ΘΑΝΟΣ ΛΙΠΟΒΑΤΣ. Για το βιβλίο: Ν. εµερτζής / Ε. Πασχαλούδη / Γ. Αντωνίου (επιµ.), Εµφύλιος. Πολιτισµικό τραύµα, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, 352 σ.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΘΑΝΟΣ ΛΙΠΟΒΑΤΣ. Για το βιβλίο: Ν. εµερτζής / Ε. Πασχαλούδη / Γ. Αντωνίου (επιµ.), Εµφύλιος. Πολιτισµικό τραύµα, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, 352 σ."

Transcript

1 016VIVLIOKR:Layout 1 12/9/13 1:22 PM Page 163 σπουδών. 12 Πρόκειται, ωστόσο, για ένα πάντοτε «ανοιχτό» ζητούµενο, για µια επιθυµητή συνάντηση, που θα πρέπει τελικά να θεωρείται απολύτως απαραίτητη για τη βαθύτερη κατανόηση των σύνθετων διεργασιών παραγωγής ιστορικής αφήγησης και ελέγχου του παρελθόντος χρόνου. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1 Α. Λιάκος, «Το ζήτηµα της συνέχειας στη νεοελληνική ιστοριογραφία», στο Π. Μ. Κιτροµηλίδης / Τ. Ε. Σκλαβενίτης (επιµ.), Ιστοριογραφία της νεότερης και σύγχρονης Ελλάδας Πρακτικά ιεθνούς Συνεδρίου Ιστορίας (Αθήνα ), 2 τόµοι, ΚΝΕ/ΕΙΕ, Αθήνα 2004, τόµ. 1, σ Για την τοµή που συντελείται από τη δεκαετία του 1970 στις ιστορικές έρευνες, βλ. επίσης Π. Μ. Κιτροµηλίδης, «Η ιδέα του έθνους και της εθνικής κοινότητας στην ελληνική ιστοριογραφία», στο ίδιο, σ Κ. Θ. ηµαράς, Ελληνικός Ρωµαντισµός, Αθήνα 2004 [α έκδ. 1982], σ Για τον κλασικό ιστορισµό ως ιστοριογραφικό µοντέλο στη Γερ- µανία και στη Γαλλία, βλ. συνοπτικά G. G. Iggers, Η ιστοριογραφία στον εικοστό αιώνα. Από την επιστηµονική αντικειµενικότητα στην πρόκληση του µεταµοντερνισµού, µετάφραση Π. Ματάλας, Αθήνα 2006, σ Για τη στενή σχέση ανάµεσα στη νεωτερική εθνική συνείδηση και τον ιστορισµό, βλ. Α. Λιάκος, Αποκάλυψη, ουτοπία και ιστορία. Οι µεταµορφώσεις της ιστορικής συνείδησης, Αθήνα 2012 [α έκδ. 2011], σ Γ. Βελουδής, Ο Jakob Philipp Fallmerayer και η γένεση του ελληνικού ιστορισµού, Αθήνα 1982, σ I. Koubourlis, La formation de l histoire nationale grecque. L apport de Spyridon Zambélios ( ),Collection Histoire des Idées 5, ΕΙΕ, Αθήνα Για παράδειγµα, αξίζει να αναφερθεί εδώ η εκδοτική περιπέτεια και η συγκριτική ανάγνωση των τριών εκδοχών του «Προκαταρτικού Λόγου» στο Voyage pittoresque de la Grèce του Σουαζέλ Γκουφιέ, όταν ο κόµης, αρκετά προνοητικά, αποφάσισε να λειάνει τις κρίσεις για την οθωµανική κυριαρχία και να απαλείψει τους ρωσόφιλους στοχασµούς του περί ελληνικής ανεξαρτησίας, προκειµένου να µη γίνει, ως γάλλος πρέσβης στην Κωνσταντινούπολη, υπερβολικά δυσάρεστος στην τουρκική εξουσία I. Koubourlis, «Autour d un mystère de l histoire du livre: les trois versions du premier volume du Voyage pittoresque de Choiseul- Gouffier», The Historical Review/La Revue Historique, V (2008), σ Ν. Σβορώνος, Το ελληνικό έθνος. Γένεση και διαµόρφωση του νέου ελληνισµού, Αθήνα 2004, σ Πρβλ. και ηµαράς, Ελληνικός ρωµαντισµός, ό.π., σ Το παράθεµα στο ηµαράς, Ελληνικός ρωµαντισµός, ό.π., σ Πρβλ. και όσα σηµειώνει ο Κουµπουρλής στις Ιστοριογραφικές οφειλές, ό.π., σ Για τις σκέψεις αυτές, αφετηρία στάθηκαν τα σχόλια του Φ. Ηλιού στο Ψηφίδες ιστορίας και πολιτικής του εικοστού αιώνα, επιµ. Α. Ματθαίου / Σ. Μπουρνάζος / Π. Πολέµη, Αθήνα 2007, σ Π.χ., βλ. τη µελέτη του Νίκου Ροτζώκου για τη θέση των Ορλωφικών στην ελληνική ιστοριογραφία, όπου η έµφαση µοιράζεται ανάµεσα στην κριτική προσέγγιση του ιδεολογήµατος της «εθναφύπνισης», που επεξεργάστηκε η εθνική ιστοριογραφία, και στην ταυτόχρονη ανάδειξη των αρχαϊκών αλλά και νεωτερικών πολιτικών στοιχείων που ενυπήρχαν στα ίδια τα γεγονότα του 1770, όπως µπορεί να τα ανασυστήσει η σύγχρονη έρευνα: Εθναφύπνιση και εθνογένεση. Ορλωφικά και ελληνική ιστοριογραφία, Αθήνα Με δεδοµένες βέβαια τις κατακτήσεις, τις υπερβάσεις, αλλά και τα προσκόµµατα ή τα κενά που µπορούν να εντοπιστούν σε κάθε κλάδο των ιστορικών ερευνών. Είναι, για παράδειγµα, ενδιαφέρον να συλλογιστεί κανείς εδώ τη δυσκολία αυτονόµησης των οθωµανικών σπουδών από τις ανάγκες της ελληνικής εθνικής ιστορίας, τις κατακτήσεις που σηµειώθηκαν, καθώς και τις εκκρεµότητες στην ανάπτυξη του κλάδου προς την κατεύθυνση της συνάντησής του µε τη νεοελληνική ιστοριογραφία. Βλ. σχετικά Ε. Μπαλτά, «Οι οθωµανικές σπουδές στη νεοελληνική ιστοριογραφία», στο Κιτροµηλίδης / Σκλαβενίτης (επιµ.), Ιστοριογραφία της νεότερης και σύγχρονης Ελλάδας , ό.π., σ ΘΑΝΟΣ ΛΙΠΟΒΑΤΣ Για το βιβλίο: Ν. εµερτζής / Ε. Πασχαλούδη / Γ. Αντωνίου (επιµ.), Εµφύλιος. Πολιτισµικό τραύµα, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2013, 352 σ. Η έννοια του πολιτισµικού τραύµατος είναι πρόσφατη. Ο Ν. ε- µερτζής («Το πολιτισµικό τραύµα στις συλλογικές ταυτότητες: περιπέτειες της µνήµης και διαδροµές της συγκίνησης», σ. 19) αναφέρει πως η ανάπτυξη αυτής της έννοιας εντάσσεται (από τη δεκαετία του 1990) στην πρόσφατη ανακάλυψη της σηµασίας των συγκινήσεων, των συναισθηµάτων και των παθών από την κοινωνιολογία. Αυτό δεν εκπλήσσει, αν σκεφθεί κανείς ότι παραδοσιακά η θετικιστική κοινωνική επιστήµη χαρακτηρίζεται από έναν λογοκεντρισµό. Ολα εκείνα τα φαινόµενα που δεν απορροφούνται από έναν εργαλειακό, ωφελιµιστικό, λειτουργικό, συ- µπεριφοριστικό και φορµαλιστικό-εµπειριστικό Λόγο θεωρούνται «παράλογα». Αυτό που εκπλήσσει, όµως, είναι ότι ο J. Alexander στον οποίον αναφέρεται ο εµερτζής, τονίζει ιδιαίτερα ότι πρέπει ν αναγνωριστεί η αυτονοµία της κουλτούρας και της θρησκείας ως θεµελιακός παράγοντας για την εξήγηση των κοινωνικών φαινο- µένων (σ. 25). ηλ. οι κοινωνικο/οικονοµικές δοµές δεν έχουν προτεραιότητα έναντι των πολιτισµικών (αξιακών) δοµών. Εκ- O Θάνος Λίποβατς είναι οµότιµος καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήµιο. ΣYΓXPONA 163 ΘEMATA

2 016VIVLIOKR:Layout 1 12/9/13 1:22 PM Page 164 πλήσσει, γιατί εδώ και πάνω από 100 χρόνια ο Μ. Weber είχε επισηµάνει το ίδιο πράγµα, ιδιαίτερα στην κοινωνιολογία της θρησκείας. Ο Alexander αναφέρει (σ. 26), ότι το πολιτισµικό τραύµα παραπέµπει πριν απ όλα στη µνήµη. Σε άτοµα, οµάδες και λαούς, που έχουν υποφέρει από ένα φρικτό γεγονός, το τελευταίο αφήνει µέσα τους ίχνη (σηµεία), αναµνήσεις/ενθυµήσεις, οι οποίες αλλάζουν τη µελλοντική τους ταυτότητα. Ο εµερτζής µιλά παραπέρα για µία διαγενεακή οπτική: µία οµάδα η οποία νοιώθει θύµα, «επιλέγει» ασυνείδητα να προσθέσει στην ταυτότητά της, τη νοητική αναπαράσταση ενός γεγονότος, το οποίο οι προηγούµενες γενεές έχουν βιώσει ως απώλεια. Ο εµερτζής αναφέρει (σ. 24) επίσης τον ψυχαναλυτή J. Hassoun, ο οποίος αναλύει διεξοδικά τη δοµή και τη διαδικασία κατασκευής της µνήµης: «Η µνήµη ξεχνά για να θυµάται και θυµάται για να ξεχνά». Είναι µία αέναη σύνθετη διαδικασία απώθησης, απόρριψης και λησµοσύνης, και συγχρόνως παρακράτησης και επεξεργασίας στοιχείων του παρελθόντος, στο πλαίσιο της ζωντανής κουλτούρας του παρόντος. Πρόκειται για µία συµβολική κατασκευή της µνήµης: όσο θέλουµε να ξεχνάµε τις δεινοπάθειες, τόσο οι ασυνείδητα απωθηµένες µνήµες επανέρχονται στη συνείδηση, µε την παραλλαγµένη µορφή των µύθων και των ιδεολογηµάτων. Η κοινωνιολογία του πολιτισµού τονίζει τη διαδικασία της συµβολικής και κοινωνικής κατασκευής του πολιτισµικού τραύµατος, ως µιας δοµής µε τρεις διαστάσεις: µνήµη, ταυτότητα, συναίσθηµα. Ο εµερτζής περιγράφει το πέρασµα από τις συµβολικές στις κοινωνικές κατασκευές (σ. 27): ένα γεγονός, όσο ολέθριο και να είναι, θα παραγάγει πολιτισµικό τραύµα, όταν συνδεθεί µε τους ερµηνευτικούς ορίζοντες της κοινωνικής δράσης. Πρόκειται για τη συνειδητοποίηση µιας κοινής δοκιµασίας δεινών, για έναν συλλογικό ορισµό, που αναφέρεται σ ένα «ολικό κοινωνικό γεγονός» και όχι στην απλή συνάθροιση ατοµικών οδυνηρών εµπειριών. Αυτό γίνεται όταν αυτές µεταφέρονται στη δηµόσια σφαίρα (ως µύθοι και ως ιδεολογήµατα), αλλά µπορούν στη συνέχεια να εξηγηθούν, να αναλυθούν, να αναπαρασταθούν και να διαµεσολαβηθούν από τον δηµόσιο Λόγο. Ο εµερτζής υπογραµµίζει δε, ότι δεν υπάρχουν εδώ µονοδροµικές αιτιότητες: π.χ. ένας εµφύλιος πόλεµος ή µία σφαγή δεν συνιστούν από µόνα τους ένα πολιτισµικό τραύµα. Στον δη- µόσιο Λόγο «διαγκωνίζονται» ποικίλα ενδιαφέροντα και συµφέροντα. Αλλά, όπως ισχύει και στην ψυχαναλυτική εµπειρία, η τραυµατική ιδιότητα ενός γεγονότος επιβάλλεται ως τέτοια µόνον εκ των υστέρων. Οι συµβολικές και φαντασιακές κατασκευές γεφυρώνουν το χάσµα µεταξύ ενός άπιαστου πραγµατικού γεγονότος του παρελθόντος και των φαντασιώσεων εκείνων, που το «δείχνουν» στον βαθµό που το «κρύβουν». Ο εµερτζής περιγράφει παραπέρα, πως η πολιτισµική κατασκευή ξεκινά µε καταγωγικές επιλεγµένες αφηγήσεις π.χ. περί (ανα-)γέννησης του έθνους, κ.τ.λ., που εµφανίζουν ως αίτιο µία πρωταρχική πληγή, ένα πλήγµα, µέσα στο πλαίσιο της µυθικής, ιδεολογικής εξιστόρησης ενός τροµακτικού γεγονότος, και καταλήγουν στο αίτηµα για συναισθηµατική (και ορµική), θεσµική και συµβολική αποζηµίωση/αποκατάσταση (compensation) των παθόντων. Στρατηγικό ρόλο παίζουν εδώ οι διάφορες αντικρουόµενες οµάδες διανοούµενων, οι οποίοι γίνονται οι δηµιουργοί και οι φορείς των κατασκευών αυτών. Στη συνέχεια, ο εµερτζής αναλύει τις οµοιότητες και τις διαφορές (σ. 29 κ.εξ.) ανάµεσα στο κλινικό και στο πολιτισµικό τραύµα. Μεταξύ άλλων τονίζουµε τα εξής κοινά σηµεία: 1. Η ασυνείδητη συµβολική και κοινωνική κατασκευή (σ. 31) µετατρέπει το πραγµατικό γεγονός σε «τραύµα». Οι εµπειρίες στην οικογένεια και στην κοινωνία µπορούν να επιδράσουν µερικώς, θετικά ή αρνητικά στην ανάπτυξη της ικανότητας συµβολικής επεξεργασίας και πραγµατικής ανάλωσης του τραύµατος. 2. Αµφότεροι οι τύποι του τραύµατος συνοδεύονται από αρνητικά και αµφίρροπα συναισθήµατα, µεταξύ των οποίων θεµελιακό ρόλο παίζει το άγχος. 3. Λειτουργούν (σ. 30) οι ίδιοι αµυντικοί µηχανισµοί άρνησης, απώθησης, απάρνησης και απόρριψης, καθώς και αντίδρασης, µετάθεσης ευθύνης, εκλογίκευσης και αµφιθυµίας. Εδώ ανήκουν η δαιµονοποίηση του Αλλου, η κατασκευή αποδιοποµπαίων τράγων, εξιλαστήριων θυµάτων, θεωριών της συνωµοσίας, κ.τ.λ. Οι διαφορές εντοπίζονται µεταξύ άλλων στα εξής (σ. 32): 1. Το πολιτισµικό τραύµα δεν χρειάζεται να βιωθεί άµεσα και από όλους, λειτουργεί διαγενεακά (Το διαγενεακό στοιχείο ισχύει και στο ατοµικό τραύµα). 2. Οι µηχανισµοί (σ. 33) θέσπισης και υπόθαλψης είναι ρηµατικής (ιδεολογικής), και εξουσιαστικής φύσης, και αποτέλεσµα κινητοποίησης από αντίπαλες οµάδες. 3. Σε αντίθεση µε το κλινικό τραύµα, το πολιτισµικό τραύµα «υπήρξε» «πραγµατικά», «αντικειµενικά». Ο εµερτζής (σ ) τελικά υπογραµµίζει ότι η κοινωνιολογία οφείλει να υιοθετήσει την ψυχαναλυτική πρόσβαση στο ιστορικό υλικό για να κατανοήσει ουσιαστικά το πολιτισµικό τραύµα. Ηδη αυτό αποτελεί µία πρόκληση απέναντι στην παραδοσιακή απόρριψη της ψυχανάλυσης από την ποζιτιβιστική επιστήµη, η οποία δεν µιλά για το υποκείµενο. Ηδη η ίδια η βιβλιογραφία της κοινωνιολογίας των συναισθηµάτων, διαιωνίζει εκτός εξαιρέσεων αυτή τη στάση. Αυτό, γιατί αναπαράγει τη ρο- µαντική απολυτοποίηση των συναισθηµάτων και την αποκοπή τους από τη συµβολική και την ηθική διάσταση, καθώς και από τη θέληση, προωθώντας τον ατοµικισµό και τον υποκειµενισµό. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι αγνοεί τελείως τη θεµελιακή σηµασία του υπαρξιακού άγχους, καθώς και το έργο του Kierkegaard, του Freud και του Lacan σχετικά µε τα συναισθήµατα και τα πάθη. Ο εµερτζής ολοκληρώνει το εισαγωγικό του κείµενο µε τον προβληµατισµό της συγχώρησης, δηλ. της δυνατότητας και της αναγκαιότητάς της. Αναφέρεται στη σύγχρονη συζήτηση στα πλαίσια της φιλοσοφίας και της θεολογίας. Τονίζει δε ότι η συγχώρηση είναι µέρος της «θεραπευτικής διαδικασίας» (σ. 36), η οποία προϋποθέτει την ύπαρξη της ελεύθερης θέλησης (που αµφισβητούν όλες οι θετικιστικές επιστήµες). Η συγχώρηση είναι η µόνη δυνατότητα των υποκειµένων ν απελευθερωθούν από την επαναληπτική εκδίκηση. Όµως, η διαδικασία της συγχώρησης συνεπάγεται δύσκολα και λεπτά διλήµµατα (σ. 38) (Arendt, Derrida, Ricoeur): δεν µπορεί να είναι «εύκολη» και «ανώδυνη», αλλά «δύσκολη» και όχι σε βάρος της αξιοπρέπειας και της δικαιοσύνης (σ. 37, 41-42). ΙΙ Οι µέχρι τούδε παρατηρήσεις παραπέµπουν στον ασυνείδητο χαρακτήρα της «κατασκευής». Ωστόσο, η ψυχανάλυση µιλά για «συµβολική», ενώ η κοινωνιολογία για «κοινωνική» κατασκευή. Η συµβολική κατασκευή λαµβάνει χώρα σύµφωνα µε τους ασυνείδητα εγγεγραµµένους στον ψυχισµό κανόνες της γλώσσας και του λόγου, καθώς και σύµφωνα µε το µνηµονικό υλικό σηµαινόντων, ακουσµάτων, εικονικών ιχνών και πράξεων, που παραπέ- µπουν σε δοκιµασίες οδύνης και ηδονής, καθώς και σε επιθυµίες, φαντασιώσεις, πάθη, άγχη, αποφάσεις και πράξεις. Η τριαδική δοµή του πολιτισµικού τραύµατος ισχύει, υπό την προϋπόθεση να αναφερθούν ρητώς όλα τα αναφερθέντα δοµικά στοιχεία που τη συνοδεύουν. ΣYΓXPONA 164 ΘEMATA

3 016VIVLIOKR:Layout 1 12/9/13 1:22 PM Page 165 Η συµβολική κατασκευή ενυπάρχει σε κάθε κοινωνική κατασκευή, αλλά δεν ταυτίζεται µαζί της. Αυτό, γιατί η πρώτη παραπέµπει στη θεµελιακή δοµή του ψυχισµού: στο πραγµατικό, το συµβολικό και το φαντασιακό (Λακάν), που αποτελεί την προϋπόθεση ύπαρξης και για κάθε κοινωνική κατασκευή. Η αυτονοµία του ψυχισµού πρέπει εξαρχής να εξασφαλισθεί, για να µην αναχθεί κοινωνιολογίστικα ο ψυχισµός σ ένα «εποικοδόµηµα» της «κοινωνίας» και της «κουλτούρας». Ο ατοµικός ψυχισµός «προϋπάρχει» δοµικά και ασυνείδητα των κοινωνικών και πολιτισµικών δοµών, ενώ η «κοινωνία» και ο «πολιτισµός» προϋπάρχουν ιστορικά του κάθε ατόµου. Ο ψυχισµός δεν «εξηγείται» από τις κοινωνικές και πολιτισµικές δοµές µέσα στις οποίες ζουν. Υφίσταται µεταβολές, όχι µόνο παθητικά, αλλά απαντώντας δηµιουργικά και ενεργά στους Αλλους/ στον Άλλο, που απαιτούν ή δεν απαιτούν «κάτι». Η ανάλυση των κοινωνικών και ιστορικών φαινοµένων ξεκινά από την εξωτερική παρατήρησή τους και παραµένει αναγκαστικά εξωτερική για τον ψυχισµό των ατόµων. Ωστόσο, στη συνέχεια, η παραµέληση της υποκειµενικής και συµβολικής διάστασης οδηγεί στην απώθηση και παραγνώριση ενός «υπόλοιπου», που συσσωρευµένο ως «δυσφορία», αγανάκτηση, διαµαρτυρία, φθόνος, οδηγεί στην κρίση και στο διχασµό του κοινωνικού συνόλου. Η ανάλυση των ψυχικών φαινοµένων αρχίζει αντίστροφα µε τη διερεύνηση των εσωτερικών ψυχικών δοµών, της ασυνείδητης µνή- µης, των ασυνείδητων φαντασιώσεων και επιθυµιών, που είναι αυτόνοµες σε σχέση µε τις κοινωνικές, µε τις οποίες συνυπάρχουν. Το βλέµµα και η ακοή του ερευνητή ξεκινούν από «µέσα»: ακούει τους λόγους και διαβάζει τα συµπτώµατα και τις φαντασιώσεις των υποκειµένων, που συνοδεύουν τα συναισθήµατα, τα πάθη, τις αποφάσεις, και τις πράξεις τους. Κάθε κοινωνία ορίζεται από τις συλλογικές διαστάσεις της εργασίας και της εξουσίας, του λόγου και του νόµου. Τα υποκεί- µενα, ωστόσο, λησµονούν και απωθούν, µέσα σ αυτά τα πλαίσια, ένα βασικό κοµµάτι του ψυχισµού τους, που το ξαναβρίσκουν µεταµορφωµένο µέσα στις συµβολικές κατασκευές της θρησκείας και της κουλτούρας. Αλλά αν τα υποκείµενα παραµείνουν εγκλωβισµένα είτε στον απόλυτο υποκειµενισµό τους (εσωτερίκευση), είτε στην απόλυτη αλλοτρίωση (εξωτερίκευση), τότε χάνουν κάθε αίσθηση και µέτρο της πραγµατικότητας, την οποία διακρίνει, ως µία κατασκευή πραγµατική, συµβολική και φαντασιακή, η διάσταση της έλλειψης και της περατότητας. Ο Λόγος (discours) ως λέγειν και ως διάλογος/αντίλογος είναι εκείνη η συµβολικά οργανωµένη δοµική ιαφορά, που µέσα στον χρόνο αποτελεί τη ιαµεσολάβηση, τον συµβολικό Τρίτο ανά- µεσα στα υποκείµενα, ή ανάµεσα σε αυτά και στην οµάδα, ή ανά- µεσα σε οµάδες. Ετσι, κάθε ανάλυση συµπτωµάτων και φαντασιώσεων που συνοδεύουν βιώµατα και µνήµες όπως και συναισθήµατα και πάθη, ξεκινούν µε µία ποιοτική, δοµική και ιστορική ανάλυση Λόγου. Η ψυχανάλυση ανακάλυψε αρχικά την αλλοτρίωση των υποκειµένων στο πλαίσιο της ύστερης νεωτερικότητας και της νεωτερικής επιστήµης, µέσα από τις νευρώσεις, τις διαστροφές και τις ψυχώσεις. Ξεκίνησε µε τον εντοπισµό του δοµικού διχασµού του οµιλούντος και επιθυµούντος υποκειµένου, καθώς και µε τη θεµελιακή διαφορά ανάµεσα στο ασυνείδητο και στο συνειδητό κοµµάτι του ψυχισµού. Το ασυνείδητο είναι καθολικής και ατοµικής φύσης συγχρόνως: δεν υπάρχει ένα «συλλογικό ασυνείδητο» (µίας φυλής, ενός έθνους, µιας τάξης, κτλ.). Υπάρχουν όµως συλλογικές ταυτίσεις και φαντασιώσεις, οι οποίες διαπλέκονται µε τα υλικά των υπαρχουσών πολιτισµικών και πολιτικών παραδόσεων. ( εν υπάρχει επίσης κανένα «υποσυνείδητο», που είναι µία απόλυτη παρανόηση του φροϋδικού ασυνείδητου). Ο Λακάν αµφισβητεί τόσο το ιδεαλιστικό, εγωκεντρικό, αυτοκυρίαρχο εγώ, όσο και τη διαγραφή του από βιολογικούς ντετερµινισµούς και µεταµοντέρνες αποδοµήσεις. Ο Φρόυντ από την άλλη, παρέµεινε µέσα στα πλαίσια µιας ουµανιστικής, καντιανής ηθικής του ηθικού Νόµου, την οποία αποδέχεται. Η κλινική εµπειρία και η κριτική διάσταση της ψυχανάλυσης αµφισβητούν όλες τις µορφές του εργαλειακού Λόγου, της ιδεολογικής ωραιοποίησης και υποκριτικής συγκάλυψης της απώθησης, καθώς και της εκλογίκευσης του κακού και της έλλειψης µέσω ενός θρησκευτικού και πολιτικού, ιδεολογικού (δεξιού ή αριστερού) Λόγου (discours). Η ηθική της ψυχανάλυσης είναι η ηθική του λόγου και της αλήθειας: η αλήθεια είναι πάντα συγκλονιστική, γιατί κατονοµάζει και παραπέµπει σε φαντασιώσεις και σε τραυµατικές, ατοµικές και συλλογικές εµπειρίες καταστροφής και αυτοκαταστροφής, σε εµπειρίες του κακού, του πόνου και της αλλοτρίωσης. Αντιστέκεται δε στην απόρριψη του ηθικού και του ορθού Λόγου στα πλαίσια της κρίσης της µετανεωτερικής, νεοφιλελεύθερης, ατο- µικιστικής και αµοραλιστικής κοινωνίας. Η τελευταία οµνύει στο όνοµα µίας ατοµικιστικής, εγω-κεντρικής αυτονοµίας, χωρίς ηθική δέσµευση απέναντι στον Άλλο. Αυτό δεν αποκλείει την παράλληλη ύπαρξη µίας ανήµπορης ιδεαλιστικής ηθικολογίας, καθώς και µίας µηδενιστικής και αριστερίστικης ερµηνείας της ψυχανάλυσης, η οποία οδηγεί σ έναν αµοραλιστικό, επικίνδυνο ντεσιζιονισµό. Ο Φρόυντ διαπιστώνει την ύπαρξη µιας δυσφορίας, και επιθετικότητας ενάντια στον πολιτισµό: µία «πλήρης», άµεση, ολική και ατελείωτη απόλαυση δεν είναι δυνατή. Αυτή η ανικανοποιησία µπορεί να γίνει πηγή καταστροφικότητας και αδικίας, µπορεί όµως να γίνει πηγή δηµιουργικότητας. Τα συναισθήµατα άγχους και ενοχής και η µετάθεση τους επάνω στον Άλλο, παίζουν βασικό ρόλο στις ιδεολογίες και στις θρησκείες, στον βαθµό που οι τελευταίες εκπίπτουν και λειτουργούν ως ιδεολογίες και µυθολογίες. Η ηθική της ψυχανάλυσης αφήνει τον δρόµο ελεύθερο σε µετουσιωτικές µορφές της επιθυµίας, που αναγνωρίζουν τον ηθικό Νόµο, δίχως να τον καθιστούν ένα υπερ-εγώ, υποτασσό- µενες σ αυτό. Οδηγεί δε τόσο σε µία ηθική της υπευθυνότητας, όσο και σε µία ηθική της πεποίθησης. Αυτό µεταφράζεται πολιτικά σε µία ηθική της αλήθειας του Πολιτικού (Χ. Αρεντ), τόσο ως µία κριτική, τόσο σε κάθε άµεση αµφισβήτηση της λειτουργίας του δηµοκρατικού, φιλελεύθερου, κοινωνικού κράτους δικαίου, από τις οµάδες της άκρας δεξιάς και της άκρας αριστεράς, από τις θρησκευτικές φονταµενταλιστικές σέκτες, καθώς και από τις οµάδες του οργανωµένου εγκλήµατος, όσο και ως µία αποδόµηση των συγκεκριµένων αρνητικών συµπτωµάτων της υπαρκτής κοινωνίας. Η ψυχανάλυση, ωστόσο, δεν παίρνει θέση υπέρ µιας συγκεκριµένης θρησκευτικής ή πολιτικής οµάδας (Σ. Φρόυντ, Ψυχολογία των µαζών και ανάλυση του εγώ, Αθήνα 1994 Θ. Λίποβατς, Η ψυχοπαθολογία του Πολιτικού, Αθήνα 2003 του ιδίου, Φαντασιακή και αληθής Ελευθερία, Αθήνα 2008). ΙΙΙ Το βίωµα και η δράση των υποκειµένων µορφοποιήθηκαν µέσα στα πλαίσια του ακραίου ιστορικού τραύµατος του Εµφυλίου, ατο- µικά και συλλογικά. Ο Ν. Σιδέρης («Νηπενθή σηµαίνοντα», σ ) τονίζει ότι η απαραίτητη συµβολική και συναισθηµατική επένδυση και οι ψυχικές διαδικασίες που συνεπάγονται βρίσκουν στις ΣYΓXPONA 165 ΘEMATA

4 016VIVLIOKR:Layout 1 12/9/13 1:22 PM Page 166 φαντασιώσεις ένα προνοµιακό πεδίο (σ. 94). Μπορούµε να εντοπίσουµε στο επίπεδο της θεµελιακής φαντασίωσης, σ ένα θεµελιακό στρώµα του ψυχισµού, την κεντρική φαντασίωση της αδελφοκτονίας, η οποία εµφανίζεται ήδη από το Εδώ κυριαρχεί η έµµονη ιδέα, ότι οι «άλλοι» είναι ανάξια παιδιά των ίδιων γονέων. ηµιουργείται έτσι ένα δυϊστικό, µανιχαϊκό µοντέλο, δηλ. δύο διαφορετικά διανοητικά συστήµατα αµοιβαίου αποκλεισµού και απαξίωσης, δίχως διαµεσολαβήσεις και κοινά σηµεία. Αυτή η παράνοια (σ. 96) εκφράζεται ως άρνηση δικαιώµατος ύπαρξης στον αντίπαλο, ο οποίος γίνεται απόλυτος εχθρός. Βασίζεται επάνω στην απειλή υπαρξιακού αφανισµού και γεννά φόβο και τρόµο. Ο Σιδέρης εντοπίζει τη φαντασίωση στο επίπεδο του λόγου, όπου ο ακραίος αποκλεισµός του άλλου, εκφράζεται ως ο φόνος της κυριολεξίας (σ ) ως η (ψυχωτική) απόρριψη της µεταφορικότητας, και ως η ολική απώλεια αίσθησης της πραγµατικότητας. (Η κανονική χρήση του λόγου προϋποθέτει την συνύπαρξη του µεταφορικού µε τον κυριολεκτικό, αναλυτικό λόγο). Ο Σιδέρης (σ. 99) κάνει µία µεθοδική ανάλυση του παρανοϊκού Λόγου, ο οποίος γίνεται ο φορέας των συναισθηµάτων φόβου και τρόµου. Τονίζει ότι η ψυχική εσωτερίκευση της απόλυτης εχθρότητας βασίστηκε στην άρνηση της γνώσης και στον αποκλεισµό των συµβολικών αναφορών: στη βίαιη άρνηση της λέξης «Ελληνας» και της λέξης «Εµφύλιος». Τα άτοµα εγκλωβίζονται µέσα σ ένα υπαρξιακά ανυπέρβλητο, (αυτο-)καταστροφικό δίληµµα: είτε είναι «Ελληνες» είτε είναι «αντίπαλοι (εχθροί)», δεν µπορούν ν αποδεχθούν ότι µπορεί να είναι και τα δύο. Εδώ εµφανίζεται το άγχος εκµηδένισης, το βίωµα διωκτικής αίσθησης, και της ολικής απώλειας νοήµατος της πραγµατικότητας και του ατοµικού ψυχισµού. Για τον Σιδέρη αυτό αποτέλεσε το ενδοψυχικό υπόβαθρο της µετεµφυλιακής πολιτικής κουλτούρας και ψυχολογίας (σ. 100), όπως εκφράστηκε µέσα από τη αποσιώπηση αυτών των στοιχείων. Η εσωτερίκευση (σ. 103) αυτής της κατάστασης, που έχει ως επίπτωση τη καλλιέργεια παραφροσύνης, µέσω της συγκινησιακής ψυχικής οικονοµίας, εκδηλώνεται ως η άρνηση του δικαιώµατος ύπαρξης του ηττηµένου από το νικητή, καθώς και από την απάρνηση του φόβου από τον ηττηµένο. Αυτό το παράδοξο επιβάλλει την ανάγκη υπέρβασης του αδιέξοδου, είτε µέσω της καταστροφής, είτε µέσω µία συµβολικά αρθρωµένης, προσωπικής ή/και πολιτισµικής καινοτοµίας. Το 1950 δεν σήµανε (σ ) τη λήξη του πολέµου: ο ιστορικός χρόνος αδρανοποιήθηκε, οι πληγές δεν βρήκαν αντιστοιχία στον λόγο. Οι ηττηµένοι αρνούνται ν αναγνωρίσουν τον φόβο, οι νικητές ντρέπονται να γιορτάσουν τη νίκη (τη λήξη του πολέµου). Η διεργασία πένθους δεν µπορούσε ν αρχίσει: θα σή- µαινε την αναγνώριση και από τις δύο πλευρές της φύσης του πλήγµατος, την απόσπαση του πράγµατος από την αναπαράστασή του. Μόνον τότε η µνήµη θα έπαυε πλέον να είναι τραύµα, και θα γινόταν µία ανάµνηση τραύµατος. Αυτό θα σήµαινε επίσης (σ. 106) ότι δεν θα κυριαρχούσαν πλέον οι µυθοπλασίες, αλλά ότι οι τραυµατικές εµπειρίες θα µετασχηµατίζονταν σε στοιχείο επαναπροσανατολισµού των ταυτοτήτων και των φαντασιώσεων, των αφηγήσεων και των προσδοκιών, που δεν θα ήταν πλέον δέσµιες της µνησικακίας (σ. 107). Η συγγνώµη και η συγχώρηση κατακτήθηκαν µόνο µετά το 1974/1989. Ο Εµφύλιος µεταπλάστηκε σε µία επιλεκτική κατασκευή, σε µία ανάµνηση και σε ένα πολιτισµικό τραύµα (όµως όχι ακόµα σε µία ανακλαστική κατασκευή). Οδηγήθηκε έτσι στον επαναπροσδιορισµό της ταυτότητας των αντιπάλων, σε µία κοινή κουλτούρα αναφοράς και ιστορικής αφήγησης (σ ). Ο Σιδέρης τονίζει, όµως, την πανουργία του λόγου και της ιστορίας (σ ), όπου η υπέρβαση του παράδοξου, καταστροφικού διλήµµατος οδήγησε τελικά σε µία κρίση της κοινωνίας, για την οποίαν όλες οι πλευρές είναι συνένοχες. Πρόκειται για τη γενίκευση της άνοµης ιδιοποίησης του δηµόσιου πράγµατος, του κοινού αγαθού, µέσω των πελατειακών σχέσεων στη συντεχνιακή και κοµµατική δηµόσια διοίκηση. Αυτό, γιατί έλειψε η διανοητική και ηθική µεταρρύθµιση. ΙV Αναφορικά µε την ανάλυση του τραύµατος του εµφυλίου πολέ- µου, ο εµερτζής («Ο Εµφύλιος Πόλεµος: από τη συλλογική οδύνη στο πολιτισµικό τραύµα», σ. 43) δείχνει πολύ πειστικά το πώς έγινε το πέρασµα από τη συλλογική οδύνη στο συλλογικό τραύµα, όπου εδώ έπαιξαν σηµαντικό ρόλο το ιστορικό πλαίσιο καθώς και οι πολιτικές και πολιτισµικές συνέπειες. Η Αντίσταση δεν λειτούργησε ενωτικά (σ ) και ήδη από το 1943 ξεκίνησε η πρώτη φάση του Εµφυλίου. Οι άνθρωποι εξοικειώθηκαν µε τη βία του ολοκληρωτικού πολέµου, ενώ οι τοπικές ιδιοµορφίες πολιτικοποιήθηκαν και οδήγησαν στην ολέθρια πόλωση. Η φοβερή συνέπεια ήταν η εξαφάνιση των δηµοκρατικών σοσιαλιστών και των φιλελεύθερων, προς όφελος των αντιδηµοκρατικών άκρων της εθνικιστικής και φασίζουσας δεξιάς και της σταλινικής αριστεράς. Οι ηττηµένοι µέσα από τη µακρόχρονη αδυναµία δηµόσιας έκφρασης και της αγανάκτησής τους για τον πολιτικό αποκλεισµό τους, ανέπτυξαν συναισθήµατα µνησικακίας, η οποία µετά τη µεταπολίτευση οδήγησε σε συµβολική εκδίκηση, καθώς και στη δηµιουργία κοµµατικών πελατειών. Αυτή η τροπή των πραγ- µάτων εµπόδισε και εµποδίζει µία συνεπή συµβολική επεξεργασία του παρελθόντος, καθώς και µία δίκαιη, δηµοκρατική, ευρωπαϊκή µεταρρύθµιση των δοµών του κράτους και της κοινωνίας. Η ανικανότητα και η ολιγωρία δηµιούργησαν εδώ την κρίση. Ο εµερτζής εντοπίζει τις συνέπειες του εµφυλίου πολέµου στο ότι ο τελευταίος συνεχίστηκε ως ένας ηθικός και συναισθη- µατικός πόλεµος, ως η προσκόλληση σε έναν οιωνεί θρησκευτικό, εγκοσµιοποιηµένο, πολιτικό, ιδεολογικό φανατισµό και σε µία γενικευµένη, κυνική κακοπιστία και καχυποψία (σ ). Ο πολιτισµικός (εθνοτικός, φυλετικός) εθνικισµός και η παραδοσιοκρατία επικράτησαν σε µία κοινωνία, η οποία ήταν ακόµα σε ισχυρό βαθµό µία κλειστή, προνεωτερική, κοινότητα, παρά µία ανοιχτή κοινωνία (σ. 63). Η κυριαρχία των οικογενειών και των σογιών εµπόδισε στο να αποκτήσει ο πόλεµος έναν πολιτικό και ταξικό χαρακτήρα, ενώ εκκλησία και κράτος ταυτίζονταν πλήρως και εµπόδισαν κάθε άνοιγµα σε µία νεωτερική, δηµοκρατική κοινωνία πολιτών. Αρχικά, όµως, η λέξη «εµφύλιος» αποτέλεσε ένα ταµπού (σ ). Ο πόλεµος των ερµηνειών συνόδευσε από την αρχή τις φάσεις ονοµατοδοσίας και νοηµατοδότησης, που οδήγησαν από τη συλλογική οδύνη στο πολιτισµικό τραύµα (σ ). Ο εµερτζής τονίζει εδώ ότι πρώτη η µεταπολίτευση έθεσε αναδροµικά σε λειτουργία (σ. 68) τη διαδικασία του τραύµατος. Η επανερµηνεία της επίσηµης συλλογικής µνήµης (των νικητών) οδήγησε δε σε µία αριστερή, ιδεολογική ηγεµονία. Ο εµερτζής αναλύει αυτή τη διαδικασία σύµφωνα µε τον Alexander σε δύο φάσεις (σ. 69). Η διαφοροποίηση παραπέµπει στην ανάλυση των φαντασιώσεων και τη συµβολική κατασκευή του ασυνείδητου νοήµατος, τις οποίες ανέπτυξε ο Φρόυντ για την κατανόηση του κλινικού τραύµατος. 1. Η πρώτη φάση της επιλεκτικής κατασκευής ( ) επικεντρώνεται στη λέξη-κλειδί «συµφιλίωση» και καλύπτει την ΣYΓXPONA 166 ΘEMATA

5 016VIVLIOKR:Layout 1 12/9/13 1:22 PM Page 167 ανάγκη ενός ιδρυτικού µύθου της ηµοκρατίας, ο οποίος βασίζεται στη συναίνεση. Η αντίσταση ανακηρύχθηκε έτσι σε «εθνική αντίσταση» και µυθοποιήθηκε. (σ. 70) Το υποκείµενο «λαός» αντιστάθηκε ηρωικά ενάντια στους «ξένους», πέραν των ταξικών διαφορών, απολιτικά και δίχως ηγέτες και κόµµατα (σ. 73). Ο εµερτζής συγκρίνοντας τη δοµή των ατοµικών µε τα συλλογικά τραύµατα, τονίζει ότι η πολιτική της λήθης του Εµφυλίου βασίστηκε επάνω σε δύο ασυνείδητους ψυχικούς µηχανισµούς: τη µετάθεση και την προβολή, αναφορικά µε την απόδοση ευθυνών και την εκλογίκευση του τραύµατος (σ ). Κατασκευάστηκε έτσι µία εξιδανικευµένη εικόνα της αριστεράς ως ενός αθώου θύµατος, µέσω της απάρνησης των ακραίων βιαιοτήτων της ιδίας εις βάρος του εχθρού. Η συµφιλίωση είχε εδώ ως συνέπεια την απώθηση και την απόρριψη ενός πολιτικού, ιστορικού συµβιβασµού µέσω της χρήσης του ορθού, κριτικού Λόγου (σ. 76). Η υπεράσπιση της Αντίστασης αποσκοπούσε δε στον αποστιγµατισµό των κοµµουνιστών (της λενινιστικής, σταλινικής αριστεράς), και λειτούργησε ως ένα συµβολικό µέσο µετατροπής του τραύµατος ταπείνωσης σε υπερηφάνεια µέσω εκκοσµικευµένων θρησκευτικών (γνωστικών) µεταφορών (σ ). 2. Η φάση της ανακλαστικής/αναστοχαστικής κατασκευής ( ), ως αποδόµησης της µυθολογικής/ιδεολογικής πρώτης φάσης, έλαβε χώρα µέσα σ ένα κλίµα «δανεικής», υλιστικής ευηµερίας, µίας µη παραγωγικής οικονοµίας, µίας µη ορθολογικής δηµόσιας διοίκησης, της απογοήτευσης για τα κοινά, της έξαρσης του αντικοινωνικού ατοµικισµού, της αποπολιτικοποίησης, της κυριαρχίας του µετανεωτερικού µηδενισµού και του αµοραλισµού (σ ). Παρ όλα αυτά µπόρεσε να εµφανιστεί για πρώτη φορά µία κριτική αντιµετώπιση του ιστορικού παρελθόντος. Η κοινωνική ανακλαστικότητα (reflection) (σ. 81) προσέκρουε συνεχώς στις αντιστάσεις αναδυόµενων, ειδικών, συντεχνιακών, αντιδραστικών και λαϊκίστικων συµφερόντων, που αναπαρήγαγαν κατεστηµένα συµφέροντα. Όµως υπήρξε και µία «έκρηξη της µνήµης», µία ανάδυση της «δηµόσιας» ιστορίας ενάντια στη µεταµοντέρνα συλλογική αµνησία. Η αµφισβήτηση (σ. 83) της ιδεολογίας της συµφιλίωσης οδήγησε συγχρόνως και σ έναν οιωνεί «επαναστατικό» αριστερισµό, στην εκλογίκευση της αριστερίστικης και αναρχικής τροµοκρατίας, στη νέα «αντισιωνιστική» εβραιοφοβία, στον εθνολαϊκίστικο αντιευρωπαϊσµό, στη διγλωσσία. Πρόκειται για µία παλινδρόµηση ως µία ατυχή και ατελέσφορη αντίδραση στο έλλειµµα νοήµατος της υπαρκτής δηµοκρατίας (σ. 84 κ.εξ.). Συνέπεια αυτών υπήρξε η απάρνηση της πραγµατικότητας, η έλλειψη αξιοπιστίας, συνεργασιµότητας και αξιοκρατίας, οι οποίες οδήγησαν στην κρίση και στη µετάθεση των ευθυνών στον Αλλον. O εµερτζής τονίζει (σ. 90) ότι ένα άνοιγµα προς το µέλλον θα υπάρξει µόνον ως µία καθολική αναγνώριση της αλήθειας, µέσα από µία εργασία ενθύµησης και «δύσκολης» συγχώρησης, η οποία θα οδηγήσει στην ρήξη µε τους µύθους και τα ιδεολογήµατα, καθώς και στην αποδοχή µίας ηθικής της υπευθυνότητας στην καθηµερινότητα και στην πολιτική. Ωστόσο, το ερώτηµα παραµένει ανοιχτό, αν η αλήθεια που προωθούν η κοινωνική επιστήµη, η ψυχανάλυση και η κριτική φιλοσοφία, µπορεί να επιδράσει θετικά στην πολιτική. V Ο Π. Παναγιωτόπουλος («Πολιτικές χρήσεις της ιστορίας : ριζοσπαστική Αριστερά και αλυσιτελής νοηµατοδότηση του τραύµατος», σ ) τονίζει πως η κρίση από το 2010 µέχρι σήµερα σηµαίνει την αµφισβήτηση της µέχρι τούδε συναίνεσης, και η υπαρξιακή οδύνη εκφράζεται συλλογικά ως αντίσταση στις ορθολογικές µεταρρυθµίσεις. Αυτό συνοδεύεται από τη διασάλευση του συµβολικού και συναισθηµατικού προσανατολισµού των κοινωνικών θεσµών εµπρός σ ένα ανήµπορο πελατειακό κράτος (σ ). Σηµαίνει, επίσης, µία αποµάγευση των προτύπων (µέσω της κρίσης των προσδοκιών αυξανόµενης καταναλωτικής απόλαυσης, πελατειακής προστασίας, και ατιµώρητης ανοµίας), την κατάρρευση του εθνικού αφηγήµατος (σ. 255), τη συλλογική και ατο- µική ταυτοτική απώλεια συµβολικής αναφοράς, καθώς και την αποσταθεροποίηση των νοηµάτων. Η κρίση απαιτεί µία νοηµατοδότηση του τραύµατος. Ο Παναγιωτόπουλος περιγράφει (σ. 256) τρία ιδεολογικά υποκατάστατα των ταυτοτήτων που χάνονται. Αυτά είναι: 1) Η φαντασιακή ενίσχυση και φετιχοποίηση της εθνικής ταυτότητας και η παράλληλη αµφισβήτηση της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Αυτό γίνεται µέσω της καταγγελίας της «οικονοµικής εξάρτησης» και της συνωµοσιολογικής ερµηνείας της κρίσης. 2) Η αύξηση και η διασπορά (σ. 257) της βίας (ακροδεξιά και ακροαριστερή/αναρχική, κοινωνική ανοµία), όπως και η ανοχή και η εκλογίκευσή της ήδη από το 2008, που συνοδεύονται από την καταστροφική απόλυτη έλλειψη εµπιστοσύνης στους θεσµούς και στον Νόµο, και παράλληλα από την αναξιοπιστία και την αυθαιρεσία σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας. Ορθά ο Παναγιωτόπουλος υπογραµµίζει ότι η βία εδώ δεν έχει πλέον έναν αντι-δραστικό, απαντητικό χαρακτήρα, αλλά µετασχηµατίζεται, ως το Κακό, σε ταυτότητα. 3) Η προσφυγή στην πολιτική ιστορία (σ. 259) µέσω µίας λαϊκίστικης ιδεολογικής επανερµηνείας επιπόλαιων πολιτικών αναλογιών. Εδώ επικράτησε µία αριστερή ηγεµονία (σταλινικού/τριτοκοσµικού τύπου) (σ. 260), η οποία εκµεταλλεύθηκε µε επιτυχία την ανικανότητα των ήδη φθαρµένων κυβερνώντων κοµµάτων να ασχοληθούν µε την κατανόηση και τη δηµόσια επεξήγηση της κρίσης. Ο Παναγιωτόπουλος πολύ ορθά αναφέρει (σ ) εδώ τρία χαρακτηριστικά αυτής της χρήσης και κατάχρησης της ιστορίας που είναι: α) η αριστερή ηγεµόνευση µέσω µίας διγλωσσίας, η οποία προσπαθεί ν απαντήσει συγχρόνως στα δοµικά διλήµ- µατα της λενινιστικής αριστεράς: εκφράζεται υπέρ της (αριστερής, «καλής») βίας και ενάντια στη δηµοκρατία, ενώ συγχρόνως «διαµαρτύρεται», ότι «δεν το εννοεί έτσι», β) η ανάγκη µίας νέας ιστορικής αφήγησης, γ) η εργαλειακή, µεροληπτική, µερική ερµηνεία. Εδώ πρόκειται για τον µύθο περί του «αντιστασιακού χαρακτήρα του ελληνικού λαού» (από το 1940 και έπειτα), ενάντια στις αιώνιες επιβουλές των ξένων και την επιβολή ξένων µοντέλων. Περιέργως (σ. 264) αυτή η αφήγηση δεν ανατρέχει ούτε σε οικονοµικές κρίσεις, ούτε σε κοινωνικές δυνάµεις: ιδιαίτερα το ΚΚΕ επικυρώνει εδώ επανειληµµένα τις πιο (αυτο-)καταστροφικές επιλογές του παρελθόντος. Σε αντίθεση µε αυτό (σ. 265), η πλειοψηφική αριστερά καλλιεργεί την αίσθηση αντίστασης, µέσω της µυθοποίησης της εθνικής/λαϊκής ενότητας, µακριά από την ανά- µνηση του εµφυλίου πολέµου. Πρόκειται για µία φρασεολογία (σ. 266), η οποία όµως δίνει την εντύπωση µίας µνησίκακης, τριτοκοσµικής και αντιευρωπαϊκής επιθυµίας εκδίκησης για την ήττα του Η κυρίαρχη διγλωσσία όµως αποφεύγει την αριστερίστικη /αναρχική διολίσθηση σε µία γλώσσα εµφυλίου πολέµου, και εκµεταλλεύεται ανενόχλητα τον αντιγερµανισµό, τον αντιευρωπαϊσµό και τον αντιφιλελευθερισµό. Ο Παναγιωτόπουλος (σ. 268) εντοπίζει τρία ρητορικά σχήµατα που συµπυκνώνουν την ιδεολογική χρήση της ιστορίας από την ΣYΓXPONA 167 ΘEMATA

6 016VIVLIOKR:Layout 1 12/9/13 1:22 PM Page 168 πλειοψηφική αριστερά, µε στόχο τη διεργασία του τραύµατος της κρίσης: Α) Η µεταφορική αναλογία της γερµανικής κατοχής αποτελεί την πιο διαδεδοµένη «αντιµνηµονιακή» χρήση της ιστορίας, από τη λαϊκίστικη, ριζοσπαστική αριστερά, καθώς και από την άκρα νεοναζιστική δεξιά. Ο µύθος εδώ είναι ότι «η κρίση επιβλήθηκε λόγω του µνηµονίου» (στην πραγµατικότητα η κρίση οδήγησε στο µνη- µόνιο). Εδώ υποφώσκει ένας νέος εθνικός διχασµός, ο οποίος µιλά για «συνεργάτες» και «δωσίλογους» µνηµονιακούς. Επικρατεί επίσης (σ ) και ο άλλος εθνο-ροµαντικός µύθος της «αντιστασιακής φύσης του λαού», καθώς και της φαντασιακής επαναφοράς της «γερµανικής κατοχής». Ο Παναγιωτόπουλος τονίζει πολύ ορθά (σ ) ότι αυτή η ιστορική αναλογία δεν παρήγαγε εικόνες ενότητας, αλλά µόνον ένα ανερµάτιστο, χαοτικό, ετερογενές «πλήθος» αγανακτισµένων, καθώς και ένα διχαστικό σχήµα για το µέλλον, µέσα από τη µνησικακία. Β) Το ρητορικό σχήµα της χούντας και οι («χαµένες») προσδοκίες της µεταπολίτευσης (σ. 273) λειτουργούν κυρίως ως κινη- µατικό, αντιευρωπαϊκό σύνθηµα ενάντια στο µνηµόνιο. Το τελευταίο δαιµονοποιείται, στον βαθµό που δεν αφορά τους εγγενείς όρους των κοινωνικών µηχανισµών και συµβιβασµών, και εµφανίζεται απλοϊκά ως µία «έξωθεν» πράξη πολιτικής επιβολής. Ο «λαός» (σ. 276) είναι συγχρόνως «θύµα» και «αγωνιστής». Με αυτή η µυθική ταυτότητα του «λαού», επέκεινα ταξικών και άλλων διαφορών, η πλειοψηφική αριστερά ανανέωσε παλαιά ροµαντικά, εθνοτικά ιδεολογήµατα. Ετσι συναρθρώθηκαν (σ. 277) ετερόκλητες δυνάµεις από οργανωµένα συµφέροντα, που ήταν και είναι σε θέσεις νοµής προσόδων από το κράτος. Γ) Το σχήµα του ελεγχόµενου ριζοσπαστισµού (µνήµες του 1981) (σ ). Από το δίληµµα που προαναφέρθηκε προέρχεται η διγλωσσία της πλειοψηφικής αριστεράς, που «ενσω- µατώνει» επαναστατικά κηρύγµατα περί επαναστατικής βίας. Εδώ έγινε η προσπάθεια να µεταβληθεί η ρήξη σε νοηµατοδοτηµένο τραύµα. Ως πρότυπο επιλέχθηκε η διγλωσσία του Α. Παπανδρέου, που συνεπάγετο την εξαφάνιση του πολίτη πίσω από την «επαναστατική πρωτοκαθεδρία του λαού». Στην πράξη (σ. 284) συγκάλυψε µία διαρκή αναπροσαρµογή της ριζοσπαστικής ατζέντας στην καθηµερινότητα και συνέβαλε στην κοινωνική άνοδο. Η κοινωνική ενσωµάτωση έγινε, όµως, µέσω µίας κρατικής επέκτασης, που βασιζόταν στον συνεχή δανεισµό, στο πλαίσιο µίας µη παραγωγικής οικονοµίας. Φυσικά και αυτή η αναλογία (όπως όλες οι ιδεολογικές αναλογίες) είναι ψευδής. Η κρίση επανάφερε παλαιούς εθνοτισµούς, τοπικισµούς, ρατσισµούς και προκαταλήψεις. Ολα αυτά τα ρητορικά σχήµατα διαιωνίζουν το τραύµα µέσα από την άρνηση της συµβολικής διεργασίας, που θα αποδέχονταν την κριτική ανάλυση και την αποδοχή της αλήθειας. Η ανωτέρω επιλεκτική παρουσίαση κειµένων, δεν σηµαίνει καθόλου, ότι τα υπόλοιπα κείµενα συγκεκριµένης ιστορικής φύσης, δεν διακρίνονται εξίσου από εξαιρετική ποιότητα οξυδερκών αναλύσεων. Το σύνολο των κειµένων του βιβλίου χαρακτηρίζεται από µία σπάνια ποιότητα, και ελπίζω να τύχει µίας πλατιάς αποδοχής εκ µέρους του αναγνωστικού κοινού. Για το βιβλίο: Γιάννης Πεχτελίδης / Υβόν Κοσµά, Άγ(ρ)ια παιδιά: οριοθετήσεις της «παιδικής ηλικίας» στον λόγο, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2012, 272 σ. ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΟΥΒΟΥΣΙΡΑ Το βιβλίο των Υβόν Κοσµά και Γιάννη Πεχτελίδη πραγµατεύεται τα όρια της παιδικής ηλικίας στους µυθοπλαστικούς λόγους τριών δηµοφιλών αφηγηµάτων µε ήρωες παιδιά: Ο άρχοντας των µυγών του Γ. Γκόλντινγκ (1954), Η νύχτα που βασίλεψαν τα παιδιά του Μ. Λεντερίκ (1981), και Πάντυ Κλάρκ, Χα Χα Χα του Ρ. Ντόυλ (1993). Tα βιβλία εκδόθηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους γνωρίζοντας παγκόσµια επιτυχία, ενώ µεταφράστηκαν και στα ελληνικά. Στόχος των συγγραφέων είναι να µελετήσουν κριτικά τις κυρίαρχες αναπαραστάσεις της παιδικής ηλικίας χρησιµοποιώντας τα εννοιολογικά εργαλεία της κοινωνιολογίας της παιδικής ηλικίας και της ανάλυσης λόγου. Τα τρία αφηγήµατα επεξεργάζονται υπαρξιακές αγωνίες και φόβους που είναι πιθανό να έχουν νιώσει τόσο οι συγγραφείς όσο και το αναγνωστικό τους κοινό. Παρά τον µυθοπλαστικό τους χαρακτήρα, τα αφηγήµατα εν µέρει αντλούν το υλικό τους από την καθηµερινότητα, από πρόσωπα και καταστάσεις που θα µπορούσαν να είναι υπαρκτά. Κατά τους Κοσµά και Πεχτελίδη, ο «καθηµερινός» χαρακτήρας των αφηγηµάτων επιτρέπει στους αναγνώστες να αναγνωρίσουν στοιχεία της ταυτότητάς τους και να ταυτιστούν συναισθηµατικά µε τους µυθιστορηµατικούς χαρακτήρες. Οι δύο αυτές διαδικασίες της αναγνώρισης και της ταύτισης συνδέονται ενδεχοµένως µε τη διαµόρφωση ενήλικων στάσεων και εµπειριών. Αξιωµατική θέση των συγγραφέων είναι ότι τα λογοτεχνικά κείµενα δεν µπορούν να ερµηνευτούν ανεξάρτητα από τα κοινωνικά συµφραζόµενα στα οποία παρήχθησαν. Η ανάλυση των κειµένων που επιχειρούν αναδεικνύει στοιχεία πολιτικής διαµάχης γύρω από τον ορισµό της παιδικής ηλικίας. Πιο συγκεκριµένα, η συγκριτική µελέτη των κειµένων καταδεικνύει τις αντιφάσεις των λόγων περί παιδικής ηλικίας και οι συγγραφείς προτείνουν να τεθεί ως ανοιχτό το ερώτηµα «τι είναι παιδική ηλικία» σε σχέση µε τα κοινω νικο πο - λιτικά της συµφραζόµενα. Έτσι, το βιβλίο θέτει υπό αµφισβήτηση τις κυρίαρχες υποστασιοποιηµένες 1 ιδέες για την παιδική ηλικία, ενώ ανοίγει δρόµους για περαιτέρω έρευνα επάνω στην οριοθέτηση και τη συγκρότηση της παιδικής ηλικίας, κατά τρόπο που να αποδίδει στα παιδιά το ρόλο ενεργών συµµετεχόντων στη διαµόρφωση του κοινωνικού γίγνεσθαι. Η Στεφανία Βουβουσίρα είναι εκπαιδευτικός και επιστηµονική συνεργάτης στο Τµήµα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστηµίου Αθηνών. ΣYΓXPONA 168 ΘEMATA

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις.

1 Άννα Ποταµιάνου: Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις. Μερικές πλευρές του ζητήµατος των οριακών οργανώσεων, µε αφορµή- αναφορά στο βιβλίο της Α. Ποταµιάνου «Ψυχική Οικονοµία και Δυναµική στις Οριακές Καταστάσεις» 1 από τον Β. Δηµόπουλο Η Άννα Ποταµιάνου,

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013.

Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής Εταιρείας, 23 Νοεμβρίου 2013. Ο παρανοϊκός, ο χρηστικός και η σχέση. (Eκτεταμένη περίληψη της εισήγησης στο 2ο Συμπόσιο της ΕΨΣΕ, Ενοχή & Σωματοποίηση ) του César Botella Κείμενο εργασίας, Μετα - Συμπόσιο της Ελληνικής Ψυχοσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητοί συνάδελφοι, Από τώρα και στο άµεσο µέλλον θα σας παρουσιάζουµε συγγραφείς και το µέρος του έργου τους που έχει µεταφραστεί στα ελληνικά.

Αγαπητοί συνάδελφοι, Από τώρα και στο άµεσο µέλλον θα σας παρουσιάζουµε συγγραφείς και το µέρος του έργου τους που έχει µεταφραστεί στα ελληνικά. Αγαπητοί συνάδελφοι, Από τώρα και στο άµεσο µέλλον θα σας παρουσιάζουµε συγγραφείς και το µέρος του έργου τους που έχει µεταφραστεί στα ελληνικά. Ξεκινάµε το ταξίδι µας µε την Alice Miller. Miller, Alice,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος

Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος Κρίση και Κλινική/οι: Ψυχολογική αποδόµηση της Κρίσης. Ηθική ενός Επαγγέλµατος Εισηγητής: ηµήτρης Σδρόλιας Κλινικός Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπευτής, Αναλυτής, Υπ. ιδάκτορας Φιλοσοφίας και Ψυχανάλυσης. Las Meninas,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση

Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Όνειρο: μία ψυχαναλυτική προσέγγιση Αλίκη Κατσαρού Ιατρική Ψυχολόγος, M.Sc., Ψυχοθεραπεύτρια, υπ. Μέλος της Ελληνικής Ψυχαναλυτικής Εταιρείας Ο Φρόυντ, στο βιβλίο του «Η Ερμηνεία των ονείρων» γραμμένο

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΑ.Λ. Α ΟΜΑΔΑΣ (ΗΜΕΡΗΣΙΑ) ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο πρόβλημα της νεανικής εγκληματικότητας. Αρχικά επισημαίνει πως η αύξηση του φαινομένου οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου Ημερίδες Επιμόρφωσης/Ενημέρωσης για τα επιλεγέντα Στελέχη Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ στα πλαίσια του Έργου με τίτλο: «Παραγωγή βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για την εισαγωγή θεμάτων σχετικά με τα φύλα στην

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 52 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ 2012 «Λαϊκισμός, η βασιλεύουσα δύναμη» Επιχειρώντας κανείς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program )

Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα Αµµοθεραπείας (Sandplay Therapy Training Program ) Αποστολή Ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να προωθήσει τη µελέτη της αµµοθεραπείας (παιχνίδι µε άµµο) όπως διδάσκεται από την Dora

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Σπουδαστήριο Νεοελληνικής Γλώσσας ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ Δραγάτση 8, Πλατεία Κοραή, Πειραιάς Ιερεμίου Πατριάρχου 45, Αμπελόκηποι 6934522273 info@neoellinikiglossa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟ ΟΣ» ΕΣΠΕΡΙ ΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ, 210.9514517 ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ, 210.9355996 www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΟ32 ΔΥΟ ΘΕΣΜΟΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΤΕΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΜΑΪΟΣ 2010 1650 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Ποια πιστεύετε ότι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία;

Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία; Τι είναι ο τρίτος τομέας, η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία; Ο τρίτος τομέας αποτελεί ένα σύνολο πρακτικών οργάνωσης της κοινωνικής και οικονομικής ζωής που δεν μπορούν αυστηρά να ενταχθούν ούτε στο

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ

ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ ΙΑΤΡΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΛΛΗΝΗΣ Υπουργείο Υγείας- Διοίκηση 1 ης ΥΠΕ Αττικής Γενικό Νοσοκομείο Αττικής ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ- ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ Ν.Π.Δ.Δ. Μπαρδάνη Ειρήνη, Ψυχίατρος Παιδιών και Εφήβων, Σ. Δ/ντρια Μαυραντώνη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία

Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Τι είναι η φιλοσοφία; Εισαγωγή στη Φιλοσοφία Μια απόπειρα ορισµού Έντονη, εσωτερικήδιάθεσηγιαέρευνα, γνώση, µάθηση. ΗΦιλοσοφίαδεµένειστοεπίπεδοτης απλής εµπειρίας ή περιέργειας αλλά γίνεται σοβαρή, µεθοδική

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟ: Κοινωνικές ταυτότητες Οι κοινωνικές ταυτότητες είναι πολλές, είναι ιεραρχημένες και άνισες. Τις ταυτότητες τις αποκτάει ο άνθρωπος μέσα στην κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς»

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» «Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» Η Ρένα ούρου, µέλος του ΣΥΡΙΖΑ και εκλεγµένη Περιφερειάρχης Αττικής (η διοικητική περιφέρεια της Αθήνας), από την 1η Σεπτεµβρίου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης

Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Εφηβεία και Εξαρτήσεις Τρόποι αντιμετώπισης και παρέμβασης Όπως όλοι γνωρίζουμε η εφηβεία είναι η περίοδος μετάβασης από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή. Γίνονται γρήγορες αλλαγές στο σώμα και στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου

ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί τη δολοφονία αγαπημένου προσώπου O θάνατος αγαπημένου προσώπου από μια εσκεμμένη πράξη βίας αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣχολικήΔιαμεσολάβηση. Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας

ΣχολικήΔιαμεσολάβηση. Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας ΣχολικήΔιαμεσολάβηση Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, προσκάλεσε σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Βίαιος διδάσκαλος σε σπουδαστήριο - ναρκοπέδιο «Και όσο καιρό υπάρχει ειρήνη και ευημερία, οι πόλεις και

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Βίαιος διδάσκαλος σε σπουδαστήριο - ναρκοπέδιο «Και όσο καιρό υπάρχει ειρήνη και ευημερία, οι πόλεις και ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ Βίαιος διδάσκαλος σε σπουδαστήριο - ναρκοπέδιο «Και όσο καιρό υπάρχει ειρήνη και ευημερία, οι πόλεις και οι πολίτες έχουν αισθήματα ευγενικά, επειδή δεν αντιμετωπίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση

Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Η Ηγεσία Κάνει τη Διαφορά: Κρίση, Αυτογνωσία, Αναγέννηση Χαρίδημος Τσούκας Καθηγητής Στρατηγικής Διοίκησης στην Έδρα Columbia Ship Management, Κοσμήτορας της Σχολής Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης,

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014

ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ. Χανιά, Απρίλιος 2014 ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ Χανιά, Απρίλιος 2014 Τον Αύγουστο του 2010, ενεργοί πολίτες των Χανίων προχωρήσαμε στη δημιουργία της ανεξάρτητης δημοτικής μας κίνησης με επικεφαλής τον Τάσο Βάμβουκα. Με διαφορετικές αφετηρίες,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ernesto Laclau: Συνέντευξη Περιοδικό ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, (τ.12/2004) 1. Γιατί ο λαϊκισµός αποτελεί σήµερα σηµαντικό ζήτηµα;

Ernesto Laclau: Συνέντευξη Περιοδικό ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, (τ.12/2004) 1. Γιατί ο λαϊκισµός αποτελεί σήµερα σηµαντικό ζήτηµα; 1 Ernesto Laclau: Συνέντευξη Περιοδικό ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, (τ.12/2004) 1. Γιατί ο λαϊκισµός αποτελεί σήµερα σηµαντικό ζήτηµα; Ο λαϊκισµός ποτέ δεν έπαψε να είναι σηµαντικό θέµα. Έχει να κάνει µε την

Διαβάστε περισσότερα

Για να ζήσουμε εμείς καλύτερα

Για να ζήσουμε εμείς καλύτερα Για να ζήσουμε εμείς καλύτερα Τα παραμύθια μας γοητεύουν. Ξετυλίγονται σαγηνευτικά μπροστά στα εσωτερικά μας μάτια σαν σκηνές μιας ιστορίας μυστηριωδώς οικείας. Μας αναγκάζουν σε μια άνευ όρων παράδοση

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο. Έκθεση έκφραση Διαγώνισμα 1 ο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο. Έκθεση έκφραση Διαγώνισμα 1 ο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο Έκθεση έκφραση Διαγώνισμα 1 ο Διδάσκοντες: Άρτεμις Μάνθου Νίκος Δημητρακάς Η κρίση της παιδείας: Η ανεπάρκεια του εκπαιδευτικού συστήματος του Ορέστη Β. Τσάγκλα* (23/03/2014)

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα