Οι τέσσερεις Λόγοι στον Jacques Lacan.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι τέσσερεις Λόγοι στον Jacques Lacan."

Transcript

1 30 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Οι τέσσερεις Λόγοι στον Jacques Lacan. Θάνος Λίποβατς Πάντειο Πανεπιστήµιο Σηµείο εκκίνησης για τον ορισµό του Λόγου είναι το ερώτηµα, το οποίο αντιµετωπίζει κάθε επιθυµούν υποκείµενο: Ποιος είναι ο Άλλος, τι θέλει από µένα, γιατί αποτυγχάνει η συνάντηση µαζί του; Αυτό παραπέµπει στο ερώτηµα της φιλοσοφίας για τη σχέση του Είναι µε το Σκέπτεσθαι, στην επιµονή της αµφιβολίας. Ένας Λόγος είναι µία µορφή της απάντησης, 1 και δεν υπάρχει καµία απάντηση, που δεν έχει µία κριτική σχέση µε άλλες δυνατές απαντήσεις. εν υπάρχει έτσι κανένας Λόγος χωρίς ένα πρόβληµα, και ένας λόγος υπάρχει µόνον µέσα σ ένα πλαίσιο πολλών Λόγων. Η κατάσταση 2 µέσα στην οποία διαδραµατίζεται ο Λόγος, περιέχει υπόρρητα ήδη το ερώτηµα και την αµφιβολία που εκφράζει ο Άλλος. Αλλά πώς µπορεί να διατυπωθεί µια θεωρία του ασυνείδητου επιθυµείν στο πλαίσιο ενός Λόγου; 3 Υπάρχει εδώ µία αντίφαση, γιατί το ασυνείδητο είναι πάντα «εξωτερικό» και αρθρώνεται µέσω του σηµαίνοντος στα ενδιάµεσα κενά του συνειδητού Λόγου ως διακοπτόµενη απόλαυση, ενώ ο Λόγος διατυπώνεται στο επίπεδο του σηµαινόµενου. Συνεπεία αυτής της αντίφασης κάθε Λόγος συγκροτείται µέσω µιας ιδιαίτερης αυταπάτης, τίθενται δε εξ αρχής δύο ερωτήµατα: 4 Πώς µπορεί ένα οµιλούν υποκείµενο, που είναι µε το διχασµό του ένα ασυνείδητο αποτέλεσµα του σηµαίνοντος, να καταλάβει µία θέση µέσα στον Λόγο; Πώς µπορεί να εκφέρει ένας Λόγος πραγµατικά (µερικώς) το ασυνείδητο, δίχως να το απαρνηθεί; Σε σχέση µε την πρώτη ερώτηση πρέπει να διευκρινισθεί, ότι ο Λόγος αρθρώνεται στο επίπεδο του αιτήµατος και όχι της επιθυµίας ή της ορµής και αυτό συνεπάγεται θεµελιακά µία φαντασιακή διάσταση. Αλλά το φαντασιακό δεν υπάρχει ανεξάρτητα από το σηµαίνον, και εδώ πρέπει να διατυπωθεί µια κριτική απέναντι στον Lacan, όταν συρρικνώνει το σηµαίνον 5 µόνον στο συµβολικό της γλώσσας. Γιατί το σηµαίνον (στον ενικό) δρα τόσο στο πραγµατικό όσο και στο συµβολικό και το φαντασιακό επίπεδο: δεν είναι απλώς ένα κοµµάτι της γλώσσας, όπως στον Saussure (το σηµαίνον στον πληθυντικό), αλλά αυτό που προέρχεται από τον πραγµατικόν Άλλο ως κάτι το «σηµαίνον». Ως «καθαρό» σηµαίνον είναι επίσης απόλαυση και οδύνη/πόνος, που βρίσκεται στον εσώτερο πυρήνα του υποκειµένου, πέραν από την φαντασιακή σχέση του µε τον Άλλο, από τον οποίον ποτέ δεν «γλιτώνει» εντελώς, και εµπρός στον οποίον πρέπει να σταµατήσει και να κρατήσει ένα όριον. Έτσι το αίτηµα του Άλλου δεν αποκλείει την επιθυµία, αλλά τη συνοδεύει. Οι υπαρξιακές δοµές (ψύχωση, διαστροφή, νεύρωση, µετουσίωση) 6 παριστάνουν τις τέσσερις δυνατές µορφές παράκαµψης της έλλειψης. Μέσα από αυτές τις µορφές η επιθυµία του υποκειµένου αρθρώνεται µέσω του λόγου/σηµαίνοντος, και ως τέτοια εγγράφεται στον Λόγο. Για να απαντήσει στο δεύτερο ερώτηµα ο Lacan διατύπωσε την θεωρία των τεσσάρων λόγων, οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο επικαλύπτουν και γενικεύουν τον προβληµατισµό των υπαρξιακών δοµών. Όµως, ένας Λόγος είναι κάτι περισσότερο από µια εκφορά ή ένα εκφερόµενο, είναι µία κατάσταση, που καθορίζεται δοµικά από τέσσερα ερωτήµατα: ποιος είναι ο φορέας του Λόγου, ποιος είναι ο Άλλος στον οποίον απευθύνεται, τι αποτέλεσµα έχει επάνω του ο Λόγος και ποιο είναι το εκφερόµενο. 7 Αυτές οι ερωτήσεις ορίζουν τέσσερεις θέσεις, στις οποίες ο Ο Θ. Λίποβατς είναι Καθηγητής στο Τµήµα Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήµιο και διδάσκει Πολιτική Ψυχολογία

2 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 31 Lacan βρίσκει τη σηµαίνουσα δοµή του Πράγµατος στο ασυνείδητο: συγκεκριµένα το θραύσµα του πρωταρχικού αντικειµένου (τη Μητέρα), το διχασµένο υποκείµενο (πίσω από το οποίο κρύβεται η ορµή του θανάτου και ο φαλλός), το Όνοµα του Πατέρα (ο συµβολικός, απών πατέρας), το Ιδεώδες του εγώ (ο πραγµατικός, παρών πατέρας). 8 Αυτή η τετράδα µπορεί να υπάρχει και «χωρίς λόγια», 9 ως η παρουσία ορισµένων θεµελιακών στάσεων, προτάσεων και πράξεων. Ξεκινώντας από τον ψυχαναλυτικό Λόγο, οι τέσσερις θέσεις καθορίζονται ως εξής: Ο ρών «πράκτωρ»: Είναι η πράξη του Λόγου, ο τόπος του επιθυµείν. Εδώ εµφανίζεται, ως θέτειν του σηµαίνοντος µέσα στο σηµαινόµενο, το νόηµα, και αυτό σηµαίνει µία πράξη µετουσίωσης, τον συµβολικό ευνουχισµό. Ο Άλλος: Είναι ο τόπος αυτού που θέτει σε ερώτηση την τάξη του συµβολικού και του κόσµου. Αυτός που είναι ο φορέας του Λόγου είναι «σηµαίνων» για τον Αλλον. Η Παραγωγή (της απόλαυσης/οδύνης): Είναι το αποτέλεσµα του Λόγου επάνω στον Αλλον. Η απόλαυση, διαφορετικά από την ευχαρίστηση, είναι η εµπειρία της ορµής του θανάτου, όπως εκδηλώνεται ως ριζική έλλειψη µέσα στο πραγµατικό, ως η δηµιουργικότητα, που ενέχει την οδύνη και την εµπειρία του συµβολικού ευνουχισµού. Η Αλήθεια: 10 Είναι αυτό που δίνει στον Λόγο του δρώντος συνοχή, µέσω της οποίας διαφαίνεται η εικοτολογική µορφή του. Είναι η συµβολικά κατασκευασµένη αλήθεια της ιστορίας των απαρνήσεων και απωθήσεων του δρώντος. Σε κάθε Λόγο δηµιουργείται η αυταπάτη µίας ολότητας, όµως αυτό που τίθεται πράγµατι ως σηµαίνον, δεν είναι µία γνώση του κόσµου, αλλά το σηµαίνον ως τέτοιο. Αυτό εξαρτάται µεν από την αναπάντεχη εµφάνιση του Άλλου, όµως δηµιουργείται η απάτη/παγίδα µιας γνώσης περί της απόλαυσης. Κάθε Λόγος αρθρώνεται ως µία αλυσίδα σηµαινόντων γύρω από το πραγµατικό που την προκαλεί, και χαρακτηρίζεται από µία αδυνατότητα και µία αδυναµία. Η αδυνατότητα χαρακτηρίζει το συµβάν του Λόγου, που συνδέεται µε το ερώτηµα του Άλλου. Η εκδίπλωση µιας τάξης του κόσµου εξαρτάται πάντα από τον αναπάντεχο και «µη εγκόσµιο», ανοίκειο χαρακτήρα του ερωτήµατος. Η αδυναµία από την άλλη σηµαίνει ότι η αλήθεια του Λόγου αντιφάσκει µε τ αποτελέσµατά του: αυτό που είναι για τον δρώντα σηµαίνον, δεν είναι το αποτέλεσµα που παράγεται στον Άλλον. Έτσι αποτυγχάνεται µερικώς ο στόχος του Λόγου. Ο Lacan µιλάει εδώ για την µπάρα, που στα πλαίσια του Λόγου χωρίζει την απόλαυση, την παραγωγή, από την αλήθεια. 11 Οι Λόγοι είναι οι µορφές µε τις οποίες τα υποκείµενα προσπαθούν να συλ-λάβουν το πραγµατικό, το αδύνατο. Αυτό αποτυγχάνει ξανά και ξανά, αλλά οδηγεί επίσης µερικώς και σε αποτελέσµατα, και πρέπει ν αρχίζει κανείς κάτω από διαφορετικές συνθήκες πάλι από την αρχή. Αν ο Freud µιλάει για τρία αδύνατα επαγγέλµατα: το κυβερνάν, το παιδαγωγείν και το ψυχαναλύειν, 12 αυτό, γιατί δεν µπορεί να υπάρξει σ αυτά µία θετική γνώση και κινούνται στα όρια της αποτυχίας ή της απάτης, εφόσον απαιτούν την τέχνη του κρίνειν και της διάγνωσης. Σ αυτά ο Lacan βλέπει τους Λόγους του κυρίου, της πανεπιστηµιακής γνώσης και του ψυχαναλυτή. Σ αυτή τη σειρά πρόσθεσε και τον Λόγο της υστερίας: είναι αδύνατο να αναγκάσει κανείς κάποιον να επιθυµήσει πραγµατικά κάτι. Αναλύοντας τη δοµή του Λόγου ο Lacan προϋποθέτει ότι το ασυνείδητο σηµαίνει την ύπαρξη µιας γνώσης που δεν γνωρίζει εαυτόν. 13 Αυτή η γνώση είναι η πρωτογενής διαδικασία, η ασυνείδητη µη-γνώση που σχηµατίζει το σηµείο εκκίνησης της ψυχαναλυτικής θεωρίας και πράξης, και σχηµατίζει µέσω της δοµής της τη µήτρα όλων των µορφών επιθυµίας, είναι µία δοµή παρόµοια µε αυτήν της γλώσσας, µία σειρά σηµαινόντων. Η ασυνείδητη γνώση S2, της οποίας η απαρχή είναι αδύνατον να εντοπισθεί, τοποθετείται αρχικά στον Άλλον, και υπάρχει πραγµατικά. Τα σηµαίνοντα που τη συγκροτούν, ορίζονται διαφορικά ανάµεσα τους, και χαρακτηρίζονται από µια δυϊκή, ψηφιακή µορφή. Το υποκείµενο εξαφανίζεται µέσα σ αυτή τη

3 32 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο διφορούµενη σχετικότητα, δεν µπορεί να ονοµασθεί, να προσδιορισθεί. Εκτός εάν υπάρξει ένα ιδιαίτερο σηµαίνον, που ως εξαίρεση αυτοορίζεται και έτσι προσδίδει στη γνώση µια συνοχή, από την οποίαν µπορεί να κρατηθεί το υποκείµενο. 14 Η διαφοροποίηση, η εµφάνιση του κύριου σηµαίνοντος S1 και της διαφοράς του µε το S2, σταµατούν το ασταµάτητο γλύστρηµα των σηµαινόντων. 15 To S1 αντιπροσωπεύει τότε το διχασµένο υποκείµενο $ (που ο Lacan διαγράφει µε µία µπάρα) απέναντι σ ένα άλλο σηµαίνον S2. Αυτό σηµαίνει ότι το υποκείµενο µπορεί να κατανοηθεί µόνον ως ένα παράγωγον του σηµαίνοντος, ως µία σχέση ανάµεσα σε δύο σηµαίνοντα. Το S1 µπορεί να εννοηθεί στα πλαίσια του ψυχαναλυτικού Λόγου ως το όνοµα του πατέρα, αλλά αλλάζει η σηµασία του (όπως και όλων των άλλων σηµαινόντων) µε τον εκάστοτε Λόγο. Η υπαγωγή του υποκειµένου στο σηµαίνον έχει ως αποτέλεσµα τον συµβολικό ευνουχισµό του και την «πτώση» ενός υπολοίπου, ενός «απορρίµµατος», που δεν ενσωµατώνεται, αυτό είναι τότε το ασυνείδητο, άπιαστο «αντικείµενο µικρό a» της επιθυµίας. Ο Λόγος του Κυρίου. Είναι ο Λόγος της πολιτικής. Συγκροτείται στο τέλος µιας µετουσιωτικής διαδικασίας, που έχει διακοπεί. Μετουσίωση σηµαίνει για το υποκείµενο, να εκτεθεί στη δοκιµασία του Πραγµατικού και να µην προσπαθεί να απορρίψει, ν απαρνηθεί ή ν απωθήσει την έλλειψη, την οδύνη, το θάνατο και το κακό ως κάτι το µη υπαρκτό. Όµως, αυτό από την άλλη απαιτεί την αµφισβήτηση τους µέσα στον κόσµο, και αυτό δεν το κάνει ο κύριος (S1). Εκτέθηκε βέβαια στο Πραγµατικό στο παρελθόν, όµως δεν θέλει να το συνεχίσει αυτό, αλλά να απολαµβάνει τα προνόµια της κυριαρχίας. Η αλήθεια του Λόγου αυτού διατυπώνεται ως: «Όλοι οφείλουν να υποτάσσονται στο Νόµο» 16 (εδώ, ο «Νόµος» εµφανίζεται ως κυριαρχία και ο διχασµός του υποκειµένου του κυρίου $ απωθείται). Εδώ η φαντασίωση της ολότητας συγκροτεί ως µία ενότητα τον κόσµο, και ο παραδοσιακός, αυταρχικός πολιτικός Λόγος απωθεί την έλλειψη και την αδικία στις κυριαρχικές σχέσεις, τις οποίες εκλογικεύει ιδεολογικά. Κυριαρχεί δε η ιδέα ότι η γνώση (S2) µπορεί να κατασκευάσει µία ολότητα. Όµως, στην πλευρά του Άλλου προκαλεί ο κύριος να εµφανισθεί κάτι, που είναι επέκεινα του οργανωµένου κόσµου και του Νόµου, η ύπαρξη της απόλαυσης: είναι η παραγωγή της υπεραπόλαυσης (a), του αντικειµένου της επιθυµίας. Όµως, ο κύριος αποτυγχάνει: 17 δεν µπορεί να µεταφέρει στον Άλλο την αλήθεια του, µέσω της φαντασιακής ταύτισης του µε το κύριο σηµαίνον του Νόµου την απωθεί. Η αλήθεια του έγκειται στην αυτο-κυριαρχία, δηλ. στην απάρνηση του υποκειµενικού του διχασµού. Η καθήλωση στη φαντασίωση της ολότητας (της ολικής κυριαρχίας του κόσµου), που υπο-στηρίζει τη εικόνα του κόσµου, εµποδίζει τόσο την µετουσίωση του Άλλου όσο και τη συνέχιση της δικιάς του µετουσίωσης. Αντίθετα, πιστεύει ότι ο Άλλος, που δεν έχει µετουσιώσει, τού οφείλει κάτι, την υπεραπόλαυση (το αντικείµενο των µερικών ορµών), την οποίαν όµως πραγµοποιεί και φετιχοποιεί σε ένα εργαλείο της απόλαυσης και της εξουσίας, που αρπάζει βίαια από τον Άλλο. ηλ. η απόλαυση του κυρίου είναι καθηλωµένη στη φαλλική απόλαυση, που ενέχει τη σεξουαλικότητα και την κυριαρχία µαζί, και έτσι αποκλείει τη δυνατότητα µιας άλλης απόλαυσης, της απόλαυσης του Άλλου, της απόλαυσης του καθαρού σηµαίνοντος και της ασυνείδητης γνώσης (του Πράγµατος επέκεινα του αντικειµένου, της µετουσίωσης και της µη ταυτισιακής αγάπης). Ο κύριος όµως έχει µετουσιώσει, είναι συµβολικά ευνουχισµένος, δηλ. έχει παραιτηθεί από την απόλυτη, µυθική, σεξουαλική απόλαυση (της µητέρας). Γι αυτό η «πιο υψηλή» ιστορική µορφή του κυρίου είναι ο πλατωνικός βασιλεύς φιλόσοφος, σε αντίθεση µε τον διαστροφικό τύραννο, που πιστεύει ότι γι αυτόν «είναι το παν δυνατόν». Αλλά ενάντια σε ορισµένες διατυπώσεις του Lacan (στη συνέχεια του Hegel και του Marx) δεν αφήνει το προϊόν του κυριαρχικού Λόγου στον υπηρέτη. Αντίθετα, ο κύριος, αφού

4 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 33 πρώτα τη γνώρισε, έχασε την καθαρή, µη φαλλική απόλαυση, επειδή καθηλώθηκε στη φαντασίωση της κυριαρχίας, 18 και γι αυτό ο υπηρέτης του «οφείλει» κάτι. Από την άλλη ο κύριος εµφανίζεται στον υπηρέτη ως ο κάτοχος του φαλλού, ως το επιθυµητόν σηµαίνον S1, που παράγει την απάτη µιας µυθικής γνώσης, την αυταπάτη µιας (τέλειας) σεξουαλικής σχέσης (την αρµονική σχέση ανάµεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, τον άνθρωπο και τη φύση, τον κύριο και τον υπηρέτη, κτλ.), και ότι αυτό είναι το «µυστικό» του κυρίου. Από εδώ απορρέει η φαντασίωση του φόνου του πρωταρχικού πατέρα, του φόνου του κυρίου, όταν ο υπηρέτης επιµένει σε µία ψυχαναγκαστική, νευρωτική στάση. Ο υπηρέτης (S2) γνωρίζει ωστόσο ότι η «σεξουαλική σχέση» (ως κάτι το κλειστό, αρµονικό, συµπληρωµατικό Όλον) δεν υπάρχει. 19 Ο κύριος επιτρέπει στον Άλλο (τον υπηρέτη), να είναι φορέας αυτής της γνώσης, που ο ίδιος απεχθάνεται και της οποίας τις συνέπειες θέλει να συγκαλύψει, επειδή «δεν θέλει να την ξέρει». Ως συµβολικά ευνουχισµένος, εµφανίζεται ως εκείνος που θυσιάστηκε (γνώρισε νικηφόρα τη βία, το πρόσωπο του θανάτου) και «πλήρωσε» για τους άλλους, που δεν έκαναν αυτήν την εµπειρία. Έτσι, θεµελιώνει την τάξη, την ενότητα και την ειρήνη στην παραδοσιακή κοινότητα µέσω του χαρίσµατος του, και γι αυτό γίνεται αντικείµενο της λατρείας των άλλων. Ο κύριος δεν κατέχει µια πραγµατική δύναµη, αλλά µια τυπική 20 (θεσµική) εξουσία επάνω στον Άλλο, µέσω της εκµετάλλευσης και της αλλοτρίωσης του, στον οποίον επιβάλλει να εργάζεται γι αυτόν. Στο βαθµό που λειτουργεί ως φετίχ και αντικείµενο του θαυµασµού, εξαναγκάζει, στην παραδοσιακή, κλειστή κοινότητα, τον Άλλο να παράγει µερικώς ένα έργον µετουσίωσης. Έτσι, συνεισφέρει µερικώς στο έργον πολιτισµού. Εδώ διαφαίνεται ο διφορούµενος χαρακτήρας κάθε Λόγου. Αλλά αυτός ο Λόγος χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη του αδύνατου: από το ότι ο κύριος απεχθάνεται τη γνώση του Άλλου για την ύπαρξη της έλλειψης. Όµως, δεν συνεπάγεται κανένα µίσος, εφόσον κανείς δεν θέλει να ταυτισθεί µαζί του. Έτσι, ο κύριος (στην παραδοσιακή κοινότητα) «διατηρεί» και «στηρίζει» την καθηµερινότητα των ανθρώπων, τους αφήνει να ζουν όπως πάντα, δεν είναι βολονταριστής. Αυτός ο Λόγος δεν παράγει µια νέα, θεµελιακή, σηµαίνουσα «πράξη» (µέσω της αντιµετώπισης του πραγµατικού), αλλά την φαλλική επιθυµία (όχι την αγάπη). Αντίθετα, µόνο ο ψυχαναλυτικός Λόγος µπορεί να παράγει µία σηµαίνουσα «πράξη», ένα νέο κύριο σηµαίνον (S1) στον Άλλο. Το κύριο σηµαίνον γίνεται όµως στον Λόγο του κυρίου σηµαίνον της κυριαρχίας, εφόσον φαίνεται να τίθεται από το ίδιο το υποκείµενο του κυρίου (υπέρτατη κυριαρχία: souveraineté) αντί να τίθεται από τον Άλλο στο υποκείµενο (δώρο αγάπης). Μπορεί όµως να λάβει χώραν µία τοπική πρόοδος, όταν υπάρξει µία µετάθεση των σηµαινόντων: όταν το S1 εγκαταλείψει τον τόπο του διατάσσειν (επάνω αριστερά), του δρώντος δράστη, και τοποθετηθεί σ αυτόν το σηµαίνον της γνώσης S2, ενώ το S1 καταλάβει τον τόπο της απωθηµένης αλήθειας. Τότε το αντικείµενο (a) καταλαµβάνει τον τόπο του Αλλου (επάνω δεξιά), και το υποκείµενο $ τον τόπο της παραγωγής (κάτω δεξιά): έτσι αναδύεται ο Λόγος του πανεπιστηµίου, της γνώσης, στον οποίον απωθείται το σηµαίνον της ιαφοράς, του επιθυµείν (S1 στον τόπο της αλήθειας, κάτω αριστερά). Αυτός ο Λόγος διατυµπανίζει ως «πρόοδο» την ουδετερότητα και την αντικειµενικότητα της γνώσης απέναντι στον Λόγο του κυρίου (κάτι που µερικώς ισχύει). εν απαιτούνται εδώ θυσίες, αφού δοκιµάζεται η ύπαρξη του ίδιου του υποκειµένου. Ο Λόγος της πανεπιστηµιακής γνώσης. Είναι ο Λόγος της διανόησης και της ηθικής. Η αλήθεια του διατυπώνεται ως: «Οφείλει κανείς να γυρεύει διαρκώς την αυθεντία και το υπέρτατο κύρος». 21 Όχι την εξουσία του κυρίου, που πολύ νωρίς σταµάτησε την µετουσίωση της επιθυµίας του, αλλά την «αληθή, εσωτερική» αυθεντία της γνώσης (το πρωτότυπο είναι η σοφία στην αρχαία Στοά). Αυτό αντιφάσκει όµως µε

5 34 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο την έννοια του Ασυνείδητου, γιατί αυτή η αυθεντία είναι αδύνατον να επιτευχθεί ως Ιδεώδες. Το Αδύνατον εκφράζεται εδώ ως µίσος της µη γνώσης και ως αδυνατότητα της απόλαυσης. Εδώ, κυριαρχεί στη θέση του δρώντα η γνώση S2, και ο Άλλος υποφέρει κάτω από την κυριαρχία του: καταπιέζεται, γίνεται το αντικείµενο (µικρό) a της οδύνης και του µόχθου που «εκπίπτει», ως το τίµηµα για την απόκτηση της γνώσης µέσα στους θεσµούς (µάθησης, διοίκησης, οργάνωσης, κτλ.). Είναι το τίµηµα για την «πρόοδο του νεωτερικού πολιτισµού». 22 Εδώ, ο Lacan τοποθετεί τους φοιτητές και γενικά όλους τους ανθρώπους, που πρέπει συνεχώς να διευρύνουν τις γνώσεις τους. Αυτός ο Λόγος είναι κατ εξοχήν ο νεωτερικός Λόγος (γραφειοκρατία, τεχνοκρατία), των οποίων πρόδροµος υπήρξε το µεσαιωνικό πανεπιστήµιο. Ο Άλλος υποκύπτει εδώ στην επιθυµία της αυθεντίας της γνώσης και στην αυταπάτη, ότι «ο Άλλος δεν ξέρει», ενώ κάθε υποκείµενο γνωρίζει πάντα ασυνείδητα. Η «µη γνώση» (ως το απωθηµένο ασυνείδητο) εµφανίζεται τότε ως σύµπτωµα, ως το υποφέρον υποκείµενο $, που αποτελεί το προϊόν αυτού του Λόγου. Αυτό το σύµπτωµα έχει κοινωνικό χαρακτήρα, είναι η «δυσφορία µέσα στον πολιτισµό», 23 που κάνει εκείνη την «αυθεντία» να εµφανίζεται ως προβληµατική. Ο πανεπιστηµιακός Λόγος υποχρεώνει τον Άλλο να αισθανθεί ως υποκείµενο την έλλειψη του. Το ίδιο ισχύει και για τον δρώντα, που δεν είναι τίποτ άλλο από συσσωρευµένη γνώση (και ιδιοκτησία, αυθεντία) S2. Η ιδιαιτερότητα αυτού του Λόγου έγκειται στο ότι εδώ το απωθηµένο σηµαίνον S1 λειτουργεί και ως πρότυπο ταύτισης. Έτσι, δηµιουργείται φαινοµενικά η εντύπωση, ότι τα πανεπιστήµια είναι οι φύλακες της γνώσης των «µεγάλων συγγραφέων», και γι αυτό οι τελευταίοι γίνονται το σηµείο αναφοράς της «αληθούς γνώσης». Όµως, αυτός ο Λόγος απαγορεύει την επιπλέον µετουσίωση, που ανήκει αποκλειστικά στις αυθεντίες. Έτσι, αυτός ο Λόγος δεν αφήνει ούτε τον δρώντα ούτε τον Άλλο να έχει πρωτογενή πρόσβαση στη µετουσίωση, και αυτό συσχετίζεται µε την µερική αποτυχία κάθε παιδαγωγικής και µαθησιακής µεθόδου, εφόσον το ιδεώδες είναι ανέφικτο. Η αποτυχία 24 και η ανηµπόρια αυτή εκδηλώνεται ως έλλειψη, ως το βάραθρο στο οποίο χάνεται το υποκείµενο, όταν πιστεύει ότι οφείλει να υπο-θέτει έναν δηµιουργό, αυτουργό της γνώσης. Ο δρών εδώ υποχρεώνει τον Άλλο να κάνει την εµπειρία της «έλλειψης» του, γιατί η µετουσιωµένη γνώση (το γραπτό κείµενο), που έχει ιδιοποιηθεί ο δρών, είναι αδύνατον να µεταδοθεί στον Άλλο. Αυτός που θέλει να µάθει πρέπει ο ίδιος να µάθει να εργάζεται µε τα κείµενα για να µάθει. Η αλήθεια αυτού του Λόγου είναι το απωθηµένο σηµαίνον S1 του Νόµου, που λειτουργεί ως ένα τυραννικό υπερ-εγώ και παράγει µίσος. 25 Ο καθένας µισεί τον Άλλον εδώ, γιατί τον υποψιάζεται ότι «δεν ξέρει αρκετά». Ωστόσο, οι θεσµοί της γνώσης, που µεταφέρουν µια ήδη συγκροτηµένη γνώση (ως «έργον», ως το «γράµµα»), δεν αποκλείουν µια κριτική σκέψη, και αντιτίθενται στο Λόγο του κυρίου, του άµεσου κυρίαρχου. Αυτός ο Λόγος δεν είναι ένας τόπος µετουσίωσης, όµως εγείρει την απαίτηση για µιαν άλλη, «πνευµατική» κυριαρχία, αυθεντία και ολική µετουσίωση, όπου ενυπάρχει και µια δυνατότητα χειραφέτησης. εν ενέχει µια πραγµατική αλλά µια τυπική 26 (θεσµική) εξουσία, που, ως ο φορέας της γνώσης µέσα στον πολιτισµό, εκφράζεται µέσα από την δυσφορία των υποκειµένων που υπόκεινται σ αυτόν. Όταν κυριαρχεί ανεξέλεγκτα και απόλυτα, παράγει ιδεολογία και τροµοκρατία. Η ιδεολογία έχει τότε µια απάντηση για όλα, το κάθε τι έχει «αξία» και «νόηµα» και το παν γίνεται αντικείµενο ερµηνείας και εξήγησης. Η δυσφορία εκφράζεται τότε ως ανοµία µε τη µορφή της εγκληµατικότητας, των ναρκογόνων εξαρτήσεων, της απώλειας νοήµατος και προσανατολισµού, ή ως η προσπάθεια κατάργησης του ονόµατος του πατέρα µέσα από µια ισοπεδωτική, αναγωγιστική, ορθολογιστική στάση. Το υποκείµενο µπορεί να ξεφύγει από τη δυσφορία, αν έλθει στον τόπο του Άλλου. Μόνο µέσω της τοπικής προόδου προς τον Λόγο της ψυχανάλυσης αρχίζει το υποκείµενο να υπάρχει, και αυτό σηµαίνει την εγκατάλειψη της περιορισµένης, µονοδιάστατης ορθολογικότητας ενός υποκείµενου που είναι ταυτόν µε τον εαυτό του.

6 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 35 Το διφορούµενο αυτού του Λόγου εκφράζεται ωστόσο στο ότι ο κριτικός και ο υπαρξιακός φιλοσοφικός Λόγος, που πρέπει να κατανοηθεί ως το ερωτάν και το κρίνειν, παριστάνει µια εναλλακτική µορφή του ιδίου Λόγου. Αυτό συµβαίνει, όταν αυτός ο Λόγος παραιτείται από την τυπική εξουσία του, και έτσι έχει ως αποτέλεσµα µια πραγµατική ιστορική παρέµβαση ως σηµαίνουσα πράξη και απόφαση. Οι διάφορες µορφές φιλοσοφικού Λόγου ωστόσο, κατά κανόνα, λίγο περιορίζουν στην πράξη τις αρνητικές πτυχές του πανεπιστηµιακού Λόγου. Ο φιλοσοφικός Λόγος που κατέχεται από την αυταπάτη της «µη κυριαρχικής επικοινωνίας», απαρνείται το βάρος του πραγµατικού και τείνει να περιορίζει τα πάντα στην συνειδητή γνώση, την επικοινωνία και την καλή θέληση. Συνέπεια αυτού όµως είναι αναπόφευκτα η αναπαραγωγή των Λόγων της υστερίας και του κυρίου. Έτσι, στη νεωτερικότητα ο λόγος της γνώσης αναπαράγει τον κυριαρχικό Λόγο γινόµενος συνένοχος του, εφόσον του προσφέρει νέες µορφές νοµιµοποίησης, που στηρίζονται επάνω στον εξιδανικευµένο ορθό Λόγο, στην παραγωγικότητα, στην ιδεολογία της προόδου και της ευηµερίας. Ο Λόγος της υστερίας. Το ερώτηµα της σχέσης του είναι µε το σκέπτεσθαι είναι το υστερικό ερώτηµα, µε το οποίο το υποκείµενο εισήλθε στην ιστορία. Είναι ο Λόγος της νεωτερικής (εµπειρικήςφορµαλιστικής) επιστήµης και της νεωτερικής τέχνης. Το ερώτηµα αυτό του νοήµατος και του επιθυµείν οδηγεί έτσι στην ανάδυση του υποκειµένου. Σ αυτό τον Λόγο τίθεται επίσης το ερώτηµα αναφορικά µε τη δυνατότητα της «σεξουαλικής σχέσης» και της σεξουαλικής ταυτότητας. 27 Το υστερικό υποκείµενο $ (κατ αρχήν η γυναίκα) «ξεσκεπάζει» τη σχέση του Λόγου του κυρίου µε την απόλαυση. Ενώ στον Λόγο αυτό η γνώση του Άλλου είναι ο σκλάβος, που εργάζεται για να παράγει τα µέσα της απόλαυσης για τον κύριο, στον Λόγο της υστερίας η γνώση S2 είναι στον τόπο της παραγωγής. Στο βαθµό που το υποκείµενο, από τη φύση του διχασµένο, υστερικό, χωρίς στήριγµα, έρχεται στην κυρίαρχη θέση του δρώντος, αλλοτριώνεται από το σηµαίνον S1, που είναι τώρα στη θέση του Άλλου, και αρνείται να γίνει ο φορέας του. 28 Το υστερικό υποκείµενο αναγκάζει τον Άλλο να παράγει µία γνώση, για να απαντήσει το ερώτηµά του ξανά και ξανά. Τον φέρνει µε τις ερωτήσεις, τις προκλήσεις του ή τη σιωπή και την απεργία του, στη θέση να ενδιαφερθεί ο ίδιος για τη γνώση και να την επιθυµήσει. 29 Το υποκείµενο επιθυµεί όµως ένα πράγµα, την επιθυµία του Άλλου: θέλει να ξέρει ο Άλλος ότι το υποκείµενο παριστάνει γι αυτόν το πολυτιµότερο πράγµα. 30 Όµως η αλήθεια του υποκειµένου είναι απωθηµένη, είναι η απώθηση του αντικειµένου a της επιθυµίας, µπροστά στο οποίο το υποκείµενο τρέπεται εις φυγήν, επειδή έχει άγχος ότι δεν είναι αρκετά επιθυµητό. Η επιθυµία ως η επιθυµία του Άλλου δεν είναι η επιθυµία του κυρίου, η πηγή της βρίσκεται στο Λόγο της υστερίας. Η γλώσσα είναι αυτή που εισάγει µία αβεβαιότητα, µία έλλειψη στο πραγµατικό, που υστερικοποιεί έτσι το διχασµένο υποκείµενο και το κάνει να επιθυµεί την έλλειψη ως έλλειψη του Άλλου, γιατί η ύπαρξη της στον Άλλο εγγυάται την ύπαρξη της και στο υποκείµενο. 31 Η γνώση που παράγει ο Λόγος αυτός είναι η νεωτερική επιστήµη, µία µη ολοκληρωµένη γνώση που δεν γνωρίζει την αλήθεια του υποκειµένου. Η αλήθεια αυτού του Λόγου διατυπώνεται ως: «Αυτό που έχει σηµασία είναι το αντικείµενο ως υπερ-απόλαυση, και οφείλει κανείς να αναζητά την ευχαρίστηση». 32 Όµως, το αντικείµενο της επιθυµίας απωθείται και η απόλαυση περιορίζεται στην ευχαρίστηση. Αντί τούτου, παράγεται µία γνώση S2, ως η ατέρµων διαδικασία της γνώσης. Αυτός ο Λόγος αποτυγχάνει στο ότι η παραγόµενη γνώση είναι ανίκανη να εµπνευσθεί από την επιθυµία, δηλ. εδώ το υποκείµενο είναι ανίκανο ν απολαύσει, ν αγαπήσει και ν αγαπηθεί. Το κύριο σηµαίνον S1 και το υποκείµενο $ έχουν διαγραφεί από την επιστήµη και το όνοµα του πατέρα απορρίπτεται από την νεωτερικότητα. Όµως, είναι παρόντα: το υποκείµενο

7 36 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο στη θέση του δρώντος έχει ήδη µετουσιώσει, αλλά δρα έτσι, ώστε ο Άλλος δεν µπορεί να το παρασύρει σε πιο πολύ µετουσίωση. Για ν αποφύγει τον συµβολικό ευνουχισµό, το υποκείµενο τον φορτώνει στον Άλλο: ισχυρίζεται ότι ο Άλλος θέλει την κυριαρχία, και τον προκαλεί να το δείχνει αυτό συνεχώς, µέσω της παραγωγής µιας γνώσης. Εδώ, έγκειται η εµπειριστική, «άπιστη», ωφελιµιστική, κακή θέληση του υστερικού υποκειµένου ενάντια στον συµβολικό Νόµο και η ευχαρίστηση της ίντριγκας, όπως και η µείξη εξουσίας και σεξουαλικότητας. Το υποκείµενο κυριαρχείται από αµφίρροπα συναισθήµατα αγάπης και µίσους απέναντι στον Άλλον. Εξιδανικεύει και «αγαπά» τον Άλλον, ως ένα «υποκείµενο που υποτίθεται ότι γνωρίζει», δηλ. ως έναν εξιδανικευµένο, φαντασιακό πατέρα, τον οποίον προκαλεί να παράγει µία γνώση. Αλλά αυτή η γνώση είναι ανίκανη να έχει πρόσβαση στην αλήθεια του υποκειµένου (στο απωθηµένο αντικείµενο), η γνώση και η αλήθεια είναι εδώ χωρισµένες, εφόσον «η επιστήµη δεν σκέπτεται». Το αδύνατον εδώ εκφράζει το ότι το υποκείµενο είναι εξαρτηµένο από το απρόβλεπτο κύριο σηµαίνον S1 στη θέση του Άλλου, τον οποίο δεν µπορεί να εξαναγκάσει να το επιθυµήσει ή να το αγαπήσει. Το υποκείµενο δεν θέλει εδώ να παραιτηθεί από την ευχαρίστηση του και έτσι να γνωρίσει την αλήθεια του. Για να µπορεί να απολαύσει πρέπει να υπάρξει τουλάχιστον ένας που έχει µετουσιώσει, ο κύριος, που παραιτήθηκε από την απόλαυση και εγγυάται τη γοητεία των σχέσεων κυριαρχίας και θυσίας. Το υποκείµενο δεν κατέχει καµία άµεση, αλλά µία έµµεση, πραγµατική εξουσία, 33 στο βαθµό που υποβοηθάει στον Άλλο την ανάπτυξη της εξουσίας. Έτσι, αναπαράγει τον Λόγο του κυρίου, ωστόσο το στοιχείο της πρόκλησης του κυρίου ενέχει ως τέτοιο και τη δυνατότητα της αποδυνάµωσης και αµφισβήτησης του απόλυτου κυρίου, µε µερικώς θετικά αποτελέσµατα. Το διχασµένο, υστερικό υποκείµενο είναι η δηµόσια κοινή γνώµη ή η µάζα 34 των καταναλωτών, όπου τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης και τα κόµµατα αναπαράγουν αυτόν τον Λόγο και αναπαράγονται από αυτόν. Αυτός ο Λόγος είναι από την άλλη ο τόπος της νευρωτικής ταύτισης, της ταυτιστικής αγάπης µέσα στη µάζα. Το σύµπτωµα, η µισαγάπη είναι η αλήθεια της γνώσης της επιστήµης, και σε κάθε νεύρωση υπάρχει ένας υστερικός πυρήνας. Το υποκείµενο, που ως σύµπτωµα παραµένει ξένο αλλά εντοπίσιµο µέσα στον Λόγο του, ενώ παράγεται η αυταπάτη, 35 ότι η γνώση είναι το αντικείµενο της επιθυµίας. Αυτή η «επιθυµία για γνώση» είναι ο µύθος, δηλ. ο µύθος του Οιδίποδα, και ο κύριος είναι ένα προϊόν του Λόγου της υστερίας. εν υπάρχει όµως µία ιδιαίτερη επιθυµία για γνώση, γιατί, αν υπάρχει το ασυνείδητο, τότε υπάρχει µια γνώση που αρκεί, και αυτό που µετράει, είναι ο τρόπος µε τον οποίον αναφέρεται κανείς σ αυτήν. Η µετουσίωση σηµαίνει στο υποκείµενο τότε, να θέσει τη γνώση ως το «γράµµα», το έργον. Αντί τούτου το υποκείµενο αφήνει εδώ να παραχθεί στον Άλλον η γνώση, για να «συγκολλήσει» το διχασµό του και να εξαφανισθεί πίσω από αυτήν τη γνώση. Αλλά η γνώση της επιστήµης είναι ανολοκλήρωτη και µπορεί να µεταδοθεί στον Άλλο, δεν είναι µία ολοκληρωµένη µυστική γνώση, που απαιτεί την µύηση, όπως στις παγανιστικές θρησκείες. Το υποκείµενο εδώ είναι το καθαρό, αστήρικτο υποκείµενο του ασυνείδητου, που υστερικοποιείται εξαιτίας του φορµαλισµού και της αφαιρετικότητας της νεωτερικής επιστήµης και τέχνης. Είναι το ανοµικό υποκείµενο του «Αντι-οιδίποδα», µία µηχανή ορµών και επιθυµιών, χωρίς Νόµο και χωρίς πίστη, για το οποίο «όλα είναι δυνατά» («anything goes ). Εδώ βρίσκεται και το προβληµατικό στοιχείο ορισµένων φεµινιστικών ιδεολογιών, µέσω της προγραµµατικής κατάργησης του ονόµατος του πατέρα και της διαφοράς των φύλων. Βέβαια δεν µπορούν να «καταργηθούν» πραγµατικά, εφόσον κανένας πολιτισµός δεν µπορεί να λειτουργήσει χωρίς αυτές τις συµβολικές διαµεσολαβήσεις. Αλλά η ανοµία ενός τµήµατος της νεολαίας και η ισοπέδωση των φύλων οδηγούν στη µετανεωτερική κοινωνία στην κατάργηση του ηθικού, δηλ. του συµβολικού Νόµου και της µετουσιωτικής επιθυµίας, και της αντικατάστασης τους από τη βία και

8 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 37 τον γυµνό υπολογισµό της εξουσίας, καθώς και στην εξαφάνιση του ερωτισµού και της αγάπης από τις ανθρώπινες σχέσεις. Αν το σηµαίνον S1 έλθει στη θέση του δρώντα, αγνοεί τον διχασµό και το ερώτηµα το υποκειµένου, και το απωθεί ως την κρυφή του αλήθεια, τότε εγκαθίσταται ως (φαινοµενικά) υπέρτατος κυρίαρχος (sovereign), ως ένα «αυτόνοµο» υποκείµενο. Από την άλλη η ανηµπόρια και η ανικανότητα να ελεγχθεί το αντικείµενο της επιθυµίας στον υστερικό Λόγο, οδηγεί στο να εµφανίζεται στο υποκείµενο η γνώση ως πολύτιµη, έτσι µπορεί η γνώση αυτή να έλθει στην θέση του δρώντα, και να παράγει το Λόγο της γνώσης, στον οποίο το ερώτηµα του υποκειµένου διαγράφεται. Αλλά η αδυνατότητα της πραγµατοποίησης των απαιτήσεων του υστερικού υποκειµένου µπορεί τέλος να το οδηγήσουν να τοποθετηθεί στον τόπο του Αλλου. Εδώ η απόλαυση/οδύνη, το αντικείµενο a ως η ορµή του θανάτου πλέον, έρχεται στην κυρίαρχη θέση του δρώντος. Το υποκείµενο επιτέλους µπορεί να απολαύσει, να υποφέρει, να µετουσιώσει και να γνωρίσει την αλήθεια της επιθυµίας του: αυτός είναι ο Λόγος της ψυχανάλυσης. O Λόγος της ψυχανάλυσης. Ο ψυχαναλυτικός Λόγος είναι ο µοναδικός Λόγος που παράγει µία σηµαίνουσα πράξη, την αλήθεια του υποκειµένου, η οποία ως τέτοια δεν απαρνείται το ασυνείδητο. Παράγει στον Άλλο (τον αναλυόµενο) το κύριο σηµαίνον S1, µε το οποίο αυτός ταυτίζεται φαντασιακά, αφήνει δηλ. µέσω της επιθυµίας να αναδυθεί στον Άλλον ένα σηµαίνον που δεν ελέγχεται από µια συνειδητή γνώση. Το εκφερόµενο του ασυνείδητου υποστηρίζεται εδώ από το αποτέλεσµα της εκφοράς του στον Άλλο. 36 Ένας τέτοιος Λόγος εκφέρει το ασυνείδητο µόνον τότε, όταν το εκφερόµενο δεν διαψεύδεται από την πράξη της εκφοράς. Αυτό οφείλει δε να έχει ως συνέπεια και να προκαλεί την εµπειρία της απόλαυσης και της οδύνης. Στον ψυχαναλυτικό Λόγο η γνώση S2 είναι στη θέση της αλήθειας, δηλ. µόνον έτσι µπορεί κανείς να µάθει κάτι για την αλήθεια της επιθυµίας του υποκειµένου. Η αλήθεια εδώ δεν είναι ποτέ µία, ένα κλειστό όλον, είναι µισό τσιτάτο και µισό ερµηνεία, κάτι το µερικό, ένας «µισόλογος». 37 Αυτό συµβαδίζει µε την επανεγγραφή του S1, ως του συµβολικού Νόµου, του Ηθικού, στον Άλλον. Η µετουσίωση δε που ξεκινάει εδώ, δεν είναι µία καθαρή µετουσίωση. Από τον τόπο της αλήθειας αφυπνίζεται έτσι η µη ταυτιστική αγάπη, δηλ. εκείνη η αγάπη που δεν συρρικνώνεται στο µίσος ή στη µισαγάπη, και δεν εξαφανίζεται µέσα στη φαλλική επιθυµία. Από την άλλη η επιθυµία του ψυχαναλυτή δεν είναι «καθαρή», γιατί αυτό θα σήµαινε την εξιδανίκευση και την απολυτοποίηση της επιθυµίας ως τέτοιας, καθώς και την κατάργηση του ίδιου του Νόµου. 38 Ο ψυχαναλυτικός Λόγος είναι ο Λόγος, στον οποίον ο συµβολικός (ηθικός, πολιτικός) Νόµος, σε αντίθεση µε τον Λόγο του κυρίου, επανεγγράφεται. Ο Νόµος δεν είναι έτσι ένα «εποικοδόµηµα» της κυριαρχίας, αλλά αυτό που την περιορίζει και τη θέτει υπό αµφισβήτηση, χωρίς να ταυτίζεται µε το σαδιστικό υπερ-εγώ (στη διαπίστωση αυτή έγκειται η προσφορά του Lacan). Συγχρόνως όµως, ο Νόµος δεν µπορεί να λειτουργήσει χωρίς την «αίγλη», το κύρος και την αυθεντία που του ανήκει. Αυτό ισχύει ενάντια στην ορθολογιστική και λειτουργιστική, «πολύ δηµοκρατική» κατανόηση του ικαίου και του Νόµου, που περιορίζει αναγωγιστικά την ανάδυση του Νόµου µόνο σε συνειδητές διαδικασίες επικοινωνίας. Αυτό που εδώ απωθείται είναι το πραγµατικό: το υπόβαθρο της περατότητας, της ορµής του θανάτου και των δυνητικών οριακών εµπειριών του υποκειµένου, που κείται επέκεινα του λόγου και της εικόνας. Ο Νόµος είναι αναγκαστικά εκεί, πριν από κάθε συνειδητή απόφαση, για να εγγράψει µέσω της γλώσσας την ελάχιστη έλλειψη και διαφορά µέσα στο πραγµατικό, είναι η αρχική υπερβατολογική συνθήκη της κοινής πραγµατικότητας των ανθρώπων, έτσι ώστε ο κόσµος να µην

9 38 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο κατακλύζεται συνεχώς από καταστροφές και κρίσεις. Ο Νόµος προφυλάσσει από το «γυµνό» πραγµατικό: η πηγή του Νόµου είναι η απαγόρευση της αιµοµιξίας και του φόνου. Το Πράγµα, το πρωταρχικό κάτι-όλον, στη θέση του οποίου έρχεται αρχικά µερικώς η µητέρα, πρέπει να διαχωρισθεί, να διαγραφεί, για να αναδυθεί η επιθυµία µέσω της έλλειψης. Εδώ, αναδύεται ο ορθός Λόγος και η θέληση. Η υψηλή επιβλητικότητα του Νόµου αντιστοιχεί τόσο στην µονοθεϊστική αποµάγευση του κόσµου όσο και στην ορθολογική εκκοσµίκευση της νεωτερικότητας. Αντιπαρατίθεται ωστόσο στην κοινωνιολογίστικη εµµένεια του Νόµου µέσω της αναγωγής του στις στάσεις των εγω-κεντρικών, υπολογιστικών υποκειµένων, που απωθούν την έλλειψη και το ασυνείδητο τους. 39 Η αλήθεια αυτού του Λόγου διατυπώνεται ως: «Η ασυνείδητη γνώση έχει µία σηµασία και την απολαµβάνει κανείς, µπορεί να εκφράσει την αλήθεια της επιθυµίας του υποκειµένου». 40 Η γνώση S2 θέτει ως αποτέλεσµα του Λόγου το κύριο σηµαίνον S1, όµως από εδώ η γνώση γίνεται ένα γράµµα, µία γραφή, ένας λόγος που εγγράφεται ως η ιστορία του υποκειµένου και δεν εξαφανίζεται. Ο δρών, ο αναλυτής προσκαλεί τον αναλυόµενο να παράγει ένα έργον µετουσίωσης, δηλ. να παράγει ένα νέο S1, κάτι που έχει ως συνέπεια την ταύτιση του µε τον συµβολικό πατέρα. Η αδυναµία, η ανικανότητα αυτού του Λόγου, έγκειται στο ότι ο αναλυτής µπορεί να κάνει δυνατή τη µετουσίωση στον αναλυόµενο, αλλά δεν µπορεί να την επιβάλλει, και για να πραγµατοποιηθεί πρέπει το υποκείµενο να κάνει µία διεργασία πένθους. Έτσι, σ αυτόν τον Λόγο υπάρχει µία διάζευξη ανάµεσα στην επιθυµία και στην πραγµατοποιηθείσα ελευθερία (αυτή η διάζευξη υπάρχει δοµικά ανάµεσα στις δύο θέσεις, κάτω αριστερά και δεξιά, ανάµεσα στον τόπο της παραγωγής και στον τόπο της αλήθειας, σε όλους του Λόγους). Ο αναλυτής είναι εδώ το αντικείµενο a, αλλά όχι ως αντικείµενο της επιθυµίας, αλλά ως ένα θραύσµα του Πράγµατος (της ορµής του θανάτου). 41 Έτσι εξυψώνει το αντικείµενο a στην «αξιοσύνη του Πράγµατος», κάτι που είναι και ο ορισµός της µετουσίωσης, του υψηλού (sublime). O αναλυόµενος ως ένα διχασµένο υποκείµενο $ στη θέση του Άλλου εκτελεί από τη µεριά του µία δηµιουργική πράξη στον τόπο του συµβολικού Άλλου και παράγει το έργον, το γράµµα. Όλ αυτά δεν προϋποθέτουν καµία δεξιότητα, κυριαρχία ή µύηση: ο αναλυτικός Λόγος είναι το «αναποδογύρισµα» του Λόγου του κυρίου. Σ αυτόν τον Λόγο είναι δυνατή η εµπειρία της καθαρής απόλαυσης του σηµαίνοντος πέραν από τη φαλλική απόλαυση, δηλ. η σεξουαλική και η µετουσιωτική απόλαυση διαχωρίζονται, χωρίς να έρθουν σε αντίθεση η µία µε την άλλη. Όµως, ο Λόγος του κυρίου ξαναγυρίζει, όταν σταµατήσει η διαδικασία της µετουσίωσης. Το αδύνατον, το πραγµατικό, που εγγράφεται εδώ (όπως και σε κάθε Λόγο), έγκειται στο ότι ο Λόγος αυτός τον εκ-φέρει ο «κανείς», ένα αποστασιοποιηµένο, όχι άµεσα ορατό πρόσωπο, που «υποτίθεται» ότι είναι ο αναλυτής, ο οποίος φέρει και την ευθύνη των λόγων του. Αυτή η τεχνική της απόστασης/απουσίας, που συνδέει το καθολικό του Λόγου µε το ατοµικό του υποκειµένου, κινείται ωστόσο στα όρια της αποτυχίας και της απάτης, όπως και κάθε Λόγος. Ο Λόγος αυτός επιτρέπει µία συνεπή µετουσίωση. Έτσι, πραγµατοποιείται µία σηµαίνουσα πράξη, που µαρτυρεί ότι αυτός ο Λόγος ενέχει µία πραγµατική εξουσία 42 που είναι άτυπη, ενέχει δηλ. τη δύναµη και την ισχύ του πραγµατικού να επιτυγχάνει τη ρήξη µε το παρελθόν, να το ξαναγράφει και να ανανεώνει την επιθυµία. Είναι ο τόπος της ηθικής στην οποίαν ο συµβολικός Νόµος εγγυάται την επιθυµία και τη στηρίζει. Έτσι, ο ψυχαναλυτικός Λόγος αποκτά (ατοµικά και συλλογικά) µία σηµασία που δρά µέσα στην ιστορία. Τα υποκείµενα γίνονται ικανά εδώ να παράγουν ένα έργον µετουσίωσης. 43 Ο ψυχαναλυτικός Λόγος ορίζεται από αυτό που λαµβάνει χώραν στη διάρκεια της συνεδρίας ανάµεσα στον αναλυτή και τον αναλυόµενο. Αλλά οι αναλυτές πρέπει ακόµα να έχουν σχέσεις ανάµεσα τους, δηλ. να εισάγουν θεσµούς και ιδρύµατα εκπαίδευσης. Εδώ, εµφανίζεται το όριο όχι της ψυχανάλυσης, αλλά των ψυχαναλυτών ως υποκειµένων. Γιατί συνήθως δεν µπορούν

10 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 39 να τελειώσουν τη µεταβίβαση ανάµεσα τους και µε τους ιδρυτές. ηλ. δεν µπορούν στην πράξη να διακρίνουν ανάµεσα στους διαφορετικούς Λόγους. Έτσι, έξω από το χώρο της ψυχαναλυτικής συνεδρίας, αναποδογυρίζουν την ψυχαναλυτική στάση, τον τρόπο σκέψης και τις έννοιες της στον Λόγο του κυρίου, της γνώσης, ή της υστερίας. Εξ ου και οι αµοιβαίοι αποκλεισµοί και αφορισµοί. Αυτό ούτως ή άλλως αντιφάσκει µε τις επιπτώσεις που µπορεί να έχει η ψυχανάλυση ως θεωρία και πράξη στο χώρο του κοινωνικού πράττειν και του φιλοσοφικού ή καλλιτεχνικού ποιείν. Γιατί οι συνέπειες της είναι κριτικής φύσης, εφόσον ερωτούν όλους τους θεσµούς και τους τρόπους σκέψης για τα απωθηµένα τους σηµεία, και καταδεικνύουν τις αµφισηµίες τους. Οι ίδιοι οι αναλυτές µπορούν όµως µόνο τότε να έχουν µε τον εαυτό τους µία κριτική σχέση, όταν έρχονται σε ένα συνεχή διάλογο µε την κριτική και υπαρξιακή φιλοσοφία. Αυτή η σχέση έχει τις ιδιαιτερότητες της ωστόσο, γιατί η ψυχανάλυση µπορεί να επιτύχει κάτι, όταν παραδόξως σιωπά για ορισµένα ερωτήµατα, και αυτή η σιωπή ενέχει υπόρρητα την έγκληση του υποκειµένου, να στραφεί στο ερώτηµα της φιλοσοφίας, για να βρει έναν τρόπο λύσης. Οι τέσσερεις Λόγοι 44 είναι ιδεοτυπικές µορφές Λόγων, που συγκροτούν ένα πλαίσιο για την έκφραση του επιθυµείν, του πράττειν, του σκέπτεσθαι και του ποιείν των υποκειµένων στην καθηµερινότητα. Η κατασκευή αυτή ξεφεύγει από τον παραδοσιακό αναγωγισµό των ψυχαναλυτικών ερµηνειών των πολιτισµικών δραστηριοτήτων. Οι κλινικές κατηγορίες της νεύρωσης, της διαστροφής και της ψύχωσης αποτελούν ιδιαίτερες υπαρξιακές δοµές της επιθυµίας των υποκειµένων, οι οποίες δεν ταυτίζονται ακριβώς µε τους τέσσερεις Λόγους, όµως οι τελευταίοι µπορούν να συµπεριλάβουν µορφές των υπαρξιακών δοµών και να τις εξηγήσουν, ή να τις µεταβάλουν. Από την άλλη τόσο ο Freud όσο και ο Lacan κατανοούν την πολιτιστική δηµιουργία των υποκειµένων στο χώρο της τέχνης, της θρησκείας, της επιστήµης και της φιλοσοφίας, ως µορφές µετουσίωσης. Οι τρεις ανωτέρω υπαρξιακές δοµές και ως τέταρτη η µετουσίωση µπορούν να ορισθούν σύµφωνα µε τον ιδιαίτερο τρόπο που παρακάµπτουν την έλλειψη. Η µετουσίωση είναι η απλή άρνηση 45 της έλλειψης µέσω της δηµιουργίας ενός έργου που την αναγνωρίζει ταυτόχρονα. Αντίθετα, η νεύρωση απωθεί 46 την έλλειψη µέσω του συµπτώµατος, η διαστροφή την απαρνείται 47 µέσω του φετίχ, ενώ η ψύχωση την απορρίπτει 48 µέσω της παραίσθησης. Η φροϋδική έννοια της µετουσίωσης συνδέει ωστόσο τις προαναφερθείσες πολιτιστικές µορφές µετουσίωσης µε µια µορφή των υπαρξιακών δοµών, δηλ. οι µετουσιωτικές µορφές στηρίζονται αρχικά στις υπαρξιακές δοµές, τις οποίες συγχρόνως σχετικοποιούν και υπονοµεύουν. Ο Lacan επεξεργάσθηκε και συστηµατοποίσε παραπέρα αυτή τη σκέψη, χωρίς να γίνει ξεκάθαρος. Η καθαρή µετουσίωση, πάντα µερική, υπερβαίνει την εκάστοτε υπαρξιακή δοµή, δίνοντας ένα κοµµάτι ελευθερίας στο υποκείµενο. Αν δεν το κάνει, τότε αποτυγχάνει και παραµένει ένα σύµπτωµα, ένα φετίχ, µία παραίσθηση. Στο πλαίσιο των Λόγων, η αποτυχηµένη µετουσίωση είναι µία ιδεολογία στο χώρο του κυρίου, της υστερίας, ή της γνώσης. Μπορεί να εντοπίσει κανείς στην τέχνη (και στη πρόδροµο της, τη µαγεία) τους µηχανισµούς της απώθησης της έλλειψης και το έργον τέχνης ως σύµπτωµα, στην (παγανιστική) θρησκεία τους µηχανισµούς της απάρνησης και τη λατρεία των φετίχ, στη (φορµαλιστική) επιστήµη τους µηχανισµούς της απόρριψης και την κατασκευή αυτοαναφορικών συστηµάτων. 49 Αλλά σ αυτές τις επιδόσεις συνυπάρχουν και οι άλλοι µηχανισµοί, π.χ. στις θρησκείες παίζουν ψυχαναγκαστικά, υστερικά, παρανοϊκά και καταθλιπτικά στοιχεία, στις τέχνες φετιχιστικά, σχιζοειδή στοιχεία, στις επιστήµες ψυχαναγκαστικά, σαδιστικά στοιχεία ένα ρόλο. Αν λάβει κανείς υπόψη του όλ αυτά, τότε η ανάλυση της παραγωγής και της πρόσληψης της τέχνης, της θρησκείας και της επιστήµης σύµφωνα µε τους τέσσερεις Λόγους, απαιτεί µία λεπτή, διαφοροποιηµένη εργασία µακριά από κλισέ, η οποία ανακαλύπτει µέσα στα ίδια τα έργα τα στοιχεία των Λόγων µέσα στην πολλαπλότητα τους. Όµως, δεν είναι το παν εξηγήσιµο από

11 40 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο τους Λόγους! Αυτό που έχει πάν απ όλα σηµασία είναι να καταδειχθεί η στιγµή της µετουσίωσης, της αλήθειας, όπου ένα πολιτιστικό προϊόν δωρίζει στα υποκείµενα κάτι Νέο και Απελευθερωτικό. Αυτό τα κάνει ικανά να ξανανακαλύψουν την επιθυµία τους, πέραν από την απώθηση, την απάρνηση ή την απόρριψη της έλλειψης, ή πέραν από τον Λόγο του κυρίου, της υστερίας ή της γνώσης, παρ όλον ότι αυτές οι µορφές δεν µπορούν ποτέ να εξαφανισθούν. Η πολιτική και ηθική σηµασία 50 των ψυχαναλυτικά θεµελιωµένων Λόγων, που είναι επίσης µορφές του πράττειν, έγκειται στο ότι επιτρέπουν στα υποκείµενα να ενσωµατώσουν σ αυτούς τόσο τους µικρο-, όσο και τους µακρο-λόγους, και να κατανοήσουν τη διαδικασία της ιστορίας ως κάτι, που δεν συνεπάγεται αποκλειστικά ούτε την απόλυτη αλλοτρίωση, ούτε την τελική υπέρβαση της µέσω µιας «νοµοτέλειας» της ιστορίας. Η µονοθεϊστική αποϊεροποίηση του κόσµου και η δυνατότητα να οργανωθεί ένας δικαιότερος κόσµος µέσα από την παράδοση του ορθού Λόγου, είναι αυτά που η ψυχανάλυση προϋποθέτει, ενώ η ίδια σιωπά γιαυτά, για να µην απαρνηθεί το ασυνείδητο και προδώσει την ελευθερία του υποκειµένου. Έτσι η νεωτερικότητα είναι ο τόπος διεργασίας πένθους, που πρέπει ν αποχαιρετίζει, την αυταπάτη της φαντασιακής αρµονικής σχέσης των ανθρώπων µε τη φύση, τους παγανιστικούς θεούς, τον αυταρχικό θεό, ή την υποστασιοποιηµένη κοινότητα. Αλλά η νεωτερικότητα δεν είναι ούτε ο τόπος όπου µία φετιχοποιηµένη τεχνολογική πρόοδος συνεισφέρει στο θρίαµβο του Λόγου της γνώσης, ούτε η σκηνή όπου υστερικά υποκείµενα, χωρίς Νόµο και πίστη θεωρούν ότι τα πάντα είναι δυνατά, επιτρεπτά. Αν η νεωτερική δηµοκρατία και η ηθική του πολίτη που συνεπάγεται, δεν θέλει πλέον να ξέρει τίποτα για την έννοια της αλήθειας, του συµβολικού Νόµου και της δικαιοσύνης, τότε η φιλοσοφία πρέπει να στοχαστεί επάνω σ αυτό το ερώτηµα. Αν ο φιλοσοφικός Λόγος πάρει στα σοβαρά τον ψυχαναλυτικό Λόγο (κάτι που προς το παρόν δεν φαίνεται να ισχύει) όπως επίσης και το ερωτούν υποκείµενο, τότε υπάρχει ίσως η ελπίδα να απαντήσει µερικώς σ εκείνη την απορία της δηµοκρατίας. Η αλήθεια στην ψυχανάλυση δεν σηµαίνει την κυριαρχία του ιδεώδους επάνω στον εαυτόν και στους άλλους, και η διάζευξη ανάµεσα στην αλήθεια και τη γνώση ή ανάµεσα στην αλήθεια και την ελευθερία παραµένει πάντα το σύµπτωµα της νεωτερικότητας. Στον Λόγο του κυρίου αντιστοιχεί αρχικά ο µεταφυσικός, 51 κλασικός Λόγος του παραδοσιακού κόσµου, στον οποίο κυριαρχούν ένας κλειστός, ιεραρχικός κόσµος και ένας κυκλικός χρόνος χωρίς ιστορία και ιστορική συνείδηση. Είναι επίσης ο Λόγος της πολιτικής θεολογίας στη νεωτερικότητα. Αν ο Λόγος του κυρίου ενσωµατώσει τους Λόγους της γνώσης και της υστερίας, οδηγεί στον ολοκληρωτικό Λόγο. Στον Λόγο της υστερίας αντιστοιχεί από την άλλη ο εµπειριστικός 52 Λόγος της επιστήµης, που δεν γνωρίζει καµία αλήθεια και εκφράζεται ιστοριστικά ή δοµιστικά. Ο Λόγος αυτός είναι συνένοχος του Λόγου του κυρίου, αλλά συγχρόνως τον αµφισβητεί µε παλινδροµικό τρόπο. Σ αυτό τον Λόγο, το υποκείµενο δεν θέλει να µετουσιώσει παραπέρα, αλλά παραιτείται από την πολιτική και ηθική µεταβολή του κόσµου, χάρι της ιδιώτευσης. Είναι επίσης ο λόγος της νεωτερικής χειραφέτησης και των αυταπατών της, στο βαθµό που παραµένει εγκλωβισµένη σ έναν τυφλό µανιχαϊσµό, που κηρύττει τη βίαιη εξάλειψη της έλλειψης. Απέναντι σ αυτόν, ο Λόγος της γνώσης εµφορείται από την επιθυµία για ολική µετουσίωση, που εξιδανικεύει τη γνώση. Είναι ο Λόγος της χειραφέτησης, του απόλυτα δίκαιου Νόµου. Εδώ πηγάζει αρχικά µία ερµηνευτική 53 γνώση, αλλά και µία κριτική σκέψη, που προέρχεται από την αµφισβήτηση του Λόγου του κυρίου. Αυτό γίνεται µε το σκοπό να τον αντικαταστήσει, όπως συµβαίνει µε την πολιτική φιλοσοφία, αλλά σηµαίνει και µία πρόοδο. Από την άλλη όµως συµβαδίζει και µε την ανάπτυξη των µηχανισµών πειθάρχησης, ασφάλειας και ελέγχου. Ωστόσο, η κριτική, φιλοσοφική σκέψη µπορεί εδώ να βρει ένα σηµείο εκκίνησης και να ξεπεράσει τη λογική αυτού του Λόγου, µόνον όταν ανοιχτεί στον Λόγο της ψυχανάλυσης, και δεν

12 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 41 εκλογικεύσει το πραγµατικό και την έλλειψη. Ο Λόγος της γνώσης δέχεται ότι υπάρχει η δεξιότητα και η αυθεντία των µεγάλων διδασκάλων, αλλά και η µη αυθεντία του Άλλου, η οποία ενέχει µία αλήθεια επίσης. Αντίθετα, από τους Λόγους του κυρίου και της υστερίας λέγει στο υποκείµενο, ότι µπορεί να ικανοποιήσει την επιθυµία του για γνώση όταν φθάσει να γνωρίζει, µέσω της µετουσιωτικής εµπειρίας της έλλειψης. Η «επιθυµία για γνώση» είναι συγχρόνως το κοινωνικό σύµπτωµα, αυτό που προκαλεί τα υποκείµενα ν ασχοληθούν µε αυτό, για ν ανακαλύψουν την αλήθεια που συγκαλύπτει. 54 Στον ψυχαναλυτικό Λόγο το αντικείµενο a θεµελιώνεται επάνω στη γνώση του ασυνείδητου, και επιτρέπει στο υποκείµενο (ως σύµπτωµα) την µετουσίωση και τη δεξιότητα. Έτσι η φιλοσοφική σκέψη µπορεί να εκφρασθεί, εφόσον αναγνωρίζει το ασυνείδητο, και ξεκινώντας από το ερώτηµα του Άλλου, να εκφέρει την αλήθεια ολοκληρωµένα. Ο ψυχαναλυτικός Λόγος είναι τέλος ο µόνος Λόγος που ανακαλύπτει την ιστορία, 55 και αποτελεί το σύµπτωµα του πολιτισµού, εφόσον αντιστέκεται στο κλείσιµο των κοινωνικών σχέσεων. Είναι έτσι ο τόπος της αλήθειας, όπου το υποκείµενο υφίσταται τη δοκιµασία του ασυνείδητου. Στο βαθµό που εκφέρει την αλήθεια για την επιθυµία του υποκειµένου, αφήνει το υποκείµενο να παραγάγει µία σηµαίνουσα πράξη, µία απόφαση, που γράφει την ιστορία εκ νέου. Αυτό ενέχει και την παραδοχή άνευ αυταπάτης της νεωτερικής δηµοκρατίας, της οικονοµίας, του πολιτισµού. Όλ αυτά δεν υπάρχουν χωρίς ελλείψεις, αντιφάσεις και συγκρούσεις, που αναπαράγουν τους Λόγους του κυρίου, της υστερίας και της γνώσης. Αλλά τα υποκείµενα οφείλουν να υπερασπίζονται τη νεωτερικότητα χωρίς εξιδανικεύσεις και εκλογικεύσεις, πέραν της διαλεκτικής του διαφωτισµού και ενάντια στις ροµαντικές (ουτοπικές, παραδοσιακές, ολοκληρωτικές) αυταπάτες του φαντασιακού κλεισίµατος του κοινωνικού δεσµού, δηλ. της κατάργησης της έλλειψης, της διαφοράς, του συµβολικού Νόµου και της ανοιχτής κοινωνίας. Αυτό προϋποθέτει συγχρόνως µία «κριτική της ιδεολογίας» των κυριαρχικών σχέσεων καθώς και την αποδόµηση των Λόγων των υποκειµένων που ασκούν την κριτική. Η τελευταία γίνεται συχνά αντικείµενο παρεξήγησης και έρχεται σε αντίθεση µε την πρώτη. Ωστόσο, σηµαίνει ότι τα υποκείµενα οφείλουν να κρατούν τις φαντασιώσεις και τις αυταπάτες τους περί ορθού Λόγου και απόλυτης αγάπης έξω από τον πολιτικό Λόγο και τις ανθρώπινες σχέσεις γενικά, και ενάντια σε κάθε µεταµοντέρνο σχετικισµό, να ανακαλύπτουν συνεχώς την έλλειψη πρώτα στον εαυτό τους. Λόγος του κυρίου Αδυνατότητα S S2 $ < a κατανοείται µέσα από την παλινδρόµηση στον κάτω Λόγο: Λόγος της υστερίας $ S1 a < S2 Αδυναµία Λόγος της γνώσης (του πανεπιστηµίου) S a S1 < $ Αδυναµία κατανοείται µέσα από την «πρόοδο» στον κάτω Λόγο: Λόγος της ψυχανάλυσης Αδυνατότητα a $ S2 < S1 Οι θέσεις είναι: Οι όροι είναι: Ο ρών Η Αλήθεια S1 Το κύριο σηµαίνον $ Το διχασµένο υποκείµενο Ο Άλλος Η Παραγωγή S2 Η γνώση a Το µικρό αντικείµενo

13 42 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο 1 Alain Juranville, Lacan et la philosophie, Paris 1984, σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Sigmund Freud, Die endliche und die unendliche Analyse στο Studienausgabe (SA), Ergänzungsband, Frankfurt a.m Jacques Lacan, Séminaire XVII. L envers de la psychanalyse, Paris 1991, σ. 191 κ.ε. 6 A. Juranville, ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ. 343 κ.ε. J. Lacan, Radiophonie, στο Scilicet 2/3, 1970, σ S. Freud, ο.π. J. Lacan, Séminaire XVII.ο.π. σ. 191 κ.ε. 13 Ο.π. σ. 117 κ.ε. 14 Ο.π. σ. 9 κ.ε., 61 κ.ε., 167 κ.ε. 15 Ο.π. σ. 61 κ.ε., 167 κ.ε. 16 Α. Juranville, o.π. σ J. Lacan, ο.π. σ. 155 κ.ε. 18 J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ A. Juranville, ο.π. σ A. Juranville, Recht, Psychoanalyse, Politik (RPP), στο Riss. Zeitschrift für Psychoanalyse, 29-30, Zürich 1995, σ. 61 κ.ε. 21 A. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 43 κ.ε., 99 κ.ε., 137 κ.ε. 23 Σ. Φρόϋντ, Η δυσφορία µέσα στον πολιτισµό, στο Ο πολιτισµός πηγή δυστυχίας, Αθήνα, J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ A. Juranville, ο.π. σ A. Juranville, RPP, ο.π. σ. 61 κ.ε. 27 J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 137 κ.ε., 191 κ.ε. 28 Ο.π. σ. 117 κ.ε. 29 Ο.π. σ. 43 κ.ε. 30 Ο.π. 31 Ο.π. σ. 99 κ.ε. 32 A. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ A. Juranville, RPP, ο.π. σ. 60 κ.ε. 34 Σ. Φρόϋντ, Ψυχολογία των µαζών και ανάλυση του εγώ, Αθήνα Α. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 137 κ.ε. 38 J. Lacan, Séminaire XI. Les quatre concepts fondamentaux de la psychanalyse, Paris 1973, σ Εmmanuel Lévinas, Du sacré au saint, Paris Jacques Derrida, Force de loi, Paris, A. Juranville, ο.π. σ J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 43 κ.ε., 61 κ.ε. 42 Α. Juranville, RPP, ο.π.σ. 60 κ.ε. 43 J. Lacan, Séminaire VII. L éthique de la psychanalyse, Paris Σ. Φρόϋντ, Ο άνδρας Μωυσής και η µονοθεϊστική θρησκεία, Αθήνα, J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ Α. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ. 276 κ.ε., 292 κ.ε. J. Lacan, Séminaire VII, ο.π. La science et la vérité, στο Ecrits, ο.π. S. Freud, Die Verneinung, στο SA III, ο.π.

14 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο A. Juranville, ο.π. σ. 242 κ.ε. J. Lacan, Fonction et champ de la parole et du langage en psychanalyse στο Ecrits, ο.π. S. Freud, Die Verdrängung`, στο SA III, ο.π. 47 A. Juranville, ο.π. σ. 258 κ.ε. J. Lacan, Subversion du sujet et dialectique du désir dans l inconscient freudien, στο Ecrits, ο.π. Κant avec Sade, στο Ecrits, ο.π. S. Freud, Fetischismus`, στο SA III, ο.π. 48 Α. Juranville, ο.π. σ. 268 κ.ε. J. Lacan, D une question préliminaire à tout traitement possible de la psychose, στο Ecrits,ο.π. Séminaire III. Les psychoses, Paris S. Freud, Die Ich-Spaltung im Abwehrvorgang, στο SA III, ο.π. 49 J. Lacan, La science et la vérité, στο Ecrits, ο.π. A. Juranville, ο.π. σ. 292 κ.ε. Σ. Φρόϋντ, Τοτέµ και Ταµπού, Αθήνα Θ. Λίποβατς, Η Απάρνηση του Πολιτικού, Αθήνα Η Ψυχοπαθολογία του Πολιτικού, Αθήνα Ζητήµατα πολιτικής ψυχολογίας, Αθήνα Ψυχανάλυση, Φιλοσοφία, πολιτική Κουλτούρα, Αθήνα ηµοκρατικός Λόγος, Ψυχανάλυση, Μονοθεϊσµός, Αθήνα Θ. Λίποβατς, Ν. εµερτζής, οκίµιο για την Ιδεολογία, Αθήνα A. Juranville, ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ. 472 κ.ε.

Μπορεί να συναντηθεί ο έφηβος με το δάσκαλο; Προσέγγιση των δυσκολιών στη σχέση μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή

Μπορεί να συναντηθεί ο έφηβος με το δάσκαλο; Προσέγγιση των δυσκολιών στη σχέση μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Μπορεί να συναντηθεί ο έφηβος με το δάσκαλο; Προσέγγιση των δυσκολιών στη σχέση μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Αυτή, δεν είναι μία κανονική παρουσίαση. Είναι μόνο μία αφορμή για προβληματισμό. Παρατηρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Κουμίδη «η δομή και το σύμπτωμα»

Ελένη Κουμίδη «η δομή και το σύμπτωμα» Ελένη Κουμίδη «η δομή και το σύμπτωμα» Στο έργο του Λακάν υπάρχει η εξής διάκριση: Δομές Συμπτώματα Ο όρος «δομή» έχει το νόημα της εσωτερικής αναπαράστασης των διαπροσωπικών σχέσεων. Αυτό που καθορίζει

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσα και πραγματικό. Μίνα Μπούρα

Γλώσσα και πραγματικό. Μίνα Μπούρα Γλώσσα και πραγματικό Μίνα Μπούρα Η ψυχανάλυση ήταν πάντα και είναι μια υπόθεση και ένας χώρος λόγου, γλώσσας. Είναι μάλιστα ένας χώρος όπου ο λόγος βρίσκει την καίρια ευκαιρία ανάδυσης και άσκησης. Το

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Κουμίδη «Το άγχος και το αντικείμενο α»

Ελένη Κουμίδη «Το άγχος και το αντικείμενο α» Ελένη Κουμίδη «Το άγχος και το αντικείμενο α» Το άγχος που εκδηλώνει ένα υποκείμενο έχει σημασία για την ψυχανάλυση. Είναι ένα θέμα που απασχόλησε τον Λακάν σε όλη την διάρκεια του έργου του. Θα εστιάσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες. Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Θεματική Ενότητα 6: Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Θεματική Ενότητα 6 Στόχοι: Η εισαγωγή των φοιτητών στις κλινικές καταβολές της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες

Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Ψυχολογία με έμφαση στις γνωστικές λειτουργίες Σχολές σκέψης στην ψυχολογία: IV Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές

Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές Δεοντολογία Επαγγέλματος Ηθική και Υπολογιστές ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Τ.Ε.Ι. ΚΑΒΑΛΑΣ ΠΑΛΑΙΓΕΩΡΓΙΟΥ Γ. Ηθική Φορτισμένος και πολυσήμαντος όρος Εικόνα μιας «βαθύτερης εσωστρεφούς πραγματικότητας»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Εγκαινιάζουµε µια νέα σελίδα που θα αφορά παρουσιάσεις βιβλίων - προτάσεις προς τα µέλη µας, µε ένα κοινό θέµα κάθε φορά. Η αναφορά δεν θα έχει βιβλιοκριτικό

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Το άρθρο αυτό επιβεβαιώνει τη γνώµη πολλών φεµινιστών/ τριών κριτικών του κινηµατογράφου ότι το ανδρικό βλέµµα κυριαρχεί στις ταινίες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη

Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΑΤΟ Η Κοινωνική ιάρθρωση: ιαστρωµάτωση, Κινητικότητα, Μετάταξη 1. Κοινωνική ιάρθρωση, διαστρωµάτωση, ταξική σύνθεση Ερώτηση ανάπτυξης Nα προσδιορίσετε τους λόγους για τους οποίους οι συγγραφείς

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΜΥΝΑΣ Ορισμός: Είναι λειτουργίες του εγώ που έχουν σκοπό να απαλλάξουν το άτομο από το άγχος ή άλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωµάτωση κοινωνικο-ηθικών στόχων στο µάθηµα της Φυσικής Αγωγής Εισηγήτρια: ΜουρατίδουΚατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ Σερρών katemou@phed-sr.auth.gr Σύγχρονα φαινόµενα στις αυλές των σχολείων Επιθετικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 3: Η εθνολογική θεώρηση Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε 1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση γεννιέται. Πότε; Η ΠΕ γεννιέται και διαµορφώνεται σε αυτόνοµο πεδίο στις δεκαετίες 1960 1970 Πώς; Προέρχεται από τη συνειδητοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

Κορνήλιος Καστοριάδης Για µια ζωή χωρίς τοτέµ

Κορνήλιος Καστοριάδης Για µια ζωή χωρίς τοτέµ Κορνήλιος Καστοριάδης Για µια ζωή χωρίς τοτέµ 16/12/2001, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία Ο Κορνήλιος Καστοριάδης µιλάει για την ψυχανάλυση Επιµέλεια: Φώτης Απέργης Ο τίτλος δεν θα µπορούσε να είναι πιο λιτός:

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει

H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει H φιλοσοφία γίνεται εύκολα μια νοσταλγική άσκηση. Άλλωστε, η σύγχρονη φιλοσοφία έχει την τάση να προβάλλει αυτή τη νοσταλγία. Σχεδόν πάντα, δηλώνει πως κάτι έχει ξεχαστεί ή έχει σβηστεί, πως κάτι λείπει.

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω.

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω. Η ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ - Από το Κεφάλαιο 21, II. THE RESPONSIBILITY FOR SIGHT - 1. Έχουμε πει επανειλημμένα το πόσα λίγα σου ζητούνται για να μάθεις αυτά τα μαθήματα. Είναι η ίδια μικρή προθυμία που

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας. Μέσα Στιλ Αγωγής

Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας. Μέσα Στιλ Αγωγής Μεθόδευση της Παιδαγωγικής διαδικασίας Μέσα Στιλ Αγωγής Σχέση σκοπών-μέσων και μεθόδων αγωγής Οι μέθοδοι, οι τεχνικές και τα μέσα της παιδαγωγικής διαδικασίας εξαρτώνται από τους σκοπούς της Σχέση σκοπών-μέσων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Η Συνδυαστική προσέγγιση του Basil Bernstein Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 13ο (σελ. 282 302) 2 Η συνδυαστική Προσέγγιση του Bernstein

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 3 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΟΤΑΝ Η ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ Ανατροφοδότηση εκπαιδευτικής διαδικασίας Εντοπισμός μαθησιακών ελλείψεων Στασιμότητα μαθητών Επανάληψη τάξης Επιμέλεια: Ελισάβετ Λαζαράκου Σχολική Σύμβουλος, 28 η Περιφέρεια Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΝΩ ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΝΩ ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση των μαθητών

Η αξιολόγηση των μαθητών Η αξιολόγηση των μαθητών Αξιολόγηση είναι η αποτίμηση του αποτελέσματος μιας προσπάθειας. Στην περίπτωση των μαθητών το εκτιμώμενο αποτέλεσμα αναφέρεται στις γνώσεις και δεξιότητες, που φέρεται να έχει

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Φιλοσοφία της Ιστορίας: Εξέλιξη της συνείδησης της ελευθερίας. (Αυτή δεν είναι αυστηρή και ιστορικά συνεχής.)

Τι είναι η Φιλοσοφία της Ιστορίας: Εξέλιξη της συνείδησης της ελευθερίας. (Αυτή δεν είναι αυστηρή και ιστορικά συνεχής.) Χέγκελ Γεννήθηκε το 1770. 19 χρονών όταν έγινε η Γαλλική Επανάσταση. Το 1806 έγινε η Μάχη της Ιένας, νίκη του Ναπολέοντα. Γαλλική κυριαρχια, 1806-1814. Φιλελευθεροποίηση, κατάργηση δουλοπαροικίας και λογοκρισίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εθνομεθοδολογία Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 9ο (σελ. 197 207) 2 Η Εθνομεθοδολογία Βασικές Θέσεις Η εθνομεθοδολογία, αποτελεί έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική των Φυσικών Επιστημών στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα # 1.2: Η προοπτική των βασικών αρχών της φύσης των Φυσικών Επιστημών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα. Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα. Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 3 ο Μάθηµα - 29 Οκτωβρίου 2013 Τα πέντε επίπεδα µάθησης στον Συναισθηµατικό Τοµέα και η χρήση τους κατά τη διατύπωση

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία 1. Εισαγωγή 2. Τύποι 3. Ασκήσεις Γρηγοριάδης Ιωάννης Φυσική Η φυσική αποτελεί πεδίο στο οποίο μπορούν να διαπρέψουν οι μαθητές με δυσλεξία καθώς η ιδιαιτερότητα τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Ψυχολογία Κινήτρων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ψυχολογία Κινήτρων Η ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΡΩΝ Διδάσκουσα: Επίκ. Καθ. Γεωργία Α. Παπαντωνίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 Α. Η ένταξη του ατόμου στην Κοινωνία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 2 ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ENOTHTA 1.4 3 1.4 Οι κοινωνικοί κανόνες 1/16 Οι κοινωνικοί κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου

Ανάλυση Πολιτικού Λόγου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9η: Ο λόγος της Πολιτικής Οικολογίας 2 Γιάννης Σταυρακάκης, Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Προσόντα με υψηλή αξία για τους εργοδότες σε σχέση με την αναπηρία

Προσόντα με υψηλή αξία για τους εργοδότες σε σχέση με την αναπηρία Προσόντα με υψηλή αξία για τους εργοδότες σε σχέση με την αναπηρία Απρίλιος 2013 Χαρακτηριστικά που ζητούν οι εργοδότες αναπηρία Πως θα όριζες τη λέξη προσόν ή τη λέξη δεξιότητα ; Και τι εννοούν οι εργοδότες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 8: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας 1 Κρίνει ο ιστορικός το παρελθόν αξιολογικά; Κάνει δηλαδή αξιολογικές κρίσεις; H κλίμακα των αξιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

Μέσα - Τεχνικές. Μέθοδοι της παιδαγωγικής διαδικασίας. Παρασκευή, 1 Φεβρουαρίου 2013

Μέσα - Τεχνικές. Μέθοδοι της παιδαγωγικής διαδικασίας. Παρασκευή, 1 Φεβρουαρίου 2013 Μέθοδοι της παιδαγωγικής διαδικασίας Μέσα - Τεχνικές http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Σχέση σκοπών-μέσων και μεθόδων αγωγής Οι μέθοδοι, οι τεχνικές και τα μέσα της παιδαγωγικής διαδικασίας εξαρτώνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΤΙΛ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ

ΤΑ ΣΤΙΛ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΤΑ ΣΤΙΛ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΗΦΥΣΙΚΗΑΓΩΓΗ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Το «στιλ των εντολών».

Διαβάστε περισσότερα

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal)

Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) Ορισμός Ημερολόγιο αναστοχασμού (Reflective Journal) είναι ένα σταδιακά αναπτυσσόμενο κείμενο στον οποίο καταγράφονται παρατηρήσεις και αντιδράσεις σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ70

Διαβάστε περισσότερα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα 27 Σεπτεμβρίου 2010 Δ. Χατζηχαριστός - Θέση της Φυσικής Αγωγής στο εκπαιδευτικό σύστημα Διαφάνεια: 1 Ισχύον σύστημα Φυσικής Αγωγής 27 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση του μαθητή: προβλήματα και σύγχρονες τάσεις. Νίκος Χανιωτάκης Επίκουρος Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Η αξιολόγηση του μαθητή: προβλήματα και σύγχρονες τάσεις. Νίκος Χανιωτάκης Επίκουρος Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Η αξιολόγηση του μαθητή: προβλήματα και σύγχρονες τάσεις Νίκος Χανιωτάκης Επίκουρος Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Από την αρχή της καταγωγής στην αρχή της επίδοσης Δάσκαλος: -Για να είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ. α) Θεματική Περίοδος: «Επειδή που είναι κάτι πολύπλοκο». Λεπτομέρειες Σχόλια: «Η κριτική. τα πάντα στον αέρα».

ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ. α) Θεματική Περίοδος: «Επειδή που είναι κάτι πολύπλοκο». Λεπτομέρειες Σχόλια: «Η κριτική. τα πάντα στον αέρα». ΑΠΑΝΤΉΣΕΙΣ. Α1: Πολύ συχνά οι έφηβοι αποτελούν αντικείμενα κριτικής και επίκρισης από τους μεγαλύτερους, αυτή όμως δεν αποτελεί την σωστότερη μέθοδο αντιμετώπισής τους. Η εφηβεία είναι μία από τις κρισιμότερες

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Αναγνώσεις σε επίπεδα

Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Αναγνώσεις σε επίπεδα Μανώλης Κουτούζης Αναπληρωτής Καθηγητής Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Αναγνώσεις σε επίπεδα η έννοια της κουλτούρας στις κοινωνικές επιστήμες αποτελεί μια από τις βασικές εννοιολογικές κατηγορίες για την

Διαβάστε περισσότερα