π. ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΣΑΪΝΙΔΗ Οι επιστολές του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς την Διακόνισσα Ολυμπιάδα Ιστορικά Προσωπογραφικά - Ποιμαντικά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "π. ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΣΑΪΝΙΔΗ Οι επιστολές του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς την Διακόνισσα Ολυμπιάδα Ιστορικά Προσωπογραφικά - Ποιμαντικά"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Θ Ε Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ π. ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΣΑΪΝΙΔΗ Οι επιστολές του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς την Διακόνισσα Ολυμπιάδα Ιστορικά Προσωπογραφικά - Ποιμαντικά Μεταπτυχιακή Εργασία που υποβλήθηκε στο Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Τομέας Αγίας Γραφής και Πατερικής Γραμματείας Σύμβουλος Καθηγητής πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Ζήσης Θεσσαλονίκη

2 Οι επιστολές του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς την Διακόνισσα Ολυμπιάδα Ιστορικά Προσωπογραφικά - Ποιμαντικά - 2 -

3 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Θ Ε Ο Λ Ο Γ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ π. ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ ΣΑΪΝΙΔΗ Οι επιστολές του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς την Διακόνισσα Ολυμπιάδα Ιστορικά Προσωπογραφικά - Ποιμαντικά Μεταπτυχιακή Εργασία που υποβλήθηκε στο Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Τομέας Αγίας Γραφής και Πατερικής Γραμματείας Σύμβουλος Καθηγητής πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Ζήσης Θεσσαλονίκη

4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος είναι γνωστό ότι ήταν πολυγραφότατος. Μέρος των πολλών συγγραφών του αποτελούν και οι περίπου 240 επιστολές του, τις οποίες απέστειλε προς 130 περίπου πρόσωπα διαφορετικού φύλου, ηλικίας και επαγγέλματος. Οι παραλήπτες αυτοί ήταν συνήθως πρόσωπα φιλικά ή ακόμη και συνεργάτες του Αγίου, οι οποίοι είχαν ανάγκη παραμυθίας, πνευματικής στήριξης και καθοδήγησης. Ένα τέτοιο πρόσωπο που βίωσε έντονη δοκιμασία και θλίψη ήταν και η περίφημη «Αρχόντισσα του Βυζαντίου» η Αγία Ολυμπιάς η Διακόνισσα. Μετά την άδικη εξορία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου του και πνευματικού της πατέρα βίωσε έντονη τη μοναξιά και τη μελαγχολία που φέρνει συχνά η πνευματική ορφάνια. Η πρόνοια όμως και η αγάπη του Θεού δεν την εγκατέλειψε στην ορφάνια της, μια και ο άγιος Ιωάννης από τα διάφορα μέρη της εξορίας του φρόντισε ως καλός ποιμένας και πνευματικός καθοδηγητής να δημιουργήσει δεσμούς επικοινωνίας μαζί της στέλνοντας 17 παραμυθητικές επιστολές. Οι 17 αυτές επιστολές γράφτηκαν σε μικρό σχετικά διάστημα μέχρι το 404 μ.χ., όταν δηλαδή ο άγιος εγκατέλειψε τη ματαιότητα της επίγειας ζωής. Το γεγονός αυτό, ότι δηλαδή σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια εστάλησαν 17 επιστολές, αν αναλογιστεί κανείς τα χαρακτηριστικά της εποχής εκείνης αλλά και τις συνθήκες της εξορίας, στις οποίες ζούσε ο άγιος, μας αποκαλύπτει μιά ακόμη μεγαλειώδη πτυχή του χαρακτήρα του. Αψηφώντας τις προσωπικές του δυσκολίες, αλλά και τους κινδύνους στέκεται στο ύψος της πνευματικής του αποστολής και προσπαθεί με τις επιστολές αυτές να στηρίξει την πνευματική του κόρη. Κεντρικός άξονας της διδασκαλίας του είναι ο διαχωρισμός των πνευματικών θεμάτων σε πρωτεύοντα και δευτερεύοντα. Πρωτεύον για τον άγιο είναι η αποφυγή της αμαρτίας «ἕν λυπηρόν, ἡ ἁμαρτία» όπως επισημαίνει ο ίδιος. Με πολλά παραδείγματα, τόσο από την Παλαιά όσο και από την Καινή Διαθήκη, προσπαθεί να θεραπεύσει τους λογισμούς αθυμίας της διακόνισσας και να την προσηλώσει - 4 -

5 στο ζητούμενο που είναι η αποφυγή της αμαρτίας και η υπομονή στις θλίψεις. Η συγκεκριμένη μελέτη, όπως φανερώνει και ο τίτλος της, αφορά και πραγματεύεται στις 17 αυτές επιστολές του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς την διακόνισσα Ολυμπιάδα. Ο αληθινός αυτός πνευματικός θησαυρός της εκκλησιαστικής γραμματείας μας, προσφέρει και αποκαλύπτει πλην των άλλων και στοιχεία που σαν μικρά λιθαράκια βοηθούν στο να αντιληφθούμε το ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Ταυτόχρονα, γίνονται αντιληπτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς των δύο Αγίων. Τέλος, βλέπουμε το πώς αντιμετώπισε ο άγιος Ιωάννης προβλήματα πνευματικής, σωματικής και ψυχολογικής φύσεως, με λίγα λόγια προβλήματα ποιμαντικής αντιμετώπισης. Όλα αυτά έχουν μεγάλη διαχρονική αξία, καθώς και στις μέρες μας οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα, καθιστώντας τις συγκεκριμένες επιστολές σημαντικό πνευματικό οδηγό. Επί του παρόντος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή πρωτοπρεσβύτερο π. Θεόδωρο Ζήση, ο οποίος ανέλαβε ως σύμβουλος καθηγητής την επίβλεψη της εργασίας αυτής και στήριξε την αγωνιώδη προσπάθειά μου, συστήνοντας βιβλιογραφικό υλικό και δίνοντας τις κατάλληλες υποδείξεις και οδηγίες, ώστε το πόνημα αυτό να αποκτήσει μία τελική ολοκληρωμένη μορφή. Νάουσα, 29 Δεκεμβρίου 2011 Εορτή των αγίων Νηπίων π. Θεοφάνης Σαϊνίδης - 5 -

6 Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Πρόλογος Συντμήσεις Εισαγωγή. Ο 4ος μ. Χ. αιώνας στην Αντιόχεια και στην Κωνσταντινούπολη Κεφάλαιο Α Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος 1. Ο βίος του αγίου Ιωάννου του 14 Χρυσοστόμου 2. Η χρυσοστομική επιστολογραφία 20 Κέφαλαιο Β Η διακόνισσα Ολυμπιάς 1. Ο βίος της Ολυμπιάδος Ο θεσμός των διακονισσών 28 Κεφάλαιο Γ Ιστορικός σχολιασμός και θεολογική ανάλυση των Επιστολών του Χρυσοστόμου προς την Ολυμπιάδα Επιστολή Α (ΙΑ ) 33 Επιστολή Β (Ι ) 36 Επιστολή Γ (Θ ) 37 Επιστολή Δ (ΙΒ ) 38 Επιστολή Ε (Η ) 40 Επιστολή Στ (ΙΓ ) 43 Επιστολή Ζ (Α )

7 Επιστολή Η (Β ) 55 Επιστολή Θ (ΙΔ ) 74 Επιστολή Ι (Γ ) 85 Επιστολή ΙΑ (Ε ) 108 Επιστολή ΙΒ (Στ ) 114 Επιστολή ΙΓ (Ζ ) 118 Επιστολή ΙΔ (ΙΣΤ ) 128 Επιστολή ΙΕ (ΙΕ ) 130 Επιστολή ΙΣτ (ΙΖ ) 133 Επιστολή ΙΖ (Δ ) 137 Συμπεράσματα 149 Βιβλιογραφία

8 Συντμήσεις An. Analecta Bollandiana Bol.: ΑΔΕΕ: Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος AS: Acta Sanctorum ASBMH: American Society of Byzantine Music and Hymnalogy EΠΕ: Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας LTK: Lexikon für Tehologie und Kirche ΠΛΜ: Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα PG: J. P. Mingne, Patrologiae cursus completes. SC: Sources Chretiénnes ΘΗΕ: Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια - 8 -

9 Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Ο 4ος μ. Χ. αιώνας στην Αντιόχεια και στήν Κωνσταντινούπολη. Ο Δ αιώνας αποτελεί το χρονικό πλαίσιο της πρώτης ακμής των χριστιανικών γραμμάτων με την εμφάνιση πλειάδας μεγάλων εκκλησιαστικών αγίων Πατέρων και τη συγκρότηση των δύο πρώτων Οικουμενικών Συνόδων στη Νίκαια το 325 και στην Κωνσταντινούπολη το 381. Στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία η κατάσταση ήταν ήδη κρίσιμη, διότι η παρακμή της εμφανιζόταν σε όλα τα επίπεδα. Ο πνευματικός μαρασμός της εθνικής κοινωνίας είχε γίνει αντιληπτός σε προσωπικότητες εκείνης της ρωμαϊκής περιόδου, ενώ ταυτόχρονα εντοπίζονταν πλούσιες και ζωτικές δυνάμεις στο Χριστιανισμό. Η αναγνώριση της χριστιανικής πίστης ως επιτρεπόμενης θρησκείας λειτούργησε και ως ελπίδα ανόρθωσης της αυτοκρατορίας. Η οξυδέρκεια και οι κοσμοϊστορικές αποφάσεις του Μεγάλου Κωνσταντίνου να ενστερνισθεί το χριστιανό πιστεύω, να μεταφέρει την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη, και κυρίως να ενισχύσει παντοιοτρόπως την Εκκλησία του Χριστού αποτέλεσαν το θεμέλιο της υπερχιλιετούς Βυζαντινής αυτοκρατορίας 1 Η πολιτική και πνευματική μεταβολή ενός ολόκληρου κόσμου προκάλεσε πολλαπλές συνέπειες στον κοινωνικό ιστό της αυτοκρατορίας, αλλά και στο πλήρωμα της Εκκλησίας. Η κατακόρυφη ποσοτική αύξηση των πιστών με τη μαζική μεταστροφή ειδωλολατρών, είχε ως μία των συνεπειών, την ποιοτική υποβάθμιση της πνευματικότητας των χριστιανικών κοινοτήτων. Κρούσματα ηθικής χαλαρότητας και αρχομανίας εμφανίζονταν ακόμη και στις τάξεις του κλήρου με αποτέλεσμα οι άγιοι Πατέρες, ως ποιμένες της Εκκλησίας, να διεξάγουν τεράστιο αγώνα προκειμένου να αντιμετωπίσουν το συγκεκριμένο πρόβλημα, γεγονός πασιφανές στο 1. ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ, Αι ιστορικαί προϋποθέσεις, σ. 4, 9 κ.εξ

10 περιεχόμενο της πλειονότητας των ομιλιών τους και στο σύνολο πνευματικό τους έργο 2 Κατά την κρίσιμη από κάθε πλευρά αυτή περίοδο κλήθηκε από την Αντιόχεια στον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως ο πρεσβύτερος Ιωάννης. Η εμπειρία της εκκλησιαστικής ζωής στην πατρίδα του την Αντιόχεια της Συρίας υπήρξε μεγάλη και πολύτιμη. Η μεγαλούπολη αυτή της Ανατολής αριθμούσε εκείνη την εποχή ελεύθερους κατοίκους 3 και περίπου δούλους. Το εκτεταμένο φαινόμενο της δουλείας έφερε μακραίωνη προϊστορία από τους αρχαίους χρόνους και ήταν σύνηθες ακόμη πληθυσμιακό ποσοστό σε όλη την επικράτεια της αυτοκρατορίας. Το χριστιανικό μήνυμα της ισοτιμίας όλων των ανθρώπων, «οὐκ ἔνι δοῦλος ἤ ἐλεύθερος, πάντες γάρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ» (Γαλ. 3, 28 ) δημιουργούσε βεβαίως ένα νέο κλίμα, αλλά η δουλεία αποτελούσε ακόμη δεδομένο και κοινωνικό πρόβλημα ευρείας κλίμακας. Η εκκλησιαστική κατάσταση στην Αντιόχεια παρουσίαζε ιδιαιτερότητες. Ο εθνικός πληθυσμός, αν και καταπτοημένος, παρέμενε πολυπληθής. Η εβραϊκή κοινότητα, πάντοτε ισχυρή, επηρέαζε μερίδα της χριστιανικής Εκκλησίας, μέσω ιουδαιοχριστιανών, και έθετε συνεχώς εμπόδια στην πρόοδο κάθε χριστιανικής δραστηριότητας. Μεγαλύτερα όμως ήταν τα εσωτερικά προβλήματα που προκαλούσαν οι αιρετικές ομάδες των Αρειανών, των Ανομοίων και των Απολλιναριστών και η σχισματική μερίδα των Ευσταθιανών του Παυλίνου. Η εσωτερική αυτή διάσπαση αποκαταστάθηκε όταν μετά το θάνατο του τελευταίου, η ορθόδοξη χριστιανική κοινότητα ενώθηκε υπό τον αρχιεπίσκοπο Φλαβιανό, διάδοχο του Μελετίου, αποβιώσαντος τον Μάϊο του 381 στην Κωνσταντινούπολη, όπου είχε μεταβεί για να συμμετάσχει στη Β Οικουμενική Σύνοδο ως πρόεδρός της. Ο Μελέτιος ( ) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές προσωπικότητες του 4ου 2. ΜΠΡΑΤΣΙΩΤΗ, Οι τρείς Ιεράρχαι και η εποχή των, σ. 4 κ.εξ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ, Οι Τρείς Ιεράρχαι. 3. ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Εγκώμιον εις τον άγιον Ιερομάρτυρα Ιγνάτιον τον Θεοφόρον 4, PG 50,

11 αιώνα, νηφάλιος υποστηρικτής της ορθοδόξου πίστεως και υπέρμαχος της ενότητας της Εκκλησίας 4. Ο διάδοχός του Φλαβιανός ο Α ( ) διακρίθηκε για την προάσπιση της ορθοδόξου πίστεως σε αγαστή συνεργασία πάντοτε με τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, τον οποίο χειροτόνησε πρεσβύτερο πριν από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή του 386. Το κύρος της Εκκλησίας της Αντιοχείας αναβαθμίσθηκε σημαντικά με την προσωπικότητα του Φλαβιανού, ο οποίος συνετέλεσε τα μέγιστα στην αποτροπή της τιμωρίας των Αντιοχειανών στο κρίσιμο ζήτημα που δημιουργήθηκε από την καταστροφή των ανδριάντων του αυτοκράτορα Θεοδοσίου του Α 5. Η Κωνσταντινούπολη όμως, ως νέα πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ήταν μία διαφορετική περίπτωση. Η παρουσία ισχυρών πολιτικών προσωπικοτήτων εντός και πέριξ του αυτοκρατορικού παλατιού δεν άφηνε ανεπηρέαστη την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως. Η αλληλεπίδραση υπήρξε έντονη καθ όλη τη διάρκεια της υπερχιλιετούς βυζαντινής ιστορίας. Η ολιγόχρονη παραμονή του Χρυσοστόμου στον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Βασιλεύουσας και η βίαιη απομάκρυνσή του με δεινή εξορία πιστοποιούν την κρισιμότητα εκείνης της περιόδου. Η ραγδαία πληθυσμιακή αύξηση της πρωτεύουσας με τη συρροή ετερόκλητων ομάδων από διάφορες περιοχές της αυτόκρατορίας είχε προκαλέσει μεγάλη χαλάρωση των ηθών και αδιαφορία προς την πνευματική ζωή. Μανιώδης υπήρξε η μαζική παρακολούθηση ιπποδρομιών και θεατρικών παραστάσεων κακής ποιότητας. Η φιλαργυρία, η άκρατη πολυτέλεια αποτελούσαν σκοπούς ζωής της πλειονότητας του πληθυσμού. Η σκληρότητα της συμπεριφοράς σε συνάρτηση με τη βαθμιαία εγκατάλειψη του θεσμού της δουλείας δημιουργούσαν οξύτατο κοινωνικό πρόβλημα με στερήσεις ανθρώπων ακόμη και στις ζωτικότερες ανάγκες τους. Η κατάσταση αυτή δεν άφηνε ανεπηρέαστο το ήθος και το πνευματικό επίπεδο του κλήρου της Εκκλησίας. Ανησυχητικές 4. ΦΕΙΔΑ, «Μελέτιος, αρχιεπίσκοπος Αντιοχείας ( )», σ ΦΕΙΔΑ, «Φλαβιανός ο Α, αρχιεπίσκοπος Αντιοχείας ( )», σ

12 διαστάσεις έπαιρναν των κληρικών φαινόμενα σιμωνίας, φιλαργυρίας και πνευματικής αδιαφορίας μεταξύ. Παράλληλα προσωπικές φιλοδοξίες και αρχομανία τροφοδοτούσαν το σχηματισμό μερίδων πέριξ εκκλησιαστικών προσώπων της περιόδου αυτής, τα οποία εποφθαλμιούσαν προ πάντων τον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως. Οι πολιτικές ανακατατάξεις, με τη συχνότητά τους, και τα αντικρουόμενα συμφέροντα προφανώς επηρέαζαν τόσο την πνευματική ηγεσία της Εκκλησίας, όσο και το χριστεπώνυμο πλήρωμά της. Ο αυτοκράτωρ Αρκάδιος ( ), ευσεβής και σώφρων, αλλά με αδύναμο χαρακτήρα επηρεαζόταν πολύ από την σύζυγό του αυτοκράτειρα Ευδοξία, κόρη φράγκου στρατηγού, όμορφη, ευφυή, ευσεβή (+404), αλλά επίσης εύπιστη και φιλάργυρη γυναίκα. Ο ευφυέστατος ευνούχος Ευτρόπιος, με την εύνοια της Ευδοξίας, διότι ήταν ο προξενητής στο γάμο της, απολάμβανε τεράστιας δυναμικής σε όλα τα πράγματα της αυτοκρατορίας και το 398 ανήλθε στο αξίωμα του Υπάτου. Με την καθοριστική παρέμβασή του μάλιστα πείσθηκε ο Αρκάδιος περί της προσωπικότητας του Ιωάννου του Χρυσοστόμου ως καταλληλότερου για τον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Βασιλεύουσας. Οι πολιτικές ισορροπίες πάντως ήταν πολύ εύθραυστες και μπορούσαν να ανατραπούν από απρόσμενα γεγονότα. Ο πανίσχυρος Ευτρόπιος, επί παραδείγματι, κατέληξε εξόριστος στην Κύπρο και αργότερα καταδικάστηκε σε θάνατο 6. Η γνώση του ιστορικού πλαισίου αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση πληρέστερης κατανόησης της δράσης των ιστορικών προσώπων. Διότι και οι ιστορικές προσωπικότητες, αφ ενός διαμορφώνουν με τη δράση και τις αποφάσεις τους τον ρού της ιστορίας, όμως και οι επικρατούσες συνθήκες αφ ετέρου καθορίζουν τις αναγκαιότητες και τα όρια των δράσεών τους. 6.. Βλ. εκτενέστερα: ΧΡΗΣΤΟΥ, Γενική Εισαγωγή, σ

13 Κεφάλαιο Α Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. 1. Ο βίος του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Ο «Διάλογος ἱστορικὸς Παλλαδίου, ἐπισκόπου Ἑλενουπόλεως, γενόμενος πρὸς Θεόδωρον, διάκονον Ρώμης, επὶ βίου καὶ πολιτείας τοῦ μακαρίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου, ἐπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως» 7, αποτελεί την κυριότερη ιστορική πηγή της βιογραφίας του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, διότι ο Παλλάδιος 8 υπήρξε πιστός μαθητής του και άμεσος γνώστης πολλών γεγονότων της τελευταίας περιόδου της ζωής του. Στον «Διάλογο», αποτελούμενο από 20 κεφάλαια, δεν έχει σκοπό να βιογραφήσει τον Χρυσόστομο, αλλά επιδιώκει την υπεράσπισή του και την ανασκευή των κατηγοριών του σφοδρότερου εχθρού του, του Αλεξανδρείας Θεοφίλου. Πρόκειται δηλαδή για έργο απόλογητικό, το οποίο γράφτηκε το 407 στη Ρώμη ή το 408 στον τόπο της προσωπικής του εξορίας, στη Συήνη της Άνω Αιγύπτου. Βιογραφικές πληροφορίες 9 περί του Ιωάννου βρίσκουμε στα ίδια τα συγγράμματα και στις επιστολές του 10, καθώς και σε έργα και λόγους συγχρόνων ή μεταγενεστέρων 7. ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος ιστορικός περί του βίου Ιωάννου Χρυσοστόμου, PG 47, Γαλατία, 364 Γαλατία, πριν το 431. Μοναχός από τα 20 χρόνια του περιόδευσε τα σπουδαία μοναστικά κέντρα της εποχής του αποτυπώνοντας πολύτιμες πληροφορίες στο περιώνυμο έργο του «Λαυσαϊκή Ιστορία». Το 400 χειροτονήθηκε επίσκοπος Ελενουπόλεως της Βιθυνίας. Διώχθηκε και εξορίσθηκε ως πιστός φίλος και υποστηρικτής του Χρυσοστόμου. Το 417 ανέλαβε τη διαποίμανση της επισκοπής Ασπούνων. ΜΑΝΤΖΑΡΙΔΗ, «Παλλάδιος Ἐπίσκοπος Ἑλενοπόλεως», Πληρέστατη αναφορά και ανάλυση όλων των ιστορικών πηγών περί του αγίου Χρυσοστόμου βλ. ΔΡΑΓΑ, «Τα πατερικά και βυζαντινά συναξαριακά κείμενα», σ ΑΒΑΓΙΑΝΟΥ, Αυτοβιογραφικές σελίδες

14 ιστορικών και εκκλησιαστικών συγγραφέων 11, όπως και σε βιογραφίες και σε πανηγυρικούς λόγους 12 Ο Ιωάννης γεννήθηκε κατά τις αρχές του στην Αντιόχεια της Συρίας. Ο πατέρας του Σεκούνδος, ανώτερος αξιωματικός του στρατού, πέθανε λίγο μετά τη γέννηση του υιού του. Η εικοσαετής μητέρα του Ανθούσα, επέλεξε τη χηρεία και την αφοσίωση στην ανατροφή του Ιωάννου αντί ετέρου γάμου. Οι κλασικές του σπουδές στηρίχθηκαν στη μαθητεία του πλησίον του περίφημου εθνικού ρητοροδιδασκάλου Λιβανίου και του φιλοσόφου Ανδραγαθίου 14. Οι θεολογικές του γνώσεις απόκτήθηκαν στο Ασκητήριο, Θεολογική σχολή που μοναστηριακών προδιαγραφών είχε ιδρυθεί στην Αντιόχεια από τον Διόδωρο, μετέπειτα επίσκοπο Ταρσού, και τον Καρτέριο. Συμφοιτητές του υπήρξαν μεταξύ των άλλων ο Θεόδωρος, μετέπειτα επίσκοπος Μοψουεστίας (+428), και ο Μάξιμος, μετέπειτα Σελευκείας 15. Κατά τη διάρκεια των θεολογικών του σπουδών συνδέθηκε με τον αρχιεπίσκοπο Αντιοχείας Μελέτιο, ο οποίος πιθανώς τον βάπτισε (372) και τον χειροθέτησε αναγνώστη (375). Μετά την κοίμηση της οσίας μητέρας του ασκήτεψε επί εξαετία σε σπήλαιο στο όρος Κάσιο συγγράφοντας μοναχικού περιεχομένου έργα 16. Στα τέλη του 380 επέστρεψε στην 11. ΦΙΛΟΣΤΟΡΓΙΟΥ, Εκ των εκκλησιαστικών ιστοριών. ΖΩΣΙΜΟΥ, Νέα ιστορία. ΛΕΟΝΤOΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ, Εγκώμιον. ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία. ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΤΡΙΜΥΘΟΥΝΤΟΣ, Περί του βίου και της εξορίας. ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία. ΣΩΖΟΜΕΝΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία. ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΥ ΚΥΡΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία. HANSACK, «Die Vita des Johannes Crysostomos». σ Βλ. THIERRY, Récits de l Histoire romaine THIERRY, St. Jean Chrysostome et l impératrice. TΙLLEΜΟΝΤ, Histoire dés empere romains. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. ΜΠΑΛΑΝΟΥ, Πατρολογία, σ ΒΑΦΕΙΔΟΥ, Ο ιερός Χρυσόστομος και η δράσις. BAUR, Johannes Chrysostomus. 13. Βλ. για την διασάφηση του θέματος της χρονολογίας γεννήσεώς του ΧΡΗΣΤΟΥ, Γενική Εισαγωγή, σ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 6, 3 PG 62, Βλ. περισσότερα, ΠΑΥΛΟΥ ΧΑΛΕΠΙΟΥ, «Ο συριακός μοναχιμός». 16 Περί της ζωής του ως μοναχού βλ. ΚΑΨΑΝΗ, «Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ως μοναχός», σ ΜΩΫΣΕΩΣ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ, «Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο μοναχισμός», σ

15 Αντιόχεια έχοντας βαρύτατο νεφρικό νόσημα από τη σκληρή ασκητική του διαβίωση 17. Αρχές του 381 χειροτονήθηκε διάκονος από τον Μελέτιο, ο οποίος μετ ολίγον ανεχώρησε για την Κωνσταντινούπολη, όπου μετέσχε ως πρόεδρος στη Β Οικουμενική Σύνοδο. Ως διάκονος ο Ιωάννης επιτέλεσε σπουδαίο κηρυκτικό και συγγραφικό έργο. Πριν από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή του 386 χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον αρχιεπίσκοπο Φλαβιανό και επέκτεινε εντυπωσιακά το πολυδιάστατο ιερατικό του έργο σε όλη τη μεγαλούπολη της Αντιόχειας. Ο μεγαλύτερος αριθμός των ομιλιών του τοποθετούνται ακριβώς κατά την περίοδο αυτή 18. Η φήμη του επεκτάθηκε πέραν της Συρίας μέχρι την Βασιλεύουσα. Η κοίμηση του αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Νεκταρίου προκάλεσε ενδοεκκλησιαστικούς διαγκωνισμούς περί της διαδοχής του, που κατέληξαν με την παρέμβαση του Ευτροπίου και του αυτοκράτορα Αρκαδίου στη συνοδική επικύρωση της εκλογής του Ιωάννου, ως νέου αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως. Χειροτονήθηκε από τον Αλεξανδρείας Θεόφιλο στις 15 Δεκεμβρίου του 397 και ενθρονίστηκε στις 26 Φεβρουαρίου του 398. Ο χρυσοστομικός λόγος ήχησε στην πρωτεύουσα. Ο νέος αρχιεπίσκοπος δημιούργησε τεράστιας σημασίας εκκλησιαστικό και κοινωνικό έργο. Οργάνωσε και ενίσχυσε πνευματικά τον κλήρο αξιοποιώντας τον ισχύοντα τότε θεσμό των διακονισσών. Η ηθική κάθαρση κλήρου και λαού, η αναμόρφωση της λατρευτικής ζωής, η διοργάνωση της κοινωνικής πρόνοιας και φιλανθρωπίας, η επέκταση της ιεραποστολικής δράσης ακόμη και πέραν των βυζαντινών συνόρων, αποτέλεσαν τομείς προτεραιοτήτων της ποιμαντικής του μέριμνας, αφήνοντας κεφαλαιώδους και διαχρονικής σημασίας υποθήκες για ολόκληρη τη μετέπειτα ιστορική πορεία της Εκκλησίας ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47, ΤΡΕΜΠΕΛΑ, Ιωάννης ο Χρυσόστομος ως ιεροκήρυξ, σ. 14. BAUR, Jean Chrysostome et ses oeuvres dans l histoire, σ ΒΑΦΕΙΔΟΥ, Ο ιερός Χρυσόστομος και η δράσις, σ. 77 κ.εξ

16 Ταυτοχρόνως η ακατάβλητη και ασυμβίβαστη ηθική του αντίσταση έναντι πάσης αδικίας και αυθαιρεσίας, συνάσπισε απέναντί του σφοδρούς πολέμιους. Η αντιχρυσοστομική αυτή μερίδα βρήκε τον κύριο εκφραστή της, στο πρόσωπο του Θεοφίλου Αλεξανδρείας, ο οποίος έφερε βαρέως τον παραγκωνισμό του δικού του υποψηφίου για τον αρχιερατικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, του πρεσβυτέρου Ισιδώρου. Ο Θεόφιλος κατόρθωσε να εκμεταλλευθεί τη μεταστροφή της αυτοκράτειρας Ευδοξίας κατά του Χρυσοστόμου και τη δημιουργία ενός αντιχρυσοστομικού κλίματος στο παλάτι, κυρίως από επιφανείς αυλικές κυρίες, τις οποίες ευθαρσώς ήλεγχε ο Ιωάννης από του άμβωνος για την εν γένει αήθη διαγωγή τους 20. Ο απτόητος έλεγχος των παρεκτρεπομένων κληρικών δημιούργησε επίσης μικρή έστω αλλά φανατική αντιχρυσοστομική μερίδα και στον κλήρο της πρωτεύουσας 21. Το 403 ο Θεόφιλος επικεφαλής 29 επισκόπων του από την Αίγυπτο αποβιβάσθηκε στην Κωνσταντινούπολη και με την αυτοκρατορική στήριξη συγκάλεσε σύνοδο 36 επισκόπων στην τοποθεσία Επί Δρύν, κοντά στη Χαλκηδόνα, όπου κλήθηκε ο Χρυσόστομος σε απολογία για ανυπόστατες κατηγορίες 22. Ο Ιωάννης ευρισκόμενος στη Βιθυνία αρνήθηκε να μεταβεί σε σύνοδο, όπου οι κατήγοροι ήσαν και δικαστές 23. Η σύνοδος του Θεοφίλου τον καθαίρεσε και αμέσως εκδόθηκε αυτοκρατορική εντολή που τον εξόριζε, όμως η απόφαση δεν εκτελέσθηκε. Ο σφοδρός ξεσηκωμός του λαού υπέρ του Χρυσοστόμου και ένας τοπικός σεισμός, συνετέλεσαν τα μέγιστα στην ανατροπή της απόφασης 24. Το φθινόπωρο του ίδιου έτους ο αυστηρός ελεγκτικός λόγος του αρχιεπισκόπου για υπερβάσεις ειλωλολατρικού χαρακτήρα σε 20. ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 67, 16. ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Υπόμνημα εις την προς Κολοσσαείς, PG 62, ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47, 20 και ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Προς τους έχοντας παρθένους συνεισάκτους, PG 47, Περί της αντικανονικότητας της συνόδου Βλ. ΦΕΙΔΑ, «Ο ιερός Χρυσόστομος και η Επί Δρῦν Σύνοδος (403)», σ Βλ. Πρακτικά της Συνόδου εις ΦΩΤΙΟΥ, Βιβλιοθήκη, PG 103, ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 13, 16 PG 146, ΣΩΖΟΜΕΝΟΥ Εκκλησιαστική Ιστορία, 8, 8. PG 67, ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία, βιβλ. 6, 16 PG 67, ΖΩΣΙΜΟΥ, Ιστορίας νέα 5,

17 γιορτές, έφερε νέα σύγκρουση με την Ευδοξία 25, η οποία πεπεισμένη πλέον για το αδύνατο της συνύπαρξής της με τον Ιωάννη στην πρωτεύουσα ζήτησε και βρήκε βοήθεια από τον καιροφυλακτούντα Θεόφιλο Αλεξανδρείας. Ο Ιωάννης συνελήφθη από στρατιωτικό απόσπασμα εν μέσω φρικτών επεισοδίων την παραμονή του Πάσχα του και την Πεντηκοστή ξεκίνησε ο δρόμος της εξορίας του. Μετά από ένδεκα εβδομάδες περιπετειώδους και εξαντλητικής πορείας έφθασε στην Κουκουσό, στα όρια Καππαδοκίας και Αρμενίας, όπου έγινε δεκτός φιλικά και απομονώθηκε στο φρούριο της Αραβισσού 27. Η υγεία του ήταν καταπονημένη, αλλά το ηθικό του ακμαίο και όλη του η προσπάθεια επικεντρωνόταν, στη στήριξη των ανθρώπων της Εκκλησίας, που είχαν συγκλονισθεί από τις δοκιμασίες του ποιμένα τους. Όσοι είχαν παραμείνει πιστοί αντιμετώπιζαν ποικίλους διωγμούς και εξορίες 28. Κάθε προσπάθεια αποκατάστασης του Χρυσοστόμου ναυαγούσε, όπως και αυτή του πάπα Ρώμης Ιννοκεντίου 29, επειδή στην αυτοκρατορική αυλή κυριαρχούσαν οι εχθροί του. Διατάχθηκε μάλιστα επέκταση της εξορίας του στην απόμακρη Πιτυούντα του Πόντου, προκειμένου να σπάσει κάθε είδους επικοινωνία του με φιλικά του πρόσωπα. Καθ οδόν, στα Κόμανα στο εξωκλήσι του αγίου ιερομάρτυρος Βασιλίσκου (+3ος αι.) παρέδωσε την πολύπαθη αγία ψυχή του στις 14 Σεπτεμβρίου του 407 με τα εξής τελευταία λόγια που βγήκαν από τα χείλη του «Δόξα τῷ Θεῷ πάντων ἕνεκεν Ἀμήν» 30. Η εκκλησιαστική του αποκατάσταση με καθοριστική τη συμβολή του Ιννοκεντίου, πραγματοποιήθηκε σταδιακά αρκετά χρόνια αργότερα. Στις 27 Ιανουαρίου του 438 έγινε η πανη- 25. ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 6, 18. PG 67, ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Επιστολή Α Ιννοκεντίῳ, PG 52, ΣΩΖΟΜΕΝΟΥ, Εκκλησαστική Ιστορία, 8, 21. PG 67, ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47, Βλ. ΠΟΛΥΚΡΕΤΗ, Κουκουσός, πορεία προς τις πύλες του Άδη. 28 ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47, ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Επιστολή Β. Ιννοκεντίῳ PG 52, ΒΑΚΑΛΟΠΟΥΛΟΥ, Υμνογραφικές αναφορές στην εξορία του Ιωάννη του Χρυσοστόμου, σ ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47,

18 γυρική ανακομιδή των ιερών του λειψάνων από τα Κόμανα στην Κωνσταντινούπολη, επί αρχιεπισκόπου Πρόκλου και επί αυτοκράτορος Θεοδοσίου Β 31, τα οποία και τελεικώς ενταφιάσθηκαν στο Ναό των Αγίων Αποστόλων (βόρεια πλευρά ). Το γεγονός εορτάζεται στην Ορθόδοξη Εκκλησία, όπως και η μνήμη του στις 13 Νοεμβρίου, εκ μεταθέσεως λόγω της εορτής της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού στις 14 Σεπτεμβρίου 32. Στις 30 Ιανουαρίου συνεορτάζεται με τους άλλους δύο μεγάλους ιεράρχες Βασίλειο Καισαρείας και Γρηγόριο τον Θεολόγο σε κοινή γιορτή που καθιερώθηκε τον 11ο αιώνα με την καθοριστική συμβολή του επισκόπου Ευχαΐτων οσίου Ιωάννου Μαυρόποδος επί Κωνσταντίνου Θ του Μονομάχου 33. Ιερά λείψανα του αγίου φυλάσσονται σήμερα στο Άγιον Όρος [Ι. Μ. Μεγίστης Λαύρας (δεξιός βραχίων), Ι. Μ. Βατοπαιδείου (κάρα), Ι.Μ. Παντοκράτορος (κνήμη), Ι.Μ. Φιλοθέου (δεξιάπαλάμη), σε άλλες μονές μικρότερα τεμάχια], στα Μετέωρα [Ι. Μ. Μεταμορφώσεως, Ι.Μ. Βαρλαάμ], στην Ιταλία [Ρώμη, Σιένα, Φλωρεντία] στη Μόσχα και από τις 27 Νοεμβρίου 2004 στον πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου Κωνσταντινουπόλεως Η χρυσοστομική επιστολογραφία 35 Ο βίος του πολυπαθούς αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου απεικονίζεται και στη διάσταση της επιστολογραφίας του. Κατά τη διάρκεια της ιερατικής του δράσεως στην Αντιόχεια και της αρχιερατικής του στην Κωνσταντινούπολη, το μέγιστο των έργων του καλύπτεται από ομιλίες με θέματα όλης της εκκλησιαστικής θεματολογίας. Απουσιάζουν 31. ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 14, 26 PG 146, ΘΕΜΕΛΗ, «Η κοσμητική φρασεολογία εις τον ιερόν Χρυσόστομον» σ Για την κοινή εορτή των Τριών Ιεραρχών βλ. ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ, «Τρείς Ιεράρχαι», σ ΛΙΝΑΡΔΑΤΟΥ, Οι τρείς Ιεράρχες υπό Βυζαντινών εγκωμιαζόμενοι, σ ΨΩΜΑ, «Χρυσοστομική Λειψανολογία», σ Περί της επιστολογραφίας του Χρυσοστόμου βλ. ΤΖΩΡΤΖΑΤΟΥ, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, όπου και εκτενής βιβλογραφία, σ και ΜΠΑΛΑΝΟΣ, Πατρολογία, σ

19 παντελώς δείγματα επιστολών του. Η πλημμυρίδα της Θεολογικής του σκέψης και των προσωπικών του ανησυχιών και συναισθημάτων εκφραζόταν κυρίως στον διαρκή κηρυκτικό του λόγο. Αντιθέτως, όταν στην τελευταία περίοδο της ζωής του ( ) η εξορία του στέρησε τον άμβωνα, κατέφυγε στη γραφίδα των επιστολών 36. Εκεί διοχέτευε όλο του τον εαυτό. Κατείχε βεβαίως λόγω των σπουδών του την τέχνη της επιστολογραφίας, η οποία άλλωστε χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από την Εκκλησία κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες για την επίλυση ποικίλων προβλημάτων των κοινοτήτων της 37. Όμως για τον εξόριστο Ιωάννη η επιστολογραφία κατέστη ανάγκη ψυχής. Υποκαθιστούσε την έλλειψη προσωπικής επικοινωνίας με αγαπητά πρόσωπα, πρώην συνεργάτες του στις εκκλησιαστικές του δράσεις. Ταυτόχρονα ήταν διέξοδος της δυναμικής του προσωπικότητας και ο μόνος πλέον τρόπος αποστολικής δραστηριότητας 38. Διάχυτη καταφαίνεται στο σύνολο των επιστολών του η ευχαρίστηση για την ύπαρξη αυτής έστω της μορφής επικοινωνίας, δια των οποίων έδινε και ελάμβανε πληροφορίες για τα γεγονότα αυτής της κρίσιμης περιόδου της ζωής του. Για το λόγο αυτό το κυρίαρχο στοιχείο στην επιστολογραφία του Χρυσοστόμου είναι ο έντονος και αυθόρμητος προσωπικός χαρακτήρας με σκοπό παρηγορητικό και ενισχυτικό 39 Οι διασωθείσες 240 χρυσοστομικές επιστολές συγγράφηκαν και στάλθηκαν από διάφορους τόπους της πορείας του προς τους τόπους εξορίας, αρχής γενομένης από την Πεντηκοστή του 404 μέχρι και τη μαρτυρική του κοίμηση το 36 DELMAIRE, «Les «lettres d exil» de Jean Chrysostome» σ WENDLAND, Die hellenistisch römische Kultur, p Οι 21 Επιστολές της Καινής Διαθήκης και ιδιαιτέρως οι επιστολές του Ιγνατίου του Θεοφόρου του Διονυσίου Αλεξανδρείας, του Μεγάλου Βασιλείου, του Γρηγορίου του Θεολόγου, του Ισιδώρου του Πηλουσιώτου, του Θεοδώρητου Κύρου και πολλών άλλων αγίων Πατέρων και Εκκλησιαστικών συγγραφέων έχουν αποτελέσει αντικείμενο ειδικών μελετών. 38 MONLARND, Saint Jean Crysostome. Sa vie-son oeuvre, Paris 1941, p Για μία περισσότερο προσωπική προσέγγιση της μορφγής του αγίου Χρυσοστόμου βλ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ, «Ένας Άγιος», σ

20 407. Μόνον η πρώτη προς τον Ρώμης Ιννοκέντιο επιστολή γράφτηκε στην Κωνσταντινούπολη λίγες μέρες μετά το Πάσχα του Οι προσπάθειες ομαδοποίησης των επιστολών και αμφισβήτησης της γνησιότητας μερικών από το σύνολό τους τελικώς αποδείχθηκαν αβάσιμες και χωρίς συνέχεια 41. Η διαίρεσή τους δεν μπορεί να ακολουθήσει κανένα κριτήριο, πλην της κατά πρόσωπον παραληπτών ομαδοποίησης. Διότι ακόμη και χρονολογική αλληλουχία των επιστολών είναι αδύνατο να βρεθεί στο σύνολο των 240 επιστολικών κειμένων που γράφτηκαν κάτω από τόσο αντίξοες συνθήκες. Παράλληλα οι παραλήπτες των επιστολών ανέρχονται περίπου σε 130 διαφορετικά πρόσωπα, διαφόρου φύλου, ηλικίας και ιδιότητος, αλλά υπάρχουν και επιστολές που απευθύνονται σε ομάδες προσώπων. Μεταξύ των αποδεκτών κληρικών αξίζει να μνημονευθούν: Οι επίσκοποι Συνάδων Κυριακός, Μεδιολάνων Βενέριος, Καρθαγένης Αυρήλιος, Θεσσαλονίκης Ανύσιος, Λαοδικείας (Συρίας) Ελπίδιος, Ακηλυΐας Χρωμάτιος, Ιεροσολύμων Ιωάννης. Οι πρεσβύτεροι Ακάκιος, Βασίλειος, Κωνστάντιος, Ευθύμιος, Νικόλαος, Θεόφιλος. Οι διάκονοι Θεόδοτος και Θεόδουλος και οι διακόνισσες Ασυγκριτία, Χαλκιδία, Καρτερία, Πενταδία και Αμπρούκλα. Ασφαλώς ιδιαίτερη μνεία απαιτείται για τον επίσκοπο Ρώμης Ιννοκέντιο Α ( ) 42, προς τον οποίο ο Ιωάννης έστειλε δύο διασωθείσες επιστολές. Στην πρώτη (μετά το Πάσχα του 404) τον ενημερώνει λεπτομερώς για την εισπήδηση του Αλεξανδρείας Θεοφίλου και την οικτρή κατάσταση που αυτός δημιούργησε στην Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως, και τον παρακαλεί να επέμβει για την αποκατάσταση της διαταρασσομένης ειρήνης 43. Η δεύτερη 40 Το σύνολο των επιστολών του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου βλ. PG 52, , BAUR, Der Heilige Johannes Crhysostomus, σ CASPAR, Geschichte des Papstums, σ. 296 κ.εξ. 43 Περί της σημασίας και της ηθελημένης παρερμηνείας των επιστολών Ιωάννου και Ιννοκεντίου βλ. ΖΗΣΗ, Σύγχρονοι εκκλησιολογικοί προβληματισμοί, σ. 20 κ.εξ. Περί του γενικότερου ρόλου της μορφής του

21 επιστολή, μικρότερη σε μέγεθος, παρομοίου περιεχομένου, στάλθηκε από την εξορία στα τέλη του 406. Από όλη την επιστολογραφία του Χρυσοστόμου την κορωνίδα αποτελούν, σύμφωνα με τη γνώμη όλων των κατά καιρούς μελετητών, οι 17 διασωθείσες επιστολές του προς την εξαίρετη συνεργάτιδά του στη Βασιλεύουσα, την αγία διακόνισσα Ολυμπιάς, περί του βίου της οποίας και περί του περιεχομένου των επιστολών ακολουθεί εκτενής ανάλυση 44. Το σύνολο της επιστολογραφίας του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου είναι αποδεκτό σήμερα στην Εκκλησιαστική Γραμματολογία ότι απετέλεσε σώμα, το οποίο δημιουργήθηκε με τη φροντίδα φίλων και μαθητών του. Η συμπερίληψη μάλιστα σε αυτή τη συλλογή των 17 επιστολών του προς την Ολυμπιάς, συνηγορεί υπέρ της άποψης ότι η αγία διακόνισσα πρωτοστάτησε στο σχηματισμό της 45. αγίου Χρυσοστόμου στη σχέση Ανατολής και Δύσεως βλ. ΜΠΟΖΙΝΗ, Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. 44 Βλ. MALINGREY, Jean Chrysostome Lettres a Olympias, όπου και εκτενής βιβλιογραφία. Βλέπε ακόμη MALINGREY, «Étude sur les manuscripts», σ ΣΤΑΜΟΥ, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου Xρυσοστόμου, σ ΤΖΩΡΖΑΤΟΥ, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, σ ZANDONELLA, «Epistolario Gisostomiano», σ

22 Κεφαλαιο Β Η αγία διακόνισσα Ολυμπιάς 1. Ο βίος της Ολυμπιάδος 46 Η Ολυμπιάς γεννήθηκε μεταξύ των ετών 365 και 368 στην Κωνσταντινούπολη ως γόνος ευγενούς οικογενείας. Ο παππούς της Αβλάβιος υπήρξε επί Μεγάλου Κωνσταντίνου praefector praetorii, ανώτατος διοικητής επί στρατιωτικών υποθέσεων της περιοχής Ασίας και Θράκης. Η θεία της, Ολυμπιάς επίσης, υπήρξε μνηστή του αυτοκράτορος Κώνσταντος και τελικώς συζεύχθηκε τον βασιλέα της Αρμενίας Αρσάκη. Ο πατέρας της ο κόμης Σέλευκος 47 είχε διορισθεί από τον αυτόκράτορα Ιουλιανό τον Pαραβάτη διοικητής της Κιλικίας. Η μητέρα της Αλεξάνδρα ήταν φιλόσοφος. Οι γονείς της ήσαν ειδωλολάτρες και διατηρούσαν στενή σχέση με τον περιώνυμο εθνικό φιλόσοφο Λιβάνιο 48, τον διδάσκαλο και του Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Η Ολυμπιάς έμεινε ορφανή σε νεαρή ηλικία και την ανατροφή της ανέλαβε η ευσεβής Θεοδοσία, αδελφή 46. Βασικές πηγές γιά τον βίο της Ολυμπιάδοςς βλ. «Βίος ἤτοι πολιτεία καί πράξεις τῆς Ὀλυμπιάδος, διακόνου γενομένης της αγιωτάτης μεγάλης Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως», σ και γαλλική μετάφραση J. BOUSQUET, Revue de l Orient Chrétien 11 (1906) «Διήγησις της οσίας ηγουμένης Σεργίας εις την οσίαν Ολυμπιάς», σ και γαλλική μετάφραση J. BOUSQUET, Revue de l Orient Chrétien 12 (1907) ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Η προς Λαύσον ιστορία. Περί Ολυμπιάδος, 144 PG 34, ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος ιστορικός περί του βίου Ιωάννου Χρυσοστόμου, PG 47, ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 6, PG 67, ΣΩΖΟΜΕΝΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 8, PG 67, ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 13, 24 PG 146, Κατά τον Παλλάδιο και το Συναξάριον της Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως (Acta Sanctorum Novembris, σ. 840) ο πατέρας της ονομαζόταν Σεκούνδος, κατ άλλους Ανύσιος (PG 52, 545). 48. ΛΙΒΑΝΙΟΥ, Επιστολαί αριθμ. 677, 734, 770, 771, 802 και 1473, τόμ , Λειψία

23 του επισκόπου Ικονίου Αμφιλοχίου 49. Διακρινόταν για την ευφυΐα, την παιδεία, την ωραιότητα και τη μεγάλη περιουσία, την οποία κληρονόμησε, τόσο στην Κωνσταντινούπολη, όσο και σε επαρχιακά εδάφη της Θράκης και της Μ. Ασίας. Επίσημος κηδεμόνας της υπήρξε ο θείος της Προκόπιος, άνθρωπος έντιμος και ευσεβής, ο οποίος συνδεόταν με στενή φιλία με τον άγιο Γρηγόριο τον Ναζιανζηνό. Κατά τα έτη μάλιστα , της παραμονής του Γρηγορίου στη Βασιλεύουσα, η νεαρή Ολυμπιάς δέχθηκε την ευεργετική επίδραση των λόγων και της παρουσίας του πολλές φορές και ως φιλοξενουμένου στην οικία τους. Το 386 νυμφεύθηκε τον Νεβρίδιο, έπαρχο της Κωνσταντινουπόλεως. Επ ευκαιρία των γάμων τoυς ο Γρηγόριος ο Θεολόγος της αφιέρωσε ως γαμήλιο δώρο ένα ποίημα με 111 στίχους σε αρχαϊκή γλώσσα και μέτρο, το οποίο ως παραινετικό προς την Ολυμπιάδα 50 αποτελεί πνευματικό καθρέπτη, όπου απεικονίζεται το τέλειο πρότυπο της έγγαμης χριστιανής γυναίκας. Λόγω του αιφνίδιου θανάτου μετά από λίγες ημέρες του συζύγου της Νεβριδίου η Ολυμπιάς, κατά τον Παλλάδιο, υπήρξε «τῇ ἀληθείᾳ γυνή οὐδενός λέγεται γάρ ἀμίαντος κεκοιμῆσθαι παρθένος» 51. Τη συζυγική απώλεια θεώρησε ως φωνή του Θεού, ο οποίος την καλούσε να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στη διακονία της Εκκλησίας. Με την αιτιολογία αυτή αρνήθηκε, παρά τις πιέσεις του ιδίου του αυτοκράτορος Θεοδοσίου, να συζευχθεί τον συγγενή του Ελπίδιο 52. Παρά το νεαρό της ηλικίας της ο αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Νεκτάριος τήν χειροτόνησε περί το 393 διακόνισσα της Εκκλησίας, εκτιμώντας τα πλούσια 49. Υπάρχει μή επαρκώς τεκμηριωμένη και η άποψη περί της Θεοδοσίας. ως μητέρας της. Βλ. ΜΠΟΝΗ, Περί τῆς μητρός τῆς Ἁγίας Ὀλυμπιάδος. 50. ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ, Έπη, Παραινετικόν προς Ολυμπιάδα, Βιβλίο 2, 6 PG 37, Βλ. επίσης ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ ΣΤΑΜΟΥ, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου, σ ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, Η προς Λαύσον ιστορία. Περί Ολυμπιάδος, 144 PG 34, ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47,

24 πνευματικά της προσόντα και την επιθυμία της 53. Στο σημαντικό αυτό σταθμό της ζωής της αποφάσισε και δώρισε στην Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως μία τεράστια περιουσία, η οποία κληρονομικά είχε περιέλθει στην κατοχή της 54. Πολυσχιδής υπήρξε η δράση της Ολυμπιάδος ως διακόνισσας της Εκκλησίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις φιλανθρωπικές δραστηριότητες, οι οποίες επεκτείνονταν πέραν της πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας. Η εκκλησιαστική της επιρροή ήταν πολύ σημαντική, καθώς εύρισκαν στο πρόσωπό της πάντοτε την πολύτιμη αρωγό περιώνυμοι ιεράρχες της εποχής όπως ο Ικονίου Αμφιλόχιος, ο Αντιοχείας (της Πισιδίας) Όπτιμος, ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός, ο Σεβαστείας Πέτρος, ο Κύπρου Επιφάνιος, ο Βεροίας Ακάκιος, ο Πτολεμαΐδος Αντίοχος, ο Γαβάλων Σεβηριανός και εν πρώτοις ο Κωνσταντινουπόλεως Νεκτάριος, ο οποίος την συμβουλευόταν και επί εκκλησιαστικών υποθέσεων 55. Την άκρα φιλανθρωπική της προαίρεση υπήρχαν και πρόσωπα, τα οποία δεν δίσταζαν να την εκμεταλλευθούν «ἐλπίδι τοῦ ἀργυρίου», όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο Παλλάδιος για τον Αλεξανδρείας Θεόφιλο 56. Η κοίμηση του Νεκταρίου και η ανάρρηση του Ιωάννου του Χρυσοστόμου στο θρόνο της αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως άνοιξε το μεγαλειωδέστερο κεφάλαιο της ζωής της οσίας Ολυμπιάδος. Η προσωπική αφοσίωσή της δια βίου έκτοτε στον νέο πνευματικό της πατέρα υπήρξε υποδειγματική, απόλυτη και καρποφόρα για το όλο σώμα της Εκκλησίας. Σε κάθε τομέα διακονίας και ιεραποστολής η συμβολή της ήταν εξαιρετική. Ίδρυσε γυναικεία μονή ανάμεσα στον καθεδρικό ναό της του Θεού Αγίας Σοφίας και στο ναό της Αγίας Ειρήνης, και ως ηγουμένη καθοδηγούσε περίπου 250 μοναχές. Από τις μοναχές αυτές ο Ιωάννης αξιοποίησε αρκετά πρόσωπα στο 53. ΣΩΖΟΜΕΝΟΥ, Εκκλησιαστική Ιστορία, 8, 9 PG 67, «Βίος ἤτοι πολιτεία καί πράξεις τῆς Ὀλυμπιάδος, διακόνου γενομένης της αγιωτάτης μεγάλης Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως», σ ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47, ΠΑΛΛΑΔΙΟΥ ΕΛΕΝΟΠΟΛΕΩΣ, Διάλογος, PG 47,

25 θεσμό των διακονισσών, όπως τις συγγενείς της Ολυμπιάδος, Ελισσανθία, Μαρτυρία και Παλλαδία 57, καθώς και την Πενταδία, χήρα στρατηγού, την Καρτερία και την Χαλκιδία. Το επιτελείο αυτών των αφιερωμένων διακονισσών υπήρξε πολύτιμο στο πολύπλευρο έργο της κοινωνικής πρόνοιας, στην οργάνωση της ιεραποστολής και στη διεύρυνση των διεκκλησιαστικών σχέσεων. Η γειτνίαση της μονής προς το επισκοπείο της Μεγάλης Εκκλησίας παρείχε τη δυνατότητα στην Ολυμπιάς να μεριμνά για την καθημερινή λιτή διατροφή του Χρυσοστόμου και μάλιστα από τον Ιούνιο του 404 φρόντιζε «πᾶσαν δαπάνην αὐτοῦ τε καί τῶν σύν αὐτῷ ἐν τῇ ἐξορίᾳ ὄντων» 58 στα βάθη της Μ. Ασίας μέχρι και της τελευτής του. Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο ότι και κατ αυτή την περίοδο με χρήματα της Ολυμπιάδος ο Ιωάννης απελευθέρωσε αιχμαλώτους που βρήκε στα χέρια Ισαύρων ληστών και γενικώς ανακούφιζε τον πόνο πολλών στερημένων ανθρώπων 59. Η κυριαρχία της αντιχρυσοστομικής μερίδας στην Κωνσταντινούπολη προκάλεσε πολλές θλίψεις και διωγμούς προς όλους τους πιστούς φίλους και συνεργάτες του Ιωάννου, ιδιαιτέρως όμως εναντίον της Ολυμπιάδος, η οποία αρνήθηκε κάθε εκκλησιαστική κοινωνία με τον διάδοχό του 60. Κάθε προσπάθειά της υπέρ του Χρυσόστομου απέτυχε απολύτως και η ίδια γνώρισε τελικά την εξορία στη Νικομήδεια της Βιθυνίας, αφήνοντας ως ηγουμένη στη μονή στην πνευματική της Θυγατέρα Μαρίανα 61 Κατά την επώδυνη αυτή περίοδο ( ) και εν μέσω κατάθλιπτικών συνθηκών η Ολυμπιάς αντιμετώπισε πολύ έντονη την επίθεση της ψυχικής αθυμίας και της μελαγχολίας εξ αιτίας των διωγμών και των βασάνων, τα οποία υφίστατο ο πνευματικός της πατέρας. Ακριβώς στην 57. «Βίος ἤτοι πολιτεία καί πράξεις τῆς Ὀλυμπιάδος, διακόνου γενομένης της αγιωτάτης μεγάλης Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως», σ «Βίος ἤτοι πολιτεία καί πράξεις τῆς Ὀλυμπιάδος, διακόνου γενομένης της αγιωτάτης μεγάλης Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως», σ ΑΜΑΝΤΟΥ, Ιστορία του Βυζαντινού κράτους, σ ΣΩΖΟΜΕΝΟY, Εκκλησιαστική. Ιστορία, 8, 24, PG 67, «Βίος ἤτοι πολιτεία καί πράξεις τῆς Ὀλυμπιάδος, διακόνου γενομένης της αγιωτάτης μεγάλης Εκκλησίας Κωνσταντινουπόλεως», σ

26 απελευθέρωσή της από την απελπισία στόχευσαν με πατρική φροντίδα και με θεολογική υποστήριξη οι 17 διασωθείσες επιστολές του Ιωάννου «τῇ δεσποίνῃ, τῇ αἰδεσιμωτάτῃ καί θεοφιλεστάτῃ διακόνῳ Ὀλυμπιάδι» 62. Ο μαρτυρικός θάνατος του Χρυσοστόμου στις 14 Σεπτεμβρίου του 407 συγκλόνισε την πιστή μαθήτρια και λίγους μήνες αργότερα στην εξορία της Νικομήδειας στις 25 Ιουλίου του 408 παρέδωσε με οσιακή κοίμηση την ενάρετη ψυχή της στον Κύριο «περιστοιχούμενη ὑπό πολλῶν εὐσεβῶν μοναστριῶν, διακονισσῶν καί ἑτέρων εὐσεβῶν γυναικῶν, αἵτινες πᾶσαι ἐξ εὐγνωμοσύνης συνέθεσαν καί ἀφιέρωσαν αὐτῇ φιλολογικόν τι ἀναμνηστικόν ἐπίγραμμα» 63. Το άγιο λείψανό της με θαυματουργικό τρόπο μεταφέρθηκε διά θαλάσσης στους Βρόχθους, παραλία της Κωνσταντινουπόλεως και κατατέθηκε στον εκεί ναό του Αποστόλου Θωμά. Με επίσης θαυμαστό τρόπο περί το 540 το άγιο λείψανο κατατέθηκε στη μονή της Αγίας Ολυμπιάδος επί πατριάρχου Σεργίου. Η μνήμη της στην Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία εορτάζεται στις 25 Ιουλίου 64 και στη Δύση στις 17 Δεκεμβρίου 65. Ακολουθία προς τιμήν της συνέταξε ο υμνογράφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας μακαριστός γέρων Γεράσιμος ο Μικραγιαννανίτης 66. Ο βίος της αγίας Ολυμπιάδος αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για αμέτρητες γενιές πιστών χριστιανών σε Ανατολή και Δύση. Απόδειξη αυτού αποτελεί το πλήθος των αναφορών και συγγραφών, που έχουν συνταχθεί για την προσωπικότητα και το πολύσχιδές έργο της Για τις επιστολές του Χρυσοστόμου πρός την Ολυμπιάδα βλ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Επιστολαί, PG 52, ΜΠΟΝΗ, Περί τῆς μητρός τῆς Ἁγίας Ὀλυμπιάδος, σ Βασιλειανόν Μηνολόγιον, 3, PG 117, ΓΕΔΕΩΝ, Βυζαντινόν Εορτολόγιον, σ KÖTTING, «Olympias», σ ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΙΚΡΑΓΙΑΝΝΑΝΙΤΗΣ, «Ακολουθία της αγίας Ολυμπιάδος», σ Βλ. Ενδεικτικά, ΑΓΑΠΗΤΟΥ, Ολυμπιάς μία πρωταθλήτρια αγάπης. ΚΑΡΑΜΠΕΤΣΟΥ, Βίος της Αγίας Ολυμπιάδος. ΝΤΙΤΟΡΑ, Η αρχόντισσα του Βυζαντίου. Βλ. επίσης τις πιό γενικές μελέτες. ΣΤΕΦΑΝΑ, «Η ζωή και το έργον μίας βυζαντινής ηρωἱδος»,, σ ΓΑΛΑΝΟΥ, Οι βίοι των αγίων ολοκλήρου του έτους (μήν Ιούλιος), σ ΘΕΟΔΩΡΟΥ

27 2. Ο θεσμός των διακονισσών Η μορφή της διακόνισσας Ολυμπιάδος εξελίχθηκε διαχρονικά σε πρότυπο για τον εκκλησιαστικό θεσμό των διακονισσών κατά τη βυζαντινή εποχή. Η πληρέστερη κατανόηση τόσον του έργου των διακονισσών, όσον και των αγίων μορφών, οι οποίες διακόνησαν την Εκκλησία με το σχήμα αυτό, απαιτεί τη σύντομη ιστορική παρουσίαση του εκκλησιαστικού θεσμού της γυναικείας αυτής διακονικής τάξης. Οι πρώτες μαρτυρίες ανάγονται στην αποστολική εποχή. Ο απόστολος Παύλος συστήνει και κατονομάζει την «Φοίβην τήν ἀδελφήν ἡμῶν, οὖσαν διάκονον τῆς ἐκκλησίας τῆς ἐν Κεγχρεαῖς καί γάρ αὕτη προστάτις πολλῶν, ἐγενήθη καί αὐτοῦ ἐμοῦ» 68. Στην Α ποιμαντική του επιστολή προς τον Τιμόθεο, ο οποίος προΐστατο της εκκλησίας στην Έφεσο, μεταξύ των άλλων οδηγιών, του εφιστά εκτενώς την προσοχή στο θέμα των χειροτονιών των στελεχών της «ἐκκλησίας τοῦ Θεοῦ» 69. Σαφώς προσδιορίζει τα γνωρίσματα των γυναικών διακόνων, τα οποία όφειλε να προσέχει ο Τιμόθεος προ των χειροτονιών τους «γυναῖκας ὡσαύτως σεμνάς, μή διαβόλους, νηφαλίους, πιστάς ἐν πᾶσι» 70. Οι παύλειες αναφορές καθιστούν αναμφίβολη την παρουσία διακονισσών στις πρώτες χριστιανικές κοινότητες με συγκεκριμένα καθήκοντα, τα οποία πολλαπλασιάστηκαν αναλόγως με τις ανάγκες της Εκκλησίας. Οι ιστορικές μαρτυρίες ύπαρξης διακονισσών πληθύνονται ακόμη και σε συγγραφές εξωχριστιανικών κειμένων, όπως σε επιστολή του εθνικού φιλοσόφου Πλινίου του Νεώτερου προς τον αυτοκράτορα Τραϊανό περί το 111 ή ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, «Ολυμπιάς», ΤΣΑΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ, Μητερικόν, τόμ. Α, σελ και τόμ. στ, σελ και BÖΗRΙΝGΕR, Chrysostomus und Olympias. KIRSCH, Saint Olympias. ED. VENABLES, Olympias, p Ρωμ. 16, Α Τιμ. 3, Α Τιμ. 3,

28 112 μ. Χ. 71 Βεβαίως σημαντικότερες είναι οι χριστιανικές μαρτυρίες σε έργα του Κλήμεντος του Αλεξανδρέως 72 και του Ωριγένους 73 καθώς και στη συριακή «Διδαχή τῶν Ἀποστόλων» 74, καθώς και στις Απόστολικές Διαταγές 75. Στη βυζαντινή περίοδο πλείστα ιστορικά κείμενα, αλλά και επιτάφιες επιγραφές, αποτελούν αδιάψευστες μαρτυρίες για την άνθηση του θεσμού των διακονισσών. Ιεροί Κανόνες τριών Οικουμενικών Συνόδων (Α, Δ και Πενθέκτης) αναφέρονται στην τάξη των γυναικών διακόνων. Ο ιθ κανόνας της Α εν Νικαία Οικουμενικής Συνόδου (325) έχει ως θέμα του την αναγκαιότητα αναβαπτισμού των Παυλικιανών, οι οποίοι επιστρέφουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Στο κείμενο του κανόνος γίνεται λόγος για τις διακόνισσες των Παυλικιανών και τον τρόπο εισδοχής τους στην Εκκλησία. Στην Δ εν Χαλκηδόνι Οικουμενική Σύνοδο (451) ο ιε κανών ορίζει «Διάκονον μή χειροτονεῖσθαι γυναῖκα πρό ἐτῶν τεσσαράκοντα, καί ταύτην μετ ἀκριβοῦς δοκιμασίας. Εἰ δέ γε δεξαμένη τήν χειροθεσίαν, καί χρόνον τινά παραμείνασα τῇ λειτουργίᾳ, ἑαυτήν ἐπιδῷ γάμῳ, ὑβρίσασα τήν τοῦ Θεοῦ χάριν, ἡ τοιαύτη ἀναθεματιζέσθω μετά τοῦ αὐτῇ συναφθέντος». Το περιεχόμενό του καταδεικνύει αφ ενός την ύπαρξη διακονισσών, και αφ ετέρου την προσπάθεια της Εκκλησίας να επιλύσει εμφανιζόμενα προβλήματα. Η εν Τρούλλῳ Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος στον ιδ και στον μ κανόνα ορίζει τις ηλικίες χειροτονίας των κληρικών και μοναχών και επαναλαμβάνει τον κανόνα της Χαλκηδόνας «ὁμοίως μήτε διακόνισσα πρό τῶν τεσσαράκοντα ἐτῶν χειροτονείσθω». Η εκκλησιαστική αυτή παράδοση δεν έπαυσε υφισταμένη στην Ανατολή, τόσο σε ελληνικές γυναικείες μονές, όσο και 71 ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, Η ρωμαϊκή πολιτεία και ο Χριστιανισμός μέχρι των μέσων του γ αιώνος, σ , 280 και Στρωματείς 3, 6, PG8, ΩΡΙΓΕΝΗ, Εις επιστολήν προς Ρωμαίους 10, 17 PG 14, Βλ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ, Πατρολογία, σ GUNK, Didascalia et Constitutiones Apostolourm, σ. 104 κ.ε. και σ ΚΛΗΜΕΝΤΟΣ ΡΩΜΗΣ, Οπερα, 8, 28 PG1, (Dup.)

29 σε περιοχές των λεγόμενων Προχαλκηδόνιων Εκκλησιών. Στη Δύση ο θεσμός μαρτυρείται από τον 5ο μέχρι και τον 11ο αιώνα. Η «μετ ἀκριβοῦς δοκιμασίας» εκλογή των διακονισσών γινόταν από τις τάξεις των μοναζουσών, των παρθένων, των χηρών και των συζύγων των επισκόπων. Κοινός τόπος όλων των βυζαντινών ευχολογιών στην περιγραφή της χειροτονίας των γυναικών διακόνων είναι ότι δεν έχει τα γνωρίσματα της χειροθεσίας κατώτερων κληρικών (αναγνώστου, ψάλτου, υποδιακόνου), αλλά τα ανάλογα της χειροτονίας των ανδρών διακόνων, ως ανώτερης μυστηριακής χειροτονίας. Πιο συγκεκριμένα η χειροτονία γίνεται εντός του ιερού βήματος με δύο καθιερωτικές ευχές του επισκόπου προ της αγίας Τραπέζης κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας και με την εκφώνηση «Ἡ Θεία Χάρις, ἡ τά ἀσθενῆ θεραπεύουσα καί τά ἐλλείποντα ἀναπληροῦσα». Στη χειροτονούμενη διακόνισσα παρέχεται ως επισφράγισμα το άμφιο του διακονικού ωραρίου 76. Ο γυναικείος κλήρος των διακονισσών δημιουγήθηκε για λόγους καθαρά ποιμαντικούς, δηλαδή για την κάλυψη της ιδιαίτερης ανάγκης ασφαλούς και ψυχολογικώς θετικότερης προσέγγισης και φροντίδας των γυναικών. Δεν είχαν ποτέ ιερατικά καθήκοντα και δεν προάγονταν στους βαθμούς του πρεσβυτέρου και του επισκόπου. Εν τούτοις ανήκαν στον ιερό κλήρο και συμπεριλαμβάνονταν στις σχετικές βυζαντινές νομικές διατάξεις. Η 6η Νεαρά του Ιουστινιάνειου Κώδικα έχει τον τίτλο «Περί τοῦ πῶς δεῖ χειροτονεῖσθαι τούς ἐπισκόπους καί πρεσβυτέρους καί διακόνους ἄρρενας καί θηλείας» και η 3η την επιγραφή «Περί τοῦ ὡρισμένον εἶναι τόν ἀριθμόν τῶν κληρικῶν τῆς ἁγιωτάτης μεγάλης Ἐκκλησίας», όπου ορίζεται ότι στο ναό της του Θεού Αγίας Σοφίας πρέπει να υπηρετούν 60 πρεσβύτεροι, 100 διάκονοι και 40 διακόνισσες Βλ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, Η «χειροτονία» ή «χειροθεσία των Διακονισσών», σ. 50 κ. ε. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, «Ο θεσμός των διακονισσών», σ , όπου και εκτενείς παραθέσεις σχετικών κειμένων ευχολογίων. 77 CR. SCHOELL - G. KROLLI, Corpus juris civilis, σ. 18, 21 και

30 Η αναφορά των τομέων της εκκλησιαστικής ζωής, στους οποίους οι γυναίκες διάκονοι προσέφεραν διαχρονικά τις υπηρεσίες τους αρκεί για να καταδείξει τη σπουδαιότητα του λειτουργήματός τους: α. Επίσκεψη, φροντίδα και μετάδοση των καρπών της χριστιανικής αγάπης σε ενδεείς και πενθούσες γυναίκες β. Ιεραποστολικό και κατηχητικό έργο προς τις γυναίκες που προετοιμάζονταν να βαπτισθούν. γ. Φροντίδα και εκπαίδευση ορφανών παιδιών. δ. Συνεργασία με τον επίσκοπο σε θέματα ποιμαντικά των γυναικών πιστών με γενική επίβλεψη όλων των προβλημάτων τους. ε. Επίσκεψη και ενίσχυση των φυλακισμένων. στ. Φροντίδα της ευπρέπειας, της διακόσμησης και της καθαριότητας των ναών. ζ. Διακονία στη βάπτιση των γυναικών με χρίση του σώματός τους, καθώς ο τελών τη βάπτιση ιερέας ή επίσκοπος έχριε μόνον το μέτωπο των βαπτιζομένων γυναικών για λόγους ευπρέπειας. η. Μετέφεραν τη θεία Κοινωνία και μεταλάμβαναν γυναίκες ασθενείς. θ. Λάμβαναν ενεργό μέρος στο σαβάνωμα, στην κήδευση και στον ενταφιασμό νεκρών γυναικών. Τα τελευταία χρόνια στην Ορθόδοξη Εκκλησία έχει εκδηλωθεί έντονη και σαφής η πρόθεση αναζωπύρωσης, ανανέωσης και επιστροφής του θεσμού των διακονισσών με διορθόδοξα συνέδρια 78 και εμπεριστατωμένες θεολογικές μελέτες Βλ. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, Το Διοθρόδοξον Θεολογικόν Συνέδριον, περί της θέσεως της γυναικός εν τη Ορθόδόξω Εκκλησία και περί του ζητήματος της χειροτονίας των γυναικών.πραγματοποιήθηκαν δύο Διασκέψεις Ορθοδόξων Γυναικών, η πρώτη το 1976 στην Ι. Μονή Αγάπια της Ρουμανίας και η δεύτερη το 1990 στα Χανιά, οι οποίες συμπεριέλαβαν το θέμα στις συνεδρίες τους όπως και τα Διορθόδοξα Συνέδρια το 1975 στο Ερεβάν Αρμενίας, το 1980 στη Ν. Υόρκη, το 1994 στη Λειβαδιά, το 1996 στην Αντίς Αμπέπα, το 1996 στη Δαμασκό και το 1997 στην Κωνσταντινούπολη. 79 ΓΙΟΚΑΡΙΝΗ, Η ιεροσύνη των γυναικών στο πλαίσιο της οικουμενικής κίνησης. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, Ἡ «χειροτονία» ή «χειροθεσία» των Διακονισσῶν. ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ, Ηρωίδες της χριστιανικής αγάπης

31 Η ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος έχει συστήσει Ειδική Συνοδική Επιτροπή Γυναικείων θεμάτων (Κανονισμός 153/2002), η οποία έχει διοργανώσει μέχρι τώρα τέσσερις Συνδιασκέψεις Γυναικών Εκπροσώπων Ιερών Μητροπόλεων 80. Πρόκειται επομένως περί θέματος επικαιρότητας και έντονου προβληματισμού με θετικά προμηνύματα επαναβίωσης του θεσμού των διακονισσών στη ζωή της σύγχρονης Ορθόδοξης Εκκλησίας. 80. Α Συνδιάσκεψη, Νέο Προκόπιο Ευβοίας, Οκτωβρίου 2002 Β Συνδιάσκεψη, Νεάπολη Θεσσαλονίκης, 3-5 Φεβρουαρίου Γ Συνδιάσκεψη, Βόλος, Ιουνίου Δ Συνδιάσκεψη, Αθήνα, 3-4 Ιουνίου

32 Κεφάλαιο Γ Ιστορικός σχολιασμός και θεολογική ανάλυση των Επιστολών του αγίου Χρυσοστόμου προς την Ολυμπιάδα 1. Επιστολή Α (ΙΑ ) 81 α. Γραμματολογικά Σύμφωνα με την πρώτη αρίθμηση είναι η υπ αριθμ. ια επιστολή. Εκδεδομένη βρίσκεται PG 52, ΕΠΕ 37, SC 13, 95, με την επιμέλεια της Anne-Marie Malingrey, στην οποία έκδοση παραπέμπουμε κατά το σχολιασμό όλων των επιστολών του Χρυσοστόμου προς την Ολυμπιάδα 82. Ως προμετωπίδα όλης της επιστολογραφίας τίθενται τα στοιχεία του αποστολέως και της παραλήπτριας: «Τῇ δεσποίνῃ μου τῇ αἰδεσιμωτάτῃ καί Θεοφιλεστάτῃ διακόνῳ Ὀλυμπιάδι Ἰωάννης ἐπίσκοπος ἐν Κυρίῳ χαίρειν». Ως τόπος συγγραφής υποτίθεται ο πρώτος σταθμός της εξορίας του Χρυσοστόμου, η Νίκαια, και ως χρόνος συγγραφής ο Ιούνιος του 404. Η μεταφορική βεβαίως χρήση θαλάσσιας ορολογίας στην αρχή της επιστολής, «νῦν κατά ῥοῦν ἡμῖν ἅπαντα φέρεται καί ἐξ οὐρίας πλέομεν», «ὕφαλοι καί σπιλάδες, στρόβιλοι καί καταιγίδες κρημνοί καί σκόπελοι καί διά τοιούτου πλέοντες πελάγους τῶν ἐν λιμένι σαλευόντων οὐδέν χεῖρον, διακείμεθα» 83, πιθανόν συνηγορεί στην διά θαλάσσης αρχική 81 Ένδειξη της πρώτης αρίθμησης. 82 Βλ. MALINGREY, Jean Chrysostome, Lettres a Olympias. 83 Ολυμπιάς-Επιστολή Α, SC 13, 95.1a

33 μετακίνηση του Ιωάννου από την Κωνσταντινούπολη στη Νίκαια και ίσως υποδηλώνει ότι η συγγραφή πραγματοποιήθηκε ή έστω ξεκίνησε κατά τη διάρκεια του «εν λόγῳ πλοῦ». β. Ιστορικές αναφορές σε πρόσωπα Η συνοδεία των επαρχικών αποτελούνταν από απόσπασμα της φρουράς του επάρχου της Κωνσταντινουπόλεως, με εντολή να τον συνοδεύσει στον τόπο της εξορίας, ο οποίος εξ αρχής δεν ήταν επακριβώς ορισμένος. Ο επίσκοπος Περγάμιος, μαθητής και πιστό πνευματικό τέκνο του Ιωάννου, συνοδός του στην πρώτη περίοδο της εξορίας, επιτελούσε συχνά έργο ταχυδρόμου και συνδέσμου με τη χρυσοστομική ομάδα της βασιλεύουσας 84. Προσπάθησε πολύ να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης του εξορισμένου πνευματικού του πατρός, τόσο ο ίδιος, όσο και πρόσωπα του οικογενειακού του περιβάλλοντος, όπως οι αδελφές του και ο γαμβρός του, πιθανόν ο διοικητής της Αρμενίας Σώπατρος 85. γ. Σχολιασμός περιεχομένου Τα τραγικά γεγονότα στην Κωνσταντινούπολη, τα οποία οδήγησαν στην αυτοκρατορική απόφαση της εξορίας του Ιωάννου του Χρυσοστόμου, βιώθηκαν από όλα τα εμπλεκόμενα πρόσωπα κατά διαφορετικό τρόπο. Ο συγκλονισμός της Ολυμπιάδος είναι απόλυτα κατανοητός για τον πνευματικό της πατέρα. Για το λόγο αυτό καθίσταται σαφής ο πρωταρχικός σκοπός και της παρούσης, αλλά και του συνόλου των επιστολών του προς τη διακόνισσά του 86. Ο Ιωάννης επιθυμούσε να την καθησυχάσει και να της εμπνεύσει την ελπίδα. Ο καθησυχασμός αφορούσε κατ αρχήν την προσωπική του υγεία, διότι η Ολυμπιάς γνώριζε τη 84 Ολυμπιάς-Επιστολή Α, SC 13, 95.1c. 85 ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Επιστολή 64, PG 52, 644 Βλ. και ΙΩΑΝΝΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, Επιστολή 4, PG 52, Για τη διάσταση της πνευματικής πατρότητος του ιερού Χρυσοστόμου βλ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, «Ο ιερός Χρυσόστομος», σ

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη

Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Κατευόδιο στο Γέροντα Σπυρίδωνα Μικραγιαννανίτη Δευτέρα, 11 Μάιος 2015 Άγιον Όρος Αδελφέ, πατέρα, γέροντα και ΦΙΛΕ, αγαπημένε μου Σπυρίδωνα καλή ανάπαυση και Καλή Ανάσταση. π. Τιμόθεος Ηλιάκης "Στις 04.10

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1: Εικονομαχία (727-843) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI

Β Ι Ο - Ε Ρ Γ Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και διαμένει στη Θεσσαλονίκη. Είναι έγγαμος με ένα παιδί. ΣΠOYΔEΣ AKAΔHMAΪKOI TITΛOI APIΣTOTEΛEIO ΠANEΠIΣTHMIO ΘEΣΣAΛONIKHΣ ΘEOΛOΓIKH ΣXOΛH TMHMA ΠOIMANTIKHΣ KAI KOINΩNIKHΣ ΘEOΛOΓIAΣ ΤΟΜΕΑΣ ΔΙΚΑΙΟ, ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΩΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013.

Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013. Η Μ Ε Ρ Ι Δ Α Διοργανωτές: «ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΙΝΟΜΑΙ ΟΔΟΔΕΙΚΤΗΣ ΣΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΚΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ» Σάββατο, 13 Δεκ. 2013 ΣΑΣ ΚΑΛΩΣΟΡΙΖΟΥΜΕ ΣΤΙΣ ΑΥΛΕΣ ΤΗΣ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΧΑΙΡΟΜΑΣΤΕ ΠΟΥ ΕΙΜΑΣΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΞΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΙΟΔΟ ΙΑΝΟΑΡΙΟ-ΦΒΡΟΑΡΙΟ 19 ΙΑΝΟΑΡΙΟ-13 ΦΒΡΟΑΡΙΟ 2015 2η ΟΡΘΗ ΠΑΝΑΛΗΨΗ ΗΜΡ.ΚΔΟΣΗΣ 20/01/2015 (Σύμφωνα με το Προγράμμα Σπουδών του Τμήματος Θεολογίας για το

Διαβάστε περισσότερα

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων

Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων 1 Ἰωάννης Ν. Λίλης Ἡ θεολογία τῆς ἑορτῆς τῶν Χριστουγέννων Ἀναμφισβήτητα τό πιό λαμπρό κομμάτι τῆς Ἐκκλησίας μᾶς εἶναι ὁ λειτουργικός της πλοῦτος. Κάθε μήνα, κάθε ἑβδομάδα, κάθε ἡμέρα ὁ λειτουργικός ἐκκλησιαστικός

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ Το Χρονολόγιο της Εικονομαχίας αναφέρεται στην θεολογική και πολιτική διαμάχη που ξέσπασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία τον 8 ο και 9 ο αιώνα, γύρω από τη λατρεία των χριστιανικών

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014. Together ΔΙΑΛΟΓΟΥ

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014. Together ΔΙΑΛΟΓΟΥ Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ 2014 ΚΕΝΤΡΟ διαχριστιανικου διαθρησκειακου διαπολιτισμικου ΔΙΑΛΟΓΟΥ Together ορθοδοξη προσεγγιση της οικουμενικης κινησης ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΚΕΝΤΡΟ TOGETHER Βασ. Ηρακλειου 14, 8 ος

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ

OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ OMIΛΙΑ ΠΑΝΙΕΡΟΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΚΙΤΙΟΥ Κ.Κ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟ Ρ.Ι.Κ Αγαπητοί μου Χριστιανοί, Σας ευχαριστώ που μου δίνεται σήμερα την ευκαιρία, να μοιραστώ μαζί σας τις σκέψεις και το όραμά μου για την Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη)

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Α Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ MURATORI Ο κατάλογος έχει ιδιαίτερη αξία για τον κανόνα της Κ. Διαθήκης. Είναι ο αρχαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΩΣ ΦΩΤΕΙΝΑ ΟΡΟΣΗΜΑ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΩΣ ΦΩΤΕΙΝΑ ΟΡΟΣΗΜΑ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ ΩΣ ΦΩΤΕΙΝΑ ΟΡΟΣΗΜΑ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου - Καθηγητού Η ελληνική παιδεία και ο πολιτισμός έχουν τη δική τους εορτή. Στις 30 Ιανουαρίου εορτάζουν μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα--

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007. http://www.ecclesia.gr/greeknews/default.asp. Ευχές στον Μακαριώτατο. Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων. ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Σελίδα 1 από 5 ΑΡΧΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ --Επιλέξτε Μήνα-- Αναζήτηση στο Αρχείο Ειδήσεων Αναζήτηση ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2007 Ευχές στον Μακαριώτατο Συνάντηση του Μακαριωτάτου με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Πληροφοριακό

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΘΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΞΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΙΟΔΟ ΣΠΤΜΒΡΙΟ 1 25 ΣΠΤΜΒΡΙΟ 2015 ΠΑΝΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΟΛΟΓΙΑΣ Αριθμ.Πρωτ.: 1582 Ημερομηνία: 30/06/2015 Ημερομηνία Μάθημα Διδάσκων Ώρα

Διαβάστε περισσότερα

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ

10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ 10. ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΚΛΗΡΙΚΩΝ Συντονιστής: Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Συμεών Βολιώτης, Θεολόγος Νομικός, Εφημέριος Ι.Ν. Αγ. Φανουρίου Ιλίου 11. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ Σ Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης

Υποχρεωτικά Εξ. Διδ. Μον. Πιστ.Μον. Διδάσκων. 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 1 ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014 2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ 31Υ006 Εισαγωγή στην Παλαιά Διαθήκη 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης 31Υ007 Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη & 1ο 4 4 Σωτ. Δεσπότης Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια

Τμήμα Θεολογίας. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια Τμήμα Θεολογίας Α.Π.Θ. Αννα Κόλτσιου Νικήτα Αναπλ. Καθηγήτρια ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Α. ΤΟΜΕΙΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΘΕΟΛΟΠΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΠΑΣ Τομέας Χριστ. Λατρείας, Αγωγής και Διαποιμάνσεως ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗ» Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 12: Επιστολή Ιούδα & Β Πέτρου Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 11 Ο Δέκατος Αιώνας (β μισό): Ρωμανός Β (959-963) Νικηφόρος Φωκάς (963-969) - Ιωάννης Τσιμισκής (969-976) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Βασικός

Διαβάστε περισσότερα

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Αυξάνονται και πληθύνονται οι χριστιανοί στην Κίνα. Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ο Χάο Τσαν έχει συνηθίσει να προσεύχεται μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας

Α. Ο εκκλησιασμός των μαθητών των σχολείων Α/θμιας και Β/θμιας ΘΕΜΑ: "Εκκλησιασμός και πρωινή προσευχή μαθητών" ΣΧΕΤ.: α) ΥΠΕΠΘ, Φ. 200.21/16/136240.26.11.1977 β) ΥΠΕΠΘ, Γ/6251/22-10-1979 γ) ΥΠΕΠΘ, Γ/2875/30-4-1981 δ) Π.Δ. 201/98 Με αφορμή ερωτήματα που τέθηκαν στο

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Υπατία Τετάρτη20 Νοεµβρίου 2013 Σχολικό έτος 2013-2014 Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Τµήµα Β1 Βιογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Ο Α και η Β τέλεσαν το γάμο

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες

11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες 11. Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Συλλογή-επιλογή:Μ. ΛΟΟΣ Μετάφραση: Μ. ΣΚΟΜΠΑ Επιµέλεια: Β. ΚΑΝΤΖΑΡΑ Κλεοπάτρα 69 30 π.χ. Αίγυπτος -Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.χ. Βασίλεψε στην Αίγυπτο

Διαβάστε περισσότερα

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ www.alambra.org.cy Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα, Λευκωσία, Τηλ: 22522457, Φαξ: 22526402 E-mail: koin.symalambras@cytanet.com.cy, Αρχαιολογικός Οικισμός Αλάμπρας Αιωνόβιο δέντρο, Φραγκοελιά Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -17 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: «Θανάτου εορτάζουμε νέκρωσιν...» (κεφ.12) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου. του ακαδημαϊκού έτους 2015-16,

Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου. του ακαδημαϊκού έτους 2015-16, ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Αριθμ.Πρωτ. 184 Ημερομηνία: 28/9/2015 Ε.Κ.Π.Α. /ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ/ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΩΝ ΕΞΑΜΗΝΩΝ Η διδασκαλία των μαθημάτων του χειμερινού εξάμηνου του ακαδημαϊκού

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα