Οι τέσσερεις Λόγοι στον Jacques Lacan.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι τέσσερεις Λόγοι στον Jacques Lacan."

Transcript

1 30 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Οι τέσσερεις Λόγοι στον Jacques Lacan. Θάνος Λίποβατς Πάντειο Πανεπιστήµιο Σηµείο εκκίνησης για τον ορισµό του Λόγου είναι το ερώτηµα, το οποίο αντιµετωπίζει κάθε επιθυµούν υποκείµενο: Ποιος είναι ο Άλλος, τι θέλει από µένα, γιατί αποτυγχάνει η συνάντηση µαζί του; Αυτό παραπέµπει στο ερώτηµα της φιλοσοφίας για τη σχέση του Είναι µε το Σκέπτεσθαι, στην επιµονή της αµφιβολίας. Ένας Λόγος είναι µία µορφή της απάντησης, 1 και δεν υπάρχει καµία απάντηση, που δεν έχει µία κριτική σχέση µε άλλες δυνατές απαντήσεις. εν υπάρχει έτσι κανένας Λόγος χωρίς ένα πρόβληµα, και ένας λόγος υπάρχει µόνον µέσα σ ένα πλαίσιο πολλών Λόγων. Η κατάσταση 2 µέσα στην οποία διαδραµατίζεται ο Λόγος, περιέχει υπόρρητα ήδη το ερώτηµα και την αµφιβολία που εκφράζει ο Άλλος. Αλλά πώς µπορεί να διατυπωθεί µια θεωρία του ασυνείδητου επιθυµείν στο πλαίσιο ενός Λόγου; 3 Υπάρχει εδώ µία αντίφαση, γιατί το ασυνείδητο είναι πάντα «εξωτερικό» και αρθρώνεται µέσω του σηµαίνοντος στα ενδιάµεσα κενά του συνειδητού Λόγου ως διακοπτόµενη απόλαυση, ενώ ο Λόγος διατυπώνεται στο επίπεδο του σηµαινόµενου. Συνεπεία αυτής της αντίφασης κάθε Λόγος συγκροτείται µέσω µιας ιδιαίτερης αυταπάτης, τίθενται δε εξ αρχής δύο ερωτήµατα: 4 Πώς µπορεί ένα οµιλούν υποκείµενο, που είναι µε το διχασµό του ένα ασυνείδητο αποτέλεσµα του σηµαίνοντος, να καταλάβει µία θέση µέσα στον Λόγο; Πώς µπορεί να εκφέρει ένας Λόγος πραγµατικά (µερικώς) το ασυνείδητο, δίχως να το απαρνηθεί; Σε σχέση µε την πρώτη ερώτηση πρέπει να διευκρινισθεί, ότι ο Λόγος αρθρώνεται στο επίπεδο του αιτήµατος και όχι της επιθυµίας ή της ορµής και αυτό συνεπάγεται θεµελιακά µία φαντασιακή διάσταση. Αλλά το φαντασιακό δεν υπάρχει ανεξάρτητα από το σηµαίνον, και εδώ πρέπει να διατυπωθεί µια κριτική απέναντι στον Lacan, όταν συρρικνώνει το σηµαίνον 5 µόνον στο συµβολικό της γλώσσας. Γιατί το σηµαίνον (στον ενικό) δρα τόσο στο πραγµατικό όσο και στο συµβολικό και το φαντασιακό επίπεδο: δεν είναι απλώς ένα κοµµάτι της γλώσσας, όπως στον Saussure (το σηµαίνον στον πληθυντικό), αλλά αυτό που προέρχεται από τον πραγµατικόν Άλλο ως κάτι το «σηµαίνον». Ως «καθαρό» σηµαίνον είναι επίσης απόλαυση και οδύνη/πόνος, που βρίσκεται στον εσώτερο πυρήνα του υποκειµένου, πέραν από την φαντασιακή σχέση του µε τον Άλλο, από τον οποίον ποτέ δεν «γλιτώνει» εντελώς, και εµπρός στον οποίον πρέπει να σταµατήσει και να κρατήσει ένα όριον. Έτσι το αίτηµα του Άλλου δεν αποκλείει την επιθυµία, αλλά τη συνοδεύει. Οι υπαρξιακές δοµές (ψύχωση, διαστροφή, νεύρωση, µετουσίωση) 6 παριστάνουν τις τέσσερις δυνατές µορφές παράκαµψης της έλλειψης. Μέσα από αυτές τις µορφές η επιθυµία του υποκειµένου αρθρώνεται µέσω του λόγου/σηµαίνοντος, και ως τέτοια εγγράφεται στον Λόγο. Για να απαντήσει στο δεύτερο ερώτηµα ο Lacan διατύπωσε την θεωρία των τεσσάρων λόγων, οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο επικαλύπτουν και γενικεύουν τον προβληµατισµό των υπαρξιακών δοµών. Όµως, ένας Λόγος είναι κάτι περισσότερο από µια εκφορά ή ένα εκφερόµενο, είναι µία κατάσταση, που καθορίζεται δοµικά από τέσσερα ερωτήµατα: ποιος είναι ο φορέας του Λόγου, ποιος είναι ο Άλλος στον οποίον απευθύνεται, τι αποτέλεσµα έχει επάνω του ο Λόγος και ποιο είναι το εκφερόµενο. 7 Αυτές οι ερωτήσεις ορίζουν τέσσερεις θέσεις, στις οποίες ο Ο Θ. Λίποβατς είναι Καθηγητής στο Τµήµα Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήµιο και διδάσκει Πολιτική Ψυχολογία

2 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 31 Lacan βρίσκει τη σηµαίνουσα δοµή του Πράγµατος στο ασυνείδητο: συγκεκριµένα το θραύσµα του πρωταρχικού αντικειµένου (τη Μητέρα), το διχασµένο υποκείµενο (πίσω από το οποίο κρύβεται η ορµή του θανάτου και ο φαλλός), το Όνοµα του Πατέρα (ο συµβολικός, απών πατέρας), το Ιδεώδες του εγώ (ο πραγµατικός, παρών πατέρας). 8 Αυτή η τετράδα µπορεί να υπάρχει και «χωρίς λόγια», 9 ως η παρουσία ορισµένων θεµελιακών στάσεων, προτάσεων και πράξεων. Ξεκινώντας από τον ψυχαναλυτικό Λόγο, οι τέσσερις θέσεις καθορίζονται ως εξής: Ο ρών «πράκτωρ»: Είναι η πράξη του Λόγου, ο τόπος του επιθυµείν. Εδώ εµφανίζεται, ως θέτειν του σηµαίνοντος µέσα στο σηµαινόµενο, το νόηµα, και αυτό σηµαίνει µία πράξη µετουσίωσης, τον συµβολικό ευνουχισµό. Ο Άλλος: Είναι ο τόπος αυτού που θέτει σε ερώτηση την τάξη του συµβολικού και του κόσµου. Αυτός που είναι ο φορέας του Λόγου είναι «σηµαίνων» για τον Αλλον. Η Παραγωγή (της απόλαυσης/οδύνης): Είναι το αποτέλεσµα του Λόγου επάνω στον Αλλον. Η απόλαυση, διαφορετικά από την ευχαρίστηση, είναι η εµπειρία της ορµής του θανάτου, όπως εκδηλώνεται ως ριζική έλλειψη µέσα στο πραγµατικό, ως η δηµιουργικότητα, που ενέχει την οδύνη και την εµπειρία του συµβολικού ευνουχισµού. Η Αλήθεια: 10 Είναι αυτό που δίνει στον Λόγο του δρώντος συνοχή, µέσω της οποίας διαφαίνεται η εικοτολογική µορφή του. Είναι η συµβολικά κατασκευασµένη αλήθεια της ιστορίας των απαρνήσεων και απωθήσεων του δρώντος. Σε κάθε Λόγο δηµιουργείται η αυταπάτη µίας ολότητας, όµως αυτό που τίθεται πράγµατι ως σηµαίνον, δεν είναι µία γνώση του κόσµου, αλλά το σηµαίνον ως τέτοιο. Αυτό εξαρτάται µεν από την αναπάντεχη εµφάνιση του Άλλου, όµως δηµιουργείται η απάτη/παγίδα µιας γνώσης περί της απόλαυσης. Κάθε Λόγος αρθρώνεται ως µία αλυσίδα σηµαινόντων γύρω από το πραγµατικό που την προκαλεί, και χαρακτηρίζεται από µία αδυνατότητα και µία αδυναµία. Η αδυνατότητα χαρακτηρίζει το συµβάν του Λόγου, που συνδέεται µε το ερώτηµα του Άλλου. Η εκδίπλωση µιας τάξης του κόσµου εξαρτάται πάντα από τον αναπάντεχο και «µη εγκόσµιο», ανοίκειο χαρακτήρα του ερωτήµατος. Η αδυναµία από την άλλη σηµαίνει ότι η αλήθεια του Λόγου αντιφάσκει µε τ αποτελέσµατά του: αυτό που είναι για τον δρώντα σηµαίνον, δεν είναι το αποτέλεσµα που παράγεται στον Άλλον. Έτσι αποτυγχάνεται µερικώς ο στόχος του Λόγου. Ο Lacan µιλάει εδώ για την µπάρα, που στα πλαίσια του Λόγου χωρίζει την απόλαυση, την παραγωγή, από την αλήθεια. 11 Οι Λόγοι είναι οι µορφές µε τις οποίες τα υποκείµενα προσπαθούν να συλ-λάβουν το πραγµατικό, το αδύνατο. Αυτό αποτυγχάνει ξανά και ξανά, αλλά οδηγεί επίσης µερικώς και σε αποτελέσµατα, και πρέπει ν αρχίζει κανείς κάτω από διαφορετικές συνθήκες πάλι από την αρχή. Αν ο Freud µιλάει για τρία αδύνατα επαγγέλµατα: το κυβερνάν, το παιδαγωγείν και το ψυχαναλύειν, 12 αυτό, γιατί δεν µπορεί να υπάρξει σ αυτά µία θετική γνώση και κινούνται στα όρια της αποτυχίας ή της απάτης, εφόσον απαιτούν την τέχνη του κρίνειν και της διάγνωσης. Σ αυτά ο Lacan βλέπει τους Λόγους του κυρίου, της πανεπιστηµιακής γνώσης και του ψυχαναλυτή. Σ αυτή τη σειρά πρόσθεσε και τον Λόγο της υστερίας: είναι αδύνατο να αναγκάσει κανείς κάποιον να επιθυµήσει πραγµατικά κάτι. Αναλύοντας τη δοµή του Λόγου ο Lacan προϋποθέτει ότι το ασυνείδητο σηµαίνει την ύπαρξη µιας γνώσης που δεν γνωρίζει εαυτόν. 13 Αυτή η γνώση είναι η πρωτογενής διαδικασία, η ασυνείδητη µη-γνώση που σχηµατίζει το σηµείο εκκίνησης της ψυχαναλυτικής θεωρίας και πράξης, και σχηµατίζει µέσω της δοµής της τη µήτρα όλων των µορφών επιθυµίας, είναι µία δοµή παρόµοια µε αυτήν της γλώσσας, µία σειρά σηµαινόντων. Η ασυνείδητη γνώση S2, της οποίας η απαρχή είναι αδύνατον να εντοπισθεί, τοποθετείται αρχικά στον Άλλον, και υπάρχει πραγµατικά. Τα σηµαίνοντα που τη συγκροτούν, ορίζονται διαφορικά ανάµεσα τους, και χαρακτηρίζονται από µια δυϊκή, ψηφιακή µορφή. Το υποκείµενο εξαφανίζεται µέσα σ αυτή τη

3 32 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο διφορούµενη σχετικότητα, δεν µπορεί να ονοµασθεί, να προσδιορισθεί. Εκτός εάν υπάρξει ένα ιδιαίτερο σηµαίνον, που ως εξαίρεση αυτοορίζεται και έτσι προσδίδει στη γνώση µια συνοχή, από την οποίαν µπορεί να κρατηθεί το υποκείµενο. 14 Η διαφοροποίηση, η εµφάνιση του κύριου σηµαίνοντος S1 και της διαφοράς του µε το S2, σταµατούν το ασταµάτητο γλύστρηµα των σηµαινόντων. 15 To S1 αντιπροσωπεύει τότε το διχασµένο υποκείµενο $ (που ο Lacan διαγράφει µε µία µπάρα) απέναντι σ ένα άλλο σηµαίνον S2. Αυτό σηµαίνει ότι το υποκείµενο µπορεί να κατανοηθεί µόνον ως ένα παράγωγον του σηµαίνοντος, ως µία σχέση ανάµεσα σε δύο σηµαίνοντα. Το S1 µπορεί να εννοηθεί στα πλαίσια του ψυχαναλυτικού Λόγου ως το όνοµα του πατέρα, αλλά αλλάζει η σηµασία του (όπως και όλων των άλλων σηµαινόντων) µε τον εκάστοτε Λόγο. Η υπαγωγή του υποκειµένου στο σηµαίνον έχει ως αποτέλεσµα τον συµβολικό ευνουχισµό του και την «πτώση» ενός υπολοίπου, ενός «απορρίµµατος», που δεν ενσωµατώνεται, αυτό είναι τότε το ασυνείδητο, άπιαστο «αντικείµενο µικρό a» της επιθυµίας. Ο Λόγος του Κυρίου. Είναι ο Λόγος της πολιτικής. Συγκροτείται στο τέλος µιας µετουσιωτικής διαδικασίας, που έχει διακοπεί. Μετουσίωση σηµαίνει για το υποκείµενο, να εκτεθεί στη δοκιµασία του Πραγµατικού και να µην προσπαθεί να απορρίψει, ν απαρνηθεί ή ν απωθήσει την έλλειψη, την οδύνη, το θάνατο και το κακό ως κάτι το µη υπαρκτό. Όµως, αυτό από την άλλη απαιτεί την αµφισβήτηση τους µέσα στον κόσµο, και αυτό δεν το κάνει ο κύριος (S1). Εκτέθηκε βέβαια στο Πραγµατικό στο παρελθόν, όµως δεν θέλει να το συνεχίσει αυτό, αλλά να απολαµβάνει τα προνόµια της κυριαρχίας. Η αλήθεια του Λόγου αυτού διατυπώνεται ως: «Όλοι οφείλουν να υποτάσσονται στο Νόµο» 16 (εδώ, ο «Νόµος» εµφανίζεται ως κυριαρχία και ο διχασµός του υποκειµένου του κυρίου $ απωθείται). Εδώ η φαντασίωση της ολότητας συγκροτεί ως µία ενότητα τον κόσµο, και ο παραδοσιακός, αυταρχικός πολιτικός Λόγος απωθεί την έλλειψη και την αδικία στις κυριαρχικές σχέσεις, τις οποίες εκλογικεύει ιδεολογικά. Κυριαρχεί δε η ιδέα ότι η γνώση (S2) µπορεί να κατασκευάσει µία ολότητα. Όµως, στην πλευρά του Άλλου προκαλεί ο κύριος να εµφανισθεί κάτι, που είναι επέκεινα του οργανωµένου κόσµου και του Νόµου, η ύπαρξη της απόλαυσης: είναι η παραγωγή της υπεραπόλαυσης (a), του αντικειµένου της επιθυµίας. Όµως, ο κύριος αποτυγχάνει: 17 δεν µπορεί να µεταφέρει στον Άλλο την αλήθεια του, µέσω της φαντασιακής ταύτισης του µε το κύριο σηµαίνον του Νόµου την απωθεί. Η αλήθεια του έγκειται στην αυτο-κυριαρχία, δηλ. στην απάρνηση του υποκειµενικού του διχασµού. Η καθήλωση στη φαντασίωση της ολότητας (της ολικής κυριαρχίας του κόσµου), που υπο-στηρίζει τη εικόνα του κόσµου, εµποδίζει τόσο την µετουσίωση του Άλλου όσο και τη συνέχιση της δικιάς του µετουσίωσης. Αντίθετα, πιστεύει ότι ο Άλλος, που δεν έχει µετουσιώσει, τού οφείλει κάτι, την υπεραπόλαυση (το αντικείµενο των µερικών ορµών), την οποίαν όµως πραγµοποιεί και φετιχοποιεί σε ένα εργαλείο της απόλαυσης και της εξουσίας, που αρπάζει βίαια από τον Άλλο. ηλ. η απόλαυση του κυρίου είναι καθηλωµένη στη φαλλική απόλαυση, που ενέχει τη σεξουαλικότητα και την κυριαρχία µαζί, και έτσι αποκλείει τη δυνατότητα µιας άλλης απόλαυσης, της απόλαυσης του Άλλου, της απόλαυσης του καθαρού σηµαίνοντος και της ασυνείδητης γνώσης (του Πράγµατος επέκεινα του αντικειµένου, της µετουσίωσης και της µη ταυτισιακής αγάπης). Ο κύριος όµως έχει µετουσιώσει, είναι συµβολικά ευνουχισµένος, δηλ. έχει παραιτηθεί από την απόλυτη, µυθική, σεξουαλική απόλαυση (της µητέρας). Γι αυτό η «πιο υψηλή» ιστορική µορφή του κυρίου είναι ο πλατωνικός βασιλεύς φιλόσοφος, σε αντίθεση µε τον διαστροφικό τύραννο, που πιστεύει ότι γι αυτόν «είναι το παν δυνατόν». Αλλά ενάντια σε ορισµένες διατυπώσεις του Lacan (στη συνέχεια του Hegel και του Marx) δεν αφήνει το προϊόν του κυριαρχικού Λόγου στον υπηρέτη. Αντίθετα, ο κύριος, αφού

4 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 33 πρώτα τη γνώρισε, έχασε την καθαρή, µη φαλλική απόλαυση, επειδή καθηλώθηκε στη φαντασίωση της κυριαρχίας, 18 και γι αυτό ο υπηρέτης του «οφείλει» κάτι. Από την άλλη ο κύριος εµφανίζεται στον υπηρέτη ως ο κάτοχος του φαλλού, ως το επιθυµητόν σηµαίνον S1, που παράγει την απάτη µιας µυθικής γνώσης, την αυταπάτη µιας (τέλειας) σεξουαλικής σχέσης (την αρµονική σχέση ανάµεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, τον άνθρωπο και τη φύση, τον κύριο και τον υπηρέτη, κτλ.), και ότι αυτό είναι το «µυστικό» του κυρίου. Από εδώ απορρέει η φαντασίωση του φόνου του πρωταρχικού πατέρα, του φόνου του κυρίου, όταν ο υπηρέτης επιµένει σε µία ψυχαναγκαστική, νευρωτική στάση. Ο υπηρέτης (S2) γνωρίζει ωστόσο ότι η «σεξουαλική σχέση» (ως κάτι το κλειστό, αρµονικό, συµπληρωµατικό Όλον) δεν υπάρχει. 19 Ο κύριος επιτρέπει στον Άλλο (τον υπηρέτη), να είναι φορέας αυτής της γνώσης, που ο ίδιος απεχθάνεται και της οποίας τις συνέπειες θέλει να συγκαλύψει, επειδή «δεν θέλει να την ξέρει». Ως συµβολικά ευνουχισµένος, εµφανίζεται ως εκείνος που θυσιάστηκε (γνώρισε νικηφόρα τη βία, το πρόσωπο του θανάτου) και «πλήρωσε» για τους άλλους, που δεν έκαναν αυτήν την εµπειρία. Έτσι, θεµελιώνει την τάξη, την ενότητα και την ειρήνη στην παραδοσιακή κοινότητα µέσω του χαρίσµατος του, και γι αυτό γίνεται αντικείµενο της λατρείας των άλλων. Ο κύριος δεν κατέχει µια πραγµατική δύναµη, αλλά µια τυπική 20 (θεσµική) εξουσία επάνω στον Άλλο, µέσω της εκµετάλλευσης και της αλλοτρίωσης του, στον οποίον επιβάλλει να εργάζεται γι αυτόν. Στο βαθµό που λειτουργεί ως φετίχ και αντικείµενο του θαυµασµού, εξαναγκάζει, στην παραδοσιακή, κλειστή κοινότητα, τον Άλλο να παράγει µερικώς ένα έργον µετουσίωσης. Έτσι, συνεισφέρει µερικώς στο έργον πολιτισµού. Εδώ διαφαίνεται ο διφορούµενος χαρακτήρας κάθε Λόγου. Αλλά αυτός ο Λόγος χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη του αδύνατου: από το ότι ο κύριος απεχθάνεται τη γνώση του Άλλου για την ύπαρξη της έλλειψης. Όµως, δεν συνεπάγεται κανένα µίσος, εφόσον κανείς δεν θέλει να ταυτισθεί µαζί του. Έτσι, ο κύριος (στην παραδοσιακή κοινότητα) «διατηρεί» και «στηρίζει» την καθηµερινότητα των ανθρώπων, τους αφήνει να ζουν όπως πάντα, δεν είναι βολονταριστής. Αυτός ο Λόγος δεν παράγει µια νέα, θεµελιακή, σηµαίνουσα «πράξη» (µέσω της αντιµετώπισης του πραγµατικού), αλλά την φαλλική επιθυµία (όχι την αγάπη). Αντίθετα, µόνο ο ψυχαναλυτικός Λόγος µπορεί να παράγει µία σηµαίνουσα «πράξη», ένα νέο κύριο σηµαίνον (S1) στον Άλλο. Το κύριο σηµαίνον γίνεται όµως στον Λόγο του κυρίου σηµαίνον της κυριαρχίας, εφόσον φαίνεται να τίθεται από το ίδιο το υποκείµενο του κυρίου (υπέρτατη κυριαρχία: souveraineté) αντί να τίθεται από τον Άλλο στο υποκείµενο (δώρο αγάπης). Μπορεί όµως να λάβει χώραν µία τοπική πρόοδος, όταν υπάρξει µία µετάθεση των σηµαινόντων: όταν το S1 εγκαταλείψει τον τόπο του διατάσσειν (επάνω αριστερά), του δρώντος δράστη, και τοποθετηθεί σ αυτόν το σηµαίνον της γνώσης S2, ενώ το S1 καταλάβει τον τόπο της απωθηµένης αλήθειας. Τότε το αντικείµενο (a) καταλαµβάνει τον τόπο του Αλλου (επάνω δεξιά), και το υποκείµενο $ τον τόπο της παραγωγής (κάτω δεξιά): έτσι αναδύεται ο Λόγος του πανεπιστηµίου, της γνώσης, στον οποίον απωθείται το σηµαίνον της ιαφοράς, του επιθυµείν (S1 στον τόπο της αλήθειας, κάτω αριστερά). Αυτός ο Λόγος διατυµπανίζει ως «πρόοδο» την ουδετερότητα και την αντικειµενικότητα της γνώσης απέναντι στον Λόγο του κυρίου (κάτι που µερικώς ισχύει). εν απαιτούνται εδώ θυσίες, αφού δοκιµάζεται η ύπαρξη του ίδιου του υποκειµένου. Ο Λόγος της πανεπιστηµιακής γνώσης. Είναι ο Λόγος της διανόησης και της ηθικής. Η αλήθεια του διατυπώνεται ως: «Οφείλει κανείς να γυρεύει διαρκώς την αυθεντία και το υπέρτατο κύρος». 21 Όχι την εξουσία του κυρίου, που πολύ νωρίς σταµάτησε την µετουσίωση της επιθυµίας του, αλλά την «αληθή, εσωτερική» αυθεντία της γνώσης (το πρωτότυπο είναι η σοφία στην αρχαία Στοά). Αυτό αντιφάσκει όµως µε

5 34 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο την έννοια του Ασυνείδητου, γιατί αυτή η αυθεντία είναι αδύνατον να επιτευχθεί ως Ιδεώδες. Το Αδύνατον εκφράζεται εδώ ως µίσος της µη γνώσης και ως αδυνατότητα της απόλαυσης. Εδώ, κυριαρχεί στη θέση του δρώντα η γνώση S2, και ο Άλλος υποφέρει κάτω από την κυριαρχία του: καταπιέζεται, γίνεται το αντικείµενο (µικρό) a της οδύνης και του µόχθου που «εκπίπτει», ως το τίµηµα για την απόκτηση της γνώσης µέσα στους θεσµούς (µάθησης, διοίκησης, οργάνωσης, κτλ.). Είναι το τίµηµα για την «πρόοδο του νεωτερικού πολιτισµού». 22 Εδώ, ο Lacan τοποθετεί τους φοιτητές και γενικά όλους τους ανθρώπους, που πρέπει συνεχώς να διευρύνουν τις γνώσεις τους. Αυτός ο Λόγος είναι κατ εξοχήν ο νεωτερικός Λόγος (γραφειοκρατία, τεχνοκρατία), των οποίων πρόδροµος υπήρξε το µεσαιωνικό πανεπιστήµιο. Ο Άλλος υποκύπτει εδώ στην επιθυµία της αυθεντίας της γνώσης και στην αυταπάτη, ότι «ο Άλλος δεν ξέρει», ενώ κάθε υποκείµενο γνωρίζει πάντα ασυνείδητα. Η «µη γνώση» (ως το απωθηµένο ασυνείδητο) εµφανίζεται τότε ως σύµπτωµα, ως το υποφέρον υποκείµενο $, που αποτελεί το προϊόν αυτού του Λόγου. Αυτό το σύµπτωµα έχει κοινωνικό χαρακτήρα, είναι η «δυσφορία µέσα στον πολιτισµό», 23 που κάνει εκείνη την «αυθεντία» να εµφανίζεται ως προβληµατική. Ο πανεπιστηµιακός Λόγος υποχρεώνει τον Άλλο να αισθανθεί ως υποκείµενο την έλλειψη του. Το ίδιο ισχύει και για τον δρώντα, που δεν είναι τίποτ άλλο από συσσωρευµένη γνώση (και ιδιοκτησία, αυθεντία) S2. Η ιδιαιτερότητα αυτού του Λόγου έγκειται στο ότι εδώ το απωθηµένο σηµαίνον S1 λειτουργεί και ως πρότυπο ταύτισης. Έτσι, δηµιουργείται φαινοµενικά η εντύπωση, ότι τα πανεπιστήµια είναι οι φύλακες της γνώσης των «µεγάλων συγγραφέων», και γι αυτό οι τελευταίοι γίνονται το σηµείο αναφοράς της «αληθούς γνώσης». Όµως, αυτός ο Λόγος απαγορεύει την επιπλέον µετουσίωση, που ανήκει αποκλειστικά στις αυθεντίες. Έτσι, αυτός ο Λόγος δεν αφήνει ούτε τον δρώντα ούτε τον Άλλο να έχει πρωτογενή πρόσβαση στη µετουσίωση, και αυτό συσχετίζεται µε την µερική αποτυχία κάθε παιδαγωγικής και µαθησιακής µεθόδου, εφόσον το ιδεώδες είναι ανέφικτο. Η αποτυχία 24 και η ανηµπόρια αυτή εκδηλώνεται ως έλλειψη, ως το βάραθρο στο οποίο χάνεται το υποκείµενο, όταν πιστεύει ότι οφείλει να υπο-θέτει έναν δηµιουργό, αυτουργό της γνώσης. Ο δρών εδώ υποχρεώνει τον Άλλο να κάνει την εµπειρία της «έλλειψης» του, γιατί η µετουσιωµένη γνώση (το γραπτό κείµενο), που έχει ιδιοποιηθεί ο δρών, είναι αδύνατον να µεταδοθεί στον Άλλο. Αυτός που θέλει να µάθει πρέπει ο ίδιος να µάθει να εργάζεται µε τα κείµενα για να µάθει. Η αλήθεια αυτού του Λόγου είναι το απωθηµένο σηµαίνον S1 του Νόµου, που λειτουργεί ως ένα τυραννικό υπερ-εγώ και παράγει µίσος. 25 Ο καθένας µισεί τον Άλλον εδώ, γιατί τον υποψιάζεται ότι «δεν ξέρει αρκετά». Ωστόσο, οι θεσµοί της γνώσης, που µεταφέρουν µια ήδη συγκροτηµένη γνώση (ως «έργον», ως το «γράµµα»), δεν αποκλείουν µια κριτική σκέψη, και αντιτίθενται στο Λόγο του κυρίου, του άµεσου κυρίαρχου. Αυτός ο Λόγος δεν είναι ένας τόπος µετουσίωσης, όµως εγείρει την απαίτηση για µιαν άλλη, «πνευµατική» κυριαρχία, αυθεντία και ολική µετουσίωση, όπου ενυπάρχει και µια δυνατότητα χειραφέτησης. εν ενέχει µια πραγµατική αλλά µια τυπική 26 (θεσµική) εξουσία, που, ως ο φορέας της γνώσης µέσα στον πολιτισµό, εκφράζεται µέσα από την δυσφορία των υποκειµένων που υπόκεινται σ αυτόν. Όταν κυριαρχεί ανεξέλεγκτα και απόλυτα, παράγει ιδεολογία και τροµοκρατία. Η ιδεολογία έχει τότε µια απάντηση για όλα, το κάθε τι έχει «αξία» και «νόηµα» και το παν γίνεται αντικείµενο ερµηνείας και εξήγησης. Η δυσφορία εκφράζεται τότε ως ανοµία µε τη µορφή της εγκληµατικότητας, των ναρκογόνων εξαρτήσεων, της απώλειας νοήµατος και προσανατολισµού, ή ως η προσπάθεια κατάργησης του ονόµατος του πατέρα µέσα από µια ισοπεδωτική, αναγωγιστική, ορθολογιστική στάση. Το υποκείµενο µπορεί να ξεφύγει από τη δυσφορία, αν έλθει στον τόπο του Άλλου. Μόνο µέσω της τοπικής προόδου προς τον Λόγο της ψυχανάλυσης αρχίζει το υποκείµενο να υπάρχει, και αυτό σηµαίνει την εγκατάλειψη της περιορισµένης, µονοδιάστατης ορθολογικότητας ενός υποκείµενου που είναι ταυτόν µε τον εαυτό του.

6 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 35 Το διφορούµενο αυτού του Λόγου εκφράζεται ωστόσο στο ότι ο κριτικός και ο υπαρξιακός φιλοσοφικός Λόγος, που πρέπει να κατανοηθεί ως το ερωτάν και το κρίνειν, παριστάνει µια εναλλακτική µορφή του ιδίου Λόγου. Αυτό συµβαίνει, όταν αυτός ο Λόγος παραιτείται από την τυπική εξουσία του, και έτσι έχει ως αποτέλεσµα µια πραγµατική ιστορική παρέµβαση ως σηµαίνουσα πράξη και απόφαση. Οι διάφορες µορφές φιλοσοφικού Λόγου ωστόσο, κατά κανόνα, λίγο περιορίζουν στην πράξη τις αρνητικές πτυχές του πανεπιστηµιακού Λόγου. Ο φιλοσοφικός Λόγος που κατέχεται από την αυταπάτη της «µη κυριαρχικής επικοινωνίας», απαρνείται το βάρος του πραγµατικού και τείνει να περιορίζει τα πάντα στην συνειδητή γνώση, την επικοινωνία και την καλή θέληση. Συνέπεια αυτού όµως είναι αναπόφευκτα η αναπαραγωγή των Λόγων της υστερίας και του κυρίου. Έτσι, στη νεωτερικότητα ο λόγος της γνώσης αναπαράγει τον κυριαρχικό Λόγο γινόµενος συνένοχος του, εφόσον του προσφέρει νέες µορφές νοµιµοποίησης, που στηρίζονται επάνω στον εξιδανικευµένο ορθό Λόγο, στην παραγωγικότητα, στην ιδεολογία της προόδου και της ευηµερίας. Ο Λόγος της υστερίας. Το ερώτηµα της σχέσης του είναι µε το σκέπτεσθαι είναι το υστερικό ερώτηµα, µε το οποίο το υποκείµενο εισήλθε στην ιστορία. Είναι ο Λόγος της νεωτερικής (εµπειρικήςφορµαλιστικής) επιστήµης και της νεωτερικής τέχνης. Το ερώτηµα αυτό του νοήµατος και του επιθυµείν οδηγεί έτσι στην ανάδυση του υποκειµένου. Σ αυτό τον Λόγο τίθεται επίσης το ερώτηµα αναφορικά µε τη δυνατότητα της «σεξουαλικής σχέσης» και της σεξουαλικής ταυτότητας. 27 Το υστερικό υποκείµενο $ (κατ αρχήν η γυναίκα) «ξεσκεπάζει» τη σχέση του Λόγου του κυρίου µε την απόλαυση. Ενώ στον Λόγο αυτό η γνώση του Άλλου είναι ο σκλάβος, που εργάζεται για να παράγει τα µέσα της απόλαυσης για τον κύριο, στον Λόγο της υστερίας η γνώση S2 είναι στον τόπο της παραγωγής. Στο βαθµό που το υποκείµενο, από τη φύση του διχασµένο, υστερικό, χωρίς στήριγµα, έρχεται στην κυρίαρχη θέση του δρώντος, αλλοτριώνεται από το σηµαίνον S1, που είναι τώρα στη θέση του Άλλου, και αρνείται να γίνει ο φορέας του. 28 Το υστερικό υποκείµενο αναγκάζει τον Άλλο να παράγει µία γνώση, για να απαντήσει το ερώτηµά του ξανά και ξανά. Τον φέρνει µε τις ερωτήσεις, τις προκλήσεις του ή τη σιωπή και την απεργία του, στη θέση να ενδιαφερθεί ο ίδιος για τη γνώση και να την επιθυµήσει. 29 Το υποκείµενο επιθυµεί όµως ένα πράγµα, την επιθυµία του Άλλου: θέλει να ξέρει ο Άλλος ότι το υποκείµενο παριστάνει γι αυτόν το πολυτιµότερο πράγµα. 30 Όµως η αλήθεια του υποκειµένου είναι απωθηµένη, είναι η απώθηση του αντικειµένου a της επιθυµίας, µπροστά στο οποίο το υποκείµενο τρέπεται εις φυγήν, επειδή έχει άγχος ότι δεν είναι αρκετά επιθυµητό. Η επιθυµία ως η επιθυµία του Άλλου δεν είναι η επιθυµία του κυρίου, η πηγή της βρίσκεται στο Λόγο της υστερίας. Η γλώσσα είναι αυτή που εισάγει µία αβεβαιότητα, µία έλλειψη στο πραγµατικό, που υστερικοποιεί έτσι το διχασµένο υποκείµενο και το κάνει να επιθυµεί την έλλειψη ως έλλειψη του Άλλου, γιατί η ύπαρξη της στον Άλλο εγγυάται την ύπαρξη της και στο υποκείµενο. 31 Η γνώση που παράγει ο Λόγος αυτός είναι η νεωτερική επιστήµη, µία µη ολοκληρωµένη γνώση που δεν γνωρίζει την αλήθεια του υποκειµένου. Η αλήθεια αυτού του Λόγου διατυπώνεται ως: «Αυτό που έχει σηµασία είναι το αντικείµενο ως υπερ-απόλαυση, και οφείλει κανείς να αναζητά την ευχαρίστηση». 32 Όµως, το αντικείµενο της επιθυµίας απωθείται και η απόλαυση περιορίζεται στην ευχαρίστηση. Αντί τούτου, παράγεται µία γνώση S2, ως η ατέρµων διαδικασία της γνώσης. Αυτός ο Λόγος αποτυγχάνει στο ότι η παραγόµενη γνώση είναι ανίκανη να εµπνευσθεί από την επιθυµία, δηλ. εδώ το υποκείµενο είναι ανίκανο ν απολαύσει, ν αγαπήσει και ν αγαπηθεί. Το κύριο σηµαίνον S1 και το υποκείµενο $ έχουν διαγραφεί από την επιστήµη και το όνοµα του πατέρα απορρίπτεται από την νεωτερικότητα. Όµως, είναι παρόντα: το υποκείµενο

7 36 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο στη θέση του δρώντος έχει ήδη µετουσιώσει, αλλά δρα έτσι, ώστε ο Άλλος δεν µπορεί να το παρασύρει σε πιο πολύ µετουσίωση. Για ν αποφύγει τον συµβολικό ευνουχισµό, το υποκείµενο τον φορτώνει στον Άλλο: ισχυρίζεται ότι ο Άλλος θέλει την κυριαρχία, και τον προκαλεί να το δείχνει αυτό συνεχώς, µέσω της παραγωγής µιας γνώσης. Εδώ, έγκειται η εµπειριστική, «άπιστη», ωφελιµιστική, κακή θέληση του υστερικού υποκειµένου ενάντια στον συµβολικό Νόµο και η ευχαρίστηση της ίντριγκας, όπως και η µείξη εξουσίας και σεξουαλικότητας. Το υποκείµενο κυριαρχείται από αµφίρροπα συναισθήµατα αγάπης και µίσους απέναντι στον Άλλον. Εξιδανικεύει και «αγαπά» τον Άλλον, ως ένα «υποκείµενο που υποτίθεται ότι γνωρίζει», δηλ. ως έναν εξιδανικευµένο, φαντασιακό πατέρα, τον οποίον προκαλεί να παράγει µία γνώση. Αλλά αυτή η γνώση είναι ανίκανη να έχει πρόσβαση στην αλήθεια του υποκειµένου (στο απωθηµένο αντικείµενο), η γνώση και η αλήθεια είναι εδώ χωρισµένες, εφόσον «η επιστήµη δεν σκέπτεται». Το αδύνατον εδώ εκφράζει το ότι το υποκείµενο είναι εξαρτηµένο από το απρόβλεπτο κύριο σηµαίνον S1 στη θέση του Άλλου, τον οποίο δεν µπορεί να εξαναγκάσει να το επιθυµήσει ή να το αγαπήσει. Το υποκείµενο δεν θέλει εδώ να παραιτηθεί από την ευχαρίστηση του και έτσι να γνωρίσει την αλήθεια του. Για να µπορεί να απολαύσει πρέπει να υπάρξει τουλάχιστον ένας που έχει µετουσιώσει, ο κύριος, που παραιτήθηκε από την απόλαυση και εγγυάται τη γοητεία των σχέσεων κυριαρχίας και θυσίας. Το υποκείµενο δεν κατέχει καµία άµεση, αλλά µία έµµεση, πραγµατική εξουσία, 33 στο βαθµό που υποβοηθάει στον Άλλο την ανάπτυξη της εξουσίας. Έτσι, αναπαράγει τον Λόγο του κυρίου, ωστόσο το στοιχείο της πρόκλησης του κυρίου ενέχει ως τέτοιο και τη δυνατότητα της αποδυνάµωσης και αµφισβήτησης του απόλυτου κυρίου, µε µερικώς θετικά αποτελέσµατα. Το διχασµένο, υστερικό υποκείµενο είναι η δηµόσια κοινή γνώµη ή η µάζα 34 των καταναλωτών, όπου τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης και τα κόµµατα αναπαράγουν αυτόν τον Λόγο και αναπαράγονται από αυτόν. Αυτός ο Λόγος είναι από την άλλη ο τόπος της νευρωτικής ταύτισης, της ταυτιστικής αγάπης µέσα στη µάζα. Το σύµπτωµα, η µισαγάπη είναι η αλήθεια της γνώσης της επιστήµης, και σε κάθε νεύρωση υπάρχει ένας υστερικός πυρήνας. Το υποκείµενο, που ως σύµπτωµα παραµένει ξένο αλλά εντοπίσιµο µέσα στον Λόγο του, ενώ παράγεται η αυταπάτη, 35 ότι η γνώση είναι το αντικείµενο της επιθυµίας. Αυτή η «επιθυµία για γνώση» είναι ο µύθος, δηλ. ο µύθος του Οιδίποδα, και ο κύριος είναι ένα προϊόν του Λόγου της υστερίας. εν υπάρχει όµως µία ιδιαίτερη επιθυµία για γνώση, γιατί, αν υπάρχει το ασυνείδητο, τότε υπάρχει µια γνώση που αρκεί, και αυτό που µετράει, είναι ο τρόπος µε τον οποίον αναφέρεται κανείς σ αυτήν. Η µετουσίωση σηµαίνει στο υποκείµενο τότε, να θέσει τη γνώση ως το «γράµµα», το έργον. Αντί τούτου το υποκείµενο αφήνει εδώ να παραχθεί στον Άλλον η γνώση, για να «συγκολλήσει» το διχασµό του και να εξαφανισθεί πίσω από αυτήν τη γνώση. Αλλά η γνώση της επιστήµης είναι ανολοκλήρωτη και µπορεί να µεταδοθεί στον Άλλο, δεν είναι µία ολοκληρωµένη µυστική γνώση, που απαιτεί την µύηση, όπως στις παγανιστικές θρησκείες. Το υποκείµενο εδώ είναι το καθαρό, αστήρικτο υποκείµενο του ασυνείδητου, που υστερικοποιείται εξαιτίας του φορµαλισµού και της αφαιρετικότητας της νεωτερικής επιστήµης και τέχνης. Είναι το ανοµικό υποκείµενο του «Αντι-οιδίποδα», µία µηχανή ορµών και επιθυµιών, χωρίς Νόµο και χωρίς πίστη, για το οποίο «όλα είναι δυνατά» («anything goes ). Εδώ βρίσκεται και το προβληµατικό στοιχείο ορισµένων φεµινιστικών ιδεολογιών, µέσω της προγραµµατικής κατάργησης του ονόµατος του πατέρα και της διαφοράς των φύλων. Βέβαια δεν µπορούν να «καταργηθούν» πραγµατικά, εφόσον κανένας πολιτισµός δεν µπορεί να λειτουργήσει χωρίς αυτές τις συµβολικές διαµεσολαβήσεις. Αλλά η ανοµία ενός τµήµατος της νεολαίας και η ισοπέδωση των φύλων οδηγούν στη µετανεωτερική κοινωνία στην κατάργηση του ηθικού, δηλ. του συµβολικού Νόµου και της µετουσιωτικής επιθυµίας, και της αντικατάστασης τους από τη βία και

8 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 37 τον γυµνό υπολογισµό της εξουσίας, καθώς και στην εξαφάνιση του ερωτισµού και της αγάπης από τις ανθρώπινες σχέσεις. Αν το σηµαίνον S1 έλθει στη θέση του δρώντα, αγνοεί τον διχασµό και το ερώτηµα το υποκειµένου, και το απωθεί ως την κρυφή του αλήθεια, τότε εγκαθίσταται ως (φαινοµενικά) υπέρτατος κυρίαρχος (sovereign), ως ένα «αυτόνοµο» υποκείµενο. Από την άλλη η ανηµπόρια και η ανικανότητα να ελεγχθεί το αντικείµενο της επιθυµίας στον υστερικό Λόγο, οδηγεί στο να εµφανίζεται στο υποκείµενο η γνώση ως πολύτιµη, έτσι µπορεί η γνώση αυτή να έλθει στην θέση του δρώντα, και να παράγει το Λόγο της γνώσης, στον οποίο το ερώτηµα του υποκειµένου διαγράφεται. Αλλά η αδυνατότητα της πραγµατοποίησης των απαιτήσεων του υστερικού υποκειµένου µπορεί τέλος να το οδηγήσουν να τοποθετηθεί στον τόπο του Αλλου. Εδώ η απόλαυση/οδύνη, το αντικείµενο a ως η ορµή του θανάτου πλέον, έρχεται στην κυρίαρχη θέση του δρώντος. Το υποκείµενο επιτέλους µπορεί να απολαύσει, να υποφέρει, να µετουσιώσει και να γνωρίσει την αλήθεια της επιθυµίας του: αυτός είναι ο Λόγος της ψυχανάλυσης. O Λόγος της ψυχανάλυσης. Ο ψυχαναλυτικός Λόγος είναι ο µοναδικός Λόγος που παράγει µία σηµαίνουσα πράξη, την αλήθεια του υποκειµένου, η οποία ως τέτοια δεν απαρνείται το ασυνείδητο. Παράγει στον Άλλο (τον αναλυόµενο) το κύριο σηµαίνον S1, µε το οποίο αυτός ταυτίζεται φαντασιακά, αφήνει δηλ. µέσω της επιθυµίας να αναδυθεί στον Άλλον ένα σηµαίνον που δεν ελέγχεται από µια συνειδητή γνώση. Το εκφερόµενο του ασυνείδητου υποστηρίζεται εδώ από το αποτέλεσµα της εκφοράς του στον Άλλο. 36 Ένας τέτοιος Λόγος εκφέρει το ασυνείδητο µόνον τότε, όταν το εκφερόµενο δεν διαψεύδεται από την πράξη της εκφοράς. Αυτό οφείλει δε να έχει ως συνέπεια και να προκαλεί την εµπειρία της απόλαυσης και της οδύνης. Στον ψυχαναλυτικό Λόγο η γνώση S2 είναι στη θέση της αλήθειας, δηλ. µόνον έτσι µπορεί κανείς να µάθει κάτι για την αλήθεια της επιθυµίας του υποκειµένου. Η αλήθεια εδώ δεν είναι ποτέ µία, ένα κλειστό όλον, είναι µισό τσιτάτο και µισό ερµηνεία, κάτι το µερικό, ένας «µισόλογος». 37 Αυτό συµβαδίζει µε την επανεγγραφή του S1, ως του συµβολικού Νόµου, του Ηθικού, στον Άλλον. Η µετουσίωση δε που ξεκινάει εδώ, δεν είναι µία καθαρή µετουσίωση. Από τον τόπο της αλήθειας αφυπνίζεται έτσι η µη ταυτιστική αγάπη, δηλ. εκείνη η αγάπη που δεν συρρικνώνεται στο µίσος ή στη µισαγάπη, και δεν εξαφανίζεται µέσα στη φαλλική επιθυµία. Από την άλλη η επιθυµία του ψυχαναλυτή δεν είναι «καθαρή», γιατί αυτό θα σήµαινε την εξιδανίκευση και την απολυτοποίηση της επιθυµίας ως τέτοιας, καθώς και την κατάργηση του ίδιου του Νόµου. 38 Ο ψυχαναλυτικός Λόγος είναι ο Λόγος, στον οποίον ο συµβολικός (ηθικός, πολιτικός) Νόµος, σε αντίθεση µε τον Λόγο του κυρίου, επανεγγράφεται. Ο Νόµος δεν είναι έτσι ένα «εποικοδόµηµα» της κυριαρχίας, αλλά αυτό που την περιορίζει και τη θέτει υπό αµφισβήτηση, χωρίς να ταυτίζεται µε το σαδιστικό υπερ-εγώ (στη διαπίστωση αυτή έγκειται η προσφορά του Lacan). Συγχρόνως όµως, ο Νόµος δεν µπορεί να λειτουργήσει χωρίς την «αίγλη», το κύρος και την αυθεντία που του ανήκει. Αυτό ισχύει ενάντια στην ορθολογιστική και λειτουργιστική, «πολύ δηµοκρατική» κατανόηση του ικαίου και του Νόµου, που περιορίζει αναγωγιστικά την ανάδυση του Νόµου µόνο σε συνειδητές διαδικασίες επικοινωνίας. Αυτό που εδώ απωθείται είναι το πραγµατικό: το υπόβαθρο της περατότητας, της ορµής του θανάτου και των δυνητικών οριακών εµπειριών του υποκειµένου, που κείται επέκεινα του λόγου και της εικόνας. Ο Νόµος είναι αναγκαστικά εκεί, πριν από κάθε συνειδητή απόφαση, για να εγγράψει µέσω της γλώσσας την ελάχιστη έλλειψη και διαφορά µέσα στο πραγµατικό, είναι η αρχική υπερβατολογική συνθήκη της κοινής πραγµατικότητας των ανθρώπων, έτσι ώστε ο κόσµος να µην

9 38 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο κατακλύζεται συνεχώς από καταστροφές και κρίσεις. Ο Νόµος προφυλάσσει από το «γυµνό» πραγµατικό: η πηγή του Νόµου είναι η απαγόρευση της αιµοµιξίας και του φόνου. Το Πράγµα, το πρωταρχικό κάτι-όλον, στη θέση του οποίου έρχεται αρχικά µερικώς η µητέρα, πρέπει να διαχωρισθεί, να διαγραφεί, για να αναδυθεί η επιθυµία µέσω της έλλειψης. Εδώ, αναδύεται ο ορθός Λόγος και η θέληση. Η υψηλή επιβλητικότητα του Νόµου αντιστοιχεί τόσο στην µονοθεϊστική αποµάγευση του κόσµου όσο και στην ορθολογική εκκοσµίκευση της νεωτερικότητας. Αντιπαρατίθεται ωστόσο στην κοινωνιολογίστικη εµµένεια του Νόµου µέσω της αναγωγής του στις στάσεις των εγω-κεντρικών, υπολογιστικών υποκειµένων, που απωθούν την έλλειψη και το ασυνείδητο τους. 39 Η αλήθεια αυτού του Λόγου διατυπώνεται ως: «Η ασυνείδητη γνώση έχει µία σηµασία και την απολαµβάνει κανείς, µπορεί να εκφράσει την αλήθεια της επιθυµίας του υποκειµένου». 40 Η γνώση S2 θέτει ως αποτέλεσµα του Λόγου το κύριο σηµαίνον S1, όµως από εδώ η γνώση γίνεται ένα γράµµα, µία γραφή, ένας λόγος που εγγράφεται ως η ιστορία του υποκειµένου και δεν εξαφανίζεται. Ο δρών, ο αναλυτής προσκαλεί τον αναλυόµενο να παράγει ένα έργον µετουσίωσης, δηλ. να παράγει ένα νέο S1, κάτι που έχει ως συνέπεια την ταύτιση του µε τον συµβολικό πατέρα. Η αδυναµία, η ανικανότητα αυτού του Λόγου, έγκειται στο ότι ο αναλυτής µπορεί να κάνει δυνατή τη µετουσίωση στον αναλυόµενο, αλλά δεν µπορεί να την επιβάλλει, και για να πραγµατοποιηθεί πρέπει το υποκείµενο να κάνει µία διεργασία πένθους. Έτσι, σ αυτόν τον Λόγο υπάρχει µία διάζευξη ανάµεσα στην επιθυµία και στην πραγµατοποιηθείσα ελευθερία (αυτή η διάζευξη υπάρχει δοµικά ανάµεσα στις δύο θέσεις, κάτω αριστερά και δεξιά, ανάµεσα στον τόπο της παραγωγής και στον τόπο της αλήθειας, σε όλους του Λόγους). Ο αναλυτής είναι εδώ το αντικείµενο a, αλλά όχι ως αντικείµενο της επιθυµίας, αλλά ως ένα θραύσµα του Πράγµατος (της ορµής του θανάτου). 41 Έτσι εξυψώνει το αντικείµενο a στην «αξιοσύνη του Πράγµατος», κάτι που είναι και ο ορισµός της µετουσίωσης, του υψηλού (sublime). O αναλυόµενος ως ένα διχασµένο υποκείµενο $ στη θέση του Άλλου εκτελεί από τη µεριά του µία δηµιουργική πράξη στον τόπο του συµβολικού Άλλου και παράγει το έργον, το γράµµα. Όλ αυτά δεν προϋποθέτουν καµία δεξιότητα, κυριαρχία ή µύηση: ο αναλυτικός Λόγος είναι το «αναποδογύρισµα» του Λόγου του κυρίου. Σ αυτόν τον Λόγο είναι δυνατή η εµπειρία της καθαρής απόλαυσης του σηµαίνοντος πέραν από τη φαλλική απόλαυση, δηλ. η σεξουαλική και η µετουσιωτική απόλαυση διαχωρίζονται, χωρίς να έρθουν σε αντίθεση η µία µε την άλλη. Όµως, ο Λόγος του κυρίου ξαναγυρίζει, όταν σταµατήσει η διαδικασία της µετουσίωσης. Το αδύνατον, το πραγµατικό, που εγγράφεται εδώ (όπως και σε κάθε Λόγο), έγκειται στο ότι ο Λόγος αυτός τον εκ-φέρει ο «κανείς», ένα αποστασιοποιηµένο, όχι άµεσα ορατό πρόσωπο, που «υποτίθεται» ότι είναι ο αναλυτής, ο οποίος φέρει και την ευθύνη των λόγων του. Αυτή η τεχνική της απόστασης/απουσίας, που συνδέει το καθολικό του Λόγου µε το ατοµικό του υποκειµένου, κινείται ωστόσο στα όρια της αποτυχίας και της απάτης, όπως και κάθε Λόγος. Ο Λόγος αυτός επιτρέπει µία συνεπή µετουσίωση. Έτσι, πραγµατοποιείται µία σηµαίνουσα πράξη, που µαρτυρεί ότι αυτός ο Λόγος ενέχει µία πραγµατική εξουσία 42 που είναι άτυπη, ενέχει δηλ. τη δύναµη και την ισχύ του πραγµατικού να επιτυγχάνει τη ρήξη µε το παρελθόν, να το ξαναγράφει και να ανανεώνει την επιθυµία. Είναι ο τόπος της ηθικής στην οποίαν ο συµβολικός Νόµος εγγυάται την επιθυµία και τη στηρίζει. Έτσι, ο ψυχαναλυτικός Λόγος αποκτά (ατοµικά και συλλογικά) µία σηµασία που δρά µέσα στην ιστορία. Τα υποκείµενα γίνονται ικανά εδώ να παράγουν ένα έργον µετουσίωσης. 43 Ο ψυχαναλυτικός Λόγος ορίζεται από αυτό που λαµβάνει χώραν στη διάρκεια της συνεδρίας ανάµεσα στον αναλυτή και τον αναλυόµενο. Αλλά οι αναλυτές πρέπει ακόµα να έχουν σχέσεις ανάµεσα τους, δηλ. να εισάγουν θεσµούς και ιδρύµατα εκπαίδευσης. Εδώ, εµφανίζεται το όριο όχι της ψυχανάλυσης, αλλά των ψυχαναλυτών ως υποκειµένων. Γιατί συνήθως δεν µπορούν

10 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 39 να τελειώσουν τη µεταβίβαση ανάµεσα τους και µε τους ιδρυτές. ηλ. δεν µπορούν στην πράξη να διακρίνουν ανάµεσα στους διαφορετικούς Λόγους. Έτσι, έξω από το χώρο της ψυχαναλυτικής συνεδρίας, αναποδογυρίζουν την ψυχαναλυτική στάση, τον τρόπο σκέψης και τις έννοιες της στον Λόγο του κυρίου, της γνώσης, ή της υστερίας. Εξ ου και οι αµοιβαίοι αποκλεισµοί και αφορισµοί. Αυτό ούτως ή άλλως αντιφάσκει µε τις επιπτώσεις που µπορεί να έχει η ψυχανάλυση ως θεωρία και πράξη στο χώρο του κοινωνικού πράττειν και του φιλοσοφικού ή καλλιτεχνικού ποιείν. Γιατί οι συνέπειες της είναι κριτικής φύσης, εφόσον ερωτούν όλους τους θεσµούς και τους τρόπους σκέψης για τα απωθηµένα τους σηµεία, και καταδεικνύουν τις αµφισηµίες τους. Οι ίδιοι οι αναλυτές µπορούν όµως µόνο τότε να έχουν µε τον εαυτό τους µία κριτική σχέση, όταν έρχονται σε ένα συνεχή διάλογο µε την κριτική και υπαρξιακή φιλοσοφία. Αυτή η σχέση έχει τις ιδιαιτερότητες της ωστόσο, γιατί η ψυχανάλυση µπορεί να επιτύχει κάτι, όταν παραδόξως σιωπά για ορισµένα ερωτήµατα, και αυτή η σιωπή ενέχει υπόρρητα την έγκληση του υποκειµένου, να στραφεί στο ερώτηµα της φιλοσοφίας, για να βρει έναν τρόπο λύσης. Οι τέσσερεις Λόγοι 44 είναι ιδεοτυπικές µορφές Λόγων, που συγκροτούν ένα πλαίσιο για την έκφραση του επιθυµείν, του πράττειν, του σκέπτεσθαι και του ποιείν των υποκειµένων στην καθηµερινότητα. Η κατασκευή αυτή ξεφεύγει από τον παραδοσιακό αναγωγισµό των ψυχαναλυτικών ερµηνειών των πολιτισµικών δραστηριοτήτων. Οι κλινικές κατηγορίες της νεύρωσης, της διαστροφής και της ψύχωσης αποτελούν ιδιαίτερες υπαρξιακές δοµές της επιθυµίας των υποκειµένων, οι οποίες δεν ταυτίζονται ακριβώς µε τους τέσσερεις Λόγους, όµως οι τελευταίοι µπορούν να συµπεριλάβουν µορφές των υπαρξιακών δοµών και να τις εξηγήσουν, ή να τις µεταβάλουν. Από την άλλη τόσο ο Freud όσο και ο Lacan κατανοούν την πολιτιστική δηµιουργία των υποκειµένων στο χώρο της τέχνης, της θρησκείας, της επιστήµης και της φιλοσοφίας, ως µορφές µετουσίωσης. Οι τρεις ανωτέρω υπαρξιακές δοµές και ως τέταρτη η µετουσίωση µπορούν να ορισθούν σύµφωνα µε τον ιδιαίτερο τρόπο που παρακάµπτουν την έλλειψη. Η µετουσίωση είναι η απλή άρνηση 45 της έλλειψης µέσω της δηµιουργίας ενός έργου που την αναγνωρίζει ταυτόχρονα. Αντίθετα, η νεύρωση απωθεί 46 την έλλειψη µέσω του συµπτώµατος, η διαστροφή την απαρνείται 47 µέσω του φετίχ, ενώ η ψύχωση την απορρίπτει 48 µέσω της παραίσθησης. Η φροϋδική έννοια της µετουσίωσης συνδέει ωστόσο τις προαναφερθείσες πολιτιστικές µορφές µετουσίωσης µε µια µορφή των υπαρξιακών δοµών, δηλ. οι µετουσιωτικές µορφές στηρίζονται αρχικά στις υπαρξιακές δοµές, τις οποίες συγχρόνως σχετικοποιούν και υπονοµεύουν. Ο Lacan επεξεργάσθηκε και συστηµατοποίσε παραπέρα αυτή τη σκέψη, χωρίς να γίνει ξεκάθαρος. Η καθαρή µετουσίωση, πάντα µερική, υπερβαίνει την εκάστοτε υπαρξιακή δοµή, δίνοντας ένα κοµµάτι ελευθερίας στο υποκείµενο. Αν δεν το κάνει, τότε αποτυγχάνει και παραµένει ένα σύµπτωµα, ένα φετίχ, µία παραίσθηση. Στο πλαίσιο των Λόγων, η αποτυχηµένη µετουσίωση είναι µία ιδεολογία στο χώρο του κυρίου, της υστερίας, ή της γνώσης. Μπορεί να εντοπίσει κανείς στην τέχνη (και στη πρόδροµο της, τη µαγεία) τους µηχανισµούς της απώθησης της έλλειψης και το έργον τέχνης ως σύµπτωµα, στην (παγανιστική) θρησκεία τους µηχανισµούς της απάρνησης και τη λατρεία των φετίχ, στη (φορµαλιστική) επιστήµη τους µηχανισµούς της απόρριψης και την κατασκευή αυτοαναφορικών συστηµάτων. 49 Αλλά σ αυτές τις επιδόσεις συνυπάρχουν και οι άλλοι µηχανισµοί, π.χ. στις θρησκείες παίζουν ψυχαναγκαστικά, υστερικά, παρανοϊκά και καταθλιπτικά στοιχεία, στις τέχνες φετιχιστικά, σχιζοειδή στοιχεία, στις επιστήµες ψυχαναγκαστικά, σαδιστικά στοιχεία ένα ρόλο. Αν λάβει κανείς υπόψη του όλ αυτά, τότε η ανάλυση της παραγωγής και της πρόσληψης της τέχνης, της θρησκείας και της επιστήµης σύµφωνα µε τους τέσσερεις Λόγους, απαιτεί µία λεπτή, διαφοροποιηµένη εργασία µακριά από κλισέ, η οποία ανακαλύπτει µέσα στα ίδια τα έργα τα στοιχεία των Λόγων µέσα στην πολλαπλότητα τους. Όµως, δεν είναι το παν εξηγήσιµο από

11 40 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο τους Λόγους! Αυτό που έχει πάν απ όλα σηµασία είναι να καταδειχθεί η στιγµή της µετουσίωσης, της αλήθειας, όπου ένα πολιτιστικό προϊόν δωρίζει στα υποκείµενα κάτι Νέο και Απελευθερωτικό. Αυτό τα κάνει ικανά να ξανανακαλύψουν την επιθυµία τους, πέραν από την απώθηση, την απάρνηση ή την απόρριψη της έλλειψης, ή πέραν από τον Λόγο του κυρίου, της υστερίας ή της γνώσης, παρ όλον ότι αυτές οι µορφές δεν µπορούν ποτέ να εξαφανισθούν. Η πολιτική και ηθική σηµασία 50 των ψυχαναλυτικά θεµελιωµένων Λόγων, που είναι επίσης µορφές του πράττειν, έγκειται στο ότι επιτρέπουν στα υποκείµενα να ενσωµατώσουν σ αυτούς τόσο τους µικρο-, όσο και τους µακρο-λόγους, και να κατανοήσουν τη διαδικασία της ιστορίας ως κάτι, που δεν συνεπάγεται αποκλειστικά ούτε την απόλυτη αλλοτρίωση, ούτε την τελική υπέρβαση της µέσω µιας «νοµοτέλειας» της ιστορίας. Η µονοθεϊστική αποϊεροποίηση του κόσµου και η δυνατότητα να οργανωθεί ένας δικαιότερος κόσµος µέσα από την παράδοση του ορθού Λόγου, είναι αυτά που η ψυχανάλυση προϋποθέτει, ενώ η ίδια σιωπά γιαυτά, για να µην απαρνηθεί το ασυνείδητο και προδώσει την ελευθερία του υποκειµένου. Έτσι η νεωτερικότητα είναι ο τόπος διεργασίας πένθους, που πρέπει ν αποχαιρετίζει, την αυταπάτη της φαντασιακής αρµονικής σχέσης των ανθρώπων µε τη φύση, τους παγανιστικούς θεούς, τον αυταρχικό θεό, ή την υποστασιοποιηµένη κοινότητα. Αλλά η νεωτερικότητα δεν είναι ούτε ο τόπος όπου µία φετιχοποιηµένη τεχνολογική πρόοδος συνεισφέρει στο θρίαµβο του Λόγου της γνώσης, ούτε η σκηνή όπου υστερικά υποκείµενα, χωρίς Νόµο και πίστη θεωρούν ότι τα πάντα είναι δυνατά, επιτρεπτά. Αν η νεωτερική δηµοκρατία και η ηθική του πολίτη που συνεπάγεται, δεν θέλει πλέον να ξέρει τίποτα για την έννοια της αλήθειας, του συµβολικού Νόµου και της δικαιοσύνης, τότε η φιλοσοφία πρέπει να στοχαστεί επάνω σ αυτό το ερώτηµα. Αν ο φιλοσοφικός Λόγος πάρει στα σοβαρά τον ψυχαναλυτικό Λόγο (κάτι που προς το παρόν δεν φαίνεται να ισχύει) όπως επίσης και το ερωτούν υποκείµενο, τότε υπάρχει ίσως η ελπίδα να απαντήσει µερικώς σ εκείνη την απορία της δηµοκρατίας. Η αλήθεια στην ψυχανάλυση δεν σηµαίνει την κυριαρχία του ιδεώδους επάνω στον εαυτόν και στους άλλους, και η διάζευξη ανάµεσα στην αλήθεια και τη γνώση ή ανάµεσα στην αλήθεια και την ελευθερία παραµένει πάντα το σύµπτωµα της νεωτερικότητας. Στον Λόγο του κυρίου αντιστοιχεί αρχικά ο µεταφυσικός, 51 κλασικός Λόγος του παραδοσιακού κόσµου, στον οποίο κυριαρχούν ένας κλειστός, ιεραρχικός κόσµος και ένας κυκλικός χρόνος χωρίς ιστορία και ιστορική συνείδηση. Είναι επίσης ο Λόγος της πολιτικής θεολογίας στη νεωτερικότητα. Αν ο Λόγος του κυρίου ενσωµατώσει τους Λόγους της γνώσης και της υστερίας, οδηγεί στον ολοκληρωτικό Λόγο. Στον Λόγο της υστερίας αντιστοιχεί από την άλλη ο εµπειριστικός 52 Λόγος της επιστήµης, που δεν γνωρίζει καµία αλήθεια και εκφράζεται ιστοριστικά ή δοµιστικά. Ο Λόγος αυτός είναι συνένοχος του Λόγου του κυρίου, αλλά συγχρόνως τον αµφισβητεί µε παλινδροµικό τρόπο. Σ αυτό τον Λόγο, το υποκείµενο δεν θέλει να µετουσιώσει παραπέρα, αλλά παραιτείται από την πολιτική και ηθική µεταβολή του κόσµου, χάρι της ιδιώτευσης. Είναι επίσης ο λόγος της νεωτερικής χειραφέτησης και των αυταπατών της, στο βαθµό που παραµένει εγκλωβισµένη σ έναν τυφλό µανιχαϊσµό, που κηρύττει τη βίαιη εξάλειψη της έλλειψης. Απέναντι σ αυτόν, ο Λόγος της γνώσης εµφορείται από την επιθυµία για ολική µετουσίωση, που εξιδανικεύει τη γνώση. Είναι ο Λόγος της χειραφέτησης, του απόλυτα δίκαιου Νόµου. Εδώ πηγάζει αρχικά µία ερµηνευτική 53 γνώση, αλλά και µία κριτική σκέψη, που προέρχεται από την αµφισβήτηση του Λόγου του κυρίου. Αυτό γίνεται µε το σκοπό να τον αντικαταστήσει, όπως συµβαίνει µε την πολιτική φιλοσοφία, αλλά σηµαίνει και µία πρόοδο. Από την άλλη όµως συµβαδίζει και µε την ανάπτυξη των µηχανισµών πειθάρχησης, ασφάλειας και ελέγχου. Ωστόσο, η κριτική, φιλοσοφική σκέψη µπορεί εδώ να βρει ένα σηµείο εκκίνησης και να ξεπεράσει τη λογική αυτού του Λόγου, µόνον όταν ανοιχτεί στον Λόγο της ψυχανάλυσης, και δεν

12 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο 41 εκλογικεύσει το πραγµατικό και την έλλειψη. Ο Λόγος της γνώσης δέχεται ότι υπάρχει η δεξιότητα και η αυθεντία των µεγάλων διδασκάλων, αλλά και η µη αυθεντία του Άλλου, η οποία ενέχει µία αλήθεια επίσης. Αντίθετα, από τους Λόγους του κυρίου και της υστερίας λέγει στο υποκείµενο, ότι µπορεί να ικανοποιήσει την επιθυµία του για γνώση όταν φθάσει να γνωρίζει, µέσω της µετουσιωτικής εµπειρίας της έλλειψης. Η «επιθυµία για γνώση» είναι συγχρόνως το κοινωνικό σύµπτωµα, αυτό που προκαλεί τα υποκείµενα ν ασχοληθούν µε αυτό, για ν ανακαλύψουν την αλήθεια που συγκαλύπτει. 54 Στον ψυχαναλυτικό Λόγο το αντικείµενο a θεµελιώνεται επάνω στη γνώση του ασυνείδητου, και επιτρέπει στο υποκείµενο (ως σύµπτωµα) την µετουσίωση και τη δεξιότητα. Έτσι η φιλοσοφική σκέψη µπορεί να εκφρασθεί, εφόσον αναγνωρίζει το ασυνείδητο, και ξεκινώντας από το ερώτηµα του Άλλου, να εκφέρει την αλήθεια ολοκληρωµένα. Ο ψυχαναλυτικός Λόγος είναι τέλος ο µόνος Λόγος που ανακαλύπτει την ιστορία, 55 και αποτελεί το σύµπτωµα του πολιτισµού, εφόσον αντιστέκεται στο κλείσιµο των κοινωνικών σχέσεων. Είναι έτσι ο τόπος της αλήθειας, όπου το υποκείµενο υφίσταται τη δοκιµασία του ασυνείδητου. Στο βαθµό που εκφέρει την αλήθεια για την επιθυµία του υποκειµένου, αφήνει το υποκείµενο να παραγάγει µία σηµαίνουσα πράξη, µία απόφαση, που γράφει την ιστορία εκ νέου. Αυτό ενέχει και την παραδοχή άνευ αυταπάτης της νεωτερικής δηµοκρατίας, της οικονοµίας, του πολιτισµού. Όλ αυτά δεν υπάρχουν χωρίς ελλείψεις, αντιφάσεις και συγκρούσεις, που αναπαράγουν τους Λόγους του κυρίου, της υστερίας και της γνώσης. Αλλά τα υποκείµενα οφείλουν να υπερασπίζονται τη νεωτερικότητα χωρίς εξιδανικεύσεις και εκλογικεύσεις, πέραν της διαλεκτικής του διαφωτισµού και ενάντια στις ροµαντικές (ουτοπικές, παραδοσιακές, ολοκληρωτικές) αυταπάτες του φαντασιακού κλεισίµατος του κοινωνικού δεσµού, δηλ. της κατάργησης της έλλειψης, της διαφοράς, του συµβολικού Νόµου και της ανοιχτής κοινωνίας. Αυτό προϋποθέτει συγχρόνως µία «κριτική της ιδεολογίας» των κυριαρχικών σχέσεων καθώς και την αποδόµηση των Λόγων των υποκειµένων που ασκούν την κριτική. Η τελευταία γίνεται συχνά αντικείµενο παρεξήγησης και έρχεται σε αντίθεση µε την πρώτη. Ωστόσο, σηµαίνει ότι τα υποκείµενα οφείλουν να κρατούν τις φαντασιώσεις και τις αυταπάτες τους περί ορθού Λόγου και απόλυτης αγάπης έξω από τον πολιτικό Λόγο και τις ανθρώπινες σχέσεις γενικά, και ενάντια σε κάθε µεταµοντέρνο σχετικισµό, να ανακαλύπτουν συνεχώς την έλλειψη πρώτα στον εαυτό τους. Λόγος του κυρίου Αδυνατότητα S S2 $ < a κατανοείται µέσα από την παλινδρόµηση στον κάτω Λόγο: Λόγος της υστερίας $ S1 a < S2 Αδυναµία Λόγος της γνώσης (του πανεπιστηµίου) S a S1 < $ Αδυναµία κατανοείται µέσα από την «πρόοδο» στον κάτω Λόγο: Λόγος της ψυχανάλυσης Αδυνατότητα a $ S2 < S1 Οι θέσεις είναι: Οι όροι είναι: Ο ρών Η Αλήθεια S1 Το κύριο σηµαίνον $ Το διχασµένο υποκείµενο Ο Άλλος Η Παραγωγή S2 Η γνώση a Το µικρό αντικείµενo

13 42 Θεωρείο παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο 1 Alain Juranville, Lacan et la philosophie, Paris 1984, σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Sigmund Freud, Die endliche und die unendliche Analyse στο Studienausgabe (SA), Ergänzungsband, Frankfurt a.m Jacques Lacan, Séminaire XVII. L envers de la psychanalyse, Paris 1991, σ. 191 κ.ε. 6 A. Juranville, ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ. 343 κ.ε. J. Lacan, Radiophonie, στο Scilicet 2/3, 1970, σ S. Freud, ο.π. J. Lacan, Séminaire XVII.ο.π. σ. 191 κ.ε. 13 Ο.π. σ. 117 κ.ε. 14 Ο.π. σ. 9 κ.ε., 61 κ.ε., 167 κ.ε. 15 Ο.π. σ. 61 κ.ε., 167 κ.ε. 16 Α. Juranville, o.π. σ J. Lacan, ο.π. σ. 155 κ.ε. 18 J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ A. Juranville, ο.π. σ A. Juranville, Recht, Psychoanalyse, Politik (RPP), στο Riss. Zeitschrift für Psychoanalyse, 29-30, Zürich 1995, σ. 61 κ.ε. 21 A. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 43 κ.ε., 99 κ.ε., 137 κ.ε. 23 Σ. Φρόϋντ, Η δυσφορία µέσα στον πολιτισµό, στο Ο πολιτισµός πηγή δυστυχίας, Αθήνα, J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ A. Juranville, ο.π. σ A. Juranville, RPP, ο.π. σ. 61 κ.ε. 27 J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 137 κ.ε., 191 κ.ε. 28 Ο.π. σ. 117 κ.ε. 29 Ο.π. σ. 43 κ.ε. 30 Ο.π. 31 Ο.π. σ. 99 κ.ε. 32 A. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ A. Juranville, RPP, ο.π. σ. 60 κ.ε. 34 Σ. Φρόϋντ, Ψυχολογία των µαζών και ανάλυση του εγώ, Αθήνα Α. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 137 κ.ε. 38 J. Lacan, Séminaire XI. Les quatre concepts fondamentaux de la psychanalyse, Paris 1973, σ Εmmanuel Lévinas, Du sacré au saint, Paris Jacques Derrida, Force de loi, Paris, A. Juranville, ο.π. σ J. Lacan, Séminaire XVII, ο.π. σ. 43 κ.ε., 61 κ.ε. 42 Α. Juranville, RPP, ο.π.σ. 60 κ.ε. 43 J. Lacan, Séminaire VII. L éthique de la psychanalyse, Paris Σ. Φρόϋντ, Ο άνδρας Μωυσής και η µονοθεϊστική θρησκεία, Αθήνα, J. Lacan, Radiophonie, ο.π. σ Α. Juranville, Lacan et la philosophie, ο.π. σ. 276 κ.ε., 292 κ.ε. J. Lacan, Séminaire VII, ο.π. La science et la vérité, στο Ecrits, ο.π. S. Freud, Die Verneinung, στο SA III, ο.π.

14 παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Θεωρείο A. Juranville, ο.π. σ. 242 κ.ε. J. Lacan, Fonction et champ de la parole et du langage en psychanalyse στο Ecrits, ο.π. S. Freud, Die Verdrängung`, στο SA III, ο.π. 47 A. Juranville, ο.π. σ. 258 κ.ε. J. Lacan, Subversion du sujet et dialectique du désir dans l inconscient freudien, στο Ecrits, ο.π. Κant avec Sade, στο Ecrits, ο.π. S. Freud, Fetischismus`, στο SA III, ο.π. 48 Α. Juranville, ο.π. σ. 268 κ.ε. J. Lacan, D une question préliminaire à tout traitement possible de la psychose, στο Ecrits,ο.π. Séminaire III. Les psychoses, Paris S. Freud, Die Ich-Spaltung im Abwehrvorgang, στο SA III, ο.π. 49 J. Lacan, La science et la vérité, στο Ecrits, ο.π. A. Juranville, ο.π. σ. 292 κ.ε. Σ. Φρόϋντ, Τοτέµ και Ταµπού, Αθήνα Θ. Λίποβατς, Η Απάρνηση του Πολιτικού, Αθήνα Η Ψυχοπαθολογία του Πολιτικού, Αθήνα Ζητήµατα πολιτικής ψυχολογίας, Αθήνα Ψυχανάλυση, Φιλοσοφία, πολιτική Κουλτούρα, Αθήνα ηµοκρατικός Λόγος, Ψυχανάλυση, Μονοθεϊσµός, Αθήνα Θ. Λίποβατς, Ν. εµερτζής, οκίµιο για την Ιδεολογία, Αθήνα A. Juranville, ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ Ο.π. σ. 472 κ.ε.

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΗ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ Εγκαινιάζουµε µια νέα σελίδα που θα αφορά παρουσιάσεις βιβλίων - προτάσεις προς τα µέλη µας, µε ένα κοινό θέµα κάθε φορά. Η αναφορά δεν θα έχει βιβλιοκριτικό

Διαβάστε περισσότερα

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας

9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας 1 9 ο Συνέδριο της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας ΤΑ ΠΕΠΡΩΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΥΝΟΥΧΙΣΜΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΩΘΗΣΗ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΔΙΑΨΕΥΣΗ Βασίλης Δηµόπουλος Στην ψυχανάλυση η έννοια του ευνουχισµού αναφέρεται σε µία πολυσύνθετη

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey

Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Οπτική Απόλαυση και Αφηγηµατικός Κινηµατογράφος (1975) Laura Mulvey Το άρθρο αυτό επιβεβαιώνει τη γνώµη πολλών φεµινιστών/ τριών κριτικών του κινηµατογράφου ότι το ανδρικό βλέµµα κυριαρχεί στις ταινίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κορνήλιος Καστοριάδης Για µια ζωή χωρίς τοτέµ

Κορνήλιος Καστοριάδης Για µια ζωή χωρίς τοτέµ Κορνήλιος Καστοριάδης Για µια ζωή χωρίς τοτέµ 16/12/2001, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία Ο Κορνήλιος Καστοριάδης µιλάει για την ψυχανάλυση Επιµέλεια: Φώτης Απέργης Ο τίτλος δεν θα µπορούσε να είναι πιο λιτός:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ 3 ο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε µε Σ (σωστό) ή µε Λ (λάθος) καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις. 1. Ένα ιδιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙA 2010-11. Ψυχαναλυτικού Ινστιτούτου Αθηνών

ΣΕΜΙΝΑΡΙA 2010-11. Ψυχαναλυτικού Ινστιτούτου Αθηνών Η διεξαγωγή των σεμιναριών του Φόρουμ της Αθήνας της Σχολής των Φόρουμ του Λακανικού πεδίου θα λαμβάνει χώρα στην έδρα του Ψυχαναλυτικού Ινστιτούτου Αθηνών Αγ. Φιλοθέης 17- Αθήνα Μετρό : Σύνταγμα- Μοναστηράκι

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα: Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Γ Φάσης) ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) ***

( μαθήτρια Γ γυμνασίου) *** «...Η γλωσσομάθεια στις μέρες μας είναι απαραίτητη. Τα άτομα με επαρκή γνώση μιας ξένης γλώσσας έχουν τη δυνατότητα να είναι αποτελεσματικότεροι στις σπουδές τους, αφού μπορούν ψάχνοντας σε ξένες βιβλιογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών

Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που. με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη. συγκεκριμένων στόχων και σκοπών ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Οι οργανισμοί αποτελούνται από ομάδες ατόμων, που με κοινή προσπάθεια, αποβλέπουν στην επίτευξη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες;

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Δρ. Ευγενία Σουμάκη Παιδοψυχίατρος - Ψυχαναλύτρια Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1999 Υπεύθυνος Οµάδας Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Οµάδα Σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ Ψαθάς Δημήτρης Παιδαγωγός MSc (6-9-08) Η ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Η χρησιμοποίηση ψυχαναλυτικών εννοιών για την ανάλυση των μηχανισμών της παιδαγωγικής επικοινωνίας, πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου 1 1. Η αναγκαιότητα για Έρευνα Δράσης και οι επιστημολογικές της καταβολές 2. Οι στόχοι, η μεθοδολογία και τα χαρακτηριστικά της Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχανάλυση, Πολιτισμὸς καὶ κοινωνικὲς ἐπιστῆμες 13. Πρὸς μία ψυχαναλυτικὴ ἐπιστημολογία τῶν κοινωνικῶν ἐπιστημῶν

Ψυχανάλυση, Πολιτισμὸς καὶ κοινωνικὲς ἐπιστῆμες 13. Πρὸς μία ψυχαναλυτικὴ ἐπιστημολογία τῶν κοινωνικῶν ἐπιστημῶν ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ψυχανάλυση, Πολιτισμὸς καὶ κοινωνικὲς ἐπιστῆμες 13 ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Πρὸς μία ψυχαναλυτικὴ ἐπιστημολογία τῶν κοινωνικῶν ἐπιστημῶν I. Ψυχανάλυση καὶ ἐπιστῆμες τοῦ πολιτισμοῦ Ἡ ψυχανάλυση,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΡΟΫΝΤ

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΡΟΫΝΤ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΦΡΟΫΝΤ ΕΠΟ41 ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 20 Ό ΑΙΩΝΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΡΓΑΣΙΑ - ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2012 ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ 3000 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν

του ΚΕΘΕΑ εγγράφονται σε δηµόσια σχολεία ως κατ οίκον διδαχθέντες, για να συµµετάσχουν στις προαγωγικές ή απολυτήριες εξετάσεις. Ακόµη, όλες σχεδόν Εκδοτικό σηµείωµα Στη φιλοσοφία και πρακτική του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό άξονα της θεραπευτικής του προσέγγισης και της λειτουργίας του. Το προσερχόµενο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα