Υγιεινή. Βιολογικοί παράγοντες και τρόφιμα. Απόστολος Βανταράκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Υγιεινή. Βιολογικοί παράγοντες και τρόφιμα. Απόστολος Βανταράκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών"

Transcript

1 Υγιεινή Βιολογικοί παράγοντες και τρόφιμα Απόστολος Βανταράκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

2 ΤΡΟΦΙΜΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Προκαλούνται από μολυσμένα τρόφιμα ή ροφήματα. Έχουν περιγραφεί περισσότερες από 250 διαφορετικές τροφιμογενείς λοιμώξεις, που οφείλονται σε βακτήρια, ιούς παράσιτα και τοξίνες. Τα μικρόβια και οι τοξίνες περνούν στον οργανισμό μέσω του γαστρεντερικού σωλήνα. Κοινά συμπτώματα των τροφιμογενών λοιμώξεων: Πυρετός Ναυτία Κοιλιακές κράμπες Διάρροια

3 ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΡΟΦΙΜΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΗ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Aeromonas hydrophilia Bacillus cereus Brucella melitensis Campylobacter jejuni Clostridium perfringens Clostridium botulinum Escherichia coli Ο157 Listeria monocytogenes Salmonella typhimurium, Salmonella enteritidis Shigella spp. Staphylococcus aureus Vibrio spp. Yersinia enterocolitica

4 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΡΟΦΙΜΟΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ Στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφονται 76 εκατομμύρια περιπτώσεις τροφιμογενών λοιμώξεων κάθε χρόνο. Οι περισσότερες χαρακτηρίζονται από ήπια συμπτώματα που διαρκούν 1-2 ημέρες είναι οι πιο σοβαρές και νοσηλεύονται, ενώ σημειώνονται θάνατοι. ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΕΣ ΤΡΟΦΙΜΟΓΕΝΕΙΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ (Ηνωμένες Πολιτείες, 1999): 222 επιδημίες, 6593 μεμονωμένα περιστατικά. ΟΜΑΔΕΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ : Ηλικιωμένοι Παιδιά μικρής ηλικίας Έγκυες (οι ίδιες και τα έμβρυα) Άτομα με μειωμένη δράση του ανοσοποιητικού συστήματος (ασθενείς με AIDS, άτομα που ακολουθούν θεραπεία για τον καρκίνο, ανοσοκατεσταλμένοι μετά από μεταμόσχευση) Άτομα που εργάζονται σε νοσοκομεία και κλινικές Άτομα που ζουν σε συνθήκες έλλειψης υγιεινής Υγιή άτομα που έχουν εκτεθεί σε πολύ υψηλή δόση παθογόνου μικροβίου.

5 Κατά τη διάρκεια του 2005, επιβεβαιωμένες περιπτώσεις από 9 επιδημίες ταυτοποιήθηκαν στις Η.Π.Α 4533 περιπτώσεις salmonellosis 3794 περιπτώσεις campylobacteriosis 530 περιπτώσεις E. coli O περιπτώσεις shigellosis 163 περιπτώσεις yersiniosis 113 περιπτώσεις listeriosis 45 περιπτώσεις μολύνσεων από Vibrio 474 περιπτώσεις cryptosporidiosis 14 περιπτώσεις cyclosporiasis

6 ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ Μετά την κατανάλωση μολυσμένου τροφίμου ακολουθεί η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ προτού αρχίσουν τα συμπτώματα της ασθένειας. Η περίοδος επώασης ποικίλει από λίγες ώρες έως λίγες ημέρες και εξαρτάται από: Το είδος του μικροβίου Τον αριθμό των μικροβίων που εισήλθαν στον οργανισμό Κατά την περίοδο επώασης τα μικρόβια περνούν μέσω του στομάχου στο έντερο όπου προσκολλώνται στα κύτταρα και αρχίζουν να πολλαπλασιάζονται. Ορισμένοι τύποι μικροβίων παραμένουν στο έντερο άλλοι παράγουν τοξίνες που περνούν στην κυκλοφορία του αίματος, ενώ άλλοι μεταφέρονται απευθείας σε άλλους ιστούς.

7 ΤΡΟΠΟΙ ΜΟΛΥΝΣΗΣ ΕΝΟΣ ΤΡΟΦΙΜΟΥ Πολλά παθογόνα μικρόβια ζουν στο έντερο υγιών ζώων που χρησιμοποιούνται για παραγωγή τροφίμων. ΚΡΕΑΣ και ΠΟΥΛΕΡΙΚΑ: μολύνονται κατά τη σφαγή λόγω επαφής με συστατικά του εντερικού σωλήνα. ΦΡΕΣΚΑ ΦΡΟΥΤΑ και ΛΑΧΑΝΙΚΑ: μολύνονται κατά το πλύσιμο με νερό μολυσμένο από ζωικά ή ανθρώπινα απόβλητα. ΑΥΓΑ: κάποια στελέχη του βακτηρίου Salmonella μπορούν να μολύνουν την ωοθήκη της κότας και κατ επέκταση τα αυγά. ΟΣΤΡΑΚΟΕΙΔΗ: καθώς τρέφονται με διήθηση, συγκεντρώνουν τόσο τα βακτήρια του γένους Vibrio που βρίσκονται στο θαλασσινό νερό όσο και άλλα μικρόβια που βρίσκονται σε θαλάσσια απόβλητα που καταλήγουν στη θάλασσα. Μόλυνση των τροφίμων μπορεί επιπλέον να συμβεί από ανθρώπινα χέρια καθώς και στην κουζίνα με μεταφορά μικροβίων από το ένα τρόφιμο στο άλλο.

8 Για την αντιμετώπιση των τροφιμογενών λοιμώξεων Μέθοδοι ανίχνευσης Δειγματοληψία, Καλλιέργεια, Βιοχημική ταυτοποίηση, Ανίχνευση μη καλλιεργήσιμων μορφών Οικολογία του μικροοργανισμού Είδος μολυσμένου τροφίμου, φορείς μετάδοσης, Κύκλος ζωής, Γεωγραφική κατανομή και εποχιακότητα, Οδός μετάδοσης και θέση του μικροοργανισμού Παθογένεια Χαρακτηριστικά της ανάπτυξης και της επιβίωσής του Έλεγχος της ποιότητας των τροφίμων Καλές τεχνικές προφύλαξης των τροφίμων, HACCP

9 Aeromonas hydrophilia Gram αρνητικά, οξειδάση και καταλάση θετικά, μη σπορογόνα βακτήρια Δυνητικά αναερόβια Μπορούν να είναι ψυχρόφιλα Μπορούν να παράγουν εντεροτοξίνη παρόμοια με της χολέρας Αποτελούν φυσιολογική μικροχλωρίδα του νερού ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ: Οστρακοειδή Ψάρια Νερό Βρίσκεται επίσης σε κόκκινα κρέατα (μοσχαρίσιο, χοιρινό, αρνίσιο) και σε πουλερικά, σε γάλα, λαχανικά και σαλάτες ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ: -5,3-43 ο C ph ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ: 4 10

10 Aeromonas hydrophilia Μάιος 1988-Απρίλιος 1989 Καλιφόρνια : 219 κρούσματα 1982 ΗΠΑ : 472 κρούσματα από κατανάλωση ωμών οστρακοειδών ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ: 6 48 ώρες ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: 100 κύτταρα/100ml νερού Δεν είναι γνωστή η λοιμογόνος δόση του βακτηρίου στα τρόφιμα ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Διάρροια Εμετός Συνήθως η γαστρεντερίτιδα από Αερομονάδες είναι ήπια και αυτοϊάται ΜΟΡΦΕΣ ΤΗΣ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ: Ασθένεια που μοιάζει με τη χολέρα : υδαρή διάρροια Δυσεντερική ασθένεια: αιματηρά και βλεννώδη κόπρανα

11 Bacillus cereus Αερόβιος, Gram θετικός, σπορογόνος, κινητός βάκιλλος. Δυνητικά αναερόβιος. Απομονώνεται στα κόπρανα στο 14%-15% των υγιών ατόμων Η μετάδοσή του στα τρόφιμα μπορεί να γίνεται και με υγιείς μικροβιοφορείς. Σχετίζεται με δυο διαφορετικού τύπου τροφικές λοιμώξεις ανάλογα με την τοξίνη που παράγεται μέσα στο τρόφιμο : ΔΙΑΡΡΟΪΚΗ ΜΟΡΦΗ: Οφείλεται στη διαρροϊκή τοξίνη η οποία συντίθεται κατά την εκθετική φάση ανάπτυξης του βακτηρίου Έχει χρόνο επώασης 8-16 ώρες Συμπτώματα : Επιγάστριος σπασμός, έντονη διάρροια με υδαρή κόπρανα Ορισμένες φορές : ναυτία, εμετός, πυρετός. Ο ασθενής αναρρώνει μέσα σε ένα 24ωρο και σπάνια υπάρχουν επιπλοκές. ΕΜΕΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ: Οφείλεται στην εμετική τοξίνη η οποία συντίθεται κατά τη φάση της σπορογονίας. Έχει χρόνο επώασης 1-6 ώρες Συμπτώματα : Ναυτία, εμετός, αδιαθεσία σπάνια συνυπάρχει διάρροια ή πυρετός.ο ασθενής αναρρώνει μέσα σε 24 ώρες

12 Επιδημίες από Bacillus cereus 1999, ΗΠΑ: 140 κρούσματα από κατανάλωση τροφίμου (δεν προσδιορίστηκε το είδος) σε σχολείο 4 κρούσματα από κατανάλωση τηγανιτού ρυζιού 4 κρούσματα από κατανάλωση πουρέ 36 κρούσματα από κατανάλωση ρυζιού σε εστιατόριο 10 κρούσματα από κατανάλωση μπιφτεκιού σε σάντουιτς

13 Bacillus cereus ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ : cfu ΥΠΟΠΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ ΔΙΑΡΡΟΪΚΗ ΜΟΡΦΗ : Γάλα Κρέας Ιχθυηρά Λαχανικά ΕΜΕΤΙΚΗ ΜΟΡΦΗ : Αμυλώδη τρόφιμα (ρύζι, πατάτες, διάφορα είδη ζυμαρικών) Κινέζικα φαγητά που περιέχουν ρύζι Όταν το μικροβιακό φορτίο του γάλακτος είναι υψηλό, ορισμένα θερμοανθεκτικά στελέχη του βακίλλου είναι δυνατόν να επιζήσουν ακόμα και στη θερμοκρασία της υψηλής παστερίωσης (140 ο C) Γενικά η παρουσία του στα τρόφιμα οφείλεται σε κακό χειρισμό στα διάφορα στάδια επεξεργασίας τους και σε κακή συντήρηση ή αποθήκευσή τους που επιτρέπει τη βλάστηση των σπορίων του. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Θερμοκρασία ph (ph επιβίωσης <4,35) Συντηρητικά Ανταγωνισμός άλλων μικροοργανισμών

14 BRUCELLA spp. Gram αρνητικά, καταλάση θετικά, ακίνητα μικρά βακτηρίδια ή κοκκοβακτηρίδια. Αερόβια, αλλά ορισμένα είδη χρειάζονται CO 2 για την ανάπτυξή τους. Υποχρεωτικά παράσιτα των αιγοπροβάτων, βοοειδών, χοίρων. Μεσογειακές χώρες: κυριότερο παθογόνο είδος η Brucella melitensis. ΒΡΟΥΚΕΛΛΩΣΗ Ζωονόσος Επαγγελματική νόσος που προσβάλλει κτηνοτρόφους, κτηνιάτρους, εργαζόμενους σε σφαγεία. Μπορεί να μεταδοθεί και με ζωικά προϊόντα: Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα που δεν παστεριώνονται Σκληρά τυριά που παρασκευάζονται από απαστερίωτο γάλα Ωμό ή μισοψημένο κρέας

15 ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΒΡΟΥΚΕΛΛΩΣΗΣ ΟΞΕΙΑ ΜΟΡΦΗ: Εμφανίζεται ξαφνικά μετά από μια περίοδο επώασης μερικών ημερών ή εβδομάδων Πυρετός, εφίδρωση, κεφαλαλγία, αρθραλγία, ανορεξία, αδυναμία κατάπτωση και εξασθένιση Διάρκεια νόσου: 15 ημέρες ΥΠΟΞΕΙΑ ΜΟΡΦΗ: Μπορεί είτε να ακολουθήσει την οξεία μορφή είτε να εμφανιστεί από μόνη της Κόπωση και οσφυαλγία ή ισχυαλγία Διάρκεια νόσου: μήνες, αλλά στο 20% των ασθενών γίνεται χρόνια και παραμένει για πολλά χρόνια ΗΠΑ: 94 κρούσματα Πρώτο μισό του 1997 ΗΠΑ: 25 κρούσματα

16 Campylobacter jejuni Gram αρνητικό, λεπτό, σπειροειδές βακτηρίδιο Μικροαερόφιλο Για να αναπτυχθεί χρειάζεται 3%-6% οξυγόνο Καταστρέφεται στις θερμοκρασίες παστερίωσης και μαγειρέματος Επιβιώνει στις χαμηλές θερμοκρασίες συντήρησης (1-10 ο C) Είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στην ξήρανση και ελάχιστη μείωση της υγρασίας μπορεί να απαλλάξει τα τρόφιμα από την παρουσία του Είναι ευαίσθητο σε χαμηλό ph (<6) ΗΠΑ: κρούσματα το χρόνο Εμφανίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά, όχι σε επιδημίες ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: cfu ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ: 2-5 ημέρες ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Διάρροια Έμετος Κοιλιακοί πόνοι Πυρετός Διάρκεια ασθένειας : 7-10 ημέρες

17 ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ ΤΟ Campylobacter jejuni Κοτόπουλο (σε ποσοστό που φθάνει το 100%) Μη παστεριωμένο γάλα Κρέατα (βοδινό, χοιρινό, αρνίσιο) Θαλασσινά Σαλάτες Πόσιμο νερό

18 ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΑΠO Campylobacter jejuni ΗΠΑ, 1999: 2 κρούσματα από κατανάλωση μη παστεριωμένου γάλακτος σε σπίτι 13 κρούσματα από κατανάλωση κοτόπουλου σε εστιατόριο 34 κρούσματα από κατανάλωση βοδινού σε εκδήλωση ναού 33 κρούσματα από άγνωστη αιτία

19 Clostridium perfringens Gram θετικό, καταλάση αρνητικό, σπορογόνο βακτήριο Αναερόβιο Αποτελεί μέρος της φυσιολογικής μικροβιακής χλωρίδας του εντερικού σωλήνα ανθρώπων και ζώων Σπόρια βρίσκονται σε περιοχές με κοπρανώδη μόλυνση Παράγει ισχυρά κυτταροτοξική εντεροτοξίνη που προκαλεί ιστοπαθολογικές βλάβες στο τοίχωμα του λεπτού εντέρου παράγεται μόνο in vivo κατά τη διάρκεια της σπορογονίας του βακτηρίου μέσα ατο έντερο Ενοχοποιείται για τον αιφνίδιο θάνατο των νεογέννητων ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: cfu ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ: 8-22 ώρες ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Κοιλιακές κράμπες Διάρροια Ορισμένες φορές ναυτίες και εμετός ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ: ώρες

20 ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ ΤΟ Clostridium perfringens Κρέας και προϊόντα κρέατος Πουλερικά Σάλτσες (αποτελούν το ιδανικό αναερόβιο περιβάλλον για την ανάπτυξη του βακτηρίου) Γάλα και μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Επιβιώνει σε θερμοκρασίες από 6 ο C - 50 ο C Τα ενδοσπόρια αντέχουν αρκετές ώρες σε θερμοκρασία 100 ο C Η σπορογονία ευνοείται από την ατελή θέρμανση των τροφίμων (70 ο C-80 ο C για 20min) Επιβιώνει σε ph 5-9 και σε υψηλές συγκεντρώσεις άλατος (6%-8%) Τρόπος προστασίας των τροφίμων: ταχεία θέρμανση και ψύξη

21 ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΑΠO Clostridium perfringens ΗΠΑ, 1999 : 238 κρούσματα από κατανάλωση βοδινού σε νοσοκομείο 190 κρούσματα από κατανάλωση λαχανικών σε picnic 27 κρούσματα από κατανάλωση ριγκατόνι σε φυλακή 20 κρούσματα από κατανάλωση κοτόπουλου σε εκδήλωση ναού 24 κρούσματα από κατανάλωση roast beef σε picnic 13 κρούσματα από κατανάλωση γαλοπούλας σε εστιατόριο 35 κρούσματα από κατανάλωση σάλτσας ντομάτας σε σχολείο 87 κρούσματα από κατανάλωση ψητού κοτόπουλου σε εστιατόριο επιχείρησης

22 Clostridium botulinum Gram θετικό, σπορογόνο βακτήριο Αναερόβιο Αφθονεί στο περιβάλλον (χώμα δασών, κοίτες ποταμών και λιμνών, πυθμένα ακτών) Βρίσκεται στο πεπτικό σύστημα ζώων, πτηνών και ψαριών Προκαλεί αλλαντίαση ή βοτουλινισμό (σοβαρή τοξινολοίμωξη με υψηλή θνητότητα) ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ : ώρες ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ : 10 ή και περισσότερες ημέρες ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ : Γενικευμένη μυϊκή αδυναμία Διαταραχές όρασης Κεφαλαλγία Ναυτία Έμετο Δυσκοιλιότητα συνοδευόμενη από διάρροια

23 ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ ΤΟ Clostridium botulinum Αναπτύσσεται σε τρόφιμα με ph>4,6, τα οποία υφίστανται ανεπαρκή θερμική επεξεργασία, συσκευάζονται αναεροβίως (κονσέρβα ή σε κενό) και συντηρούνται σε θερμοκρασίες δωματίου Κονσερβοποιημένα τρόφιμα (κυρίως σπιτικές κονσέρβες) Κρεατοσκευάσματα (αλλαντικά, βραστό χοιρομέρι, λουκάνικα Φραγκφούρτης, καπνιστό ζαμπόν και γαλοπούλα) Προμαγειρεμένα γεύματα που συσκευάζονται σε κενό και διατηρούνται σε απλή ψύξη Κονσέρβες ψαριών και καπνιστά ψάρια

24 ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΑΠO Clostridium botulinum 1999 ΙΑΠΩΝΙΑ: 36 κρούσματα, 11 θάνατοι από κατανάλωση κονσερβοποιημένων λαχανικών ανιχνεύτηκε τοξίνη του C. Botulinum 1998 ΚΑΝΑΔΑΣ: 37 κρούσματα σε εστιατόριο από λαδόξιδο αποθηκευμένο σε θερμοκρασία δωματίου 1999 ΗΠΑ: 3 επιδημίες 50 κρούσματα 1 θάνατος από κατανάλωση πατατοσαλάτας 28 κρούσματα 1 θάνατος από κατανάλωση κονσερβοποιημένων κρεμμυδιών 27 κρούσματα 1 θάνατος από κατανάλωση γιαουρτιού

25 Escherichia coli O157:H7 ΕΝΤΕΡΟΑΙΜΟΡΡΑΓΙΚΗ (EHEC) Πρωτοαναγνωρίστηκε το 1982 κατά τη διάρκεια επιδημίας με σοβαρή αιμορραγική διάρροια, μετά την κατανάλωση μολυσμένων μπιφτεκιών Παράγει τοξίνη παρόμοια με τη Shiga τοξίνη ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ : 0,3-15cfu/g τροφίμου ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ : 3-4 ημέρες συνήθως ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ : Αιμορραγική διάρροια Κοιλιακοί σπασμοί Πυρετός (συνήθως όχι υψηλός)

26 ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΑΠO Escherichia coli O157:H Wisconsin : επιδημία από κατανάλωση τυριού 1999 ΗΠΑ : Texas: επιδημία κατά την οποία νοσηλεύτηκαν 2 έφηβοι με αιμολυτικό ουραιμικό σύνδρομο Νέα Υόρκη : νοσηλεύτηκαν 10 παιδιά με αιμορραγική διάρροια Νεβάδα: 65 κρούσματα από κατανάλωση σαλάτας με μαρούλι σε εστιατόριο Φλόριντα : 17 κρούσματα από κατανάλωση roast beef σε εκδήλωση ναού Οχάιο: 47 κρούσματα από κατανάλωση σαλάτας σε εστιατόριο 40 κρούσματα από κατανάλωση μαρουλιού σε κλινική 25 κρούσματα από κατανάλωση μη παστεριωμένου χυμού μήλου 5 κρούσματα από κατανάλωση σαλάτας caesar σε εστιατόριο

27 ΑΙΜΟΛΥΤΙΚΟ ΟΥΡΑΙΜΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ (HUS) Οι σοβαρότερες επιπλοκές της λοίμωξης σχετίζονται με την τοξίνη τύπου Shiga Εμφανίζεται κυρίως σε παιδιά μικρότερα από 5 ετών και σε ηλικιωμένους Καταστροφή ερυθρών αιμοσφαιρίων και πρόκληση προβλήματος στους νεφρούς που μπορεί να φτάσει και την οξεία νεφρική ανεπάρκεια Μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια βλάβη των νεφρών με επακόλουθο θάνατο ακόμα και αρκετά χρόνια μετά την εκδήλωση της λοίμωξης

28 ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ Η Escherichia coli O157:H7 Μπιφτέκια Μη παστεριωμένος χυμός μήλου Μηλίτης Διάφορα φρούτα και λαχανικά Μοσχαρίσιο πατέ Κρύα προψημένα κρέατα Κρύο φιλέτο γαλοπούλας Μη παστεριωμένο γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα Ωμό κρέας (μοσχαρίσιο, χοιρινό, αρνίσιο). Κύρια πηγή: Βοοειδή (συμβιώνει στο έντερό τους).

29 Listeria monocytogenes Gram θετικά, μικρά κοκκοειδή βακτηρίδια, καταλάση θετικά, οξειδάση αρνητικά. Δυνητικά αναερόβια. Στις Ηνωμένες Πολιτείες καταγράφονται 2000 κρούσματα το χρόνο και 500 θάνατοι Καλιφόρνια : 142 κρούσματα 48 θάνατοι από κατανάλωση τυριού Μεξικανικού τύπου Ελβετία : τουλάχιστον 122 κρούσματα 34 θάνατοι ΗΠΑ : 1600 κρούσματα 415 θάνατοι ΗΠΑ : 11 κρούσματα από κατανάλωση πατέ 1999 ΗΠΑ : 6 κρούσματα από άγνωστη αιτιολογία σε νοσοκομείο 1999 ΗΠΑ : 4 κρούσματα από κατανάλωση hot dog ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ : 3-70 ημέρες κατά μέσο όρο 3 εβδομάδες ΕΥΑΙΣΘΗΤΕΣ ΟΜΑΔΕΣ: Έγκυες (οι ίδιες και τα έμβρυα) Ηλικιωμένοι Ανοσοκατεσταλμένοι Ασθενείς με καρκίνο (κυρίως λευχαιμία) Ασθενείς με Διαβήτη, Κίρρωση, Άσθμα.

30 Listeria monocytogenes ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Πυρετός Ναυτία Εμετός Διάρροια Μυϊκοί πόνοι Οι πιο σοβαρές περιπτώσεις Λιστερίωσης μπορεί να πάρουν 6 εβδομάδες για να αναπτυχθούν. Οδηγούν σε Μηνιγγίτιδα Σηψαιμία, Εγκεφαλίτιδα. Μόλυνση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε αποβολή του εμβρύου ή σε πρόωρα νεογέννητα που εμφανίζουν αναπνευστικά προβλήματα, καρδιακή ανεπάρκεια, κυάνωση, σπασμούς, επιπλοκές στο ΚΝΣ. ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: περίπου 10 2 cfu.

31 ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ ΤΗΣ Listeria monocytogenes Επιβιώνει σε ένα εύρος θερμοκρασίας 5-45 ο C και σε ένα εύρος ph 4,4-9,5. Σε θερμοκρασία <5 ο C συνεχίζει να πολλαπλασιάζεται (με πολύ αργούς ρυθμούς). Αναπτύσσεται επίσης: Σε συνθήκες ελαφριάς οξύτητας. Παρουσία συγκέντρωσης NaCl έως και 10%. Μετά από θερμική κατεργασία του γάλακτος (78-85 ο C). Σε χαμηλή περιεκτικότητα θρεπτικών συστατικών.

32 ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ Η Listeria monocytogenes Μη παστεριωμένο γάλα. Μη παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα ή προϊόντα που δεν υφίστανται ωρίμανση (μαλακά τυριά, παγωτό, νωπό γάλα, κρέμα, βούτυρο). Νωπά και κατεψυγμένα κρέατα και πουλερικά. Πατέ. Έτοιμες σαλάτες που περιέχουν μαγιονέζα. Ωμά θαλασσινά. Ωμά λαχανικά (λάχανο, μαρούλι).

33 Salmonella spp. Gram αρνητικά, οξειδάση αρνητικά, καταλάση θετικά μη σπορογόνα βακτήρια Βρίσκονται στον εντερικό σωλήνα θερμόαιμων και ψυχρόαιμων ζώων με τα κόπρανα των οποίων εξέρχονται στο περιβάλλον Είδη που προσβάλλουν συχνότερα τον άνθρωπο: S. typhimurium S.enteritidis Αποτελούν το συχνότερο αίτιο τροφιμογενών λοιμώξεων, με συνεχώς αυξανόμενη συχνότητα ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ : S. typhimurium : cfu ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ : 5-45 ο C ΗΠΑ: κρούσματα το χρόνο πιστεύεται ότι είναι 20 φορές περισσότερα καθώς πολλά δεν ανιχνεύονται ή δεν καταγράφονται Ομάδες κινδύνου: παιδιά, ηλικιωμένοι και ανοσοκατεσταλμένοι Περίπου 1000 άτομα το χρόνο πεθαίνουν από Σαλμονέλλωση Περισσότερα κρούσματα το καλοκαίρι

34 Επιδημίες από Salmonella spp ΗΠΑ: 9 κρούσματα από κατανάλωση γαλοπούλας σε εστιατόριο 23 κρούσματα από κατανάλωση τιραμισού σε εστιατόριο 256 κρούσματα από κατανάλωση παγωτού σε φεστιβάλ 33 κρούσματα από κατανάλωση αυγών σε εστιατόριο 177 κρούσματα από κατανάλωση μπέικον σε εστιατόριο 65 κρούσματα από κατανάλωση σαλάτας με κοτόπουλο σε εστιατόριο 29 κρούσματα από κατανάλωση αυγών σε σχολείο 33 κρούσματα από κατανάλωση γεμιστών ζυμαρικών σε εστιατόριο 8 κρούσματα από κατανάλωση κοτόπουλου σε εστιατόριο 49 κρούσματα από κατανάλωση τυριού σε σχολείο 82 κρούσματα από κατανάλωση μη παστεριωμένου σοκολατούχου γάλακτος σε σχολείο

35 ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ Salmonella spp. Κρέας και προϊόντα κρέατος Πουλερικά και τα προϊόντα τους Αυγά Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα Θαλασσινά Λαχανικά Συνήθως γίνεται μεταφορά του βακτηρίου από ωμά τρόφιμα σε μαγειρεμένα, καθώς και από μολυσμένα μαχαίρια και σκεύη κουζίνας.

36 Παθογόνος δράση της Salmonella Για να προκαλέσουν εντερίτιδα πρέπει να έχουν διεισδυτική ικανότητα. Τοξίνες της Salmonella: 1 ενδοτοξίνη (δρα ως αντιγονικός διεγέρτης). Τουλάχιστον 3 εντεροτοξίνες (η μια είναι πρωτεϊνη του κυτταρικού τοιχώματος, η 2η θερμοσταθερή και η 3η θερμοευαίσθητη). 1 κυτταροτοξίνη (ευθύνεται για τις βλάβες του εντερικού βλεννογόνου).

37 ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ: 6-72 ώρες, συνήθως ώρες ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ: 1-2 ημέρες ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Ναυτία Εμετός Κοιλιακά άλγη Διάρροια Πυρετός Πονοκέφαλος Σε παιδιά και ηλικιωμένους μπορεί να προκαλέσει αφυδάτωση

38 Shigella spp. Gram αρνητικό, ακίνητο, καταλάση θετικό, μη σπορογόνο βακτήριο Βρίσκεται στον εντερικό σωλήνα του ανθρώπου και των πρωτίστων και σπάνια των άλλων θερμόαιμων ζώων Επιβιώνουν για πολύ λίγο χρόνο στο περιβάλλον Αποτελεί το αίτιο του 10% των τροφιμογενών λοιμόξεων ΗΠΑ: κρούσματα Σιγγέλωσης το χρόνο Τα περισσότερα κρούσματα εμφανίζονται το καλοκαίρι Ανιχνεύεται πιο συχνά σε παιδιά ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: 2x10 2-5x10 3 ΟΜΑΔΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ : Παιδιά που ζουν σε ιδρύματα Ταξιδιώτες στο εξωτερικό Άτομα που εργάζονται σε νοσοκομεία

39 ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΑΠO Shigella 1995, Idaho: επιδημία από κατανάλωση μολυσμένου νερού 1994: σε κρουαζιερόπλοιο (San Pedro, California, Ensenada, Mexico) το 37% των ταξιδιωτών εμφάνισε διάρροια κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ενώ σημειώθηκε και ένας θάνατος 1992, Kentucky: επιδημία σε παιδιά ηλικίας 2-3 ετών 1991, Guatemala: ένα παιδί 2 ετών από ορφανοτροφείο νοσηλεύτηκε με δυσεντερία, ενώ ένα άλλο από το ίδιο ορφανοτροφείο πέθανε 1986, Texas: 15 παιδιά εκδήλωσαν διαρροϊκή ασθένεια 1985, Texas: άτομα εκδήλωσαν συμπτώματα Σιγγέλωσης κατανάλωση από Μαξικανική αλυσίδα εστιατορίων 1998, Minnesota: δυο επιδημίες από S.sonnei από κατανάλωση ζυμαρικών σε εστιατόρια 1999 ΗΠΑ : 52 κρούσματα από κατανάλωση πατατοσαλάτας σε εκδήλωση ναού 13 κρούσματα από κατανάλωση κοτόπουλου σε σπίτι 6 κρούσματα από κατανάλωση βοδινού σε σπίτι 11 κρούσματα από κατανάλωση πατατοσαλάτας σε picnic 46 κρούσματα από άγνωστη αιτιολογία σε ινστιτούτο

40 SHIGA ΤΟΞΙΝΗ Κυτταροτοξίνη που παράγεται σε υψηλή συγκέντρωση από τα διεισδυτικά στελέχη του είδους S.dysenteriae τα υπόλοιπα είδη Σιγγελών παράγουν αυτή την τοξίνη σε χαμηλή συγκέντρωση Παράγεται συνήθως κατά την εκθετική φάση ανάπτυξης του βακτηρίου Βιολογική δράση: Κυτταροτοξική Εντεροτοξική Νευροτοξική ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Κοιλιακά άλγη Διάρροια (ήπια ή σοβαρή) Πυρετός Ναυτία

41 Shigella spp. ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ: Νερό (πόσιμο και επιφανειακό) Έτοιμες σαλάτες (που περιέχουν πατάτα, τόνο, κοτόπουλο, ζυμαρικά) Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα Πουλερικά Ωμά λαχανικά ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: πολύ μικρή περίπου 10 cfu (εξαρτάται από την ηλικία και την κατάσταση υγείας του ξενιστή). ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ: 1-3 ημέρες, αλλά μπορεί να φτάσει και τις 10 ημέρες.

42 Staphylococcus aureus Gram θετικό, σφαιρικό βακτήριο. Στα μικροσκοπικά παρασκευάσματα εμφανίζεται συνήθως με τη μορφή «τσαμπιών σταφυλιού». Ορισμένα στελέχη παράγουν μια ισχυρή θερμοανθεκτική τοξίνη που προκαλεί τη σταφυλοκοκκική τροφική δηλητηρίαση (σταφυλοκοκκική εντεροτοξίκωση ή σταφυλοκοκκική εντεροτοξαιμία).

43 ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΑΠO Staphylococcus aureus 1989 Starkville, Mississippi: 22 περιστατικά 9 νοσηλεύτηκαν Ανιχνεύτηκε σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη τύπου Α σε μανιτάρια 1989 Queens, New York: 48 περιστατικά 1 νοσηλεύτηκε - Ανιχνεύτηκε σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη τύπου Α σε μανιτάρια κονσέρβας από καφετέρια νοσοκομείου 1989 McKeesport, Pennsylvania: 12 κρούσματα 2 νοσηλεύτηκαν Ανιχνεύτηκε σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη τύπου Α σε μανιτάρια κονσέρβας που χρησιμοποιήθηκαν στην Παρασκευή pizza Ανιχνεύτηκε σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη σε μανιτάρια κονσέρβας 1989 Philipsburg, Pennsylvania: 20 κρούσματα 4 νοσηλεύτηκαν - Ανιχνεύτηκε σταφυλοκοκκική εντεροτοξίνη σε μανιτάρια κονσέρβας 1999 ΗΠΑ : 50 κρούσματα από την κατανάλωση taco σε σχολείο 19 κρούσματα από την κατανάλωση σπαγγέτι σε εκδήλωση ναού 100 κρούσματα από κατανάλωση χοιρινού σε σχολείο 7 κρούσματα από κατανάλωση σαλάτας ζυμαρικών σε εστιατόριο 3 κρούσματα από κατανάλωση ζαμπόν σε εστιατόριο επιχείρησης 3 κρούσματα από κατανάλωση ρολών αυγού σε εστιατόριο

44 ΣΤΑΦΥΛΟΚΟΚΚΙΚΕΣ ΕΝΤΕΡΟΤΟΞΙΝΕΣ Απλά πολυπεπτίδια με μοριακό βάρος Da Παράγονται προς το τέλος της εκθετικής ή στην αρχή της στατικής φάσης Βάσει της αντιγονικότητάς τους ταξινομούνται σε 8 τύπους: Α,B,C,D,E,F,G,H Θερμοσταθερές Προκαλούν μια ποικιλία ανοσορυθμιστικών φαινομένων που οδηγούν σε σοκ, ανοσοκαταστολή και άλλες συστηματικές ανωμαλίες που σχετίζονται με τοξικό σύνδρομο Έχουν τη μοναδική ικανότητα να προκαλούν εμετό όταν καταποθούν Βρασμός και παστερίωση : δεν καταστρέφουν την εντεροτοξικότητα και την αντιγονικότητά τους Καθώς οι θερμοκρασίες που απαιτούνται για την καταστροφή των τοξινών είναι υψηλότερες από αυτές που απαιτούνται για να φονευθούν τα κύτταρα του S.aureus, σε πολλές περιπτώσεις σταφυλοτοξικών τροφικών δηλητηριάσεων δεν απομονώνεται από το τρόφιμο το βακτήριο Ανθεκτικές στις πρωτεάσες του γαστρεντερικού σωλήνα

45 ΣΤΑΦΥΛΟΚΟΚΚΙΚΗ ΤΡΟΦΙΚΗ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΗ ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: cfu ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΦΥΛΟΚΟΚΚΙΚΗΣ ΕΝΤΕΡΟΤΟΞΙΝΗΣ: 1ng ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ: 30min 8 ώρες (συνήθως 2-4 ώρες) ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ: 1-2 ημέρες ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Το είδος της τοξίνης έχει σημασία για την εμφάνιση ή μη της νόσου, καθώς και για τη βαρύτητά της Η εμφάνιση των συμπτωμάτων είναι συνήθως ταχεία και σε πολλές περιπτώσεις οξεία Ναυτία Εμετός Επιγάστριος σπασμός Σωματική εξάντληση Σε σοβαρότερα περιστατικά : κεφαλαλγία, μυϊκοί σπασμοί, αιφνίδιες μεταβολές της πίεσης του αίματος και των σφυγμών Σπάνια επέρχεται θάνατος έχουν αναφερθεί περιστατικά που αφορούν ηλικιωμένα ή σοβαρά εξασθενημένα άτομα και νεογέννητα

46 ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ Ο Staphylococcus aureus Κρέας και προϊόντα κρέατος Πουλερικά Αυγά Σαλάτες με αυγά και μαγιονέζα Σάντουιτς με γέμιση (κοτόπουλο, τόνο, γαλοπούλα, σαλάτα, μαγιονέζα) Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα Είδη ζαχαροπλαστικής που περιέχουν γέμιση με κρέμα

47 Vibrio spp (V.cholerae, V.parahaemolyticus, V.vulnificus) Gram αρνητικά, οξειδάση θετικά βακτήρια Έχουν συχνή παρουσία σε θαλασσινά τρόφιμα και σε θαλασσινό νερό Δείχνουν αντοχή σε υψηλές συγκεντρώσεις νατρίου Αναπτύσσονται σε θερμοκρασίες 5-43 ο C Καταστρέφονται εύκολα με τη θέρμανση Βρίσκονται κυρίως στα οστρακοειδή, τα οποία καταναλώνονται ωμά ή με πολύ ήπια θέρμανση Η ανάπτυξή τους επηρεάζεται ευνοϊκά από το χαμηλό ph, την ανεπαρκή θέρμανση και την επί μακρόν διατήρηση ΛΟΙΜΟΓΟΝΟΣ ΔΟΣΗ: cfu ΧΡΟΝΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ: 4-96 ώρες συνήθως 15 ώρες ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ: 2-3 ημέρες

48 ΤΟΞΙΝΕΣ ΤΩΝ Vibrio V.cholerae: παράγει τη χολερική τοξίνη (CT), μια ισχυρή εντεροτοξίνη. Σε ελάχιστη ποσότητα (5μg) προκαλεί διάρροια V.parahaemolyticus: παράγει μια θερμασταθερή αιμολυσίνη V.vulnificus: παράγει δυο αιμολυσίνες και μια εντεροτοξίνη ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΝΟΣΟΥ ΑΠO V. cholerae: Ήπια έως πολύ σοβαρή υδαρής διάρροια που οδηγεί σε τεράστια απώλεια υγρών και ηλεκτρολυτών, αφυδάτωση και κατάρρευση του κυκλοφορικού συστήματος, διαταραχές της νεφρικής λειτουργίας ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΝΟΣΟΥ ΑΠO V. parahaemolyticus: Διάρροια, ναυτία, εμετός, επιγάστριο άλγος και κράμπες, ρίγη, κεφαλαλγία, χαμηλός πυρετός ΣΥΜΠΥΩΜΑΤΑ ΝΟΣΟΥ ΑΠO V. vulnificus: Γενικευμένη αδιαθεσία που συνοδεύεται από ρίγη, πυρετό, υπόταση και σηψαιμία η θνητότητα φτάνει το 40-60%

49 ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ ΑΠO VIBRIO V. cholerae : ΗΠΑ: 2 κρούσματα από κατανάλωση ωμών οστρακοειδών σε εστιατόριο V.parahaemolyticus : 1999 ΗΠΑ: 3 κρούσματα από κατανάλωση καβουριών σε εστιατόριο 1999 ΗΠΑ: 4 κρούσματα από κατανάλωση ωμών οστρακοειδών σε εστιατόριο 1999 ΗΠΑ: 7 κρούσματα από κατανάλωση καβουριών σε σπίτι

50 Yersinia enterocolitica Gram αρνητικό, μικρό κοκκοειδές βακτηρίδιο Ψυχρόφιλος μικροοργανισμός (αναπτύσσεται ακόμα και στους 4 ο C ΤΟΞΙΝΕΣ: Y-ST (Yersinia Shiga like Toxin) = θερμοάντοχη εντεροτοξίνη ΤΡΟΦΙΜΑ ΣΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΙΧΝΕΥΕΤΑΙ: Γαλακτοκομικά προϊόντα Λαχανικά και σαλάτες Κρέατα (χοιρινό, βοδινό, αρνίσιο) Πουλερικά Ψάρια Οστρακοειδή Φρούτα

51 ΑΣΘΕΝΕΙΑ ΑΠO Yersinia enterocolitica Προσκολλάται σε επιθηλιακά κύτταρα του ειλεού ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ: 1-11 ημέρες ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: Γαστρεντερίτιδα μέσα σε 2-3 ημέρες μετά τη μόλυνση Μπορεί να συνυπάρξει πυρετός, εμετός, ναυτία 1999, ΗΠΑ: 32 κρούσματα από κατανάλωση χοιρινού κρέατος σε εστιατόριο επιχείρησης

52 NEOΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΙ ΠΑΘΟΓΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Θεωρούνται οι μικροοργανισμοί οι οποίοι προκάλεσαν αυξημένες σε συχνότητα λοιμώξεις τα τελευταία 20 χρόνια και των οποίων η συχνότητα φαίνεται ότι θα αυξηθεί στο προσεχές μέλλον. Στους μικροοργανισμούς αυτούς περιλαμβάνονται καινούργιοι λοιμογόνοι παράγοντες ή «επανεμφανιζόμενοι» παθογόνοι μικροοργανισμοί των οποίων η συχνότητα είχε ελαττωθεί, καθώς και μικροοργανισμοί που απέκτησαν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά. Περιλαμβάνονται επιπλέον και μικροοργανισμοί οι οποίοι πρόσφατα έχουν συνδεθεί με νοσήματα που έχουν αποδοθεί σε λοιμώδη παράγοντα (π.χ. πεπτικό έλκος)

53 ΝΕΟΑΝΑΔΥΟΜΕΝΟΙ ΠΑΘΟΓΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (ΙΙ) Ένας παθογόνος μικροοργανισμός μπορεί να χαρακτηριστεί ως «Νεοαναδυόμενος» όταν η ικανότητά του να προκαλεί νόσημα έχει ανεβρεθεί πρόσφατα. Η ανίχνευσή τους μπορεί να είναι αποτέλεσμα των βελτιωμένων μεθόδων απομόνωσης και ταυτοποίησής τους. Οι «Νεοαναδυόμενοι» παθογόνοι μικροοργανισμοί μπορούν να εμφανιστούν λόγω περιβαλλοντικών αλλαγών ή προσφοράς νέων συνθηκών επιβίωσης στις οποίες μπορούν εύκολα να πολλαπλασιαστούν.» Public Health Laboratory Service, Colindale

54 Αιτίες των τροφιμογενών λοιμώξεων που οφείλονται σε αναδυόμενους μικροοργανισμούς Νεοεμφανιζόμενοι μικροοργανισμοί Παλαιότερα γνωστοί μικροοργανισμοί που εμφανίζονται σε νέους φορείς Ταχέως αυξανόμενη συχνότητα ή γεωγραφική εξάπλωση των μικροοργανισμών Πρόσφατα ταυτοποιημένοι μικροοργανισμοί εξαιτίας της ανάπτυξης νέων μεθόδων ταυτοποίησης.

55 Νεοαναδυόμενοι παθογόνοι μικροοργανισμοί που σχετίζονται με την κατανάλωση τροφίμων Βακτήρια E.coli O157:H7 Campylobacter Enterobacter sakazakii Arcobacter butzleri Listeria monocytogenes Salmonella typhimurium, Salmonella enteritidis Vibrio species Yersinia enterocolitica Nitschia pungens (amnesic shellfish poisoning) Ιοί Norwalk & SRSV Hepatitis A Hepatitis E Adenoviruses Παράσιτα Cryptosporidium parvum Giardia Lamblia Cyclospora cayetanensis Microsporidia

56 Αιτίες των τροφιμογενών λοιμώξεων που οφείλονται σε αναδυόμενους μικροοργανισμούς 1. Νεοεμφανιζόμενοι μικροοργανισμοί 2. Παλαιότερα γνωστοί μικροοργανισμοί που εμφανίζονται σε νέους φορείς 3. Ταχέως αυξανόμενη συχνότητα ή γεωγραφική εξάπλωση των μικροοργανισμών 4. Πρόσφατα ταυτοποιημένοι μικροοργανισμοί εξαιτίας της ανάπτυξης νέων μεθόδων ταυτοποίησης.

57 Για την αντιμετώπιση των αναδυόμενων τροφιμογενών λοιμώξεων Μέθοδοι ανίχνευσης Δειγματοληψία, Καλλιέργεια, Βιοχημική ταυτοποίηση, Ανίχνευση μη καλλιεργήσιμων μορφών Οικολογία του μικροοργανισμού Είδος μολυσμένου τροφίμου, φορείς μετάδοσης, Κύκλος ζωής, Γεωγραφική κατανομή και εποχικότητα, Οδός μετάδοσης και θέση του μικροοργανισμού Παθογένεια Χαρακτηριστικά της ανάπτυξης και της επιβίωσής του Έλεγχος της ποιότητας των τροφίμων Καλές τεχνικές προφύλαξης των τροφίμων, HACCP

58 Τροφιμογενείς επιδημίες κατά τα έτη στις Η.Π.Α

59 Κατά τη διάρκεια του 1999, επιβεβαιωμένες περιπτώσεις από 9 επιδημίες ταυτοποιήθηκαν στις Η.Π.Α 4533 περιπτώσεις salmonellosis 3794 περιπτώσεις campylobacteriosis 530 περιπτώσεις E. coli O περιπτώσεις shigellosis 163 περιπτώσεις yersiniosis 113 περιπτώσεις listeriosis 45 περιπτώσεις μολύνσεων από Vibrio 474 περιπτώσεις cryptosporidiosis 14 περιπτώσεις cyclosporiasis

60 Συχνότητα τροφιμογενών λοιμώξεων στις Η.Π.Α/ έτος Adapted by CDC

61 ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΡΟΦΙΜΟΓΕΝΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΙΟΥΣ ΝΟΣΟΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΠΩΑΣΗΣ ΣΗΜΕΙΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΠΗΓΗ ΜΟΛΥΝΣΗΣ ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΕΥΘΥΝΟΝΤΑΙ Γαστρεντερίτιδα Ροταϊός Ιός 70 nm της Οικογένειας των Reoviridae ώρες Πυρετός, εμετός, υδαρής διάρροια, αφυδάτωση Πρωκτοστοματ ική και πιθανώς πρωκτοαναπνε υστική Όλες οι μολυσμένες τροφές Γαστρεντερίτιδα Norwalk Ιός nm ώρες Ναυτία, εμετός, διάρροια, κοιλιακά άλγη Τρόφιμα και νερό Μολυσμένα τρόφιμα και νερό Εγκεφαλίτιδα Σύμπλεγμα κροτωνογενών ιών Αρμποιός 7-14 ημέρες Πονοκέφαλος, πυρετός, ναυτία, εμετός, κώμα, παράλυση Ζώα που έχουν μολυνθεί από δήγματα κοπράνων Ωμό γάλα από αιγοπρόβατα Ηπατίτιδα Α Ιός της ηπατίτιδας Α Μικρός RNA ιός ημέρες Συστηματική λοίμωξη, πυρετός, αδιαθεσία, καταβολή Κόπρανα, ούρα και αίμα πασχόντων υδατογενής Όστρακα, γάλα, συντηρημένος χυμός πορτοκαλιού, πατατοσαλάτα, φραόυλες Πολυομυελίτιδα Πολιοϊός Ι, ΙΙ, ΙΙΙ Μικρός RNA κυβοειδής ιός 3-21 ημέρες Πυρετός, πονοκέφαλος, γαστρεντερικές διαταραχές, αδιαθεσία Κόπρανα, φαρυγγικές εκκρίσεις Γάλα, πάστες, υλικά που έχουν μολυνθεί από κόπρανα

62 Noro και SSRV - Ιοί Αποτελούν την σημαντικότερη αιτία της ιογενούς γαστρεντερίτιδας στα μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικους στις Η.Π.Α. Σχετίζονται με το πόσιμο νερό, τα νερά αναψυχής, το πάγο, τα οστρακοειδή και διάφορες τροφές. Πάνω από επιβεβαιωμένες περιπτώσεις υδατογενών γαστρεντεριτίδων έχουν συνδεθεί με αυτούς τους ιούς μεταξύ 1971 και 1990, στις Η.Π.Α. Είναι υπεύθυνοι για το 23% των υδατογενών επιδημιών οξείας γαστρεντερίτιδας στις Η.Π.Α. Αιτία της ασθένειας: Μόλυνση με ιό Norwalk Περίοδος επώασης: Μεταξύ 12 και 48 ωρών (μέσος όρος 36 ώρες) Διάρκεια ασθένειας: ώρες Συμπτώματα: Ναυτία, εμετός, διάρροια και κοιλιακά άλγη Πιθανοί τρόποι μετάδοσης: ωμά οστρακοειδή, νερό και πάγος, σαλάτες μετάδοση από άτομο σε άτομο

63 Ιός της Ηπατίτιδας Α Έχει ένα μικρό μόριο RNA που περιβάλλεται από ένα μικρό πρωτεϊνικό καψίδιο. Περίπου 40% των περιπτώσεων με προκαλούνται από τον ιό της ηπατίτιδας Α. οξεία ηπατίτιδα Μέχρι το 1993 είχαν αναφερθεί θάνατοι από τον ιό της ηπατίτιδας Α παγκοσμίως. Είναι ενδημικός στις χώρες του Τρίτου Κόσμου Φύση της ασθένειας: Ήπια ασθένεια που χαρακτηρίζεται από απότομο πυρετό, ναυτία, ανορεξία, κοιλιακά άλγη. Η μολυσματική δόση είναι ιικά σωματίδια. Διάγνωση ασθένειας: Ανίχνευση αντισωμάτων στον ορό.

64 Ιός της Ηπατίτιδας Α Τρόφιμα που ενοχοποιούνται: Ο ιός της ηπατίτιδας Α περιέχεται στα κόπρανα μολυσμένων ατόμων τα οποία μπορεί να μολύνουν τρόφιμα ή νερό. Οστρακοειδή, κρύα φαγητά, φρούτα και χυμοί, λαχανικά και σαλάτες έχουν ενοχοποιηθεί για διάφορες επιδημίες. Η μόλυνση των τροφίμων σε εστιατόρια από μολυσμένο προσωπικό είναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο. Συχνότητα εμφάνισης: περιπτώσεις ηπατίτιδας αναφέρονται ετήσια στις Η.Π.Α. Το 1988 αναφέρθηκε ότι το 7.3% των περιπτώσεων ήταν υδατογενείς ή τροφιμογενείς. Επιδημίες Κύριες επιδημίες συνέβησαν το 1954, 1961, Η εμφάνιση ηπατίτιδας Α αυξήθηκε κατά 58 % από το Σημαντικές επιδημίες ήταν: Η.Π.Α: Οφειλόταν σε κατανάλωση εισαγόμενων μαρουλιών Η.ΠΑ.: Αναψυκτικά που ετοιμάζονταν σε τοπικό παντοπωλείο Η.Π.Α.: Μη ταυτοποιημένη επιδημία Η.Π.Α.: Οφειλόταν σε μολυσμένα τρόφιμα (σαλάτες).

65 Rota-ιοί Είναι δύο τύπων : oι Rota A και οι Rota B ιοί. Οι Rota A είναι υπεύθυνοι για την παιδική διάρροια. Οι Rota B αναφέρθηκαν για πρώτη φορά όταν σχετίστηκαν με μία υδατογενή επιδημία στην Κίνα το Οι Rota B προκαλούν μολύνσεις πιο συχνά στους ενήλικους παρά στα παιδιά. Παρουσιάζουν συμπτώματα παρόμοια με της χολέρας και έχουν αναφερθεί κυρίως στη Κίνα. Πάνω από περιπτώσεων έχουν αναφερθεί στη Κίνα κατά τη διάρκεια του 1982 και Πολλές επιδημίες γαστρεντεριτίδων από Rota-ιούς έχουν αποδοθεί στην κατανάλωση τροφίμων και πόσιμου νερού.

66 Hepatitis E Virus Κλινικά και επιδημιολογικά παρόμοιος με τον HAV Οι επιδημίες αφορούν κυρίως νέους ετών Μεγάλες επιδημίες έχουν αναφερθεί στην Αφρική, Μεξικό, Ασία και έχουν σχετιστεί κυρίως με μολυσμένο πόσιμο νερό Το 1991 αναφέρθηκε η μεγαλύτερη επιδημία HEV κατά την οποία άνθρωποι στην Ινδία μολύνθηκαν από επιφανειακό μη επεξεργασμένο νερό

67 Επιδημίες ιογενών τροφιμογενών λοιμώξεων Παράγοντας Θέση Ημερομηνία Αριθμός περιπτώσεω ν Τρόφιμα HAV Σαγκάη, Κίνα 1/ Ωμά κοχύλια HAV Η.Π.Α 7/1998-8/ Ωμά στρείδια SRSV Η.Π.Α 11/ Στρείδια SRSV Η.Π.Α 11/ Στρείδια SRSV Η.Π.Α 12/ ομάδες Στρείδια SRSV Η.Π.Α 1/ Στρείδια Norwalk Η.Π.Α 9/ Πάγος εμπορίου Norwalk Η.Π.Α 7/ Δημητριακά/ Σαλάτα κοτόπουλου

68 Ιοί εντερικής προέλευσης Οι εντεροϊοί και οι αδενοϊοί είναι παθογόνοι ιοί για τον άνθρωπο. Έχουν πολλές φορές ανιχνευθεί σε οστρακοειδή που καλλιεργούνται σε νερά με κοπρανώδη μόλυνση. Τα πιο συχνά μολυσμένα τρόφιμα με ιούς ηπατίτιδας Α είναι το νερό, τα οστρακοειδή και τα λαχανικά. Η ιογενής ηπατίτιδα Α είναι η πιο συχνή ασθένεια που έχει σχετιστεί με την κατανάλωση οστρακοειδών. Η ασθένεια είναι συχνότερη στις χώρες όπου τα οστρακοειδή καταναλώνονται ωμά (π.χ. Γαλλία, Αγγλία, Ιταλία, Η.Π.Α). Πολλές επιδημίες έχουν αναφερθεί: α) περιπτώσεις το 1988 στη Σαγκάη β) Από το 1960 έχουν αναφερθεί 1600 επιδημίες ηπατίτιδας Α Τριάντα επιδημίες έχουν αναφερθεί από το 1983 στις Η.Π.Α.

69 Ιοί εντερικής προέλευσης (ΙΙ) Οι Noro ιοί αποτελούν την αιτία του 50% των περιπτώσεων γαστρεντερίτιδας σε ενήλικο πληθυσμό. Τα οστρακοειδή και οι σαλάτες και τελευταία τα εμφιαλωμένα νερά έχουν κυρίως ενοχοποιηθεί για τις επιδημίες από Norwalk ιούς. Η πρόσληψη ωμών ή ελάχιστα μαγειρεμένων οστρακοειδών αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για τη Δημ. Υγεία. Διάφορες επιδημίες γαστρεντερίτιδας από Noro ιούς που οφείλονται σε κατανάλωση οστρακοειδών έχουν αναφερθεί α) 2000 άτομα στην Αυστραλία μετά από κατανάλωση οστρακοειδών (1978) β) Από το στις Η.Π.Α, 1266 περιπτώσεις γαστρεντερίτιδας που οφείλεται σε Norwalk ιούς μετά από κατανάλωση οστρακοειδών γ) Παρόμοιες επιδημίες είναι αρκετά συχνές στην Μ.Βρετανία

70 Παρουσία ιών στα οστρακοειδή στην Ελλάδα 4,3% 2,1% 1,5% 34,0% 41,4% Negative Enteroviruses Adenoviruses HAV Norw alk I Norw alk II 16,7%

71 Cryptosporidium parvum Το κρυπτοσπορίδιο είναι ένα υποχρεωτικά ενδοκυτταρικό υδατογενές παράσιτο που μολύνει τον άνθρωπο, τα βοοειδή, τα πουλιά, τα ψάρια και τα ερπετά. Η ωοκύστη έχει μέγεθος 4-6 μm. Οι ώριμες ωοκύστεις εκκρίνονται στα κόπρανα του μολυσμένου ξενιστή (περίπου ωοκύστεις/ημέρα για 14 ημέρες, πιο έντονα κατά τη διάρκεια της 1ης εβδομάδας). Η κρυπτοσποριδίαση δύσκολα διακρίνεται από άλλες ασθένειες που προκαλούν διάρροιες και οφείλονται σε πολλούς άλλους μικροοργανισμούς Περίοδος επώασης: 2-10 ημέρες Συμπτώματα: Υδαρή διάρροια συνήθως 1-2 εβδομάδες μετά τη μόλυνση αν και περίοδος επώασης 1-2 ημερών έχει αναφερθεί, που συνοδεύεται από ήπια κοιλιακά άλγη, ναυτία, απώλεια όρεξης. Τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν ημέρες. Λιγότερο συχνά συμπτώματα είναι κοιλιακά άλγη, ναυτία, εμετός και χαμηλός πυρετός Αιτία της μόλυνσης: Πόσιμο μολυσμένο νερό ή γάλα,, κατανάλωση ωμής ή όχι καλά ψημένης τροφής, απευθείας επαφή με τα υδατοσταγονίδια μολυσμένου ζώου μετάδοση από άτομο σε άτομο (ειδικά σε νηπιαγωγεία, παιδικούς σταθμούς)

72 Giardia lamblia Μονοκύτταρο πρωτόζωο,που κινείται με τη βοήθεια 5 μαστιγίων. Έχει μέγεθος 12μm. Είναι η κύρια αιτία υδατογενών εντερικών ασθενειών παγκοσμίως. Κύριο χαρακτηριστικό της γιαρδίασης είναι η διάρροια μέσα σε μία εβδομάδα από την μόλυνση με τη κύστη. Συνήθως, η ασθένεια διαρκεί για 1-2 εβδομάδες αλλά υπάρχουν και χρόνιες περιπτώσεις που διαρκούν μήνες ή χρόνια. Μία η περισσότερες ωοκύστεις μπορούν να προκαλέσουν ασθένεια. Η γιαρδίαση συνήθως συνδέεται με τη κατανάλωση μολυσμένου νερού. Είναι πιο συχνή στα παιδιά από ότι στους ενήλικες πιθανόν επειδή οι ενήλικες έχουν ανοσία. Η γιάρδια εμπλέκεται στο 25% των περιπτώσεων γαστρεντερίτιδων και μπορεί να είναι ασυμπτωματική.

73 Cryptosporidium parvum & Giardia lamblia Μολυσματική δόση: Λιγότερα από 10 πρωτόζωα μπορούν να προκαλέσουν μόλυνση. Διάγνωση ασθένειας: Η διάγνωση γίνεται συνήθως με ανοσοφθορισμό ή PCR. Παρουσία σε τρόφιμα: Θεωρητικά μπορούν να εμφανιστούν σε οποιοδήποτε τρόφιμο που έχει μολυνθεί από το προσωπικό που έρχεται σε επαφή. Η συχνότητα είναι πιο μεγάλη σε βρεφονηπιακούς σταθμούς. Επίσης μεγάλες επιδημίες έχουν συνδεθεί με κατανάλωση μολυσμένου (πολλές φορές και χλωριωμένου) νερού. Πληθυσμοί-στόχοι: Τα νεαρά άτομα συνήθως παρουσιάζουν τα σοβαρότερα συμπτώματα. Επίσης πνευμονικές διαταραχές εμφανίζονται σε ανοσοκαταστελλόμενους ασθενείς. Σχετική συχνότητα ασθενειών: 2% παρουσία του κρυπτοσποριδίου, γιάρδιας στη Βόρειο Αμερική. Ορολογικές μελέτες έχουν δείξει ότι το 80% του πληθυσμού είχε κάποια στιγμή κρυπτοσποριδίωση.

74 Cryptosporidium parvum & Giardia lamblia Επιδημίες 1987: Μεγάλη επιδημία με άτομα στις Η.Π.Α μετά από κατανάλωση μολυσμένου νερού. 1993: Επιδημία Κρυπτοσποριδίωσης με άτομα που μολύνθηκαν και 100 θανάτους από κατανάλωση μολυσμένου νερού. 1995: Επιδημία σε μια σχολική γιορτή από κατανάλωση χυμού μήλου στις Η.Π.Α. 1996: Επιδημία από κατανάλωση σαλάτας στις Η.Π.Α. 1997: Επιδημία από κατανάλωση μηλίτη. κατανάλωση που οφειλόταν σε 7 περιπτώσεις Κρυπτοσποριδίωσης και 65 Γιαρδιάσης στην Ελλάδα το 1999.

75 Cyclospora cayetanensis Ωοκύστεις 8-10 μm. Μοιάζουν πολύ με τις ωοκύστεις του Κρυπτοσποριδίου Μολυσματική δόση: Άγνωστη αλλά μάλλον ιδιαίτερα μικρή, παρόμοια με του κρυπτοσποριδίου. Συμπτώματα: Υδαρή διάρροια, ήπια έως σοβαρή ναυτία, ανορεξία, κοιλιακά άλγη, απώλεια βάρους. Μολύνσεις με Cyclospora έχουν επιβεβαιωθεί σε διάφορα σημεία όπως: Β., Κ. και Ν. Αμερική, Α. Ευρώπη, Αγγλία, Αφρική, Νοτιοδυτική Ασία. Επιδημίες που σχετίζονται με την Cyclospora: 1996: 1465 περιπτώσεις (55 ομαδικές περιπτώσεις) αναφέρθηκαν στις Η.Π.Α, αιτία η κατανάλωση βατόμουρων. 1997: 1450 περιπτώσεις αναφέρθηκαν στις οποίες αιτία ήταν η κατανάλωση βατόμουρων. 1997: Ωοκύστεις απομονώθηκαν από σαλάτα στο Περού το 1997.

76 Microsporidium Πολύ πρωτόγονα πρωτόζωα. Χωρίς οργανίδια ευκαρυωτικών Κυττάρων. Κύρια μέλη αυτής της ομάδας: Enterocytozoon bieneusi Encephalitozoon intestinalis (Septata) Μικρά πρωτόζωα που ανιχνεύονται συνήθως σε ασθενείς με HIV. Προκαλούν διάρροια στο 7-39% των ασθενών του AIDS. Η διάγνωσή τους γίνεται με δυσκολία λόγω μη ύπαρξης κατάλληλων τεχνικών.

77 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι νεοαναδυόμενοι παθογόνοι μικροοργανισμοί αποτελούν σημαντικό κίνδυνο για τη Δημόσια Υγεία, καθώς αποτελούν μεγάλο ποσοστό του αριθμού των τροφιμογενών λοιμώξεων που εμφανίζονται παγκοσμίως. Στις αναδυόμενες τροφιμογενείς λοιμώξεις, σημαντικό ποσοστό αποτελούν οι λοιμώξεις που οφείλονται σε ιούς ή πρωτόζωα. Η ταυτοποίηση της αιτίας των αναδυόμενων τροφιμογενών λοιμώξεων και ο καθορισμός της σπουδαιότητάς τους θα βελτιώσει την πρόληψη των τροφιμογενών λοιμώξεων. Με την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών κυρίως μοριακών τεχνικών, θα επιτευχθεί η ταχεία ανίχνευση και ταυτοποίηση των νεοαναδυόμενων παθογόνων μικροοργανισμών. Υπάρχει ανάγκη για τη δημιουργία εθνικού δικτύου παρακολούθησης της παρουσίας των τροφιμογενών λοιμώξεων.

78 Τέλος Ενότητας

79 Σημείωμα Αναφοράς Copyright Πανεπιστήμιο Πατρών, Βανταράκης Απόστολος «Υγιεινή. Βιολογικοί παράγοντες και τρόφιμα». Έκδοση: 1.0. Πάτρα Διαθέσιμο από τη δικτυακή διεύθυνση:https://eclass.upatras.gr/courses/ MED820/

80 Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στo πλαίσιo του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Πατρών» έχει χρηματοδοτήσει μόνο την αναδιαμόρφωση του εκπαιδευτικού υλικού. Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και από εθνικούς πόρους.

81 Σημείωμα Αδειοδότησης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons Αναφορά, Μη Εμπορική Χρήση Παρόμοια Διανομή 4.0 [1] ή μεταγενέστερη, Διεθνής Έκδοση. Εξαιρούνται τα αυτοτελή έργα τρίτων π.χ. φωτογραφίες, διαγράμματα κ.λ.π., τα οποία εμπεριέχονται σε αυτό και τα οποία αναφέρονται μαζί με τους όρους χρήσης τους στο «Σημείωμα Χρήσης Έργων Τρίτων». [1] Ως Μη Εμπορική ορίζεται η χρήση: που δεν περιλαμβάνει άμεσο ή έμμεσο οικονομικό όφελος από την χρήση του έργου, για το διανομέα του έργου και αδειοδόχο που δεν περιλαμβάνει οικονομική συναλλαγή ως προϋπόθεση για τη χρήση ή πρόσβαση στο έργο που δεν προσπορίζει στο διανομέα του έργου και αδειοδόχο έμμεσο οικονομικό όφελος (π.χ. διαφημίσεις) από την προβολή του έργου σε διαδικτυακό τόπο Ο δικαιούχος μπορεί να παρέχει στον αδειοδόχο ξεχωριστή άδεια να χρησιμοποιεί το έργο για εμπορική χρήση, εφόσον αυτό του ζητηθεί.

Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον.

Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον. ΙΟΙ KAIΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ- O ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΥΓΕΙΑ Α. Βανταράκης Πρόεδρος Εταιρείας Μελέτης Μικροβιολογικής Ποιότητας Υδάτων (www.watermicro.gr) Επικ. Καθηγητής Υγιεινής Μον. Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Προέλευση πόσιμου νερού

Προέλευση πόσιμου νερού Σημασία του νερού Χρειάζονται 35 cm 3 νερού ανά kg ανθρώπινου σώματος (~2lt) ημερησίως Χωρίς νερό ο άνθρωπος δεν ζει πάνω από 6-7 ημέρες Διαλύτης θρεπτικών συστατικών, δίνει ελαστικότητα στους ιστούς,

Διαβάστε περισσότερα

(Πίκρισμα. αγγουριού)

(Πίκρισμα. αγγουριού) (Πίκρισμα αγγουριού) 1 (Πίκρισμα αγγουριού) Χημική ουσία κουκουρμπιτασίνη 1. Ποικιλίες που παράγουν πικρά αγγούρια. 2. Έλλειψη νερού (τραυματισμός φυτού σημεία του βλαστού που δεν κυκλοφορεί το νερό) Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review

Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Shellfish-borne Viral Outbreaks: A Systematic Review Μπέλλου Μαρία, Βανταράκης Γεώργιος, Κόκκινος Πέτρος, Βανταράκης Απόστολος 1 Μονάδα Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας, Εργαστήριο Υγιεινής, Τμήμα Ιατρικής,

Διαβάστε περισσότερα

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι

Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοι Τροφογενείςή τροφιμογενείς νόσοιονομάζονται οι παθολογικές εκείνες καταστάσεις οι οποίες οφείλονται στην κατανάλωση τροφίμων που έχουν μολυνθεί με παθογόνους παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΛΜΟΝΕΛΛΩΣΗ Ασθένεια που προκαλείται από τα είδη του γένους Salmonella,, Salmonella Προσβάλλει όλα τα ζωικά είδη και Χαρακτηρίζεται από ένα ή συνδυασμό από τα ακόλουθα τρία συμπτώματα: σηψαιμία,, οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες Παθογόνοι Μικροοργανισμοί και Παράγοντες Gram- Βακτήρια - Salmonella species - Campylobacter species - Escherichia coli - Yersinia enterocolitica - Shigella species - Vibrio species Gram+ Βακτήρια - Listeria

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων»

ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων» Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων ΗΜΕΡΙΔΑ «Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση Κτηνοτροφικών Αποβλήτων» «Ανθρώπινα και ζωικά απόβλητα : Επίδραση στη μικροβιολογική υγιεινή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΛΙΣΤΕΡΙΩΣΗ : ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΜΑΪΟΣ 2007 Τι είναι η Λιστερίωση; Η Λιστερίωση είναι µια σοβαρή λοίµωξη (ζωονόσος), η οποία προκαλείται από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες

Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Ερμηνεία αποτελεσμάτων για μικροβιολογικές παραμέτρους και διορθωτικές ενέργειες Κατσιαφλάκα Άννα Τεχνική Υπεύθυνος Μικροβιολογικού τομέα Ιατρός Βιοπαθολόγος,Msc στη Δημόσια Υγεία Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 HACCP - Κατηγορίες Τροφίμων

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 HACCP - Κατηγορίες Τροφίμων Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 HACCP - Κατηγορίες Τροφίμων 1.1 TI ΕΙΝΑΙ ΤΟ HACCP.....................................................17 1.2 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΟΥ HACCP.......................................17

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp.

Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. Ανάπτυξη Mοριακών Tεχνικών Real-Time PCR για την Aνίχνευση Eντεροαιμορραγικών Στελεχών E. coli, Campylobacter jejuni και Salmonella spp. 5 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιατρικής Βιοπαθολογίας Η εφαρμογή μοριακών

Διαβάστε περισσότερα

KΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

KΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ KΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΙΝΔΥΝΩΝ ΣΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ 1 Ποιοι κίνδυνοι μπορούν να εμφανιστούν στα τρόφιμα? Οι κίνδυνοι που μπορούν να εμφανιστούν στα τρόφιμα είναι: - μικροβιολογικοί (μικροοργανισμοί), -χημικοί (φυτοφάρμακα,

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνοι της υγείας από νερά ύδρευσης. Αθηνά Μαυρίδου Καθ. Μικροβιολογίας ΤΕΙ Αθήνας

Κίνδυνοι της υγείας από νερά ύδρευσης. Αθηνά Μαυρίδου Καθ. Μικροβιολογίας ΤΕΙ Αθήνας Κίνδυνοι της υγείας από νερά ύδρευσης Αθηνά Μαυρίδου Καθ. Μικροβιολογίας ΤΕΙ Αθήνας Το νερό- πηγή ζωής Η παροχή στους πολίτες ασφαλούς νερού αποτελεί ίσως την σηµαντικότερη υποχρεώση της πολιτείας αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Οδηγίες για την πρόληψη και τον αποτελεσματικό χειρισμό εμφάνισης γαστρεντερίτιδας σε κατασκήνωση Η εμφάνιση κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας σε κατασκηνώσεις δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 3: Βακτήρια που Παρουσιάζουν Ενδιαφέρον στα Τρόφιμα, 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου

Διαβάστε περισσότερα

Υπόµνηση σύµφωνα µε τη διάταξη του άρθρου 43, παρ.1 Αρ.1 του Νόµου περί προστασίας από τις λοιµώξεις (IfSG)

Υπόµνηση σύµφωνα µε τη διάταξη του άρθρου 43, παρ.1 Αρ.1 του Νόµου περί προστασίας από τις λοιµώξεις (IfSG) Σφραγίδα της Υγειονοµικής Υπηρεσίας Υπόµνηση σύµφωνα µε τη διάταξη του άρθρου 43, παρ.1 Αρ.1 του Νόµου περί προστασίας από τις λοιµώξεις (IfSG) Για τα πρόσωπα, τα οποία κατ' επάγγελµα κατασκευάζουν, παρασκευάζουν,

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση νερών & επιπτώσεις στη Δημόσια Υγεία Απόστολος Βανταράκης (M.Sc.) Επίκ. Καθηγητής Υγιεινής Εργ. Υγιεινής, Ιατρικό Τμήμα Παν/μιο Πατρών E-mail: avantar@med.upatras.gr Το νερό-πηγή ζωής Η παροχή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Δημόσια Υγεία στην καθημερινή πρακτική (ζωή) Απόστολος Βανταράκης Αναπληρωτής Καθηγητής Υγιεινής Πανεπιστήμιο Πατρών Τι είναι η Δημόσια Υγεία; Οργανωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΧΛΩΡΙ ΑΣ ΝΩΠΟΥ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΧΛΩΡΙ ΑΣ ΝΩΠΟΥ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΧΛΩΡΙ ΑΣ ΝΩΠΟΥ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Φώτου Κ. (1), Τζώρα Α. (1), Βόιδαρου Χρ. (1), Αναστασίου Ι. (1), Μαυροφίδης Α. (1), Αυγέρης Ι. (1),

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή Τροφίμων. Παθογόνοι μικροοργανισμοί που σχετίζονται με τα τρόφιμα. Τροφοτοξινώσεις & Τροφολοιμώξεις

Υγιεινή Τροφίμων. Παθογόνοι μικροοργανισμοί που σχετίζονται με τα τρόφιμα. Τροφοτοξινώσεις & Τροφολοιμώξεις Υγιεινή Τροφίμων Παθογόνοι μικροοργανισμοί που σχετίζονται με τα τρόφιμα Τροφοτοξινώσεις & Τροφολοιμώξεις Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε παθογόνους για τον άνθρωπο και αλλοιογόνους για τα τρόφιμα Οι

Διαβάστε περισσότερα

Viral Outbreaks Linked To Fresh Produce Consumption the last two decades: A Systematic Review

Viral Outbreaks Linked To Fresh Produce Consumption the last two decades: A Systematic Review Viral Outbreaks Linked To Fresh Produce Consumption the last two decades: A Systematic Review Μπέλλου Μαρία, Μπίρμπα Αγγελική, Βανταράκης Γεώργιος, Βανταράκης Απόστολος Μονάδα Περιβαλλοντικής Μικροβιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας)

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Ο όρος «διάρροια» αναφέρεται στη μεταβολή των κενώσεων του εντέρου, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση του περιεχομένου των κενώσεων σε

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΧΟΛΕΡΑ (ICD-10 Α00): ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΝΟΣΗΜΑΤΟΣ 1. Λοιμογόνος παράγοντας H χολέρα είναι μια οξεία διαρροϊκή νόσος που οφείλεται στην προσβολή του εντέρου από την

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης Επιδημία λοίμωξης από κολοβακτηρίδιο που παράγει Shigaτοξίνη (STEC), Γερμανία, Μάϊος 2011 1. Εισαγωγή Ο όρος «κολοβακτηρίδια που παράγουν Shiga-τοξίνη (STEC)», χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια ομάδα

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής

Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα. Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογία καρκίνου του πνεύμονα Ενότητα 1: Ογκολογία Πνεύμονα Κυριάκος Καρκούλιας, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Επιδημιολογικά στοιχεία καρκίνου του πνεύμονα Ο καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες

Παθογόνοι μικροοργανισμοί και Τροφικές ασθένειες Παθογόνοι Μικροοργανισμοί και Παράγοντες Gram- Βακτήρια - Salmonella species - Campylobacter species - Escherichia coli - Yersinia enterocolitica - Shigella species - Vibrio species Gram+ Βακτήρια - Listeria

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015

Ορθή Διαχείριση Τροφίμων. Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Ορθή Διαχείριση Τροφίμων Μαριέττα Κονταρίνη Ημερίδα ΕΣΔΥ για Ασφάλεια τροφίμων 27/4/2015 Κανόνες Ορθής Διαχείρισης των Τροφίμων Προληπτικοί κανόνες-μέτρα που απαιτούνται για να έχουμε ασφαλή τρόφιμα. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΣΙΓΚΕΛΛΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η σιγκέλλωση; Η σιγκέλλωση είναι ένα λοιμώδες νόσημα που προκαλείται από μια ομάδα βακτηρίων με το

Διαβάστε περισσότερα

Νοσήματα στον άνθρωπο που σχετίζονται με την μη υγιεινή διαχείριση των ζωικών αποβλήτων

Νοσήματα στον άνθρωπο που σχετίζονται με την μη υγιεινή διαχείριση των ζωικών αποβλήτων Νοσήματα στον άνθρωπο που σχετίζονται με την μη υγιεινή διαχείριση των ζωικών αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΑΚΤΗΡΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΟΝΟΣΩΝ ΚΑΙ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΨΟΥΡΗ 4 412 22 ΛΑΡΙΣΑ ΤΗΛ. 2410 627142 FAX 2410 627143 E-MAIL:GEOTEE_L@OTENET.GR Λάρισα 30-04-2009 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΝΕΑ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ Παγκόσμια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP 1 1. Είδη κρέατος 2. Σκόνη γάλακτος 3. Προτηγανισµένες και µη πατάτες 4. Ψάρια και θαλασσινά 2 1. Εφαρµογή προγράµµατος HACCP στην παραγωγή κρέατος Η χρήση HACCP

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013

ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 ΚΡΟΥΣΜΑΤΑ ΤΥΦΟΕΙΔΗ ΠΥΡΕΤΟΥ/ΠΑΡΑΤΥΦΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΑ ΜΕ ΤΑΞΙΔΙ ΣΕ ΕΝΔΗΜΙΚΕΣ ΧΩΡΕΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2004-2013 Κ. Μέλλου, Θ. Σιδερόγλου, Μ. Ποταμίτη-Κόμη, Θ. Γεωργακοπούλου, Χ. Χατζηχριστοδούλου Γραφείο Τροφιμογενών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 3

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 3 19-9-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 3 Η ανάπτυξη των βακτηριδίων ακολουθεί τέσσερεις φάσεις, η διάρκεια των οποίων εξαρτάται πρωτίστως από τη θερμοκρασία : Φάση υστέρησης (lag phase) :

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ /ΝΣΗ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΕΩΤΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ /ΝΣΗ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΕΩΤΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ /ΝΣΗ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΓΕΩΤΕ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΣΑΛΜΟΝΕΛΑ ΕΝΑ ΜΙΚΡΟΒΙΟ ΜΕ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών

Υγιεινή. Πρωτεΐνες. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Υγιεινή Πρωτεΐνες Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Πατρών Αποτελούνται από αμινοξέα ενωμένα με πεπτιδικούς δεσμούς. Μέση σύσταση: Ν: 16 % C: 50 % H: 7 % O: 22 % S: 0,5-3%

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 6: Ενδογενείς Παράγοντες Ενεργότητα Ύδατος (2/2), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ.

Διατροφή & εγκυμοσύνη. Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Διατροφή & εγκυμοσύνη Νικ. Α. Βιτωράτος, MD Β Μαιευτική-Γυναικολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Δ/ντής: Καθηγητής Γ.Κ. Κρεατσάς Κύρια χαρακτηριστικά της διατροφής Η διατροφή στη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Mικροβιολογία του νερού Χαρακτηριστικά βακτηρίων. Μ. ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ-ΒΑΓΙΩΝΑ Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής, ΑΠΘ

Mικροβιολογία του νερού Χαρακτηριστικά βακτηρίων. Μ. ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ-ΒΑΓΙΩΝΑ Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής, ΑΠΘ Mικροβιολογία του νερού Χαρακτηριστικά βακτηρίων Μ. ΑΡΒΑΝΙΤΙΔΟΥ-ΒΑΓΙΩΝΑ Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής, ΑΠΘ Mικροβιολογία Επιστήμη που ασχολείται με τη μελέτη των οργανισμών οι οποίοι δεν είναι ορατοί με γυμνό

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρέπει να τηρηθούν ιδιαίτερα μέτρα προφύλαξης;

Γιατί πρέπει να τηρηθούν ιδιαίτερα μέτρα προφύλαξης; ΚΑΘΟ ΗΓΗΣΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 43 ΠΑΡ. 1 Ε. 1 ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΠΕΡΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ (IFSG) Υγειονομική πληροφόρηση για την διαχείριση τροφίμων Άτομα, τα οποία εξ επαγγέλματος παράγουν, μεταποιούν ή κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Βασικής Εκπαίδευσης. στην Υγιεινή και στην Ασφάλεια των. Τροφίμων

Εγχειρίδιο Βασικής Εκπαίδευσης. στην Υγιεινή και στην Ασφάλεια των. Τροφίμων Εγχειρίδιο Βασικής Εκπαίδευσης στην Υγιεινή και στην Ασφάλεια των Τροφίμων Αθήνα 2004 1 Κεφάλαιο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 Κεφάλαιο 2. ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ 7 2.1 Από πού προκαλούνται οι τροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α

1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ 1. ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΟΚΟΚΚΙΚΗ ΜΗΝΙΓΓΙΤΙ Α Τι είναι η µηνιγγίτιδα; Η µηνιγγίτιδα είναι µία σοβαρή λοίµωξη των µηνίγγων

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Το παράδειγμα της Μηνιγγίτιδας Πλώτας Παναγιώτης Ιατρός Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Μηνιγγίτιδα: είναι η φλεγμονή των μηνίγγων του εγκεφάλου που

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογική Υγιεινή Τροφίμων και Ύδατος σε περίοδο οικονομικής κρίσης. Χ. Πανούλης Κτηνίατρος Μικροβιολόγος Υγιεινολόγος Τροφίμων Π.Ε.Δ.Υ.

Μικροβιολογική Υγιεινή Τροφίμων και Ύδατος σε περίοδο οικονομικής κρίσης. Χ. Πανούλης Κτηνίατρος Μικροβιολόγος Υγιεινολόγος Τροφίμων Π.Ε.Δ.Υ. Μικροβιολογική Υγιεινή Τροφίμων και Ύδατος σε περίοδο οικονομικής κρίσης. Χ. Πανούλης Κτηνίατρος Μικροβιολόγος Υγιεινολόγος Τροφίμων Π.Ε.Δ.Υ. Κρήτης Είδος δείγματος Μικροοργανισμοί ISO VIDAS/ELFA Εμφιαλωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Ανερχόμενοι βιολογικοί κίνδυνοι και ασφάλεια τροφίμων ζωικής προέλευσης

Ανερχόμενοι βιολογικοί κίνδυνοι και ασφάλεια τροφίμων ζωικής προέλευσης Ανερχόμενοι βιολογικοί κίνδυνοι και ασφάλεια τροφίμων ζωικής προέλευσης Αλέξανδρος Γκόβαρης Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Κτηνιατρικό Τμήμα Εργαστήριο Υγιεινής Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Παρέμβασης ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Μέτρα πρόληψης και ελέγχου γαστρεντερίτιδας σε βρεφονηπιακό/παιδικό σταθμό (Απευθύνεται σε εργαζόμενους βρεφονηπιακών / παιδικών σταθμών) Μέτρα πρόληψης 1. Ακολουθούμε

Διαβάστε περισσότερα

Υδατογενείς Λοιμώξεις και Δημόσια Υγεία

Υδατογενείς Λοιμώξεις και Δημόσια Υγεία Υδατογενείς Λοιμώξεις και Δημόσια Υγεία Άννα Ψαρουλάκη Λέκτορας Μικροβιολογίας ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ- ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΑΚΤΗΡΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΟΝΟΣΩΝ ΚΑΙ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Γενικές

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηµατολόγιο διερεύνησης κρούσµατος Ηπατίτιδας Α

Ερωτηµατολόγιο διερεύνησης κρούσµατος Ηπατίτιδας Α Ερωτηµατολόγιο διερεύνησης κρούσµατος Ηπατίτιδας Α α/α ερωτηµατολογίου: - - Οι παρακάτω ερωτήσεις αφορούν το κρούσµα και όχι αυτόν που πιθανόν απαντάει στο ερωτηµατολόγιο εκ µέρους του ασθενή. Α) ΗΜΟΓΡΑΦΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου

Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Διαφήμιση και Δημόσιες Σχέσεις Ενότητα 9: Σχέσεις διαφημιστή-διαφημιζόμενου Θεοδωρίδης Προκόπης Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων (Δ.Ε.Α.Π.Τ.)

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Για το νέο ιό της γρίπης

Για το νέο ιό της γρίπης Για το νέο ιό της γρίπης Μετά την ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ότι ανεβάζει τοσυναγερμό στο 6, για τον κίνδυνο πανδημίας από τη γρίπη των χοίρων (H1N1), η ανησυχία μας κορυφώνεται κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 7: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

και η υγεία των εργαζομένων

και η υγεία των εργαζομένων και η υγεία των εργαζομένων Η γρίπη των πουλερικών ή πιο σωστά γρίπη των πτηνών (avian influenza) είναι μια λοιμώδης ασθένεια μεταξύ των πτηνών, γνωστή εδώ κι έναν αιώνα. Περιγράφηκε για πρώτη φορά στην

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ολικής Ποιότητας & Επιχειρηματική Αριστεία Ενότητα 1.6.1: Το οργανόγραμμα της ποιότητας

Διοίκηση Ολικής Ποιότητας & Επιχειρηματική Αριστεία Ενότητα 1.6.1: Το οργανόγραμμα της ποιότητας Διοίκηση Ολικής Ποιότητας & Επιχειρηματική Αριστεία Ενότητα 1.6.1: Το οργανόγραμμα της ποιότητας Ψωμάς Ευάγγελος Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 3 Ένζυμα που Χρησιμοποιούνται στην Τυροκομία

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κεφάλαιο 3 Ένζυμα που Χρησιμοποιούνται στην Τυροκομία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Ιστορία της Τυροκομίας...17 Παγκόσμια, Ευρωπαϊκή και Ελληνική Γαλακτοκομία...29 Ταξινόμηση των Τυριών...51 Νομοθεσία για τα Τυριά...57 Βιβλιογραφία...70 Κεφάλαιο 2 Το Γάλα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑΤΡΟΦΙΜΩΝ - ΑΣΘΕΝΕΙΕΣΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙΑΠΟΑΥΤΑ. Λαπαρίδης Κώστας

ΑΣΦΑΛΕΙΑΤΡΟΦΙΜΩΝ - ΑΣΘΕΝΕΙΕΣΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙΑΠΟΑΥΤΑ. Λαπαρίδης Κώστας ΑΣΦΑΛΕΙΑΤΡΟΦΙΜΩΝ - ΑΣΘΕΝΕΙΕΣΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙΑΠΟΑΥΤΑ Λαπαρίδης Κώστας Θέµαταασφάλειαςτροφίµων Ασθένειες που προκαλούνται απ αυτά (π.χ.δηλητηριάσεις) Μικρόβια Πρόσθετα τροφίµων ΤροφικέςΑσθένειες Ποιες

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Βασικής Εκπαίδευσης. στην Υγιεινή και στην Ασφάλεια των. Τροφίμων

Εγχειρίδιο Βασικής Εκπαίδευσης. στην Υγιεινή και στην Ασφάλεια των. Τροφίμων Εγχειρίδιο Βασικής Εκπαίδευσης στην Υγιεινή και στην Ασφάλεια των Τροφίμων Αθήνα 2004 1 Κεφάλαιο 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 Κεφάλαιο 2. ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ 7 2.1 Από πού προκαλούνται οι τροφικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M)

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) Ο ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΛΕΥΡΩΝ ΜΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ ΠΙΘΑΝΗ ΩΡΟΛΟΓΙΑΚΗ ΒΟΜΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ (filic acid, folic acid, folacin, vitamin B9, vitamin Bc, vitamin M) ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΕ ΦΟΛΙΚΟ ΟΞΥ (mcg/100g) Δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων

Υγιεινή Τροφίμων. Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων. Αλλοίωση τροφίμων Υγιεινή Τροφίμων Αλλοιογόνοι μικροοργανισμοί των τροφίμων Αλλοίωση τροφίμων Αλλοιωμένα καλούνται τα τρόφιμα των οποίων τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, η θρεπτική αξία, η δομή και η χημική και μικροβιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές

Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα. Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές Επιδημιολογικά δεδομένα του Ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα Μάριος Δέτσης 01/12/2012 Στρογυλλή Τράπεζα: Νοσήματα που μεταδίδονται με διαβιβαστές 1 Ιός Δυτικού Νείλου (ΙΔΝ ή WNV)- Κύκλος Μετάδοσης Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Ενότητα 11: Εξωγενείς Παράγοντες Θερμοκρασία, 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Γεώργιος - Ιωάννης Νύχας Ευστάθιος Πανάγου Μαθησιακοί Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

«Άνθρωπος και Υγεία»

«Άνθρωπος και Υγεία» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ «Άνθρωπος και Υγεία» Ημερομηνία:. Ονοματεπώνυμο:. Βαθμός: ΘΕΜΑ Α Α1. Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση στις επόμενες προτάσεις: 1. Προκαρυωτικοί οργανισμοί είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διατροφή

Εισαγωγή στην Διατροφή Εισαγωγή στην Διατροφή Ενότητα 5 η Η ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στόχος (1) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΞΟΠΛΑΣΜΩΣΗ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΞΟΠΛΑΣΜΩΣΗ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΞΟΠΛΑΣΜΩΣΗ Σ. Θ. Χαραλαµ ίδης, Καθηγητής Εργαστήριο Παρασιτολογίας και Παρασιτικών Νοσηµάτων, Τµήµα Κτηνιατρικής, Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα

Υπολιπιδαιμική Δίαιτα Υπολιπιδαιμική Δίαιτα ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Ψωμί ολικής αλέσεως, ζυμαρικά, φρυγανιές, ρύζι Κρουασάν, τσουρέκι, ζαχαρωμένα δημητριακά ΓΑΛΑΚΤΟΚΟΜΙΚΑ Αποβουτυρωμένο γάλα, άπαχα τυριά, άπαχο γιαούρτι, ασπράδια αυγού,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΣΤΕΡΙΩΣΗ (LISTERIOSIS, CIRCLING DISEASE)

ΛΙΣΤΕΡΙΩΣΗ (LISTERIOSIS, CIRCLING DISEASE) econteplusproject Organic.Edunet ΛΙΣΤΕΡΙΩΣΗ (LISTERIOSIS, CIRCLING DISEASE) ρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm)

Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Μικροοργανισμοί: είναι οι οργανισμοί ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ που δεν μπορούμε να Η τους ΜΙΚΡΟΒΙΑ διακρίνουμε με γυμνό μάτι (μέγεθος < 0,1 mm) Πού και πώς ζουν 1. στο φυσικό περιβάλλον (νιτροποιητικά βακτήρια)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ. Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Καρκίνος και ΑΙDS Βουβωνική πανώλη Ισπανική Γρίπη Η ελονοσία Έμπολα Η χολέρα Η Ευλογιά Πολιομυελίτιδα Φυματίωση Γρίπη Διάρροια AIDS 25 εκατ. Θάνατοι από το 1981 έως σήμερα Το AIDS

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ.

Εκκλησιαστικό Δίκαιο. Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Τμήμα Νομικής Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 10η: Ιερά Σύνοδος της Ιεραρχίας και Διαρκής Ιερά Σύνοδος Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Λογιστική Κόστους Ενότητα 11: Λογισμός Κόστους

Λογιστική Κόστους Ενότητα 11: Λογισμός Κόστους Λογιστική Κόστους Ενότητα 11: Λογισμός Κόστους Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS)

ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) econteplusproject Organic.Edunet ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΒΡΟΓΧΙΤΙΔΑ (INFECTIOUS BRONCHITIS) Δρ. Ευτυχία Ξυλούρη Φραγκιαδάκη Κτηνίατρος Υγιεινολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια Υγιεινής Αγρ. Ζώων, Τμήμα Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά για τις μυκοπλασμώσεις

Γενικά για τις μυκοπλασμώσεις Μυκοπλάσμωση 1 Γενικά για τις μυκοπλασμώσεις Τα είδη του γένους Mycoplasma, χαρακτηρίζονται από μεγάλη ποικιλομορφία επειδή δεν φέρουν κυτταρικό τοίχωμα. Δεν είναι εύκολο να αναδειχθούν. Καλλιεργείται

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε

Ebola. Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Ebola Ενημερωνόμαστε - προετοιμαζόμαστε- προσέχουμε Οκτώβριος 2014 Πρόλογος Μια από τις τελευταίες απειλές που γέμισε έντονη ανησυχία ολόκληρο τον πλανήτη είναι η εξάπλωση του ιού Έμπολα. Μια ανησυχία

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακή Έρευνα

Επιχειρησιακή Έρευνα Επιχειρησιακή Έρευνα Ενότητα 6: Εφαρμογές Γραμμικού Προγραμματισμού (2 ο μέρος) Μπεληγιάννης Γρηγόριος Σχολή Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγροτικών Προϊόντων & Τροφίμων

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό Δελτίο ΚΕΕΛΠΝΟ

Ενημερωτικό Δελτίο ΚΕΕΛΠΝΟ Ενημερωτικό Δελτίο ΚΕΕΛΠΝΟ Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων Αγράφων 3-5, Μαρούσι, 15123, 210 5212000, info@keelpno.gr, http://www.keelpno.gr Μάιος 2011 Αρ. 03/ Έτος 1ο ISSN 1792-9016 ÊÅÍÔÑÏ ÅËÅÃ ÏÕ

Διαβάστε περισσότερα

Εμπειρία και συμπεράσματα από τις πειραματικές τυροκομήσεις γραβιέρας στην Κρήτη. Η χρήση του νωπού γάλακτος προβάτων και αυγών για την παραγωγή

Εμπειρία και συμπεράσματα από τις πειραματικές τυροκομήσεις γραβιέρας στην Κρήτη. Η χρήση του νωπού γάλακτος προβάτων και αυγών για την παραγωγή Εμπειρία και συμπεράσματα από τις πειραματικές τυροκομήσεις γραβιέρας στην Κρήτη. Η χρήση του νωπού γάλακτος προβάτων και αυγών για την παραγωγή τοπικών παραδοσιακών προϊόντων είναι παλαιά ιστορία για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων

Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Εισαγωγή στην Διοίκηση Επιχειρήσεων Ενότητα 11: Θεωρία Οργάνωσης & Διοίκησης Μαυρίδης Δημήτριος Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΠΤΗΝΩΝ. Ιανουάριος 2006

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΠΤΗΝΩΝ. Ιανουάριος 2006 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΡΙΠΗ ΤΩΝ ΠΤΗΝΩΝ Ιανουάριος 2006 Τι είναι η γρίπη των πτηνών; Η γρίπη των πτηνών είναι µία µολυσµατική νόσος που προσβάλει τα

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη

Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διεθνείς Οικονομικές Σχέσεις και Ανάπτυξη Ενότητα 3: Κλασικά Υποδείγματα της Διεθνούς Οικονομικής Θεωρίας (Heckscher-Ohlin model) Γρηγόριος

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ/ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΛΑΜΥΔΙΑ Αιτία : βακτήρια Πρόληψη : Η χρήση προφυλακτικού Μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης Αυξημένες εκκρίσεις από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Χρωματογραφία λεπτής στοιβάδας, TLC Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 2.1: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Ελένη Κλέντου.

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 2.1: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Μαρία Φράγκου.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2007 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ : << ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ >>

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ : << ΤΡΟΦΙΚΕΣ ΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ >> ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ : > ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ : ΑΡΙΒΙΑΝΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ :

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7 Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Κεφ. Ιο ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 18 1.1. Επιλογή των τροφών 19 1.2. Τα θρεπτικά στοιχεία 20 1.2.1. Πρωτεΐνες ή λευκώματα 21 1.2.2. Υδατάνθρακες ή σάκχαρα 22 1.2.3.

Διαβάστε περισσότερα