Το προσωνύμιο Καραγκούνηδες των Αρβανιτόβλαχων της Ακαρνανίας: Μια πρώτη προσέγγιση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το προσωνύμιο Καραγκούνηδες των Αρβανιτόβλαχων της Ακαρνανίας: Μια πρώτη προσέγγιση"

Transcript

1 Το προσωνύμιο Καραγκούνηδες των Αρβανιτόβλαχων της Ακαρνανίας: Μια πρώτη προσέγγιση 1ο ΜΕΡΟΣ Αντώνης Βασιλείου, M.Ed., Ph.D. Εκπαιδευτικός Π.Ε., Ιστορικός Περίληψη Το άρθρο αυτό αναφέρεται στο προσωνύμιο Καραγκούνηδες των μελών της Αρβανιτοβλάχικης γλωσσικής ομάδας της Ακαρνανίας. 1 Στην αρχή παρατίθεται μια σύντομη εισαγωγή σχετικά με την πολυωνυμία των λαών και ιδιαίτερα των Βλάχων, παρακλάδι των οποίων αποτελεί και η ανωτέρω γλωσσική ομάδα. Στη συνέχεια παρουσιάζονται κάποια γεωγραφικά στοιχεία για την περιοχή όπου κατοικούν σήμερα οι Βλάχοι της Ακαρνανίας και γίνεται μια γενικότερη αναφορά στο υπό μελέτη προσωνύμιο (πού αλλού απαντάται, ετυμολογία κ.λπ.). Κατόπιν δίνονται κάποια ιστορικά στοιχεία (βιβλιογραφικές αναφορές/πηγές, χειρόγραφα, έγγραφα του 19ου αιώνα, δημοτικά τραγούδια, τοπωνύμια κ.λπ.) όπου απαντάται το συγκεκριμένο προσωνύμιο σε σχέση κυρίως με τους Βλάχους της Ακαρνανίας και κατά δεύτερο λόγο με τους Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας. Διατυπώνονται επίσης μερικές σκέψεις και παρουσιάζονται κάποια στοιχεία αναφορικά με την ενδεχόμενη σχέση των Καραγκούνηδων της Ακαρνανίας με την ομώνυμη ομάδα της Θεσσαλίας. Τέλος, καταγράφονται τα συμπεράσματα που προκύπτουν από την παρούσα μελέτη. 1. Εισαγωγή Είναι αρκετά συνηθισμένη στην ιστορία της ονομασίας των λαών η πολυωνυμία, δηλαδή το φαινόμενο κάποιοι από αυτούς να έχουν δύο ή και περισσότερα ονόματα με τα οποία ετεροπροσδιορίζονται (τους αποκαλούν οι άλλοι) ή αυτοπροσδιορίζονται (αποκαλούν οι ίδιοι τον εαυτό τους/αυτοαποκαλούνται). Για να περιοριστούμε μόνο στην ελληνική πραγματικότητα, αλλά και σε κάποιους άλλους γειτονικούς λαούς, θα αναφέρουμε πως εμείς οι Έλληνες αυτοπροσδιοριζόμαστε κυρίως με το παραπάνω εθνωνύμιο αλλά και με τον όρο Ρωμιοί (οι εναπομείναντες Έλληνες κάτοικοι της Τουρκίας) καθώς και με το παλαιότερο εθνωνύμιο Γραικοί, ιδιαίτερα μέχρι την περίοδο της Τουρκοκρατίας. 2 Επίσης είναι γνωστό ότι ετεροπροσδιοριζόμαστε με άλλο όνομα πέρα από αυτό με το οποίο αυτοπροσδιοριζόμαστε, δηλαδή το εθνωνύμιο Έλληνες. Συγκεκριμένα οι δυτικοί λαοί (ευρωπαίοι, αμερικανοί κ.λπ.) αλλά και οι βαλκανικοί μάς αποκαλούν με διάφορες παραλλαγές του εθνωνυμίου Greeks (= Γραικοί), οι ασιατικοί λαοί με το εθνωνύμιο Γιουνάν/Γιουνανί (= Ίωνες), ενώ οι λαοί της Ανατολικής Μεσογείου με το εθνωνύμιο Γιαβάν (Yavan ή Javan), το οποίο αποτελεί παραλλαγή του αμέσως προηγούμενου. Με το εθνωνύμιο Greeks επίσης αυτοπροσδιοριζόμαστε, όταν επικοινωνούμε με αλλόγλωσσους. Με αυτόν τον όρο ακόμη έχουμε αναγνωριστεί από τους διάφορους διεθνείς οργανισμούς (Ο.Η.Ε., Ν.Α.Τ.Ο. κ.λπ.). 3 Άλλο σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι Αλβανοί, οι οποίοι αυτοαποκαλούνται ως 1 Προσωνύμιο είναι ένα όνομα ή μια ονομασία που προστίθεται στο κυρίως όνομα ενός προσώπου ή μιας ομάδας ανθρώπων και το οποίο/η οποία συνήθως έχει σχέση με κάποια χαρακτηριστική ιδιότητα του προσώπου ή της ομάδας που το/τη φέρει. 2 Είναι σε όλους γνωστή η ρήση που αποδίδεται στον Αθανάσιο Διάκο -περιλαμβάνεται σε διάφορα δημοτικά τραγούδια που τον αφορούν- ο οποίος, όταν τον συνέλαβαν οι Τούρκοι και του πρότειναν να αποκηρύξει την πίστη του, απάντησε «Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός και θα πεθάνω»//«ἐγὼ Γραικὸς γεννήθηκα, Γραικὸς θὲ ν ἀποθάνω» (Εκλογή Ακαδημίας Αθηνών, τόμος Α': , Ν. Βραχνός, Άγραφα, 1890). Για περισσότερες πληροφορίες όσον αφορά τα εθνωνύμια Έλληνας, Ρωμιός και Γραικός δες Μαντούβαλου, 1990: όπου υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία σχετικά με το θέμα. 3 Από τον «κανόνα» αυτόν εξαιρείται η Ευρωπαϊκή Ένωση στην οποία η χώρα μας έχει πετύχει να ενταχθεί με τον όρο Hellas. Ωστόσο στην αγγλόφωνη έκδοση της επίσημης ιστοσελίδας του παραπάνω οργανισμού (http://europa.eu) χρησιμοποιείται για την Ελλάδα ο όρος Greece. Τον όρο Hellas η χώρα μας τον χρησιμοποιεί και σε άλλες περιπτώσεις, π.χ. σε διεθνείς αθλητικές συναντήσεις κ.λπ. Επίσης με τον όρο αυτόν ή παραλλαγές του αναφέρεται σήμερα η Ελλάδα από μερικούς λαούς, όπως π.χ. τους Κινέζους, τους Νορβηγούς κ.λπ. Οι όροι Grai και Graeci σύμφωνα με τον Γ. Χατζιδάκη προήλθαν «ἀπὸ μικρὰς τίνος ὁμάδος Ἑλλήνων Γραίων καὶ

2 ΤΟ ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΟ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΕΣ ΤΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΛΑΧΩΝ ΤΗΣ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Σκιπτάροι/Σκιπτάρ (Shqipetare) ενώ ετεροαποκαλούνται ως Αλβανοί (Albanians). 4 Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και σε άλλους λαούς, π.χ. τους Γάλλους (Frangais/French/Γάλλοι/Φραντσέζοι/Φράγκοι), τους Γερμανούς (Deutschen/Germans) κ.λπ. Είναι επίσης συνηθισμένο φαινόμενο να υπάρχουν πολλές επιμέρους ονομασίες (προσωνύμια) με τις οποίες προσδιορίζονται μικρότερες ομάδες ενός λαού με βάση κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (γλωσσικά, γεωγραφικά, θρησκευτικά, ιστορικά, λαογραφικά, διατροφικά, ενδυματολογικά κ.λπ.). Έτσι για τους Έλληνες υπάρχουν, μεταξύ άλλων, τα παρακάτω προσωνύμια: Πόντιοι, Κρητικοί, Μωραΐτες, Μακεδόνες, Θρακιώτες, Ηπειρώτες, Νησιώτες, Μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης ή Μεμέτια, Λατίνοι/οι Καθολικοί κάτοικοι της Σύρου, Γραικύλοι, Γκαζμάδες (Κασμάδες)/οι Λέσβιοι, Ακανέδες/οι Σερραίοι, Παγουράδες/οι Γιαννιώτες, Γκατζόληδες/οι κάτοικοι του Έβρου, Γκάγκαροι/οι Αθηναίοι, Καρντάσια/οι Θεσσαλονικείς, Καλαμαράδες, Ελλαδίτες κ.λπ. 5 Η πολυωνυμία ήταν συνηθισμένη και κατά την αρχαιότητα, αφού ως γνωστόν οι Έλληνες ονομάζονταν μεταξύ των άλλων ως: Αχαιοί, Ίωνες, Αιολείς, Δωριείς, Δαναοί (παλιότερα), Έλληνες (στην αρχή μόνο οι κάτοικοι της αρχαίας Φθίας και αργότερα επεκτάθηκε σε όλες τις ελληνικές φυλές), Σελλοί (οι κάτοικοι της κεντρικής Ηπείρου), Γραικοί κ.λπ. 6 Αυτό όμως που δεν είναι συνηθισμένο είναι το φαινόμενο το οποίο συμβαίνει με τις διάφορες ονομασίες των Βλάχων. Σε σχετική έρευνα που κάναμε εντοπίσαμε τουλάχιστον 42 ονομασίες με τις οποίες αποκαλείται από τους τρίτους (ετεροαποκαλείται) η συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα. Μάλιστα υπάρχουν διαφορετικές ονομασίες των Βλάχων ανάλογα με τη χώρα στην οποία ζουν. Επίσης υπάρχουν πάρα πολλά προσωνυμία των Βλάχων, τα οποία αναφέρονται στις κατά τόπους διαφορετικές Βλάχικες γλωσσικές ομάδες (Αρβανιτόβλαχοι, Γραικόβλαχοι, Γραμμουστιάνοι, Μοσχοπολίτες κ.λπ.). Επειδή θα ξέφευγε κατά πολύ από τους στόχους του συγκεκριμένου άρθρου μια εκτεταμένη αναφορά στις διαφορετικές ονομασίες των Βλάχων, γι αυτό θα περιοριστούμε στις πιο γνωστές. Εκτός λοιπόν από το όνομα Βλάχος υπάρχουν και οι παρακάτω ονομασίες (Έξαρχος, 2010: και Έξαρχος, 2001, τόμος Α : 28-29). Στην Ελλάδα: Κουτσόβλαχοι, Μπουρτζόβλαχοι, Αρβανιτόβλαχοι, Καραγκούνηδες, Τσιντσάροι, Μακεδονόβλαχοι, Γραικόβλαχοι, Ελληνόβλαχοι, Γραικολατίνοι, Μογλενίτες, Καράβλαχοι ή Μαυρόβλαχοι, Μοσχόβλαχοι, Ρουμανόβλαχοι κ.λπ. Στην Αλβανία: Vlleu t, Vlle t, Goga και Tsiopani. Στην πρώην Γιουγκοσλαβία: Vlashi, Tsintsari κ.λπ. Στην πρώην Γ.Δ.Μ.: Vlashi, Tsintsari, Aromani. Στη Βουλγαρία: Vlashi, Tsintsari. Στη Ρουμανία: Aromani, Macedonoromani, Macedoneani, Romani din Macedonia. Στην Τουρκία: Vla, Ula, Ulak κ.λπ. Από τα παραπάνω ονόματα διαπιστώνουμε ότι σε κάθε κράτος του βαλκανικού χώρου, όπου ζουν ή ζούσαν οι Βλάχοι, υπάρχουν -όπως ήδη αναφέρθηκε- πολλές και διαφορετικές ονομασίες των τελευταίων. Το γεγονός Γραικὼν καλουμένων, οἵτινες ἀπὸ τῆς ἐν Βοιωτία Τανάγρας ἀπῴκησαν πάλαι εἰς τὴν Ἰταλίαν (ἐνν. τὴν Κύμην) καὶ ἐγνωρίσθησαν πρῶτοι ἐκ τῶν Ἑλλήνων εἰς τοὺς Ἰταλοὺς» (Εγκυκλοπαίδεια Δομή, χ.χ., τόμος τέταρτος: 311). Τα εθνωνύμια Γιουνάν/Γιουνανί και Γιαβάν προέρχονται από την περσική λέξη Yauna, ονομασία της Ιωνίας στη συγκεκριμένη γλώσσα την οποία κατέκτησαν οι Πέρσες ήδη από τον 6 αιώνα π.χ. Οι Πέρσες έδωσαν τη συγκεκριμένη ονομασία και σε όλους τους άλλους που μιλούσαν την ελληνική γλώσσα. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το εθνωνύμιο Γιουνάν/Γιουνανί καθώς και για τους λόγους που οι Οθωμανοί το προτίμησαν έναντι του παλαιότερου όρου Ρουμ (= Ρωμαίοι/Ρωμιοί) δες Μαντούβαλου, 1990: 98, 138 & 152. Θα πρέπει να αναφέρουμε ακόμη ότι στην περίπτωση των εθνωνυμίων Γιουνάν/Γιουνανί και Γιαβάν καθώς και του εθνωνύμιου Greeks παρατηρείται το φαινόμενο από ένα τμήμα του ελληνόφωνου πληθυσμού να ονομαστεί ολόκληρος ο ελληνόφωνος πληθυσμός (συνεκδοχή). Και στις δύο περιπτώσεις όμως τόσο οι Ίωνες (κάτοικοι της Ιωνίας της Μικράς Ασίας) όσο και οι Γραίοι (κάτοικοι της πόλης ή της περιοχής Γραία ή Τανάγρα), απ τους οποίους προήλθαν τα αντίστοιχα παραπάνω εθνωνύμια, είχαν κοινά στοιχεία με τους υπολοίπους Έλληνες στους οποίους δόθηκε το όνομά τους, οπούς π.χ. κοινή γλώσσα (ομόγλωσσο) -λαμβανομένων υπόψη των διάφορων παραλλαγών της/διαλέκτων- κοινή θρησκεία (ομόθρησκο), κοινά ήθη και έθιμα (ομότροπο) καθώς και σε γενικές γραμμές κοινή γεωγραφική προέλευση (ευρύτερος ελληνικός χώρος). Επομένως τα παραπάνω εθνωνύμια (Γιουνάν/Γιουνανί/Γιαβάν και Greeks) δεν δόθηκαν σε όλους τους Έλληνες τυχαία ούτε από κάποιο «λάθος». Η διαπίστωση αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην ερμηνεία του ορού Καραγκούνηδες, όπως θα δούμε παρακάτω. 4 Στην Ελλάδα απαντάται σε διάφορες αρβανιτόφωνες περιοχές το επώνυμο Σκεπετάρης, το οποίο προέρχεται από το συγκεκριμένο εθνωνύμιο. 5 Τα δύο τελευταία προσωνύμια προέρχονται από την Κύπρο. Το μεν πρώτο έχει σκωπτική και μειωτική σημασία (Μπαμπινιώτη, 1998: 814/λήμμα καλαμαράς) και δόθηκε στους Έλληνες μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους και ειδικότερα μετά την έλευση των Βαυαρών, ενώ το δεύτερο δόθηκε από τους Κύπριους στους Έλληνες μετά τη δημιουργία του ανεξάρτητου Κυπριακού κράτους, κατ αντιδιαστολή προς τους εκτός της Ελλάδος Έλληνες, ώστε να μην υπάρχει σύγχυση μεταξύ των όρων Έλληνας και Κύπριος (Μπαμπινιώτη, 1998: 587/λήμμα Ελλαδίτης). 6 Παρατηρούμε λοιπόν ότι και το εθνωνύμιο Έλληνες δόθηκε σε ολόκληρο τον ελληνόφωνο πληθυσμό προερχόμενο από ένα μόνο τμήμα ελληνόφωνου πληθυσμού, όπως ακριβώς συνέβη και με τα εθνωνύμια Γιουνάν/Γιαβάν και Γραικοί.

3 Τ Α Α Ι Τ Ω Λ Ι Κ Α αυτό θεωρούμε ότι είναι ένα από τα πιο σπάνιά φαινόμενα στην ιστορία των εθνωνυμίων και πιστεύουμε ότι υποδηλώνει σε μεγάλο βαθμό τις προσπάθειες που έγιναν από κάθε βαλκανικό κράτος, στο οποίο κατοικούσαν οι Βλάχοι, να προσεταιριστεί την εν λόγω γλωσσική ομάδα προς όφελος του. Η πολυωνυμία αυτή λοιπόν οφείλεται αφ ενός σε εθνικούς-πολιτικούς λόγους και αφ ετέρου σε ιστορικούς λόγους και κυρίως στο γεγονός ότι η συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα υπήρξε για αιώνες διεσπαρμένη σε ολόκληρο τού βαλκανικό χώρο. Η πολυδιάσπαση, ως γνωστόν, οδηγεί αναπόφευκτα στην πολυωνυμία. Τέλος, η συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα δεν απέκτησε ποτέ κάποια κρατική οντότητα, γεγονός που θα είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της επικρατούσας πολυωνυμίας. Στο άρθρο αυτό, όπως ήδη αναφέρθηκε, θα ασχοληθούμε με ένα από τα πολλά προσωνύμια των Βλάχων και συγκεκριμένα με τον όρο Καραγκούνηδες, τον οποίο φέρει σήμερα μόνο η Αρβανιτοβλάχικη γλωσσική ομάδα της Ακαρνανίας. Επίσης θα εξετάσουμε την πιθανή σχέση του προσωνυμίου αυτού με τον ομώνυμο όρο (Καραγκούνηδες) που απαντάται στη Θεσσαλία. Ωστόσο θα γίνει μια γενικότερη αναφορά στους Βλάχους της Ακαρνανίας και στο προσωνύμιο Καραγκούνηδες (πού απαντάται, ετυμολογία κ.λπ.), κάτι που θεωρούμε ότι θα μας βοηθήσει σημαντικά στην καλύτερη κατανόηση του υπό εξέταση προσωνυμίου. 2. Το προσωνύμιο Καραγκούνης Στον νομό Αιτωλοακαρνανίας, κατά μήκος του κάτω Αχελώου και συγκεκριμένα μεταξύ της δεξιάς όχθης του ποταμού και του βελανιδοδάσους της Μάνινας (περίπου στα νότια «σύνορα» των πρώην επαρχιών Βαλτού και Ξηρομέρου - Βονίτσης), υπάρχουν σήμερα έξι χωριά κι ένας οικισμός οι περισσότεροι κάτοικοι των οποίων είναι δίγλωσσοι. 7 Οι άνθρωποι αυτοί μιλούν εκτός από την ελληνική και τη Βλάχικη γλώσσα και, όπως ήδη αναφέρθηκε, ανήκουν στην ίδια γλωσσική ομάδα, στους λεγομένους Αρβανιτόβλαχους ή Καραγκούνηδες. Τα χωριά στα οποία κατοικούν είναι η Στρατός (πρώην Σωροβίγλι), τα Όχθια, η Γουριώτισσα (πρώην Γαλιτσα) - Τοπικές Κοινότητες του Δήμου Αγρίνιου- η Παλαιομάνινα, το Εικόνα 1. Χάρτης της Ακαρνανίας όπου φαίνονται τα Βλαχοχώρια της περιοχής (Κουκούδης, 2000, τόμος Β': 65). Αγράμπελο/τα Αγράμπελα, το Στρογγυλοβούνι (πρώην Καλέντζι) και ο οικισμός Μάνινα Βλιζιανών -Τοπικές Κοινότητες του Δήμου Ξηρομέρου. Για τα χωριά αυτά δες στον χάρτη της εικόνας 1. Οι Αρβανιτόβλαχοι, και συγκεκριμένα οι Καραγκούνηδες, είναι Βλάχοι οι οποίοι προέρχονται κυρίως από την περιοχή της Ηπείρου, Βόρειας και Νότιας. Η γλωσσική ομάδα των Καραγκούνηδων επίσης αποτελεί υποδιαίρεση της ευρύτερης Βλάχικης γλωσσικής ομάδας και εμφανίζει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (γλωσσικά, πολιτισμικά, εθνογραφικά κ.λπ.) που τη διαφοροποιούν από τις υπόλοιπες ομόγλωσσες ομάδες σε σημαντικό βαθμό (Μπουσμπούκης, 1999: 54-55' Kahl, 2009: & Αλεξάκης, 2009: 20). Σε κάποια φάση της ιστορίας της μάλιστα η ομάδα αυτή υπήρξε ακόμη και τρίγλωσση, με τους ομιλητές της να μιλούν συγχρόνως Βλάχικα, Ελληνικά και Αλβανικά (Weigand, 2001, τόμος Λ': 226 & Βασιλείου, 2012: 289). Με το προσωνύμιο Καραγκούνηδες αυτοαποκαλούνται και ετεροαποκαλούνται οι συγκεκριμένοι άνθρωποι στις επαφές τους με αλλόγλωσσους (ελληνόφωνους) της περιοχής (δες σχετικά στα συμπεράσματα του παρόντος άρθρου), ωστόσο στη γλώσσα τους αυτοαποκαλούνται ως Rimenu (ο ένας)/rimeni (οι πολλοί). Με το όνομα Καραγκούνηδες εκτός από τους Βλάχους της Ακαρνανίας καταγράφεται, όπως ήδη αναφέρθηκε, και μια ομάδα γεωργοκτηνοτρόφων της Θεσσαλίας, οι οποίοι αυτοπροσδιορίζονται και ετεροπροσδιορίζονται με αυτό το προσωνύμιο. Οι άνθρωποι αυτοί κατοικούν στα πεδινά μέρη του θεσσαλικού κάμπου, κυρίως στο βορειοανατολικό τμήμα του νομού Καρδίτσας και σε ορισμένα χωριά των Φαρσάλων και των Τρικάλων. Σε ορισμένες περιοχές της Θεσσαλίας μάλιστα υπάρχει για τους Καραγκούνηδες της περιοχής αυτής και ο σπανιότερος όρος Καραγκουνόβλαχοι (Φαλτάιτς, 1933: 791 Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Χάρη Πάτση, 1972, τόμος 15 ος : 33). Τον όρο Καραγκουνόβλαχος τον καταγράφει και ο Λαμνάτος (1973: 17), ο οποίος μάλιστα αναφέρει ότι ο όρος 7 Σύμφωνα με την απογραφή του 2001 οι μόνιμοι κάτοικοι των συγκεκριμένων οικισμών είναι 3.630

4 ΤΟ ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΟ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΕΣ ΤΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΛΑΧΩΝ ΤΗΣ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ αυτός αποδίδεται σε πολλά μέρη της Θεσσαλίας στους γεωργοκτηνοτρόφους. Με την πληροφορία αυτή του Λαμνάτου διαφωνεί ο Ντούλας (2011: 368). Οι Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας ωστόσο δεν είναι δίγλωσσοι, όπως οι Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας, και μιλούν μόνο ελληνικά. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει πολλούς να υποστηρίξουν ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι δεν έχουν καμία σχέση με τους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας (Τσαμπάζη, 1961: 255 Λαζάρου, 1976:86 Κουκούδης, 2000, τόμος Β 271 Ντούλας, 2011: κ.ά.) και φυσικά ότι δεν είναι Βλάχικη καταγωγής. Μάλιστα έχει γίνει και μια ανθρωπολογική μελέτη το 1970 μεταξύ των κατοίκων των χωριών Μαλακάσι, Παναγία και Προάστειο Καρδίτσης (οι κάτοικοι των δύο πρώτων είναι Βλαχόφωνοι, ενώ του τρίτο είναι Καραγκούνηδες μη Βλαχόφωνοι) από την οποία, σύμφωνα με το ισχυρισμό της ερευνήτριας που την πραγματοποίησε, προέκυψαν στοιχεία φυλετικής διαφοράς μεταξύ των μελών των δύο παραπάνω ομάδων (Τσιώλη, 1974: 30-31). Ωστόσο θα πρέπει εδώ να αναφέρουμε ότι η παραπάνω ερευνά συνέκρινε τους Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας με τους Βλάχους της ίδιας περιοχής. Με τους τελευταίους οι Βλάχοι (Καραγκούνηδες) της Ακαρνανίας παρουσιάζουν, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, αρκετές διαφορές. Ενδιαφέρον λοιπόν θα ήταν μία ανάλογη έρευνα να είχε πραγματοποιηθεί μεταξύ των Καραγκούνηδων της Θεσσαλίας και των Καραγκούνηδων (Αρβανιτόβλαχων) της Ακαρνανίας. Θα πρέπει να αναφέρουμε όμως πως είναι μοναδικό το φαινόμενο στην, ιστορία των εθνωνυμίων/προσωνυμίων των λαών να ονομάζονται με το ίδιο όνομα δύο ομάδες ανθρώπου που δεν έχουν καμιά συγγενική σχέση μεταξύ τους σε γλωσσικό, πολιτισμικό ή οποιοδήποτε άλλο επίπεδο. Μάλιστα τα μέλη των δύο αυτών ομάδων κατοικούν για αιώνες χωρίς καμιά επαφή μεταξύ τους σε διαφορετικά μέρη της Ελλάδος (Ακαρνανία - Θεσσαλία), εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά η μία ομάδα από την άλλη (δες σχετικά στον χάρτη της εικόνας 2 το τριγωνικό μαύρο πλαίσιο/καραγκούνηδες της Ακαρνανίας και το ορθογώνιο μαύρο πλαίσιο/καραγκούνηδες της Θεσσαλίας). Κάποιοι ερευνητές ωστόσο έχουν υποστηρίξει την άποψη ότι οι δύο αυτές ομάδες Καραγκούνηδων πιθανόν να έχουν σχέση μεταξύ τους, άσχετα από το γεγονός ότι Εικόνα 2. Χάρτης όπου μεταξύ άλλων φαίνονται τα Καραγκουνοχώρια της Ακαρνανίας τα μέλη της μιας (θεσσαλικής) δεν μιλάει τη Βλάχικη και της Θεσσαλίας. Πηγή: Πολίτικος Μορφολογικός Χάρτης Ελλάδος, Διον. & Βασ. Λουκοπουλου. γλώσσα. Ίσως, σύμφωνα με την ίδια άποψη, η μία ομάδα να έχει «αποβλαχιστεί» γλωσσικά εδώ και αιώνες κι έτσι να μην προκύπτει κάποια γλωσσική συγγένεια μεταξύ των δύο ομάδων. Εξάλλου η γλώσσα δεν είναι το μόνο στοιχείο που μπορεί να προσδιορίσει εθνολογικά μια ομάδα. 8 0 Ριζος (2004: 231) μάλιστα στηριζόμενος σε μαρτυρίες ιστορικών πηγών υποστηρίζει πως οι Γκαραγκούνηδες της νοτιοδυτικής Θεσσαλίας, η τελευταία ήταν εξάλλου μέρος της Μεγάλης Βλαχίας του Μεσαίωνα αλλά και της Τουρκοκρατίας, είναι εξελληνισμένοι Αρβανίτες που μετανάστευσαν στην περιοχή αλλά και στην υπόλοιπη κεντρική Ελλάδα (Φθιώτιδα κ.λπ.) στις αρχές του 14ου μ. X. αιώνα. 9 Αν δεχτούμε την παραπάνω άποψη του Ρίζου, τότε κατά πάσα πιθανότητα 8 Η ελληνική ιστορία περιλαμβάνει πολλά παραδείγματα Ελλήνων που «απώλεσαν» την ελληνική γλωσσά, διατηρώντας ωστόσο την ελληνική συνείδηση, με πιο πρόσφατα και πιο γνωστά τους Καραμανλήδες της Μικράς Ασίας και ένα μεγάλο μέρος των Ρωσοπόντιων της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 9 Ο χρόνος αυτός είναι αρκετά κοντινός στον 13 αιώνα μ.χ., χρονική περίοδος κατά την οποία πρωτοεμφανίστηκαν οι Βλάχοι στην Αιτωλοακαρνανία (δες σχετικά Βέη, 1927: 331. Μπαμπινιώτη, 1998: 61 και Βασιλείου, 2012: 38-53). Επίσης, στους Αρβανιτόβλαχους και συγκεκριμένα στους Καραγκούνηδες θα πρέπει να εντάξουμε και τους Βλάχους της Φθιώτιδος, για τους οποίους κάνει λόγο ο Θ. Γενναίου Κολοκοτρώνης, που επισκέφτηκε την περιοχή ως Ανθυπολοχαγός το 1851 (Κολοκοτρώνης, 1881: ). Από τις περιγραφές του Κολοκοτρώνη σχετικά με τους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμά τους δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι πρόκειται για Καραγκούνηδες, ομάδα συγγενική με αυτή των Βλάχων της Ακαρνανίας, Μάλιστα ο Κολοκοτρώνης καταγράφει και το όνομα του γιου του αρχιτσέλιγκα (Πούλιου), όνομα που υπάρχει ως επώνυμο στα χωριά Όχθια και Παλαιομάνινα ακόμη και σήμερα (δες σχετικά με το επώνυμο αυτό και στο κεφάλαιο 6 στο τρίτο μέρος του άρθρου).

5 Τ Α Α Ι Τ Ω Λ Ι Κ Α προκύπτει σχέση μεταξύ των Καραγκούνηδων της Ακαρνανίας (Αρβανιτόβλαχοι) και των Καραγκούνηδων της Θεσσαλίας (εξελληνισμένοι Αρβανίτες), άσχετα από τη γλωσσική διαφοροποίηση των μελών της καθεμιάς. Εξάλλου αποβλαχισθέντες ως προς τη γλώσσα τους υπάρχουν και άλλοι Βλάχοι σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας, π.χ. στην Ευρυτανία, τη Ναυπακτία κ.λπ., οι οποίοι μάλιστα αγνοούν την καταγωγή τους αυτή. 10 Σχέση μεταξύ Καραγκούνηδων της Ακαρνανίας και της Θεσσαλίας έχει υποστηρίζει και ο Κώστας Κρυστάλλης (1952: 6-7), ο οποίος γράφει χαρακτηριστικά: «Ἕκτος τῆς χώρας ταύτης [σ.σ. Ιλλυρία/Νέα ή Άνω Ήπειρο] τὴν Βλαχικὴν αὐτὴν φυλὴν [σ.σ. τους Καραγκούνηδες] εὑρίσκομεν καὶ ἐν Ζαγορίῳ τῆς Ἠπείρου, κατὰ τὸ θέρος, ὁπόθεν τὸν χειμώνα κατεβαίνει εἰς τὰ περὶ τοὺς Ἁγίους Σαράντα καὶ τὴν Σαγιάδαν χειμαδιά. Ἐπίσης εὑρίσκομεν αὐτὴν καὶ περὶ τὸν Ὄλυμπον [σ.σ. δες εξαγωνικό μαύρο πλαίσιο χάρτη εικόνας 2 καθώς και τα σχετικά με τον Κοκκινοπλό στην υποσημείωση 10] ἐν μικρῷ ἀριθμῷ, ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Καρδίτσης καὶ τῶν Φαρσάλων εἰς μέγα πλῆθος, ἐπὶ τῆς Ὄθρυος [σχετικά μ αυτούς δες στην υποσημείωση 9], ἐπὶ τοῦ Παρνασσοὺ καὶ ἐν Ἀκαρνανίᾳ [...]. Καραγκουνιὰ λέγεται ἅπαν τὸ πεδινὸν τμῆμα τῆς ἐπαρχίας Καρδίτσης καὶ μέρος τοῦ πεδινοῦ τμήματος τῶν Τρικάλων. Οἱ κάτοικοι αὐτῆς καλοῦνται Καραγκοΰνιδες καὶ διαφέρουσιν οὐσιωδῶς τῶν ἄλλων Θεσσαλικῶν φυλῶν κατὰ τε τὴν ἐνδυμασίαν, τὸν χαρακτήρα, τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα καὶ τὸ γλωσσικὸν ἰδίωμα». Για τη γλώσσα των Καραγκούνηδων ο Κρυστάλλης (ό.π.: 10) αναφέρει: «Ἡ γλῶσσα αὐτῶν εἶναι ἐν Ἠπεῖρῳ βαρβαρωτάτη, δύναταί τὶς εἰπεῖν εἶναι κράμα τί ἀνώμαλον Ἀλβανικῆς καὶ Βλαχικῆς, ἐνῷ ἐν Ἀκαρνανίᾳ καὶ Θεσσαλίᾳ, ἐξέμαθον κάλλιστα τὴν Ἑλληνικὴν». Για τα τραγούδια τέλος των Καραγκούνηδων γράφει (ό.π.: 10-11): «Ἀδουσιν ἐπίσης Ἀλβανιστί ὀλίγιστα δὲ σώζονται παρ αὐτοῖς Βλαχικὰ ἄσματα». 11 Εκτός από όλα τα παραπάνω, ένα ακόμη στοιχείο που συνηγορεί κατά τη γνώμη μιας υπέρ της 10 Την άποψή του αυτή, ότι δηλαδή οι Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας είναι εξελληνισμένοι Αρβανίτες, ο Ρίζος τη στηρίζει -μεταξύ άλλων- σ ένα απόσπασμα του Ιωάννη Καντακουζηνού σχετικά με την υποταγή Αλβανών της Δυτικής Θεσσαλίας από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο Γ' Παλαιολόγο ( ) κατά τη διάρκεια μιας εκστρατείας του τελευταίου στην περιοχή (για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την εκστρατεία αυτή δες Ostrogorsky, 1981, τόμος Γ': 203). Ο Καντακουζηνός (1828: 474) αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής: «διατρίβοντα δέ έν Θετταλία βασιλέα οἱ τά ὀρεινά της Θετταλίας νεμόμενοι Ἀλβανοί ἀβασίλευτοι Μαλακάσιοι καί Μπούϊοι καί Μεσαρίται ἀπό τῶν φυλάρχων προσαγορευόμενοι, περί δισχιλίους καί μυρίους ὄντες, προσεκύνησαν ἐλθόντες καί ὑπέσχοντο δουλεύσειν. ἐδεδοίκεσαν γάρ μὴ, χειμῶνος ἐπελθόντος διαφθαρῶσιν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων...» (= κατά την περίοδο την οποία ο βασίλέας/αυτοκράτορας [σ.σ. εννοείται ο Ανδρόνικος] βρισκόταν στη Θεσσαλία, οι Αλβανοί, οι οποίοι αριθμούν περί τις δώδεκα χιλιάδες και κατοικούν στα ορεινά της περιοχής αυτής, ζουν ανεξάρτητοι/αυτόνομοι, ονομάζονται Μαλακάσιοι καί Μπούϊοι και Μεσαρίτες από τα ονόματα των φυλάρχων/αρχηγών τους, ήρθαν να προσκυνήσουν/να δηλώσουν υποταγή [σ.σ. εννοείται στον αυτοκράτορα] και υποσχέθηκαν να πληρώσουν φόρο, επειδή φοβούνταν μήπως κατά τη διάρκεια του χειμώνα καταστραφούν από τους Ρωμαίους [σ.σ. τους Βυζαντινούς]). Εδώ θα πρέπει να αναφέρουμε ότι σε δύο Βλαχόφωνα χωρία της Ακαρνανίας έχουμε καταγράψει τα παρωνύμια Beu και Bia, τα οποία προέρχονται από τη Βλάχικη λέξη bou (= βόδι, μοσχάρι, βουβάλι//μεταφορικά δύσνους, βλάκας), θεωρούμε ότι τα παρωνύμια αυτά έχουν άμεση σχέση με την αλβανική λέξη bua/ll [μπουά/λ], που σημαίνει το βουβάλι (Ομάδα καθηγητών αλβανικής γλώσσας, 2006: 72). Θεωρούμε επίσης ότι τα παρωνύμια αυτά έχουν ετυμολογική σχέση και με το όνομα Μπούϊοι, το οποίο αναφέρει ο Καντακουζηνός. Είναι γνωστό εξάλλου το προσωνύμιο Πέτρο Μπούα Σκλέπα (= κουτσός), Αλβανού επαναστάτη του 15 ου αιώνα (Παπαδόπουλου, 1982: 32). Υπάρχει ακόμη και αρβανίτικο επώνυμο Μπούας. Η λέξη Μπούας θεωρούμε ότι έχει άμεση σχέση με το νεοελληνικό επώνυμο Μπέος (γενική Μπέου). Βλέπουμε λοιπόν ότι η συγκεκριμένη λέξη επιβιώνει σχεδόν αυτούσια στο Βλάχικο (Καραγκούνικο) ιδίωμα της Ακαρνανίας. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα παρωνύμια Beu και Bia δες Στεργίου, 2010: 4 και Βασιλείου, 2014: Το συγκεκριμένο απόσπασμα του Καντακουζηνού ωστόσο, το οποίο παραθέσαμε παραπάνω, έχει αμφισβητηθεί και πολλοί έχουν υποστηρίζει ότι οι που υπέταξε ο Ανδρόνικος ήταν Βλάχοι ή προέρχονταν από επιμιξία Βλάχων και Αλβανών. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το θέμα δες Ντούλας, 2011: Σε χειρόγραφο τέλος της I. Μ. Αγίας Τριάδας Σπαρμού Ολύμπου -αποσπάσματα του οποίου παραθέτουμε στο κεφαλαίο 6 του άρθρου- καταγράφεται η φράση: «ο γιάνης κόκυνος πόλης [σ.σ. κοκκινοπολίτης, από το χωριό Κοκκινοπηλός/Κοκκινοπλός Λάρισας] τις από χέρια αρβανίτικα έλαβεν αντιλιέδης 11 παρ σ. πρ θ. σαραντάρια [σ.σ. σαρανταλείτουργο]» [δες πάνω μαύρο πλαίσιο εικόνας 4//σελίδα 111 του κώδικα στο τρίτο μέρος του άρθρου]. Από την αναφορά αυτή μπορούμε να συμπεράνουμε ότι υπήρχαν αρβανίτες στην περιοχή αυτή της Θεσσαλίας μέχρι και την έναρξη της συγγραφής του συγκεκριμένου κώδικα (μέσα 17 ου αιώνα). Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον κώδικα αυτόν δες στο κεφάλαιο 6 στο τρίτο μέρος του άρθρου. Για τους συντετμημένους τύπους παρ σ. και πρ θ. δες στην υποσημείωση 2 επίσης στο τρίτο μέρος του άρθρου. Ο Κοκκινοπλός ωστόσο ήταν και είναι Βλαχόφωνο χωριό. Ο Leake (1835, vol. III: 335) γράφει χαρακτηριστικά: "The other Vlakhiote villages in this vicinily are Kokkinoplo... " (= Άλλα Βλάχικα χωριά στην περιοχή [σ.σ. του Ολύμπου] είναι ο Κοκκινοπλός...). 11 Οι Βλάχοι της Ακαρνανίας τραγουδούσαν συνήθως πολυφωνικά δημοτικά τραγούδια, κάτι που είναι κυρίως χαρακτηριστικό των Αρβανιτόβλαχων και γενικά των Αρβανιτών. Ο Weigand (2001, τόμος Α : 226) μάλιστα αναφέρει ότι κατά την επίσκεψή του στην περιοχή της Ακαρνανίοις, όπου κατοικούσαν οι Καραγκούνηδες, τον χειμώνα του 1890 (συγκεκριμένα στο Σωροβίγλι/νυν Στράτος) άκουσε τραγούδια τα οποία περιείχαν λέξεις ακατανόητες τόσο για τους ακροατές όσο και για τους τραγουδιστές. Πολλές από αυτές τις λέξεις, όπως αναφέρει ο ίδιος, ήταν αλβανικές. Από το γεγονός αυτό, μεταξύ των άλλων, συμπεραίνει ο Wfeigand ότι οι Βλάχοι της Ακαρνανίας μιλούσαν και τα αλβανικά έως την εποχή του Αλή Πασά, οπότε και άφησαν τα μέρη τους στην Κεντρική Αλβανία.

6 ΤΟ ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΟ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΕΣ ΤΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΛΑΧΩΝ ΤΗΣ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ άποψης ότι οι Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας σχετίζονται με τους Βλάχους και συγκεκριμένα με τους Αρβανιτοβλαχους (Καραγκούνηδες) είναι και το γεγονός ότι παλιότερα, όπως αναφέρθηκε, αυτοί είχαν και το προσωνύμιο Καραγκουνόβλαχοι (Φαλτάιτς, 1933: 791), όπως και οι Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας. Το γεγονός αυτό θεωρούμε ότι δείχνει άμεση σχέση τους με τους Βλάχους. Μάλιστα ο Φαλτάιτς (ό.π.) αναφέρει πως πολλές φορές ο όρος Καραγκούνης καταντά ταυτόσημος με τον όρο Βλάχος. 12 Επίσης θεωρούμε ότι ενισχυτικό για την παραπάνω άποψη είναι και το γεγονός της ομωνυμίας των δύο αυτών ομάδων (Καραγκούνηδες). Όπως ήδη αναφέρθηκε δεν είναι σύνηθες να προσδιορίζονται συγχρόνως με το ίδιο όνομα δύο διαφορετικές ομάδες πληθυσμών, που κατοικούν μάλιστα σε διαφορετικούς τόπους κι οι οποίες δεν έχουν καμία επαφή μεταξύ τους για αιώνες. Όλα αυτά όμως θα τα πραγματευτούμε αναλυτικά στα επόμενα κεφάλαια. 3. Η ετυμολογία του ονόματος Καραγκούνης Για την ετυμολογία του προσωνυμίου Καραγκούνης έχουν διατυπωθεί πολλές και διαφορετικές προτάσεις κι έχουν δοθεί ανάλογες ερμηνείες. Παρατηρείται δηλαδή κι εδώ ό,τι έχει παρατηρηθεί ως προς την ετυμολογία/ ερμηνεία του εθνωνυμίου Βλάχος, 13 Από όλες τις ετυμολογικές προτάσεις, που 12 Το προσωνύμιο Καραγχουνόβλαχος είναι αρκετά προσδιοριστικό για τη γλωσσική ομάδα της Ακαρνανίας και ως εκ τούτου θεωρούμε ότι θα πρέπει να υιοθετηθεί από τη βιβλιογραφία που αναφέρεται στη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα (δες σχετικά στα συμπεράσματα του παρόντος άρθρου). Με τον όρο αυτόν μάλιστα ονομάζει τους Κεστρινιώτες της Θεσπρωτίας (υποομάδα των Κολωνιατών Βλάχων/Αρβανιτοβλάχων) ο Σπ. Μουσελίμης (Τράσιας, Αρβανιτόβλαχοι/ Ρεμένοι). 13 Αν και δεν αποτελεί στόχο του παρόντος άρθρου η ετυμολόγηση του εθνωνυμίου Βλάχος, ωστόσο θεωρούμε ότι θα ήταν αρκετά χρήσιμη μια σύντομη αναφορά σε κάποιες από τις ετυμολογικές προσεγγίσεις που έχουν κατά καιρούς προταθεί γι αυτό. Η επικρατέστερη ερμηνεία λοιπόν του συγκεκριμένου εθνωνυμίου είναι αυτή που προέρχεται από τη γερμανική ιστοριογραφική σχολή (υποστηρίχθηκε και από Ρουμάνους ιστορικούς) σύμφωνα με την οποία η λέξη Βλάχος έχει κέλτικη ρίζα (Κατηφόρη, χ.χ., τόμος 8 ος : 632) και προέρχεται από το όνομα της Κέλτικης φυλής Volcae, -arum, που στα ελληνικά, μεταφράζεται ως Ουώλκαι (Σιδέρη, 1964: 891). Οι τελευταίοι απαντώνται και στη Μεγάλη Βρετανία ως Ουαλοί. Οι Κέλτες (Ουώλκαι) ήρθαν σε επαφή με τους Γερμανούς, οι οποίοι στην πρωτογερμανική/γοτθική διάλεκτο τους ονόμαζαν Walhal. Η γερμανική γλώσσα μεταβάλλει πολλές φορές το /Γ/ σε πολλά κύρια ονόματα σε /W/ ή /Β/, π.χ. Βιλίμερος αντί Γιλίμερος (Wilimer αντί Gilimer) κ.λπ. Κατά παρόμοιο τρόπο και το εθνωνύμιο Γάλλος έγινε Βάλλος (Αραβαντινού, 2000 [1905]: VII), από δω και το εθνωνύμιο Βαλλώνος του Βελγίου. Ο τύπος Walhal λοιπόν, σύμφωνα με την παραπάνω άποψη, πήρε τις ακόλουθες εξελικτικές μορφές: Walh (Walhvolk) Walah, Wal(a)hisc κ.λπ. και σήμαινε τον Ρωμαίο, τον Κέλτη, τον ξένο. Τέλος, ο όρος επεκτάθηκε και σε όσους εγκατέλειπαν τη γλώσσα τους χάριν της Λατινικής. Από τους Γερμανούς ο όρος αυτός πέρασε στους Σλάβους, πριν από τον 7 ο αιώνα μ.χ. ως Vlah (έχουμε αντιμετάθεση του /a/ και του /I/ προφανώς για λόγους ευφωνίας). Στους άλλους λαούς ο όρος συναντάται ως Vloska στη σέρβική γλώσσα, Wloch στην πολωνική, Voloh στη ρωσική, Vlah στη Βουλγάρικη κ.λπ. (Κατηφόρη, ό.π,). Από τους Σλάβους πιθανότατα πήραν τον όρο Vlah οι Βυζαντινοί, (προσθέτοντας την ελληνική κατάληξη -ος) κι αυτό πρέπει να έγινε πριν από τον 11 ο αιώνα μ.χ., οπότε ο βυζαντινός ιστορικός Ιωάννης Σκυλίτζης αναφέρει ρητά το εθνωνύμιο Βλάχος (Scylitzae, 1973:329). Σύμφωνα με μια άλλη άποψη, η οποία προέρχεται από τη σλαβική ιστοριογραφία (Σωτηρίου, 1998: 19), η λέξη vlah, vlasi υπήρχε στην παλαιοσλαβική γλώσσα, όπου είχε τη σημασία του ξένος, αλλότριος, αλλόφυλος κ.λπ. Σύμφωνα με την ίδια άποψη, οι Σλάβοι ήταν αυτοί που πρωτοαποκάλεσαν Βλάχους τους ξένους τους οποίους συνάντησαν στην κάθοδό τους προς τα Βαλκάνια, κι αυτοί (οι ξένοι) ήταν οι ρωμανόφωνοι της Δακίας και του Δούναβη. Στη συνέχεια η ίδια λέξη χρησιμοποιήθηκε για όλους τους ρωμανόφωνους της Βαλκανικής. Εκτός από τις παραπάνω προσεγγίσεις του ονόματος Βλάχος (εκ των οποίων, όπως ήδη αναφέρθηκε, η πρώτη είναι η επικρατέστερη) έχουν δοθεί κατά καιρούς πάρα πολλές ερμηνείες. Έτσι λοιπόν η λέξη Βλαχία (κατ επέκταση κι η λέξη Βλάχος) έχει υποστηριχθεί, κυρίως από την ελληνική ιστοριογραφία του 19 ου αιώνα και των αρχών του 20 ου, ότι προέρχεται από τη λέξη βάλια, που σημαίνει στα σλάβικα το κατηφορικό μέρος, και τη λατινική λέξη aqua, -ae, η οποία σημαίνει το νερό (Σιδέρη, 1964: 60). Από τη σύνθεση των δύο λέξεων, σύμφωνα με την παραπάνω άποψη, προέκυψε ο όρος Βαλάκουα και κατά παραφθορά Βαλάκια > Βαλαχία > Βλαχία (Φωτεινός, 1819, τόμος Γ': 2 Αραβαντινός, 2000 [1905]: 20 Νικολαΐδου, 1999 [1909]: μγ'). Σε αυτή την περίπτωση το πρώτο άτονο /α/, που βρίσκεται πριν από το υγρό /l/, αποβάλλεται σύμφωνα με τον φωνητικό νόμο του Kretschmer (Κεραμόπουλλος, 2000 [1939]: 8) κι έτσι προκύπτει η λέξη Βλαχία. Άλλοι επίσης, όπως π.χ. ο καθηγητής και ακαδημαϊκός Α. Κεραμόπουλλος (2000 [1939]: 9), ετυμολογούν τη λέξη Βλάχος από την αιγυπτιακή λέξη Φελάχος, την οποία κατά την άποψη του Κεραμόπουλου δανείστηκαν οι Ρωμαίοι κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κατοχής της Αιγύπτου. Η λέξη fellah δηλώνει στην Αραβική γλώσσα τον γεωργό (στην κυριολεξία αυτόν που σχίζει/οργώνει τη γη). Όμως οι Βλάχοι ως γνωστόν δεν ήταν γεωργικός λαός. Άλλη μία εκδοχή για την ερμηνεία του ονόματος Βλάχος είναι ότι το τελευταίο προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη βληχή (η δωρική εκδοχή της οποίας είναι βλαχά, το ρήμα είναι βληχάομαι-βληχῶμαι), η οποία σημαίνει μεταξύ των άλλων το βέλασμα των προβάτων, ενώ το ρήμα βληχῶμαι σημαίνει βελάζω/μιμούμαι το βέλασμα των προβάτων (Liddel & Scott, χ.χ., τόμος I: 495). Σύμφωνα με την παραπάνω ερμηνεία, οι Βλάχοι ονομάστηκαν έτσι, διότι -ως βοσκοί προβάτων που ήταν- μιμούνταν το βέλασμα των τελευταίων κατά τη βόσκησή τους για να μπορούν να τα συγκεντρώνουν και να τα καθοδηγούν (Χρυσοχόου, 2006 [1909]: 14). Ο Χρυσοχόου μάλιστα αναφέρει ότι το όνομα Βλάχος είναι ελληνικό, δεν είναι όμως -σύμφωνα με τον ίδιο- εθνικό ούτε φυλετικό ούτε πατριδεπώνυμο ούτε τοπεπώνυμο αλλά φωνεπώνυμο.

7 Τ Α Α Ι Τ Ω Λ Ι Κ Α κατά καιρούς έχουν προταθεί για τον όρο Καραγκούνης, θα αναφέρουμε πιο συγκεκριμένο άρθρο τις πιο σημαντικές κατά την άποψή μας. Το προσωνύμιο Καραγκούνης λοιπόν είναι σύνθετο. Όσον αφορά το πρώτο συνθετικό δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι πρόκειται για την τουρκική λέξη kara, η οποία σημαίνει το μαύρο (Ομάδα καθηγητών τουρκικής γλώσσας, 2003: 143). 14 Κατ επέκταση το πρώτο συνθετικό μπορεί να σημαίνει τον μελαχρινό στην όψη αλλά και μεταφορικά τον δυστυχή, τον ταλαίπωρο κ.λπ. Ο Μακρυγιάννης (χ.χ.: 61) μάλιστα αποκαλεί τους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας ως «καημένους», όρος που ταιριάζει απόλυτα με τη μεταφορική ερμηνεία στην ελληνική γλώσσα της τουρκικής λέξης kara. 15,16 Το δεύτερο συνθετικό χρειάζεται ιδιαίτερη ετυμολογική προσέγγιση. Έχουν υποστηριχθεί μάλιστα διάφορες ετυμολογικές και ερμηνευτικές προτάσεις. Ο Αραβαντινός (2000 [1905]: 35) έχει υποστηρίξει ότι προέρχεται από την αλβανική λέξη γκούνα (= επενδύτης ή κάπα). Επειδή το ένδυμα αυτό ήταν μαύρο, μιας και κατασκευαζόταν από μαύρο κατσικίσιο/τραγίσιο μαλλί, ονομάστηκαν αυτοί που το φορούσαν Καραγκούνηδες. 17,18 Ο Κρυστάλλης (1952: 7-8) επίσης υποστηρίζει κι αυτός την προέλευση του δεύτερου συνθετικού από την αλβανική λέξη γκουν (= ένδυμα, σι-γκούνι). 19 Ο Κρυστάλλης αναφέρει ακόμη ότι η ονομασία Καραγκούνης είναι αλβανική και δόθηκε στους συγκεκριμένους ανθρώπους μετά την κατάκτηση της περιοχής από τους Τούρκους, μιας και η λέξη καρά είναι καθαρά τουρκική και κατ επέκταση πριν από την έλευση των τούρκων ήταν άγνωστη. Με την αλβανική ετυμολογία του ονόματος Καραγκούνοι/Καραγκούνηδες συμφωνεί, όπως γράφει ο Κρυστάλλης (ό.π.), και ο Leake. 20 Ο τελευταίος αναφέρει ότι ονομάστηκαν έτσι σε αντιδιαστολή με τους άλλους Βλάχους, οι οποίοι φορούσαν λευκά ενδύματα. Ο Κρυστάλλης όμως γράφει ότι οι Αλβανοί φορούσαν κυρίως άσπρα ενδύματα κι ότι αυτοί ονόμασαν έτσι τους Καραγκούνηδες, αφού οι τελευταίοι φορούσαν μαύρα ρούχα. Ο Οικονόμου (1991: 143), που καταγράφει το τοπωνύμιο Μνήμα Καραγκούνας στο Ζαγόρι Ιωαννίνων, αναφέρει ότι η λέξη Καραγκούνης είτε προέρχεται από τις τουρκικές λέξεις kara και guna (= μαύρη κάπα) είτε από τις τουρκικές λέξεις kara και yunan (= μαύρος Έλληνας) είτε είναι αγνώστου ετυμολογικής προελεύσεως. Τη συγκεκριμένη άποψη την έχει υποστηρίξει και ο Ανδριώτης (1988: 149/λήμμα καραγκούνης). Άλλοι υποστηρίζουν ότι το προσωνύμιο Καραγκούνηδες προέρχεται από τη σύνθεση των τουρκικών λέξεων kara και giun, οι οποίες μαζί σημαίνουν αυτούς που έχουν μαύρη μέρα, τους 14 Αν δεχτούμε τη συγκεκριμένη ερμηνεία, τότε το προσωνύμιο αυτό πιθανότατα εμφανίζεται χρονικά μετά την έλευση των Τούρκων στον βαλκανικό χώρο. 15 Σχετικά με τον Μακρυγιάννη και τους Καραγκούνηδες δες παρακάτω. 16 Ο Καββαδίας (2005: 16-17) ωστόσο καταγράφει την άποψη ότι το πρώτο συνθετικό ίσως προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη κάρα (= κεφάλι) και το δεύτερο από το ελληνικό ρήμα κουνώ και σημαίνει αυτόν που κουνά το κεφάλι του, «ο την κάρα κινών». Αυτό οφειλόταν, σύμφωνα με τον ίδιο, στο γεγονός ότι οι Καραγκούνηδες συνήθιζαν να κουνάνε το κεφάλι τους κατά τις συνομιλίες τους, μιας και δεν γνώριζαν καλά την ελληνική γλώσσα. Ο ίδιος αναφέρει επίσης ότι η εκδοχή αυτή στερείται επιστημονικής βάσης. Την ίδια άποψη για τη συγκεκριμένη ετυμολογική προσέγγιση έχει και ο Τσαμπάζης (1961: 255). Ο Κρυστάλλης (1952: 7) αναφέρει την άποψη ότι το πρώτο συνθετικό προέρχεται από τη λέξη/εθνωνύμιο Κάρες (= αρχαίος λαός της Μικράς Ασίας) και το δεύτερο από τη λέξη/εθνωνύμιο Ούνοι (= νομαδικός λαός μογγολικής καταγωγής που έδρασε στην Ευρώπη κυρίως τον 5 ο μ.χ. αιώνα). 17 Το συγκεκριμένο ένδυμα ωστόσο οι Βλαχόφωνοι (Καραγκούνηδες) της περιοχής της Ακαρνανίας το ονομάζουν tibari ή maliota. 18 Πρώτος υποστήριξε τη συγκεκριμένη ετυμολογία ο Pouqueville (1820, tome 2: 208). François Charles Hugues Laurent Pouqueville (Φρανσουά- Σαρλ - Γγκ - Λοράν Πουκεβίλ, ), Γάλλος γιατρός, περιηγητής, διπλωμάτης και ιστορικός συγγραφέας, που επισκέφτηκε την Ελλάδα καθώς και την Αιτωλία και την Ακαρνανία από το Δες σχετικά με την πρώτη ετυμολογική προσέγγιση του προσωνυμίου Καραγκούνης από τον Pouqueville στο Γ.Μ. (1867: 140). 19 Το σιγκούνι ήταν χοντρό μάλλινο αμάνικο πανωφόρι που φορούσαν οι Βλαχόφωνες γυναίκες (Καραγκούνες) στα παλιότερα χρόνια. Απ αυτό μάλιστα ονομάστηκε κατά συνεκδοχή ολόκληρη η φορεσιά (τα σιγκούνια). Η αλβανική λέξη γκούνα καθώς και η Βλάχικη λέξη σιγκούνια προέρχονται από το λατινικό ουδέτερο ουσιαστικό sagum,-i, το οποίο σήμαινε ένα είδος παχιάς χλαμύδας ή επιθωρακιδίου (= πανωφόρι, πουκάμισο) που το χρησιμοποιούσαν οι στρατιώτες (Σιδέρη, 1964: 711). Η λατινική λέξη sagum σχετίζεται με την ελληνική λέξη σάγος, που σημαίνει τον χοντρά μανδύα, το πανωφόρι το οποίο φορούσαν οι Γαλάτες (Liddell & Scott, τόμος ΙΥ χ.χ,: 32). Τέλος, σύμφωνα με τους συγγραφείς του παραπάνω λεξικού η λέξη ίσως είναι Γαλατική ή Κελτιβηρική, ωστόσο σχετίζεται με τις ελληνικές λέξεις σάγη (= τα πράγματα κάποιου, το φορτίο των αποσκευών του οδοιπόρου κ.λπ.), σάγμα (= πανωφόρι), σάκος, σάττω (= φορτώνω, σαμαρώνω), σαμάρι κ.λπ. 20 William Martin Leake (Γουλαέλμος Μαρτίνος Ληκ), Βρετανός στρατιωτικός, τοπογράφος, αρχαιολόγος, και περιηγητής στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία κατά τις αρχές του 19 ου αιώνα.

8 ΤΟ ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΟ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΕΣ ΤΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΛΑΧΩΝ ΤΗΣ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ δυστυχείς (Γ.Μ., 1867: 140). Πράγματι στην τουρκική γλώσσα gun [γκουν] και gundilz [γκουντουζ] είναι η μέρα (Ομάδα καθηγητών τουρκικής γλώσσας, 2003: 678 & 110 αντίστοιχα). Την ίδια άποψη για την ετυμολογία του συγκεκριμένου προσωνυμίου έχει και ο Ρίζος (2004: ). Ο ίδιος μάλιστα αναφέρει ότι στην τουρκική γλώσσα η φράση Ak gun (Ak = άσπρος, λευκός και ασπράδι του αυγού. Ομάδα καθηγητών τουρκικής γλώσσας, 2003: 15) σημαίνει την ευοίωνη μέρα, ενώ η φράση Kara gun σημαίνει την αποφράδα ημέρα. Ο Ρίζος επίσης αναφέρει ότι έχει καταγραφεί στην Τουρκία και συγκεκριμένα μόνο στον τηλεφωνικό κατάλογο της Άγκυρας το επώνυμο Akgun (= γουρλής, καλομοίρης) σε 465 συνδρομητές, ενώ το επώνυμο Karagun (= γρουσούζης, κακομοίρης) σε 6 συνδρομητές. 21 Ο Έξαρχος (2001, τόμος Α : 42) τέλος αναφέρει άλλες δύο ερμηνείες του προσωνυμίου Καραγκούνης. Σύμφωνα με την πρώτη προέρχεται από την αρβανιτοβλάχικη λέξη Γκερκούνιοι (= Γραικοί), που κατόπιν μεταβλήθηκε σε Γκαρκούνιοι, και στη συνέχεια τράπηκε σε Καραγκούνοι. Σύμφωνα με τη δεύτερη ερμηνεία προέρχεται από την ονομασία κατά τα βυζαντινά χρόνια Ασιατών εποίκων Ιβήρων στη Θεσσαλία, οι οποίοι ήταν γνωστοί ως Γεωργιανοί και καλούντο από τους γείτονές τους ως Γκιουρδδζ (Giurdz) ή Γκιούργκεν. Από δω σύμφωνα με τον ίδιο προήλθε η λέξη Γκαργκούνοι, η οποία στη συνέχεια τράπηκε σε Καραγκούνοι. 4. Το προσωνύμιο Καραγκούνηδες των Λρβανιτόβλαχων της Ακαρνανίας και οι αναφορές του στη βιβλιογραφία Πρώτη βιβλιογραφική αναφορά στο προσωνύμιο Καραγκούνηδες για τους Βλάχους της Ακαρνανίας -την οποία μέχρι σήμερα έχουμε εντοπίσει- υπάρχει στον Leake (1967, vol. III: ). Ο συγκεκριμένος περιηγητής, που επισκέφτηκε την περιοχή της Ακαρνανίας στα 1805, αναφέρει χαρακτηριστικά (ο.π.: ): Having dined upon some provisions I brought with us from Makhalá, very much in the manner of the kleftes, whom we are taken for, we descend through woods of velanidhi, among which are a few corn-fields, and some horses belonging to the monastery, into the direct road from Scurtus to Pródhromo, -pass through some large flocks of seep, which are attended by Vlakhiote Karagúnidhes of Mount Pindus, and arrive at Pródhromo at half-past 4 PM. (= Έχοντας δειπνήσει με κάποιες προμήθειες που είχαμε φέρει από τη Μαχαλά [σ.σ. Φυτείες], όπως κάνουν οι κλέφτες για τους οποίους μας είχαν πάρει/νομίσει, κατεβαίνουμε διαμέσου δασών από βελανιδιές/μέσα από δάση με βελανιδιές, ανάμεσα στα οποία υπάρχουν μερικά χωράφια με καλαμπόκια/καλαμποκοχώραφα, και μερικά άλογα που ανήκουν στο μοναστήρι [σ.σ. εννοεί τη Μονή Λιγοβιτσίου], προς τον δρόμο που οδηγεί κατευθείαν από τη Σκουρτού στον Πρόδρομο, -περνάμε ανάμεσα από μερικά μεγάλα κοπάδια προβάτων που τα φυλάνε/φροντιζουν Βλάχοι Καραγκούνηδες από το βουνό Πίνδος και φτάνουμε στον Πρόδρομο στις 04: 30' μ.μ,). Σε άλλο σημείο του ίδιου βιβλίου γράφει (ό.π.: 519):...there appears before us a vast extent of velanidhi woods, frequented only by robbers, or by Karagúnidhes with their flocks... (=...εκεί εμφανίζεται μπροστά μιας μια τεράστια έκταση δασών από βελανιδιές στην οποία συχνάζουν μόνο ληστές ή Καραγκούνηδες με τα κοπάδια τους...). Τέλος, σε άλλο σημείο αναφέρει (ό.π.: 520): During a halt which we make, from to 12.30, to dine at a well in a little opening in the midst of the forest, some families of Karagúnidhes pass us;... (= Σε μια στάση που κάναμε ανάμεσα στις 11: 40' [σ.σ. π.μ.] έως 12: 30' [σ.σ. μ.μ.] για να δειπνήσουμε σε ένα πηγάδι σ ένα μικρό άνοιγμα στη μέση του δάσους, μας πέρασαν μερικές οικογένειες Καραγκούνηδων...). O Leake (1835, vol. IV: 85) επίσης στο βιβλίο του Northern Greece και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο XXXV, το οποίο αναφέρεται στο ταξίδι του στην Ήπειρο το 1809, γράφει: This day I was present at a presentation to the Vezir of some of the chief of his shepherds who were admitted to the προσκύνημα, and kissed the hem of his robe. They come to pay their annual dues. Their first visit was to the Grammatikós, or Secretary, who desired all but the chief person to withdraw. We are all equal, they replied. They are Albanians, and are here named Karagúnidhes, or black-cloaks, as a distinction from the Vlakhiotes, though elsewhere, and 21 Στο ίδιο άρθρο (ο.π.) αναφέρεται ότι το τούρκικο /-ü-/ τρέπεται σύμφωνα με τον Γεωργιάδη στα ελληνικά σε /ου/, π.χ. küçük> κούτσικος (= μικρός) gümbür> κουμπούρα (= πολύς θόρυβος, σαματάς), αν και έχει υποστηριχθεί και η άποψη ότι κατά τη μεταφορά του /-ü-/ στην ελληνική προστίθεται ένα/ί/, όταν ακολουθεί τα σύμφωνα /g/ ή /k/, π.χ. küp (= κιούπι), güveç (= γκιουβέτσι) κ.λπ. Βλέπουμε ωστόσο καθαρά ότι η λέξη Καραγκούνης με τη σημασία που αναφέραμε υπάρχει ως επώνυμο και στην Τουρκία.

9 Τ Α Α Ι Τ Ω Λ Ι Κ Α often even in common parlance at Ioánnina, it is very customary to call them all Karagúnidhes, which is the more natural, as the black or white cloak is no longer a distinction, and they all come from the same great ridge of Pindus. (= Σήμερα το πρωί [σ.σ. 10 Μαΐου 1801)] ήμουν παρών σε μία παρουσίαση στον Βεζίρη [σ.σ. στον Αλή Πασά] μερικών από τους προϊστάμενους/αρχηγούς των ποιμένων του [σ.σ. αρχιτσελιγκάδων] οι οποίοι έγιναν δεκτοί, αφού προσκύνησαν και ασπάστηκαν την άκρη της τηβέννου του/των ιματίων του [σ.σ. εννοείται του Αλή Πασά]. Έρχονταν να πληρώσουν τους ετήσιους φόρους τους. Η πρώτη τους επίσκεψη ήταν στον Γραμματικό/τον Γραμματέα, ο οποίος ζήτησε/απαίτησε να απομακρυνθούν οι άλλοι και να μείνει μόνο ο αρχηγός τους. «Είμαστε όλοι ίσοι», απάντησαν. Είναι Αλβανοί, 22 και ονομάζονται εδώ [σ.σ. στην Ήπειρο] Καραγκούνηδες ή μαύρες κάπες/μαυρο-επενδύτες/μαυροντυμένοι. σε αντίθεση με τους Βλάχους, ενώ αλλού και καμιά φορά και στα Ιωάννινά τους ονομάζουν Καραγκούνηδες, πράγμα πολύ φυσικό αφού ο μαύρος ή άσπρος επενδύτης [σ.σ. κάπα] δεν είναι πια διακριτικό και όλοι τους προέρχονται από την ίδια μεγάλη κορυφογραμμή/οροσειρά της Πίνδου). Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι στο απόσπασμα αυτό ο Leake αναφέρεται στους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας, οι οποίοι προφανώς είχαν ανέβει στα βουνά της Ηπείρου με τα ποίμνιά τους για να ξεκαλοκαιριάσουν και με την ευκαιρία πήγαν στον Αλή Πασά να παραδώσουν τους ετήσιους φόρους. Την ίδια άποψη έχει υποστηρίξει ο Τσαγγαλάς (1993: 214) και την έχει υιοθετήσει και ο Ντούλας (2011: 210). Επόμενη αναφορά για τους Καραγκούνηδες έχουμε από τον Pouqueville στο βιβλίο του Voyage dans la Grèce και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο XL1/41. Ο Pouqueville αναφέρεται στο κεφάλαιο αυτό στους Καραγκούνηδες τόσο της Ακαρνανίας όσο και σε αυτούς της Θεσσαλίας και μάλιστα, όπως ήδη αναφέρθηκε, ερμηνεύει το προσωνύμιο αυτό. Ο Pouqueville (1820, tome deuxième/2: 208) λοιπόν γράφει χαρακτηριστικά: J ai fait connaître les Valaques sédentaires, en traitant des habitudes et des usages des Calariotes; et pour terminer le tableau de Anovlachie, il me reste à parler des nomades. Ceux-ci, occupies uniquement du soin des troupeaux, errent, en suivant les saisons, des sommets du Pinde à travers les vallées qui s'étendent dans toutes les directions jusqu' aux rivages de la mer. Dans la Thessalie, on appelle ces Valaques Cabises, du mot Campos que les Grecs prononcent Cambos, parce qu'ils vivent campés au milieu des plaines; Caragoulis, sentinelles, à cause de la surveillance qu'ils exercent jour et nuit sur leurs troupeaux; et enfin Caragounis, ou gens vêtus de noir, dénomination empruntée de la couleur de leurs soyons en poil de chèvres. Dans la Macédoine, ces memes bergers sont nommés Colbans, mot turc qui signifie pasteurs; Pistiki dans l Acarnanie, et Vlachi aux bords du golfe Ambracique, homonymies caractéristiques de leur profession (= Ανέφερα τους μόνιμα εγκαταστημένους σ ένα μέρος Βλάχους, που κατοικούν σε σπίτια και μίλησα για τα ήθη και έθιμα των Καλαριτιωτών. Και για να κλείσω αυτή την εικόνα της Ανωβλαχίας απομένει να μιλήσω για τους νομάδες. Αυτοί ασχολούνται αποκλειστικά με την κτηνοτροφία. Περιπλανώνται με τα κοπάδια τους, ανάλογα με τις εποχές του χρόνου, από τις πλαγιές και τις κορυφές της Πίνδου μέχρι τις κοιλάδες και τις πεδιάδες της Θεσσαλίας, φτάνοντας μέχρι χαμηλά στη θάλασσα. Στη Θεσσαλία αυτούς τους Βλάχους τους ονομάζουν Καμπίσιους, από τη λέξη Κάμπος, επειδή ζουν μέσα στον κάμπο, δηλαδή στις πεδιάδες, όπου κατασκηνώνουν με τα κοπάδια τους, και με την οικογένειά τους. Ακόμα τους ονομάζουν Καραγκούληδες, από τη λέξη καραούλι (σκοπιά). Καραούλης, σημαίνει σκοπός, φρουρός, από το γεγονός ότι οι άνθρωποι αυτοί φύλαγαν όλη τη νύχτα τα κοπάδια τους από τους λύκους και τους κλέφτες. Τέλος, η προσωνυμία Καραγκούνης προέρχεται από το γεγονός ότι οι άνθρωποι αυτοί ήταν ντυμένοι στα μαύρα, γιατί φορούσαν φαρδιά πουκάμισα από μαλλί γιδιού, που συνήθως είχαν χρώμα μαύρο. Οι ίδιοι αυτοί βοσκοί στη Μακεδονία ονομάζονται Κολμπάν, τουρκική λέξη που σημαίνει βοσκός. Στην Ακαρνανία ονομάζονται Πιστικοί [σ.σ. ως πιστικοί ονομάζονταν οι Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας από τους κατοίκους του χωριού Σπάρτος Αιτωλοακαρνανίας. Δες σχετικά στο κεφάλαιο 7 στο τρίτο μέρος του άρθρου και συγκεκριμένα στο δημοτικό τραγούδι που έχει καταγράψει ο Κρεκούκιας] και στα παράλια του Αμβρακικού κόλπου ονομάζονται Βλάχοι. Όλες αυτές οι ονομασίες είναι χαρακτηριστικές του επαγγέλματος τους) (Πουκεβίλ, 1994: ). 23 Αναφορά στους Καραγκούνηδες έχουμε και από τον Αθανάσιο Ψαλίδα, ο οποίος τους μνημονεύει μαζί με τους Βλάχους, τους Αρβανιτόβλαχους και τους Μπουρτζόβλαχους, άρα τους θεωρεί συγγενική 22 Tη φράση αυτή του Leake (They are Albanians) ο Π. Αραβαντινός ή ο γιος του Σπ. Αραβαντινός (Αραβαντινού, 1895: 519, υποσημείωση 1), ο οποίος εξέδωσε το ανέκδοτο κείμενο του πατέρα του, την αποκρύπτουν -για ευνόητους λόγους- σε μετάφραση του συγκεκριμένου αποσπάσματος που παρατίθεται στο παραπάνω βιβλίο, αν και αναφέρετε ρητά στο πρωτότυπο από τον άγγλο περιηγητή. Η λογοκρισία σε όλο της το μεγαλείο! 23 Για την αναφορά του Pouquevilie στους Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας δες στο κεφάλαιο 5 στο δεύτερο μέρος του άρθρου.

10 ΤΟ ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΟ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΕΣ ΤΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΛΑΧΩΝ ΤΗΣ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ομάδα με τους υπόλοιπους Βλάχους. Ο Ψαλίδας (1941: 223) αναφερόμενος στον εποικισμό της Αλβανίας από διάφορους λαούς γράφει χαρακτηριστικά: «Τέταρτον [σ.σ. τέταρτος λαός μετά τους Ιλλυριούς, τους Πελασγο-λέλεγες και τους Έλληνες] ἐμβήκαν Ρωμαῖοι πολλοὶ ὡς ἐξουσιασταὶ καὶ ἔκτισαν τὴν παλαιὰν Ἀλβανούπολιν, τέσσαρες ὧρες ἔξω ἀπὸ τὴν νῦν Ἐλμπασᾶν, τῆς ὁποίας σώζονται πολλὰ ἐρείπια, ἦλθαν καὶ πολλοὶ Ρωμαῖοι ἐξωρισμένοι ἀπὸ τὴν Ρώμην, ὡς κακότροποι καὶ φονεῖς ἐπὶ Σεβηρου τοῦ Αὐτοκράτορος καὶ ἑκατοίκησαν εἰς τὰ βουνὰ τῆς Ἠπείρου ὡς βοσκοὶ σκηνόβιοι οἱ ὁποῖοι ἕως τὴν σήμερον τέτοιοι φυλάγοντες ὀνομαζόμενοι Καραγκούνιδες, Βλάχοι, Ἀρβανιτόβλαχοι καὶ Μπουρτζόβλαχοι». Όπως παρατηρούμε από το παραπάνω απόσπασμα, ο Ψαλίδας αναφέρει τους Καραγκούνηδες πριν από τους άλλους Βλάχους, κάτι που πιθανότατα σημαίνει ότι η συγκεκριμένη ομάδα ήταν η ισχυρότερη την περίοδο εκείνη (αρχές 19ου αιώνα) στον αλβανικό χώρο. Άλλη βιβλιογραφική αναφορά στην Καραγκούνικη ομάδα της Ακαρνανίας έχουμε, όπως ήδη αναφέρθηκε, στα Απομνημονεύματα του Γιάννη Μακρυγιάννη. Ο Μακρυγιάννης (χ.χ,: 61) συνάντησε τους Καραγκούνηδες τον Νοέμβριο του 1821 στη Δυτική Ελλάδα και συγκεκριμένα στο Σπαρτοβούνι (περιοχή του Μακρυνόρους). Προφανώς η συγκεκριμένη ομάδα, τα μέλη της οποίας δεν είναι άλλα από τους προγόνους πολλών από τους σημερινούς Καραγκούνηδες, βρισκόταν καθ οδόν προς τα χειμαδιά της Ακαρνανίας. Ο Μακρυγιάννης αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ἀπὸ κεῖ τοὺς πῆγα εἰς τὸ Σπαρτοβούνι [σ.σ. εννοεί κάποιους ανθρώπους θύματα κακοποίησης Ελλήνων επαναστατών και μάλιστα των Γριβαίων]* καὶ περναγαν οἱ καημένοι οἱ Καραγκούνηδες μὲ τὰ πράτα τους (= πρόβατά τους) κιʼ ἀγόρασα πέντʼ ἔξι σφαχτὰ καὶ μᾶς δώσαν κὶʼ αὐτῆνοι ἄλλα τόσα κιʼ ἀλεύρι καὶ τοὺς πορέψαμεν. Κι' ἀπὸ κεῖ πῆγαν ἄλλοι διὰ Βραχώρι καὶ Μισολόγγι καὶ οἱ περισσότεροί -τους πῆγα εἰς τὴν Κατούνα». Ο Αραβαντινός (1856, τόμος πρώτος: 147) αναφερόμενος και αυτός στη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα γράφει: «Διάφοροι δὲ τῶν τριῶν ἀνωτέρω εἰδῶν [σ.σ. εννοεί τους Σαρακατσάνους, τους Πετσανιάνους που κατοικούσαν στα Τζουμέρκα και τους απλούς Βλάχους] εἰσίν οἱ Ἀλβανιτόβλαχοι, λεγόμενοι Γκαραγκούνιδες ἢ Κορακούνιδες [σ.σ. προφανώς πρόκειται για τυπογραφικό λάθος αντί για Καραγκούνιδες], οἵτινες καὶ τὴν Βλαχικὴν καὶ τὴν Ἀλβανικὴν γλῶσσαν λαλοῦντες εἰσὶ βαρβαρώτεροι καὶ ἀγριώτεροι καὶ βδελυρώτεροι τῶν λοιπῶν. Οὗτοι δεικνύουσι πρὸς τὴν Γραικικὴν φυλὴν τοσαύτην ἀποστροφὴν καὶ ἀπέχθειαν, ὥστε οὐδέποτε συγκατατέθησαν ἴνα συγγενευσωσι μέτ αὐτῶν. Ἡ βοσκηματοτρόφος καὶ μάχιμος αὐτὴ φυλὴ τῶν τελευταῖων ἐνοικεῖ κατὰ τὸ θέρος εἰς χωρία τῆς Ἀλβανίας ὑπὸ τὴν προστασίαν Ἄλβανοτουρκων Ἀγάδων καὶ Μπέϊδων, πρὸς οὖς δίδωσι προσδιωρισμένον τινὰ φόρον, καὶ σχηματίζει περὶ τὰς δισχιλίας οἰκογένειας. Τὰ χωρία τῆς Πρεμμετῆς, Φράσσιαρης, Κοστρέτσι, Ζάρχανη, καὶ ἕτερα, περιεῖχον ἰκανᾶς οἰκογένειας αὐτῶν μονίμως ἐνοικούσας, καὶ οἱ ἐν τοῖς χωρίοις αὐτοῖς ἔνοικοῦντες Ἀλβανότουρκοι, λέγεται, ὅτι κατάγονται ἐκ τοιαύτης φυλῆς ἐκτουρκισθείσης πρὸ ὀλίγων ἑκατονταετηρίδων». Ο Αραβαντινός (2000 [1905]: 34-36) επίσης στο βιβλίο του «Μονογραφία περί Κουτσοβλάχων» κάνει ειδική αναφορά στους Αρβανιτόβλαχους (Καραγκούνηδες) γράφοντας τα εξής:24 «Σημειωτέον ᾦδε, ὅτι τῶν ἡμέτερων Κουτσοβλάχων αἰσθητοὺς διάφοροι εἰσιν οἱ λεγόμενοι Ἀρβανιτόβλαχοι (Καραγκούνιδες). Οὗτοι, ἐκ τῶν περὶ τὴν Στενήμαχον [σ.σ. πόλη της Ανατολικής Ρωμυλίας/νοτιοδυτικής Βουλγαρίας, νοτιοανατολικά της Φιλιππούπολης//σημερινή Асеновград/Ασένοβγκραντ, η οποία έως το 1934 ονομαζόταν Станимака] ἐγκαταστάντων Δακορωμούνων ἀποσπασθέντες μετὰ τῶν ποιμνίων αὐτῶν, κατὰ τινὰ τοπικὴν παράδοσιν, περὶ τὴν ΙΓ' ἐκτονταετηρίδα, προὐχώρησαν πρὸς τὴν Πινδίαν ὁροσειρὰν καὶ ἔξελεξαντο θερινὴν βοσκὴν τῶν ποιμνίων τῶν τὰ ὅρη τῆς Πρεμετῆς, παραφυάδα ὄντα τῆς Πίνδου, ἔνθα κεῖται τὸ Κοστρέτσι καὶ ἡ Φράσαρη, κῶμαι τῆς Ἠπειρωτικῆς ταυτῆς ἐπαρχίας, ὡς ἐκ τῆς ἐπιμιξίας τῶν δὲ μετὰ τῶν Ἀλβανῶν τῆς ἐπαρχίας τοῦ Αὐλῶνος καὶ τοῦ Μπερατίου καὶ ὡς ἐκ τῆς πελατείας, ἥν ἀκολούθως ἑκόντες ἄκοντες προσήνεγκον πρὸς τοὺς ἐν τῇ χώρᾳ τῆς Πρεμετῆς ἰσχύοντας Τουρκαλβανούς, ὁμιλοῦσιν ἅπαντες, σὺν τῇ ἴδιᾳ καὶ τὴν Ἀλβανικὴν διάλεκτον. Διετήρησαν δὲ οὗτοι μᾶλλον ἀνόθευτον τὴν τὲ Δακορωμουνικὴν γλώσσαν καὶ τὰ ἤθη τῶν ποιμενοβίων προγόνων των, ὧν στερρῶς ἔχονται οὕτως, ὥστε ἐκ τῆς μετὰ τῶν ἐγχωρίων Ἀλβανῶν καὶ Ἑλλήνων ἐπικοινωνίας καὶ συναλλαγῆς κὰτ οὐδὲν ἐπολιτίσθησαν μέχρι τουδε, τὸν Χριστιανισμὸν δὲ πρεσβεύοντες μόνον τὸν τύπον αὐτοῦ τηροῦσι, σπανιώτατα δὲ εὑρίσκονται μεταξὺ αὐτῶν οἱ γνωρίζοντες 24 Το συγκεκριμένο βιβλίο έχει γραφτεί το 1862, αλλά δημοσιεύτηκε από τους γιους του Αραβαντινού το 1905.

11 Τ Α Α Ι Τ Ω Λ Ι Κ Α στοιχεῖα τινὰ γραφῆς καὶ ἀναγνώσεως καὶ μόλις ἅπαξ ἢ δὶς τοῦ ἔτους τινὲς ἐξ αὐτῶν κατορθώνουν νὰ ἐκκλησιάζωνται. Ἀλλὰ καὶ σεμνότης βίου διακρίνει τοὺς Καραγκούνιδες, ἐπιμελῶς δ ἀποφεύγουσι τὰς ἐπιγαμίας πρὸς τοὺς ὁμοδόξους Ἕλληνας ἢ Ἀλβανοὺς καὶ πρὸς αὐτοὺς ἔτι τοὺς Κουτσόβλαχους, φημίζονται δὲ ἐπ ἀνδρείᾳ καὶ γνωστὸν εἶνε, ὅτι πάλαι μὲν ἐξ αὐτῶν προῆλθον πλεῖστοι γενναῖοι ἀρματωλοί, κατὰ δὲ τοὺς μεταγενέστερους χρόνους ἐξ αὐτῶν κατηρτίζοντο πολλαὶ λῃστρικαὶ συμμορίαι, παρ αὐτοῖς δὲ εὑρίσκει καὶ νῦν ἔτι συστηματικὴν περίθαλψιν ἡ λῃστεία». Ο Αραβαντινός μάλιστα στο ίδιο βιβλίο (ό.π.: 35) αναφέρεται και στους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας λέγοντας: «...ἄξια θεωροῦμεν καὶ ὅσα περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν Ἀκαρνανίᾳ διαβιούντων ποιμενοβίων ἐκ τῆς φυλῆς ταύτης ἀναφέρει [σ.σ. εννοεί το άρθρο του Γ.Μ. «Περί Καραγκούνηδων» στο περιοδικό Πανδώρα για το οποίο δες παρακάτω] γνωστοῦ ὄντος, ὅτι μετὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ Ἀλῆ Πασᾶ ἐλάχιστοι ἀπέμειναν ἐκεῖσε τοιοῦτοι». Ο Heuzey, ο οποίος επισκέφτηκε και περιηγήθηκε στην Ακαρνανία τα ετη , στο έργο του Le Mont Olympe et l Acarnanie, που δημοσιεύτηκε το 1860, κάνει εκτενή αναφορά στους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας. 25 Ο Heuzey λοιπόν στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου του, το οποίο φέρει τον τίτλο Les Valaques en Acarnanie (= Οι Βλάχοι στην Ακαρνανία), αναφέρεται διεξοδικά στη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα (ήθη, έθιμα, κοινωνική και οικονομική οργάνωση, σχέσεις με τους άλλους κατοίκους της περιοχής κ.λπ.). Ο συγκεκριμένος συγγραφέας σε πολλά σημεία του έργου του αναφέρει το προσωνύμιο Καραγκούνηδες για τη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα. Αναφέρουμε χαρακτηριστικά τα παρακάτω αποσπάσματα (Heuzey, 1867: ): On les appele Karagounis et Vallaques-Albanais, Ἀρβανιτόβλαχοι: ce dernier nom leur vient de ce que leurs plus anciens cantonnements étaient dans la haute Épire et sur la frontier d Αlbanie (= Τους αποκαλούν Καραγκούνηδες και Αρβανιτόβλαχους: αυτό το τελευταίο όνομά τους προέρχεται από το γεγονός ότι οι αρχαίοι/παλιοί πρόγονοι τους έστηναν τα καταλύματα τους στη Βόρειο Ήπειρο και στα σύνορα της Αλβανίας). Σε άλλο σημείο του βιβλίου του γράφει: Les Karagounis sont réunis par groups de cinquante a cent familles (= Oι Kαραγκούνηδες ενώνονται ανά/σε ομάδες των πενήντα με εκατό οικογενειών). Στη σελίδα 279 αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής: Le paysan acarnanien déteste le Karagounis; c est la haine antique des populations sédentaires contre les tribus nomades (= Οι Ακαρνάνες αγρότες μισούν τους Καραγκούνηδες. Πρόκειται για ένα παλιό μίσος μεταξύ των μόνιμων και νομαδικών πληθυσμών). Η τελευταία διαπίστωση του Heuzey ίσχυε μέχρι πριν μερικές δεκαετίες. Στο φυλλάδιο 415 του περιοδικού «Πανδώρα» (τόμος ΙΗ', 1 Ιουλίου 1867) έχει δημοσιευθεί άρθρο με αρχικά του συγγραφέα Γ. Μ., που γράφηκε στην Ακαρνανία στις 20 Νοεμβρίου Στο άρθρο αυτό, στο οποίο περιλαμβάνονται πολύ χρήσιμες πληροφορίες για τα ήθη, τα έθιμα και γενικά την οργάνωση της ζωής των Βλάχων της Ακαρνανίας, γίνεται λόγος για πληθυσμό άνω των Καραγκούνηδων που ζούσαν στην Ελλάδα (Ακαρνανία) και για αριθμό κτηνών που υπερέβαινε τις Πρώτη δημοσίευση του συγκεκριμένου άρθρου, το οποίο σημειωτέου φέρει τον τίτλο «Περί Καραγκούνιδων», έγινε το 1856 στην εφημερίδα «Αθηνά» στο φύλλο της 4ης Δεκεμβρίου (αριθμός 2.500). Στο άρθρο αυτό λοιπόν ο συγγραφέας αναφέρεται στα μέλη της Βλαχόφωνης γλωσσικής ομάδας της Ακαρνανίας αποκλειστικά με τον όρο Καραγκούνηδες. Ο Κρέμος (1884: 142) αναφερόμενος κι αυτός στη Βλάχικη γλωσσική ομάδα της Ακαρνανίας τους ονομάζει Καραγκούνηδες και μάλιστα γράφει ότι τα μέλη της συγκεκριμένης ομάδας μετανάστευσαν στην Ακαρνανία προερχόμενα από την επαρχία Κολιώνια (Κολώνια) της Βόρειας Ηπείρου. Ο Κρέμος γράφει χαρακτηριστικά: «Ἐν τῇ ἐποχῇ τοῦ Ἄλη πασᾶ, ὄστις οἰκειοποιηθῆ ἅπασαν τὴν Αἰτωλίαν σὺν τῇ Ἀκαρνανίᾳ διὰ τῆς δυναστείας ὡς ἰδιοκτησία του. Ἠγόραζον διὰ διαταγῆς τοῦ κάθ ἕκαστον τὸν χόρτον τῆς πεδιάδος ταύτης [σ.σ. εννοεί την πεδιάδα της Λεπενούς] μὲ ἀρκετὸν ἐνοίκιον οἱ Ἀρβανιτόβλαχοι Καραγκούνιδες ἐπονομαζόμενοι καὶ ἀπὸ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Κολιώνιας καταγόμενοι χριστιανοὶ κατὰ τὴν θρησκείαν διὰ τὰ ποίμνια τῶν, ὁ ἀργιποιμὴν τῶν ὁποίων ὠνομάζετο Γιάγκος [σ.σ. Γιάγκας]». Ο Λαμπρίδης (1888: 10) στο βιβλίο του «Ηπειρωτικά Μελετήματα» αναφέρεται κι αυτός στους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας. Γράφει μάλιστα ότι η συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα εγκαταστάθηκε στην περιοχή του Λέπινου [σ.σ. Λεπενούς Βάλτου] μετά τη διάλυση του 25 Léon Heuzey (Λέων Εζέ, ), Γάλλος περιηγητής, αρχαιολόγος και ιστορικός που επισκέφτηκε την Ακαρνανία τα έτη Για περισσότερες πληροφορεί σχετικά με τη ζωή και το έργο του (ιδιαίτερα για την περιήγηση στην Ακαρνανία) δες, Καπώνης, 2010:

12 ΤΟ ΠΡΟΣΩΝΥΜΙΟ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΗΔΕΣ ΤΩΝ ΑΡΒΑΝΙΤΟΒΛΑΧΩΝ ΤΗΣ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ: ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Μπιτσικόπουλου του IΙαληοπωγωνίου το Ο Λαμπρίδης γράφει: «Καὶ οἱ παρὰ τὸ Λέπινο τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος εἰς Σοροβίλη καὶ Ὄχθια ἐγκαταστάντες Ἀλβανόβλαχοι μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ διάλυσιν (1840) τοῦ Μπιτσικοπούλου, χωρίου ἐπὶ τοῦ ὀροπεδίου Βρόσιανης τοῦ Παλῃοπωγώνη, συνοικισθέντος ἐκ τοιαύτης ἀναμίκτου φυλῆς 650 οἰκογενειῶν ὑπὸ τοῦ Ἀλῆ, ἑξακολουθοῦσι μέχρι τοῦ νῦν ἀποφεύγοντες ἐπιγαμίας μὲτ ἄλλων φυλῶν καὶ σχέσεις στενάς». Ο ίδιος στη σελίδα 11 αναφέρει: «Καί οἱ μέν ἀμιγεῖς [σ.σ. εννοείται Βλάχοι] καλοῦνται Κουτζόβλαχοι πρὸς ἀντίθεσιν τῶν ἐν Ρωμουνίᾳ, οἱ δὲ ἀνάμικτοι [σ.σ. στους οποίους κατατάσσει τους Αρβανιτόβλαχους και τους Βλάχους της Ακαρνανίας] Καραγκούνιδες». Ο Gustav Weigand, ο οποίος επισκέφτηκε τη Βλαχόφωνη περιοχή της Ακαρνανίας τον Ιανουάριο του 1890, αναφέρεται εκτενώς στα μέλη της συγκεκριμένης ομάδας. Μάλιστα ο ίδιος γράφει ότι οι Έλληνες της γύρω περιοχής αποκαλούν τους Βλαχόφωνους της Ακαρνανίας ως Καραγκούνηδες (Weigand, 2001, τόμος Α': 227) χωρίς ωστόσο να προβαίνει σε κάποιο σχόλιο για το συγκεκριμένο προσωνύμιο. Ο Λουκόπουλος (1927: 94-98) στο βιβλίο του «Πώς υφαίνουν και πως ντύνονται οι Αιτωλοί» περιλαμβάνει ένα κεφάλαιο με τον τίτλο «Οι Καραγγούνηδες». Στο κεφάλαιο αυτό ο Λουκόπουλος κάνει μια εκτενή εθνογραφική και λαογραφική αναφορά στη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα της Ακαρνανίας, στον τρόπο ζωής των μελών της και ειδικότερα στον τρόπο με τον οποίο ντύνονταν οι άντρες και οι γυναίκες. Και από τον συγκεκριμένο συγγραφέα χρησιμοποιείται αποκλειστικά ο όρος Καραγγούνηδες/Καραγκούνηδες. 0 Γιάννης Βλαχογιάννης σε υποσημείωση στο βιβλίο του Νικόλαου Κασομούλη «Ενθυμήματα στρατιωτικά της επαναστάσεως των Ελλήνων, », 1939, τόμος Α, του οποίου είναι σχολιαστής, γράφει στη σελίδα 104 για τους Βλάχους της Ακαρνανίας: «Οἱ Ἀρβανιτόβλαχοι στὴ δυτικὴ Στερεὰ Ἑλλάδα λέγονται Καραγκούνηδες (ὄνομα ποῦ ἔχουν καὶ οἱ πεδινοί Θεσσαλοί)». Ο Βλαχογιάννης ωστόσο δεν προβαίνει σε κάποιο σχόλιο για ενδεχόμενη σχέση των δύο Καραγκούνικων ομάδων. Ο Βέης (1927: 270) στο λήμμα Καραγκούνηδες του Εγκυκλοπαιδικού Λεξικού Ελευθερουδάκη έχει υποστηρίξει επίσης ότι οι Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας δεν πρέπει να ταυτίζονται με τους άλλους κατοίκους της συγκεκριμένης περιοχής, όπως τους Βλάχους ή Κουτσόβλαχους και τους Καρακατσαναίους ή Σαρακατσαναίους. Ωστόσο ο συγκεκριμένος ερευνητής δεν κάνει καμία αναφορά στην ύπαρξη ή την απουσία σχέσης μεταξύ των Καραγκούνηδων της Θεσσαλίας και των Καραγκούνηδων της Ακαρνανίας. Ο Φαλτάιτς (1933: 791) αναφέρει κι αυτός το προσωνύμιο Καραγκούνηδες για τους Βλάχους της Ακαρνανίας. Επίσης ο ίδιος αναφέρει πως ο όρος Καραγκούνης είναι γενικότερος κι ότι απαντάται σε διάφορους τόπους με διαφορετική σημασία. Έτσι, σύμφωνα με τον ίδιο, Καραγκούνηδες ονομάζονται οι νομάδες ποιμένες στην Ήπειρο, ιδιαίτερα δε οι Αρβανιτόβλαχοι. Ο Φαλτάιτς επίσης καταγράφει ότι το συγκεκριμένο προσωνύμιο απαντάται και στη Θεσσαλία, ότι με το όνομα αυτό ονομάζονται γενικά οι αγρότες ή οι χωρικοί ή οι άνθρωποι της υπαίθρου κι ότι ο όρος Καραγκούνης καταντά πολλές φορές ταυτόσημος του όρου Βλάχος. Ο Κρυστάλλης (1952: 7-8), όπως είδαμε παραπάνω, κάνει εκτενή αναφορά στο προσωνύμιο Καραγκούνηδες και μάλιστα υποστηρίζει σχέση μεταξύ των Βλάχων (Καραγκούνηδων) της Ακαρνανίας και των Καραγκούνηδων της Θεσσαλίας. Ο Στάθης (1957: ) χάνει εκτενή αναφορά στους Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας, αφιερώνοντας μάλιστα ένα κεφάλαιο του βιβλίου του με τον τίτλο: «Καραγκούνηδες». Ο ίδιος συγγραφέας, ο οποίος γνώριζε από κοντά τη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα (ιδιαίτερα τους κατοίκους του χωριού Σωροβίγλι), αναφέρεται σε ένα περιστατικό που έλαβε χώρα στον οικισμό Στεφανιάδα του χωριού Αργιθέα των Αγράφων. Στο συγκεκριμένο χωριό οδηγούσαν τα ποίμνιά τους οι Καραγκούνηδες του Σωροβιγλίου με επικεφαλής τον Μίχα-Γιάγκο (Μίχα-Γιάγκα) κατά τους θερινούς μήνες (ξεκαλοκαιριό) έως τις αρχές του 20 ου αιώνα. Το 1904 όμως οι κάτοικοι της Αργιθέας εκδίωξαν με τη βία τους Καραγκούνηδες από τη συγκεκριμένη περιοχή. Και αυτός ο συγγραφέας λοιπόν κάνει αποκλειστικά χρήση του όρου Καραγκούνηδες για τη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα. Ο Τσαμπάζης (1961: ), ο οποίος καταγόταν από ένα από τα Βλαχόφωνα χωριά της περιοχής (Στράτος/πρώην Σωροβίγλι), σε άρθρο του στο περιοδικό «Αιτωλικά Γράμματα» (τεύχος 1), που φέρει τον τίτλο «Οι Γκαραγκούνηδες της Ακαρνανίας», κάνει εκτενή αναφορά στη συγκεκριμένη γλωσσική ομάδα χρησιμοποιώντας αποκλειστικά το προσωνύμιο Γκαραγκούνηδες. Ωστόσο ο ίδιος συγγραφέας, αν και χρησιμοποιεί πολλές φορές στο άρθρο του το προσωνύμιο Γκαραγκούνηδες, αναφέρει ότι οι Βλάχοι της

13 Τ Α Α Ι Τ Ω Λ Ι Κ Α Ακαρνανίας δεν έχουν καμιά σχέση με τους Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας. Μάλιστα υποστηρίζει ότι οι Βλάχοι της Ακαρνανίας ονομάζονται Γκαραγκούνηδες, ενώ οι καμπίσιοι Θεσσαλοί Καραγκούνηδες (ό.π.: 255). Ο Καραμεσίνης (1971: 18/154-22/158) σε άρθρο του στο περιοδικό «Στερεά Ελλάς» με τίτλο «Γάμος στα Καραγχουνοχώρια: Λαογραφικά σημειώματα» κάνει εκτενή αναφορά στα έθιμα του γάμου των μελών της Βλάχικης γλωσσικής ομάδας της Ακαρνανίας. Ο ίδιος επίσης στο άρθρο του δίνει διάφορες ετυμολογικές ερμηνείες του συγκεκριμένου προσωνυμίου. Αναφέρει μάλιστα ότι σύμφωνα με τον Ανδριώτη (ό.π.: 18/154) το προσωνύμιο Καραγκούνηδες είναι άγνωστης ετυμολογικής προέλευσης. Όπως προκύπτει λοιπόν από τον τίτλο της εργασίας του Καραμεσίνη, ο συγκεκριμένος συγγραφέας υιοθετεί κι αυτός ανεπιφύλακτα τον όρο Καραγκούνηδες για την υπό εξέταση γλωσσική ομάδα. Ο Μπερερής (1972a: και 1972b: 16-28) σε δύο άρθρα του στο περιοδικό «Ελληνική Ψυχή» με τίτλο «Οι Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας (υλικός και πνευματικός βίος)» αναφέρεται εκτενώς στη Βλάχικη γλωσσική ομάδα της Ακαρνανίας. Ο συγκεκριμένος συγγραφέας, που κατάγεται μάλιστα από χωριό κοντινό στη Βλαχόφωνη περιοχή της Ακαρνανίας (Γουριά Μεσολογγίου) κι ο οποίος υπηρέτησε ως εκπαιδευτικός σε ένα από τα Βλαχόφωνα χωριά της περιοχής (Στρογγυλοβούνι/πρώην Καλεντζι), χρησιμοποιεί στα άρθρα του αποκλειστικά τον όρο Καραγκούνηδες. Ο Κοντοπάνος (1976: 46-47), που κι αυτός καταγόταν από χωριό κοντινό στη Βλαχόφωνη περιοχή, σε άρθρο του στο περιοδικό «Νιοχώρι» με τίτλο «Περί Βλάχων - Καραγκούνηδων» αναφέρεται στους Βλάχους της Ακαρνανίας. Ο συγγραφέας, αν και χρησιμοποιεί στον τίτλο του άρθρου του το προσωνύμιο Καραγκούνηδες, εν τούτοις δεν δέχεται σχέση των Καραγκούνηδων της Ακαρνανίας με αυτούς της Θεσσαλίας. Ο Λαζάρου (1976: 86) τέλος αναφέρεται στους Αρβανιτόβλαχους και συγκεκριμένα στους Βλάχους της Ακαρνανίας για τους οποίους γράφει ότι ονομάζονται και Γκαραγκούνηδες. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι τα μέλη της συγκεκριμένης γλωσσικής ομάδας δεν έχουν κάποια σχέση με τους ελληνόφωνους κατοίκους της Δυτικής Θεσσαλίας (Καραγκούνηδες). Την ίδια άποψη έχει γράψει και σε άρθρο του στην εφημερίδα του Αγρίνιου «Ελεύθερος» (φύλλο 7ης Ιουλίου 1984) με τον τίτλο «Καραγκούνηδες». Ωστόσο ο ίδιος αναφέρει (ό.π.) ότι ο Ρ. Papahagi έχει διατυπώσει αντίθετη άποψη, δηλαδή ότι οι Καραγκούνηδες της Ακαρνανίας σχετίζονται με τους ομώνυμους κατοίκους της Δυτικής Θεσσαλίας. 26 (συνεχίζεται) Απόσπασμα από το Περιοδικό «ΤΑ ΑΙΤΩΛΙΚΑ» Τεύχος 23 ο το οποίο διαμορφώθηκε σε ψηφιακή μορφή από αντίτυπο για τις ανάγκες της ιστοσελίδας 26 Για το συγκεκριμένο γεγονός δες στο κεφάλαιο 5 στο δεύτερο μέρος του άρθρου.

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου.

ΕΛΠ 40. Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. ΕΛΠ 40 Εθνοπολιτισμικές ταυτότητες και χορευτικά ρεπερτόρια του Βορειοελλαδικού χώρου. Διαμόρφωση κεφαλαίων εργασίας: 1. Μουσική και χορός: απαραίτητα στοιχέια κουλτούρας 2. Βορειοελλαδικός χώρος και πληθυσιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή - Εισαγωγη: Μέσα στην περιοχή του χωριού µας, όπου

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ

Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Α.1.1.α.6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΛΟΙΠΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΩΡΟΤΑΞΙΚΗΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ 1. ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ 1.1 Πληθυσµός Κατά την εκπόνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 13. [Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Λάζαρος (Άρης) Λαζαρίδης ΠΕ02, φιλόλογος]

Σελίδα 1 από 13. [Υπεύθυνος εκπαιδευτικός: Λάζαρος (Άρης) Λαζαρίδης ΠΕ02, φιλόλογος] [σχολική μονάδα: 3 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου] [σχολικό έτος: 2012-2013, 1 ο 4μηνο] [τάξη: Β] [τίτλος της ερευνητικής εργασίας: Οι ξένες γλώσσες που ακούμε στο Χαλάντρι] [τόπος: Χαλάνδρι, ημερομηνία: 24 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

e-mail:pyramia@yahoo.gr

e-mail:pyramia@yahoo.gr ΔΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ΔΩΡΕΑΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ «ΠΥΡΑΜΙΑ» e-mail:pyramia@yahoo.gr ΠΥΡΑΜΙΑ «ΟΜΙΛΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ» Μια παρέα κατοίκων και φίλων του Παραλίου

Διαβάστε περισσότερα

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria Η Στάρα Ζαγόρα είναι είναι η έκτη μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας και ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο της χώρας. Είναι γνωστή ως πόλη των ίσιων δρόμων, των φλαμουριών

Διαβάστε περισσότερα

Χαλίκι. Ασπροποτάμου Τρικάλων. Ημερολόγιο 2011

Χαλίκι. Ασπροποτάμου Τρικάλων. Ημερολόγιο 2011 Χαλίκι Ασπροποτάμου Τρικάλων Ημερολόγιο 2011 Βορειοδυτικά του νομού, χτισμένο αμφιθεατρικά στην σκιά των 2.295 μ. της κορυφής του όρους Περιστέρι, αυτό το μικροσκοπικό και πανέμορφο χωριό με τα πέτρινα

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΜΑΔΑ Α : AΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 3 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Ἀθηναῖοι, ὡς καὶ οἱ ἑτέρας πόλεις κατοικοῦντες, πολλὰ ἐν τῷ βίῳ ἐπιτηδεύουσι, ἵνα τὰ ἀναγκαῖα πορίζωνται: Ναυσικύδης ναύκληρος ὢν περὶ τὴν τοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164)

Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Κλέφτικο τραγούδι: [Της νύχτας οι αρµατολοί] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 163-164) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Αφού µελετήσετε τη διήγηση του Κολοκοτρώνη

Διαβάστε περισσότερα

Οι απόγονοι του Νώε, μετά τη διασπορά τους σ όλη τη γη, άρχισαν να λησμονούν τον αληθινό Θεό και να λατρεύουν τα είδωλα, δηλαδή τα δημιουργήματα του

Οι απόγονοι του Νώε, μετά τη διασπορά τους σ όλη τη γη, άρχισαν να λησμονούν τον αληθινό Θεό και να λατρεύουν τα είδωλα, δηλαδή τα δημιουργήματα του H εποχή των Πατριαρχών Από τον πολυθεϊσμό στην πίστη στον ένα Θεό Ο Θεός σχεδιάζει τη σωτηρία του κόσμου Οι απόγονοι του Νώε, μετά τη διασπορά τους σ όλη τη γη, άρχισαν να λησμονούν τον αληθινό Θεό και

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ.

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Βασιλένα Πετκόβα ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΡΕΣ ΤΙΣ ΚΡΥΜΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΣΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΚΡΥΠΤΟΛΕΞΟ

ΒΡΕΣ ΤΙΣ ΚΡΥΜΜΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΣΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΚΡΥΠΤΟΛΕΞΟ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Οριζόντια 1. Βυζαντινός αυτοκράτορας - Ρωτάει 2. Μικρόβιο 3. Βράχος κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας - Βράχος πάνω από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

attica mag Πάνω από όλα ο άνθρωπος και οι ανάγκες του περιοδική έκδοση της Attica Bank S.A. Τε ύ χ ο ς 0 7 - Ι α ν ο υ ά ρ ι ο ς 2 0 1 2

attica mag Πάνω από όλα ο άνθρωπος και οι ανάγκες του περιοδική έκδοση της Attica Bank S.A. Τε ύ χ ο ς 0 7 - Ι α ν ο υ ά ρ ι ο ς 2 0 1 2 Τε ύ χ ο ς 0 7 - Ι α ν ο υ ά ρ ι ο ς 2 0 1 2 attica mag περιοδική έκδοση της Attica Bank S.A. 2012 Πάνω από όλα ο άνθρωπος και οι ανάγκες του attica mag ταξιδεύοντας Τα άτια της δυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΚΟ-Π-4: ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης προσδιορίζει τον πληθυσμό και τη μεταβολή του ανά Περιφέρεια, Νομό και Δήμο της Ζώνης IV. Η σκοπιμότητα του δείκτη αφορά στην γνώση των μακροσκοπικών

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.Ονομασία Υπαγωγή. 2.Γεωγραφική θέση. 3.Συνοικισμοί του. 4.Οδική σύνδεσή του. 5.Ιστορία του. 6.Τοποθεσίες[τοπωνυμία] της περιοχής του. 7.Προιόντα

Διαβάστε περισσότερα

2o ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ

2o ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ 2o ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ Κείμενο: Λυσίου «Υπέρ Μαντιθέου» ( 18-21) ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ Α. Από το κείμενο που

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις.

Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311. Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις. Πανεπιστήμιο Κύπρου ΑΡΗ 311 Πολυτεχνική Σχολή Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική Τμήμα Αρχιτεκτονικής Εαρινό Εξάμηνο 2013 Χωριό: Πέρα Ορεινής Θέμα μελέτης: Προσόψεις ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Φαρζανέ Κοχαρή ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του

Τευχος πρωτο. αρχεία. Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο. Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Τευχος πρωτο αρχεία Πηγεσ γνωσησ, πηγεσ μνημησ Ένα σύγχρονο αρχείο Το ΙΑ/ΕΤΕ ανοίγει τα χαρτιά του Άσκηση Υπόθεση παραχάραξης Το 1938, το Υφυπουργείον Δημοσίας Ασφαλείας του ελληνικού κράτους δημοσιεύει

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ ΑΣ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια

Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Κυκλάδες Δωδεκάνησα Βόρειο Αιγαίο Σποράδες Αργοσαρωνικός Παράλια (Ελληνικά) Εύβοια Κρήτη Μικρασιατικά Παράλια Η λέξη 'κως' προέρχεται από την λέξη 'κοίον = πρόβατό πληθυσμός 34.280 κατοίκους, τρίτο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus)

ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ. (Monachus monachus) ΑΠΕΙΛΟΥΜΕΝΑ ΕΙ Η ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΦΩΚΙΑ (Monachus monachus) Η Μεσογειακή Φώκια είναι το µόνο είδος φώκιας που συναντάται στη Μεσόγειο και αποτελεί ένα από τα πλέον απειλούµενα είδη θαλάσσιων θηλαστικών στον

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα γνωρίζετε, από τον Ιούνιο του 2010 ένα νέο «ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ» λειτουργεί και στη Χαλκίδα. Στο Φροντιστήριό μας, κάνοντας χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ ΚΕΙΜΕΝΑ ΥΣΤΕΡΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ 1. Πτωχοπρόδρομος - Το κείμενο έχει πολλές διαφορετικές γραφές στα χειρόγραφα που διασώζεται, λόγω του σχετικά δημώδους αλλά και σκωπτικού του χαρακτήρα. Δυσχεραίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η πορεία οικονομικής ανάπτυξης της Θεσσαλονίκης από τη δεκαετία του 90: προϋποθέσεις για μια δυναμική πορεία προς τα εμπρός

Η πορεία οικονομικής ανάπτυξης της Θεσσαλονίκης από τη δεκαετία του 90: προϋποθέσεις για μια δυναμική πορεία προς τα εμπρός Η πορεία οικονομικής ανάπτυξης της Θεσσαλονίκης από τη δεκαετία του 90: προϋποθέσεις για μια δυναμική πορεία προς τα εμπρός Λόης Λαμπριανίδης Οικονομικός Γεωγράφος, Καθηγητής Πανεπιστημίου Μακεδονίας http://www.uom.gr/rdpru

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΡΤΕΜΙΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

«ΑΡΤΕΜΙΣ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΩΜΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΑΡΤΕΜΙΣ» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΙΣΤΗΣ ΚΑΙ ΑΔΗΛΩΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΟΔΟΣ: 15

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36

ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΟΥΚΥ Ι Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 36 ΘΕΜΑ: Εγκώμιο των προγόνων, των πατέρων και της σύγχρονης γενιάς. Υποδήλωση του θέματος του Επιταφίου. ΠΡΟΓΟΝΟΙ (Από τη μυθική εποχή ως το τέλος των Περσικών

Διαβάστε περισσότερα

Κατά την αρχαιότητα πραγματοποιήθηκαν τρεις αναθεωρήσεις του κειμένου της Κ.Δ.:

Κατά την αρχαιότητα πραγματοποιήθηκαν τρεις αναθεωρήσεις του κειμένου της Κ.Δ.: Κατά την αρχαιότητα πραγματοποιήθηκαν τρεις αναθεωρήσεις του κειμένου της Κ.Δ.: 1. Του Λουκιανού. 2. Του Ησυχίου και 3. Του Παμφίλου. Όλα τα χειρόγραφα της αρχαιότητος έχουν σφάλματα, έτσι και της Κ.Διαθήκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014

ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα. Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 ΟΜΑΔΑ 3 Ιμάτιο-Εξωμίδα-Χλαμύδα Κώστας Μπάρτζης και Έλενα Τασίου 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσ/νίκης Τμήμα Δ2 2013-2014 Ιμάτιο, Από τι υλικό είναι; - Πώς είναι (σχήμα); 1) Το ιμάτιο είναι

Διαβάστε περισσότερα

16-18 Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι 1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1.1. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης)

16-18 Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι 1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1.1. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 16-18 Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Nα κατανοήσουν οι µαθητές την προσπάθεια του ηµοσθένη να πείσει τους Αθηναίους για τις πραγµατικές προθέσεις των Λακεδαιµονίων. Nα αξιολογήσουν τις προτάσεις των Λακεδαιµόνιων

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ. Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Γραφείο Υπουργού ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ minoff@culture.gr Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης Ειδική Προβολής και Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011

Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 5 Σεπτεμβρίου 2014 Απογραφή Πληθυσμού-Κατοικιών 2011 ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Εσωτερική μετανάστευση Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της Απογραφής Πληθυσμού-Κατοικιών

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΙΑΙΡΕΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΚΟΓΚΡΕΣΟΥ

ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΙΑΙΡΕΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΚΟΓΚΡΕΣΟΥ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΟΔΙΑΙΡΕΣΕΩΝ ΣΤΙΣ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ ΤΟΥ ΚΟΓΚΡΕΣΟΥ 0 Συλλογικός Κατάλογος των Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών έφερε στην επιφάνεια τα λάθη της επεξεργασίας υλικού και την αναγκαιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΚΤΗ-ΕΒΔΟΜΗ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ- ΡΩΜΑΪΚΟ ΚΟΣΜΟ: Η ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΟΙΝΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΚΤΗ-ΕΒΔΟΜΗ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ- ΡΩΜΑΪΚΟ ΚΟΣΜΟ: Η ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΟΙΝΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΚΤΗ-ΕΒΔΟΜΗ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ- ΡΩΜΑΪΚΟ ΚΟΣΜΟ: Η ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΟΙΝΗ ΚΑΙ ΟΙ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ 1. Το τέλος της ΑΕ διαλεκτικής πολυδιάσπασης και η δημιουργία της Κοινής - Η Αττική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2013 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Επειδή παρατηρούμε ότι κάθε κράτος είναι ένα είδος συνύπαρξης και ότι κάθε κοινότητα έχει συγκροτηθεί για κάποιο καλό σκοπό διότι για χάρη αυτού που θεωρούν

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

1 4 5 ... και ένας άλλος μύθος...! ΟΙΝΩΤΡΟΣ Από τη Βικιπαίδεια, την ελεύθερη εγκυκλοπαίδεια. Ο Οίνωτρος ήταν ένας από τους 50 γιους του Λυκάονα, βασιλέα της Αρκαδίας, και ιδρυτής αποικίας στη σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ

ΥΦΑΝΣΗ ΚΑΙ ΓΝΕΣΙΜΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ Ομάδα 5 Μαρία Στεφανία - Ευάγγελος Σχολικό έτος 2013 2014 1 Ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε. Α.Π.Θ. Tμήμα Δ2 Ερωτήσεις 1. Τί υλικά χρησιμοποιούσαν για την ύφανση και από ποιες

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΙΚΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΝΟΤΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΣΤΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 1. Απογραφή 190 3: Απογραφή του σαντζακιού των Σερβίων. Ιστορικό Αρχείο του Υπουργείου των Εξωτερικών.

Διαβάστε περισσότερα