Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο"

Transcript

1 Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο Η σχέση μεταξύ της περιεκτικότητας του φυτικού ιστού σε θρεπτικά στοιχεία και της ανάπτυξης-απόδοσης του φυτού έχει τη μορφή καμπύλης (Σχήμα 1). Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο καμπύλες, την καμπύλη των μακροθρεπτικών και την καμπύλη των ιχνοστοιχείων. Σχήμα 1: Σχέση μεταξύ της περιεκτικότητας του φυτικού ιστού σε θρεπτικά στοιχεία και της ανάπτυξης-απόδοσης του φυτού, στα μακροστοιχεία ( ) και στα ιχνοστοιχεία ( ) (Prevot και Ollagnier, 1956) Περιοχή ab (a b ): πολύ σοβαρή έλλειψη Περιοχή bc (b c ): ηπιότερη τροφοπενία Περιοχή cd (c d ):λανθάνουσα ή κρυφή τροφοπενία. Το πρώτο μετά το d(d ) διάστημα αντιπροσωπεύει την κατάσταση επάρκειας ακολουθούμενο από το διάστημα που αντιπροσωπεύει την κατάσταση περίσσειας και πολυτελούς κατανάλωσης του θρεπτικού. Μετά την περίσσεια ξεκινούν οι τοξικότητες. 19

2 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Η τιμή του σημείου d(d ) του Σχήματος 1 αντιπροσωπεύει το τέλος της λανθάνουσας πείνας και την έναρξη της επάρκειας και ονομάζεται κρίσιμη συγκέντρωση. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μικρή περιοχή τιμών και όχι για μια και μοναδική τιμή. Η κρίσιμη συκέντρωση αντιστοιχεί στο 90-95% της μέγιστης απόδοσης. Λίγο πιο δεξιά από την κρίσιμη συγκέντρωση βρίσκεται η άριστη συγκέντρωση που αντιστοιχεί στη μέγιστη απόδοση. Το όφελος από τον ορθό, κατά το δυνατόν, προσδιορισμό της κρίσιμης συγκέντρωσης (ή της άριστης) είναι πολύ μεγάλο, αφού μέσω αυτής από τη μία πλευρά υποδεικνύονται πιθανές λανθάνουσες τροφοπενίες και από την άλλη κρούεται ο κώδωνας της υπερβολικής λίπανσης. Παρατηρώντας το Σχήμα 1 διαπιστώνουμε ότι η προβολή του τμήματος της έλλειψης στον άξονα της συγκέντρωσης είναι πολύ μικρότερη στα ιχνοστοιχεία από ό,τι στα μακροστοιχεία. Αυτό σημαίνει πως όπου είναι αναγκαία η χρήση μακροστοιχείων για το πέρασμα από τους μικρούς στους επιθυμητούς ρυθμούς ανάπτυξης των φυτών, πρέπει να επιτευχθεί μια μεγάλη μεταβολή της συγκέντρωσής τους στα φύλλα, ενώ όπου είναι αναγκαία η χρήση ιχνοστοιχείων, για τον ίδιο στόχο, αρκούν μόνο μικρές μεταβολές της συγκέντρωσής τους στα φύλλα. Αυτή ήταν και η συλλογιστική που κατ αρχήν «άναψε το πράσινο» στις διαφυλλικές εφαρμογές. Μικροεπεμβάσεις για μεγάλους στόχους ήταν η σκέψη. Όμως, μετά το φανάρι, στη διαδρομή, τα πράγματα δυσκόλεψαν. Οι μικροεπεμβάσεις αποδείχτηκαν ακριβές κι ακόμη περισσότερο, γιατί, εξαιτίας της έλλειψης σχεδιασμού, πολύ συχνά δεν είχαν αποτέλεσμα. Τις διείπε η λογική του έμπλαστρου! 2 Ήδη, όμως, οι οικονομικοί και περιβαλλοντικοί όροι της διαχείρισης των καλλιεργειών έγιναν αυστηρότεροι, ενώ οι απαιτήσεις για υψηλής ποιότητας προϊόντα είναι πιεστικές. Οι διαφυλλικές λιπάνσεις μπορούν να συνδράμουν και στη βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων και στην αύξηση της παραγωγής, όμως οι απαιτήσεις για το σχεδιασμό τους δεν είναι ούτε κατ ελάχιστο μικρότερες από τις απαιτήσεις για το σχεδιασμό της «κλασικής» λίπανσης. Από το 1959 ακόμη ο Mattard, γενικεύοντας τα μέχρι τότε αποτελέσματα των διαφυλλικών εφαρμογών στο αμπέλι, διαπιστώνει ότι η αύξηση της 2. Σε κωμωδία με πρωταγωνιστή τον εκλεκτό κωμικό μας Κώστα Βουτσά, ο ηθοποιός αναγκασμένος εξαιτίας του φλογερού του έρωτα να παραστήσει το γιατρό, συνιστούσε για πάσα νόσο και ασθένεια το έμπλαστρο! 20

3 Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο παραγωγής δε βρίσκεται σε αντιστοιχία με τις μικρές ποσότητες θρεπτικών που εφαρμόζονται διαφυλλικά και γι αυτό θεωρεί λογική την υπόθεση ότι οι διαφυλλικές λιπάνσεις μπορεί να ευνοούν την κινητοποίηση των θρεπτικών αποθεμάτων του εδάφους. ιαφυλλικές εφαρμογές θρεπτικών, πλην φωσφόρου, στο σιτάρι, ευνόησαν την πρόσληψη του φωσφόρου (Agrolab-Βαρθολομαίος Ν., προσωπική επικοινωνία), επιβεβαιώνοντας παλαιότερες σχετικές αναφορές (Sommer κ.ά.). Μια κάποια εξοικείωση με τη φυτική βιοχημεία καθιστά μάλλον εύλογες τέτοιες αντιδράσεις. Είναι λ.χ. γνωστό ότι το ΝΟ 3 Ν ευνοεί την περιεκτικότητα των φυτικών ιστών σε οργανικά οξέα, γεγονός που οδηγεί στην απορρόφηση του ΝΗ 4 Ν από τις ρίζες, ενώ το ΝΗ 4 Ν ευνοεί τη συσσώρευση αναγωγικών ενώσεων, γεγονός που οδηγεί στην απορρόφηση ΝΟ 3 Ν. Οι διαφυλλικές λιπάνσεις μπορούν να ενισχύσουν την ανθοφορία και τη φωτοσύνθεση, να συμβάλουν στην αύξηση του μεγέθους των καρπών και στον καλύτερο χρωματισμό τους, να ενισχύσουν την άμυνα του φυτού έναντι των παθογόνων και την αντοχή του στο ψύχος, να βελτιώσουν την ποιότητα της σποροπαραγωγής αλλά και της τροφής μας. Σχετικά με το τελευταίο, ο σπουδαίος Ρώσος φυσιολόγος Τιμιράζεφ που θεωρούσε τη θρέψη των φυτών πυρήνα της γεωργίας, τόνιζε ότι ο χορτασμός (ποσοτικός και ποιοτικός) των ανθρώπων εξαρτάται από το χορτασμό των φυτών. Όλα αυτά, κι άλλα ακόμη, μπορούν να γίνουν και να δώσουν κύρος στις διαφυλλικές λιπάνσεις, όμως δεν μπορούν να γίνουν χωρίς γνώση. 21

4 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Σχήμα 2: Το φυτικό κύτταρο (Wolfe, 1993) 22

5 To Κυτταρικό Τοίχωμα Γενικά Τυπικό μορφολογικό γνώρισμα του φυτικού κυττάρου (Σχήμα 2) αποτελεί το στέρεο και ανθεκτικό υλικό που το περιβάλλει, δηλαδή το κυτταρικό τοίχωμα (κ.τ.), κύριο συστατικό του οποίου είναι η κυτταρίνη. Η κυτταρίνη συγκροτείται σε μικροϊνίδια τα οποία συνιστούν το σκελετικό υλικό του κ.τ. Τα μικροϊνίδια της κυτταρίνης μαζί με το γεμιστικό ή συγκολλητικό υλικό, ήτοι ημικυτταρίνες, 3 πηκτίνες και πρωτεΐνες, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των υλικών που φτιάχνουν το κ.τ. Η σχετική αναλογία των υλικών δεν είναι σταθερή σ όλο το πάχος του κυτταρικού τοιχώματος. Χρονικά πρώτο, δημιουργείται ένα στρώμα έντονα ενυδατωμένο, με μικρή αναλογία κυτταρίνης που ονομάζεται πρωτογενές κυτταρικό τοίχωμα (π.κ.τ.). Ο σχηματισμός του π.κ.τ. καλύπτει χρονικά τη φάση της αύξησης του κυττάρου η οποία καθίσταται δυνατή εξαιτίας του ασθενούς σκελετού και της ακανόνιστης διάταξης των μικροϊνιδίων του. Αργότερα αρχίζει η δημιουργία του δευτερογενούς κυτταρικού τοιχώματος (δ.κ.τ.) μεταξύ του πλασμαλήμματος (πλασματική μεμβράνη) και του π.κ.τ. γεγονός που σηματοδοτεί το τέλος της αύξησης του κυττάρου. Το δ.κ.τ. είναι παχύτερο από το πρωτογενές είναι «τρίστρωμο», διαθέτει ισχυρότερο σκελετό και τα μικροϊνίδιά του έχουν κανονική διάταξη και μάλιστα διαφορετική στο κάθε στρώμα (Σχήμα 3). 3. Οι ημικυτταρίνες ονομάζονται και γλυκάνες, μια ονομασία που ορθώς δεν αφήνει υπόνοιες ότι αυτές μπορεί να είναι τροποποιημένες κυτταρίνες.

6 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης μέση πλάκα S 3 S 2 S 1 Τρίστρωμο δευτερογενές τοίχωμα πρωτογενές τοίχωμα Σχήμα 3: Σχηματική απεικόνιση της διευθέτησης των μικροϊνιδίων κυτταρίνης στις διαφορετικές στιβάδες του κυτταρικού τοιχώματος στις σκληρεγχυματικές ίνες (Raven και συν. 1986). Στο πρωτογενές κ.τ. η διάταξη των μικροϊνιδίων είναι ακανόνιστη. Στο δευτερογενές κ.τ. η διάταξη των μικροϊνιδίων σε κάθε στρώμα είναι κανονική. Το γεγονός ότι ο προσανατολισμός τους διαφέρει από στρώμα σε στρώμα καθιστά το δ.κ.τ. πιο ανθεκτικό. Εξελικτικά τα φυτά απέκτησαν κ.τ. μετά τη δημιουργία του φωτοσυνθετικού τους μηχανισμού, μάλλον ως εφόδιο για την αντιμετώπιση κινδύνων που πηγάζουν από την ακινησία τους. Το κ.τ. δεν είναι μόνο το αδρανές κέλυφος του κυττάρου. Έχει εντοπισθεί σ αυτό ένα υπολογίσιμο ενζυμικό οπλοστάσιο και άλλα μόρια με σημαντικό ρόλο στην άμυνα του φυτού. Kολλητοί Κατά την κυτταρική διαίρεση, με τη συμπύκνωση κοκκοειδών σωματιδίων (κυστιδίων) που προέρχονται από τα δικτυοσωμάτια (συσκευή Golgi), σχηματίζεται η μέση πλάκα (middle lamella) κοινή για τα δύο θυγατρικά κύτταρα που προκύπτουν, σχετικά λεπτή, με κύριο συστατικό της τις πηκτίνες και πλούσια σε ασβέστιο (Σχήμα 4). H μέση πλάκα δεν αποτελεί συστατικό του κ.τ. αλλά λειτουργεί ως συγκολλητικό μέσον, ως συνδετικό υλικό που συγκρατεί τα κύτταρα μεταξύ τους, τα καθιστά «κολλητούς» Ανάμεσα στο πλασμαλήμμα και στη μέση πλάκα θα δημιουργηθεί πρώτα το πρωτογενές κ.τ. και αργότερα, το δευτερογενές κ.τ., «απωθώντας» το πρώτο, θα καταλάβει τη θέση του, δίπλα στο πλασμαλήμμα. 24

7 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Ενδοπλασματικό δίκτυο ικτυόσωμα Κυτταρική πλάκα Πυρηνική άτρακτος Πυρήνας Σχήμα 4: Κυστίδια δικτυοσωματίων (ανάμεσα στους μικροσωληνίσκους της μιτωτικής ατράκτου) συντήκονται, σχηματίζοντας την κυτταρική πλάκα από την οποία θα προέλθει η μέση πλάκα (Robards, 1970). Τα κυστίδια είναι γεμάτα από τα χημικά συστατικά της μέσης πλάκας, δηλαδή από πηκτίνες και ημικυτταρίνες. Η μεμβράνη, από τη μια και την άλλη πλευρά της μέσης πλάκας, θα αποτελέσει το πλασμαλήμμα (πλασματική μεμβράνη) του κάθε νεοδημιουργηθέντος κυττάρου. Μεταξύ μέσης πλάκας και πλασμαλήμματος κάθε θυγατρικό κύτταρο φτιάχνει το πρωτογενές του τοίχωμα. Σημειωτέον ότι η κυτταρική πλάκα διαπερνάται σε πληθώρα θέσεων από το ενδοπλασματικό δίκτυο. Στις θέσεις αυτές δημιουργούνται πλασμοδέσμες, δηλαδή «νήματα» που συνδέουν τα γειτονικά κύτταρα εξασφαλίζοντας τη μεταξύ τους επικοινωνία ανταλλαγή ουσιών. Το μικροϊνίδιο κυτταρίνης. Η δημιουργία του Στην εσωτερική πλευρά του πλασμαλήμματος υπάρχουν σχηματισμοί (ροζέτες, τετράγωνα, ρόμβοι ή γραμμικοί σχηματισμοί) που στην ουσία είναι σύμπλοκα της συνθάσης της κυτταρίνης, οι οποίοι παραλαμβάνουν από το κυτόπλασμα μόρια γλυκόζης και δημιουργούν με αυτά μακρομόρια κυτταρίνης (Σχήμα 5). 25

8 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Σχήμα 5: Η συνθάση της κυτταρίνης στο πλασμαλήμμα και η παραγωγή κυτταρίνης από μόρια γλυκόζης του κυτοπλάσματος. Σχηματική απεικόνιση (Delmer και Amor, 1995) Μια δέσμη από μακρομοριακές αλυσίδες κυτταρίνης, ενωμένες πλευρικά μεταξύ τους με δεσμούς υδρογόνου, συνιστά ένα μικροϊνίδιο 4 ήτοι τη θεμελιώδη δομική μονάδα του κ.τ. (Σχήμα 6). Ανάμεσα στα μικροϊνίδια υπάρχουν ημικυτταρίνες, πηκτίνες και πρωτεϊνες. 4. Το μικροϊνίδιο κυτταρίνης είναι στην πραγματικότητα μια σύνθετη δομή. Σε κάθε μικροϊνίδιο ομάδες από μόρια κυτταρίνης δημιουργούν κρυσταλλικές δομές, τα μικήλλα, τα οποία προσδίδουν αντοχή στην επιμήκυνση. Έχει διαπιστωθεί ότι κατά μήκος των μικροϊνιδίων υπάρχουν περιοχές που δεν παρουσιάζουν την τυπική κρυσταλλική δομή, δηλαδή δε συμμετέχουν στη συγκρότηση των μικήλλων. Αυτές οι περιοχές συνιστούν την παρακρυσταλλική κυτταρίνη. 26

9 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Μακροϊνίδιο (πάχος περίπου 0,4 μm) Μακροϊνίδιο (διάμ. περίπου 25 nm) Παρακρυσταλλική κυτταρίνη Μεσοϊνιδιακός χώρος (διάμ. περίπου 10 nm) Μεσομικηλλιακός χώρος (διάμ. περίπου 1 nm) Μικήλλα Αλυσίδες κυτταρίνης σε κρυσταλλικό πλέγμα τουλάχιστον 60 nm περίπου 7 nm περίπου 3 nm Μικήλλο Σχήμα 6: Η συγκρότηση των μακροϊνιδίων και των μικροϊνιδίων κυτταρίνης (Robards, 1970) Οι οδηγοί Ποιοι καθορίζουν τη διάταξη, τον προσανατολισμό των μικροϊνιδίων στο κυτταρικό τοίχωμα; Οι υπεύθυνοι βρίσκονται στο περιφεριακό κυτόπλασμα, κάτω από το πλασμαλήμμα και ονομάζονται μικροσωληνίσκοι. Οι μικροσωληνίσκοι είναι δομικά στοιχεία του κυτταροσκελετού και έχουν σχήμα κοίλων κυλινδρικών σωλήνων (Σχήμα 7 και 8). 13 Τubulin 8 nm α β 2 διαμορφώσεις 4 nm Σχήμα 7: Ο μικροσωληνίσκος είναι ένας κοίλος σωλήνας που αποτελείται συνήθως από 13 στήλες διμερών τουβουλίνης. Κάθε μόριο τουβουλίνης έχει τη δυνατότητα να παίρνει, στα πλαίσια του μικροσωληνίσκου, δύο, τουλάχιστον, μορφές-διαμορφώσεις. 27

10 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Στην ουσία του κάθε μικροσωληνίσκος είναι ένα πολυμερές πρωτεΐνης που αποτελείται από υπομονάδες, γνωστές ως τουβουλίνες. Οι υπομονάδες αυτές είναι διμερή με συστατικά μέρη την α-τουβουλίνη και τη β-τουβουλίνη 5. Πιστεύεται (Margulis και Sagan, 1976) ότι η ύπαρξη κυτταροσκελετού στα ευκαρυωτικά κύτταρα (κύτταρα με πυρήνα), είναι αποτέλεσμα μιας παλαιάς «μόλυνσης» που υπέστησαν τα προκαρυωτικά κύτταρα (κύτταρα χωρίς πυρήνα), που δε διέθεταν κυτταροσκελετό, από έναν οργανισμό που κολυμπούσε με τη βοήθεια μιας μαστιγόμορφης ουράς η οποία αποτελείτο από κυτταροσκελετό. Η «μόλυνση» εξελίχτηκε και οι μαστιγοφόροι οργανισμοί μετατράπηκαν τελικά σε κυτταροσκελετό. Πώς οι μικροσωληνίσκοι προσανατολίζουν τα μικροϊνίδια κυτταρίνης, δεν είναι σίγουρο. Είναι όμως γνωστό ότι οι μικροσωληνίσκοι έχουν σημεία σύνδεσης με το πλασμαλήμμα (Σχήμα 8). Είναι πιθανό αυτές οι συνδέσεις να λειτουργούν ως οδηγοί, δημιουργώντας κανάλια, «δρόμους», μέσα στο πλασμαλήμμα την πορεία των οποίων ακολουθούν οι συνθάσες της κυτταρίνης (ροζέττες κ.λ.π.), σύροντας πίσω τους τα μικροϊνίδια της κυτταρίνης! 6 (Σχήμα 8). Συνεπώς οι μικροσωληνίσκοι, ρυθμίζοντας την κίνηση των συνθασών της κυτταρίνης, επιτυγχάνουν την «τακτοποίηση» των μικροϊνιδίων στο κυτταρικό τοίχωμα. 5. Κάθε διμερές τουβουλίνης μπορεί να υπάρξει στα πλαίσια του μικροσωληνίσκου σε δύο τουλάχιστον μορφές-διαμορφώσεις. Οι μορφές αυτές έχουν σχέση με το γεγονός ότι ένα ηλεκτρόνιο που βρίσκεται στη συμβολή της α και της β-τουβουλίνης μπορεί να πηγαίνει άλλοτε προς το ένα και άλλοτε προς το άλλο μέρος, μεταβάλλοντας τη διεύθυνση της ηλεκτρικής πόλωσης του διμερούς. 6. Ενεργός ρόλος στον προσανατολισμό των μικροϊνιδίων της κυτταρίνης έχει προταθεί και για τα ινίδια της ακτίνης. Οι μικροσωληνίσκοι μαζί με τα ινίδια της ακτίνης αντιπροσωπεύουν τα βασικά στοιχεία του σκελετού των φυτικών κυττάρων. 28

11 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Μικροϊνίδιο κυτταρίνης Κυτταρικό τοίχωμα Μόριο ξυλογλυκάνης Μικροϊνίδιο κυτταρίνης Συνθετάση κυτταρίνης Πλασμαλήμμα Σχηματιζόμενο μικροϊνίδιο κυτταρίνης Σύνδεση μικροσωληνίσκου πλασμαλήμματος Μικροσωληνίσκος Σχήμα 8: Η δημιουργία των μικροϊνιδίων κυτταρίνης από τις ροζέττες (συνθάσες της κυτταρίνης) και ο προσανατολισμός τους από τους μικροσωληνίσκους. Σχηματική παράσταση (Gunning και Steer, 1996) Μικροσωληνίσκοι, ευφυϊα και κβαντική φυσική Η ενότητα του ζώντος! Οι μικροσωληνίσκοι δεν είναι μόνο οι οδηγοί των μικροϊνιδίων. Υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις για το ότι διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο στις εγκεφαλικές λειτουργίες. Είναι γνωστό ότι κάθε νευρώνας του εγκεφάλου μας (Σχήμα 9, α και γ) έχει το δικό του κυτταροσκελετό, βασικό δομικό στοιχείο του οποίου είναι οι μικροσωληνίσκοι (Σχήμα 9, β). 29

12 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης ενδρίτες Πυρήνας α Κυτταρικό σώμα Νευρικό σήμα Συνάψεις Νευράξονας β Κόμβος Μικροσωληνίσκοι γ ομές Κλαθρίνης Συναπτική σχισμή Σχήμα 9: Ο νευρώνας αποτελεί τη βασική λειτουργική μονάδα του εγκεφάλου. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος απαρτίζεται από 100 δισεκατομμύρια (10 11 ) νευρώνες με τουλάχιστον ένα τετράκις εκατομμύριο (10 15 ) συνάψεις! α) Σχηματική παράσταση νευρώνα με τις συνάψεις του β) Μεγέθυνση της σύναψης γ) Η νευρωνική αρχιτεκτονική του εγκεφάλου (σχέδιο του Ραμόν υ Καχάλ από το 1888) Στο επίπεδο των προσυναπτικών απολήξεων οι μικροσωληνίσκοι φαίνεται πως ελέγχουν τη μπάλα!... Η μπάλα ή καλύτερα οι μπάλες, είναι δομές κλαθρίνης (πρωτεΐνη) (Σχήμα 9,β) με ευθύνη στην απελευθέρωση των νευροδιαβιβαστών 7 και σε μεγέθυνση, μοιάζουν πράγματι με μπάλες ποδοσφαίρου. 7. Οι νευροδιαβιβαστές απελευθερώνονται στη συναπτική σχισμή (Σχήμα 9,β) και λειτουργούν ως διαβιβαστές μηνυμάτων από νευρώνα σε νευρώνα ή από νευρώνα σε μυ. Η ακετυλχολίνη, η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη είναι μερικοί από τους πιο γνωστούς νευροδιαβιβαστές. 30

13 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Πιστεύεται πως οι μικροσωληνίσκοι είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση της ισχύος των συνάψεων και πως οργανώνουν την ανάπτυξη των καινούργιων νευρικών απολήξεων, οδηγώντας τες προς τους συνδέσμους τους με άλλα νευρικά κύτταρα. Πώς μπαίνει τώρα η κβαντική φυσική σ αυτό το χώρο; Είναι ισχυρή η άποψη (Hameroff, 1994, Emilio del Giudice και συν., 1983) ότι οι μικροσωληνίσκοι μπορούν να δρουν ως «κυματοδηγοί». Αυτό ενισχύει την υπόνοια πως η φύση δεν επέλεξε τυχαία κοίλους σωλήνες για τις κυτταροσκελετικές της δομές. Ίσως οι μικροσωληνίσκοι να αποτελούν την αναγκαία μόνωση, ώστε να μπορούν να φιλοξενούν στο εσωτερικό τους κάποιο κβαντικό φαινόμενο (κάποιο φαινόμενο κβαντικής αρμονικής συνύπαρξης σύμφωνα με το οποίο μεγάλοι αριθμοί σωματιδίων συμμετέχουν συλλογικά σε μια μόνο κβαντική κατάσταση). εν επεκτεινόμαστε όμως, γιατί θα μπούμε στα «χωράφια» των Bose-Einstein, της υπεραγωγιμότητας κ.ά. και δεν είναι του παρόντος. Η κβαντική δραστηριότητα στους μικροσωλήνες μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στη συμπεριφορά, μέσω του ελέγχου που ασκεί στους συναπτικούς συνδέσμους (βλέπε μπάλες κλαθρίνης). εν είναι λοιπόν απλά και μόνο η νευρωνική οργάνωση του εγκεφάλου ο φορέας της συνείδησης αλλά και η κυτταροσκελετική υποστήριξη των ίδιων των νευρώνων. «Πιθανότατα, για να εμφανιστεί η συνείδηση γράφει ο R. Penrose στις «Σκιές του Νου» αυτό που χρειάζεται δεν είναι ο κυτταροσκελετός αυτός καθεαυτός, αλλά κάποια ουσιαστική φυσική δραστηριότητα την οποία η βιολογία κατόρθωσε ευρηματικά να ενσωματώσει στις δραστηριότητες των μικροσωληνίσκων». Σιδερόβεργες, τσέρκια, σύρματα Στα μικροϊνίδια κυτταρίνης του πρωτογενούς κυτταρικού τοιχώματος συγκολλώνται ημικυτταρίνες, πηκτίνες και ένα μικρό ποσοστό πρωτεϊνών, κυρίως γλυκοπρωτεϊνών (Σχήμα 10). 31

14 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Γέφυρα Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Μόριο όξινης πηκτίνης Μόριο γλυκοπρωτεΐνης Μόριο ουδέτερης πηκτίνης Μικροϊνίδιο κυτταρίνης Μόριο ημικυτταρίνης Σχήμα 10: Σχηματική απεικόνιση της μοριακής οργάνωσης του πρωτογενούς κυτταρικού τοιχώματος. (Alberts και συν., 1983) Οι ημικυτταρίνες 8 διατάσσονται παράλληλα προς τα μικροϊνίδια κυτταρίνης, με τα οποία συνδέονται. Οι πηκτίνες οι πιο διαλυτοί πολυσακχαρίτες του κυτταρικού τοιχώματος σχηματίζουν πηκτές στις οποίες οι καρβοξυλικές ομάδες (COO ) των γειτονικών πηκτινικών μορίων συνδέονται ιοντικά μέσω του Ca 2+ έτσι ώστε να σχηματίζεται ένα μεγάλο δικτυωτό με γέφυρες ασβεστίου, με αποτέλεσμα τη δομική σταθερότητα του κυτταρικού τοιχώματος. Πλην του ασβεστίου είναι γνωστό ότι και το βόριο συμβάλλει στη δημιουργία δικτύου πηκτίνης στο κυτταρικό τοίχωμα, μέσω της δημιουργίας συμπλόκων με συγκεκριμένα σάχκαρα ή παράγωγά τους (με διάταξη cis). Τα κυτταρικά τοιχώματα των δικοτύλων περιέχουν, σε σύγκριση με τα μονοκότυλα, περισσότερα τέτοια σάκχαρα και γι αυτό οι απαιτήσεις τους σε βόριο, έναντι των μονοκοτύλων, είναι μεγαλύτερες. Τέλος, οι πρωτεΐνες διατάσσονται σχεδόν κάθετα προς τα μικροϊνίδια της κυτταρίνης (σταυροσύνδεση). ιεκδικώντας την άδεια, που κατά κανόνα παρέχεται στους ποιητές, θα λέγαμε ότι οι πρωτεϊνες δένουν σαν τα τσέρκια (οικοδομικός όρος) τα μικροϊνίδια κυτταρίνης, τις σιδερόβεργες, ενώ οι πηκτίνες είναι το φρέσκο σκυρόδεμα 8. Πιο γνωστή και άφθονη ημικυτταρίνη στο πρωτογενές κ.τ. των δικοτύλων είναι η ξυλογλυκάνη και των αγρωστωδών οι β-1,3 και β-1,4-d-γλυκάνες. 32

15 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Η εφυμενίδα Η διαδικασία απόθεσης κυτίνης (υμενίνης) στα κυτταρικά τοιχώματα των υπέργειων φυτικών οργάνων ονομάζεται αφυμενίωση 9 και η επίστρωση που δημιουργείται ονομάζεται εφυμενίδα. Την εφυμενίδα περιβάλλουν κηροί διαφόρων σχηματισμών (Σχήμα 11) οι οποίοι συνήθως θεωρούνται μέρος αυτής. Aπό τα έξω προς τα μέσα η εφυμενίδα συνίσταται από το κηρώδες περίβλημα (επιεφυμενιδικός κηρός), ένα στρώμα κυτίνης εγκλεισμένης σε κηρό κι ένα βαθύτερο στρώμα, μείγμα κυτίνης και κηρών, με τα συστατικά του κυτταρικού τοιχώματος πηκτίνη, κυτταρίνη και άλλους υδατάνθρακες. Τη σύνδεση της εφυμενίδας με το πρωτογενές κυτταρικό τοίχωμα εξασφαλίζουν οι πηκτίνες (Σχήμα 12). Η κυτίνη, το κύριο συστατικό της εφυμενίδας, είναι ένας λιπιδικός πολυεστέρας 10 με πολύ υδρόφοβο χαρακτήρα, όμως η δικτυωτή διάταξή της αφήνει μεγάλους πόρους από όπου το νερό μπορεί και να μπει στο κύτταρο και να βγει από αυτό. Αυτό σημαίνει ότι η κυτίνη δε συνιστά ουσιαστικό εμπόδιο στην απώλεια νερού μέσω της διαπνοής, ούτε στην είσοδο του θρεπτικού διαλύματος κατά τις διαφυλλικές εφαρμογές. Με τους κηρούς όμως δε συμβαίνει το ίδιο. Τα συνήθη συστατικά των κηρών είναι επιμήκεις αλυσίδες αλκανίων (κεκορεσμένοι υδρογονάνθρακες) και αλκοολών 11. Στο ετερογενές μείγμα τους απαντώνται επίσης αλδεϋδες, κετόνες, ελεύθερα λιπαρά οξέα και ελεύθερες αλκοόλες. Οι κήροι είναι άκρως υδρόφοβοι, περιορίζουν αποτελεσματικά την απώλεια του νερού μέσω της διαπνοής και επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την αποτελεσματικότητα των διαφυλλικών εφαρμογών. 9. Άλλες δευτερογενείς μεταμορφώσεις του κυτταρικού τοιχώματος είναι η σουβερινίωση ή αποφέλλωση (εναπόθεση σουβερίνης, βλέπε λ.χ. λωρίδα του Caspary), η αποξύλωση (ο εμποτισμός του κυτταρικού τοιχώματος των μεσομικηλλιακών και μεσοϊνιδιακών χώρων του κυτταρινικού πλέγματος με λιγνίνη), η αποπυριτίωση (εναπόθεση SiO 2, κυρίως στα αγρωστώδη) κ.ά. 10. Λιπαρά οξέα, κυρίως κορεσμένα, συνδεδεμένα μεταξύ τους με δεσμούς εστέρα. Τα μονομερή της κυτίνης και του κηρού συντίθενται στο ενδοπλασματικό δίκτυο από όπου μεταναστεύουν στην πλασματική μεμβράνη, από εκεί εκκρίνονται στο χώρο του κυτταρικού τοιχώματος και μέσω των πόρων του φτάνουν στην επιφάνειά του. 11. Οι αλκοόλες είναι κυρίως εστέρες λιπαρών οξέων (Αλκοόλη + οξύ εστέρας + νερό) 33

16 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Σχήμα 11: Το κηρώδες περίβλημα της εφυμενίδας, έχοντας χάσει τα πτητικά συστατικά του, οξειδώνεται και κρυσταλλώνεται σε πολύπλοκους ραβδοειδείς, πλακοειδείς κ.ά. σχηματισμούς Στην εικόνα σχηματισμοί επιεφυμενιδικών κηρών: α) Σωληνίσκοι κηρού στο κωνοφόρο Taxus baccata. Τα στομάτια περιβάλλονται από ομάδες 4-6 κυττάρων. β) Πλακίδια κηρού, μερικώς συσσωματωμένα, στην πάνω πλευρά φύλλου βαλσαμόχορτου (Hypericum bucklevi). γ) Κηρώδεις τρίχες και βραχιόλι κεριού (γύρω από στομάτιο) στο φυτό Heliconia collinsiana. Τέτοιοι σχηματισμοί απαντώνται σε πολλά μονοκότυλα. δ) Πλακίδια κηρού στο φυτό Lecythis chartacea. ε) Ραβδοί ή πυργίσκοι κηρού τυπικοί στα Magnoliaceae, Lauraceae και στα Aristolochiaceae. ζ) Σωληνίσκοι κηρού στο φύλλο της Lonicera tatarica (Barthlott W., 1989). 34

17 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Προεκβολές κηρών Επι-εφυμενιακός κηρός Εφυμενιακός κηρός Υμενίνη Κυτταρίνη Πηκτίνη Στοιβάδα κυτταρίνης Σχήμα 12: Η δομή της εφυμενίδας. Σχηματική απεικόνιση (Jensen και Salisbury, 1972) Η διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων στην επιδερμίδα του κυττάρου Η απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων από τα φύλλα περιλαμβάνει τη φάση της διείσδυσης στην επιδερμίδα (εφυμενίδα, κυτταρικό τοίχωμα) και τη φάση της μεταφοράς εντός του κυττάρου, μέσω της πλασματικής μεμβράνης. Πώς όμως διεισδύουν 12 τα θρεπτικά στοιχεία μέσω της εφυμενίδας και ιδιαίτερα μέσω του κηρώδους περιβλήματος; Έχουν γίνει έρευνες για τη συμβολή των εκτοδεσμών 13 και των στοματίων, όμως ούτε oi εκτοδέσμες φτάνουν μέχρι την εξωτερική επιφάνεια του φύλλου 12. Η διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων στην επιδερμίδα είναι μια παθητική διαδικασία διάχυσης, δηλαδή δεν απαιτεί κατανάλωση ενέργειας. 13. Στα εξωτερικά τοιχώματα των επιδερμικών κυττάρων (δηλαδή προς την εφυμενίδα) υπάρχουν λεπτοί σωληνίσκοι ή δίαυλοι γεμάτοι από ίνες πολυσακχαριτών οι οποίοι φέρνουν το εσωτερικό του κυττάρου σε αμεσότερη επαφή με το περιβάλλον. Αυτοί οι σωληνίσκοι ή δίαυλοι ονομάζονται εκτοδέσμες (δεσμοί του κυττάρου με τον εξωτερικό κόσμο). 35

18 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης ούτε τα στομάτια στερούνται κηρών, έστω κι αν η επιδερμίδα τους είναι περισσότερο υδρόφιλη. Κάποιοι ερευνητές ωστόσο επισημαίνουν τη θετική συσχέτιση μεταξύ της απορρόφησης των θρεπτικών στοιχείων από τα φύλλα και του αριθμού των στοματίων ανά μονάδα φυλλικής επιφάνειας (Πίνακας 1). Πίνακας 1: Η πυκνότητα των στοματίων και η θέση τους σε κάποια φυτικά είδη (Devlin, 1975) Φυτό Σιτάρι Βρώμη Καλαμπόκι Ηλίανθος Πατάτα Τομάτα Φασόλι Λάχανο Μουριά Ροδακινιά Αχλαδιά Κερασιά Αριθμός στοματίων ανά cm 2 Άνω επιφάνεια φύλλου Κάτω επιφάνεια φύλλου Φαίνεται πάντως ότι η συμβολή των στοματίων στη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων είναι μάλλον αμελητέα (μην ξεχνάμε ακόμη ότι, για να περάσουν μέσω των στοματίων τα θρεπτικά, πρέπει να εκτοπίσουν και τον αέρα που υπάρχει σ αυτά), αν και με τη χρήση επιφανειοδραστικών ουσιών μπορεί να αυξηθεί λίγο. Έχει γίνει επίσης λόγος για τη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων μέσω ζωνών της επιδερμίδας με μικρότερη αντίσταση στη διάχυση, ή μέσω των τριχιδίων των φύλλων. Το σίγουρο είναι ότι υπάρχει σημαντικός συσχετισμός μεταξύ ποσότητας, κατανομής και χημικής σύνθεσης των κηρωδών ουσιών της εφυμενίδας και της διείσδυσης των θρεπτικών στοιχείων, ενώ το πάχος της επιδερμίδας έχει μειωμένη σπουδαιότητα. Η διαβρεκτικότητα του κηρώδους περιβλήματος εξαρτάται από το είδος των κηρών που το αποτελούν. Τα αλκάνια λ.χ. δύσκολα διαβρέχονται, ενώ οι πρωτοταγείς αλκοόλες και οι εστέρες διαβρέχονται ευκολότερα. Η πρακτική των διαφυλλικών εφαρμογών για να είναι αυτές αποτελεσματικές πρέπει να σταθμίζει όλους τους παράγοντες που την επηρεάζουν: ηλικία φύλλων, θερμοκρασία, φωτισμό, σχετική υγρασία, τη μορφή της 36

19 Το Κυτταρικό Τοίχωμα ένωσης που χρησιμοποιείται, τη συγκέντρωσή της, το ph του διαλύματος, τη χρήση διαβρεκτικών ουσιών κ.ά. Γενικά, στα νέα φύλλα, επειδή δεν έχει ολοκληρωθεί η ανάπτυξη της επιδερμίδας και η απόθεση των κηρών, η διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων είναι γρηγορότερη. Έχει όμως αποδειχθεί η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των ψεκασμών που γίνονται σε δέντρα, μετασυλλεκτικά, το φθινόπωρο, με πυκνά διαλύματα ουρίας (4-5%), συγκριτικά με τους επανειλημμένους ψεκασμούς αραιών διαλυμάτων (0,5-1%) που γίνονται κατά τη βλαστική περίοδο. Αυτό δείχνει ότι εκτός από τη φυσιολογική ηλικία των φύλλων (δηλαδή εκτός από το ρόλο της κηρώδους επιφάνειάς τους) η ποσότητα του θρεπτικού που απορροφάται εξαρτάται και από τη συγκέντρωσή του στο διάλυμα. Οι υψηλές θερμοκρασίες, στα όρια του optimum επιπέδου, προωθούν τόσο την ανάπτυξη των φύλλων, όσο και τη δημιουργία των κηρωδών ουσιών της εφυμενίδας. Όμως, υπό αυτές τις συνθήκες, η ανάπτυξη της φυλλικής επιφάνειας είναι γρηγορότερη, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ποσότητα των κηρωδών ουσιών που αναλογούν στη μονάδα φυλλικής επιφάνειας. Επομένως, όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των φύλλων, ευνοείται η απορρόφηση των διαφυλλικών λιπασμάτων, αφού είναι μικρότερο το ποσοστό των κηρωδών ουσιών της εφυμενίδας, δηλαδή των ουσιών που προβάλλουν αντίσταση στη διείσδυση των λιπασμάτων. Έχει βρεθεί ότι σε συνθήκες σχετικά αυξημένων θερμοκρασιών (25 ο C) και υψηλής έντασης φωτισμού, οι κηρώδεις ουσίες στην εξωτερική επιφάνεια της εφυμενίδας έχουν διάταξη κάθετη προς την επιφάνεια του φύλλου, με αποτέλεσμα να μην καλύπτεται ολοκληρωτικά η επιφάνειά του και να αφήνονται μικρές δίοδοι μεταξύ των κηρωδών σχηματισμών. Αντίθετα, σε χαμηλότερες θερμοκρασίες (15 ο C) και σχετικά χαμηλό φωτισμό οι κηρώδεις επικαλύψεις είναι πυκνοτοποθετημένες και καλύπτουν ολοκληρωτικά την επιφάνεια των υποκειμένων κυττάρων (Reed και Tukey, 1982). Ένας ακόμη παράγοντας επηρεασμού της ταχύτητας απορρόφησης των θρεπτικών στοιχείων είναι η ταχύτητα που στεγνώνει το διάλυμα (δηλαδή η ταχύτητα εξάτμισης του νερού), η οποία εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία και τη σχετική υγρασία του αέρα, αλλά και από τη χημική ένωση που ψεκάζεται. Πειράματα διαφυλλικών εφαρμογών, σε γαρύφαλλο, έδειξαν ότι η αύξηση της σχετικής υγρασίας μέχρι 90% αυξάνει την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων. Αυτό συμβαίνει μάλλον εξαιτίας της χρονικά μεγαλύτερης παραμονής στην επιφάνεια των φύλλων των θρεπτικών στοιχείων υπό μορφή 37

20 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης διαλύματος. Περαιτέρω αύξηση της σχετικής υγρασίας μείωσε την απορρόφηση των θρεπτικών. ε συμβαίνει όμως πάντα έτσι. Στη μηλιά λ.χ. το γρήγορο στέγνωμα του λιπάσματος αυξάνει την ταχύτητα απορρόφησης του ασβεστίου από τα φύλλα (όταν το ασβέστιο χορηγηθεί σε μορφή νιτρικού ασβεστίου) αλλά και από τους καρπούς (όταν χορηγηθεί σαν χλωριούχο ασβέστιο). (Merlo L., Nuzzo V., Giulivo C., 1994). Οι χηλικές μορφές των κατιόντων απορροφούνται γρηγορότερα από το φυτό σε σύγκριση με τις μορφές των αλάτων τους, γεγονός που συνδέεται με την ευκολία διείσδυσής τους στην επιδερμίδα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η επιδερμίδα του φύλλου είναι φορές περισσότερο διαπερατή στην ουρία σε σύγκριση με τα άλλα ανόργανα ιόντα (Swietlik και Faust, 1984) και επιπλέον, ότι η προσθήκη ουρίας στο ψεκαστικό διάλυμα διευκολύνει τη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων που τη συνοδεύουν. Η ουρία αυξάνει τη διαπερατότητα της επιδερμίδας, γιατί εξασθενεί τους χημικούς δεσμούς που διασφαλίζουν τη δομή της. Το ph του διαλύματος επιδρά στην ευκολία διείσδυσης στην επιδερμίδα τροποποιώντας όχι μόνο την πολικότητά της, αλλά και την πολικότητα της ουσίας που πρέπει να διεισδύσει. Σε γενικές γραμμές, όταν το ph είναι ελαφρώς όξινο, τότε ευνοείται η απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων. Εφαρμογές φωσφόρου σε φύλλα χρυσανθέμων έδειξαν ότι, όταν το ph του ψεκαστικού διαλύματος είναι μεταξύ 3 και 6, όπου επικρατεί το Η 2PO 4, το οποίο δε συγκρατεί αρκετή ποσότητα νερού, η απορρόφησή του είναι γενικά μικρή. Αντίθετα, όταν το ph του διαλύματος είναι μεγαλύτερο του 7,2, τότε επικρατεί HPO 4 2, που συγκρατεί μεγαλύτερη ποσότητα νερού και απορροφάται πολύ ευκολότερα (Reed και Tukey, 1982). Παρατηρήθηκε επίσης σημαντική αλληλεπίδραση, μεταξύ του ph του διαλύματος και της σχετικής υγρασίας, στην απορρόφηση του φωσφόρου (Σχήμα 13). Σε χαμηλή σχετική υγρασία η απορρόφηση του φωσφόρου ευνοείται από το αυξημένο ph του διαλύματος, ενώ σε υψηλή σχετική υγρασία, η απορρόφησή του ευνοείται περισσότερο από το μειωμένο ph του διαλύματος. 38

21 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Σχήμα 13: Αλληλεπίδραση του ph του διαλύματος και της σχετικής υγρασίας στην απορρόφηση του φωσφόρου Η προσθήκη στο ψεκαστικό διάλυμα ουσιών που προκαλούν μείωση της επιφανειακής τάσης, 14 άρα αυξάνουν τη συνάφεια των σταγονιδίων με την επιφάνεια των φύλλων, γενικά, καθιστούν αποτελεσματικότερη τη διαφυλλική εφαρμογή των λιπασμάτων. Οπωσδήποτε η προσθήκη τέτοιων ουσιών θα πρέπει να γίνεται με περίσκεψη, ώστε να μην προκληθούν ζημιές στο φυτό ή ακόμη και καθίζηση των θρεπτικτών του διαλύματος. 14. ύναμη μοριακής έλξης που αναπτύσσεται στην επιφάνεια διαχωρισμού δύο φάσεων. Αν λ.χ. βάλουμε νερό σ έναν ογκομετρικό σωλήνα, θα παρατηρήσουμε ότι η επιφάνειά του, δηλαδή η επιφάνεια που χωρίζει την υγρή από την αέρια φάση, δεν είναι οριζόντια αλλά κοίλη. Αυτό συμβαίνει γιατί, ενώ τα μόρια του νερού στο εσωτερικό του έλκονται αμοιβαία από όλες τις διευθύνσεις, δε συμβαίνει το ίδιο με τα επιφανειακά μόρια τα οποία έλκονται μόνο από τα ευρισκόμενα δίπλα τους και από κάτω τους. Έτσι στην επιφάνεια δημιουργείται μια αυξημένη πυκνότητα μορίων που λειτουργεί σαν μεμβράνη. Γι αυτό και τα μικρά έντομα επιπλέουν στο νερό. Υπάρχουν τασιενεργές ουσίες που είτε μειώνουν, είτε αυξάνουν την επιφανειακή τάση. Οι πρωτεΐνες λ.χ. μειώνουν σημαντικά την επιφανειακή τάση του νερού, ενώ τα άλατα, λ.χ. το χλωριούχο νάτριο, την αυξάνουν. 39

22 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Με το ξεπέρασμα των εμποδίων που βάζουν οι κηροί στη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων, τα πράγματα γίνονται σαφώς ευκολότερα, αφού η κυτίνη, εξαιτίας της διάταξής της, δε δημιουργεί σοβαρά προβλήματα, πολύ δε περισσότερο οι πηκτίνες που δε «φοβούνται» το νερό, ενώ και στο κυτταρικό τοίχωμα τα πράγματα είναι μάλλον εύκολα. Οι χώροι ανάμεσα στα μικροϊνίδια της κυτταρίνης του κυτταρικού τοιχώματος έχουν διάμετρο που φτάνει τα 5nm. Αυτό σημαίνει ότι είναι μεγαλύτεροι: 5,6 φορές από το μόριο της γλυκόζης ( 0,89nm), 13 φορές από το μόριο του νερού ( 0,39 nm), 14 φορές από το Cl ( 0,36 nm), 16,5 φορές από το ΝΗ 4 + ( 0,30 nm), 18,5 φορές από το Κ + ( 0,27 nm), 25 φορές από το Ca 2+ ( 0,20 nm), 26 φορές από το Να + ( 0,19nm), 38,5 φορές από το Mg 2+ ( 0,13 nm) κ.ο.κ. (Σχήμα 14). Σχήμα 14: Σχετικό μέγεθος ιόντων και οι ακτίνες τους, σε Α ο, κατά Goldsmidt. Άρα όλα τα ιόντα ακόμη και στην ενυδατωμένη τους μορφή, οπότε η διάμετρός τους αυξάνεται κατά 1,4 έως 4 φορές, χωράνε να περάσουν μέσα από τους πόρους του κυτταρικού τοιχώματος. Το ενυδάτωμα κάθε ιόντος σχετίζεται με το μέγεθος του ιόντος. Από τα μονοσθενή κατιόντα λ.χ., τα μικρότερα έχουν μεγαλύτερο ενυδάτωμα. Το ίδιο ισχύει και για τα δισθενή (Πίνακας 2). 40

23 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Οι ταχύτητες με τις οποίες τα διάφορα θρεπτικά κινούνται διά μέσου του κυτταρικού τοιχώματος διαφέρουν και τη διαφορά την κάνουν τα αρνητικά φορτία των πηκτινικών συστατικών του (ιοντισμένες καρβοξυλικές ομάδες: R COO ). Πίνακας 2: Ενυδάτωμα σε μόρια νερού ανά γραμμοϊσοδύναμο κατιόντος (οι διαφορές του ενυδατώματος οφείλονται στις διαφορετικές μεθόδους προσδιορισμού του) Li Na K NH4 Mg Ca Sr Ba Fe 3+ Al H Ενυδάτωμα σε μόρια Η 2Ο Ulich Clueckauf-Κitt Αλεξάνδρου 6,0 3,3 6,0 4,0 1,6 5,5 2,5 1,0 2,1 0,7 9,0-13,0 7,0 4,5 8,0-10,0 5,2 4,3 4,7 4, ,0 3,3 2,5 0 2,0 4,0 3,9 4 Εξαιτίας τους τα κατιόντα κινούνται πιο εύκολα μέσα στον αποπλάστη σε σχέση με τα ανιόντα, όπως τα ΝΟ 3 και κυρίως τα SO 4 2, τα οποία απωθούνται από τα αρνητικά του φορτία (Ridge I., 2005). Όμως η κίνηση των κατιόντων στον αποπλάστη, κυρίως των δισθενών, δεν είναι εντελώς ελεύθερη, αφού οι ιοντισμένες καρβοξυλικές ομάδες τον καθιστούν ικανό να τα δεσμεύει. Βέβαια η διαδικασία είναι αντιστρεπτή, είναι δηλαδή μια διαδικασία δέσμευσης-αποδέσμευσης και επιπλέον η ικανότητα δέσμευσης, που παρουσιάζουν τα κυτταρικά τοιχώματα, είναι πεπερασμένη. Η ταχύτητα πάντως διάχυσης των ιόντων στον αποπλάστη είναι φορές μεγαλύτερη από την ταχύτητα διέλευσής τους μέσω της πλασματικής μεμβράνης. 41

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ. Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΞΥΛΟΥ» ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ Δρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Τεχνολογίας Ξύλου Τμήμα Σχεδιασμού & Τεχνολογίας Ξύλου & Επίπλου ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΣΥΣΤΑΣΗ ΞΥΛΟΥ ΣΕ ΔΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο

Κυτταρικό τοίχωμα. Το φυτικό κύτταρο. Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Το φυτικό κύτταρο Χλωροπλάστης Χυμοτόπιο Κυτταρικό τοίχωμα Στέρεα και ελαστική στοιβάδα που περιβάλλει το φυτικό κύτταρο Καθορίζει και διατηρεί το σχήμα και το μέγεθος του κυττάρου Προστατευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΕΡΜΑΤΩΝ Θερινό εξάμηνο 2011 ΣΠΕΡΜΑΤΟΦΥΤΑ Τα πιο διαδεδομένα είδη της γήινης βλάστησης βάση διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό

Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό Η λειτουργικότητα του νερού στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Το φυτό είναι αντλία νερού: παραλαμβάνει νερό από το εδαφικό διάλυμα σε υγρή μορφή και το μεταφέρει

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου

Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου Οι πληροφορίες που αντλούνται από μια εικόνα μικροσκοπίου είναι διαφορετικές, ανάλογα με το είδος του μικροσκοπίου Κατάλληλος απομορφισμός ανάγκες Στο θαλάσσιο περιβάλλον Στο περιβάλλον της ξηράς Στήριξης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες;

ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Τι γνωρίζετε για τους υδατάνθρακες; 1 ΤΑ ΜΟΡΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Το κύτταρο αποτελείται από χηµικές ενώσεις, στις οποίες περιλαµβάνονται τα µικρά βιολογικά µόρια και τα βιολογικά µακροµόρια. Στα µικρά βιολογικά µόρια ανήκουν, τα ανόργανα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΠΥΡΗΝΑ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑ ΟΡΓΑΝΥΛΛΙΑ ΥΑΛΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ

ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΠΥΡΗΝΑ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑ ΟΡΓΑΝΥΛΛΙΑ ΥΑΛΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΑ ΟΡΓΑΝΥΛΛΙΑ ΥΑΛΟΠΛΑΣΜΑ ΠΥΡΗΝΙΟ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΦΛΟΙΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ και ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ενώσεις ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ C, O, N, H, P, S, Cl,, J, Fe, Cu Άλατα των παραπάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΦΥΛΛΙΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Επειδή ο ρυθμός ανάπτυξης του φυτού μερικές φορές είναι μεγαλύτερος από την ικανότητα των ριζών να απορροφούν και να μεταφέρουν θρεπτικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 1 - ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ A. Το Περιβάλλον του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά

Διαφυλλική εφαρμογή. για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Διαφυλλική εφαρμογή για σιτηρά. Διαφυλλική λίπανση για τα σιτηρά Μαγνήσιο & θείο Δύο σημαντικά θρεπτικά στοιχεία 2 Έλλειψη μαγνησίου στο σιτάρι Έλλειψη Θείου στο σιτάρι. Μαγνήσιο: Είναι βασικό συστατικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Περιβαλλοντικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Νερό Ολοι οι οργανισμοί αποτελούνται κατά μεγάλο ποσοστό από νερό ανεξάρτητα από το εάν ζουν σε χερσαία ή υδατικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Συντήρηση των Τροφίµων µε Προθήκη Σακχάρου

Συντήρηση των Τροφίµων µε Προθήκη Σακχάρου Συντήρηση των Τροφίµων µε Προθήκη Σακχάρου Ορισµός Η συντήρηση µε προσθήκη σακχάρου οφείλεται στην αύξηση της ωσµωτικής πιέσεως και µείωση της ενεργότητος ύδατος µε αποµάκρυνση ή δέσµευση το νερού ώστε

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας

Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Η θρέψη και η λίπανση της βιομηχανικής τομάτας Αθανάσιος Κουκουνάρας Λέκτορας Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ thankou@agro.auth.gr 9 Μαρτίου 2015, Λάρισα Κύρια σημεία Η ανάγκη για λίπανση Οργανική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Κατιόν µαγνησίουmg 2+ εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Θρέψη Φυτών. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Επίπεδο Μg για κανονική αύξηση 0,15 0,35% ή60 140 µmol Mg gξμ -1 ΤοMgκινείταιστοΞΑΣκαιστοΗΑΣ HΑΣ100

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2015 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Λέξεις-κλειδιά Κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη... Βασικές ιδιότητες της πλασματικής μεμβράνης... Βασικές λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου

Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Χαρίλαος Μέγας Ελένη Φωτάκη Ελευθέριος Νεοφύτου Απαντήσεις στις ερωτήσεις: Πρόλογος Το βιβλίο αυτό γράφτηκε για να βοηθήσει το μαθητή της Γ Γυμνασίου στην κατανόηση των θεμελιωδών γνώσεων της Βιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; (2). Εξηγήστε το ρόλο των ουσιών (α) καρβοξυδισμουτάση (β) NADPH στη σκοτεινή φάση της

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός.

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 11.1. Ποια είδη χημικών δεσμών γνωρίζετε; Υπάρχουν δύο βασικά είδη χημικών δεσμών: ο ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός και ο ομοιοπολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

υπέργειο στηρικτικό όργανο σύνδεσµος υπέργειων οργάνων µε ρίζα

υπέργειο στηρικτικό όργανο σύνδεσµος υπέργειων οργάνων µε ρίζα λειτουργικότητα βλαστού βλαστός υπέργειο στηρικτικό όργανο σύνδεσµος υπέργειων οργάνων µε ρίζα στηρίζει φύλλα, άνθη, καρπούς παράγει νέους ιστούς και όργανα (ιστογένεση/οργανογένεση) ο πράσινος βλαστός

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Η ηλεκτρονιακή δομή, στη

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 26: Βιομόρια: υδατάνθρακες 1. Γενικά Ενώσεις που απαντούν σε κάθε ζωντανό οργανισμό Άμυλο και ζάχαρη στις τροφές και κυτταρίνη στο ξύλο, χαρτί και βαμβάκι είναι καθαροί υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις:

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. 1.4. Να συμπληρώσετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω χημικές εξισώσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 30 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επειδή στο σχολικό βιβλίο Βιολογία Β Γενικού Λυκείου Γενικής παιδείας πρόσφατα προστέθηκαν ερωτήσεις και άλλαξε η αρίθμηση των προϋπαρχουσών ασκήσεων,

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ Τρόποι µετάδοσης νευρικών σηµάτων Ρόλος και λειτουργία των νευροδιαβιβαστών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες

Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Οι δευτερογενείς µεταβολίτες Είναιταπροϊόνταδευτερογενούςµεταβολισµού. Μερικοί γνωστοί δευτερογενείς µεταβολίτες είναι η µορφίνη, ήκαφεΐνη, το καουτσούκ κ.ά. Ο ρόλος τους φαίνεται να είναι οικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:... ΛΑΝΙΤΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014 2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ XHMEIAΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 05 /06 /15 ΔΙΑΡΚΕΙΑ : Χημεία Βιολογία 2 ώρες ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:. ΑΡ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά :

Οργανική Χημεία. 24-4. Που οφείλεται η ικανότητα του άνθρακα να σχηματίζει τόσες πολλές ενώσεις; Ο άνθρακας έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά : Οργανική Χημεία ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 24-1. Με τι ασχολείται η Οργανική Χημεία; Πεδίο ενασχόλησης του κλάδου της Χημείας που ονομάζεται Οργανική Χημεία είναι οι ενώσεις του άνθρακα (C). 24-2. Ποιες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ. Τι είναι οι υδατάνθρακες; ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Τι είναι οι υδατάνθρακες; Οι υδατάνθρακες είναι τα νομίσματα ενέργειας του σώματός μας. Τα περισσότερα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά αποτελούνται από υδατάνθρακες. Ο οργανισμός μας, σπα τους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (1). Τι είναι η φωτοσυνθετική φωσφορυλίωση και σε τι διακρίνεται; Είναι η διαδικασία κατά την οποία παράγεται ATP (στο χλωροπλάστη), με δέσμευση φωτεινής

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Μάθημα 10 ο Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Σχέση σειράς συμπλήρωσης τροχιακών και ΠΠ Μνημονικός κανόνας

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ

ΑΡΧΕΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΚΡΗΤΗΣ Ταχ. /νση: T.Θ: 2222 Τηλέφωνο: 2810.331290 Καστοριάς και Θερµοπυλών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων. Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4

Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων. Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4 Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4 1 Θέματα Θέμα 1 ο Να ορίσετε: Α. την ατομική ακτίνα Β. την ενέργεια πρώτου ιοντισμού των ατόμων Θέμα 2 Να αιτιολογήσετε πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα

26/5/2015. Φωτεινές αντιδράσεις - Σκοτεινές αντιδράσεις. Μήκος κύµατος φωτός (nm) φως. Σάκχαρα πρίσµα Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Φάσµα απορρόφησης της χρωστικής ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Φωτοσύνθεση» Ορεστιάδα 2015 Φωτοσύνθεση CO 2 +2H 2 S (CH 2 O) + H 2 O + 2S 6CO 2 +12H 2 O C 6

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΖΗΤΗΜΑ: 1. Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; Γλυκόζη 2. Εάν δύο τέτοια μόρια ενωθούν μαζί τι θα προκύψει; Μαλτόζη 3. Πώς ονομάζεται η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα