«Ο Ρίτσος στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας» *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Ο Ρίτσος στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας» *"

Transcript

1 ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΥ, Δρ.Φ. Δημοσιεύθηκε στο φιλολογικό περιοδ. Ήριννα (Δωδεκανήσου), τχ. 3 (Ιαν. 2010), σσ «Ο Ρίτσος στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας» * < ΠΕΡΙΛΗΨΗ > στην Έρη Ρίτσου Η εργασία εξετάζει τα ίχνη της ποίησης του Γιάννη Ρίτσου στα ανθολόγια Λογοτεχνίας και στις τρεις βαθμίδες της σχολικής εκπαίδευσης, από το Δημοτικό ώς και το Λύκειο. Η περιγραφή έχει στόχο να δείξει ποια εικόνα της πληθωρικής αλλά και ανήσυχης φύσης αυτού του δημιουργού εμπεδώνεται από νωρίς στη συνείδηση και λογοτεχνική κουλτούρα των μαθητών και να καταδείξει τα όριά της σε σύγκριση με το «αληθινό πρόσωπο» του ποιητή (αυτό που αναδεικνύει η πολύμορφη τέχνη του και η «στρατευμένη» ποιητική του κατά βάθος). Η διαπίστωση των επιλογών και, κυρίως, των κενών, από το έργο του Ρίτσου, στην υφιστάμενη ύλη των εγχειριδίων οδηγεί σε προτάσεις τόσο στο επίπεδο του υλικού των κειμένων όσο και στο επίπεδο της διδακτικής που θα μπορούσαν να κάνουν πιο γόνιμο, πιο επικαιροποιημένο τον διάλογο του ποιητή «της Ρωμιοσύνης» με τη νέα γενιά, απαντούν, μ ένα λόγο, ή φιλοδοξούν να απαντήσουν στο ζητούμενο: γιατί μας ενδιαφέρει ο Ρίτσος σήμερα. * Τι διδάσκονται από Ρίτσο τα ελληνόπουλα στο δημόσιο σχολείο; Το αφετηριακό αυτό ερώτημα που συμπαρασύρει και ένα δεύτερο εύλογο: πώς διδάσκονται την ποίηση του Ρίτσου με κίνησε να ρίξω μια ματιά στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου. 1 Από την ανάλυση περιεχομένου προέκυψαν μερικές χρήσιμες διαπιστώσεις, τις οποίες καταθέτω εδώ, με την ελπίδα να προκύψει ένας γόνιμος στοχασμός ή «αναστοχασμός», όπως σήμερα είναι της μόδας να λέγεται για τις δυνατές ή και αναγκαίες τροποποιήσεις του υλικού αυτού, που συνεπάγονται αυτόματα και αλλαγές, «στοχαστικές προσαρμογές» (για να θυμηθούμε τον Καβάφη), στη διδακτική προσέγγιση των ανθολογημένων κειμένων του εμβληματικού αυτού ποιητή. Καταρχήν, να ξεκαθαρίσουμε: γιατί «εμβληματικού»; Ερώτημα, πίσω από το οποίο υποβόσκει το ουσιαστικό ζητούμενο: γιατί ενδιαφέρει να διδάσκουμε Ρίτσο έως σήμερα; Θα δώσω καταρχάς δύο, ίσως όχι τόσο αυτονόητες, εννοώ τρέχουσες, απαντήσεις. Ελπίζω στο τέλος της εργασίας, από την ενδιάμεση ανάλυση να έχει προκύψει αυτόδηλη μια καλύτερη, δηλαδή πιο καίρια απάντηση. Λοιπόν, η πρώτη απάντηση είναι ότι πρόκειται για έναν «εμβληματικό ποιητή», όχι μόνο ή όχι τόσο «της γενιάς του», των «μεταπολεμικών» λεγόμενων «στρατευμένων» ποιητών που βίωσαν την Κατοχή και την Αντίσταση, τον Εμφύλιο και την ήττα της Αριστεράς στο πεδίο της μάχης αλλά και ιδεολογικά, μετά την «αποσταλινοποίηση». Λέω «όχι τόσο της γενιάς του», γιατί, παρά το γεγονός ότι ο Ρίτσος θεωρείται ο ποιητής-προπάτορας, ο προεξάρχων του κύκλου αυτού των «χαμένων ποιητών» (παραφράζω την έκφραση «ποίηση της ήττας» με την οποία έχουμε συνηθίσει να τους συνδέουμε), η γενική όψη του ποιητικού βίου και της κομματικής πολιτείας του δείχνει ότι ο Ρίτσος δεν ήταν «ποιητής της ήττας»: δεν δέχτηκε, με τον τρόπο που άλλοι ποιητές-σύντροφοι (ο Αλεξάνδρου, ο Αναγνωστάκης, ο Πατρίκιος και άλλοι πολλοί) εσωτερίκευσαν τη «ματαιωμένη ουτοπία» του κομμουνισμού, την πραγματικότητα αυτή. Αντιθέτως, φαίνεται πως ο Ρίτσος απέφυγε;/παρέκαμψε; -λιγότερο ή περισσότερο * Η εργασία αυτή διαβάστηκε στην Ημερίδα για τον Ρίτσο (Λευκωσία, 12 Δεκεμβρίου 2009) που συνδιοργάνωσαν το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο με τον Σύνδεσμο Ελλήνων Κυπρίων Φιλολόγων. Η παρούσα μορφή παρουσιάζει μικρές διαφορές και προσθήκες σε σχέση με το δημοσίευμα στο περιοδικό Ήριννα, τχ. 3 (Ιανουάριος 2010), σσ Χρησιμοποίησα ως πηγές: το θεματικό Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων» για το Δημοτικό (3 τεύχη) το θεματικό ανθολόγιο Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» για το Γυμνάσιο (3 τεύχη) το ιστορικογραμματολογικό ανθολόγιο Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας για το Λύκειο (3 τεύχη για το μάθημα «Γενικής Παιδείας»: ο Ρίτσος ανθολογείται στο τεύχος για τη Β Λυκείου αντιπροσωπεύεται επίσης, με τη Σονάτα του Σεληνόφωτος, στο εγχειρίδιο «θεωρητικής κατεύθυνσης» της Γ Λυκείου) επιπλέον στην Κύπρο: Ανθολογία Νεοελληνικής Ποίησης για την τρίτη Λυκείου, ΥΠΠ Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων, Λευκωσία. Σημειώνω ότι εξετάστηκαν επίσης τα συνοδευτικά βιβλία του Καθηγητή, αλλά η εργασία αυτή επικεντρώνεται και ελέγχει το περιεχόμενο των βασικών εγχειριδίων που χρησιμοποιεί ο μαθητικός πληθυσμός.

2 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 2 τεχνηέντως- την επώδυνη διαδικασία της ιδεολογικής κρίσης και εξόδου, και έμεινε σταθερά ώς το τέλος της ζωής του βάρδος της «ορθόδοξης» κομμουνιστικής Αριστεράς. Επομένως, το «εμβληματικός» είναι ένας χαρακτηρισμός δεκτός μεν, αλλά σε μια ευρύτερη προοπτική: αυτή, που η μακράς διάρκειας και μεγάλης πνοής δημιουργική του προσπάθεια επιβάλλει. Όπως εύστοχα σημειώνει η Χρύσα Προκοπάκη στην Εισαγωγή της στην Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου, «αν κάποιος θά θελε να διαβάσει την ιστορία του [20ού] αιώνα, θα την έβρισκε ακέρια στην ποίηση του Ρίτσου» 2 ένας εμβληματικός ποιητής «του αιώνα» είναι -νομίζω- ένα ισχυρό κίνητρο, περιέργειας έστω, για μαθητές και διδάσκοντες. Η δεύτερη απάντηση είναι ότι ο Ρίτσος είναι πολλά πρόσωπα μαζί: ένας πρωτεϊκός δημιουργός, που θα ήταν απλουστευτικό να τον περιορίσουμε μόνο στον χώρο της ποίησης, έστω κι αν αυτό είναι το κύριο πεδίο δράσης του υπάρχουν όμως και άλλα: η ζωγραφική, η μουσική, το θέατρο (θυμίζω τη μορφή πολλών ώριμων έργων του), το μυθιστόρημα (θυμίζω την εννεαλογία που συνιστά και το ύστατο εν ζωή καταπίστευμά του: το Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων), τα δοκίμιά του, ευάριθμα αλλά σημαντικά, κλπ. Εξίσου, ίσως και περισσότερο απλουστευτικό θα ήταν να περιορίσουμε την εμβέλεια, τη δραστική ουσία της τέχνης του στα στενά όρια της «στρατευμένης» τέχνης, κρίνοντας αποκλειστικά από τα φαινόμενα. Είπαμε παραπάνω ότι από μια γενική άποψη φαίνεται πως ο Ρίτσος παρέμεινε πιστός στην κομματική ορθοδοξία, παρά τις αλλεπάλληλες ρωγμές του κοσμοειδώλου της Αριστεράς, εντός και εκτός Ελλάδας: εμπειρία της ήττας στον Εμφύλιο [1949], 20ό Συνέδριο και «αποσταλινοποίηση» στην κοιτίδα του «υπαρκτού σοσιαλισμού» [1956], διάσπαση του ΚΚΕ το 1968 ο Ρίτσος έζησε αρκετά ώστε να τον προφτάσει ώς και αυτή ακόμη η πτώση του Τείχους το 1989 (πέθανε 1 χρόνο μετά, στις 11 Νοεμβρίου 1990), με άλλα λόγια, βίωσε πλήρη τον κύκλο του οράματος, από τη ρομαντική του αρχή ώς το γκρέμισμα του τέλους. Ωστόσο, μια ματιά στα ενδότερα του έργου του, «στο εσωτερικό οδοιπορικό του ποιητή που το αποτύπωνε μέρα τη μέρα στη μεταπλασμένη ποιητικά βιογραφία του» (η φράση είναι από την εισαγωγή της Ανθολογίας Ρίτσου, ό.π.), αποκαλύπτει (και) άλλα πράγματα. Όπως γράφει η Προκοπάκη, «οι αμφισημίες, οι αντιφάσεις, οι παλινωδίες μαρτυρούν τη σκληρή πάλη του στοχαστή[-ποιητή] που δέχεται τα δυσοίωνα μηνύματα των καιρών [και επιλέγει να μιλήσει] υπαινικτικά για τη βία του καθεστώτος, τις νοοτροπίες και τη συμβατική ηθική, τους ιδεολογικούς πειθαναγκασμούς, [καθώς] έχει συνδέσει το πεπρωμένο του με το υψηλότερο όραμα της ανθρωπότητας» (ό.π.), όραμα το οποίο συμπληρώνω εγώ καθότι οικουμενικό, προφανώς δεν είναι «κτήμα» καμιάς κομματικής δογματικής και αυθεντίας, αριστερής ή δεξιάς, σοσιαλιστικής ή φιλελεύθερης, του Ανατολικού ή Δυτικού μπλοκ, εντούτοις στον πυρήνα του είναι φτιαγμένο από τα υλικά της κομμουνιστικής επαγγελίας ή ουτοπίας για έναν καλύτερο, δίκαιο, ειρηνικό κόσμο πράγμα που επίσης, πιστεύω, ενδιαφέρει να ξεκαθαριστεί στη συνείδηση διδασκόντων και διδασκομένων. 3 * Ας δούμε τώρα τι από όλα αυτά διδάσκονται τα ελληνόπουλα κατά τη 12ετή σχολική τους εκπαίδευση στο μάθημα της Λογοτεχνίας (γενικής παιδείας). Κατένειμα τα ανθολογημένα κείμενα του Ρίτσου ανά βαθμίδα και ανά τάξη στον πίνακα που ακολουθεί, με ορισμένες δικές μου παρατηρήσεις (με αστερίσκους δηλώνονται οι επαναλήψεις). Διευκρινίζω ότι η Σονάτα του Σεληνόφωτος που περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Γ Λυκείου-θεωρητικής κατεύθυνσης δεν σχολιάζεται εδώ, γιατί δεν εμπίπτει στον κορμό της γενικής λογοτεχνικής παιδείας που είναι υποχρεωτική για όλους τους μαθητές. Διευκρινίζω 2 Ανθολογία Γιάννη Ρίτσου, επιλογή Χρύσα Προκοπάκη, επιμ. Χρ. Προκοπάκη Αικ. Μακρυνικόλα, Κέδρος 2000, σ. 9 [στο εξής: Ανθολ. Ρίτσου]. 3 Για «μαρξιστικό ουμανισμό» του Ρίτσου κάνει λόγο ο Μ. Γ. Μερακλής, «Η μια και η άλλη εμμονή του Γιάννη Ρίτσου», στον τόμο Ο ποιητής και ο πολίτης Γιάννης Ρίτσος, Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου ( ), επιμ. Αικ. Μακρυνικόλα Στρ. Μπουρνάζος, Μουσείο Μπενάκη - εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2008, σσ : 210 [στο εξής ο τόμος θα αναφέρεται με τη συντομογραφία Πρακτικά].

3 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 3 επίσης ότι στην Ανθολογία Νεοελληνικής Ποίησης που διανέμεται επιπλέον στους μαθητές της Γ Λυκείου στην Κύπρο, υπάρχει ένα αρκετά πλούσιο, και ενδιαφέρον, corpus κειμένων του Ρίτσου, 4 σημειώνω ωστόσο ότι, από όλο αυτό το υλικό, εκείνο που διδάσκεται είναι μόνο ο «Αποχαιρετισμός» για τον Γρηγόρη Αυξεντίου. ΒΑΘΜΙΔΑ > ΤΑΞΗ ΑΝΘΟΛΟΓΗΜΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΡΙΤΣΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟ > Α + Β τάξη * [Τα τζιτζίκια στήσανε χορό] (πμ.) ΣΧΟΛΙΑ: Ανθολογείται «μισό ποίημα» (μόνο η πρώτη 4στιχη στροφή) το ίδιο ποίημα, με τη δεύτερη 6στιχη στροφή του και σωστό τον τίτλο, ανθολογείται ξανά στο βιβλίο της Α Γμν. (βλ. παρακάτω). Αντί για ένα «τρίμα» ποιήματος, θα μπορούσαν να επιλεγούν ολιγόστιχα ολοκληρωμένα ποιήματα του Ρίτσου: π.χ. από τη συλλογή «3 x 111 τρίστιχα»/1982, το τρίστιχο αρ. 87 (για τη «χρωματική παλέτα» πρωινού βραδιού και τη διασύνδεσή της με τη ζωγραφική του Τσαρούχη), ο αρ. 99 (για τη σχέση του Ρίτσου με τη γενέθλια γη του, τη Μονεμβασιά), ο αρ. 10 (ως σχόλιο ποιητικής: ο Ρίτσος «παίζει» με την ετυμολογία της λέξης «έμπνευση»: πνοή, άνεμος). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Και οι δύο δραστηριότητες αποσκοπούν στην εξάσκηση των αισθήσεων: οι μαθητές καλούνται α) να μιμηθούν τον ήχο των τζιτζικιών (μολονότι το ίδιο το απόσπασμα δεν προσφέρει «ηχοποιητικές» παρηχήσεις τέτοιου είδους), και β) να ξαναγράψουν με χρωματιστά γράμματα τον τίτλο του ποιήματος μιμούμενοι στείρα ένα υπάρχον υπόδειγμα, πράγμα που δεν είναι βέβαια «ποιητικός πίνακας», όπως φιλοδοξεί η άσκηση. ΔΗΜΟΤΙΚΟ > Γ + Δ τάξη ** «Πρωινό άστρο» ΣΧΟΛΙΑ: Ο τίτλος ταυτίζει το μέρος με το όλον το ορθό θα ήταν: Από το «Πρωινό άστρο» (απόσπασμα), αφού, στην πραγματικότητα, πρόκειται για μία από τις 19 ενότητες που απαρτίζουν το σύνθεμα «Πρωινό άστρο» αφιερωμένο στη γέννηση της κόρης του ποιητή, Έρης, όπως μας πληροφορεί εξάλλου το εισαγ. σημείωμα στο ανθολόγιο της Α Γμν., το οποίο περιλαμβάνει επίσης μία ενότητα από το «Πρωινό άστρο». Μία σύγκριση των ανθολογημένων ενοτήτων του «Πρωινού άστρου» αντιστοίχως στο ανθολόγιο Γ +Δ Δημοτικού (σ. 34) και σε εκείνο της Α Γμν. (σσ ) δείχνει ότι η σειρά είναι μάλλον ανακόλουθη: πιο βατό, άρα προσφορότερο για τα παιδιά του Δημοτικού, είναι αυτό που υπάρχει στο ανθολόγιο του Γυμνασίου. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Στο ανθολόγιο του Δημοτικού αναφέρονται 3 ασκήσεις πάνω στο κείμενο: για την πρώτη (σχετικά με τη «φυσική» εικονοποιΐα του ποιήματος) προσφέρεται πολύ πιο πλούσιο υλικό στο απόσπασμα που ανθολογείται στο βιβλίο του Γμν. Η δεύτερη άσκηση είναι αυτονόητη, σχεδόν ταυτολογική (τι αισθάνεται μια μάνα για το παιδί της). Αναφορικά με την τρίτη άσκηση (συσχετισμός του ποιήματος με νανουρίσματα), η σύγκριση μένει μετέωρη αφού ζητείται από τα παιδιά του Δημοτικού να «φέρουν στην τάξη νανουρίσματα», χωρίς να διαθέτουν «δείγμα» αυτού του είδους το οποίο, αντιθέτως, δίνεται 3/4 χρόνια μετά, στο ανθολόγιο της Α Γμν. ΔΗΜΟΤΙΚΟ > Ε + ΣΤ τάξη α. [Τραγουδάκια του Φωτούλη] (στη θεματική ενότητα: Εμείς & η φύση) β. Λαός (στη θεματική ενότητα: Γεγονότα από την ελληνική ιστορία) γ. Ειρήνη (στη θεματική ενότητα: Ειρήνη και φιλία) για το α. [Τραγουδάκια του Φωτούλη] ΣΧΟΛΙΑ: Ο τίτλος είναι των επιμελητών του Ανθολογίου καμία πληροφορία για την προέλευση των 3 αυτών «παιδικότροπων» ποιημάτων του Ρίτσου [είναι από τη συλλογή Παιχνίδια τ ουρανού και του νερού, 1960]. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι τρεις ασκήσεις στα [Τραγουδάκια του Φωτούλη] είναι ικανοποιητικές: ελέγχουν τη γλωσσική, αισθητική (εικαστική & μουσική) αλλά και τη δημιουργική-επινοητική ικανότητα των μαθητών («δημιουργική γραφή»). για το β. «Λαός» ΣΧΟΛΙΑ: Το ποίημα προέρχεται από τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας (γραφή: 1968). Ο χώρος θα επέτρεπε να δοθούν περισσότερα του ενός τέτοια ποιήματα, με κοινή θεματική (για να γίνουν συγκρίσεις & 4 Από τον Επιτάφιο, το Εμβατήριο του Ωκεανού, τη Ρωμιοσύνη, την Κυρά των Αμπελιών, το Σχήμα της απουσίας, το Ημερολογίο εξορίας, ΙΙ, πέντε από τα Δεκαοχτώ Λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας, μεγαλύτερο απόσπασμα της «Ειρήνης» απ ό,τι στο ελλαδικό ανθολόγιο της Ε +ΣΤ Δημοτικού, τέλος, εκτενή αποσπάσματα από τα δύο αφιερωματικά ποιήματα του Ρίτσου για το «τυραγνισμένο νησί» της Κύπρου. Ευχαριστώ τον φίλο και συνάδελφο Γιώργο Μύαρη για την επισήμανση.

4 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 4 συσχετισμοί): λ.χ. τα πιο γνωστά από τις μελοποιήσεις του Θεοδωράκη «Εδώ το φως» και «Τη Ρωμιοσύνη μη την κλαις». Θα έπρεπε, επίσης, να υπάρχει παραπομπή σε κάποιο δημοτικό τραγούδι (λιανοτράγουδο και κλέφτικο), που να διευκρινίζει τον αοριστολογικό ισχυρισμό της εισαγωγής ότι ο Ρίτσος συνεχίζει «την παράδοση του δημοτικού τραγουδιού» δεν «συνεχίζει» απλώς αλλά την ανανεώνει, μπολιάζοντας την ερωτική κατά βάση θεματολογία του παραδοσιακού λιανοτράγουδου (βλ. Ανθολόγιο Ε +ΣΤ Δημοτικού, σ. 232, εισαγ. σημείωμα) με την αγωνιστικότητα και τον «έρωτα της ελευθερίας» του κλέφτικου τραγουδιού. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Είναι έκτυπος σε βάρος του ίδιου του κειμενικού νοήματος ο ελληνοκεντρισμός στις 2 (από τις 3) ασκήσεις για το ποίημα «Λαός», οι οποίες «στρέφουν» την προσοχή των μαθητών μόνο πάνω στην ιστορία, την καταπίεση και την αντρειοσύνη του ελληνισμού, παραγνωρίζοντας την οικουμενική προοπτική μέσα από την οποία βλέπει ο Ρίτσος τον αγώνα του ελληνικού λαού: «μικρός λαός και πολεμά για όλου του κόσμου το ψωμί, το φως και το τραγούδι», λέει το ποίημα, με έμφαση στον «λαό» (ευνόητη για έναν κομμουνιστή). για το γ. «Ειρήνη» ΣΧΟΛΙΑ: Δεν προσδιορίζεται ότι πρόκειται για απόσπασμα (στη μορφή που παρουσιάζεται δίνεται η εντύπωση ολοκληρωμένου ποιήματος). Το κείμενο θα μπορούσε να ενεργοποιήσει πιο δραστικά τη φιλειρηνική στάση των μαθητών (προφανώς αυτός είναι ο κύριος διδακτικός στόχος για τον οποίο επιλέχθηκε) αν αντιπαραβαλλόταν με ένα κείμενο για τα δεινά του πολέμου: π.χ. το απόσπασμα από τα «Ερημωμένα χωριά» του Ρίτσου, που περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Β Γμν. (σσ ) υπάρχουν φυσικά και πλήθος άλλων, από τις [αντι]πολεμικές συλλογές του πρώιμου Ρίτσου. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Και οι 3 ασκήσεις-δραστηριότητες για την «Ειρήνη» του Ρίτσου παρουσιάζουν προβλήματα προκαλεί απορία το γεγονός ότι δεν αξιοποιείται ο ζωγραφικός πίνακας του Πικάσο που παρατίθεται αντικριστά στο κείμενο, πίνακας στον οποίο δεσπόζον στοιχείο, εκτός από το παιδί, είναι το περιστέρι [της ειρήνης], το οποίο λείπει από το ποίημα «της ειρήνης» του Ρίτσου (και μόνο αυτό θα έκανε αναγκαία τη «συνανάγνωση» ποιήματος πίνακα ως δραστηριότητα των μαθητών). Επίσης, το να ζητείται από τους μαθητές να γράψουν «τι σημαίνει για μένα ειρήνη» (άσκ. 2) είναι άσκοπο, μια που τα σημερινά παιδιά δεν έχουν βιώσει πόλεμο, συνεπώς δεν γνωρίζουν άλλη εμπειρία από την ειρήνη (το πιθανότερο είναι να ξαναέγραφαν «με άλλα λόγια» ό,τι ήδη λέγεται στο ποίημα). Η άσκηση θα είχε νόημα μόνο εφόσον παρουσιαζόταν και η «άλλη πραγματικότητα», του πολέμου (που κάλλιστα, όπως είπαμε, θα μπορούσε να δοθεί από «παράλληλα κείμενα» του ίδιου ποιητή). ΓΥΜΝΑΣΙΟ > Α Γμν. α. * «Τζιτζίκια στήσαν το χορό» (στη θεματική ενότητα: Ο άνθρωπος & η φύση) β. ** Πρωινό άστρο <απόσπασμα> (στη θεματική ενότητα: Η αγάπη ) για το α. «Τζιτζίκια στήσαν το χορό» ΣΧΟΛΙΑ: Όπως προαναφέρθηκε, ανθολογείται ξανά εδώ, σε ολοκληρωμένη μορφή, το ίδιο ποίημα (από τη συλλογή Παιχνίδια τ ουρανού και της γης) που περιλαμβάνεται και στο ανθολόγιο της Α +Β Δημοτικού. Στο ανθολόγιο της Α Γμν. τα «Τζιτζίκια» συνδυάζονται με το «Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι» του Ελύτη. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι ερωτήσεις (7 τον αριθμό αλλά η 4 πρέπει να θεωρηθεί μέρος τής 5) κινούνται μεν στη σωστή κατεύθυνση εστιάζοντας στη σχέση παιδί φύση και ποιητικής μορφής περιεχομένου, αλλά κάπως επιφανειακά. Ουσιαστικότερη «διαθεματική» εμβάθυνση στα βασικά αυτά ζητούμενα θα προέκυπτε αν συγκρίνονταν όλα τα ποιήματα αυτής της θεματικής ενότητας και του Δροσίνη, αλλά και τα παράλληλα κείμενα από το βιβλίο του Καθηγητή (των Σεφέρη, Ελύτη, Σαραντάρη) από την άποψη (α) της μετρικής μορφής τους, (β) των ποιητικών εικόνων, (γ) του περιεχομένου τους, με γνώμονα i. τον βαθμό παραδοσιακότητας ή μοντερνικότητας που εμπεριέχουν (ως προς τη μετρική τους σκευή και την εικονοποιΐα τους) και ii. τη σκοπιά ενήλικη ή «παιδική»/εφηβική από την οποία προσλαμβάνουν και φωτίζουν την οργανική σχέση του ανθρώπου (ιδίως του παιδιού) με τη Φύση. Οι κατατάξεις που θα προέκυπταν, αναλόγως του κριτηρίου σύγκρισης, θα έδιναν ενδιαφέροντα πολύτροπα αποτελέσματα. Σε ό,τι αφορά ειδικότερα τα «Τζιτζίκια» του Ρίτσου, θα είχε ενδιαφέρον να εξεταστεί η ισχυρή σημασιολογική μετάπτωση του παιχνιδιού από ελαφρύ και ανέμελο των παιδιών στην 1η στροφή σε πικρό και βαρύ του «γέρου κόσμου» στη 2η στροφή, όχι αποκλειστικά εξαιτίας της σκληρής βιοπάλης (όπως λέει το εισαγ. σημείωμα) αλλά και λόγω της ύστερης [ενήλικης] γνώσης για τη ματαιότητα του κόσμου (του απαγορευμένου καρπού που δεν έχουν γευτεί ακόμη οι άνθρωποι στην Εδέμ της παιδικής ηλικίας).

5 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 5 για το β. «Πρωινό άστρο» ΣΧΟΛΙΑ: Και αυτή η επιλογή αποτελεί (αμήχανη) επανάληψη: ανθολογείται μία ενότητα από την ίδια σύνθεση που συναντήσαμε και στο ανθολόγιο της Γ +Δ Δημοτικού, και μάλιστα κατά σχήμα «πρωθύστερον». Το πράγμα επαληθεύεται αν ρίξει κανείς μια ματιά στο «κειμενικό περιβάλλον» αυτής της θεματικής ενότητας στο ανθολόγιο της Α Γμν.: όλα τα άλλα κείμενα, κατά πλειονότητα πεζά, είναι σαφώς ένα επίπεδο πιο «δύσκολα» από το συγκεκριμένο «ποιηματάκι» του Ρίτσου (το ίδιο ισχύει και για το ανθολογημένο «τραγούδι» από τον Ελύτη). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι μισές τουλάχιστον από τις 4 ερωτήσεις πάνω στο κείμενο είναι συμβατικές (με στενή επικέντρωση στο περιεχόμενο). Η άσκηση 3, για τα υποκοριστικά, εισάγει μεν το κρίσιμο στην ποιητική γλώσσα ζήτημα της μορφής, αλλά με τρόπο μονοσήμαντο (η «διαφορά ύφους» δεν προκύπτει πάντα με την αντικατάσταση των υποκοριστικών από τα κανονικά προσηγορικά). Αντιθέτως, δεν αξιοποιούνται σε καμία ερώτηση χτυπητά χαρακτηριστικά του ποιήματος, όπως η επανάληψη του «μακρύς» [ο δρόμος] στην τελευταία στροφή (ένας γλωσσο-μορφικός τρόπος να ευχηθεί ο ποιητής στην κορούλα του «μακρομέρευση»;) Η «διαθεματική εργασία», στο τέλος, για το «ζωγραφικό κολάζ», κρίνεται εύστοχη και δημιουργική, αν και δεν είναι ακριβώς «διαθεματική» τωόντι «δια-θεματική» θα μπορούσε να αποβεί η άσκηση 4 (σύγκριση του ποιήματος του Ρίτσου με ένα παραδοσιακό -θρακιώτικο- νανούρισμα), αν η διατύπωσή της δεν περιοριζόταν σε ένα γενικό και αόριστο «συγκρίνετε» (σημασία έχει τι να συγκρίνουν οι μαθητές, ποιο τίθεται ως κριτήριο σύγκρισης). ΓΥΜΝΑΣΙΟ > Β Γμν. α. Τ άσπρο ξωκλήσι (περιλαμβάνεται στη θεματική ενότητα: Θρησκευτική ζωή) β. Ερημωμένα χωριά < απόσπασμα > (στη θεματική ενότητα: Εθνική ζωή) για το α. «Τ άσπρο ξωκλήσι» ΣΧΟΛΙΑ: Πρόκειται για μια τυπική περίπτωση επιλογής κειμένου που καθορίζεται (τυφλά) από τον τίτλο και όχι από το πραγματικό «θέμα», το κειμενικό νόημα. Η συντομία του, κυρίως όμως οι «περίεργες» λεξιλογικές επιλογές (το ρήμα «πυροβολεί» και η ιεροποίηση του «Αϊ-Λαού»), καθιστούν την επιλογή αυτού του λιανοτράγουδου για τη θεματική ενότητα της «Θρησκευτικής ζωής» άστοχη. Θα μπορούσε, αντ αυτού, να αξιοποιηθεί πολύ πιο γόνιμα ένα απόσπασμα από το «παιδικότροπο», όπως το χαρακτηρίζει η Προκοπάκη, «Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού»/1938, απόσπασμα το οποίο θεματοποιεί με παιγνιώδη τρόπο την αντίθεση ανάμεσα στον ελληνοπρεπή, ανθρωπομορφικό και παγανιστικό «Θεό», που ναός του είναι η Φύση, και στον αυστηρό, στερημένο, ιουδαϊκοχριστιανικό «Θεό» της Βίβλου, που κάθεται «πάνου στο ταβάνι της εκκλησιάς». (Μια τέτοια επιλογή θα συμπαρέσυρε, ως «παράλληλο κείμενο», και ανάλογες περιγραφές λ.χ. στον Καζαντζάκη). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Καμία από τις προτεινόμενες ερωτήσεις του ανθολογίου για το συγκεκριμένο ποίημα δεν μπορεί να θεωρηθεί εύστοχη: το ποίημα είναι τόσο σύντομο που δεν μπορεί να ανταποκριθεί με επάρκεια στα ζητούμενα της ερώτησης 1, η ερώτηση 2 συγκαλύπτει αλλά έτσι κάνει πιο αισθητή την ερμηνευτική αμηχανία απέναντι στο «πυροβολεί» (σε ένα ποίημα για τη θρησκευτική ζωή!), τέλος, η προτεινόμενη σύγκριση με το ποίημα του Καβάφη «Στην εκκλησία» (άσκηση 3) μένει στον αέρα, ελλείψει κοινής βάσης σύγκρισης: η «θερμοκρασία» των δύο ποιημάτων, στο επίπεδο της γλώσσας, του ύφους (και της κοσμοθεώρησης) είναι πολύ διαφορετική προτιμότερη θα ήταν, έστω, μία σύγκριση με τη «Δέηση» (περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Α Γμν.). για το β. «Ερημωμένα χωριά» ΣΧΟΛΙΑ: Πρόκειται για απόσπασμα από τη σύνθεση Η τελευταία π[ρο] Α[νθρώπου] εκατονταετία (γραφή: 1942, δημοσ. 1961). Για μαθητές Β Γμν. θα ήταν ίσως προτιμότερη μια άλλη επιλογή που να συνέδεε την πρόωρη, βεβιασμένη ενηλικίωση (την απώλεια της παιδικότητας) σε συνθήκες πολέμου: τέτοιο υλικό παρέχει, λ.χ., η σύνθεση Το εμβατήριο του Ωκεανού/ Εξάλλου, σε αυτή την τάξη, και για την ενότητα «Εθνική ζωή», θα μπορούσαν πιο κατάλληλα να αξιοποιηθούν λιανοτράγουδα του Ρίτσου, σαν αυτά που προαναφέραμε με αφορμή το ποίημα «Λαός» (στο ανθολόγιο της Ε +ΣΤ Δημοτικού). Εναλλακτικά, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ένα απόσπασμα από την Κυρά των Αμπελιών/ , που αποθεώνει την κατά τον Ρίτσο ουσία του ελληνισμού: την αγωνιστικότητα και τη βαθιά πίστη στην ελευθερία και τη δικαιοσύνη. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι ερωτήσεις και η «διαθεματική δραστηριότητα» κρίνονται γενικά ικανοποιητικές (με την επιφύλαξη πάντα της επιλογής του συγκεκριμένου κειμένου για αυτή την ηλικία).

6 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 6 ΓΥΜΝΑΣΙΟ > Γ Γμν. α. Αρχαίο Θέατρο β. ***Ρωμιοσύνη < απόσπασμα > ΣΧΟΛΙΑ για το α. «Αρχαίο Θέατρο»: Πρόκειται για επιλογή που φωτίζει, αδρά, μία σημαντική όψη της ποιητικής του Ρίτσου, τη σχέση με τον αρχαίο κόσμο, γι αυτό και κρίνεται ενδιαφέρουσα, όπως και οι συνοδευτικές ασκήσεις-δραστηριότητες. για το β. «Ρωμιοσύνη»: Πρόκειται για απόσπασμα (δεύτερο μέρος) από το συνθετικό ποίημα Ρωμιοσύνη γραμμένο στα πέτρινα χρόνια του Εμφυλίου ( ). Μέρος του ίδιου συνθέματος επιλέγεται και για το ανθολόγιο της Β Λυκ. [βλ. παρακάτω]. Μολονότι δεν αμφισβητείται η ποιότητα του συγκεκριμένου αποσπάσματος (η υψηλή ποιητική του αξία, που δικαιώνει την επιλογή), εντούτοις η πυκνότητα του ποιητικού νοήματος, η υπαινικτικότητα των συμβόλων του, είναι μάλλον δύσκολο να προσπελαστεί από μαθητές αυτής της ηλικίας (Γ Γμν.) Στο κείμενο περνάει εξαιρετικά λεπτά (υπαινικτικά) ο «πόνος του εθνικού διχασμού» (βλ. εισαγ.σημ.) αν αυτός είναι ο κύριος στόχος για τον οποίο επιλέχθηκε το απόσπασμα, τότε θα ήταν προτιμότερη μια εκλογή λ.χ. από τις Γειτονιές του κόσμου/ [βλ. Ανθολ. Ρίτσου, σ. 114 κ.εξ.], σύνθεση που δίνει με απτό τρόπο την επιτομή της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και τραγωδίας, από την Κατοχή και την Αντίσταση ώς τα Δεκεμβριανά και την πολιτική εξορία (τον εκτοπισμό στα ξερονήσια), ακριβώς για να αντιληφθούν οι μαθητές τη μακρά διάρκεια αυτού του οδυνηρού εθνικού διχασμού, που δεν περιορίζεται μόνο στα χρόνια των μαχών του Εμφυλίου. Αν πάλι ο στόχος είναι να σκιαγραφηθούν παραστατικά σκηνές από το ελληνικό περιβάλλον στη σκιά του εθνικού διχασμού (βλ. και πάλι το εισαγ. σημ.), τότε θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν πιο βατά αποσπάσματα, για παιδιά Γ Γμν., από την Κυρά των Αμπελιών, που γράφεται την ίδια ακριβώς εποχή. Εξάλλου, αντί για τη Ρωμιοσύνη που ανθολογείται ούτως ή άλλως σε μεγαλύτερη τάξη (Β Λυκ.) θα μπορούσε ο κύκλος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης των μαθητών να κλείσει με το ποίημα «Ο τόπος μας»/1967 (το οποίο περιλαμβάνεται στο ανθολόγιο της Β Λυκ. βλ. σχόλια, παρακάτω). ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Οι ασκήσεις στη συντριπτική τους πλειονότητα (οι 4 από τις 5) είναι κατώτερες της ποιοτικής στάθμης του αποσπάσματος (ίσως γιατί οι συντάκτες αντιλαμβάνονται την αναντιστοιχία των απαιτήσεων του κειμένου με το επίπεδο των μαθητών αυτής της ηλικίας): οι δύο πρώτες είναι περιγραφικές, η τρίτη μένει ουσιαστικά «άλυτη» (αφού δεν δίνεται κανένα πραγματολογικό-ερμηνευτικό στοιχείο, ας πούμε στο γλωσσάρι, ως λαβή στους μαθητές), η τέταρτη είναι «θολή» με την έννοια ότι δεν είναι ξεκάθαρη η στόχευσή της. Αντιθέτως, η διακειμενική άσκηση 5 (συνομιλία της Ρωμιοσύνης με το Άξιον Εστί του Ελύτη), και οι ακόλουθες «διαθεματικές δραστηριότητες» κρίνονται ενδιαφέρουσες. ΛΥΚΕΙΟ > Β Λυκείου Γ Λυκείου (θεωρητ.κατ/νσης) α. *** Ρωμιοσύνη <ενότητα Ι> β. Ο τόπος μας γ. Ανυπόταχτη πολιτεία <απόσπασμα = ενότητα ΙΙ> δ. Αυτόπτης μάρτυρας Η Σονάτα του σεληνόφωτος/1956 περιλαμβάνεται ολόκληρη στο ανθολόγιο (δεν εξετάζεται εδώ) ΣΧΟΛΙΑ: Τα 4 κείμενα του Ρίτσου που ανθολογούνται στο βιβλίο της Β Λυκ. καλύπτουν, αφενός, τα εμφυλιακά και πρώτα μεταπολεμικά χρόνια (Ρωμιοσύνη/ , Ανυπόταχτη πολιτεία/ ) και, αφετέρου, την περίοδο της Χούντας (Ο τόπος μας/1967, Αυτόπτης μάρτυρας/1972). Παρά το εμφανές «ιστορικό» κριτήριο, η σειρά τους στο ανθολόγιο δεν ακολουθεί τη χρονολογία γραφής τους. Επίσης, ελλοχεύει ο γνωστός κίνδυνος: να μην υπάρχει χρόνος να διδαχθούν όλα τα κείμενα (η μόνη λύση θα ήταν τα κείμενα να αναλυθούν όχι κατά μόνας αλλά συνδυαστικά με βάση κοινά μοτίβα, θέματα, σύμβολα). Γενικά, με βάση την ισχύουσα διδακτική πρακτική, το βάρος ρίχνεται στο πρώτο και πιο γνωστό ποίημα της σειράς, στη Ρωμιοσύνη, που παρουσιάζει ωστόσο τις μεγαλύτερες «αντιστάσεις» στην ερμηνευτική του προσπέλαση λόγω της πυκνότητας του συμβολικού του νοήματος (ιδίως όταν οι μαθητές δεν έχουν προπαιδευτεί στο ιδιάζον συμβολικό σύστημα της μοντέρνας ποίησης). Το ίδιο mutatis mutandis ισχύει και για το απόσπασμα από την Ανυπόταχτη πολιτεία, στο οποίο οι παλινδρομήσεις από την «ηρωική [κατοχική] Αθήνα» της Αντίστασης στην «υποταγμένη» στους Δυτικούς μεταπολεμική Αθήνα είναι αιφνίδιες, δηλαδή αδιόρατες, και δύσκολα μπορούν να γίνουν κατανοητές, όταν μάλιστα οι μαθητές αγνοούν λεπτομέρειες των ιστορικών δρώμενων (στη Β Λυκ. δεν διδάσκονται σύγχρονη Ιστορία).

7 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 7 Εξάλλου, η επιλογή του «Αυτόπτη μάρτυρα», καίτοι ενδιαφέρουσα αφού κατονομάζει ποιητικά με συμβολική γλώσσα το «αυγό του φιδιού», την αδράνεια, που εξέθρεψε την επονείδιστη Δικτατορία (θέτοντας το οχληρό ζήτημα της ατομικής ευθύνης), δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να «δράσει» πάνω στην ευαισθησία των μαθητών, χωρίς να έχουν προηγηθεί άλλα, «προπαρασκευαστικά» κείμενα για την περίοδο αυτή (όπου, θυμίζω, έχουμε και τη διάσπαση του ΚΚΕ/1968): τέτοια, λ.χ., θα μπορούσαν να αντληθούν από τη συλλογή Επαναλήψεις Β /1968 και να συσχετιστούν π.χ. με το «Επί Ασπαλάθων» του Σεφέρη (στο ίδιο Ανθολόγιο, σσ ), ποιήματα δηλαδή «αρχαιόθεμα» ή «αρχαιότροπα» που αξιοποιούν την ιστορικοποιητική μέθοδο του Καβάφη. Αντιθέτως, «Ο τόπος μας», παρά τη συντομία του (ή μάλλον χάρη και σε αυτήν), θα έπρεπε να προτάσσεται, μια που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες που θέτει η μύηση των μαθητών αυτής της ηλικίας στην ποίηση του Ρίτσου: πράγματι, στο ποίημα συνοψίζονται πολλά από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της τέχνης και της ποιητικής του Ρίτσου: το λαϊκό γλωσσικό ήθος, η αίσθηση του «έμψυχου» τοπίου (και του γενέθλιου τόπου), η ιστορική εμπειρία (και τραγωδία), τα μπολιασμένα με μέτρο στο σώμα της ποίησής του υπερρεαλιστικά στοιχεία, η συνομιλία με ομοτέχνους (π.χ. τον Σεφέρη), η δρώσα μνήμη του παρελθόντος μέσα από σταθερά σύμβολα του ποιητή σαν τα «αγάλματα», κ.ά. (Εναλλακτικά, όπως είπαμε, το ποίημα αυτό μπορεί να «κλείσει» την υποχρεωτική λογοτεχνική εκπαίδευση, σε ό,τι αφορά τον Ρίτσο, στη Γ Γμν.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ/ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: Σε γενικές γραμμές, οι ερωτήσεις που αφορούν στα παραπάνω ποιήματα ανταποκρίνονται στον στόχο της εξομάλυνσης των κειμένων, αλλά θα έπρεπε να εμπλουτιστούν με περισσότερες ασκήσεις σύγκρισης, «διαθεματικές» και «διακειμενικές», οι οποίες προάγουν την αναλυτική και συνθετική ικανότητα, τους αναγκαίους και επαρκείς δηλαδή όρους για την κριτική ερμηνεία (και) της λογοτεχνίας. * Τα σχόλια που προηγήθηκαν δίνουν μια ιδέα τού τι μαθαίνουν από Ρίτσο τα ελληνόπουλα στη διάρκεια της σχολικής τους ζωής (που δεν είναι μικρή: ξεπερνάει τη δεκαετία). Ανακυκλώνουν ύλη από τις ίδιες συλλογές, κάποτε και τα ίδια ποιήματα (πράγμα που δεν εμπίπτει, βέβαια, στο πνεύμα της περιβόητης «σπειροειδούς» γνώσης του αντικειμένου) και διαμορφώνουν, εν τέλει, μια στενή, μερική αντίληψη για το εύρος και το βάθος της προσωπικότητας αυτού του εμβληματικού ποιητή «του αιώνα». Σημαντικό ρόλο σε τούτη τη στενή, ενίοτε και στρεβλή, εντύπωση για τον Ρίτσο παίζουν και οι κατευθυντήριες γραμμές της διδακτικής (ανάγλυφες στις δραστηριότητες και ασκήσεις που αναφέρονται στα κείμενα), οι οποίες ακόμη και σήμερα, εντός «διαθεματικού ενιαίου» πλαισίου των προγραμμάτων σπουδών, σε πολλές περιπτώσεις παραμένουν συντηρητικές και ανεξέλικτες. Αφήνοντας κατά μέρος τις επαναλήψεις, τις αστοχίες, τις ανακολουθίες, που ήδη επισημάναμε, ας δούμε τις χτυπητές ελλείψεις που ενισχύουν αυτή την εντύπωση (με την τυπική εξαίρεση για λόγους που εξηγήσαμε παραπάνω του συμπληρωματικού ανθολογίου της Γ Λυκείου στην Κύπρο): - Σε κανένα από τα ελλαδικά ανθολόγια Λογοτεχνίας, που ορίζουν τη «διδακτέα ύλη» σε Ελλάδα και Κύπρο, δεν περιλαμβάνεται ο Επιτάφιος, ποίημα-σταθμός στη δημιουργική πορεία του ποιητή, όχι μόνο για τον τρόπο που διαλέγεται με την έμμετρη νεοελληνική παράδοση, ούτε μόνο γιατί αυτό, πρωτίστως, τον καθιέρωσε στους κύκλους των ομοτέχνων του αλλά και των συντρόφων τουκομμουνιστών, αλλά κυρίως για να μεταφέρω την εύστοχη παρατήρηση του Δημήτρη Αρβανιτάκη αυτή η Μάνα «που θρηνεί, κρατώντας το μερδικό της αδικίας στην αγκαλιά της, είναι η δική μας Pietà» (υπογραμμίζω εγώ). 5 Ο Ρίτσος «αθανατίζει» το πρόσωπο αυτής της Μάνας ανάγοντάς το σε διαχρονικό και οικουμενικό σύμβολο, ταυτόχρονα, της μητρικής αγάπης, του ανθρώπινου πόνου μπροστά στον θάνατο και της κοινωνικής αδικίας. 5 Δημήτρης Αρβανιτάκης, «Γιάννης Ρίτσος: μικρά αναγνωστικά προβλήματα», Πρακτικά, 25-39: 32 (συνενώνω δυο φράσεις).

8 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 8 - Πουθενά, επίσης, στα σχολικά ανθολόγια γενικής παιδείας δεν εντοπίζεται ένα ερωτικό ποίημα του Ρίτσου, όπως και κανένα για τον πανδαμάτορα χρόνο, τον καταλύτη-θάνατο, μολονότι έρωτας και χρόνος/θάνατος συνιστούν, κατά ορισμένους, τα φλέγοντα ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης και το κινητήριο αίτιο της Τέχνης, από καταβολής. - Δεν υπάρχει, ακόμη, κανένα ποίημα ποιητικής του Ρίτσου (αγνοείται, δηλαδή, πώς ο ίδιος ο ποιητής αντιλαμβάνεται, αισθάνεται την τέχνη του, τι θέλει να εκφράσει «παλεύοντας με τις λέξεις»). - Απουσιάζει, επίσης, ολωσδιόλου μια βασική πτυχή της ποιητικής ιδιοσυστασίας του Ρίτσου, που είναι η λεπτότατη και διεισδυτική ματιά του στο παραγνωρισμένο, αθέατο «μισό της ανθρωπότητας», τις γυναίκες ίσως δεν υπάρχει άλλος ομότεχνός του που να επιδεικνύει τέτοια ευαισθησία και γνώση για τη γυναικεία φύση και τη γυναικεία ψυχολογία, και δείχνει αναχρονιστικό να μη περιλαμβάνεται ένα, έστω, σχετικό ποίημά του σε μια εποχή που οι «γυναικείες σπουδές» ή «σπουδές φύλου» αποτελούν πεδίο αιχμής και στον χώρο της Λογοτεχνίας. - Δεν ξεκαθαρίζεται, επίσης, η ιδεολογική ταυτότητα ενός ποιητή που στήριξε το έργο του στη βαθύτερη ουσία του κομμουνισμού ως ουμανιστικής ιδεολογίας, όπως σημείωσα στην αρχή της εργασίας. - Τέλος, σε ό,τι αφορά τη διδακτική μέθοδο, καμία από τις ερωτήσεις-ασκήσεις-δραστηριότητες που συνοδεύουν τα κείμενα του Ρίτσου στα σχολικά ανθολόγια δεν αξιοποιεί επί της ουσίας τη «διαθεματικότητα», όπως τουλάχιστον την αντιλαμβάνομαι εγώ, ως πλούσια σε μαθησιακά ερεθίσματα δυναμική σχέση (συνομιλία), σε πολλά επίπεδα, μεταξύ κειμένων, δημιουργών, αναγνωστών [μαθητών και δασκάλων], και όχι ως επιδερμική ή παθητική χρήση των κειμένων σαν αφορμή για να φτιάξουμε ζωγραφιές και να ακούσουμε τραγούδια. Δεν υπάρχει, για παράδειγμα, καμία άσκηση που με οδηγό συγκεκριμένους ενδοκειμενικούς δείκτες (σύμβολα, παραθεματικές φράσεις, λέξεις-κλειδιά, τεχνοτροπικά: υφολογικά και μορφικά γνωρίσματα) να συνδέει διακειμενικά το έργο του Ρίτσου με το έργο άλλων σηματωρών της ελληνικής ποίησης, κλασικών και συγχρόνων του: τον Σολωμό, τον Καβάφη, τον Καρυωτάκη, τον Σεφέρη, τον Ελύτη και άλλων, 6 μολονότι ο διάλογος κάποτε και αντίλογος του Ρίτσου με αυτούς τους ποιητές είναι πυκνός και εντατικός, όπως φαίνεται και από τα ποιήματα που περιλαμβάνονται στο Παράρτημα. 7 Περιορίζομαι σε εντελώς ενδεικτικά τεκμήρια και αναφορές για λόγους οικονομίας χώρου: η μορφή και η ποιητική συμπύκνωση των Μονόχορδων του Ρίτσου (Ανθολ. Ρίτσου, 401 κ.εξ.) φέρνει στο νου τις μονόστιχες ή δίστιχες αδέσποτες παραλλαγές του Σολωμού (βλ. έκδ. Απάντων από τον Λίνο Πολίτη). Χαρακτηριστική επίσης είναι και η παράθεση στίχων ή η μίμηση του ύφους του ποιητήγενάρχη που έγραψε τον Ύμνο εις την ελευθερία και τους Ελεύθερους Πολιορκημένους σε συνθέσεις του Ρίτσου στις οποίες εξυμνείται ο ελληνισμός, η ρωμιοσύνη (π.χ. στην Κυρά των Αμπελιών ή στα 6 Τρεις αναγκαίες διευκρινίσεις εδώ: α) η σκιά του Παλαμά, όπως εξάλλου και του Σικελιανού ή του Βάρναλη, μολονότι τεκμηριωμένη από τη φιλολογική έρευνα, δεν γίνεται αντιληπτή στα ανθολογημένα κείμενα β) στην περίπτωση των μεταπολεμικών, η διακειμενική σχέση λειτουργεί αντίστροφα: ποιητές όπως ο Λειβαδίτης, ο Αλεξάνδρου, ο Αναγνωστάκης, ο Πατρίκιος συνομιλούν και αμιλλώνται δημιουργικά με το έργο του Ρίτσου, στο πρόσωπο του οποίου αναγνωρίζουν τον κατεξοχήν ποιητικό τους προπάτορα, καθώς συνδέονται ιδεολογικά με συγγένεια «πρώτου βαθμού» (υπό αυτή την έννοια, ο Ρίτσος, γι αυτούς, αποτελεί τον άμεσο «ανιόντα», περισσότερο απ ό,τι λ.χ. ο Σεφέρης) τέλος, γ) δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την (απρόοπτη; συμπτωματική; πάντως υπαρκτή) συνάντηση Ρίτσου Καζαντζάκη, εντοπισμένη στο βιοθεωρητικό υπόστρωμα του έργου τους, συγκεκριμένα στην ομόλογη κοσμοθεωρία τού «χαρούμενου πεσιμισμού»/ρίτσος ή «ηρωικού μηδενισμού»/καζαντζάκης, για την οποία θα άξιζε ειδική εργασία. Για «χαρούμενο πεσιμισμό» στον Ρίτσο μιλάει ο Αρβανιτάκης, Πρακτικά, 39. Την επίδραση του Καζαντζάκη και, μέσω αυτού, του Νίτσε στον Ρίτσο επισημαίνει, τηλεγραφικά, η Χρύσα Προκοπάκη, στο ίδιο, Αυτό, φυσικά, ισχύει όχι μόνο για την επώνυμη-έντεχνη αλλά και για τη ανώνυμη-λαϊκή ποιητική παράδοση, εντούτοις η σχέση του Ρίτσου με αυτήν, ώς ένα βαθμό, καλύπτεται από τις ασκήσεις στα υφιστάμενα ανθολόγια.

9 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 9 Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας). Από την άλλη, το ποίημα «Μόνο» του Ρίτσου (Ανθολ. Ρίτσου, 298) ανακαλεί σχεδόν αυτόματα την «Πρέβεζα» του Καρυωτάκη (και δεν είναι το μοναδικό στο οποίο μπορούμε να εντοπίσουμε καρυωτακικούς απόηχους). Έντονα αισθητή είναι η παρουσία, η «φωνή» του Καβάφη σε ποιήματα όπως η «Κλαγγή» (Ανθολ. Ρίτσου, 258), οι «Οδηγίες» (στο ίδιο, ), η «Ανταπόδοση» (στο ίδιο, 424) και αλλού, καθώς και η «μίμηση» της ιστορικο-ποιητικής μεθόδου του Αλεξανδρινού π.χ. στις Επαναλήψεις. Σημειωτέον ότι ο Ρίτσος έχει αφιερώσει επίσης 12 ποιήματα για τον Καβάφη (στο ίδιο, 251). Σε ό,τι αφορά τους συγχρόνους του, Σεφέρη και Ελύτη, θα λέγαμε ότι η σχέση γίνεται περισσότερο «αμιλλητική»: για παράδειγμα, πέρα από τα υπερρεαλιστικά στοιχεία που μοιράζονται Ελύτης και Ρίτσος, αντλώντας αμφότεροι από την ποιητική «κοινή» της εποχής τους, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει λ.χ. το ειρωνικό σφυροκόπημα της «αιγιοπελαγίτικης ποίησης» (με την οποία συνδέεται ο Ελύτης) από τη σκοπιά του πολιτικού εξόριστου Ρίτσου στον Πέτρινο χρόνο (βλ. Ανθολ. Ρίτσου, 109 κ.εξ.) Ενδιαφέρον έχει και η αντιπαραβολή έργων τους που συνιστούν «μελέτες θανάτου». 8 Από την άλλη, ο διάλογος του Ρίτσου με τον Σεφέρη είναι διαρκής και αισθητός σε επίπεδο συμβόλων, στίχων, ακόμη και ποιημάτων (τα αγάλματα, ο τόπος που πληγώνει, η προσωπίδα), αλλά και υφολογικά (το κουβεντιαστό ύφος, η «σκηνοθεσία» των ποιημάτων), εντούτοις αξίζει να προσεχθεί όχι η «απομίμηση» αλλά η προσαρμογή (ενίοτε η ανασημασιοδότηση) των σεφερικών συμβόλων και αντιλήψεων στο κοσμοθεωρητικό-ποιητικό σύστημα του Ρίτσου: βλ., εντελώς ενδεικτικά, στην Ανθολ. Ρίτσου, το ποίημα «Προοπτική» (150 πβ. 264 και κυρίως 315) για τα αγάλματα, το ποίημα «Ορίζοντας» (στο ίδιο, 262) για τον τόπο «που ματώνει και σε πονάει», το ποίημα «Αποσυνάγωγοι» (στο ίδιο, 429) για την προσωπίδα. Ως υπόθεση εργασίας θα παρουσίαζε ενδιαφέρον και η σύγκριση των «κυπριακών» ποιημάτων του Σεφέρη με εκείνα του Ρίτσου. 9 Σε ό,τι αφορά, τέλος, τη σχέση των μεταπολεμικών ποιητών με το έργο του Ρίτσου, η πολυεπίπεδη και σύνθετη φύση της δεν γίνεται να αναλυθεί εδώ αναφέρω μόνο, τηλεγραφικά, το «μαχαίρι» στις Νύξεις (Ανθολ. Ρίτσου, 314) και το «ποίημα ποιητικής» του Αλεξάνδρου με αυτόν ακριβώς τον τίτλο, ως ελάχιστο τεκμήριο ότι η σχέση αυτή αφορά πρωτίστως την ποιητική, πιο συγκεκριμένα, σχετίζεται με το μείζον στους ποιητές αυτούς ζήτημα του συγκερασμού «πολιτικής και ποιητικής ηθικής», σύμφωνα με τον ορισμό του Μαρωνίτη. 10 * 8 Βλ. την εργασία της Αθηνάς Βογιατζόγλου, «Αργά, πολύ αργά μέσα στη νύχτα (Ρίτσος) Τα Ελεγεία της Οξώπετρας (Ελύτης). Δύο διασταυρούμενες μελέτες θανάτου», Πρακτικά, Μια γενική παρουσίαση των τελευταίων, γόνιμη σε υποθέσεις για περαιτέρω έρευνα, κάνει ο Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Τα κυπριακά ποιήματα του Ρίτσου: Αποτιμήσεις και απηχήσεις», Πρακτικά, Βλ. το ομότιτλο βιβλίο του, Ποιητική και πολιτική ηθική. Πρώτη μεταπολεμική γενιά. Αλεξάνδρου Αναγνωστάκης Πατρίκιος, Κέδρος 1976, αλλά και την κλασική επίσης συμβολή της Σόνιας Ιλίνσκαγια στη μελέτη της μεταπολεμικής πολιτικής ποίησης στην Ελλάδα: Η μοίρα μιας γενιάς, Κέδρος 1976, β αναθεωρ. έκδ.: 1986.

10 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 10 Με αυτά τα δεδομένα, στο Παράρτημα που ακολουθεί προτείνω και θέτω στην κρίση των καθ ύλην αρμόδιων, δηλαδή των φιλολόγων και των ιθυνόντων του Π.Ι. μια αναμόρφωση του υλικού από τον Ρίτσο στα σχολικά ανθολόγια Λογοτεχνίας, κατά τρόπο που να υπηρετούνται δύο βασικές αρχές: πρώτον, να αναδύεται πολύπλευρα και ουσιαστικά ο χαρακτήρας της τέχνης του και η ποιητική του ιδιοσυγκρασία, με μια σειρά από ενδεικτικά (παραδειγματικά) κείμενα που αναδεικνύουν διαφορετικές όψεις της έμπνευσης και της ποιητικής του δεύτερον, η ανακάλυψη του «προσώπου» και του «κόσμου» της ποίησης του Ρίτσου να γίνεται σταδιακά, από τάξη σε τάξη, σε αναβαθμούς κλιμακούμενης δυσκολίας, ή καλύτερα, εμβάθυνσης στην τέχνη του, σύμφωνα με το πνεύμα της (πραγματικής) σπειροειδούς οργάνωσης και βαθμιδωτής γνώσης του αντικειμένου, ανάλογα με την ηλικία των μαθητών. Στην εν λόγω πρόταση αξιοποιούνται κείμενα από ποικίλες συλλογές, προτείνονται άλλα με κοινή θεματική για παράλληλη ανάγνωση, τέλος, υπογραμμίζονται στοιχεία μέσα στα κείμενα που μπορούν να δώσουν λαβή για να συζητηθούν οι διακειμενικές ή διαθεματικές σχέσεις του Ρίτσου με άλλους σημαντικούς Έλληνες δημιουργούς που επίσης διδάσκονται στο σχολείο Ως προσιτή πηγή των κειμένων χρησιμοποίησα την Ανθολογία Ρίτσου, ό.π. Ο συνάδελφος Δημήτρης Κόκορης στο κείμενό του «Συμπυκνώσεις της ποίησης και της ποιητικής του Γιάννη Ρίτσου: Μαρτυρίες», Πρακτικά, , δίνει επίσης μια ενδιαφέρουσα ανθολογία κειμένων, με διαφορετική αφετηρία, που όμως δυνάμει απηχεί το ίδιο πνεύμα με την παρούσα εργασία, της ανανέωσης του σχολικού Ρίτσου (ειδικά σε μεγαλύτερες τάξεις).

11 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 11 ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΡΙΤΣΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ εισαγωγική βαθμίδα (Α - Γ τάξη) Από τα 3 x 111 τρίστιχα [Ανθολ. Ρίτσου, 411 κ.εξ.] αρ. 87 (χρωματική παλέτα ημέρας) αρ. 99 (ο γενέθλιος τόπος) αρ. 10 (πμ. ποιητικής) Το κίτρινο πλάι στο μαβί, πρωινό του Μάρτη. Το ρόδινο πλάι στο τεφρό, βραδάκι. Πανσέδες του Τσαρούχη. Κυρά Μονοβασιά μου, πέτρινο καράβι μου. Χιλιάδες οι φλόκοι σου και τα πανιά σου. Κι όλο ασάλευτη μένεις να με αρμενίζεις μες στην οικουμένη. Έκανες μια τρύπα στο χαρτί μπήκε ο άνεμος έφερε το ποίημα. Από τα Παιχνίδια τ ουρανού και του νερού [Ανθολ. Ρίτσου, 219] αρ. ΧΙΙ (υπογραμμίζονται τα φωνολογικά παιχνίδια & σχήματα λόγου) Έτσι που με τριγύρισαν και με ζαλίζει, μάτια μου, οι περιπαιχτικές μηλίτσες, κι η πιο μικρή ξινομηλιά δε βλέπω κάτου το γιαλό, μου παίρνει μάτια και λαλιά, δε βλέπω τα καράβια, με σφίγγει, με πετροβολά μονάχα μέσ απ τα κλαδιά με τα κοκκινοπράσινα, παίζει ο γιαλός χίλια γυαλιά με τα μαλαματένια της. Ένα απόσπασμα από τον Επιτάφιο [Ανθολ. Ρίτσου, 42 κ.εξ.] > εξοικείωση με το μέτρο η Μάνα-σύμβολο κυρίως Δημοτική εκπαίδευση (Δ - Ε τάξη) Από τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας [Ανθολ. Ρίτσου, 284 κ.εξ.] αρ. 8: «Πράσινη μέρα» (πλησιέστερα στην παράδοση του παραδοσιακού βουκολικού-ερωτικού λιανοτράγουδου) Πράσινη μέρα λιόβολη, καλή πλαγιά σπαρμένη Η κόρη πλένει τα προικιά κι ο νιος πλέκει καλάθια κουδούνια και βελάσματα, μυρτιές και παπαρούνες, και τα τραγιά γιαλό γιαλό βοσκάνε τ άσπρο αλάτι. αρ. 4: «Λαός» (όπως και τα επόμενα, έχει ενσωματώσει την «ηρωική» θεματολογία του κλέφτικου τραγουδιού) Μικρός λαός και πολεμά δίχως σπαθιά και βόλια Κάτω απ τη γλώσσα του κρατεί τους βόγκους και τα ζήτω για όλου του κόσμου το ψωμί, το φως και το τραγούδι. κι αν κάνει πως τα τραγουδεί ραγίζουν τα λιθάρια. αρ. 15: «Εδώ το φως» Σε τούτα δω τα μάρμαρα κακιά σκουριά δεν πιάνει Εδώ το φως, εδώ ο γιαλός, χρυσές, γαλάζιες γλώσσες, μηδέ αλυσίδα στου Ρωμιού και στου αγεριού το πόδι. στα βράχια ελάφια πελεκάν, τα σίδερα μασάνε. αρ. 18: «Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις» Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις, εκεί που πάει να σκύψει Νά τη, πετιέται αποξαρχής κι αντρειεύει και θεριεύει με το σουγιά στο κόκαλο, με το λουρί στο σβέρκο, και καμακώνει το θεριό με το καμάκι του ήλιου. Από το Όνειρο καλοκαιρινού μεσημεριού, απόσπασμα [Ανθολ. Ρίτσου, 59-60] Ένα ψηλό παράθυρο είναι το τραγούδι. Βλέπει στο δρόμο, βλέπει και στον ουρανό. Απ αυτό το παράθυρο κοιτάμε τον κόσμο. Εκεί κάθουνται οι άγγελοι μαζί με τους τσοπάνους και τα πρόβατα, και ξαναλέν χαρούμενοι τα παραμύθια του περασμένου χειμώνα. Κι ο Θεός δεν είναι πια θυμωμένος με τους άγγελους που κλέψανε τα μήλα, μήτ έχει μια μεγάλη χαρακιά ανάμεσα στα φρύδια σαν τον άλλον, που κάθεται ακαμάτης, καθημερνή και σκόλη, πάνου στο ταβάνι της εκκλησιάς και γίνηκε γκρινιάρης γιατί ποτέ δεν πήρε το σκαμνί του να βγει να κάτσει στη λιακάδα της αυλής, να ξεμουδιάσουν τα ποδάρια του που μούχλιασαν απ το λιβάνι κι απ την υγρασία. Ο δικός μας Θεός γίνηκε πάλι ένα τζιτζίκι, και τραγουδάει μες στην καρδιά μας την ώρα που κλαδεύουμε τα δέντρα του παράδεισου και φυτεύουμε γεράνια και γαρύφαλλα γύρω τριγύρω σ όλες τις αυλές και τα περβόλια. Προγυμνασιακή εκπαίδευση (ΣΤ Δημοτικού) «Κοινότητα» [Ανθολ. Ρίτσου, ] «Η αδάμαστη» (=ποίηση) [Ανθολ. Ρίτσου, ] Ένα παιδί τρώει το ψωμί του στο βράχο, κοιτάζοντας πίσω απ τα βουνά. Ένα πουλί έριξε την άγκυρα της σκιάς του σε μια κόκκινη στέγη. Ο ψαράς έριξε την πετονιά του στη θάλασσα. Ο κυνηγός μια ντουφεκιά στο δάσος. Κάτω απ το μόνο δέντρο της ακτής, η έγκυα στάμνα ιδρωμένη, παγώνει το νερό και το φαρδύ της στόμα, κλεισμένο μ ένα κουκουνάρι, ευωδιάζει αγιασμένο απ τα στόματα των ποιητών, των ξυλουργών και των ψαράδων που το ασπάστηκαν. πβ. και «Όρθρος» (ό.π., ) Όχι γαλάζιος, λέει ο ουρανός είναι κόκκινος με κίτρινες κουκκίδες. Έτσι λέει. Σηκώνει το χέρι της, παίρνει το κόκκινο πιάτο απ το ράφι, κόβει το μήλο, πετάει απ το παράθυρο το μήλο και το πιάτο, στέκεται αντίκρυ στον καθρέφτη και χτενίζεται, με κόκκινα παπούτσια, πράσινα μαλλιά, γαλάζια στήθη, με το μαχαίρι ανάμεσα στα δόντια της σα χαλινάρι, έτοιμη να πηδήσει το είδωλό της, με το κόκκινο άλογό της κι άστραψε η χαίτη σ ένα τίναγμα στο βάθος του καθρέφτη.

12 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 12 Είναι πολύ μακρινές οι γυναίκες. Τα σεντόνια τους μυρίζουν καληνύχτα. Ακουμπάνε το ψωμί στο τραπέζι για να μη νιώσουμε πως λείπουν. Τότε καταλαβαίνουμε πως φταίξαμε. Σηκωνόμαστε απ την καρέκλα και λέμε: «Κουράστηκες πολύ σήμερα», ή «άσε, θ ανάψω εγώ τη λάμπα». «Γυναίκες» [Ανθολ. Ρίτσου, 98-99] Όταν ανάβουμε το σπίρτο, εκείνη στρέφει αργά πηγαίνοντας με μιαν ανεξήγητη προσήλωση προς την κουζίνα. Η πλάτη της είναι ένα πικραμένο βουναλάκι φορτωμένο με πολλούς νεκρούς τους νεκρούς της φαμίλιας, τους δικούς της νεκρούς και τον δικό σου. Ακούς το βήμα της να τρίζει στα παλιά σανίδια ακούς τα πιάτα να κλαίνε στην πιατοθήκη κι ύστερα ακούγεται το τραίνο που παίρνει τους φαντάρους για το μέτωπο. κυρίως Γυμνασιακή εκπαίδευση (Α - Β τάξη) Από το Εμβατήριο του Ωκεανού ( ), αποσπάσματα [Ανθολ. Ρίτσου, 63 κ.εξ.] Είχαμε τον κήπο στην άκρη της θάλασσας. Απ τα παράθυρα γλιστρούσε ο ουρανός κι η μητέρα καθισμένη στο χαμηλό σκαμνί κεντούσε τους αγρούς της άνοιξης με τ ανοιχτά κατώφλια των άσπρων σπιτιών με τα όνειρα των πελαργών στην αχυρένια στέγη γραμμένη στη γλαυκή διαφάνεια. Γυμνοί παλέψαμε στην αμμουδιά το μεσημέρι με τα υγρά κορμιά των δωδεκάχρονων παιδιών πιο πολύ για το αγκάλιασμα παρά για την πάλη πιο πολύ για την πάλη παρά για τη νίκη μονάχα για τη νίκη. Σκούρα φανέλα ναυτική κλεισμένη ώς το λαιμό κι όπως μας βλέπουν τα κορίτσια παίρνουμε το πλατύ κι ανοιχτό βήμα των κοσμογυρισμένων καπετάνιων. Μας πήραν το θαλασσινό τραγούδι μας δέσαν τα θαλασσινά μας πόδια. Παιδάκια σιωπηλά κι απορημένα με τ αλατισμένα ματόκλαδα με τα μεγάλα μάτια τα γαλάζια περνάμε φοβισμένα στις μεγάλες πολιτείες κάτω απ τα νοσοκομεία που μυρίζουν ύπνο κι ιδρώτα κάτω απ τα σπίτια με τους κόκκινους γλόμπους κάτω απ τα μέγαρα που καπνίζουν αίμα νύχτα κι αρπαγή. Πόρτες χάσκουν στη νύχτα. Ξίφη αστράφτουν. Ένα φεγγάρι αποκεφαλισμένο. Οι άνθρωποι ετοιμάζουν σκάλες με ανθρώπινα κόκαλα για ν ανέβουν. Κύριε τ ουρανού της γης και της θάλασσας ώς πότε θ αγρυπνούμε ώς πότε θα διψάμε ώς πότε δε θα πεθαίνουμε; Από την Κυρά των Αμπελιών ( ), αποσπάσματα [Ανθολ. Ρίτσου, 91, 96].ΙΙΙ. Κυρά των Αμπελιών, πώς να κρατήσουμε στους ώμους μας τόσο ουρανό πώς να κρατήσουμε τόση σιωπή μ όλα τα μυστικά των δέντρων; Πέτρα στην πέτρα λάμπει ο δρόμος και πουλί με το πουλί ανεβαίνει η σκάλα κι ο ήλιος, μισός στη θάλασσα, μισός στα ουράνια, λαμπαδιάζει όπως το πορτοκάλι μες στη φούχτα σου κι όπως τ αυτί σου κάτου απ τα μαλλιά σου. Κι έτσι στητή και δυνατή καταμεσής στον κόσμο κρατώντας στο ζερβί σου χέρι τη μεγάλη ζυγαριά και στο δεξί την άγια σπάθα είσαι η ομορφιά κι η λεβεντιά κι είσαι η Ελλάδα. Είπε: Πιστεύω στην ποίηση, στον έρωτα, στο θάνατο, γι αυτό ακριβώς πιστεύω στην αθανασία. Γράφω ένα στίχο, γράφω τον κόσμο υπάρχω υπάρχει ο κόσμος. «Υποθήκη» [Ανθολ. Ρίτσου, 290].ΧΧΙV. Κυρά των Αμπελιών, που η κάπνα της φωτιάς σού άχνισε τα γαλάζια μάτια και τα μαύρα φρύδια τι σιγανό το βήμα σου κάτου απ τα κυπαρίσσια τι σιγανή μιλιά της δόξας στα τετράγωνα της πυρκαγιάς να λέει με πόσο «γάλα ανδρείας και ελευθεριάς» βύζαξες τα ορφανά σου να λέει με πόσον αίμα πότισες τα φυλλοκάρδια του αμπελιού να δώσει το βαθύ κρασί του δισκοπότηρου. έτσι περνάς κάτου απ την πύλη των σταυρών κρατώντας στ ανοιχτά σου χέρια τη φαρδιά σπάθα του Αγώνα σα να κρατάς μια πλάκα φως με της Ειρήνης το δεκάλογο σα να κρατάς τον ήλιο το νιοβάφτιστο που στάζει απ τ ουρανού την κολυμπήθρα. Από την άκρη του μικρού δαχτύλου μου ρέει ένα ποτάμι. Ο ουρανός είναι εφτά φορές γαλάζιος. Τούτη η καθαρότητα είναι και πάλι η πρώτη αλήθεια, η τελευταία μου θέληση. Το ποίημα «Αρχαίο θέατρο» (τώρα στο ανθολόγιο Γ Γμν., 188 = Ανθολ. Ρίτσου, 159)

13 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 13 Προλυκειακή εκπαίδευση (Γ Γμν. Α Λυκ.) «Ανταπόδοση» [Ανθολ. Ρίτσου, 424] από τη συλλογή Σάρκινος λόγος [Ανθολ. Ρίτσου, 409] Πάλεψε με τις λέξεις, με το χρόνο, με τα πράγματα. Έδωσε θέση στην πεταλούδα, στο χαλίκι, στ αλογάκι της Παναγίας, στους ολονύχτιους στεναγμούς των άστρων, στη δροσοστάλα που πέφτει απ το ροδόφυλλο, στ άρρωστο αηδόνι, στις μεγάλες σημαίες, στο γαλάζιο, στο κόκκινο, στο κίτρινο. Πλούτισε τον κόσμο με μόχθο κι εγκαρτέρηση. Σκαλί σκαλί ανέβηκε την πέτρινη τεράστια σκάλα. Τώρα, εκεί πάνω, άλλα παράσημα δεν έχει πια παρά τα βέλη στα γυμνά πλευρά του. από τις Νύξεις, με αφιέρ. στον Γ. Σαββίδη [Ανθολ. Ρίτσου, 313] Άσε τις εξηγήσεις τι ωφελούν; το αντίθετο μάλιστα, πιότερο περιπλέκουν τα πράγματα, αφού άλλωστε γνωρίζεις ότι η ποίηση, γυμνή, σεμνή κι αγέρωχη, δεν είναι παρά η εξαίσια πράξη του ανεξήγητου. παράλληλα κείμενα (πμ. ποιητικής): «Επιλογικό» (ό.π., ) «Το σπίτι της Ελένης» (133) «Αφύσικη άνθηση» (297) «Ο κλέφτης»[-ποιητής] ( ) «Ένας άνθρωπος» (294) «Το νόημα της απλότητας» (97) «Αναγκαία εξήγηση» (124) κ.ά. Τα ποιήματα που έζησα στο σώμα σου σωπαίνοντας, θα μου ζητήσουν, κάποτε, όταν φύγεις, τη φωνή τους. Όμως εγώ δεν θά χω πια φωνή να τα μιλήσω. Γιατί εσύ συνήθιζες πάντα να περπατάς γυμνόποδη στις κάμαρες, κι ύστερα μαζευόσουν στο κρεβάτι ένα κουβάρι πούπουλα, μετάξι κι άγρια φλόγα. Σταύρωνες τα χέρια σου γύρω στα γόνατά σου, αφήνοντας προκλητικά προτεταμένα τα σκονισμένα σου ρόδινα πέλματα. Να με θυμάσαι μού λεγες έτσι έτσι να με θυμάσαι με τα λερωμένα πόδια μου με τα μαλλιά μου ριγμένα στα μάτια μου γιατί έτσι βαθύτερα σε βλέπω. Λοιπόν, πώς νά χω πια τη φωνή. Ποτέ της η Ποίηση δεν περπάτησε έτσι κάτω από τις πάλλευκες ανθισμένες μηλιές κανενός Παραδείσου. (Αθήνα, 16.ΙΙ.81) παράλληλα κείμενα (ερωτική ποίηση): Γυμνό σώμα (ό.π., 406 κ.εξ.) από τα ιταλικά του Ρίτσου: «Πομπηία Ηδονή» (397) «Ανάκτηση δικαιωμάτων» (395) «Στην οδό που δεν ονομάστηκε Οδός Παζολίνι» ( ). «Ιστορία» [Ανθολ. Ρίτσου, ] «Μόνο» [Ανθολ. Ρίτσου, 298] Τα σχέδια δε χρησίμευαν σε τίποτα κάθε τόσο ανατρέπονταν, Δεν μπορώ πια να υποκρίνομαι λέει όπως εκείνο το λεωφορείο στην εξοχή, οι πιότεροι σκοτώθηκαν, καρέκλες, άνθρωποι, παιδιά μου, τσιγάρα μου, τους άλλους τους κουβάλησαν στο πιο κοντινό νοσοκομείο θάνατος είναι, θάνατος είστε, θάνατος είμαι ένας τροχός σπάζω τη βρώμικη οδοντογλυφίδα στο πιατάκι του καφέ κύλησε κάτου τον βρήκε ένα παιδί σκάρωσε πρόχειρα ένα θάνατος είναι με βλέπει, τον βλέπω θάνατος μόνο χειραμάξι η γλάστρα, τα γεράνια, το κλουβί τα καναρίνια γυρίζει τώρα στο προαύλιο πουλάει πορτοκάλια τα πορτοκάλια τίποτα μην ακούτε διάδρομος, λάμπα πετρελαίου, λάμπουν, παλιές φωτογραφίες στον τοίχο, μαύρες ομπρέλες ένας σωρός ασήμαντοι ήλιοι. Τόσο απλά περνάμε. Τόσο απλά κάτω απ το πάτωμα μουγκά νερά φεύγει το σπίτι μιλάμε, ξεχνάμε, συνηθίζουμε. Τόσο απλά μάς ξεχνάνε. μαζί με τους ένοικους, μαζί με τον μακρύ καναπέ φεύγει το σπίτι, χάνεται, χάθηκε, πού πάει; Πβ. από τις Νύξεις [Ανθολ. Ρίτσου, 313] Αν γδυνόσουν μπροστά στο φεγγάρι, το χέρι της ιστορίας θα γινόταν χρυσό. παράλληλα κείμενα (ποίηση & μικροϊστορία): «Αποσυνάγωγοι» (ό.π., 429) «Τα αιώνια» (436) «Ελάχιστη συγκομιδή» ( ) «Ο άλλος φόβος» (432-33) «Καστανιά» (163-64) «Κάτω από τη λήθη» (154-55) συνυφαίνονται τα θέματα της μνήμης / λήθης, της φθοράς, του sit transit gloria mundi [βλ. δίπλα]. Πβ. «Πρέβεζα» Καρυωτάκη παράλληλα κείμενα Ρίτσου («μελέτη θανάτου»): «Το σβησμένο φανάρι» (ό.π., 434) «Ελάχιστα κατάλοιπα» (433) «Ο ποιητής» (430) «Κατευόδιο» (428) «Διάρκεια» (130) «Στο ίδιο σημείο» ( ) «Και το ποίημα» (437) Δευτερόλεπτα (438 κ.εξ.: αρ. 33, 41, 78) για το «δίχτυ» των σημασιών του «θανάτου» στον Ρίτσο βλ. «Η Μάντισσα» ( ). Το ποίημα «Ο τόπος μας» (τώρα στο ανθολόγιο Β Λυκ., 237 = Ανθολ. Ρίτσου, 261) κυρίως Λυκειακή εκπαίδευση (Β - Γ Λυκ.) > Ζητήματα ποιητικής στον Ρίτσο Από τις Νύξεις [Ανθολ. Ρίτσου, 314] < δύο ποιητικές στάσεις: ειλικρίνεια και απόκρυψη/υπαινιγμός > Η σημασία της τέχνης είπε ίσως να βρίσκεται σ αυτό που παραλείπουμε, θελημένα ή αθέλητα, όπως εκείνο το βαθύλαμπο μαχαίρι, ολότελα κρυμμένο στο καλάθι κάτω απ τα κόκκινα, χρυσά, μενεξελιά σταφύλια. Να τα πεις πάλι έξω απ τα δόντια, απερίφραστα, ασθμαίνοντας έστω, (τα ωραία υπονοούμενα, οι ελλείψεις έλεγε είναι για τους βολεμένους) ίσως κι η συντριβή του ποιήματος να γεννήσει το ποίημα. Πβ. από τα Δευτερόλεπτα, αρ. 14 (ό.π., 438) «Ώς το τέλος» ( ) «Εσύ ο» (425).

14 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 14 κυρίως Λυκειακή εκπαίδευση (Β - Γ Λυκ.) > Ζητήματα ποιητικής στον Ρίτσο - συνέχεια - «Περίπου» [Ανθολ. Ρίτσου, 290] < η ποιητική του «περίπου» (του ενδιάμεσου, του μεταξύ) > Παράταιρα πράγματα παίρνει στα χέρια του μια πέτρα, ένα σπασμένο κεραμίδι, δυο καμένα σπίρτα, το σκουριασμένο καρφί στον απέναντι τοίχο, το φύλλο που μπήκε απ το παράθυρο, τις στάλες που πέφτουν απ τις ποτισμένες γλάστρες, τ άχυρο εκείνο πού φερε χτες ο αέρας στα μαλλιά σου, τα παίρνει κι εκεί στην αυλή του χτίζει περίπου ένα δέντρο. Σ αυτό το «περίπου» κάθεται η ποίηση. Τη βλέπεις; παράλληλα κείμενα: «Για μεγαλύτερη ακρίβεια» (ό.π., ) «Το διαζευκτικόν ή» ( ) «Πλαγίως» (161) κ.ά. από τα Μονόχορδα, επιλογή [Ανθολ. Ρίτσου, 401 κ.εξ.] < η ποιητική [της σύζευξης] των αντιθέτων > Ανεβαίνει ψηλά να πιάσει χώμα. Λέξη από την επανάληψη ανανεωμένη. Η νύχτα πάντα πίσω απ τις σελίδες μου. Γι αυτό και λάμπουνε τόσο πολύ τα γράμματά μου. Άνεμε, που με γύμνωσες, μού γινες το μοναδικό μου ρούχο. Σώμα περιφραγμένο συστολή του απείρου. Τι ήσυχα που γκρεμίζεται μέσα στην ποίηση ο χρόνος. Πβ. «Γεύση βαθιά του τέλους προηγείται του ποιήματος. Αρχή» («Στίχος», ό.π., 151) επίσης, «Ηλιοτρόπια» (131) «Στο Νοσοκομείο» (427) από τα Χάρτινα Γ (322) από τα Δευτερόλεπτα, αρ. 68 (440) «Επιστέγασμα» (374). < η «μυθική» μέθοδος > πβ. «Καλό προσωπείο, σε δύσκολους καιρούς, ο μύθος» (από τα Μονόχορδα, ό.π., 401) «Μετά την ήττα», Επαναλήψεις Β, απόσπασμα [Ανθολ. Ρίτσου, ] Ύστερ απ την πανωλεθρία των Αθηναίων στους Αιγός Ποταμούς, και λίγο αργότερα μετά την τελική μας ήττα, πάνε πια οι ελεύθερες κουβέντες μας, πάει κι η Περίκλεια αίγλη, η άνθηση των Τεχνών, τα Γυμναστήρια και τα Συμπόσια των Γι αυτό καλά είναι εδώ, μπορεί και ν αποχτήσουμε μια νέα επαφή με τη φύση κοιτώντας πίσω από το σύρμα ένα κομμάτι θάλασσα, τις πέτρες, τα χορτάρια, σοφών μας. Τώρα ή κάποιο σύννεφο στο λιόγερμα, βαθύ, βιολετί, βαριά σιωπή στην Αγορά και κατήφεια, κι η ασυδοσία των συγκινημένο. Κι ίσως Τριάντα Τυράννων. Τα πάντα (και τα πιο δικά μας) γίνονται ερήμην μας, χωρίς καθόλου τη δυνατότητα μιας κάποιας προσφυγής, μιας υπεράσπισης ή απολογίας, μιας έστω τυπικής διαμαρτυρίας. Στη φωτιά τα χαρτιά και τα βιβλία μας κι η τιμή της πατρίδας στα σκουπίδια. Κι αν γινόταν ποτέ να μια μέρα να βρεθεί ένας νέος Κίμωνας, μυστικά οδηγημένος από τον ίδιο αϊτό, να σκάψει και να βρει τη σιδερένια αιχμή απ το δόρυ μας, σκουριασμένη, λιωμένη κι αυτήν, και να την κουβαλήσει επίσημα σε πένθιμη ή δοξαστική πομπή, με μουσική και στεφάνια στην Αθήνα. μας επέτρεπαν να φέρουμε για μάρτυρα κάποιον παλιό μας φίλο, αυτός δε θα δεχόταν από φόβο μήπως και πάθει τα δικά μας με το δίκιο του ο άνθρωπος. Λέρος, 21.ΙΙΙ.68 [ο ποιητής σε στρατόπεδο συγκέντρωσης πολιτικών εξόριστων από τη Χούντα] παράλληλα χωρία: «Μόνες περγαμηνές μας: τρεις λέξεις: Μακρόνησος, Γυάρος και Λέρος. / Κι αν αδέξιοι μια μέρα σας φανούν οι στίχοι μας, θυμηθείτε μονάχα πως γραφτήκαν / κάτω από τη μύτη των φρουρών, / και με τη λόγχη πάντα στο πλευρό μας. / Κι ούτε χρειάζονται δικαιολογίες, πάρτε τους γυμνούς, έτσι όπως είναι, / πιότερα ο Θουκυδίδης ο στεγνός θα σας πει απ τον περίτεχνο τον Ξενοφώντα» («Ο Ηρακλής κι εμείς», ό.π., 271) < ανατροπή του Οδυσσεϊκού νόστου σε συστοιχία με την «πτώση ιδανικού» στο παρόν [1968]> «Γι αυτόν, λοιπόν, είχε ξοδέψει [η Πηνελόπη] είκοσι χρόνια, / είκοσι χρόνια αναμονής και ονείρων, για τούτον τον άθλιο [τον Οδυσσέα], / τον αιματόβρεχτο ασπρογένη; / κι όσα πουλιά είχε υφάνει / με κόκκινες λαμπρές κλωστές σε πράσινα φυλλώματα, αίφνης, / τούτη τη νύχτα της επιστροφής, γυρίσαν στο σταχτί και μαύρο / χαμοπετώντας στον επίπεδο ουρανό της τελευταίας της καρτερίας» («Η απόγνωση της Πηνελόπης», ό.π., 272) < για τη διάσπαση του ΚΚΕ; > «πώς θα μπορούσαμε ποτέ να ξέρουμε ποιοί ναι οι εχθροί μας / ή πότε κι από πού θα εμφανιστούν; [ τους νεκρούς μας] Σαν πιο σίγουρο, ναν τους κρατούμε εντός μας, αν μπορούμε, / κι ακόμη πιο καλά μήτε κι εμείς να μη γνωρίζουμε πού κείνται. / Έτσι που γίνανε τα πράματα στα χρόνια μας ποιος ξέρει / μπορεί κι οι ίδιοι εμείς ναν τους ξεθάβαμε, ναν τους πετούσαμε μια μέρα» («Οι τάφοι των προγόνων μας», ό.π., ) Πβ. και τα υπόλοιπα ποιήματα από τις Επαναλήψεις Β και Γ (Ανθολ. Ρίτσου, ) Γ Λυκείου_θεωρ.κατ/νση > ο συγκερασμός ποίησης + αφήγησης + θεατρικού λόγου σε «μεικτό» είδος Η Σονάτα μπορεί να εναλλάσσεται με ανάλογα συνθέματα του Ρίτσου, π.χ. Το νεκρό σπίτι, Ορέστης, Η Ελένη κλπ., καθώς επίσης με επιλεκτικά μέρη της βιογραφικής εννεαλογίας του Εικονοστάσιο Ανωνύμων Αγίων/έκδ

15 Αφροδίτη Αθανασοπούλου, «Ο Ρίτσος στα σχολικά Ανθολόγια Λογοτεχνίας» 15 γραφή: ΝΟΕ. - ΔΕΚ Αφροδίτη Αθανασοπούλου

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3) ΚΕΙΜΕΝΟ Mίλτος Σαχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249)

Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννη Ρίτσου: Ρωµιοσύνη (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 245-249) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Ο ποιητής, αξιοποιώντας την ιστορική του µνήµη, κινείται

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους;

Ποια είναι η ερώτηση αν η απάντηση είναι: Τι έχει τέσσερις τοίχους; Τι έχει τέσσερις τοίχους; Ένα δωμάτιο. Τι υπάρχει απέναντι από το πάτωμα; Το ταβάνι η οροφή. Πού υπάρχουν λουλούδια και δέντρα; Στον κήπο. Πού μπορώ να μαγειρέψω; Στην κουζίνα. Πού μπορώ να κοιμηθώ; Στο

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα:

Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Νέα Αναλυτικά Προγράμματα: Πρόγραμμα Σπουδών Λογοτεχνίας ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Επιμέλεια: Β. Παπαδάκη, Σύμβουλος-Φιλόλογος Εποπτεία: Δρ. Αφροδίτη Αθανασοπούλου ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2011 1 Τάξη: Α Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ Μίλτος Σταχτούρης Ὁ Ἐλεγκτής Ἕνας μπαξές γεμάτος αἷμα εἶν ὁ οὐρανός καί λίγο χιόνι ἔσφιξα τά σκοινιά μου πρέπει καί πάλι νά ἐλέγξω τ ἀστέρια

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61)

Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Ο Ύπνος των Γενναίων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 59-61) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σημείο Αναγνωρίσεως άγαλμα γυναίκας με δεμένα χέρια Όλοι σε λένε κατευθείαν άγαλμα, εγώ σε προσφωνώ γυναίκα κατευθείαν. Στολίζεις κάποιο πάρκο. Από μακριά

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη ( Παράλληλο κείμενο: Τριαντάφυλλα στο παράθυρο, Α. Εμπειρίκου) 1 2 ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κείμενο: Χρόνος: Όσο μπορείς, Κ. Π. Καβάφη

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 102) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα)

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μπήκα στο χωριό, νύχτωνε πια, οι πόρτες όλες σφαλιχτές, μες στις αυλές τα σκυλιά μυρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Ποιητικό Κουίζ. 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών; Ποιητικό Κουίζ 1. Ποιος Έλληνας ποιητής τιμήθηκε πρώτος με το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας; Ο Γιώργος Σεφέρης Ο Κωνσταντίνος Καβάφης Ο Οδυσσέας Ελύτης 2. Ποιο είναι το μέτρο των ελληνικών δημοτικών τραγουδιών;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Το μαγικό ραβδάκι Το ίδιο έγινε με όλα τα γεγονότα, τα πρόσωπα και τα πράγματα που άγγισε με το μαγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ΦΛΩΡΙΝΑ (TEET) 1ο Εργαστήριο Ζωγραφικής ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ- Τ.Γ.Λ.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ΦΛΩΡΙΝΑ (TEET) 1ο Εργαστήριο Ζωγραφικής ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ- Τ.Γ.Λ. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ, ΦΛΩΡΙΝΑ (TEET) 1ο Εργαστήριο Ζωγραφικής ΕΣΠΕΡΙΝΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ- Τ.Γ.Λ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΕΛΙΤΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΛΙΤΗΣ ΕΝΩΣΗ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Επικουρικό εκπαιδευτικό υλικό Λογοτεχνίας (γραμματολογικοϊστορική κατάταξη)

Επικουρικό εκπαιδευτικό υλικό Λογοτεχνίας (γραμματολογικοϊστορική κατάταξη) Επικουρικό εκπαιδευτικό υλικό Λογοτεχνίας (γραμματολογικοϊστορική κατάταξη) 1α. Νεοελληνική Λογοτεχνία A/A Λέξη-κλειδί Είδος υποστηρικτικού υλικού Πηγή - τίτλος Ποίηση Βιντεοταινία (DVD) Παραγωγή Εκπαιδευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευέλικτη Ζώνη στη Γυµνασιακή βαθµίδα µε τη βοήθεια των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας: Σχέδιο εργασίας «Η Ποίηση σε εικόνες και νότες»

Η Ευέλικτη Ζώνη στη Γυµνασιακή βαθµίδα µε τη βοήθεια των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας: Σχέδιο εργασίας «Η Ποίηση σε εικόνες και νότες» Η Ευέλικτη Ζώνη στη Γυµνασιακή βαθµίδα µε τη βοήθεια των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Επικοινωνίας: Σχέδιο εργασίας «Η Ποίηση σε εικόνες και νότες» Λογοτεχνική επεξεργασία: Λυµπεροπούλου Μαρία, Αδάση

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1 Κύπρος Χρυσάνθης 17 του Νοέµβρη 1973 (Χαράµατα) Το ποίηµα δηµοσιεύτηκε στον τόµο Αντιφασιστικά 67-74 (1984) και αναφέρεται στην εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο, στις

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

Α. ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Α. ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ

ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ ΣΟΦΙΑ ΝΙΚΟΛΑΪΔΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ: Κ.Π. ΚΑΒΑΦΗΣ, ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ Εισαγωγικά: Τι είναι λογοτεχνικό αρχείο; Τι περιέχει το αρχείο ενός ποιητή; Ποιος είναι ο πονοκέφαλος ενός εκδότη; Τι ηθικά διλήμματα

Διαβάστε περισσότερα

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού.

διακοσμημένα θέματα Αφιερωμένα με αγάπη και έμπνευση στις Δανειστικές Βιβλιοθήκες, δημιουργία της Λέσχης σε σχολεία της χώρας μας και του εξωτερικού. διακοσμημένα θέματα Εικαστικές δημιουργίες δεμένες με αλήθειες μεγάλων ποιητών και συγγραφέων. Στο πέρασμα του χρόνου κάτι καινούργιο πάντα έχουν να μας πουν. Μια συνομιλία του βιβλίου με την ίδια τη ζωή

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55)

Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ουίλλιαµ Σαίξπηρ: «Σονέτο XVIII» (Ν.Ε.Λ. Β Λυκείου, Α5, σσ. 54-55) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό

Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Μιμίκα Κρανάκη, Ένα τόπι χρωματιστό Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 184) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5

Απλές ασκήσεις για αρχάριους μαθητές 5 Περιεχόμενα Το ελληνικό αλφάβητο... 9 Ενεστώτας (το βοηθητικό ρήμα είμαι) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία) Γραμματική...10 Ενεστώτας (ενεργητική φωνή, α συζυγία και βοηθητικό ρήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Ας µιλήσουµε Ελληνικά

Ας µιλήσουµε Ελληνικά Ας µιλήσουµε Ελληνικά I Το όνοµά µου: Πόσων χρονών είµαι: Σε ποια τάξη πηγαίνω: Σε ποιο σχολείο πηγαίνω: Η πόλη µου / Το χωριό µου: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 Μέρος Α Κατανόηση προφορικού λόγου 1 Άσκηση 1 Άκουσε

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101)

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: [Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Γιατί η µάνα απευθύνεται στον ήλιο για να της πει πού βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση Κατερίνα Κατράκη Παράθυρο Ποίηση ΠΑΡΑΘΥΡΟ Κατερίνα Κατράκη Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Χαρακτικό εξωφύλλου - Προμετωπίδα: Βάσω Κατράκη Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της

Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Τι σκεφτόμαστε; Διδακτική πρόταση 5: Τι να σκέφτονταν οι άνθρωποι της Ερώτημα-κλειδί Ποια είναι τα πιο σημαντικά πράγματα που σκέφτονταν οι άνθρωποι της Πρόοδος από το προηγούμενο μάθημα Τα παιδιά μεταφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ Ε ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 7 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-15 Μάθημα: Ελληνικά για ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε1 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288)

Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Μίλτου Σαχτούρη: «Η Αποκριά» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σσ. 287-288) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Α (αρχάριο) Δεύτερη διδακτική πρόταση Ανέκδοτα-Αινίγματα Ενδεικτική διάρκεια: 1 διδακτική ώρα (εναλλακτικά, να δίνονται ένα ή δύο ανέκδοτα στο πρώτο ή τελευταίο δεκάλεπτο

Διαβάστε περισσότερα