Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο"

Transcript

1 Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο Η σχέση μεταξύ της περιεκτικότητας του φυτικού ιστού σε θρεπτικά στοιχεία και της ανάπτυξης-απόδοσης του φυτού έχει τη μορφή καμπύλης (Σχήμα 1). Στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο καμπύλες, την καμπύλη των μακροθρεπτικών και την καμπύλη των ιχνοστοιχείων. Σχήμα 1: Σχέση μεταξύ της περιεκτικότητας του φυτικού ιστού σε θρεπτικά στοιχεία και της ανάπτυξης-απόδοσης του φυτού, στα μακροστοιχεία ( ) και στα ιχνοστοιχεία ( ) (Prevot και Ollagnier, 1956) Περιοχή ab (a b ): πολύ σοβαρή έλλειψη Περιοχή bc (b c ): ηπιότερη τροφοπενία Περιοχή cd (c d ):λανθάνουσα ή κρυφή τροφοπενία. Το πρώτο μετά το d(d ) διάστημα αντιπροσωπεύει την κατάσταση επάρκειας ακολουθούμενο από το διάστημα που αντιπροσωπεύει την κατάσταση περίσσειας και πολυτελούς κατανάλωσης του θρεπτικού. Μετά την περίσσεια ξεκινούν οι τοξικότητες. 19

2 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Η τιμή του σημείου d(d ) του Σχήματος 1 αντιπροσωπεύει το τέλος της λανθάνουσας πείνας και την έναρξη της επάρκειας και ονομάζεται κρίσιμη συγκέντρωση. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μικρή περιοχή τιμών και όχι για μια και μοναδική τιμή. Η κρίσιμη συκέντρωση αντιστοιχεί στο 90-95% της μέγιστης απόδοσης. Λίγο πιο δεξιά από την κρίσιμη συγκέντρωση βρίσκεται η άριστη συγκέντρωση που αντιστοιχεί στη μέγιστη απόδοση. Το όφελος από τον ορθό, κατά το δυνατόν, προσδιορισμό της κρίσιμης συγκέντρωσης (ή της άριστης) είναι πολύ μεγάλο, αφού μέσω αυτής από τη μία πλευρά υποδεικνύονται πιθανές λανθάνουσες τροφοπενίες και από την άλλη κρούεται ο κώδωνας της υπερβολικής λίπανσης. Παρατηρώντας το Σχήμα 1 διαπιστώνουμε ότι η προβολή του τμήματος της έλλειψης στον άξονα της συγκέντρωσης είναι πολύ μικρότερη στα ιχνοστοιχεία από ό,τι στα μακροστοιχεία. Αυτό σημαίνει πως όπου είναι αναγκαία η χρήση μακροστοιχείων για το πέρασμα από τους μικρούς στους επιθυμητούς ρυθμούς ανάπτυξης των φυτών, πρέπει να επιτευχθεί μια μεγάλη μεταβολή της συγκέντρωσής τους στα φύλλα, ενώ όπου είναι αναγκαία η χρήση ιχνοστοιχείων, για τον ίδιο στόχο, αρκούν μόνο μικρές μεταβολές της συγκέντρωσής τους στα φύλλα. Αυτή ήταν και η συλλογιστική που κατ αρχήν «άναψε το πράσινο» στις διαφυλλικές εφαρμογές. Μικροεπεμβάσεις για μεγάλους στόχους ήταν η σκέψη. Όμως, μετά το φανάρι, στη διαδρομή, τα πράγματα δυσκόλεψαν. Οι μικροεπεμβάσεις αποδείχτηκαν ακριβές κι ακόμη περισσότερο, γιατί, εξαιτίας της έλλειψης σχεδιασμού, πολύ συχνά δεν είχαν αποτέλεσμα. Τις διείπε η λογική του έμπλαστρου! 2 Ήδη, όμως, οι οικονομικοί και περιβαλλοντικοί όροι της διαχείρισης των καλλιεργειών έγιναν αυστηρότεροι, ενώ οι απαιτήσεις για υψηλής ποιότητας προϊόντα είναι πιεστικές. Οι διαφυλλικές λιπάνσεις μπορούν να συνδράμουν και στη βελτίωση της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων και στην αύξηση της παραγωγής, όμως οι απαιτήσεις για το σχεδιασμό τους δεν είναι ούτε κατ ελάχιστο μικρότερες από τις απαιτήσεις για το σχεδιασμό της «κλασικής» λίπανσης. Από το 1959 ακόμη ο Mattard, γενικεύοντας τα μέχρι τότε αποτελέσματα των διαφυλλικών εφαρμογών στο αμπέλι, διαπιστώνει ότι η αύξηση της 2. Σε κωμωδία με πρωταγωνιστή τον εκλεκτό κωμικό μας Κώστα Βουτσά, ο ηθοποιός αναγκασμένος εξαιτίας του φλογερού του έρωτα να παραστήσει το γιατρό, συνιστούσε για πάσα νόσο και ασθένεια το έμπλαστρο! 20

3 Ιχνοστοιχεία, ιαφυλλικές Λιπάνσεις και το... Έμπλαστρο παραγωγής δε βρίσκεται σε αντιστοιχία με τις μικρές ποσότητες θρεπτικών που εφαρμόζονται διαφυλλικά και γι αυτό θεωρεί λογική την υπόθεση ότι οι διαφυλλικές λιπάνσεις μπορεί να ευνοούν την κινητοποίηση των θρεπτικών αποθεμάτων του εδάφους. ιαφυλλικές εφαρμογές θρεπτικών, πλην φωσφόρου, στο σιτάρι, ευνόησαν την πρόσληψη του φωσφόρου (Agrolab-Βαρθολομαίος Ν., προσωπική επικοινωνία), επιβεβαιώνοντας παλαιότερες σχετικές αναφορές (Sommer κ.ά.). Μια κάποια εξοικείωση με τη φυτική βιοχημεία καθιστά μάλλον εύλογες τέτοιες αντιδράσεις. Είναι λ.χ. γνωστό ότι το ΝΟ 3 Ν ευνοεί την περιεκτικότητα των φυτικών ιστών σε οργανικά οξέα, γεγονός που οδηγεί στην απορρόφηση του ΝΗ 4 Ν από τις ρίζες, ενώ το ΝΗ 4 Ν ευνοεί τη συσσώρευση αναγωγικών ενώσεων, γεγονός που οδηγεί στην απορρόφηση ΝΟ 3 Ν. Οι διαφυλλικές λιπάνσεις μπορούν να ενισχύσουν την ανθοφορία και τη φωτοσύνθεση, να συμβάλουν στην αύξηση του μεγέθους των καρπών και στον καλύτερο χρωματισμό τους, να ενισχύσουν την άμυνα του φυτού έναντι των παθογόνων και την αντοχή του στο ψύχος, να βελτιώσουν την ποιότητα της σποροπαραγωγής αλλά και της τροφής μας. Σχετικά με το τελευταίο, ο σπουδαίος Ρώσος φυσιολόγος Τιμιράζεφ που θεωρούσε τη θρέψη των φυτών πυρήνα της γεωργίας, τόνιζε ότι ο χορτασμός (ποσοτικός και ποιοτικός) των ανθρώπων εξαρτάται από το χορτασμό των φυτών. Όλα αυτά, κι άλλα ακόμη, μπορούν να γίνουν και να δώσουν κύρος στις διαφυλλικές λιπάνσεις, όμως δεν μπορούν να γίνουν χωρίς γνώση. 21

4 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Σχήμα 2: Το φυτικό κύτταρο (Wolfe, 1993) 22

5 To Κυτταρικό Τοίχωμα Γενικά Τυπικό μορφολογικό γνώρισμα του φυτικού κυττάρου (Σχήμα 2) αποτελεί το στέρεο και ανθεκτικό υλικό που το περιβάλλει, δηλαδή το κυτταρικό τοίχωμα (κ.τ.), κύριο συστατικό του οποίου είναι η κυτταρίνη. Η κυτταρίνη συγκροτείται σε μικροϊνίδια τα οποία συνιστούν το σκελετικό υλικό του κ.τ. Τα μικροϊνίδια της κυτταρίνης μαζί με το γεμιστικό ή συγκολλητικό υλικό, ήτοι ημικυτταρίνες, 3 πηκτίνες και πρωτεΐνες, αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των υλικών που φτιάχνουν το κ.τ. Η σχετική αναλογία των υλικών δεν είναι σταθερή σ όλο το πάχος του κυτταρικού τοιχώματος. Χρονικά πρώτο, δημιουργείται ένα στρώμα έντονα ενυδατωμένο, με μικρή αναλογία κυτταρίνης που ονομάζεται πρωτογενές κυτταρικό τοίχωμα (π.κ.τ.). Ο σχηματισμός του π.κ.τ. καλύπτει χρονικά τη φάση της αύξησης του κυττάρου η οποία καθίσταται δυνατή εξαιτίας του ασθενούς σκελετού και της ακανόνιστης διάταξης των μικροϊνιδίων του. Αργότερα αρχίζει η δημιουργία του δευτερογενούς κυτταρικού τοιχώματος (δ.κ.τ.) μεταξύ του πλασμαλήμματος (πλασματική μεμβράνη) και του π.κ.τ. γεγονός που σηματοδοτεί το τέλος της αύξησης του κυττάρου. Το δ.κ.τ. είναι παχύτερο από το πρωτογενές είναι «τρίστρωμο», διαθέτει ισχυρότερο σκελετό και τα μικροϊνίδιά του έχουν κανονική διάταξη και μάλιστα διαφορετική στο κάθε στρώμα (Σχήμα 3). 3. Οι ημικυτταρίνες ονομάζονται και γλυκάνες, μια ονομασία που ορθώς δεν αφήνει υπόνοιες ότι αυτές μπορεί να είναι τροποποιημένες κυτταρίνες.

6 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης μέση πλάκα S 3 S 2 S 1 Τρίστρωμο δευτερογενές τοίχωμα πρωτογενές τοίχωμα Σχήμα 3: Σχηματική απεικόνιση της διευθέτησης των μικροϊνιδίων κυτταρίνης στις διαφορετικές στιβάδες του κυτταρικού τοιχώματος στις σκληρεγχυματικές ίνες (Raven και συν. 1986). Στο πρωτογενές κ.τ. η διάταξη των μικροϊνιδίων είναι ακανόνιστη. Στο δευτερογενές κ.τ. η διάταξη των μικροϊνιδίων σε κάθε στρώμα είναι κανονική. Το γεγονός ότι ο προσανατολισμός τους διαφέρει από στρώμα σε στρώμα καθιστά το δ.κ.τ. πιο ανθεκτικό. Εξελικτικά τα φυτά απέκτησαν κ.τ. μετά τη δημιουργία του φωτοσυνθετικού τους μηχανισμού, μάλλον ως εφόδιο για την αντιμετώπιση κινδύνων που πηγάζουν από την ακινησία τους. Το κ.τ. δεν είναι μόνο το αδρανές κέλυφος του κυττάρου. Έχει εντοπισθεί σ αυτό ένα υπολογίσιμο ενζυμικό οπλοστάσιο και άλλα μόρια με σημαντικό ρόλο στην άμυνα του φυτού. Kολλητοί Κατά την κυτταρική διαίρεση, με τη συμπύκνωση κοκκοειδών σωματιδίων (κυστιδίων) που προέρχονται από τα δικτυοσωμάτια (συσκευή Golgi), σχηματίζεται η μέση πλάκα (middle lamella) κοινή για τα δύο θυγατρικά κύτταρα που προκύπτουν, σχετικά λεπτή, με κύριο συστατικό της τις πηκτίνες και πλούσια σε ασβέστιο (Σχήμα 4). H μέση πλάκα δεν αποτελεί συστατικό του κ.τ. αλλά λειτουργεί ως συγκολλητικό μέσον, ως συνδετικό υλικό που συγκρατεί τα κύτταρα μεταξύ τους, τα καθιστά «κολλητούς» Ανάμεσα στο πλασμαλήμμα και στη μέση πλάκα θα δημιουργηθεί πρώτα το πρωτογενές κ.τ. και αργότερα, το δευτερογενές κ.τ., «απωθώντας» το πρώτο, θα καταλάβει τη θέση του, δίπλα στο πλασμαλήμμα. 24

7 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Ενδοπλασματικό δίκτυο ικτυόσωμα Κυτταρική πλάκα Πυρηνική άτρακτος Πυρήνας Σχήμα 4: Κυστίδια δικτυοσωματίων (ανάμεσα στους μικροσωληνίσκους της μιτωτικής ατράκτου) συντήκονται, σχηματίζοντας την κυτταρική πλάκα από την οποία θα προέλθει η μέση πλάκα (Robards, 1970). Τα κυστίδια είναι γεμάτα από τα χημικά συστατικά της μέσης πλάκας, δηλαδή από πηκτίνες και ημικυτταρίνες. Η μεμβράνη, από τη μια και την άλλη πλευρά της μέσης πλάκας, θα αποτελέσει το πλασμαλήμμα (πλασματική μεμβράνη) του κάθε νεοδημιουργηθέντος κυττάρου. Μεταξύ μέσης πλάκας και πλασμαλήμματος κάθε θυγατρικό κύτταρο φτιάχνει το πρωτογενές του τοίχωμα. Σημειωτέον ότι η κυτταρική πλάκα διαπερνάται σε πληθώρα θέσεων από το ενδοπλασματικό δίκτυο. Στις θέσεις αυτές δημιουργούνται πλασμοδέσμες, δηλαδή «νήματα» που συνδέουν τα γειτονικά κύτταρα εξασφαλίζοντας τη μεταξύ τους επικοινωνία ανταλλαγή ουσιών. Το μικροϊνίδιο κυτταρίνης. Η δημιουργία του Στην εσωτερική πλευρά του πλασμαλήμματος υπάρχουν σχηματισμοί (ροζέτες, τετράγωνα, ρόμβοι ή γραμμικοί σχηματισμοί) που στην ουσία είναι σύμπλοκα της συνθάσης της κυτταρίνης, οι οποίοι παραλαμβάνουν από το κυτόπλασμα μόρια γλυκόζης και δημιουργούν με αυτά μακρομόρια κυτταρίνης (Σχήμα 5). 25

8 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Σχήμα 5: Η συνθάση της κυτταρίνης στο πλασμαλήμμα και η παραγωγή κυτταρίνης από μόρια γλυκόζης του κυτοπλάσματος. Σχηματική απεικόνιση (Delmer και Amor, 1995) Μια δέσμη από μακρομοριακές αλυσίδες κυτταρίνης, ενωμένες πλευρικά μεταξύ τους με δεσμούς υδρογόνου, συνιστά ένα μικροϊνίδιο 4 ήτοι τη θεμελιώδη δομική μονάδα του κ.τ. (Σχήμα 6). Ανάμεσα στα μικροϊνίδια υπάρχουν ημικυτταρίνες, πηκτίνες και πρωτεϊνες. 4. Το μικροϊνίδιο κυτταρίνης είναι στην πραγματικότητα μια σύνθετη δομή. Σε κάθε μικροϊνίδιο ομάδες από μόρια κυτταρίνης δημιουργούν κρυσταλλικές δομές, τα μικήλλα, τα οποία προσδίδουν αντοχή στην επιμήκυνση. Έχει διαπιστωθεί ότι κατά μήκος των μικροϊνιδίων υπάρχουν περιοχές που δεν παρουσιάζουν την τυπική κρυσταλλική δομή, δηλαδή δε συμμετέχουν στη συγκρότηση των μικήλλων. Αυτές οι περιοχές συνιστούν την παρακρυσταλλική κυτταρίνη. 26

9 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Μακροϊνίδιο (πάχος περίπου 0,4 μm) Μακροϊνίδιο (διάμ. περίπου 25 nm) Παρακρυσταλλική κυτταρίνη Μεσοϊνιδιακός χώρος (διάμ. περίπου 10 nm) Μεσομικηλλιακός χώρος (διάμ. περίπου 1 nm) Μικήλλα Αλυσίδες κυτταρίνης σε κρυσταλλικό πλέγμα τουλάχιστον 60 nm περίπου 7 nm περίπου 3 nm Μικήλλο Σχήμα 6: Η συγκρότηση των μακροϊνιδίων και των μικροϊνιδίων κυτταρίνης (Robards, 1970) Οι οδηγοί Ποιοι καθορίζουν τη διάταξη, τον προσανατολισμό των μικροϊνιδίων στο κυτταρικό τοίχωμα; Οι υπεύθυνοι βρίσκονται στο περιφεριακό κυτόπλασμα, κάτω από το πλασμαλήμμα και ονομάζονται μικροσωληνίσκοι. Οι μικροσωληνίσκοι είναι δομικά στοιχεία του κυτταροσκελετού και έχουν σχήμα κοίλων κυλινδρικών σωλήνων (Σχήμα 7 και 8). 13 Τubulin 8 nm α β 2 διαμορφώσεις 4 nm Σχήμα 7: Ο μικροσωληνίσκος είναι ένας κοίλος σωλήνας που αποτελείται συνήθως από 13 στήλες διμερών τουβουλίνης. Κάθε μόριο τουβουλίνης έχει τη δυνατότητα να παίρνει, στα πλαίσια του μικροσωληνίσκου, δύο, τουλάχιστον, μορφές-διαμορφώσεις. 27

10 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Στην ουσία του κάθε μικροσωληνίσκος είναι ένα πολυμερές πρωτεΐνης που αποτελείται από υπομονάδες, γνωστές ως τουβουλίνες. Οι υπομονάδες αυτές είναι διμερή με συστατικά μέρη την α-τουβουλίνη και τη β-τουβουλίνη 5. Πιστεύεται (Margulis και Sagan, 1976) ότι η ύπαρξη κυτταροσκελετού στα ευκαρυωτικά κύτταρα (κύτταρα με πυρήνα), είναι αποτέλεσμα μιας παλαιάς «μόλυνσης» που υπέστησαν τα προκαρυωτικά κύτταρα (κύτταρα χωρίς πυρήνα), που δε διέθεταν κυτταροσκελετό, από έναν οργανισμό που κολυμπούσε με τη βοήθεια μιας μαστιγόμορφης ουράς η οποία αποτελείτο από κυτταροσκελετό. Η «μόλυνση» εξελίχτηκε και οι μαστιγοφόροι οργανισμοί μετατράπηκαν τελικά σε κυτταροσκελετό. Πώς οι μικροσωληνίσκοι προσανατολίζουν τα μικροϊνίδια κυτταρίνης, δεν είναι σίγουρο. Είναι όμως γνωστό ότι οι μικροσωληνίσκοι έχουν σημεία σύνδεσης με το πλασμαλήμμα (Σχήμα 8). Είναι πιθανό αυτές οι συνδέσεις να λειτουργούν ως οδηγοί, δημιουργώντας κανάλια, «δρόμους», μέσα στο πλασμαλήμμα την πορεία των οποίων ακολουθούν οι συνθάσες της κυτταρίνης (ροζέττες κ.λ.π.), σύροντας πίσω τους τα μικροϊνίδια της κυτταρίνης! 6 (Σχήμα 8). Συνεπώς οι μικροσωληνίσκοι, ρυθμίζοντας την κίνηση των συνθασών της κυτταρίνης, επιτυγχάνουν την «τακτοποίηση» των μικροϊνιδίων στο κυτταρικό τοίχωμα. 5. Κάθε διμερές τουβουλίνης μπορεί να υπάρξει στα πλαίσια του μικροσωληνίσκου σε δύο τουλάχιστον μορφές-διαμορφώσεις. Οι μορφές αυτές έχουν σχέση με το γεγονός ότι ένα ηλεκτρόνιο που βρίσκεται στη συμβολή της α και της β-τουβουλίνης μπορεί να πηγαίνει άλλοτε προς το ένα και άλλοτε προς το άλλο μέρος, μεταβάλλοντας τη διεύθυνση της ηλεκτρικής πόλωσης του διμερούς. 6. Ενεργός ρόλος στον προσανατολισμό των μικροϊνιδίων της κυτταρίνης έχει προταθεί και για τα ινίδια της ακτίνης. Οι μικροσωληνίσκοι μαζί με τα ινίδια της ακτίνης αντιπροσωπεύουν τα βασικά στοιχεία του σκελετού των φυτικών κυττάρων. 28

11 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Μικροϊνίδιο κυτταρίνης Κυτταρικό τοίχωμα Μόριο ξυλογλυκάνης Μικροϊνίδιο κυτταρίνης Συνθετάση κυτταρίνης Πλασμαλήμμα Σχηματιζόμενο μικροϊνίδιο κυτταρίνης Σύνδεση μικροσωληνίσκου πλασμαλήμματος Μικροσωληνίσκος Σχήμα 8: Η δημιουργία των μικροϊνιδίων κυτταρίνης από τις ροζέττες (συνθάσες της κυτταρίνης) και ο προσανατολισμός τους από τους μικροσωληνίσκους. Σχηματική παράσταση (Gunning και Steer, 1996) Μικροσωληνίσκοι, ευφυϊα και κβαντική φυσική Η ενότητα του ζώντος! Οι μικροσωληνίσκοι δεν είναι μόνο οι οδηγοί των μικροϊνιδίων. Υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις για το ότι διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο στις εγκεφαλικές λειτουργίες. Είναι γνωστό ότι κάθε νευρώνας του εγκεφάλου μας (Σχήμα 9, α και γ) έχει το δικό του κυτταροσκελετό, βασικό δομικό στοιχείο του οποίου είναι οι μικροσωληνίσκοι (Σχήμα 9, β). 29

12 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης ενδρίτες Πυρήνας α Κυτταρικό σώμα Νευρικό σήμα Συνάψεις Νευράξονας β Κόμβος Μικροσωληνίσκοι γ ομές Κλαθρίνης Συναπτική σχισμή Σχήμα 9: Ο νευρώνας αποτελεί τη βασική λειτουργική μονάδα του εγκεφάλου. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος απαρτίζεται από 100 δισεκατομμύρια (10 11 ) νευρώνες με τουλάχιστον ένα τετράκις εκατομμύριο (10 15 ) συνάψεις! α) Σχηματική παράσταση νευρώνα με τις συνάψεις του β) Μεγέθυνση της σύναψης γ) Η νευρωνική αρχιτεκτονική του εγκεφάλου (σχέδιο του Ραμόν υ Καχάλ από το 1888) Στο επίπεδο των προσυναπτικών απολήξεων οι μικροσωληνίσκοι φαίνεται πως ελέγχουν τη μπάλα!... Η μπάλα ή καλύτερα οι μπάλες, είναι δομές κλαθρίνης (πρωτεΐνη) (Σχήμα 9,β) με ευθύνη στην απελευθέρωση των νευροδιαβιβαστών 7 και σε μεγέθυνση, μοιάζουν πράγματι με μπάλες ποδοσφαίρου. 7. Οι νευροδιαβιβαστές απελευθερώνονται στη συναπτική σχισμή (Σχήμα 9,β) και λειτουργούν ως διαβιβαστές μηνυμάτων από νευρώνα σε νευρώνα ή από νευρώνα σε μυ. Η ακετυλχολίνη, η σεροτονίνη, η ντοπαμίνη είναι μερικοί από τους πιο γνωστούς νευροδιαβιβαστές. 30

13 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Πιστεύεται πως οι μικροσωληνίσκοι είναι υπεύθυνοι για τη διατήρηση της ισχύος των συνάψεων και πως οργανώνουν την ανάπτυξη των καινούργιων νευρικών απολήξεων, οδηγώντας τες προς τους συνδέσμους τους με άλλα νευρικά κύτταρα. Πώς μπαίνει τώρα η κβαντική φυσική σ αυτό το χώρο; Είναι ισχυρή η άποψη (Hameroff, 1994, Emilio del Giudice και συν., 1983) ότι οι μικροσωληνίσκοι μπορούν να δρουν ως «κυματοδηγοί». Αυτό ενισχύει την υπόνοια πως η φύση δεν επέλεξε τυχαία κοίλους σωλήνες για τις κυτταροσκελετικές της δομές. Ίσως οι μικροσωληνίσκοι να αποτελούν την αναγκαία μόνωση, ώστε να μπορούν να φιλοξενούν στο εσωτερικό τους κάποιο κβαντικό φαινόμενο (κάποιο φαινόμενο κβαντικής αρμονικής συνύπαρξης σύμφωνα με το οποίο μεγάλοι αριθμοί σωματιδίων συμμετέχουν συλλογικά σε μια μόνο κβαντική κατάσταση). εν επεκτεινόμαστε όμως, γιατί θα μπούμε στα «χωράφια» των Bose-Einstein, της υπεραγωγιμότητας κ.ά. και δεν είναι του παρόντος. Η κβαντική δραστηριότητα στους μικροσωλήνες μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στη συμπεριφορά, μέσω του ελέγχου που ασκεί στους συναπτικούς συνδέσμους (βλέπε μπάλες κλαθρίνης). εν είναι λοιπόν απλά και μόνο η νευρωνική οργάνωση του εγκεφάλου ο φορέας της συνείδησης αλλά και η κυτταροσκελετική υποστήριξη των ίδιων των νευρώνων. «Πιθανότατα, για να εμφανιστεί η συνείδηση γράφει ο R. Penrose στις «Σκιές του Νου» αυτό που χρειάζεται δεν είναι ο κυτταροσκελετός αυτός καθεαυτός, αλλά κάποια ουσιαστική φυσική δραστηριότητα την οποία η βιολογία κατόρθωσε ευρηματικά να ενσωματώσει στις δραστηριότητες των μικροσωληνίσκων». Σιδερόβεργες, τσέρκια, σύρματα Στα μικροϊνίδια κυτταρίνης του πρωτογενούς κυτταρικού τοιχώματος συγκολλώνται ημικυτταρίνες, πηκτίνες και ένα μικρό ποσοστό πρωτεϊνών, κυρίως γλυκοπρωτεϊνών (Σχήμα 10). 31

14 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Γέφυρα Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Ca 2+ Μόριο όξινης πηκτίνης Μόριο γλυκοπρωτεΐνης Μόριο ουδέτερης πηκτίνης Μικροϊνίδιο κυτταρίνης Μόριο ημικυτταρίνης Σχήμα 10: Σχηματική απεικόνιση της μοριακής οργάνωσης του πρωτογενούς κυτταρικού τοιχώματος. (Alberts και συν., 1983) Οι ημικυτταρίνες 8 διατάσσονται παράλληλα προς τα μικροϊνίδια κυτταρίνης, με τα οποία συνδέονται. Οι πηκτίνες οι πιο διαλυτοί πολυσακχαρίτες του κυτταρικού τοιχώματος σχηματίζουν πηκτές στις οποίες οι καρβοξυλικές ομάδες (COO ) των γειτονικών πηκτινικών μορίων συνδέονται ιοντικά μέσω του Ca 2+ έτσι ώστε να σχηματίζεται ένα μεγάλο δικτυωτό με γέφυρες ασβεστίου, με αποτέλεσμα τη δομική σταθερότητα του κυτταρικού τοιχώματος. Πλην του ασβεστίου είναι γνωστό ότι και το βόριο συμβάλλει στη δημιουργία δικτύου πηκτίνης στο κυτταρικό τοίχωμα, μέσω της δημιουργίας συμπλόκων με συγκεκριμένα σάχκαρα ή παράγωγά τους (με διάταξη cis). Τα κυτταρικά τοιχώματα των δικοτύλων περιέχουν, σε σύγκριση με τα μονοκότυλα, περισσότερα τέτοια σάκχαρα και γι αυτό οι απαιτήσεις τους σε βόριο, έναντι των μονοκοτύλων, είναι μεγαλύτερες. Τέλος, οι πρωτεΐνες διατάσσονται σχεδόν κάθετα προς τα μικροϊνίδια της κυτταρίνης (σταυροσύνδεση). ιεκδικώντας την άδεια, που κατά κανόνα παρέχεται στους ποιητές, θα λέγαμε ότι οι πρωτεϊνες δένουν σαν τα τσέρκια (οικοδομικός όρος) τα μικροϊνίδια κυτταρίνης, τις σιδερόβεργες, ενώ οι πηκτίνες είναι το φρέσκο σκυρόδεμα 8. Πιο γνωστή και άφθονη ημικυτταρίνη στο πρωτογενές κ.τ. των δικοτύλων είναι η ξυλογλυκάνη και των αγρωστωδών οι β-1,3 και β-1,4-d-γλυκάνες. 32

15 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Η εφυμενίδα Η διαδικασία απόθεσης κυτίνης (υμενίνης) στα κυτταρικά τοιχώματα των υπέργειων φυτικών οργάνων ονομάζεται αφυμενίωση 9 και η επίστρωση που δημιουργείται ονομάζεται εφυμενίδα. Την εφυμενίδα περιβάλλουν κηροί διαφόρων σχηματισμών (Σχήμα 11) οι οποίοι συνήθως θεωρούνται μέρος αυτής. Aπό τα έξω προς τα μέσα η εφυμενίδα συνίσταται από το κηρώδες περίβλημα (επιεφυμενιδικός κηρός), ένα στρώμα κυτίνης εγκλεισμένης σε κηρό κι ένα βαθύτερο στρώμα, μείγμα κυτίνης και κηρών, με τα συστατικά του κυτταρικού τοιχώματος πηκτίνη, κυτταρίνη και άλλους υδατάνθρακες. Τη σύνδεση της εφυμενίδας με το πρωτογενές κυτταρικό τοίχωμα εξασφαλίζουν οι πηκτίνες (Σχήμα 12). Η κυτίνη, το κύριο συστατικό της εφυμενίδας, είναι ένας λιπιδικός πολυεστέρας 10 με πολύ υδρόφοβο χαρακτήρα, όμως η δικτυωτή διάταξή της αφήνει μεγάλους πόρους από όπου το νερό μπορεί και να μπει στο κύτταρο και να βγει από αυτό. Αυτό σημαίνει ότι η κυτίνη δε συνιστά ουσιαστικό εμπόδιο στην απώλεια νερού μέσω της διαπνοής, ούτε στην είσοδο του θρεπτικού διαλύματος κατά τις διαφυλλικές εφαρμογές. Με τους κηρούς όμως δε συμβαίνει το ίδιο. Τα συνήθη συστατικά των κηρών είναι επιμήκεις αλυσίδες αλκανίων (κεκορεσμένοι υδρογονάνθρακες) και αλκοολών 11. Στο ετερογενές μείγμα τους απαντώνται επίσης αλδεϋδες, κετόνες, ελεύθερα λιπαρά οξέα και ελεύθερες αλκοόλες. Οι κήροι είναι άκρως υδρόφοβοι, περιορίζουν αποτελεσματικά την απώλεια του νερού μέσω της διαπνοής και επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την αποτελεσματικότητα των διαφυλλικών εφαρμογών. 9. Άλλες δευτερογενείς μεταμορφώσεις του κυτταρικού τοιχώματος είναι η σουβερινίωση ή αποφέλλωση (εναπόθεση σουβερίνης, βλέπε λ.χ. λωρίδα του Caspary), η αποξύλωση (ο εμποτισμός του κυτταρικού τοιχώματος των μεσομικηλλιακών και μεσοϊνιδιακών χώρων του κυτταρινικού πλέγματος με λιγνίνη), η αποπυριτίωση (εναπόθεση SiO 2, κυρίως στα αγρωστώδη) κ.ά. 10. Λιπαρά οξέα, κυρίως κορεσμένα, συνδεδεμένα μεταξύ τους με δεσμούς εστέρα. Τα μονομερή της κυτίνης και του κηρού συντίθενται στο ενδοπλασματικό δίκτυο από όπου μεταναστεύουν στην πλασματική μεμβράνη, από εκεί εκκρίνονται στο χώρο του κυτταρικού τοιχώματος και μέσω των πόρων του φτάνουν στην επιφάνειά του. 11. Οι αλκοόλες είναι κυρίως εστέρες λιπαρών οξέων (Αλκοόλη + οξύ εστέρας + νερό) 33

16 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Σχήμα 11: Το κηρώδες περίβλημα της εφυμενίδας, έχοντας χάσει τα πτητικά συστατικά του, οξειδώνεται και κρυσταλλώνεται σε πολύπλοκους ραβδοειδείς, πλακοειδείς κ.ά. σχηματισμούς Στην εικόνα σχηματισμοί επιεφυμενιδικών κηρών: α) Σωληνίσκοι κηρού στο κωνοφόρο Taxus baccata. Τα στομάτια περιβάλλονται από ομάδες 4-6 κυττάρων. β) Πλακίδια κηρού, μερικώς συσσωματωμένα, στην πάνω πλευρά φύλλου βαλσαμόχορτου (Hypericum bucklevi). γ) Κηρώδεις τρίχες και βραχιόλι κεριού (γύρω από στομάτιο) στο φυτό Heliconia collinsiana. Τέτοιοι σχηματισμοί απαντώνται σε πολλά μονοκότυλα. δ) Πλακίδια κηρού στο φυτό Lecythis chartacea. ε) Ραβδοί ή πυργίσκοι κηρού τυπικοί στα Magnoliaceae, Lauraceae και στα Aristolochiaceae. ζ) Σωληνίσκοι κηρού στο φύλλο της Lonicera tatarica (Barthlott W., 1989). 34

17 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Προεκβολές κηρών Επι-εφυμενιακός κηρός Εφυμενιακός κηρός Υμενίνη Κυτταρίνη Πηκτίνη Στοιβάδα κυτταρίνης Σχήμα 12: Η δομή της εφυμενίδας. Σχηματική απεικόνιση (Jensen και Salisbury, 1972) Η διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων στην επιδερμίδα του κυττάρου Η απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων από τα φύλλα περιλαμβάνει τη φάση της διείσδυσης στην επιδερμίδα (εφυμενίδα, κυτταρικό τοίχωμα) και τη φάση της μεταφοράς εντός του κυττάρου, μέσω της πλασματικής μεμβράνης. Πώς όμως διεισδύουν 12 τα θρεπτικά στοιχεία μέσω της εφυμενίδας και ιδιαίτερα μέσω του κηρώδους περιβλήματος; Έχουν γίνει έρευνες για τη συμβολή των εκτοδεσμών 13 και των στοματίων, όμως ούτε oi εκτοδέσμες φτάνουν μέχρι την εξωτερική επιφάνεια του φύλλου 12. Η διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων στην επιδερμίδα είναι μια παθητική διαδικασία διάχυσης, δηλαδή δεν απαιτεί κατανάλωση ενέργειας. 13. Στα εξωτερικά τοιχώματα των επιδερμικών κυττάρων (δηλαδή προς την εφυμενίδα) υπάρχουν λεπτοί σωληνίσκοι ή δίαυλοι γεμάτοι από ίνες πολυσακχαριτών οι οποίοι φέρνουν το εσωτερικό του κυττάρου σε αμεσότερη επαφή με το περιβάλλον. Αυτοί οι σωληνίσκοι ή δίαυλοι ονομάζονται εκτοδέσμες (δεσμοί του κυττάρου με τον εξωτερικό κόσμο). 35

18 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης ούτε τα στομάτια στερούνται κηρών, έστω κι αν η επιδερμίδα τους είναι περισσότερο υδρόφιλη. Κάποιοι ερευνητές ωστόσο επισημαίνουν τη θετική συσχέτιση μεταξύ της απορρόφησης των θρεπτικών στοιχείων από τα φύλλα και του αριθμού των στοματίων ανά μονάδα φυλλικής επιφάνειας (Πίνακας 1). Πίνακας 1: Η πυκνότητα των στοματίων και η θέση τους σε κάποια φυτικά είδη (Devlin, 1975) Φυτό Σιτάρι Βρώμη Καλαμπόκι Ηλίανθος Πατάτα Τομάτα Φασόλι Λάχανο Μουριά Ροδακινιά Αχλαδιά Κερασιά Αριθμός στοματίων ανά cm 2 Άνω επιφάνεια φύλλου Κάτω επιφάνεια φύλλου Φαίνεται πάντως ότι η συμβολή των στοματίων στη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων είναι μάλλον αμελητέα (μην ξεχνάμε ακόμη ότι, για να περάσουν μέσω των στοματίων τα θρεπτικά, πρέπει να εκτοπίσουν και τον αέρα που υπάρχει σ αυτά), αν και με τη χρήση επιφανειοδραστικών ουσιών μπορεί να αυξηθεί λίγο. Έχει γίνει επίσης λόγος για τη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων μέσω ζωνών της επιδερμίδας με μικρότερη αντίσταση στη διάχυση, ή μέσω των τριχιδίων των φύλλων. Το σίγουρο είναι ότι υπάρχει σημαντικός συσχετισμός μεταξύ ποσότητας, κατανομής και χημικής σύνθεσης των κηρωδών ουσιών της εφυμενίδας και της διείσδυσης των θρεπτικών στοιχείων, ενώ το πάχος της επιδερμίδας έχει μειωμένη σπουδαιότητα. Η διαβρεκτικότητα του κηρώδους περιβλήματος εξαρτάται από το είδος των κηρών που το αποτελούν. Τα αλκάνια λ.χ. δύσκολα διαβρέχονται, ενώ οι πρωτοταγείς αλκοόλες και οι εστέρες διαβρέχονται ευκολότερα. Η πρακτική των διαφυλλικών εφαρμογών για να είναι αυτές αποτελεσματικές πρέπει να σταθμίζει όλους τους παράγοντες που την επηρεάζουν: ηλικία φύλλων, θερμοκρασία, φωτισμό, σχετική υγρασία, τη μορφή της 36

19 Το Κυτταρικό Τοίχωμα ένωσης που χρησιμοποιείται, τη συγκέντρωσή της, το ph του διαλύματος, τη χρήση διαβρεκτικών ουσιών κ.ά. Γενικά, στα νέα φύλλα, επειδή δεν έχει ολοκληρωθεί η ανάπτυξη της επιδερμίδας και η απόθεση των κηρών, η διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων είναι γρηγορότερη. Έχει όμως αποδειχθεί η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα των ψεκασμών που γίνονται σε δέντρα, μετασυλλεκτικά, το φθινόπωρο, με πυκνά διαλύματα ουρίας (4-5%), συγκριτικά με τους επανειλημμένους ψεκασμούς αραιών διαλυμάτων (0,5-1%) που γίνονται κατά τη βλαστική περίοδο. Αυτό δείχνει ότι εκτός από τη φυσιολογική ηλικία των φύλλων (δηλαδή εκτός από το ρόλο της κηρώδους επιφάνειάς τους) η ποσότητα του θρεπτικού που απορροφάται εξαρτάται και από τη συγκέντρωσή του στο διάλυμα. Οι υψηλές θερμοκρασίες, στα όρια του optimum επιπέδου, προωθούν τόσο την ανάπτυξη των φύλλων, όσο και τη δημιουργία των κηρωδών ουσιών της εφυμενίδας. Όμως, υπό αυτές τις συνθήκες, η ανάπτυξη της φυλλικής επιφάνειας είναι γρηγορότερη, με αποτέλεσμα να μειώνεται η ποσότητα των κηρωδών ουσιών που αναλογούν στη μονάδα φυλλικής επιφάνειας. Επομένως, όταν επικρατούν υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης των φύλλων, ευνοείται η απορρόφηση των διαφυλλικών λιπασμάτων, αφού είναι μικρότερο το ποσοστό των κηρωδών ουσιών της εφυμενίδας, δηλαδή των ουσιών που προβάλλουν αντίσταση στη διείσδυση των λιπασμάτων. Έχει βρεθεί ότι σε συνθήκες σχετικά αυξημένων θερμοκρασιών (25 ο C) και υψηλής έντασης φωτισμού, οι κηρώδεις ουσίες στην εξωτερική επιφάνεια της εφυμενίδας έχουν διάταξη κάθετη προς την επιφάνεια του φύλλου, με αποτέλεσμα να μην καλύπτεται ολοκληρωτικά η επιφάνειά του και να αφήνονται μικρές δίοδοι μεταξύ των κηρωδών σχηματισμών. Αντίθετα, σε χαμηλότερες θερμοκρασίες (15 ο C) και σχετικά χαμηλό φωτισμό οι κηρώδεις επικαλύψεις είναι πυκνοτοποθετημένες και καλύπτουν ολοκληρωτικά την επιφάνεια των υποκειμένων κυττάρων (Reed και Tukey, 1982). Ένας ακόμη παράγοντας επηρεασμού της ταχύτητας απορρόφησης των θρεπτικών στοιχείων είναι η ταχύτητα που στεγνώνει το διάλυμα (δηλαδή η ταχύτητα εξάτμισης του νερού), η οποία εξαρτάται άμεσα από τη θερμοκρασία και τη σχετική υγρασία του αέρα, αλλά και από τη χημική ένωση που ψεκάζεται. Πειράματα διαφυλλικών εφαρμογών, σε γαρύφαλλο, έδειξαν ότι η αύξηση της σχετικής υγρασίας μέχρι 90% αυξάνει την απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων. Αυτό συμβαίνει μάλλον εξαιτίας της χρονικά μεγαλύτερης παραμονής στην επιφάνεια των φύλλων των θρεπτικών στοιχείων υπό μορφή 37

20 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης διαλύματος. Περαιτέρω αύξηση της σχετικής υγρασίας μείωσε την απορρόφηση των θρεπτικών. ε συμβαίνει όμως πάντα έτσι. Στη μηλιά λ.χ. το γρήγορο στέγνωμα του λιπάσματος αυξάνει την ταχύτητα απορρόφησης του ασβεστίου από τα φύλλα (όταν το ασβέστιο χορηγηθεί σε μορφή νιτρικού ασβεστίου) αλλά και από τους καρπούς (όταν χορηγηθεί σαν χλωριούχο ασβέστιο). (Merlo L., Nuzzo V., Giulivo C., 1994). Οι χηλικές μορφές των κατιόντων απορροφούνται γρηγορότερα από το φυτό σε σύγκριση με τις μορφές των αλάτων τους, γεγονός που συνδέεται με την ευκολία διείσδυσής τους στην επιδερμίδα. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η επιδερμίδα του φύλλου είναι φορές περισσότερο διαπερατή στην ουρία σε σύγκριση με τα άλλα ανόργανα ιόντα (Swietlik και Faust, 1984) και επιπλέον, ότι η προσθήκη ουρίας στο ψεκαστικό διάλυμα διευκολύνει τη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων που τη συνοδεύουν. Η ουρία αυξάνει τη διαπερατότητα της επιδερμίδας, γιατί εξασθενεί τους χημικούς δεσμούς που διασφαλίζουν τη δομή της. Το ph του διαλύματος επιδρά στην ευκολία διείσδυσης στην επιδερμίδα τροποποιώντας όχι μόνο την πολικότητά της, αλλά και την πολικότητα της ουσίας που πρέπει να διεισδύσει. Σε γενικές γραμμές, όταν το ph είναι ελαφρώς όξινο, τότε ευνοείται η απορρόφηση των θρεπτικών στοιχείων. Εφαρμογές φωσφόρου σε φύλλα χρυσανθέμων έδειξαν ότι, όταν το ph του ψεκαστικού διαλύματος είναι μεταξύ 3 και 6, όπου επικρατεί το Η 2PO 4, το οποίο δε συγκρατεί αρκετή ποσότητα νερού, η απορρόφησή του είναι γενικά μικρή. Αντίθετα, όταν το ph του διαλύματος είναι μεγαλύτερο του 7,2, τότε επικρατεί HPO 4 2, που συγκρατεί μεγαλύτερη ποσότητα νερού και απορροφάται πολύ ευκολότερα (Reed και Tukey, 1982). Παρατηρήθηκε επίσης σημαντική αλληλεπίδραση, μεταξύ του ph του διαλύματος και της σχετικής υγρασίας, στην απορρόφηση του φωσφόρου (Σχήμα 13). Σε χαμηλή σχετική υγρασία η απορρόφηση του φωσφόρου ευνοείται από το αυξημένο ph του διαλύματος, ενώ σε υψηλή σχετική υγρασία, η απορρόφησή του ευνοείται περισσότερο από το μειωμένο ph του διαλύματος. 38

21 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Σχήμα 13: Αλληλεπίδραση του ph του διαλύματος και της σχετικής υγρασίας στην απορρόφηση του φωσφόρου Η προσθήκη στο ψεκαστικό διάλυμα ουσιών που προκαλούν μείωση της επιφανειακής τάσης, 14 άρα αυξάνουν τη συνάφεια των σταγονιδίων με την επιφάνεια των φύλλων, γενικά, καθιστούν αποτελεσματικότερη τη διαφυλλική εφαρμογή των λιπασμάτων. Οπωσδήποτε η προσθήκη τέτοιων ουσιών θα πρέπει να γίνεται με περίσκεψη, ώστε να μην προκληθούν ζημιές στο φυτό ή ακόμη και καθίζηση των θρεπτικτών του διαλύματος. 14. ύναμη μοριακής έλξης που αναπτύσσεται στην επιφάνεια διαχωρισμού δύο φάσεων. Αν λ.χ. βάλουμε νερό σ έναν ογκομετρικό σωλήνα, θα παρατηρήσουμε ότι η επιφάνειά του, δηλαδή η επιφάνεια που χωρίζει την υγρή από την αέρια φάση, δεν είναι οριζόντια αλλά κοίλη. Αυτό συμβαίνει γιατί, ενώ τα μόρια του νερού στο εσωτερικό του έλκονται αμοιβαία από όλες τις διευθύνσεις, δε συμβαίνει το ίδιο με τα επιφανειακά μόρια τα οποία έλκονται μόνο από τα ευρισκόμενα δίπλα τους και από κάτω τους. Έτσι στην επιφάνεια δημιουργείται μια αυξημένη πυκνότητα μορίων που λειτουργεί σαν μεμβράνη. Γι αυτό και τα μικρά έντομα επιπλέουν στο νερό. Υπάρχουν τασιενεργές ουσίες που είτε μειώνουν, είτε αυξάνουν την επιφανειακή τάση. Οι πρωτεΐνες λ.χ. μειώνουν σημαντικά την επιφανειακή τάση του νερού, ενώ τα άλατα, λ.χ. το χλωριούχο νάτριο, την αυξάνουν. 39

22 ιαφυλλικές Λιπάνσεις Λουκάς Τ. Πιστόλης Με το ξεπέρασμα των εμποδίων που βάζουν οι κηροί στη διείσδυση των θρεπτικών στοιχείων, τα πράγματα γίνονται σαφώς ευκολότερα, αφού η κυτίνη, εξαιτίας της διάταξής της, δε δημιουργεί σοβαρά προβλήματα, πολύ δε περισσότερο οι πηκτίνες που δε «φοβούνται» το νερό, ενώ και στο κυτταρικό τοίχωμα τα πράγματα είναι μάλλον εύκολα. Οι χώροι ανάμεσα στα μικροϊνίδια της κυτταρίνης του κυτταρικού τοιχώματος έχουν διάμετρο που φτάνει τα 5nm. Αυτό σημαίνει ότι είναι μεγαλύτεροι: 5,6 φορές από το μόριο της γλυκόζης ( 0,89nm), 13 φορές από το μόριο του νερού ( 0,39 nm), 14 φορές από το Cl ( 0,36 nm), 16,5 φορές από το ΝΗ 4 + ( 0,30 nm), 18,5 φορές από το Κ + ( 0,27 nm), 25 φορές από το Ca 2+ ( 0,20 nm), 26 φορές από το Να + ( 0,19nm), 38,5 φορές από το Mg 2+ ( 0,13 nm) κ.ο.κ. (Σχήμα 14). Σχήμα 14: Σχετικό μέγεθος ιόντων και οι ακτίνες τους, σε Α ο, κατά Goldsmidt. Άρα όλα τα ιόντα ακόμη και στην ενυδατωμένη τους μορφή, οπότε η διάμετρός τους αυξάνεται κατά 1,4 έως 4 φορές, χωράνε να περάσουν μέσα από τους πόρους του κυτταρικού τοιχώματος. Το ενυδάτωμα κάθε ιόντος σχετίζεται με το μέγεθος του ιόντος. Από τα μονοσθενή κατιόντα λ.χ., τα μικρότερα έχουν μεγαλύτερο ενυδάτωμα. Το ίδιο ισχύει και για τα δισθενή (Πίνακας 2). 40

23 Το Κυτταρικό Τοίχωμα Οι ταχύτητες με τις οποίες τα διάφορα θρεπτικά κινούνται διά μέσου του κυτταρικού τοιχώματος διαφέρουν και τη διαφορά την κάνουν τα αρνητικά φορτία των πηκτινικών συστατικών του (ιοντισμένες καρβοξυλικές ομάδες: R COO ). Πίνακας 2: Ενυδάτωμα σε μόρια νερού ανά γραμμοϊσοδύναμο κατιόντος (οι διαφορές του ενυδατώματος οφείλονται στις διαφορετικές μεθόδους προσδιορισμού του) Li Na K NH4 Mg Ca Sr Ba Fe 3+ Al H Ενυδάτωμα σε μόρια Η 2Ο Ulich Clueckauf-Κitt Αλεξάνδρου 6,0 3,3 6,0 4,0 1,6 5,5 2,5 1,0 2,1 0,7 9,0-13,0 7,0 4,5 8,0-10,0 5,2 4,3 4,7 4, ,0 3,3 2,5 0 2,0 4,0 3,9 4 Εξαιτίας τους τα κατιόντα κινούνται πιο εύκολα μέσα στον αποπλάστη σε σχέση με τα ανιόντα, όπως τα ΝΟ 3 και κυρίως τα SO 4 2, τα οποία απωθούνται από τα αρνητικά του φορτία (Ridge I., 2005). Όμως η κίνηση των κατιόντων στον αποπλάστη, κυρίως των δισθενών, δεν είναι εντελώς ελεύθερη, αφού οι ιοντισμένες καρβοξυλικές ομάδες τον καθιστούν ικανό να τα δεσμεύει. Βέβαια η διαδικασία είναι αντιστρεπτή, είναι δηλαδή μια διαδικασία δέσμευσης-αποδέσμευσης και επιπλέον η ικανότητα δέσμευσης, που παρουσιάζουν τα κυτταρικά τοιχώματα, είναι πεπερασμένη. Η ταχύτητα πάντως διάχυσης των ιόντων στον αποπλάστη είναι φορές μεγαλύτερη από την ταχύτητα διέλευσής τους μέσω της πλασματικής μεμβράνης. 41

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 1 - ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ A. Το Περιβάλλον του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

All from a Single Source

All from a Single Source All from a Single Source Το PeKacid TM είναι μια νέα, καινοτόμος λύση για τον φώσφορο σε ασβεστούχα εδάφη και νερά με μεγάλη σκληρότητα. Στερεό φωσφορικό οξύ σε σάκους Μονοκρυσταλλικό, με χαμηλό ph (2.2)

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΔΙΑΛΥΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Δημήτρης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2010 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Η κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη αποτελεί το εξωτερικό όριο του κυττάρου από το περιβάλλον και περικλείει

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης.

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. (α) Να ονομάσετε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Στόχοι - Να αναγνωρίζετε τα όργανα µε τα οποία τα φυτά µεταφέρουν το νερό από τις ρίζες στα υπόλοιπα µέρη του φυτού.. - Να διαπιστώσετε την άνοδο του νερού και των διαλυµένων ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών

Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών Η ασβεστοποίηση ως προηγμένη επεξεργασία για τηνεξυγίανση ξγ ητης λυματολάσπης και την μείωση των οσμών ημητριάδης Γεώργιος 2310688380 caohellas@the.forthnet.gr Λυματολάσπη Στόχοι της επεξεργασίας της

Διαβάστε περισσότερα

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται :

Για τον άνθρωπο π.χ. το 85% περίπου των στερεών συστατικών του σώματός του αποτελείται από πρωτεΐνες. Έτσι οι πρωτεΐνες της τροφής χρησιμοποιούνται : PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι πρωτεΐνες είναι τάξη θρεπτικών υλών με ιδιαίτερη σημασία για τους ζωντανούς οργανισμούς, γιατί αποτελούν την κύρια δομική ύλη τους. Περιεκτηκότητα μερικών τροφίμων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς

Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Το φυτικό σώμα απαρτίζεται από μεριστωματικούς και μόνιμους ιστούς Iστός: Μια ομάδα παρόμοιων σε μορφή κυττάρων, τα οποία βρίσκονται σε επαφή μεταξύ τους, διαθέτουν ομοειδές περιεχόμενο και επιτελούν συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφυλλική λίπανση της Haifa

Η διαφυλλική λίπανση της Haifa Η διαφυλλική λίπανση της Haifa Περιεχόμενα Γενικές πληροφορίες Βασικές γνώσεις για την διαφυλλική θρέψη Προϊόντα της Haifa για διαφυλλική λίπανση Πειράματα της Haifa σε διαφυλλική λίπανση Γενικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3

VA ομάδα. ii CH3CH2OH 4I2 6NaOH HCOONa CHI3 5NaI 5H iii CH3CH O 2AgNO3 3NH3 H2O CH3COONH4 Ag 2NH4NO3 Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ Θ Ε Μ Α Τ Ω Ν Π Α Ν Ε Λ Λ Α Δ Ι Κ Ω Ν Ε Ξ Ε Τ Α Σ Ε Ω Ν 2 0 1 Χ Η Μ Ε Ι Α Θ Ε Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ 2 9. 0 5. 2 0 1 ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4

Διαβάστε περισσότερα

Λ.Χ. Μαργαρίτης ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ, ΜΕΡΟΣ A. http://kyttariki.biol.uoa.gr. Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο.

Λ.Χ. Μαργαρίτης ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ, ΜΕΡΟΣ A. http://kyttariki.biol.uoa.gr. Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο. Τμήμα Βιολογίας Μάθημα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΟΥ Γ εξάμηνο. ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΑΣ, ΜΕΡΟΣ A Λ.Χ. Μαργαρίτης...για περισσότερα... http://kyttariki.biol.uoa.gr Ηλεκτρονική μικροσκοπία Φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ. Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΠΟΥΝΙΟΥ Η εργαστηριακή αυτή άσκηση πραγματοποιήθηκε στο ΕΚΦΕ Ιωαννίνων 1/3/2013 και 6/3/2013 Μάντζιου Μαρία χημικός ΣΤΟΧΟΙ Στο τέλος του πειράματος αυτού θα πρέπει να μπορείς:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΑ ΚΤΙΡΙΑ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ASHRAE ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Δημήτρης Αραβαντινός αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Κάνε την σίγουρη κίνηση... Τώρα έχεις το ICC. Λίπασµα µε βάση τον Χαλκό. Προϊόν Καναδά

Κάνε την σίγουρη κίνηση... Τώρα έχεις το ICC. Λίπασµα µε βάση τον Χαλκό. Προϊόν Καναδά Κάνε την σίγουρη κίνηση... Τώρα έχεις το Λίπασµα µε βάση τον Χαλκό Προϊόν Καναδά Η δύναµη του Ιονισµένου Χαλκού Κάνε την σίγουρη κίνηση... Τώρα έχεις το Το προέρχεται από µια καινοτόµο και µοναδική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ

ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΚΑΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Ε. ΚΟΥΤΣΟΝΙΚΟΛΑΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ(ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΠΑΙΔΩΝ) ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α.Π.Θ ΟΙ ΠΑΡΑΘΥΡΕΟΕΙΔΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια

Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Η λίπανση των φυτών στα θερμοκήπια Χημικές ιδιότητες εδάφους Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ικανότητα ανταλλαγής κατιόντων Οξύτητα εδάφους (ph) Περιεκτικότητα σε θρεπτικά στοιχεία Ολική περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη Δημητριακά Δημητριακά ή σιτηρά είναι αποξηραμένοι ώριμοι καρποί φυτών. Τα πιο σημαντικά δημητριακά είναι το σιτάρι ή σίτος, το ρύζι, το καλαμπόκι ή αραβόσιτος, το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Ο κόκκος

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη με το όνομα της

Η θρέψη με το όνομα της Η θρέψη με το όνομα της Εισαγωγή Σύγκριση Nutri-Leaf με άλλα Υδατοδιαλυτά Λιπάσματα Για πάνω από 60 χρόνια η εταιρεία Miller (Η.Π.Α) πρωτοπορεί στην παραγωγή υδατοδιαλυτών λιπασμάτων με τη σειρά Nutri-Leaf.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα

Κεφάλαιο 3. Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Κεφάλαιο 3 Οι ιστοί συγκροτούν όργανα Τα µέρη ενός αντιπροσωπευτικού σπερµατόφυτου Οβλαστός: (α) στηρίζει τα φύλλα και τα άνθη, (β) µεταφέρει νερό και ανόργανα άλατα από τις ρίζες προς όλα τα εναέρια µέρη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Εργαστήριο Εδαφολογίας. Υπεύθυνη Εργαστηρίου: Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου Για την κανονική ανάπτυξη των φυτών είναι απαραίτητα ορισμένα θρεπτικά στοιχεία, τα οποία προσλαμβάνονται είτε από το έδαφος είτε από την ατμόσφαιρα. Τα μακροστοιχεία είναι: C,H, O,N, P, K, Ca, Mg, S Ιχνοστοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές μεμβράνες

Βιολογικές μεμβράνες Κυτταρική οργάνωση ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.2 ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ (απλή αναφορά) 4.3 ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΟ ΣΤΟ ΕΥΚΑΡΙΩΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.4 Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα)

ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ. Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) ΕΔΑΦΟΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ Άργιλος Οργανική ουσία Ενεργοί μικροοργανισμοί. Προκαλούν δομή (μικρά μεγάλα συνενωμένα συσσωματώματα) Α. Η άργιλος (ηλεκτρικό φορτίο) συγκρατεί κατιόντα (+) και τα ανταλλάσει

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΝΟΥ Τόσο η εμπειρία όσο και τα επιστημονικά δεδομένα συνεχώς επιβεβαιώνουν την άποψη ότι η διατροφή σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την εμφάνιση ή/και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Η ακτινοβολία χ που εξέρχεται από το σώμα, αλληλεπιδρά με το φθορίζον στρώμα της ΕΠ, μετατρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ

H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ H ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΔΑΦΟΥΣ ΚΑΙ Η ΦΥΛΛΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗΣ ΤΗΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΤΟΜΑΤΑΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του.

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του. ΕΝΖΥΜΑ 1. (α) Να εξηγήσετε τι εννοούμε με τον όρο «εξειδίκευση των ενζύμων» καθώς και που οφείλεται αυτή. (β) Ποιες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν τη δράση ενός ενζύμου και πώς; (γ) Πώς τα ένζυμα επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικό κρασί. Ποιοτικό κρασί. Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο

Ποιοτικό κρασί. Ποιοτικό κρασί. Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία. H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Ποιοτικό κρασί Ποιοτικό κρασί Συμβουλές για την λίπανση με Κάλιο, Μαγνήσιο, Θείο και ιχνοστοιχεία H Αυθεντία στο Κάλιο και στο Μαγνήσιο Βασικές αρχές 3 Σαν βασική αρχή, όλα τα φυτά απορροφούν τα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Φυσιολογίας Ι Εργαστηριακός Συνεργάτης: Ρήγας Παύλος. Ωσμωτικότητα

Εργαστήριο Φυσιολογίας Ι Εργαστηριακός Συνεργάτης: Ρήγας Παύλος. Ωσμωτικότητα Ωσμωτικότητα Στόχοι κατανόησης: Τί είναι ωσμωτικότητα, ωσμωτική πίεση και ώσμωση; Σε τι διαφέρει η συγκέντρωση από την ωσμωτικότητα ενός διαλύματος και πώς υπολογίζουμε την κάθε μία; Ωσμωτική πίεση: Το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα