρ. Μπουρνάζος, Μουσείο Μπενάκη - εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2008, σσ : 210 [στο εξής ο τόμος θα αναφέρεται με τη συντομογραφία Πρακτικά].

3 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 3 επίσης ότι στην Ανθολογία Νεοελληνικής Ποίησης που διανέμεται επιπλέον στους μαθητές της Γ Λυκείου στην Κύπρο, υπάρχει ένα αρκετά πλούσιο, και ενδιαφέρον, corpus κειμένων του Ρίτσου, 4 σημειώνω ωστόσο ότι, από όλο αυτό το υλικό, εκείνο που διδάσκεται είναι μόνο ο «Αποχαιρετισμός» για τον Γρηγόρη Αυξεντίου. ΒΑΘΜΙΔΑ > ΤΑΞΗ ΑΝΘΟΛΟΓΗΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΡΙΤΣΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟ > Α + Β τάξη * [Τα τζιτζίκια στήσανε χορό] (πμ.) ΣΧΟΛΙΑ: Ανθολογείται «μισό ποίημα» (μόνο η πρώτη 4στιχη στροφή) το ίδιο ποίημα, με τη δεύτερη 6στιχη στροφή του και σωστό τον τίτλο, ανθολογείται ξανά στο βιβλίο της Α Γμν. (βλ. παρακάτω). Αντί για ένα «τρίμα» ποιήματος, θα μπορούσαν να επιλεγούν ολιγόστιχα ολοκληρωμένα ποιήματα του Ρίτσου: π.χ. από τη συλλογή «3 x 111 τρίστιχα»/1982, το τρίστιχο αρ. 87 (για τη «χρωματική παλέτα» πρωινού βραδιού και τη διασύνδεσή της με τη ζωγραφική του Τσαρούχη), ο αρ. 99 (για τη σχέση του Ρίτσου με τη γενέθλια γη του, τη Μονεμβασιά), ο αρ. 10 (ως σχόλιο ποιητικής: ο Ρίτσος «παίζει» με την ετυμολογία της λέξης «έμπνευση»: πνοή, άνεμος). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Και οι δύο δραστηριότητες αποσκοπούν στην εξάσκηση των αισθήσεων: οι μαθητές καλούνται α) να μιμηθούν τον ήχο των τζιτζικιών (μολονότι το ίδιο το απόσπασμα δεν προσφέρει «ηχοποιητικές» παρηχήσεις τέτοιου είδους), και β) να ξαναγράψουν με χρωματιστά γράμματα τον τίτλο του ποιήματος μιμούμενοι στείρα ένα υπάρχον υπόδειγμα, πράγμα που δεν είναι βέβαια «ποιητικός πίνακας», όπως φιλοδοξεί η άσκηση. ΔΗΜΟΤΙΚΟ > Γ + Δ τάξη ** «Πρωινό άστρο» ΣΧΟΛΙΑ: Ο τίτλος ταυτίζει το μέρος με το όλον το ορθό θα ήταν: Από το «Πρωινό άστρο» (απόσπασμα), αφού, στην πραγματικότητα, πρόκειται για μία από τις 19 ενότητες που απαρτίζουν το σύνθεμα «Πρωινό άστρο» αφιερωμένο στη γέννηση της κόρης του ποιητή, Έρης, όπως μας πληροφορεί εξάλλου το εισαγ. σημείωμα στο ανθολόγιο της Α Γμν., το οποίο περιλαμβάνει επίσης μία ενότητα από το «Πρωινό άστρο». Μία σύγκριση των ανθολογημένων ενοτήτων του «Πρωινού άστρου» αντιστοίχως στο ανθολόγιο Γ +Δ Δημοτικού (σ. 34) και σε εκείνο της Α Γμν. (σσ ) δείχνει ότι η σειρά είναι μάλλον ανακόλουθη: πιο βατό, άρα προσφορότερο για τα παιδιά του Δημοτικού, είναι αυτό που υπάρχει στο ανθολόγιο του Γυμνασίου. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Στο ανθολόγιο του Δημοτικού αναφέρονται 3 ασκήσεις πάνω στο κείμενο: για την πρώτη (σχετικά με τη «φυσική» εικονοποιΐα του ποιήματος) προσφέρεται πολύ πιο πλούσιο υλικό στο απόσπασμα που ανθολογείται στο βιβλίο του Γμν. Η δεύτερη άσκηση είναι αυτονόητη, σχεδόν ταυτολογική (τι αισθάνεται μια μάνα για το παιδί της). Αναφορικά με την τρίτη άσκηση (συσχετισμός του ποιήματος με νανουρίσματα), η σύγκριση μένει μετέωρη αφού ζητείται από τα παιδιά του Δημοτικού να «φέρουν στην τάξη νανουρίσματα», χωρίς να διαθέτουν «δείγμα» αυτού του είδους το οποίο, αντιθέτως, δίνεται 3/4 χρόνια μετά, στο ανθολόγιο της Α Γμν. ΔΗΜΟΤΙΚΟ > Ε + ΣΤ τάξη α. [Τραγουδάκια του Φωτούλη] (στη θεματική ενότητα: Εμείς & η φύση) β. Λαός (στη θεματική ενότητα: Γεγονότα από την ελληνική ιστορία) γ. Ειρήνη (στη θεματική ενότητα: Ειρήνη και φιλία) για το α. [Τραγουδάκια του Φωτούλη] ΣΧΟΛΙΑ: Ο τίτλος είναι των επιμελητών του Ανθολογίου καμία πληροφορία για την προέλευση των 3 αυτών «παιδικότροπων» ποιημάτων του Ρίτσου [είναι από τη συλλογή Παιχνίδια τ ουρανού και του νερού, 1960]. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι τρεις ασκήσεις στα [Τραγουδάκια του Φωτούλη] είναι ικανοποιητικές: ελέγχουν τη γλωσσική, αισθητική (εικαστική & μουσική) αλλά και τη δημιουργική-επινοητική ικανότητα των μαθητών («δημιουργική γραφή»). για το β. «Λαός» ΣΧΟΛΙΑ: Το ποίημα προέρχεται από τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (γραφή: 1968). Ο χώρος θα επέτρεπε να δοθούν περισσότερα του ενός τέτοια ποιήματα, με κοινή θεματική (για να γίνουν συγκρίσεις & 4 Από τον Επιτάφιο, το Εμβατήριο του Ωκεανού, τη Ρωμιοσύνη, την Κυρά των Αμπελιών, το Σχήμα της απουσίας, το Ημερολογίο εξορίας, ΙΙ, πέντε από τα Δεκαοχτώ Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας, μεγαλύτερο απόσπασμα της «Ειρήνης» απ ό,τι στο ελλαδικό ανθολόγιο της Ε +ΣΤ Δημοτικού, τέλος, εκτενή αποσπάσματα από τα δύο αφιερωματικά ποιήματα του Ρίτσου για το «τυραγνισμένο νησί» της Κύπρου. Ευχαριστώ τον φίλο και συνάδελφο Γιώργο Μύαρη για την επισήμανση.

4 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 4 συσχετισμοί): λ.χ. τα πιο γνωστά από τις μελοποιήσεις του Θεοδωράκη «Εδώ το φως» και «Τη Ρωμιοσύνη μη την κλαις». Θα έπρεπε, επίσης, να υπάρχει παραπομπή σε κάποιο δημοτικό τραγούδι (λιανοτράγουδο και κλέφτικο), που να διευκρινίζει τον αοριστολογικό ισχυρισμό της εισαγωγής ότι ο Ρίτσος συνεχίζει «την παράδοση του δημοτικού τραγουδιού» δεν «συνεχίζει» απλώς αλλά την ανανεώνει, μπολιάζοντας την ερωτική κατά βάση θεματολογία του παραδοσιακού λιανοτράγουδου (βλ. Ανθολόγιο Ε +ΣΤ Δημοτικού, σ. 232, εισαγ. σημείωμα) με την αγωνιστικότητα και τον «έρωτα της ελευθερίας» του κλέφτικου τραγουδιού. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Είναι έκτυπος σε βάρος του ίδιου του κειμενικού νοήματος ο ελληνοκεντρισμός στις 2 (από τις 3) ασκήσεις για το ποίημα «Λαός», οι οποίες «στρέφουν» την προσοχή των μαθητών μόνο πάνω στην ιστορία, την καταπίεση και την αντρειοσύνη του ελληνισμού, παραγνωρίζοντας την οικουμενική προοπτική μέσα από την οποία βλέπει ο Ρίτσος τον αγώνα του ελληνικού λαού: «μικρός λαός και πολεμά για όλου του κόσμου το ψωμί, το φως και το τραγούδι», λέει το ποίημα, με έμφαση στον «λαό» (ευνόητη για έναν κομμουνιστή). για το γ. «Ειρήνη» ΣΧΟΛΙΑ: Δεν προσδιορίζεται ότι πρόκειται για απόσπασμα (στη μορφή που παρουσιάζεται δίνεται η εντύπωση ολοκληρωμένου ποιήματος). Το κείμενο θα μπορούσε να ενεργοποιήσει πιο δραστικά τη φιλειρηνική στάση των μαθητών (προφανώς αυτός είναι ο κύριος διδακτικός στόχος για τον οποίο επιλέχθηκε) αν αντιπαραβαλλόταν με ένα κείμενο για τα δεινά του πολέμου: π.χ. το απόσπασμα από τα «Ερημωμένα χωριά» του Ρίτσου, που περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Β Γμν. (σσ ) υπάρχουν φυσικά και πλήθος άλλων, από τις [αντι]πολεμικές συλλογές του πρώιμου Ρίτσου. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Και οι 3 ασκήσεις-δραστηριότητες για την «Ειρήνη» του Ρίτσου παρουσιάζουν προβλήματα προκαλεί απορία το γεγονός ότι δεν αξιοποιείται ο ζωγραφικός πίνακας του Πικάσο που παρατίθεται αντικριστά στο κείμενο, πίνακας στον οποίο δεσπόζον στοιχείο, εκτός από το παιδί, είναι το περιστέρι [της ειρήνης], το οποίο λείπει από το ποίημα «της ειρήνης» του Ρίτσου (και μόνο αυτό θα έκανε αναγκαία τη «συνανάγνωση» ποιήματος πίνακα ως δραστηριότητα των μαθητών). Επίσης, το να ζητείται από τους μαθητές να γράψουν «τι σημαίνει για μένα ειρήνη» (άσκ. 2) είναι άσκοπο, μια που τα σημερινά παιδιά δεν έχουν βιώσει πόλεμο, συνεπώς δεν γνωρίζουν άλλη εμπειρία από την ειρήνη (το πιθανότερο είναι να ξαναέγραφαν «με άλλα λόγια» ό,τι ήδη λέγεται στο ποίημα). Η άσκηση θα είχε νόημα μόνο εφόσον παρουσιαζόταν και η «άλλη πραγματικότητα», του πολέμου (που κάλλιστα, όπως είπαμε, θα μπορούσε να δοθεί από «παράλληλα κείμενα» του ίδιου ποιητή). ΓΥΜΝΑΣΙΟ > Α Γμν. α. * «Τζιτζίκια στήσαν το χορό» (στη θεματική ενότητα: Ο άνθρωπος & η φύση) β. ** Πρωινό άστρο <απόσπασμα> (στη θεματική ενότητα: Η αγάπη ) για το α. «Τζιτζίκια στήσαν το χορό» ΣΧΟΛΙΑ: Όπως προαναφέρθηκε, ανθολογείται ξανά εδώ, σε ολοκληρωμένη μορφή, το ίδιο ποίημα (από τη συλλογή Παιχνίδια τ ουρανού και της γης) που περιλαμβάνεται και στο ανθολόγιο της Α +Β Δημοτικού. Στο ανθολόγιο της Α Γμν. τα «Τζιτζίκια» συνδυάζονται με το «Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι» του Ελύτη. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι ερωτήσεις (7 τον αριθμό αλλά η 4 πρέπει να θεωρηθεί μέρος τής 5) κινούνται μεν στη σωστή κατεύθυνση εστιάζοντας στη σχέση παιδί φύση και ποιητικής μορφής περιεχομένου, αλλά κάπως επιφανειακά. Ουσιαστικότερη «διαθεματική» εμβάθυνση στα βασικά αυτά ζητούμενα θα προέκυπτε αν συγκρίνονταν όλα τα ποιήματα αυτής της θεματικής ενότητας και του Δροσίνη, αλλά και τα παράλληλα κείμενα από το βιβλίο του Καθηγητή (των Σεφέρη, Ελύτη, Σαραντάρη) από την άποψη (α) της μετρικής μορφής τους, (β) των ποιητικών εικόνων, (γ) του περιεχομένου τους, με γνώμονα i. τον βαθμό παραδοσιακότητας ή μοντερνικότητας που εμπεριέχουν (ως προς τη μετρική τους σκευή και την εικονοποιΐα τους) και ii. τη σκοπιά ενήλικη ή «παιδική»/εφηβική από την οποία προσλαμβάνουν και φωτίζουν την οργανική σχέση του ανθρώπου (ιδίως του παιδιού) με τη Φύση. Οι κατατάξεις που θα προέκυπταν, αναλόγως του κριτηρίου σύγκρισης, θα έδιναν ενδιαφέροντα πολύτροπα αποτελέσματα. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τα «Τζιτζίκια» του Ρίτσου, θα είχε ενδιαφέρον να εξεταστεί η ισχυρή σημασιολογική μετάπτωση του παιχνιδιού από ελαφρύ και ανέμελο των παιδιών στην 1η στροφή σε πικρό και βαρύ του «γέρου κόσμου» στη 2η στροφή, όχι αποκλειστικά εξαιτίας της σκληρής βιοπάλης (όπως λέει το εισαγ. σημείωμα) αλλά και λόγω της ύστερης [ενήλικης] γνώσης για τη ματαιότητα του κόσμου (του απαγορευμένου καρπού που δεν έχουν γευτεί ακόμη οι άνθρωποι στην Εδέμ της παιδικής ηλικίας).

5 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 5 για το β. «Πρωινό άστρο» ΣΧΟΛΙΑ: Και αυτή η επιλογή αποτελεί (αμήχανη) επανάληψη: ανθολογείται μία ενότητα από την ίδια σύνθεση που συναντήσαμε και στο ανθολόγιο της Γ +Δ Δημοτικού, και μάλιστα κατά σχήμα «πρωθύστερον». Το πράγμα επαληθεύεται αν ρίξει κανείς μια ματιά στο «κειμενικό περιβάλλον» αυτής της θεματικής ενότητας στο ανθολόγιο της Α Γμν.: όλα τα άλλα κείμενα, κατά πλειονότητα πεζά, είναι σαφώς ένα επίπεδο πιο «δύσκολα» από το συγκεκριμένο «ποιηματάκι» του Ρίτσου (το ίδιο ισχύει και για το ανθολογημένο «τραγούδι» από τον Ελύτη). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι μισές τουλάχιστον από τις 4 ερωτήσεις πάνω στο κείμενο είναι συμβατικές (με στενή επικέντρωση στο περιεχόμενο). Η άσκηση 3, για τα υποκοριστικά, εισάγει μεν το κρίσιμο στην ποιητική γλώσσα ζήτημα της μορφής, αλλά με τρόπο μονοσήμαντο (η «διαφορά ύφους» δεν προκύπτει πάντα με την αντικατάσταση των υποκοριστικών από τα κανονικά προσηγορικά). Αντιθέτως, δεν αξιοποιούνται σε καμία ερώτηση χτυπητά χαρακτηριστικά του ποιήματος, όπως η επανάληψη του «μακρύς» [ο δρόμος] στην τελευταία στροφή (ένας γλωσσο-μορφικός τρόπος να ευχηθεί ο ποιητής στην κορούλα του «μακρομέρευση»;) Η «διαθεματική εργασία», στο τέλος, για το «ζωγραφικό κολάζ», κρίνεται εύστοχη και δημιουργική, αν και δεν είναι ακριβώς «διαθεματική» τωόντι «δια-θεματική» θα μπορούσε να αποβεί η άσκηση 4 (σύγκριση του ποιήματος του Ρίτσου με ένα παραδοσιακό -θρακιώτικο- νανούρισμα), αν η διατύπωσή της δεν περιοριζόταν σε ένα γενικό και αόριστο «συγκρίνετε» (σημασία έχει τι να συγκρίνουν οι μαθητές, ποιο τίθεται ως κριτήριο σύγκρισης). ΓΥΜΝΑΣΙΟ > Β Γμν. α. Τ άσπρο ξωκλήσι (περιλαμβάνεται στη θεματική ενότητα: Θρησκευτική ζωή) β. Ερημωμένα χωριά < απόσπασμα > (στη θεματική ενότητα: Εθνική ζωή) για το α. «Τ άσπρο ξωκλήσι» ΣΧΟΛΙΑ: Πρόκειται για μια τυπική περίπτωση επιλογής κειμένου που καθορίζεται (τυφλά) από τον τίτλο και όχι από το πραγματικό «θέμα», το κειμενικό νόημα. Η συντομία του, κυρίως όμως οι «περίεργες» λεξιλογικές επιλογές (το ρήμα «πυροβολεί» και η ιεροποίηση του «Αϊ-Λαού»), καθιστούν την επιλογή αυτού του λιανοτράγουδου για τη θεματική ενότητα της «Θρησκευτικής ζωής» άστοχη. Θα μπορούσε, αντ αυτού, να αξιοποιηθεί πολύ πιο γόνιμα ένα απόσπασμα από το «παιδικότροπο», όπως το χαρακτηρίζει η Προκοπάκη, «Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού»/1938, απόσπασμα το οποίο θεματοποιεί με παιγνιώδη τρόπο την αντίθεση ανάμεσα στον ελληνοπρεπή, ανθρωπομορφικό και παγανιστικό «Θεό», που ναός του είναι η Φύση, και στον αυστηρό, στερημένο, ιουδαϊκοχριστιανικό «Θεό» της Βίβλου, που κάθεται «πάνου στο ταβάνι της εκκλησιάς». (Μια τέτοια επιλογή θα συμπαρέσυρε, ως «παράλληλο κείμενο», και ανάλογες περιγραφές λ.χ. στον Καζαντζάκη). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Καμία από τις προτεινόμενες ερωτήσεις του ανθολογίου για το συγκεκριμένο ποίημα δεν μπορεί να θεωρηθεί εύστοχη: το ποίημα είναι τόσο σύντομο που δεν μπορεί να ανταποκριθεί με επάρκεια στα ζητούμενα της ερώτησης 1, η ερώτηση 2 συγκαλύπτει αλλά έτσι κάνει πιο αισθητή την ερμηνευτική αμηχανία απέναντι στο «πυροβολεί» (σε ένα ποίημα για τη θρησκευτική ζωή!), τέλος, η προτεινόμενη σύγκριση με το ποίημα του Καβάφη «Στην εκκλησία» (άσκηση 3) μένει στον αέρα, ελλείψει κοινής βάσης σύγκρισης: η «θερμοκρασία» των δύο ποιημάτων, στο επίπεδο της γλώσσας, του ύφους (και της κοσμοθεώρησης) είναι πολύ διαφορετική προτιμότερη θα ήταν, έστω, μία σύγκριση με τη «Δέηση» (περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Α Γμν.). για το β. «Ερημωμένα χωριά» ΣΧΟΛΙΑ: Πρόκειται για απόσπασμα από τη σύνθεση Η τελευταία π[ρο] Α[νθρώπου] εκατονταετία (γραφή: 1942, δημοσ. 1961). Για μαθητές Β Γμν. θα ήταν ίσως προτιμότερη μια άλλη επιλογή που να συνέδεε την πρόωρη, βεβιασμένη ενηλικίωση (την απώλεια της παιδικότητας) σε συνθήκες πολέμου: τέτοιο υλικό παρέχει, λ.χ., η σύνθεση Το εμβατήριο του Ωκεανού/ Εξάλλου, σε αυτή την τάξη, και για την ενότητα «Εθνική ζωή», θα μπορούσαν πιο κατάλληλα να αξιοποιηθούν λιανοτράγουδα του Ρίτσου, σαν αυτά που προαναφέραμε με αφορμή το ποίημα «Λαός» (στο ανθολόγιο της Ε +ΣΤ Δημοτικού). Εναλλακτικά, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ένα απόσπασμα από την Κυρά των Αμπελιών/ , που αποθεώνει την κατά τον Ρίτσο ουσία του ελληνισμού: την αγωνιστικότητα και τη βαθιά πίστη στην ελευθερία και τη δικαιοσύνη. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι ερωτήσεις και η «διαθεματική δραστηριότητα» κρίνονται γενικά ικανοποιητικές (με την επιφύλαξη πάντα της επιλογής του συγκεκριμένου κειμένου για αυτή την ηλικία).

6 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 6 ΓΥΜΝΑΣΙΟ > Γ Γμν. α. Αρχαίο Θέατρο β. ***Ρωμιοσύνη < απόσπασμα > ΣΧΟΛΙΑ για το α. «Αρχαίο Θέατρο»: Πρόκειται για επιλογή που φωτίζει, αδρά, μία σημαντική όψη της ποιητικής του Ρίτσου, τη σχέση με τον αρχαίο κόσμο, γι αυτό και κρίνεται ενδιαφέρουσα, όπως και οι συνοδευτικές ασκήσεις-δραστηριότητες. για το β. «Ρωμιοσύνη»: Πρόκειται για απόσπασμα (δεύτερο μέρος) από το συνθετικό ποίημα Ρωμιοσύνη γραμμένο στα πέτρινα χρόνια του Εμφυλίου ( ). Μέρος του ίδιου συνθέματος επιλέγεται και για το ανθολόγιο της Β Λυκ. [βλ. παρακάτω]. Μολονότι δεν αμφισβητείται η ποιότητα του συγκεκριμένου αποσπάσματος (η υψηλή ποιητική του αξία, που δικαιώνει την επιλογή), εντούτοις η πυκνότητα του ποιητικού νοήματος, η υπαινικτικότητα των συμβόλων του, είναι μάλλον δύσκολο να προσπελαστεί από μαθητές αυτής της ηλικίας (Γ Γμν.) Στο κείμενο περνάει εξαιρετικά λεπτά (υπαινικτικά) ο «πόνος του εθνικού διχασμού» (βλ. εισαγ.σημ.) αν αυτός είναι ο κύριος στόχος για τον οποίο επιλέχθηκε το απόσπασμα, τότε θα ήταν προτιμότερη μια εκλογή λ.χ. από τις Γειτονιές του κόσμου/ [βλ. Ανθολ. Ρίτσου, σ. 114 κ.εξ.], σύνθεση που δίνει με απτό τρόπο την επιτομή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και τραγωδίας, από την Κατοχή και την Αντίσταση ώς τα Δεκεμβριανά και την πολιτική εξορία (τον εκτοπισμό στα ξερονήσια), ακριβώς για να αντιληφθούν οι μαθητές τη μακρά διάρκεια αυτού του οδυνηρού εθνικού διχασμού, που δεν περιορίζεται μόνο στα χρόνια των μαχών του Εμφυλίου. Αν πάλι ο στόχος είναι να σκιαγραφηθούν παραστατικά σκηνές από το ελληνικό περιβάλλον στη σκιά του εθνικού διχασμού (βλ. και πάλι το εισαγ. σημ.), τότε θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πιο βατά αποσπάσματα, για παιδιά Γ Γμν., από την Κυρά των Αμπελιών, που γράφεται την ίδια ακριβώς εποχή. Εξάλλου, αντί για τη Ρωμιοσύνη που ανθολογείται ούτως ή άλλως σε μεγαλύτερη τάξη (Β Λυκ.) θα μπορούσε ο κύκλος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης των μαθητών να κλείσει με το ποίημα «Ο τόπος μας»/1967 (το οποίο περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Β Λυκ. βλ. σχόλια, παρακάτω). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι ασκήσεις στη συντριπτική τους πλειονότητα (οι 4 από τις 5) είναι κατώτερες της ποιοτικής στάθμης του αποσπάσματος (ίσως γιατί οι συντάκτες αντιλαμβάνονται την αναντιστοιχία των απαιτήσεων του κειμένου με το επίπεδο των μαθητών αυτής της ηλικίας): οι δύο πρώτες είναι περιγραφικές, η τρίτη μένει ουσιαστικά «άλυτη» (αφού δεν δίνεται κανένα πραγματολογικό-ερμηνευτικό στοιχείο, ας πούμε στο γλωσσάρι, ως λαβή στους μαθητές), η τέταρτη είναι «θολή» με την έννοια ότι δεν είναι ξεκάθαρη η στόχευσή της. Αντιθέτως, η διακειμενική άσκηση 5 (συνομιλία της Ρωμιοσύνης με το Άξιον Εστί του Ελύτη), και οι ακόλουθες «διαθεματικές δραστηριότητες» κρίνονται ενδιαφέρουσες. ΛΥΚΕΙΟ > Β Λυκείου Γ Λυκείου (θεωρητ.κατ/νσης) α. *** Ρωμιοσύνη <ενότητα Ι> β. Ο τόπος μας γ. Ανυπόταχτη πολιτεία <απόσπασμα = ενότητα ΙΙ> δ. Αυτόπτης μάρτυρας Η Σονάτα του σεληνόφωτος/1956 περιλαμβάνεται ολόκληρη στο ανθολόγιο (δεν εξετάζεται εδώ) ΣΧΟΛΙΑ: Τα 4 κείμενα του Ρίτσου που ανθολογούνται στο βιβλίο της Β Λυκ. καλύπτουν, αφενός, τα εμφυλιακά και πρώτα μεταπολεμικά χρόνια (Ρωμιοσύνη/ , Ανυπόταχτη πολιτεία/ ) και, αφετέρου, την περίοδο της Χούντας (Ο τόπος μας/1967, Αυτόπτης μάρτυρας/1972). Παρά το εμφανές «ιστορικό» κριτήριο, η σειρά τους στο ανθολόγιο δεν ακολουθεί τη χρονολογία γραφής τους. Επίσης, ελλοχεύει ο γνωστός κίνδυνος: να μην υπάρχει χρόνος να διδαχθούν όλα τα κείμενα (η μόνη λύση θα ήταν τα κείμενα να αναλυθούν όχι κατά μόνας αλλά συνδυαστικά με βάση κοινά μοτίβα, θέματα, σύμβολα). Γενικά, με βάση την ισχύουσα διδακτική πρακτική, το βάρος ρίχνεται στο πρώτο και πιο γνωστό ποίημα της σειράς, στη Ρωμιοσύνη, που παρουσιάζει ωστόσο τις μεγαλύτερες «αντιστάσεις» στην ερμηνευτική του προσπέλαση λόγω της πυκνότητας του συμβολικού του νοήματος (ιδίως όταν οι μαθητές δεν έχουν προπαιδευτεί στο ιδιάζον συμβολικό σύστημα της μοντέρνας ποίησης). Το ίδιο mutatis mutandis ισχύει και για το απόσπασμα από την Ανυπόταχτη πολιτεία, στο οποίο οι παλινδρομήσεις από την «ηρωική [κατοχική] Αθήνα» της Αντίστασης στην «υποταγμένη» στους Δυτικούς μεταπολεμική Αθήνα είναι αιφνίδιες, δηλαδή αδιόρατες, και δύσκολα μπορούν να γίνουν κατανοητές, όταν μάλιστα οι μαθητές αγνοούν λεπτομέρειες των ιστορικών δρώμενων (στη Β Λυκ. δεν διδάσκονται σύγχρονη Ιστορία).

7 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 7 Εξάλλου, η επιλογή του «Αυτόπτη μάρτυρα», καίτοι ενδιαφέρουσα αφού κατονομάζει ποιητικά με συμβολική γλώσσα το «αυγό του φιδιού», την αδράνεια, που εξέθρεψε την επονείδιστη Δικτατορία (θέτοντας το οχληρό ζήτημα της ατομικής ευθύνης), δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να «δράσει» πάνω στην ευαισθησία των μαθητών, χωρίς να έχουν προηγηθεί άλλα, «προπαρασκευαστικά» κείμενα για την περίοδο αυτή (όπου, θυμίζω, έχουμε και τη διάσπαση του ΚΚΕ/1968): τέτοια, λ.χ., θα μπορούσαν να αντληθούν από τη συλλογή Επαναλήψεις Β /1968 και να συσχετιστούν π.χ. με το «Επί Ασπαλάθων» του Σεφέρη (στο ίδιο Ανθολόγιο, σσ ), ποιήματα δηλαδή «αρχαιόθεμα» ή «αρχαιότροπα» που αξιοποιούν την ιστορικοποιητική μέθοδο του Καβάφη. Αντιθέτως, «Ο τόπος μας», παρά τη συντομία του (ή μάλλον χάρη και σε αυτήν), θα έπρεπε να προτάσσεται, μια που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες που θέτει η μύηση των μαθητών αυτής της ηλικίας στην ποίηση του Ρίτσου: πράγματι, στο ποίημα συνοψίζονται πολλά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της τέχνης και της ποιητικής του Ρίτσου: το λαϊκό γλωσσικό ήθος, η αίσθηση του «έμψυχου» τοπίου (και του γενέθλιου τόπου), η ιστορική εμπειρία (και τραγωδία), τα μπολιασμένα με μέτρο στο σώμα της ποίησής του υπερρεαλιστικά στοιχεία, η συνομιλία με ομοτέχνους (π.χ. τον Σεφέρη), η δρώσα μνήμη του παρελθόντος μέσα από σταθερά σύμβολα του ποιητή σαν τα «αγάλματα», κ.ά. (Εναλλακτικά, όπως είπαμε, το ποίημα αυτό μπορεί να «κλείσει» την υποχρεωτική λογοτεχνική εκπαίδευση, σε ό,τι αφορά τον Ρίτσο, στη Γ Γμν.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Σε γενικές γραμμές, οι ερωτήσεις που αφορούν στα παραπάνω ποιήματα ανταποκρίνονται στον στόχο της εξομάλυνσης των κειμένων, αλλά θα έπρεπε να εμπλουτιστούν με περισσότερες ασκήσεις σύγκρισης, «διαθεματικές» και «διακειμενικές», οι οποίες προάγουν την αναλυτική και συνθετική ικανότητα, τους αναγκαίους και επαρκείς δηλαδή όρους για την κριτική ερμηνεία (και) της λογοτεχνίας. * Τα σχόλια που προηγήθηκαν δίνουν μια ιδέα τού τι μαθαίνουν από Ρίτσο τα ελληνόπουλα στη διάρκεια της σχολικής τους ζωής (που δεν είναι μικρή: ξεπερνάει τη δεκαετία). Ανακυκλώνουν ύλη από τις ίδιες συλλογές, κάποτε και τα ίδια ποιήματα (πράγμα που δεν εμπίπτει, βέβαια, στο πνεύμα της περιβόητης «σπειροειδούς» γνώσης του αντικειμένου) και διαμορφώνουν, εν τέλει, μια στενή, μερική αντίληψη για το εύρος και το βάθος της προσωπικότητας αυτού του εμβληματικού ποιητή «του αιώνα». Σημαντικό ρόλο σε τούτη τη στενή, ενίοτε και στρεβλή, εντύπωση για τον Ρίτσο παίζουν και οι κατευθυντήριες γραμμές της διδακτικής (ανάγλυφες στις δραστηριότητες και ασκήσεις που αναφέρονται στα κείμενα), οι οποίες ακόμη και σήμερα, εντός «διαθεματικού ενιαίου» πλαισίου των προγραμμάτων σπουδών, σε πολλές περιπτώσεις παραμένουν συντηρητικές και ανεξέλικτες. Αφήνοντας κατά μέρος τις επαναλήψεις, τις αστοχίες, τις ανακολουθίες, που ήδη επισημάναμε, ας δούμε τις χτυπητές ελλείψεις που ενισχύουν αυτή την εντύπωση (με την τυπική εξαίρεση για λόγους που εξηγήσαμε παραπάνω του συμπληρωματικού ανθολογίου της Γ Λυκείου στην Κύπρο): - Σε κανένα από τα ελλαδικά ανθολόγια Λογοτεχνίας, που ορίζουν τη «διδακτέα ύλη» σε Ελλάδα και Κύπρο, δεν περιλαμβάνεται ο Επιτάφιος, ποίημα-σταθμός στη δημιουργική πορεία του ποιητή, όχι μόνο για τον τρόπο που διαλέγεται με την έμμετρη νεοελληνική παράδοση, ούτε μόνο γιατί αυτό, πρωτίστως, τον καθιέρωσε στους κύκλους των ομοτέχνων του αλλά και των συντρόφων τουκομμουνιστών, αλλά κυρίως για να μεταφέρω την εύστοχη παρατήρηση του Δημήτρη Αρβανιτάκη αυτή η Μάνα «που θρηνεί, κρατώντας το μερδικό της αδικίας στην αγκαλιά της, είναι η δική μας Pietà» (υπογραμμίζω εγώ). 5 Ο Ρίτσος «αθανατίζει» το πρόσωπο αυτής της Μάνας ανάγοντάς το σε διαχρονικό και οικουμενικό σύμβολο, ταυτόχρονα, της μητρικής αγάπης, του ανθρώπινου πόνου μπροστά στον θάνατο και της κοινωνικής αδικίας. 5 Δημήτρης Αρβανιτάκης, «Γιάννης Ρίτσος: μικρά αναγνωστικά προβλήματα», Πρακτικά, 25-39: 32 (συνενώνω δυο φράσεις).

8 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 8 - Πουθενά, επίσης, στα σχολικά ανθολόγια γενικής παιδείας δεν εντοπίζεται ένα ερωτικό ποίημα του Ρίτσου, όπως και κανένα για τον πανδαμάτορα χρόνο, τον καταλύτη-θάνατο, μολονότι έρωτας και χρόνος/θάνατος συνιστούν, κατά ορισμένους, τα φλέγοντα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης και το κινητήριο αίτιο της Τέχνης, από καταβολής. - Δεν υπάρχει, ακόμη, κανένα ποίημα ποιητικής του Ρίτσου (αγνοείται, δηλαδή, πώς ο ίδιος ο ποιητής αντιλαμβάνεται, αισθάνεται την τέχνη του, τι θέλει να εκφράσει «παλεύοντας με τις λέξεις»). - Απουσιάζει, επίσης, ολωσδιόλου μια βασική πτυχή της ποιητικής ιδιοσυστασίας του Ρίτσου, που είναι η λεπτότατη και διεισδυτική ματιά του στο παραγνωρισμένο, αθέατο «μισό της ανθρωπότητας», τις γυναίκες ίσως δεν υπάρχει άλλος ομότεχνός του που να επιδεικνύει τέτοια ευαισθησία και γνώση για τη γυναικεία φύση και τη γυναικεία ψυχολογία, και δείχνει αναχρονιστικό να μη περιλαμβάνεται ένα, έστω, σχετικό ποίημά του σε μια εποχή που οι «γυναικείες σπουδές» ή «σπουδές φύλου» αποτελούν πεδίο αιχμής και στον χώρο της Λογοτεχνίας. - Δεν ξεκαθαρίζεται, επίσης, η ιδεολογική ταυτότητα ενός ποιητή που στήριξε το έργο του στη βαθύτερη ουσία του κομμουνισμού ως ουμανιστικής ιδεολογίας, όπως σημείωσα στην αρχή της εργασίας. - Τέλος, σε ό,τι αφορά τη διδακτική μέθοδο, καμία από τις ερωτήσεις-ασκήσεις-δραστηριότητες που συνοδεύουν τα κείμενα του Ρίτσου στα σχολικά ανθολόγια δεν αξιοποιεί επί της ουσίας τη «διαθεματικότητα», όπως τουλάχιστον την αντιλαμβάνομαι εγώ, ως πλούσια σε μαθησιακά ερεθίσματα δυναμική σχέση (συνομιλία), σε πολλά επίπεδα, μεταξύ κειμένων, δημιουργών, αναγνωστών [μαθητών και δασκάλων], και όχι ως επιδερμική ή παθητική χρήση των κειμένων σαν αφορμή για να φτιάξουμε ζωγραφιές και να ακούσουμε τραγούδια. Δεν υπάρχει, για παράδειγμα, καμία άσκηση που με οδηγό συγκεκριμένους ενδοκειμενικούς δείκτες (σύμβολα, παραθεματικές φράσεις, λέξεις-κλειδιά, τεχνοτροπικά: υφολογικά και μορφικά γνωρίσματα) να συνδέει διακειμενικά το έργο του Ρίτσου με το έργο άλλων σηματωρών της ελληνικής ποίησης, κλασικών και συγχρόνων του: τον Σολωμό, τον Καβάφη, τον Καρυωτάκη, τον Σεφέρη, τον Ελύτη και άλλων, 6 μολονότι ο διάλογος κάποτε και αντίλογος του Ρίτσου με αυτούς τους ποιητές είναι πυκνός και εντατικός, όπως φαίνεται και από τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα. 7 Περιορίζομαι σε εντελώς ενδεικτικά τεκμήρια και αναφορές για λόγους οικονομίας χώρου: η μορφή και η ποιητική συμπύκνωση των Μονόχορδων του Ρίτσου (Ανθολ. Ρίτσου, 401 κ.εξ.) φέρνει στο νου τις μονόστιχες ή δίστιχες αδέσποτες παραλλαγές του Σολωμού (βλ. έκδ. Απάντων από τον Λίνο Πολίτη). Χαρακτηριστική επίσης είναι και η παράθεση στίχων ή η μίμηση του ύφους του ποιητήγενάρχη που έγραψε τον Ύμνο εις την ελευθερία και τους Ελεύθερους Πολιορκημένους σε συνθέσεις του Ρίτσου στις οποίες εξυμνείται ο ελληνισμός, η ρωμιοσύνη (π.χ. στην Κυρά των Αμπελιών ή στα 6 Τρεις αναγκαίες διευκρινίσεις εδώ: α) η σκιά του Παλαμά, όπως εξάλλου και του Σικελιανού ή του Βάρναλη, μολονότι τεκμηριωμένη από τη φιλολογική έρευνα, δεν γίνεται αντιληπτή στα ανθολογημένα κείμενα β) στην περίπτωση των μεταπολεμικών, η διακειμενική σχέση λειτουργεί αντίστροφα: ποιητές όπως ο Λειβαδίτης, ο Αλεξάνδρου, ο Αναγνωστάκης, ο Πατρίκιος συνομιλούν και αμιλλώνται δημιουργικά με το έργο του Ρίτσου, στο πρόσωπο του οποίου αναγνωρίζουν τον κατεξοχήν ποιητικό τους προπάτορα, καθώς συνδέονται ιδεολογικά με συγγένεια «πρώτου βαθμού» (υπό αυτή την έννοια, ο Ρίτσος, γι αυτούς, αποτελεί τον άμεσο «ανιόντα», περισσότερο απ ό,τι λ.χ. ο Σεφέρης) τέλος, γ) δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την (απρόοπτη; συμπτωματική; πάντως υπαρκτή) συνάντηση Ρίτσου Καζαντζάκη, εντοπισμένη στο βιοθεωρητικό υπόστρωμα του έργου τους, συγκεκριμένα στην ομόλογη κοσμοθεωρία τού «χαρούμενου πεσιμισμού»/ρίτσος ή «ηρωικού μηδενισμού»/καζαντζάκης, για την οποία θα άξιζε ειδική εργασία. Για «χαρούμενο πεσιμισμό» στον Ρίτσο μιλάει ο Αρβανιτάκης, Πρακτικά, 39. Την επίδραση του Καζαντζάκη και, μέσω αυτού, του Νίτσε στον Ρίτσο επισημαίνει, τηλεγραφικά, η Χρύσα Προκοπάκη, στο ίδιο, Αυτό, φυσικά, ισχύει όχι μόνο για την επώνυμη-έντεχνη αλλά και για τη ανώνυμη-λαϊκή ποιητική παράδοση, εντούτοις η σχέση του Ρίτσου με αυτήν, ώς ένα βαθμό, καλύπτεται από τις ασκήσεις στα υφιστάμενα ανθολόγια.

9 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 9 Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας). Από την άλλη, το ποίημα «Μόνο» του Ρίτσου (Ανθολ. Ρίτσου, 298) ανακαλεί σχεδόν αυτόματα την «Πρέβεζα» του Καρυωτάκη (και δεν είναι το μοναδικό στο οποίο μπορούμε να εντοπίσουμε καρυωτακικούς απόηχους). Έντονα αισθητή είναι η παρουσία, η «φωνή» του Καβάφη σε ποιήματα όπως η «Κλαγγή» (Ανθολ. Ρίτσου, 258), οι «Οδηγίες» (στο ίδιο, ), η «Ανταπόδοση» (στο ίδιο, 424) και αλλού, καθώς και η «μίμηση» της ιστορικο-ποιητικής μεθόδου του Αλεξανδρινού π.χ. στις Επαναλήψεις. Σημειωτέον ότι ο Ρίτσος έχει αφιερώσει επίσης 12 ποιήματα για τον Καβάφη (στο ίδιο, 251). Σε ό,τι αφορά τους συγχρόνους του, Σεφέρη και Ελύτη, θα λέγαμε ότι η σχέση γίνεται περισσότερο «αμιλλητική»: για παράδειγμα, πέρα από τα υπερρεαλιστικά στοιχεία που μοιράζονται Ελύτης και Ρίτσος, αντλώντας αμφότεροι από την ποιητική «κοινή» της εποχής τους, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει λ.χ. το ειρωνικό σφυροκόπημα της «αιγιοπελαγίτικης ποίησης» (με την οποία συνδέεται ο Ελύτης) από τη σκοπιά του πολιτικού εξόριστου Ρίτσου στον Πέτρινο χρόνο (βλ. Ανθολ. Ρίτσου, 109 κ.εξ.) Ενδιαφέρον έχει και η αντιπαραβολή έργων τους που συνιστούν «μελέτες θανάτου». 8 Από την άλλη, ο διάλογος του Ρίτσου με τον Σεφέρη είναι διαρκής και αισθητός σε επίπεδο συμβόλων, στίχων, ακόμη και ποιημάτων (τα αγάλματα, ο τόπος που πληγώνει, η προσωπίδα), αλλά και υφολογικά (το κουβεντιαστό ύφος, η «σκηνοθεσία» των ποιημάτων), εντούτοις αξίζει να προσεχθεί όχι η «απομίμηση» αλλά η προσαρμογή (ενίοτε η ανασημασιοδότηση) των σεφερικών συμβόλων και αντιλήψεων στο κοσμοθεωρητικό-ποιητικό σύστημα του Ρίτσου: βλ., εντελώς ενδεικτικά, στην Ανθολ. Ρίτσου, το ποίημα «Προοπτική» (150 πβ. 264 και κυρίως 315) για τα αγάλματα, το ποίημα «Ορίζοντας» (στο ίδιο, 262) για τον τόπο «που ματώνει και σε πονάει», το ποίημα «Αποσυνάγωγοι» (στο ίδιο, 429) για την προσωπίδα. Ως υπόθεση εργασίας θα παρουσίαζε ενδιαφέρον και η σύγκριση των «κυπριακών» ποιημάτων του Σεφέρη με εκείνα του Ρίτσου. 9 Σε ό,τι αφορά, τέλος, τη σχέση των μεταπολεμικών ποιητών με το έργο του Ρίτσου, η πολυεπίπεδη και σύνθετη φύση της δεν γίνεται να αναλυθεί εδώ αναφέρω μόνο, τηλεγραφικά, το «μαχαίρι» στις Νύξεις (Ανθολ. Ρίτσου, 314) και το «ποίημα ποιητικής» του Αλεξάνδρου με αυτόν ακριβώς τον τίτλο, ως ελάχιστο τεκμήριο ότι η σχέση αυτή αφορά πρωτίστως την ποιητική, πιο συγκεκριμένα, σχετίζεται με το μείζον στους ποιητές αυτούς ζήτημα του συγκερασμού «πολιτικής και ποιητικής ηθικής», σύμφωνα με τον ορισμό του Μαρωνίτη. 10 * 8 Βλ. την εργασία της Αθηνάς Βογιατζόγλου, «Αργά, πολύ αργά μέσα στη νύχτα (Ρίτσος) Τα Ελεγεία της Οξώπετρας (Ελύτης). Δύο διασταυρούμενες μελέτες θανάτου», Πρακτικά, Μια γενική παρουσίαση των τελευταίων, γόνιμη σε υποθέσεις για περαιτέρω έρευνα, κάνει ο Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Τα κυπριακά ποιήματα του Ρίτσου: Αποτιμήσεις και απηχήσεις», Πρακτικά, Βλ. το ομότιτλο βιβλίο του, Ποιητική και πολιτική ηθική. Πρώτη μεταπολεμική γενιά. Αλεξάνδρου Αναγνωστάκης Πατρίκιος, Κέδρος 1976, αλλά και την κλασική επίσης συμβολή της Σόνιας Ιλίνσκαγια στη μελέτη της μεταπολεμικής πολιτικής ποίησης στην Ελλάδα: Η μοίρα μιας γενιάς, Κέδρος 1976, β αναθεωρ. έκδ.: 1986.

10 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 10 Με αυτά τα δεδομένα, στο Παράρτημα που ακολουθεί προτείνω και θέτω στην κρίση των καθ ύλην αρμόδιων, δηλαδή των φιλολόγων και των ιθυνόντων του Π.Ι. μια αναμόρφωση του υλικού από τον Ρίτσο στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας, κατά τρόπο που να υπηρετούνται δύο βασικές αρχές: πρώτον, να αναδύεται πολύπλευρα και ουσιαστικά ο χαρακτήρας της τέχνης του και η ποιητική του ιδιοσυγκρασία, με μια σειρά από ενδεικτικά (παραδειγματικά) κείμενα που αναδεικνύουν διαφορετικές όψεις της έμπνευσης και της ποιητικής του δεύτερον, η ανακάλυψη του «προσώπου» και του «κόσμου» της ποίησης του Ρίτσου να γίνεται σταδιακά, από τάξη σε τάξη, σε αναβαθμούς κλιμακούμενης δυσκολίας, ή καλύτερα, εμβάθυνσης στην τέχνη του, σύμφωνα με το πνεύμα της (πραγματικής) σπειροειδούς οργάνωσης και βαθμιδωτής γνώσης του αντικειμένου, ανάλογα με την ηλικία των μαθητών. Στην εν λόγω πρόταση αξιοποιούνται κείμενα από ποικίλες συλλογές, προτείνονται άλλα με κοινή θεματική για παράλληλη ανάγνωση, τέλος, υπογραμμίζονται στοιχεία μέσα στα κείμενα που μπορούν να δώσουν λαβή για να συζητηθούν οι διακειμενικές ή διαθεματικές σχέσεις του Ρίτσου με άλλους σημαντικούς Έλληνες δημιουργούς που επίσης διδάσκονται στο σχολείο Ως προσιτή πηγή των κειμένων χρησιμοποίησα την Ανθολογία Ρίτσου, ό.π. Ο συνάδελφος Δημήτρης Κόκορης στο κείμενό του «Συμπυκνώσεις της ποίησης και της ποιητικής του Γιάννη Ρίτσου: Μαρτυρίες», Πρακτικά, , δίνει επίσης μια ενδιαφέρουσα ανθολογία κειμένων, με διαφορετική αφετηρία, που όμως δυνάμει απηχεί το ίδιο πνεύμα με την παρούσα εργασία, της ανανέωσης του σχολικού Ρίτσου (ειδικά σε μεγαλύτερες τάξεις).

11 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 11 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΡΙΤΣΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ εισαγωγική βαθμίδα (Α - Γ τάξη) Από τα 3 x 111 τρίστιχα [Ανθολ. Ρίτσου, 411 κ.εξ.] αρ. 87 (χρωματική παλέτα ημέρας) αρ. 99 (ο γενέθλιος τόπος) αρ. 10 (πμ. ποιητικής) Το κίτρινο πλάι στο μαβί, πρωινό του Μάρτη. Το ρόδινο πλάι στο τεφρό, βραδάκι. Πανσέδες του Τσαρούχη. Κυρά Μονοβασιά μου, πέτρινο καράβι μου. Χιλιάδες οι φλόκοι σου και τα πανιά σου. Κι όλο ασάλευτη μένεις να με αρμενίζεις μες στην οικουμένη. Έκανες μια τρύπα στο χαρτί μπήκε ο άνεμος έφερε το ποίημα. Από τα Παιχνίδια τ ουρανού και του νερού [Ανθολ. Ρίτσου, 219] αρ. ΧΙΙ (υπογραμμίζονται τα φωνολογικά παιχνίδια & σχήματα λόγου) Έτσι που με τριγύρισαν και με ζαλίζει, μάτια μου, οι περιπαιχτικές μηλίτσες, κι η πιο μικρή ξινομηλιά δε βλέπω κάτου το γιαλό, μου παίρνει μάτια και λαλιά, δε βλέπω τα καράβια, με σφίγγει, με πετροβολά μονάχα μέσ απ τα κλαδιά με τα κοκκινοπράσινα, παίζει ο γιαλός χίλια γυαλιά με τα μαλαματένια της. Ένα απόσπασμα από τον Επιτάφιο [Ανθολ. Ρίτσου, 42 κ.εξ.] > εξοικείωση με το μέτρο η Μάνα-σύμβολο κυρίως Δημοτική εκπαίδευση (Δ - Ε τάξη) Από τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας [Ανθολ. Ρίτσου, 284 κ.εξ.] αρ. 8: «Πράσινη μέρα» (πλησιέστερα στην παράδοση του παραδοσιακού βουκολικού-ερωτικού λιανοτράγουδου) Πράσινη μέρα λιόβολη, καλή πλαγιά σπαρμένη Η κόρη πλένει τα προικιά κι ο νιος πλέκει καλάθια κουδούνια και βελάσματα, μυρτιές και παπαρούνες, και τα τραγιά γιαλό γιαλό βοσκάνε τ άσπρο αλάτι. αρ. 4: «Λαός» (όπως και τα επόμενα, έχει ενσωματώσει την «ηρωική» θεματολογία του κλέφτικου τραγουδιού) Μικρός λαός και πολεμά δίχως σπαθιά και βόλια Κάτω απ τη γλώσσα του κρατεί τους βόγκους και τα ζήτω για όλου του κόσμου το ψωμί, το φως και το τραγούδι. κι αν κάνει πως τα τραγουδεί ραγίζουν τα λιθάρια. αρ. 15: «Εδώ το φως» Σε τούτα δω τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει Εδώ το φως, εδώ ο γιαλός, χρυσές, γαλάζιες γλώσσες, μηδέ αλυσίδα στου Ρωμιού και στου αγεριού το πόδι. στα βράχια ελάφια πελεκάν, τα σίδερα μασάνε. αρ. 18: «Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις» Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις, εκεί που πάει να σκύψει Νά τη, πετιέται αποξαρχής κι αντρειεύει και θεριεύει με το σουγιά στο κόκαλο, με το λουρί στο σβέρκο, και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του ήλιου. Από το Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού, απόσπασμα [Ανθολ. Ρίτσου, 59-60] Ένα ψηλό παράθυρο είναι το τραγούδι. Βλέπει στο δρόμο, βλέπει και στον ουρανό. Απ αυτό το παράθυρο κοιτάμε τον κόσμο. Εκεί κάθουνται οι άγγελοι μαζί με τους τσοπάνους και τα πρόβατα, και ξαναλέν χαρούμενοι τα παραμύθια του περασμένου χειμώνα. Κι ο Θεός δεν είναι πια θυμωμένος με τους άγγελους που κλέψανε τα μήλα, μήτ έχει μια μεγάλη χαρακιά ανάμεσα στα φρύδια σαν τον άλλον, που κάθεται ακαμάτης, καθημερνή και σκόλη, πάνου στο ταβάνι της εκκλησιάς και γίνηκε γκρινιάρης γιατί ποτέ δεν πήρε το σκαμνί του να βγει να κάτσει στη λιακάδα της αυλής, να ξεμουδιάσουν τα ποδάρια του που μούχλιασαν απ το λιβάνι κι απ την υγρασία. Ο δικός μας Θεός γίνηκε πάλι ένα τζιτζίκι, και τραγουδάει μες στην καρδιά μας την ώρα που κλαδεύουμε τα δέντρα του παράδεισου και φυτεύουμε γεράνια και γαρύφαλλα γύρω τριγύρω σ όλες τις αυλές και τα περβόλια. Προγυμνασιακή εκπαίδευση (ΣΤ Δημοτικού) «Κοινότητα» [Ανθολ. Ρίτσου, ] «Η αδάμαστη» (=ποίηση) [Ανθολ. Ρίτσου, ] Ένα παιδί τρώει το ψωμί του στο βράχο, κοιτάζοντας πίσω απ τα βουνά. Ένα πουλί έριξε την άγκυρα της σκιάς του σε μια κόκκινη στέγη. Ο ψαράς έριξε την πετονιά του στη θάλασσα. Ο κυνηγός μια ντουφεκιά στο δάσος. Κάτω απ το μόνο δέντρο της ακτής, η έγκυα στάμνα ιδρωμένη, παγώνει το νερό και το φαρδύ της στόμα, κλεισμένο μ ένα κουκουνάρι, ευωδιάζει αγιασμένο απ τα στόματα των ποιητών, των ξυλουργών και των ψαράδων που το ασπάστηκαν. πβ. και «Όρθρος» (ό.π., ) Όχι γαλάζιος, λέει ο ουρανός είναι κόκκινος με κίτρινες κουκκίδες. Έτσι λέει. Σηκώνει το χέρι της, παίρνει το κόκκινο πιάτο απ το ράφι, κόβει το μήλο, πετάει απ το παράθυρο το μήλο και το πιάτο, στέκεται αντίκρυ στον καθρέφτη και χτενίζεται, με κόκκινα παπούτσια, πράσινα μαλλιά, γαλάζια στήθη, με το μαχαίρι ανάμεσα στα δόντια της σα χαλινάρι, έτοιμη να πηδήσει το είδωλό της, με το κόκκινο άλογό της κι άστραψε η χαίτη σ ένα τίναγμα στο βάθος του καθρέφτη.

12 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 12 Είναι πολύ μακρινές οι γυναίκες. Τα σεντόνια τους μυρίζουν καληνύχτα. Ακουμπάνε το ψωμί στο τραπέζι για να μη νιώσουμε πως λείπουν. Τότε καταλαβαίνουμε πως φταίξαμε. Σηκωνόμαστε απ την καρέκλα και λέμε: «Κουράστηκες πολύ σήμερα», ή «άσε, θ ανάψω εγώ τη λάμπα». «Γυναίκες» [Ανθολ. Ρίτσου, 98-99] Όταν ανάβουμε το σπίρτο, εκείνη στρέφει αργά πηγαίνοντας με μιαν ανεξήγητη προσήλωση προς την κουζίνα. Η πλάτη της είναι ένα πικραμένο βουναλάκι φορτωμένο με πολλούς νεκρούς τους νεκρούς της φαμίλιας, τους δικούς της νεκρούς και τον δικό σου. Ακούς το βήμα της να τρίζει στα παλιά σανίδια ακούς τα πιάτα να κλαίνε στην πιατοθήκη κι ύστερα ακούγεται το τραίνο που παίρνει τους φαντάρους για το μέτωπο. κυρίως Γυμνασιακή εκπαίδευση (Α - Β τάξη) Από το Εμβατήριο του Ωκεανού ( ), αποσπάσματα [Ανθολ. Ρίτσου, 63 κ.εξ.] Είχαμε τον κήπο στην άκρη της θάλασσας. Απ τα παράθυρα γλιστρούσε ο ουρανός κι η μητέρα καθισμένη στο χαμηλό σκαμνί κεντούσε τους αγρούς της άνοιξης με τ ανοιχτά κατώφλια των άσπρων σπιτιών με τα όνειρα των πελαργών στην αχυρένια στέγη γραμμένη στη γλαυκή διαφάνεια. Γυμνοί παλέψαμε στην αμμουδιά το μεσημέρι με τα υγρά κορμιά των δωδεκάχρονων παιδιών πιο πολύ για το αγκάλιασμα παρά για την πάλη πιο πολύ για την πάλη παρά για τη νίκη μονάχα για τη νίκη. Σκούρα φανέλα ναυτική κλεισμένη ώς το λαιμό κι όπως μας βλέπουν τα κορίτσια παίρνουμε το πλατύ κι ανοιχτό βήμα των κοσμογυρισμένων καπετάνιων. Μας πήραν το θαλασσινό τραγούδι μας δέσαν τα θαλασσινά μας πόδια. Παιδάκια σιωπηλά κι απορημένα με τ αλατισμένα ματόκλαδα με τα μεγάλα μάτια τα γαλάζια περνάμε φοβισμένα στις μεγάλες πολιτείες κάτω απ τα νοσοκομεία που μυρίζουν ύπνο κι ιδρώτα κάτω απ τα σπίτια με τους κόκκινους γλόμπους κάτω απ τα μέγαρα που καπνίζουν αίμα νύχτα κι αρπαγή. Πόρτες χάσκουν στη νύχτα. Ξίφη αστράφτουν. Ένα φεγγάρι αποκεφαλισμένο. Οι άνθρωποι ετοιμάζουν σκάλες με ανθρώπινα κόκαλα για ν ανέβουν. Κύριε τ ουρανού της γης και της θάλασσας ώς πότε θ αγρυπνούμε ώς πότε θα διψάμε ώς πότε δε θα πεθαίνουμε; Από την Κυρά των Αμπελιών ( ), αποσπάσματα [Ανθολ. Ρίτσου, 91, 96].ΙΙΙ. Κυρά των Αμπελιών, πώς να κρατήσουμε στους ώμους μας τόσο ουρανό πώς να κρατήσουμε τόση σιωπή μ όλα τα μυστικά των δέντρων; Πέτρα στην πέτρα λάμπει ο δρόμος και πουλί με το πουλί ανεβαίνει η σκάλα κι ο ήλιος, μισός στη θάλασσα, μισός στα ουράνια, λαμπαδιάζει όπως το πορτοκάλι μες στη φούχτα σου κι όπως τ αυτί σου κάτου απ τα μαλλιά σου. Κι έτσι στητή και δυνατή καταμεσής στον κόσμο κρατώντας στο ζερβί σου χέρι τη μεγάλη ζυγαριά και στο δεξί την άγια σπάθα είσαι η ομορφιά κι η λεβεντιά κι είσαι η Ελλάδα. Είπε: Πιστεύω στην ποίηση, στον έρωτα, στο θάνατο, γι αυτό ακριβώς πιστεύω στην αθανασία. Γράφω ένα στίχο, γράφω τον κόσμο υπάρχω υπάρχει ο κόσμος. «Υποθήκη» [Ανθολ. Ρίτσου, 290].ΧΧΙV. Κυρά των Αμπελιών, που η κάπνα της φωτιάς σού άχνισε τα γαλάζια μάτια και τα μαύρα φρύδια τι σιγανό το βήμα σου κάτου απ τα κυπαρίσσια τι σιγανή μιλιά της δόξας στα τετράγωνα της πυρκαγιάς να λέει με πόσο «γάλα ανδρείας και ελευθεριάς» βύζαξες τα ορφανά σου να λέει με πόσον αίμα πότισες τα φυλλοκάρδια του αμπελιού να δώσει το βαθύ κρασί του δισκοπότηρου. έτσι περνάς κάτου απ την πύλη των σταυρών κρατώντας στ ανοιχτά σου χέρια τη φαρδιά σπάθα του Αγώνα σα να κρατάς μια πλάκα φως με της Ειρήνης το δεκάλογο σα να κρατάς τον ήλιο το νιοβάφτιστο που στάζει απ τ ουρανού την κολυμπήθρα. Από την άκρη του μικρού δαχτύλου μου ρέει ένα ποτάμι. Ο ουρανός είναι εφτά φορές γαλάζιος. Τούτη η καθαρότητα είναι και πάλι η πρώτη αλήθεια, η τελευταία μου θέληση. Το ποίημα «Αρχαίο θέατρο» (τώρα στο ανθολόγιο Γ Γμν., 188 = Ανθολ. Ρίτσου, 159)

13 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 13 Προλυκειακή εκπαίδευση (Γ Γμν. Α Λυκ.) «Ανταπόδοση» [Ανθολ. Ρίτσου, 424] από τη συλλογή Σάρκινος λόγος [Ανθολ. Ρίτσου, 409] Πάλεψε με τις λέξεις, με το χρόνο, με τα πράγματα. Έδωσε θέση στην πεταλούδα, στο χαλίκι, στ αλογάκι της Παναγίας, στους ολονύχτιους στεναγμούς των άστρων, στη δροσοστάλα που πέφτει απ το ροδόφυλλο, στ άρρωστο αηδόνι, στις μεγάλες σημαίες, στο γαλάζιο, στο κόκκινο, στο κίτρινο. Πλούτισε τον κόσμο με μόχθο κι εγκαρτέρηση. Σκαλί σκαλί ανέβηκε την πέτρινη τεράστια σκάλα. Τώρα, εκεί πάνω, άλλα παράσημα δεν έχει πια παρά τα βέλη στα γυμνά πλευρά του. από τις Νύξεις, με αφιέρ. στον Γ. Σαββίδη [Ανθολ. Ρίτσου, 313] Άσε τις εξηγήσεις τι ωφελούν; το αντίθετο μάλιστα, πιότερο περιπλέκουν τα πράγματα, αφού άλλωστε γνωρίζεις ότι η ποίηση, γυμνή, σεμνή κι αγέρωχη, δεν είναι παρά η εξαίσια πράξη του ανεξήγητου. παράλληλα κείμενα (πμ. ποιητικής): «Επιλογικό» (ό.π., ) «Το σπίτι της Ελένης» (133) «Αφύσικη άνθηση» (297) «Ο κλέφτης»[-ποιητής] ( ) «Ένας άνθρωπος» (294) «Το νόημα της απλότητας» (97) «Αναγκαία εξήγηση» (124) κ.ά. Τα ποιήματα που έζησα στο σώμα σου σωπαίνοντας, θα μου ζητήσουν, κάποτε, όταν φύγεις, τη φωνή τους. Όμως εγώ δεν θά χω πια φωνή να τα μιλήσω. Γιατί εσύ συνήθιζες πάντα να περπατάς γυμνόποδη στις κάμαρες, κι ύστερα μαζευόσουν στο κρεβάτι ένα κουβάρι πούπουλα, μετάξι κι άγρια φλόγα. Σταύρωνες τα χέρια σου γύρω στα γόνατά σου, αφήνοντας προκλητικά προτεταμένα τα σκονισμένα σου ρόδινα πέλματα. Να με θυμάσαι μού λεγες έτσι έτσι να με θυμάσαι με τα λερωμένα πόδια μου με τα μαλλιά μου ριγμένα στα μάτια μου γιατί έτσι βαθύτερα σε βλέπω. Λοιπόν, πώς νά χω πια τη φωνή. Ποτέ της η Ποίηση δεν περπάτησε έτσι κάτω από τις πάλλευκες ανθισμένες μηλιές κανενός Παραδείσου. (Αθήνα, 16.ΙΙ.81) παράλληλα κείμενα (ερωτική ποίηση): Γυμνό σώμα (ό.π., 406 κ.εξ.) από τα ιταλικά του Ρίτσου: «Πομπηία Ηδονή» (397) «Ανάκτηση δικαιωμάτων» (395) «Στην οδό που δεν ονομάστηκε Οδός Παζολίνι» ( ). «Ιστορία» [Ανθολ. Ρίτσου, ] «Μόνο» [Ανθολ. Ρίτσου, 298] Τα σχέδια δε χρησίμευαν σε τίποτα κάθε τόσο ανατρέπονταν, Δεν μπορώ πια να υποκρίνομαι λέει όπως εκείνο το λεωφορείο στην εξοχή, οι πιότεροι σκοτώθηκαν, καρέκλες, άνθρωποι, παιδιά μου, τσιγάρα μου, τους άλλους τους κουβάλησαν στο πιο κοντινό νοσοκομείο θάνατος είναι, θάνατος είστε, θάνατος είμαι ένας τροχός σπάζω τη βρώμικη οδοντογλυφίδα στο πιατάκι του καφέ κύλησε κάτου τον βρήκε ένα παιδί σκάρωσε πρόχειρα ένα θάνατος είναι με βλέπει, τον βλέπω θάνατος μόνο χειραμάξι η γλάστρα, τα γεράνια, το κλουβί τα καναρίνια γυρίζει τώρα στο προαύλιο πουλάει πορτοκάλια τα πορτοκάλια τίποτα μην ακούτε διάδρομος, λάμπα πετρελαίου, λάμπουν, παλιές φωτογραφίες στον τοίχο, μαύρες ομπρέλες ένας σωρός ασήμαντοι ήλιοι. Τόσο απλά περνάμε. Τόσο απλά κάτω απ το πάτωμα μουγκά νερά φεύγει το σπίτι μιλάμε, ξεχνάμε, συνηθίζουμε. Τόσο απλά μάς ξεχνάνε. μαζί με τους ένοικους, μαζί με τον μακρύ καναπέ φεύγει το σπίτι, χάνεται, χάθηκε, πού πάει; Πβ. από τις Νύξεις [Ανθολ. Ρίτσου, 313] Αν γδυνόσουν μπροστά στο φεγγάρι, το χέρι της ιστορίας θα γινόταν χρυσό. παράλληλα κείμενα (ποίηση & μικροϊστορία): «Αποσυνάγωγοι» (ό.π., 429) «Τα αιώνια» (436) «Ελάχιστη συγκομιδή» ( ) «Ο άλλος φόβος» (432-33) «Καστανιά» (163-64) «Κάτω από τη λήθη» (154-55) συνυφαίνονται τα θέματα της μνήμης / λήθης, της φθοράς, του sit transit gloria mundi [βλ. δίπλα]. Πβ. «Πρέβεζα» Καρυωτάκη παράλληλα κείμενα Ρίτσου («μελέτη θανάτου»): «Το σβησμένο φανάρι» (ό.π., 434) «Ελάχιστα κατάλοιπα» (433) «Ο ποιητής» (430) «Κατευόδιο» (428) «Διάρκεια» (130) «Στο ίδιο σημείο» ( ) «Και το ποίημα» (437) Δευτερόλεπτα (438 κ.εξ.: αρ. 33, 41, 78) για το «δίχτυ» των σημασιών του «θανάτου» στον Ρίτσο βλ. «Η Μάντισσα» ( ). Το ποίημα «Ο τόπος μας» (τώρα στο ανθολόγιο Β Λυκ., 237 = Ανθολ. Ρίτσου, 261) κυρίως Λυκειακή εκπαίδευση (Β - Γ Λυκ.) > Ζητήματα ποιητικής στον Ρίτσο Από τις Νύξεις [Ανθολ. Ρίτσου, 314] < δύο ποιητικές στάσεις: ειλικρίνεια και απόκρυψη/υπαινιγμός > Η σημασία της τέχνης είπε ίσως να βρίσκεται σ αυτό που παραλείπουμε, θελημένα ή αθέλητα, όπως εκείνο το βαθύλαμπο μαχαίρι, ολότελα κρυμμένο στο καλάθι κάτω απ τα κόκκινα, χρυσά, μενεξελιά σταφύλια. Να τα πεις πάλι έξω απ τα δόντια, απερίφραστα, ασθμαίνοντας έστω, (τα ωραία υπονοούμενα, οι ελλείψεις έλεγε είναι για τους βολεμένους) ίσως κι η συντριβή του ποιήματος να γεννήσει το ποίημα. Πβ. από τα Δευτερόλεπτα, αρ. 14 (ό.π., 438) «Ώς το τέλος» ( ) «Εσύ ο» (425).

14 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 14 κυρίως Λυκειακή εκπαίδευση (Β - Γ Λυκ.) > Ζητήματα ποιητικής στον Ρίτσο - συνέχεια - «Περίπου» [Ανθολ. Ρίτσου, 290] < η ποιητική του «περίπου» (του ενδιάμεσου, του μεταξύ) > Παράταιρα πράγματα παίρνει στα χέρια του μια πέτρα, ένα σπασμένο κεραμίδι, δυο καμένα σπίρτα, το σκουριασμένο καρφί στον απέναντι τοίχο, το φύλλο που μπήκε απ το παράθυρο, τις στάλες που πέφτουν απ τις ποτισμένες γλάστρες, τ άχυρο εκείνο πού φερε χτες ο αέρας στα μαλλιά σου, τα παίρνει κι εκεί στην αυλή του χτίζει περίπου ένα δέντρο. Σ αυτό το «περίπου» κάθεται η ποίηση. Τη βλέπεις; παράλληλα κείμενα: «Για μεγαλύτερη ακρίβεια» (ό.π., ) «Το διαζευκτικόν ή» ( ) «Πλαγίως» (161) κ.ά. από τα Μονόχορδα, επιλογή [Ανθολ. Ρίτσου, 401 κ.εξ.] < η ποιητική [της σύζευξης] των αντιθέτων > Ανεβαίνει ψηλά να πιάσει χώμα. Λέξη από την επανάληψη ανανεωμένη. Η νύχτα πάντα πίσω απ τις σελίδες μου. Γι αυτό και λάμπουνε τόσο πολύ τα γράμματά μου. Άνεμε, που με γύμνωσες, μού γινες το μοναδικό μου ρούχο. Σώμα περιφραγμένο συστολή του απείρου. Τι ήσυχα που γκρεμίζεται μέσα στην ποίηση ο χρόνος. Πβ. «Γεύση βαθιά του τέλους προηγείται του ποιήματος. Αρχή» («Στίχος», ό.π., 151) επίσης, «Ηλιοτρόπια» (131) «Στο Νοσοκομείο» (427) από τα Χάρτινα Γ (322) από τα Δευτερόλεπτα, αρ. 68 (440) «Επιστέγασμα» (374). < η «μυθική» μέθοδος > πβ. «Καλό προσωπείο, σε δύσκολους καιρούς, ο μύθος» (από τα Μονόχορδα, ό.π., 401) «Μετά την ήττα», Επαναλήψεις Β, απόσπασμα [Ανθολ. Ρίτσου, ] Ύστερ απ την πανωλεθρία των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς, και λίγο αργότερα μετά την τελική μας ήττα, πάνε πια οι ελεύθερες κουβέντες μας, πάει κι η Περίκλεια αίγλη, η άνθηση των Τεχνών, τα Γυμναστήρια και τα Συμπόσια των Γι αυτό καλά είναι εδώ, μπορεί και ν αποχτήσουμε μια νέα επαφή με τη φύση κοιτώντας πίσω από το σύρμα ένα κομμάτι θάλασσα, τις πέτρες, τα χορτάρια, σοφών μας. Τώρα ή κάποιο σύννεφο στο λιόγερμα, βαθύ, βιολετί, βαριά σιωπή στην Αγορά και κατήφεια, κι η ασυδοσία των συγκινημένο. Κι ίσως Τριάντα Τυράννων. Τα πάντα (και τα πιο δικά μας) γίνονται ερήμην μας, χωρίς καθόλου τη δυνατότητα μιας κάποιας προσφυγής, μιας υπεράσπισης ή απολογίας, μιας έστω τυπικής διαμαρτυρίας. Στη φωτιά τα χαρτιά και τα βιβλία μας κι η τιμή της πατρίδας στα σκουπίδια. Κι αν γινόταν ποτέ να μια μέρα να βρεθεί ένας νέος Κίμωνας, μυστικά οδηγημένος από τον ίδιο αϊτό, να σκάψει και να βρει τη σιδερένια αιχμή απ το δόρυ μας, σκουριασμένη, λιωμένη κι αυτήν, και να την κουβαλήσει επίσημα σε πένθιμη ή δοξαστική πομπή, με μουσική και στεφάνια στην Αθήνα. μας επέτρεπαν να φέρουμε για μάρτυρα κάποιον παλιό μας φίλο, αυτός δε θα δεχόταν από φόβο μήπως και πάθει τα δικά μας με το δίκιο του ο άνθρωπος. Λέρος, 21.ΙΙΙ.68 [ο ποιητής σε στρατόπεδο συγκέντρωσης πολιτικών εξόριστων από τη Χούντα] παράλληλα χωρία: «Μόνες περγαμηνές μας: τρεις λέξεις: Μακρόνησος, Γυάρος και Λέρος. / Κι αν αδέξιοι μια μέρα σας φανούν οι στίχοι μας, θυμηθείτε μονάχα πως γραφτήκαν / κάτω από τη μύτη των φρουρών, / και με τη λόγχη πάντα στο πλευρό μας. / Κι ούτε χρειάζονται δικαιολογίες, πάρτε τους γυμνούς, έτσι όπως είναι, / πιότερα ο Θουκυδίδης ο στεγνός θα σας πει απ τον περίτεχνο τον Ξενοφώντα» («Ο Ηρακλής κι εμείς», ό.π., 271) < ανατροπή του Οδυσσεϊκού νόστου σε συστοιχία με την «πτώση ιδανικού» στο παρόν [1968]> «Γι αυτόν, λοιπόν, είχε ξοδέψει [η Πηνελόπη] είκοσι χρόνια, / είκοσι χρόνια αναμονής και ονείρων, για τούτον τον άθλιο [τον Οδυσσέα], / τον αιματόβρεχτο ασπρογένη; / κι όσα πουλιά είχε υφάνει / με κόκκινες λαμπρές κλωστές σε πράσινα φυλλώματα, αίφνης, / τούτη τη νύχτα της επιστροφής, γυρίσαν στο σταχτί και μαύρο / χαμοπετώντας στον επίπεδο ουρανό της τελευταίας της καρτερίας» («Η απόγνωση της Πηνελόπης», ό.π., 272) < για τη διάσπαση του ΚΚΕ; > «πώς θα μπορούσαμε ποτέ να ξέρουμε ποιοί ναι οι εχθροί μας / ή πότε κι από πού θα εμφανιστούν; [ τους νεκρούς μας] Σαν πιο σίγουρο, ναν τους κρατούμε εντός μας, αν μπορούμε, / κι ακόμη πιο καλά μήτε κι εμείς να μη γνωρίζουμε πού κείνται. / Έτσι που γίνανε τα πράματα στα χρόνια μας ποιος ξέρει / μπορεί κι οι ίδιοι εμείς ναν τους ξεθάβαμε, ναν τους πετούσαμε μια μέρα» («Οι τάφοι των προγόνων μας», ό.π., ) Πβ. και τα υπόλοιπα ποιήματα από τις Επαναλήψεις Β και Γ (Ανθολ. Ρίτσου, ) Γ Λυκείου_θεωρ.κατ/νση > ο συγκερασμός ποίησης + αφήγησης + θεατρικού λόγου σε «μεικτό» είδος Η Σονάτα μπορεί να εναλλάσσεται με ανάλογα συνθέματα του Ρίτσου, π.χ. Το νεκρό σπίτι, Ορέστης, Η Ελένη κλπ., καθώς επίσης με επιλεκτικά μέρη της βιογραφικής εννεαλογίας του Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων/έκδ

15 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 15 γραφή: ΝΟΕ. - ΔΕΚ Αφροδίτη Αθανασοπούλου

ΗΜΕΡΗΣΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΗΜΕΡΗΣΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής Ἕνας μπαξές γεμάτος αἷμα εἶν ὁ οὐρανός καί λίγο χιόνι ἔσφιξα τά σκοινιά μου πρέπει καί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249)

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ο ποιητής, αξιοποιώντας την ιστορική του µνήµη, κινείται

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Τετάρτη, 20 Μα ου 2009 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ A ΚΕΙΜΕΝΟ Μίλτος Σαχτούρης (γεν.1919) Ὁ Ἐλεγκτής Ἕνας μπαξές γεμάτος αἷμα εἶν ὁ οὐρανός καί λίγο χιόνι ἔσφιξα τά σκοινιά μου

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ 1 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940

ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ 1 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΗ ΜΕΡΑ Ευλογημένη τρεις φορές Του Οκτώβρη αυτή η μέρα, Που διώξανε τους Ιταλούς Απ την Ελλάδα πέρα. Ευλογημένος ο λαός που απάντησε το όχι ευλογημένος ο στρατός που με τη ξιφολόγχη, πάνω στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα:

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Πρόγραμμα Σπουδών Λογοτεχνίας ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Επιμέλεια: Β. Παπαδάκη, Σύμβουλος-Φιλόλογος Εποπτεία: Δρ. Αφροδίτη Αθανασοπούλου ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011 1 Τάξη: Α Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ιονύσιος Σολωµός ( )

ιονύσιος Σολωµός ( ) ιονύσιος Σολωµός (1798 1857) Ένας από τους σηµαντικότερους νεοέλληνες ποιητές. Είναι ο εθνικός µας ποιητής Ήταν ο πρώτος που καλλιέργησε συστηµατικά τη δηµοτική γλώσσα Αξιοποίησε την προγενέστερη ποιητική

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής Ἕνας μπαξές γεμάτος αἷμα εἶν ὁ οὐρανός καί λίγο χιόνι ἔσφιξα τά σκοινιά μου πρέπει καί πάλι νά ἐλέγξω τ ἀστέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σημείο Αναγνωρίσεως άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα, εγώ σε προσφωνώ γυναίκα κατευθείαν. Στολίζεις κάποιο πάρκο. Από μακριά

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 102) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα Νέων Ελληνικών Γ Λυκείου. Κυριακή 8 Μαρτίου 2015

Διαγώνισμα Νέων Ελληνικών Γ Λυκείου. Κυριακή 8 Μαρτίου 2015 Διαγώνισμα Νέων Ελληνικών Γ Λυκείου Κυριακή 8 Μαρτίου 2015 Όνομα/Επίθετο: Μίλτος Σαχτούρης «Ο Ελεγκτής» Ένας μπαξές γεμάτος αίμα είν ο ουρανός και λίγο χιόνι έσφιξα τα σκοινιά μου πρέπει και πάλι να ελέγξω

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Γ.Ε.Λ Κ. ΑΧΑΪΑΣ ΤΑΞΗ: Β ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ: Νεότερη ποίηση «Ο τόπος μας», Γ. Ρίτσου, σ. 237 Προβλεπόμενος χρόνος: 2 περίπου διδακτικές ώρες Διδάσκων: ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Γιάννης Ρίτσος «Ο τόπος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΓενικόΛύκειοΚοζάνης Σχολική Βιβλιοθήκη. Υπεύθυνη Βιβλιοθήκης Ελπίδα Ματιάκη

1 ο ΓενικόΛύκειοΚοζάνης Σχολική Βιβλιοθήκη. Υπεύθυνη Βιβλιοθήκης Ελπίδα Ματιάκη 1 ο ΓενικόΛύκειοΚοζάνης Σχολική Βιβλιοθήκη Υπεύθυνη Βιβλιοθήκης Ελπίδα Ματιάκη ΓιάννηςΡίτσος 1909-1990 Γεννήθηκε στημονεµβασιάτο 1909 «Κυρά Μονοβασιά µου, πέτρινο καράβι µου. Χιλιάδες οι φλόκοι σου και

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ & ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Υπ. Καθηγήτριες: Ουρανία Φραγκουλίδου & Έλενα Κελεσίδου

«Ο ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ & ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Υπ. Καθηγήτριες: Ουρανία Φραγκουλίδου & Έλενα Κελεσίδου «Ο ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ & ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Υπ. Καθηγήτριες: Ουρανία Φραγκουλίδου & Έλενα Κελεσίδου Ένα μικρό κομμάτι της δουλειάς των μαθητών-τριών που συμμετέχουν Δώσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61)

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα)

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μπήκα στο χωριό, νύχτωνε πια, οι πόρτες όλες σφαλιχτές, μες στις αυλές τα σκυλιά μυρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΝΤΕΧΝΗΣ ΓΡΑΦΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Το στίγμα της γενιάς του 30 στην ποίηση. Τάσος Λειβαδίτης

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΝΤΕΧΝΗΣ ΓΡΑΦΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Το στίγμα της γενιάς του 30 στην ποίηση. Τάσος Λειβαδίτης Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Σχολικό έτος: 2013-2014 ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΝΤΕΧΝΗΣ ΓΡΑΦΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Το στίγμα της γενιάς του 30 στην ποίηση Τίτος Πατρίκιος Νίκος Καββαδίας Τάσος Λειβαδίτης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ ΜΑΙΟΣ 2012 ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΜΑΣ ΤΡΑΓΟΥΔΑ Η ΧΟΡΩΔΙΑ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΑΦΗΝΑΣ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΡΧΗΣΤΡΑ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΑΦΗΝΑΣ ΜΕΛΥΔΡΟΝ ΠΥΞ-ΛΑΞ ΕΙΝΑΙ ΩΡΑΙΑ Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΓΙΑΤΙ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΠΑΝΤΑ ΚΙ ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

Ιερά Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ηµοτικού

Ιερά Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ηµοτικού Ιερά Μητρόπολις Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2013 Ύµνος της οµάδας της Προσευχής Όµορφη ώρα στο προσευχητάρι αηδόνια, τζιτζίκια και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το μαγικό ραβδάκι Το ίδιο έγινε με όλα τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τα πράγματα που άγγισε με το μαγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. Μέχρι πριν λίγες μέρες βρισκόμουν στο χωριό μου το Ριζοκάρπασο, αλλά μετά την εισβολή ήρθαμε με την μητέρα μου

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ένα και δυο: τη μοίρα μας δεν θα την πει κανένας Ένα και δυο: τη μοίρα του ήλιου θα την πούμ εμείς.

Ένα και δυο: τη μοίρα μας δεν θα την πει κανένας Ένα και δυο: τη μοίρα του ήλιου θα την πούμ εμείς. Ένα και δυο: τη μοίρα μας δεν θα την πει κανένας Ένα και δυο: τη μοίρα του ήλιου θα την πούμ εμείς. Δεν ξέρω πια τη νύχτα Δεν ξέρω πια τη νύχτα φοβερή ανωνυμία θανάτου, στον μυχό της ψυχής μου αράζει στόλος

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας ΘΥΜΑΜΑΙ; Πρόσωπα Ήρωας: Λούκας Αφηγητής 1: Φράνσις Παιδί 1: Ματθαίος Παιδί 2: Αιµίλιος Βασίλης (αγόρι):δηµήτρης Ελένη (κορίτσι): Αιµιλία Ήλιος: Περικλής Θάλασσα: Θεοδώρα 2 ΘΥΜΑΜΑΙ; CD 1 Ήχος Θάλασσας Bίντεο

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Σεφέρης: Η Τέχνη και η εποχή (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ )

Γ. Σεφέρης: Η Τέχνη και η εποχή (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ ) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Comment: 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ Γ. Σεφέρης: Η Τέχνη και η εποχή (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 230-232) 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ΦΛΩΡΙΝΑ (TEET) 1ο Εργαστήριο Ζωγραφικής ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ- Τ.Γ.Λ.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ΦΛΩΡΙΝΑ (TEET) 1ο Εργαστήριο Ζωγραφικής ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ- Τ.Γ.Λ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ΦΛΩΡΙΝΑ (TEET) 1ο Εργαστήριο Ζωγραφικής ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ- Τ.Γ.Λ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΕΛΙΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΛΙΤΗΣ ΕΝΩΣΗ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών; Ποιητικό Κουίζ 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; Ο Γιώργος Σεφέρης Ο Κωνσταντίνος Καβάφης Ο Οδυσσέας Ελύτης 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Kangourou Greek Competition 2014

Kangourou Greek Competition 2014 Thales Foundation Cyprus P.O. Box 28959, CY2084 Acropolis, Nicosia, Cyprus Kangourou Greek Competition 2014 Level 3 4 Γ - Δ Δημοτικού 15 Νοεμβρίου/November 2014 10:00 11:15 Ερωτήσεις 1 12 = 3 βαθμοί η

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1 Κύπρος Χρυσάνθης 17 του Νοέµβρη 1973 (Χαράµατα) Το ποίηµα δηµοσιεύτηκε στον τόµο Αντιφασιστικά 67-74 (1984) και αναφέρεται στην εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, στις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό

Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό Η υποχρεωτική εκπαίδευση νοείται ως ενιαίος κορμός, οπότε η διδασκαλία του μαθήματος στη Μ.Ε. αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση εκείνης στο Δημοτικό (συνάφεια θεματικών ενοτήτων και λογοτεχνικού παιχνιδιού/γραμματισμού)

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Αναγνωστάκης ( )

Μανόλης Αναγνωστάκης ( ) Μανόλης Αναγνωστάκης (1925 2005) Ένας από τους κορυφαίους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς Χαρακτηρίστηκε ως ο «ποιητής της ήττας», γιατί εξέφρασε τη διάψευση των οραμάτων της Αριστεράς Τα ποιήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπάς για να ακούγεσαι

Σιωπάς για να ακούγεσαι Σιωπάς για να ακούγεσαι 01/12/2014 Γράφει η Αίγλη Τούμπα Μάρω Βαμβουνάκη Εκδόσεις Ψυχογιός σελ. 272 Ίσως από τα καλύτερα μυθιστορήματα της Μάρως Βαμβουνάκη να ήταν το «Οι παλιές αγάπες πάνε στον Παράδεισο».

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ Χρόνος: 40 λεπτά Αυτό το γραπτό αποτελείται από 5 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014

13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 13 ο ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΧΑΡΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΕΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΕΩΝ ΜΗΝΟΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 Δράσεις Α τάξης Τμήμα Α1 Στις 4/3 θα συζητήσουμε για τη σαρακοστή τα ήθη και τα έθιμα. Θα κατασκευάσουμε την Κυρά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55)

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος 5. Πρόλογος

Πρόλογος 5. Πρόλογος Πρόλογος 5 Πρόλογος Το βιβλίο αυτό, μαζί με το ϖρώτο βιβλίο με τίτλο «Ανθολόγιο αρχαϊκής λυρικής ϖοίησης», χαιρετίζει την εϖιστροφή της αρχαίας λυρικής ϖοίησης στη Μέση Εκϖαίδευση. Γνωρίζουμε ότι το είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Επικουρικό εκπαιδευτικό υλικό Λογοτεχνίας (γραμματολογικοϊστορική κατάταξη)

Επικουρικό εκπαιδευτικό υλικό Λογοτεχνίας (γραμματολογικοϊστορική κατάταξη) Επικουρικό εκπαιδευτικό υλικό Λογοτεχνίας (γραμματολογικοϊστορική κατάταξη) 1α. Νεοελληνική Λογοτεχνία A/A Λέξη-κλειδί Είδος υποστηρικτικού υλικού Πηγή - τίτλος Ποίηση Βιντεοταινία (DVD) Παραγωγή Εκπαιδευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.»

«Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Φυσική Αγωγή στο δημοτικό σχολείο. Πως βλέπουν το μάθημα οι μαθητές του σχολείου.» «Ποιο είναι το αγαπημένο σου μάθημα;» Μία κλασσική ερώτηση για κάθε παιδί οποιασδήποτε βαθμίδας της εκπαίδευσης. Ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Λογοτεχνίας. εμινάρια ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, επτέμβριος 2014

Αναλυτικό Πρόγραμμα Λογοτεχνίας. εμινάρια ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, επτέμβριος 2014 Αναλυτικό Πρόγραμμα Λογοτεχνίας εμινάρια ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων, επτέμβριος 2014 1 Διευκρινίσεις για τα εγχειρίδια «Ο Λόγος Ανάγκη της Ψυχής» Και τα τρία εγχειρίδια και των τριών τάξεων κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού.

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού. διακοσμημένα θέματα Εικαστικές δημιουργίες δεμένες με αλήθειες μεγάλων ποιητών και συγγραφέων. Στο πέρασμα του χρόνου κάτι καινούργιο πάντα έχουν να μας πουν. Μια συνομιλία του βιβλίου με την ίδια τη ζωή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq

https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq https://www.youtube.com/watch?v=p3lhq_keyxq Όλα όσα ζήσαμε, όλα όσα αγαπήσαμε, όλα όσα είπαμε δικά μας, θα επαναλαμβάνονται στην απουσία μας μ άλλους να τα ζουν, άλλους να τ αγαπούν, άλλους να τα λεν

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ Η ΑΠΟΚΡΙΑ

Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ Η ΑΠΟΚΡΙΑ Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ Η ΑΠΟΚΡΙΑ Ο ΠΟΙΗΤΗΣ Ανήκει στην 1η μεταπολεμική γενιά. Βιώνει έντονα τα δραματικά γεγονότα της εποχής του και τα μετουσιώνει σε ποιητικές φόρμες. Διακρίνεται για το αντιλυρικό ύφος και την

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευέλικτη Ζώνη στη Γυµνασιακή βαθµίδα µε τη βοήθεια των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας: Σχέδιο εργασίας «Η Ποίηση σε εικόνες και νότες»

Η Ευέλικτη Ζώνη στη Γυµνασιακή βαθµίδα µε τη βοήθεια των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας: Σχέδιο εργασίας «Η Ποίηση σε εικόνες και νότες» Η Ευέλικτη Ζώνη στη Γυµνασιακή βαθµίδα µε τη βοήθεια των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας: Σχέδιο εργασίας «Η Ποίηση σε εικόνες και νότες» Λογοτεχνική επεξεργασία: Λυµπεροπούλου Μαρία, Αδάση

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία

Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Ένα παραμύθι φτιαγμένο από τα παιδιά της Δ, Ε και Στ τάξης του Ζ Δημοτικού Σχολείου Πάφου κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους με τη συγγραφέα Αμαλία Πικρίδου-Λούκα. 2014 Μια φορά κι έναν καιρό υπήρχε

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς. Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος }

Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς. Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος } Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος } Είδη αξιολόγησης: αρχική-διαγνωστική, συντρέχουσαδιαμορφωτική, τελική Μορφές

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα