ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΙΧΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ή προσοχή των ερευνητών. Ιστορικών καί αρχαιολόγων, έχει στραφεί ώς σήμερα κυρίως στήν ανεύρεση νέων στοιχείων πού αφορούν βυζαντινά μνημεία τής Θεσσαλονίκης πού έξαφανίστηκαν κατά τή διάρκεια των αιώνων ή πού σώθηκαν ώς σήμερα άκέραια ή παραμορφωμένα μέ πρόσθετες έπισκευές. Ή μελέτη μου αυτή αφορά τή διερεύνηση τής περιοχής της έξω άπό τόν περίβολο των τειχών καί άναζητεΐ στοιχεία πού θά μας επιτρέψουν ν άναπαραστήσουμε εν μέρει τήν εικόνα τού φυσικού καί θρησκευτικού περιβάλλοντος αύτής κατά τή διάρκεια των τελευταίων αιώνων τού Βυζαντίου καί κατά τήν τουρκοκρατία. 1. "Οποιος άπό τούς ταξιδιώτες καί επισκέπτες τής προπολεμικής Θεσσαλονίκης έβλεπε τούς γυμνούς λόφους πού εκτείνονταν προς A τής πόλης ώς τόν Χορτιάτη, δεν θά μπορούσε ποτέ νά φανταστεί τήν ομορφιά τού φυσικού της περιβάλλοντος κατά τούς βυζαντινούς χρόνους. "Εχουμε όμως τή θαυμάσια διεξοδική περιγραφή τού Ιωάννη Καμινιάτη, ό όποιος, προτού ιστορήσει τήν τραγική τύχη τής Θεσσαλονίκης κατά τήν κατάληψη καί τή λεηλασία της άπό τούς Σαρακηνούς πειρατές ένα ήρεμο θερμό πρωινό τού Αύγούστου τού 904, μας δίνει μιά ώραία καί ειδυλλιακή εικόνα της μέ τίς φυσικές καλλονές της. Ουσιαστικά ό Καμινιάτης, πράγμα πολύ συνηθισμένο στούς Βυζαντινούς, κάνει τό έγκώμιο τής πόλης. «Καί στις δύο πλευρές αυτού τού βουνού (δηλ. τού Χορτιάτη'», γράφει, καί προς Ν καί Β άπλώνονται πεδιάδες βατές καί χρήσιμες, πού χαρίζουν στούς κατοίκους τής πόλης κάθε τι πού μπορεί νά τούς κάνει νά καλοζήσουν, Άπό τίς δύο αύτές πεδιάδες πόσο πανέμορφη καί εύχάριστη είναι εκείνη πού βρίσκεται Ν τού βουνού καί A τής πόλης! Είναι στολισμένη μέ πυκνά δέντρα, μέ διαφόρων ειδών κήπους καί μέ άφθονα νερά, πού έρχονται άλλα άπό πηγές κι άλλα άπό ποτάμια, νερά πού χαρίζουν στήν πεδιάδα τήν πυκνή βλάστηση καί κατόπιν χύνονται στή θάλασσα. Αμπέλια φυτεμένα τό ένα κοντά στό άλλο στεφανώνουν τά χωράφια καί μέ τήν αφθονία τών καρπών τους ευφραίνουν τό μάτι τού φιλόκαλου θεατή. Πολλά καί πυκνά μοναστήρια, πού βρίσκονται στις πλαγιές τού βουνού καί στό ύπόλοιπο μέρος τού τόπου, κτισμένα σέ τερπνότατες θέσεις, είναι πάντα ένα καινούργιο καί εύχάριστο θέαμα γιά τούς οδοιπόρους καί γι αύτούς άκόμη τούς πολίτες»1 θέαμα πού έχει 1. Ίωάννου κληρικού καί κουβουκλεισίου τού Καμίνια-

2 2 Άποστ. Ε. Βακαλόπουλος βέβαια έξαφανιστή για πάντα. Στο βίο μάλιστα τής 'Αγίας Θεοδώρας άναφέρεται δτι μερικοί μοναχοί κατοικούσαν σέ σπηλιές καί βαθουλώματα των λόφων, «των έγγιστα κειμένων τής περιφανούς ήμών πόλεως»1. Επίσης ώραία είναι καί ή άλλη πεδιάδα πού εκτείνεται πέρ από τα δυτικά τείχη, προς τή Βέροια, «άπ αυτού τού τείχους τής Εκβολής». Κι έδώ έμπρός μας προβάλλει ένα τοπογραφικό πρόβλημα: τί ήταν αυτή ή «Εκβολή» ή ό«έκβολος», λέξη πού τόσο στό κείμενο τού Καμινιάτη, στήν έκδοση τής Βόννης, όσο καί στήν πρόσφατη έκδοση τής G. Böhlig, γράφεται σάν κύριο όνομα, δηλαδή μέ κεφαλαίο Σ. Στον πίνακα των κύριων ονομάτων των παραπάνω εκδόσεων έρμηνεύεται μέ τις λέξεις: Sinus prope Thessalonicam, δηλαδή κόλπος κοντά στή Θεσσαλονίκη, ενώ, κατά τή γνώμη μου, δηλώνει τό σημείο, όπου καταλήγει προς Ν τό δυτικό τείχος καί άπ εκεί αρχίζει ή προέκταση, ή γλώσσα τής γής πού προχωρεί μέσα στή θάλασσα καί ή οποία είχε σχηματιστεί φαίνεται άπό τούς δυνατούς βόρειους ανέμους, κυρίως άπό τόν Βαρδάρη. Αυτή ή Εκβολή πού φαίνεται νά ήταν τειχισμένη, αν πάρουμε κατά λέξη τήν έννοια «τείχος τής Εκβολής», πρέπει νά ήταν τό λεγόμενο αργότερα Τζερέμπουλον* 2. 1 Προς τό μέρος έκεϊνο τής έπαφής τού δυτικού τείχους μέ τήν «Εκβολήν» πρέπει νά προσδιορίσουμε τή θέση Azarina πού μνημονεύει βενετικό έγγραφο τού 14293, γιατί γράφει ότι άπό τό μέρος έκεινο τά πλοία διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο άρα ή θέση αυτή βρισκόταν κοντά στό λιμάνι θέση πού κανείς ώς σήμερα δεν επιχείρησε νά καθορίσει. Ή περιοχή έξω άπό τό δυτικό τείχος έχει καί αύτή πολλά νερά άπό τά ποτάμια της, έχει κοντινή τήν θάλασσα, καί στολίζεται μέ άμπέλια, πυκνόφυλλα δένδρα καί περιβόλια, καθώς μέ οικήματα καί μέ πολλές ιερές μονές. Στις περισσότερες άπ αύτές μένουν πάμπολλοι μοναχοί «πού άσκοΰνται σέ κάθε είδος άρετής καί ζοΰν μόνο γιά τόν θεό, προς τόν όποιο καί σπεύδουν νά τόν συναντήσουν»4. 'Όπως βλέπουμε, ή περιοχή γύρω άπό τή Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται σάν ένα δεύτερο "Αγιον Όρος, θά έλεγε κανείς, συμφωνώντας μέ τήν παρομοίωση πού κάνει ό Μιχαήλ Χατζή Ίωάννου, πού εζησε στήν πόλη κατά τά τέλη τού περασμένου αιώνα καί έγραψε στά 1880 τήν πρώτη ιστορική τοπογραφία της, τήν «Άστυγραφία» της. του εις τήν ίίλωσιν τής τής Θεσσαλονίκης, 6κδ. G. Böhlig, Βερολίνο-Έδιμβοϋργο 1973, σ Bischof Arseni j, Leben der Hl. Theodora von Thessalonike, σ. 35,59. Βλ. καί Π. Παπαγεωργίου, Zur Vita der Hl. Theodora von Thessalonike, BZ 10(1901) Καμινιάτη ς, εκδ. Βόννης, σ. 939 εκδ. Böhlig, σ Κωνστ. Δ. Μέρτζιου, Μνημεία μακεδονικής Ιστορίας, Θεσσαλονίκη 1947, σ Καμινιάτη ς, 6κδ. Böhlig, σ. 8.

3 'Ιστορικές έρευνες έξω άπό τα τείχη τής Θεσσαλονίκης 3 Μπορεί να υπάρχει κάποια υπερβολή στήν περιγραφή του Καμινιάτη, άλλά πάντως φαίνεται νά έκφράζει τήν πραγματικότητα του φυσικού περιβάλλοντος κατά τον 10ο αί. Υπερβολική όμως είναι, όπως είναι έπόμενο νά τό περιμένει κανείς, ή περιγραφή τοβ Τούρκου περιηγητή Έβλιά Τσελεμπή, πού πέρασε άπό τή Θεσσαλονίκη κατά τά μέσα τού Που αί. καί ό όποιος λέγει ότι άπό τις πεδιάδες A καί Δ τής Θεσσαλονίκης παράγονται «τόσα παντοειδή δημητριακά όσα εξ όλης τής γής μόνον είς τάς πεδιάδας τής Συρίας καί του Χωράν». Καί συνεχίζει έξυμνώντας άκόμη τούς παραδεισένιους κήπους της, τά περιβόλια καί τά αμπέλια καί άπαριθμώντας τά ποικίλα προϊόντα της, δημητριακά, λαχανικά καί όπωρικά1. Πάντως άκόμη ώς σήμερα θυμούνται οί παλιοί Θεσσαλονικεΐς τούς μπαξέδες, τούς λαχανόκηπους καί τά περιβόλια πού ύπήρχαν στήν περιοχή αυτή ώς τά τελευταία χρόνια, άνάμεσα στά όποια περνούσε ή σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης- Αθήνας. Όνομαστή ή περιοχή τού Χατζή Μπαχτσέ. Οί μονές αυτές τόσο έξω άπό τή Θεσσαλονίκη, όσο καί μέσα σ αύτή θά είχαν καί τά κτήματά τους, γιά τά όποια έλάχιστες μόνο πληροφορίες έχουμε, συγκεκριμένα μόνο γιά τή μονή Χορταΐτου, γιά τήν όποία θά μιλήσουμε παρακάτω. Γιά μιά γνωστή μονή τής Θεσσαλονίκης, τή μονή Βλατάδων, ό καθηγητής κ. Μιχ. Σλίνης καί παλαιός συμφοιτητής μου, μοβ ανακοίνωσε ότι μέσα στό χωριό του Δρυμός (Δρυμίγκλαβα) υπήρχε ένα μέρος μέ μερικά οικήματα πού ονομαζόταν «Μετόχι» τής παραπάνω μονής. 2. Τί άπέγινε όμως ή πυκνόφυτη καί ειδυλλιακή αύτή περιοχή καί τά μνημονευόμενα στό κείμενο τού Καμινιάτη θρησκευτικά μνημεία κατά τούς τελευταίους βυζαντινούς αιώνες καί στά χρόνια τής τουρκοκρατίας; "Αν προστρέξουμε σέ μητροπολιτικό έγγραφο των μέσων τής τουρκοκρατίας καί συγκεκριμένα τού δευτέρου μισού τού Που αί., θά πάρουμε μιά ιδέα γιά τήν τύχη τους. Θά ΐδούμε σ αυτό ότι ό τότε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Μελέτιος ( ) παραχωρεί στον νέο Μέγαν Οίκονόμον τής μητρόπολης Θεσσαλονίκης, άλλοτε σκευοφύλακα καί ίερέα Ιάκωβο (Γιακουμήν), έφ όρου ζωής, έκτος άπό τή μισή ένορία τού 'Αγίου Αθανασίου, καί τά έξω άπό τή Θεσσαλονίκη έορταζόμενα αγιάσματα τής 'Αγίας Κυριακής, 'Αγίας Σολομονής, τού 'Αγίου Παύλου καί τής 'Αγ. Παρασκευής «έν τφ Βαρδαρίφ» καί «όπου άλλο τύχοι» μαζί μέ τά έσοδά τους. Οί έρημοι λόφοι καί τά αγιάσματα αυτά ήταν τά άπομεινάρια τών φυσικών καλλονών καί μιας πλούσιας θρησκευτικής ζωής. Τά τρία πρώτα άγιάσματα βρίσκονταν, φαίνεται, έξω άπό τά άνατολικά 1. Ν. Μ ο σ χ ο π ο ύ λ ο υ, Ή Ελλάς κατά τόν Έβλιά Τσελεμπή, ΕΕΒΣ 16 (1940) ,

4 4 Άπόστ. Ε. Βακαλόπουλος τείχη τής Θεσσαλονίκης, ενώ τό τελευταίο έξω άπό τα δυτικά. Γιά τά αγιάσματα του 'Αγ. Παύλου καί τής 'Αγίας Σολομονής δέν υπάρχει βέβαια καμιά αμφιβολία, γιατί σώζονται άκόμη ώς σήμερα. Γιά τής 'Αγίας Κυριακής όμως; Τό μόνο αποδεικτικό στοιχείο πού μέ πείθει ότι τό άγιασμα αυτό βρισκόταν έξω άπό τά άνατολικά τείχη τής πόλης είναι ότι άναφέρεται πρώτο, ακολουθεί τής 'Αγίας Σολομονής, του 'Αγ. Παύλου καί έπειτα τό γνωστό ώς σήμερα άγιασμα τής 'Αγ. Παρασκευής, τό όποιο όμως άντιδιαστέλλεται ώς προς τή θέση άπό τά άλλα μέ τον χαρακτηριστικό προσδιορισμό «τό εν τώ Βαρδαρίω». Ή 'Αγία Παρασκευή είχε καί άλλα άγιάσματα1, συνολικά 4 ή 5 μέσα στήν πόλη καί στούς αγρούς, γράφει ό Χατζή Ίωάννου* 2. Σ ενα άπ αυτά μέσα στήν πόλη, κοντά στήν Αχειροποίητο, οδός Μόδη 6, μέ σαφή τά ύπολείμματα μεγάλου βυζαντινού ναού, είχα έντοπίσει τον ναό τής 'Αγ. Παρασκευής3, πού ύποθέτω ότι έδωσε τό όνομά της στήν Αχειροποίητο κατά τή διάρκεια τής τουρκοκρατίας4. Ή παραχώρηση τών έξω τής Θεσσαλονίκης άγιασμάτων σ ενα κληρικό έναντι καταβολής ένός ποσού έφ άπαξ μέ τό προνόμιο νά νέμεται τις προσόδους των, ιδίως κατά τις ήμέρες τών εορτών τών άγιων, ήταν ό μόνος συνηθισμένος τής έποχής εκείνης τρόπος νά συντηρηθούν καί διασωθούν τά ιερά ιδρύματα άπό τον κίνδυνο τού έξαφανισμοΰ τους. Άλλωστε καί ό ίδιος ό μητροπολίτης παραχωρεί στον ιερέα Ιάκωβο καί κάθε άλλο άγιασμα πού ήταν δυνατόν νά υπάρχει ή νά βρεθεί στήν περιοχή τής Θεσσαλονίκης. Δέν είναι δύσκολο, νομίζω, νά εξηγηθεί ή ταχύτατη καταστροφή καί έξαφάνιση τών μνημείων αυτών στήν ύπαιθρο έξω άπό τά τείχη, άν σκεφθεί κανείς ότι καί μέσα στήν ίδια τήν πόλη πολλοί ναοί καί μονές είχαν καταστραφεί καί ερημωθεί κατά τή διάρκεια τής βενετοκρατίας ( ) έξαιτίας τής φυγής τών κατοίκων5 καί τής άδυναμίας τών άλλων καί.μιχαήλ Χατζή Ίωάννου, Αστυγραφία Θεσσαλονίκης, ήτοι τοπογραφική περιγραφή τής Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1880, σ Γιά τά άγιάσματα βλ. Χατζή Ίωάννου, ë.à., σ. 65. Τοϋ a ύ τ ο Ö, Θερμαΐς ήτοι περί Θεσσαλονίκης, Αθήναι 1879, σ Σέ άλλο όμως ναό τής 'Αγ. Παρασκευής (καί όχι στον παραπάνω έντοπισμένο άπό μένα, μέ τον όποιο συνδέονται καί έναρμονίζονται οΐ ειδήσεις δύο βυζαντινών έγγράφων τοϋ 1432 καί 1452) έγινε προσπάθεια μέ αλλεπάλληλες καί άστήρικτες υποθέσεις νά τοποθετηθεί ό άναφερόμενος άπό τά έγγραφα αύτά ναός (χωρίς νά καθοριστεί άκριβώς ό τόπος μέ τό άγιασμα) καί μάλιστα νά θεωρηθεί ένας άπό τούς τέσσερις καθολικούς ναούς μέ άποτέλεσμα νά συσκοτιστεί άκόμη περισσότερο τό πρόβλημα (I. Τ σ ά ρ α, Ό τέταρτος καθολικός ναός τής Θεσσαλονίκης στό χρονικό τοϋ Ίωάννου Αναγνώστη, «Βυζαντινά» 5 (1973) A. B a k a 1 ο ρ u 1 ο s, Zur Geschichte der Acheiropoietos-und H. Paraskevikirche in Saloniki nach der Eroberung der Stadt durch die Türken im Jahre 1430, BZ 37 (1937) Μέρτζιου, ε.ά., σ

5 'Ιστορικές έρευνες έξω άπό τα τείχη της Θεσσαλονίκης 5 τοίκων νά τούς συντηρήσουν ή κατά την άλωση (1430) ή μετά τον τρίτο κιόλας χρόνο ΰστερ άπό αυτή, όταν πολλοί ναοί καί μονές έγιναν σπίτια των Τούρκων πού κατέβηκαν άπό τά Γενιτσά, για νά εγκατασταθούν στήν πόλη, ένώ άλλοι ναοί (από έλλειψη κατοίκων ή ιερέων πού είχαν αιχμαλωτιστεί) εγκαταλείπονταν καί κατέρρεαν άπό άμέλεια, «λείψανα μόνον τού πρώτου κάλλους αύτών καί τής θέσεως διέσωζον» καί οί περισσότεροι τόσο γρήγορα κατερειπώθηκαν, ώστε «μηδέ πού ποτ ήσαν γνωρίζεσθαι», όπως λέγει ό ιστορικός τής άλωσης Αναγνώστης, ό όποιος μέ πίκρα προσθέτει ότι «μόνον άπό τούς γεροντότερους κατοίκους ήταν δυνατόν ν ακούσει κανείς ότι εδώ ήταν ό δείνα ναός καί εκεί ό δείνα καί όσες ομορφιές καί χάρες είχε ό καθένας1. "Αν αυτά συνέβαιναν μέσα στή Θεσσαλονίκη, εννοεί κανείς τί ήταν δυνατόν νά γίνει στήν ύ'παιθρο ΰστερ άπό τις τόσες κατά καιρούς μετά τόν 9ο αί. επιδρομές των Βουλγάρων, Νορμανδών, Φράγκων, τού Ιωάννη Γ' Βατάτση ( ), αύτοκράτορα τής Νίκαιας, γιά τήν κατάλυση τού βασιλείου τής Θεσσαλονίκης («έκδρομάς δέ έποίει διά των στρατευμάτων καί τά πέριξ έλήιζεν, καί μάλιστα διά τών Σκυθών πάντα γοΰν λείαν έποίουν»)1 2 κατά τούς έμφύλιους πολέμους μεταξύ Ιωάννη Ε' Παλαιολόγου καί Ιωάννη Καντακουζηνοΰ καί κατά τις λεηλασίες τών Σέρβων καί ιδίως τών Τούρκων κατά τά τέλη τού 14ου αί. Κατά τήν πρώτη μάλιστα πολιορκία τής Θεσσαλονίκης ( ) καί τή βίαιη πρώτη κατάληψή της στά 1391 άπό τόν Βαγιαζίτ Α' ( ) έχουμε ρητή μαρτυρία τού άρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης Συμεών ( ) γιά τήν τύχη τών μονών καί άλλων ίερών ιδρυμάτων πού βρίσκονταν κοντά στήν ακρόπολη, μαρτυρία πού μού τήν έθεσε στή διάθεση ό φίλος συνάδελφος τής Θεολογικής Σχολής κ. Ιωάννης Φουντούλης καί ή όποια προέρχεται άπό ανέκδοτο λόγο τού αρχιεπισκόπου στον "Αγιο Δημήτριο. Εκεί γράφει. «...Τότε μέν οδν καί άμα πλεϊστοιτών ίερών ύπ αύτών κατέπεσον οίκοι...καί έτι όσαι μοναί τή άκροπόλει έγγίζουσαι καί καταπάτημα, φευ, γεγόνασιν ούτοι καί εις έπίχαρμα τοΐς άθέοις»3. Οί λεηλασίες καί οί καταστροφές άπό τούς Τούρκους συνεχίστηκαν καί κατά τή διάρκεια τών ερίδων μεταξύ τών γιών τού Βαγιαζίτ Α', δηλαδή μετά τό 1402, μετά τήν ήττα τού Βαγιαζίτ Α' στή μάχη τής "Αγκυρας. Τότε 1. Βλ. Άπ. Ε. Βακαλοπούλου, Συμβολή είς τήν ιστορίαν τής Θεσσαλονίκης μικρόν μετά τήν άλωσιν αυτής ύπό τών Τούρκων, Άνάτυπον άπό τόν «Γρηγόριον τόν Παλαμάν» 1936, σ Γεώργιος Άκροπολίτης, έκδ. Βόννης, σ. 71. Πρβλ. καί έκδ.heisenberg, στή σειρά Teubner, τ. I, σ. 66, Άπό τήν άνέκδοτη μελέτη τοϋ κ. Ί ω ά ν. Φουντούλη, Τά «Τοπογραφικά» τοϋ Συμεών Θεσσαλονίκης (1410; 1429).

6 6 Άπόστ. Ε. Βακαλόπουλος ό Μουσά, άντίπαλος του άδελφοϋ του Σουλεϊμάν, άλώνισε κυριολεκτικά τή Μακεδονία καί τή Θράκη μεταξύ , έφτασε ώς έξω άπό τή Θεσσαλονίκη, δέν μπόρεσε βέβαια να κάνει τίποτε εναντίον της, άλλά όπως μάς λέγει ή βιογραφία τού δεσπότη τής Σερβίας Stefan Lazarevic, κατέστρεψε τό πόλισμα «Χορτιάτης». Τόν Χορτιάτη τον ονομάζω πόλισμα, γιατί τό σλαβικό κείμενο τόν άναφέρει ώς grad καί ό Γερμανός μεταφραστής του ώς Burg1. Τά τελευταία 10 περίπου χρόνια τής έλεύθερης ζωής τής Θεσσαλονίκης υπό τόν δεσπότη Ανδρόνικο Παλαιολόγο ( ), γιό τού Μανουήλ Β', καί κατόπιν υπό τούς Βενετούς ( ) ήταν χρόνια τραγικά γιά τούς Θεσσαλονικεΐς, πού βρίσκονταν σχεδόν τόν περισσότερο καιρό πολιορκημένοι1 2. "Ολα τά παραπάνω πολεμικά γεγονότα συνοδεύονται, όπως είναι έπόμενο, άπό αναστατώσεις, φόνους, καταστροφές, πυρκαϊές, ερημώσεις πού δυστυχώς σάν «μικρή ιστορία» μέσα στό πλαίσιο των μεγάλων γεγονότων δέν καταγράφονται διεξοδικό καί μένουν συνήθως σκοτεινά καί άγνωστα. "Ετσι όμως έξηγεϊται γιατί τό γραφικό περιβάλλον, ό παράδεισος τής άνατολικά καί δυτικά τής Θεσσαλονίκης περιοχής γρήγορα έξαφανίστηκε: οί κήποι, τά δέντρα καί οί μονές κάηκαν, οί μοναχοί σκορπίστηκαν, αιχμαλωτίστηκαν ή θανατώθηκαν καί πολύ νωρίς οί λόφοι ιδίως ώς τούς πρόποδες τού Χορτιάτη έγιναν φαλακροί καί έρημοι. Τό πρόβλημα τής καταστροφής τού περιβάλλοντος, όπως βλέπουμε, είχε τεθεί πολύ νωρίς στούς άνθρώπους μέ τούς καταστρεπτικούς μεταξύ τών λαών πολέμους, άλλ αυτοί άργησαν νά τό καταλάβουν καί νά τό συνειδοτοποιήσουν. Καί όσα μέρη καλλιεργημένα έμειναν έξω άπό τήν Θεσσαλονίκη θά έγιναν άσφαλώς κτήματα τών Τούρκων. Σήμερα οί λόφοι είναι άναδασωμένοι κυρίως άπό διάφορα είδη πεύκων χάρη στή μεγάλη προσπάθεια πού άνέλαβε ή δασική υπηρεσία μετά τήν άπελευθέρωση τής Μακεδονίας καί ιδίως μετά τό Σέ άρκετά όμως μέρη σώζονται άκόμη πήλινοι υδροσωλήνες, κυρίως κοντά σέ πηγές, καθώς πέτρινα στηρίγματα μονοπατιών, έργα καμωμένα άπό άνθρώπινα χέρια τού παρελθόντος. Πάντως χάθηκαν τά «πρόσοικα» προς τή Θεσσαλονίκη χωριά, πού μνημονεύει ό Έφραίμ3, ή Κρανιά καί ό Ζεμενίκος, πού άναφέρει ό Εύστάθιος: «...Ίουδαίω...καί Άρμενίω, οϋς ή άγχιτέρμων Κρανία καί ό Ζεμενίκος φέρβουσιν»4. 1. Max Braun, Lebensbeschreibung des Despoten Stefan Lazarevic von Konstantin dem Philosophen, Wiesbaden 1958, σ Βλ. Ap. E. Vacalopoulos, History of Thessaloniki, Θεσσαλονίκη σ Έφραίμ, έκδ. Βόννης, σ T a f e 1, Eustathii opuscula, Francofurti ad Moenum 1832, σ. 298,80. Βλ. καί κριτική

7 'Ιστορικές έρευνες έξω άπό τά τείχη τής Θεσσαλονίκης 7 Ή λέξη Ζεμενίκος είναι σλαβική μέ τή ρίζα zem- πού άναφέρεται στή γή, στήν καλλιέργεια καί σημαίνει πέρασμα, κατά τον Χατζή Ίωάννου. Τό περίεργο όμως, άλλα καί το συγκινητικό είναι ότι, αν τά χωριά αύτά έρημώθηκαν καί χάθηκαν άπό τό πρόσωπο τής γής, έμεινε τό οικογενειακό επίθετο Ζεμενίκος, πού σωζόταν ως τά τέλη του περασμένου αιώνα1 ένα ιστορικό άπολίθωμα τού παρελθόντος. Τό όνομα αυτό δέν βρίσκεται σήμερα στό δημοτολόγιο καί στό Μητρώο Άρρένων τού Δήμου Θεσσαλονίκης, όπως σχετικά πληροφορήθηκα. 3. Κατά τή διάρκεια άπειράριθμων άνιχνεύσεων μου στήν περιοχή πού μας άπασχολεΐ, είχα εντοπίσει τά ελάχιστα λείψανα τής μονής Χορταΐτου κοντά στό σημερινό δημοτικό σχολείο τού χωριού Χορτιάτης, τά όποια όμως άλλοτε, πριν άπό ένάμισυ περίπου αιώνα, δηλαδή στις άρχές τού 19ου αί., όταν τά είδε ό Γάλλος περιηγητής Cousinéry, ήταν άκόμη πολύ σημαντικά: «Avant d entrer dans ce village, όπως έγραφε, nous côtoyâmes les ruines d un monastère grec qui doit avoir été considérable; on nous dit que c est aux frais d un empereur de Constantinople qu il avait été construit, et qui depuis longtemps il est abandonné»* 2. 1 Πραγματικά ή μονή, άφιερωμένη στήν «Πάναγνο» Θεοτόκο, σύμφωνα μέ μια σφραγίδα πού σώθηκε3, άναφέρεται σέ μοναστηριακά έγγραφα ώς «βασιλική» μέ πολλά κτήματα, άλλά δέν είναι γνωστό πότε καί άπό ποιόν βασιλιά κτίστηκε. Πάντως υπήρχε καί πριν άπό τόν 13ο αί.4 καί έχουμε άρκετά πιά ιστορικά στοιχεία γιά τή συγγραφή μιας ειδικής μελέτης. Άπό τήν εποχή αυτή σώζεται καί ή εκκλησία τής Μεταμορφώσεως5 στό χωριό, ή όποια άποκαθίσταται στήν άρχική της μορφή μέ τή φροντίδα τής άρχαιολογικής υπηρεσίας. Ή μεγάλη «βασιλική» μονή τού Χορταΐτου θά πρέπει νά είχε άρχίσει νά έρημώνεται καί νά κατερειπώνεται κατά τή διάρκεια των έπιδρομών των Τούρκων κατά τά τέλη τού Μου καί άρχές τού 15ου ai., ιδίως μετά τό 1421, όπότε άνεβαίνει στον τουρκικό θρόνο ό σουλτάνος Μουράτ Β' ( ) καί μαζί του άρχίζει μιά νέα περίοδος κατακτητικής ορμής των Τούρκων. Τό μόνο ίχνος κτίσματος πού διαπίστωσα είναι ένα «υπόλειμμα βυζαντινού τείχους (είκ. 1). έκδοση Stilpon Kyriakidis-Vincenzo Rotolo, La espugnazione di Tessalonica, Palermo 1961, σ Χατζή Ίωάννου, Άστυγραφία Θεσσαλονίκης, σ E. Cousinéry, Voyage dans la Macédoine, Paris 1831, τ. I, σ V. L a u r e n t, Le corpus de sceaux de l empire byzantin, Paris 1965, τ. V μέρ. 2, σ , όπου καί αρκετές πληροφορίες για τή μονή Χορταΐτου. 4. Βλ. σχετικά στοΰ Ά. E. Β α κ α λ ο π ο ύ λ ο υ, Ή παρά τήν Θεσσαλονίκην βυζαντινή μονή τοϋ Χορταΐτου, ΕΕΒΣ 15 (1939) , 284, , όπου καί βιβλιογραφία. 5. Βλ. N. Ν ι κ ο V ά V ο υ, Ή έκκλησία τής Μεταμόρφωσης τοϋ Σωτήρος στό Χορτιάτη, «Κέρνος» (1972) , όπου πληροφορίες καί γιά τό μοναστήρι.

8 Άπόστ. Ε. Βακαλόπουλος Πάντως τον καιρό πού είχε θεμελιωθεί πριν άπό τον τελευταίο μεγάλο πόλεμο τό δημοτικό σχολείο τού χωριού, είχαν βρεθεί καί καταστραφεί λείψανα άπό χριστιανικό ναό μέ ψηφιδωτά δάπεδα, παλαιοχριστιανικών μάλλον χρόνων, όπως νομίζει ό έπιμελητής βυζαντινών αρχαιοτήτων κ. Ε. Τσιγαρίδας. Δέν πρέπει να υπάρξει καμιά αμφιβολία ότι πρόκειται γιά τα υπο- ΕΙκ. 1. ' Υπόλειμμα βυζαντινόν τείχους στον Χορτιάτη λείμματα των ερειπίων πού είδε ό Cousinéry στις αρχές τού περασμένου αίώνα καί είναι πολύ πιθανόν ότι άπό τον ίδιο ναό προέρχονται καί τά άρχιτεκτονικά μέλη πού βρίσκονται διάσπαρτα στήν περιοχή. Ίον Ιούνιο τού 1422 ô Bürak μπέης, ό γιος του Έβρενός, πολιορκεί τή Θεσσαλονίκη καί λεηλατεί τήν Καλαμαρία, δηλαδή τήν περιοχή της άπό τά άνατολικά τείχη ώς τήν Κασσάνδρα1. Ή παραμονή των κατοίκων εξω άπό τά τείχη της γιά τήν καλλιέργεια των κτημάτων τους είναι πολύ επικίνδυνη, άν όχι άδύνατη. Ή άνασφάλεια, ό ύποσιτισμός καί ή πείνα είχαν άναγκάσει χιλιάδες κιόλας φοβισμένους κατοίκους να έγκαταλείψουν τήν πόλη. Τον Σεπτέμβριο τού επομένου χρόνου, τού 1423, ό διοικητής της 1. S. Κ u g e a s, Notizbuch eines Beamten der Metropolis in Thessaloniki aus dem Anfang des XV. Jahrh. BZ 23 ( ) 148.

9 'Ιστορικές έρευνες έξω άπό τα τείχη τής Θεσσαλονίκης 9 Ανδρόνικος Παλαιολόγος καί οί άρχοντές της, για ν άποφύγουν τα δεινά άπό μια βίαιη κατάληψή της άπό τούς Τούρκους, τήν παραδίδουν, όπως είναι γνωστό, στούς Βενετούς μέ τόν όρο νά σεβαστούν τήν κοινοτική τους αύτονομία καί τα προνόμια τού αρχιεπισκόπου καί τής Εκκλησίας. Οί Τούρκοι όμως δεν άνέχονται τήν σφήνα αύτή των Βενετων στον θαλάσσιο μυχό τού Θερμαϊκού καί συνεχώς βρίσκονται σέ προστριβές καί συγκρούσεις μαζί τους. "Έτσι μετά τό θάνατο τού Μανουήλ Β (21 Ιουλίου 1425), ό Μουράτ Β' λεηλατεί τά περίχωρα τής Θεσσαλονίκης καί άργότερα, τέλη τού 1425 ή άρχές τού 1426, δέχεται νά σταματήσει τις εχθροπραξίες μέ τόν ορο ό νέος βασιλιάς τού Βυζαντίου Ιωάννης Η' ( ) νά τού παραχωρήση τή Βάρνα, τις περιοχές τού Στρυμόνα καί τής Λαμίας1. Επομένως μετά τό 1421 πρέπει ή περιοχή έξω άπό τά τείχη τής Θεσσαλονίκης νά έπεσε στα χέρια των Τούρκων. Τό ότι τό συμπέρασμά μου αύτό είναι απόλυτα θετικό φαίνεται άπό τήν έντολή πού δίνει ή βενετική γερουσία τόν Απρίλιο τού 1424 στον προνοητή τής Θεσσαλονίκης Sancto Veder καί στον Βενετό ναύαρχο στό Αιγαίο νά φροντίσουν νά κλείσουν ειρήνη μέ τούς Τούρκους καί τούς εξουσιοδοτεί νά δαπανήσουν ώς δουκάτα μέ τόν όρο καί αυτό είναι τό σημαντικό νά πάρουν τό κάστρο τού Χορτιάτη καί τά χωριουδάκια πού έξαρτωνται άπ αύτό, γιατί ή κατάληψη τού Χορτιάτη θά ισχυροποιούσε πολύ τήν άμυνα τής Θεσσαλονίκης. 'Η ειρήνη όμως δέν κλείστηκε καί έτσι ή περιοχή τού Χορτιάτη θά έμεινε στά χέρια των Τούρκων1 2. Τά γύρω άπό τό κάστρο τού Χορτιάτη χωριά δυστυχώς δέν κατονομάζονται. Τό τί έγινε όμως στήν περιοχή τού Χορτιάτη, καί κυρίως στό μοναστήρι τής «Πανάγνου Θεοτόκου» κατά τήν διάρκεια των τελευταίων αυτών επιδρομών των Τούρκων μέ άρχηγό τόν άγνωστο άπό άλλες πηγές «Παζαρλή» μάς τό άφηγεϊται μέ πολλή ζωντάνεια καί πάλι ό αρχιεπίσκοπος Συμεών σ ένα άλλο άπόσπασμα τού εγκωμίου του στον "Αγιο Δημήτριο (καί αύτό μοΰ τό παραχώρησε ό συνάδελφος κ. Φουντούλης), πού τό παραθέτω γιάνάσυμπληρώσω τήν εικόνα τής καταστροφής τής περιοχής. «...Καταφρονητικούς, γράφει, χρήσασθαι τω τής Θεοτόκου αγνής εν τω Χορταΐτη θείω ναω... Τήν μεν ιερόν εκείνην τοϋ Χορταΐτον μονήν έρημον άποδείξας τών ενοικούντων εν αύτή ον μόνον εσωθεν μοναστών, άλλα και τών εξω πιστών... τά τής μονής δέ άφήρπασε καί ταύτην ερήμωσε, καταγώγιον καθ όλου 1. Βλ. Άπ. Ε. Βακαλοπούλου, 'Ιστορία τοϋ Ν. Έλληνισμοϋ, Θεσσαλονίκη2 1976, τ. I, σ Κ ω ν. Δ. Μέρτζιου, Μνημεία Μακεδονικής ιστορίας, Θεσσαλονίκη 1947, σ. 45. F r. T h i r i e t, Regestes de délibérations du sénat de Venise concernant la Romanie, Paris 1959, τ. 2 ( ), σ. 216.

10 10 Άπόστ. Ε. Βακαλόπουλος ποιησάμενος ασεβών, ώς καί τον άγιον νεών καταπάτημα τούτων γενέσθαι καί έξουδένωμα καί των ναρθήκων εντός τούς ίππους ίστάν εις υβριν Θεοϋ»1. Ύστερ άπό τήν πληροφορία αυτή έρχεται μιά νέα άλλη, απλή καί σύντομη, πού χύνει καί αύτή άρκετό φως στήν υπόθεση, πληροφορία θετική πού βγαίνει άπό τά τουρκικά αρχεία: είναι μιά σύντομη καταγραφή πού βρίσκεται στο κτηματολόγιο τών τιμαρίων των περιοχών Άβρέτ Χισάρ καί Θεσσαλονίκης, πιθανόν τών ετών ( ) πού δημοσιεύτηκε άπό τή Βουλγαρική Ακαδημία τών Επιστημών στον 13ο τόμο τών «Τουρκικών πηγών τής βουλγαρικής ιστορίας». Εκεί στή σ. 429 άναφέρονται τά εξής «Μοναστήρι Χορτιάτης. Κατέχεται άπό τούς γιούς τού άπιστου (κιαφίρ) Χαμζά κατά μεταβίβαση τού πατέρα τους. Τούς ανήκει μέ διαταγή τού Hüdavendigâr (Χουταβεντικιάρ)12. Τί σημαίνουν όλ αυτά; "Οτι τό μοναστήρι τού Χορταΐτου καί τά κτήματά του μαζί μέ τούς χωρικούς, τούς δουλοπαροίκους, έγιναν τιμάριο τού Χαμζά, πού ήταν χριστιανός άλλοτε, άλλα τώρα έξισλαμισμένος. Τό τιμάριο τό κατείχε ό Χαμζά μέ διαταγή τού Hüdanvendigâr, δηλαδή τού σουλτάνου Μουράτ Β'. Τό έπίθετο Hüdavendigâr (=κύριος, δεσπότης) είναι κυρίως τού Μουράτ Α' ( ), άλλ αποδίδεται καί στον Όρχάν ( ) καί στον Μουράτ B' ( )3. Εδώ εννοείται χωρίς αμφιβολία ό Μουράτ Β'. Αργότερα στά χρόνια είχε περάσει στήν κατοχή τών γιών του. Ποιος ήταν αυτός ό Χαμζά; Καί γιατί παραχώρησε ό σουλτάνος σ έναν άπιστο τό μοναστήρι; "Αγνωστες λεπτομέρειες. Τή μόνη θετική απάντηση πού μπορούμε νά δώσουμε είναι ότι ό Χαμζά θ άπέκτησε τό τιμάριό του μέ τις ύπηρεσίες πού πρόσφερε στον τουρκικό στρατό. Πιθανόν νά ήταν καί ένας τοπικός βυζαντινός στρατιωτικός προνοιάριος, πού δέν άντιστάθηκε έναντίον τών Τούρκων καί δέχθηκε τήν τουρκική εξουσία, όπως καί τόσοι άλλοι στρατιωτικοί τής Βαλκανικής, καί γι αμοιβή του αναγνωρίστηκε ώς χριστιανός σπαχής. Τί άπέγινε έπειτα τό μοναστήρι αύτό; Ό Τούρκος περιηγητής Έβλιά 1. Ή μετάφραση τοϋ χωρίου αύτοϋ έχει ώς έξής:«ό Τούρκος αυτός αρχηγός κράτησε ύβριστική στάση απέναντι της μονής τής άγνής Θεοτόκου, γιατί όχι μόνο τήν έρήμωσε άπό τούς μοναχούς πού ένοικούσαν, αλλά καί άπό τούς πιστούς πού βρίσκονταν απ' εξω... Άρπαξε τά πράγματα τής μονής καί τήν έρήμωσεκαί τήν έκαμε καταγώγιο ασεβών μέ άποτέλεσμα νά καταπατηθεί καί καταστραφεΐ ό ιερός ναός καί τά άλογα τών Τούρκων νά σταβλίζωνται στούς νάρθηκες». 2. Τουρκικές πηγές για τή βουλγαρική ιστορία (βουλγ.), Σόφια 1966, τ. 13, σ Τήν ύπόδειξη τής είδησης τήν όφείλω στόν παλιό μαθητή μου καί διευθυντή τώρα τοϋ 'Ιστορικού Αρχείου Μακεδονίας κ. Β. Δημητριάδη. 3. Βλ. A. D. A 1 d e r s o n, The Structure of the Ottoman Dynasty, Oxford 1956, σ. 116,

11 Ιστορικές έρευνες έξω από τά τείχη τής Θεσσαλονίκης 11 Τσελεμπή, πού πέρασε δύο καί πλέον αιώνες αργότερα, δέν μιλεΐ καθόλου γι αύτό, άλλά γιά ενα προσκύνημα τού σεΐχη Χορτάτζ σέ μιά γωνιά τού ψηλού βουνού, ή όποία μοιάζει μέ παραδεισένιο κήπο. Στό κτίσμα αύτό, πού πιθανόν νά βρισκόταν στόν χώρο τού παλιού μεγάλου βυζαντινού μοναστηριού, «τελείται πάντοτε, γράφει, λατρεία καί προσευχή, τήν μέν ήμέραν έν νηστεία, τήν δέ νύκτα εν ορθοστασία». Πολύ υποπτεύομαι ότι σεΐχης, δηλαδή άγιος μέ τέτοιο όνομα, δέν υπήρχε (γιατί κάτω άπό τήν όνομασία αύτή ύπόκειται τό βυζαντινό όνομα Χορταΐτης) καί ότι, αν υπήρχε κάτι, θά ήταν ό τάφος κάποιου μουσουλμάνου δερβίση. Ακόμη ό Έβλιά γράφει ότι στούς πρόποδες τού βουνού υπάρχει τό χωριό Χορτιάτης άποτελούμενο άπό 100 χριστιανικά σπίτια1. Σήμερα έπάνω στό βουνό, Ν των σημερινών έγκαταστάσεων radar, βρίσκονται τά ερείπια τού Μπουναρλί, ενός τουρκικού χωριού καί τά ίχνη νεκροταφείου. Οί κάτοικοι τού Μπουναρλί, απόγονοι ασφαλώς Γιουρούκων πού έφυγαν τό 1924 μέ τήν ανταλλαγή των έλληνοτουρκικων πληθυσμών, ήταν κτηνοτρόφοι καί κουβαλούσαν κάθε Κυριακή στό παζάρι τού χωριού τά διάφορα προϊόντα τους, σφακτά, βούτυρο, πατάτες κ.λ. Τό Μπουναρλί (τουρκ. Pinarli=rônoç μέ πολλές πηγές) εχει καί σήμερα πολλά νερά. Ή μόνη γραπτή ελληνική μαρτυρία πού βρήκα γιά τόν Χορτιάτη στά χρόνια τής τουρκοκρατίας είναι πολύ μεταγενέστερη, μιά «ενθύμηση» τής 6 Μαΐου 1767, σ ενα εκκλησιαστικό βιβλίο στήν έκκλησία τού 'Αγ. Γεωργίου τού χωριού: έτος 1767 μν Μαήου-6 εφιγιν το χοριον όλου άπου το χρέος, και βαρε a δοσίματα, και πίησαν ο κόσμος σταχορηα-άπαντα άνηξαν και τά χάρτηα1 2 κα'ι γονν ταχαρατζουχάρτια - μαήου και τότης. εκηνιν. τιν19 χρονιά 1. Βλ. Νικηφ. Μοσχοπούλου, Ή Ελλάς κατά τόν Έβλιά Τσελεμπή, ΕΕΒΣ 16 (1940) 362. Μισόν αιώνα καί πλέον νωρίτερα, στά 1591, άναφέρεται ό Χορτιάτης ρητά στό ήμερολόγιο τοο Βενετοϋ Gabriele Cavazza, πού συνόδευε ώς γραμματικός τόν εύγενή Lorenzo Bernardo πού πήγαινε στήν Κωνσταντινούπολη ώς έκτακτος απεσταλμένος τής Βενετίας. Κατά τά τέλη Μαΐου, όπότε βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη, μιλώντας γιά τήν ύδρευσή της γράφει ότι τό πόσιμο νερό της έρχεται μέ σωλήνες άπό τό χωριό Cortacchi πού απέχει 6-7 μίλια καί βρίσκεται στά ριζά ένός βουνού (Μ έ ρ τ ζ ι ο υ, Μνημεία, σ ). 2. Χάρτηα=χάρτσια (τουρκ. λέξη hare)=φόρος.

12 12 Άποστ. Ε. Βακαλόπουλος αποταν έφιγι το (χο)οίον έγιναν μιρημέτηα.1 πεοισα: ης στιν χόρα απον τονς αγάόις. όλους, καί χάλασαν και τον μοκαατά1 2 δια ταχαρατζια μας και τα πηγαμι. παρακιντε' χισαπί3 γροσια-8 και ρούπι ης στιν χόρα μας' απότα σιμαζόχθικαν. και πέρασαν με. ης στα χοριαν. μερες περισές' σαράντα σοστες και μετά τις σαράντα, και ηστιρα. πάλη' σιμαζο χθίκανμε. και περασαμε. ζοην χαρισαμενι. Τό βραχύ αυτό χρονικό μιλεΐ πολύ καθαρά για χρέη καί βαρείς φόρους πού είχαν ώς άποτέλεσμα να σκορπιστούν οί Χορτιατινοί σε διάφορα χωριά καί νά έρημωθεΐ τό χωριό. ΤΗταν δηλαδή ενα είδος παθητικής αντίστασης των κατοίκων στις φορολογικές καταπιέσεις καί έτσι ματαιώθηκε ή πληρωμή των φόρων. Τότε οι αγάδες πού είχαν μισθώσει τή φορολογική περιφέρεια, επειδή δέν βρήκαν κανένα στο χωριό, γιά νά είσπράξουν τά δσα είχαν καταλογίσει στούς κατοίκους, αναγκάστηκαν νά κάνουν αρκετές αναθεωρήσεις (διορθώσεις, τουρκ. meramet). Έτσι οί Χορτιατινοί έπεσαν στήν έλαφρά φορολογία πού έβαζαν στούς σκορπισμένους κατοίκους, στήν κατηγορία των perakende, των παρακεντέδων, όπως τούς έλεγαν στή γλώσσα μας, δηλαδή πλήρωσαν «8 γρόσια καί ρούπι», 8 δηλαδή γρόσια καί τίποτε παραπάνω. Ό διασκορπισμός των χωρικών βάσταξε συνολικά 40 μέρες, αλλά επιασε τόπο καί τό άποτέλεσμα ήταν θετικό: «καί περάσαμε ζωήν χαρισάμενη», λέγει ή «ενθύμηση», ή πιό εύχάριστη νότα μέσα στήν όλη περιπέτεια των κατοίκων. 4. Ό ιστορικός τής άλωσης τής Θεσσαλονίκης Αναγνώστης μνημονεύει καί άλλη μονή Χορταΐτου έξω άπό τή Θεσσαλονίκη. Συγκεκριμένα στο κείμενό του μιλώντας γιά τήν πολιορκία της άπό τούς Τούρκους γράφει ότι ό σουλτάνος Μουράτ Β' επιασε εκείνο τό μέρος του άνατολικοϋ τείχους πού εκτείνεται άπό τό Τριγώνιο ώς τή Μονή Χορταΐτου δηλαδή, άπό τον πύργο άπ όπου ρίχνονται τώρα οί γιορταστικές κανονιές ώς τήν κορυφή τού ανατολικού τείχους, ώς έξω άπό τήν άκρόπολη, άπέναντι άπό τις φυλακές των βαρυποινιτών. Ό Tafrali νομίζοντας ότι πρόκειται γιά τή γνωστή μονή Χορταΐτου, τού ομώνυμου βουνού, γράφει ότι ό Μουράτ Β', ώς προς 1. Μιρημετηα=μεριμέτια (m eram et)=δ ιό ρθωση. 2. Μουκαατά (mukataa) =φορολογική περιφέρεια πού έκμισθώνεται. 3. Παρακιντέ χισαπί (perakende (άραβ. λέξη) hisabi=koyapiaapôç τίδν σκορπισμένων χωρικόν.

13 'Ιστορικές έρευνες έξω άπό τα τείχη τής Θεσσαλονίκης 13 τό ανατολικό μέρος, έξέτεινε τα στρατεύματά τουώς τούς πρόποδεςτοϋ βουνού1. Αυτό όμως είναι όχι μόνο απίθανο, αλλά καί κωμικό. Τότε τί συμβαίνει; Έχουμε λοιπόν δυό μονές Χορταΐτου, μιά στό ομώνυμο βουνό καί μια εξω άπό τήν ακρόπολη τής Θεσσαλονίκης; Τό πρόβλημα μας τό λύνει ό Ρώσος περιηγητής Ιγνάτιος από τό Σμολένσκ, πού έπισκέφθηκε τήν πόλη μας στα 1405, δηλαδή 18 χρόνια πριν άπό τήν άλωσή της, καθώς καί ορισμένες μονές καί ναούς, ανάμεσα στούς όποιους άναφέρει καί τό «μετόχι, τής μονής Χορταΐτου»1 2. Επομένως ή εξω άπό τα τείχη τής Θεσσαλονίκης ήταν μετόχι. Μένει όμως νά λυθεί ό τελευταίος γρίφος: Πώς ένας κάτοικος καί ιστορικός τής πόλης, όπως ό Αναγνώστης, πέφτει στό χοντρό λάθος ν αναφέρει τό μετόχι Χορταΐτου εξω άπό τή Θεσσαλονίκη ώς μονή; Καί όμως ό Αναγνώστης πρέπει νά είναι καί είναι πράγματι άκριβέστατος. Ή λύση του προβλήματος είναι τώρα απλή, αν θυμηθούμε τά όσα είχε πάθει ή μονή Χορταΐτου τού ομώνυμου βουνού: άπό τό 1422 καί έξής οί Τούρκοι τήν είχαν διαρπάσει καί έρημώσει καί τούς νάρθηκές της τούς είχαν μεταβάλει σέ στάβλους. Επομένως είναι πολύ λογικό νά σκεφθοΰμε ότι οί μοναχοί κατέφυγαν στό μετόχι της εξω άπό τά τείχη τής Θεσσαλονίκης, τό μετέβαλαν σέ μονή καί έκεΐ έξακολούθησαν τόν ασκητικό τους βίο. Άνιχνεύοντας τόν τόπο αυτόν έξω άπό τήν άκρόπολη, στις παραμονές τού δεύτερου μεγάλου πολέμου, βρέθηκα στή θέση ακριβώς πού όνομαζόταν άπό τούς παλιούς Θεσσαλονικεΐς «Χίλια Δένδρα», έπειδή άλλοτε, φαίνεται ότι υπήρχε δάσος άπό πάρα πολλά δένδρα (είκ. 2). Άπό χρόνια όμως τώρα, ίσως επάνω άπό 30, έπειδή τά δένδρα τής θέσης αύτής μετριούνταν στά δάκτυλα τών δύο χεριών, ή ονομασία αύτή είχε μεταπηδήσει στό λεγόμενο δάσος Σέϊχ Σοΰ. Στή σχετική μελέτη μου είχα άποδείξει ότι τό μετόχι αύτό είχε μετατραπεί κατά τή διάρκεια τής τουρκοκρατίας σέ τεκέ δερβίσηδων, πού βρισκόταν επάνω στον τάφο ενός μωαμεθανού άγιου, τού Γκιούλ μπαμπά, επάνω στον όποιο τις νύχτες άναβαν κεριά, καί προσεύχονταν ώς τόν Β' παγκόσμιο πόλεμο περαστικοί μουσουλμάνοι3 (είκ. 3). Αγνοώ τόν βίο καί τήν πολιτεία τού μουσουλμάνου αύτοΰ άγιου. Στήν περιοχή τού τάφου, επάνω στό δρόμο υπήρχε βρύση, όπου κατέληγαν σωλήνες προερχόμενοι ασφαλώς άπό τό νερό τών γύρω βουνών, καί σώζονταν θραύσματα μαρμάρων καί βυζαντινής έπιγραφής. Τσως μιά αρχαιολογική άνασκαφή στον τόπο έκεΐνον θά βοηθούσε στή συναγωγή όρισμένων συμπερασμάτων. 1. Ο. Tafral i, Topographie de Thessalonique, Paris 1913, σ B. de K h i t r ο V o, Itinéraires russes en Orient, Genève 1889, τ. I, σ Άι B α κ α λ ο π ο ύ λ ο υ, Ή παρά τήν Θεσσαλονίκην βυζαντινή μονή τοο Χορταΐτου, ΕΕΒΣ 15 (1939) 286.

14 14 Άπόστ. Ε. Βακαλόπουλος ΕΙκ. 2. Χίλια Δένδρα, εξω ornò το 'Επταπνργιο, δπως -ήταν πριν άπό τα 1939 Είκ. 3. Τάφος τον Γκιούλ μπαμπά εξω άπό τις φυλακές τοϋ Έπταπνργίον, όπως ήταν πριν άπό τά 1939

15 Ιστορικές έρευνες έξω από τα τείχη τής Θεσσαλονίκης 15 "Ενα άλλο μοναστήρι καί όχι μετόχι άναφέρεται στο κατάστιχο 270, φύλλο 245, τοϋ Archivio Segreto Vaticano. Lettere di Eugenio IV, με την πληροφορία δτι βρισκόταν κάτω από τά τείχη τής Θεσσαλονίκης (infra moenia dictae civitatis). Απ έξω όμως ή άπό μέσα; Δέν καθορίζεται καί έπομένως δέν μπορούμε νά είμαστε βέβαιοι γιά τή θέση, άλλά κλίνω νά δεχθώ ότι ήταν εξω άπό τά τείχη, όπως καί ή μονή Χορταΐτου, αν μάλιστα θυμηθούμε ότι υπήρχαν «μοναί τή άκροπόλει έγγίζουσαι», όπως είδαμε ότι αναφέρει ό τελευταίος βυζαντινός άρχιεπίσκοπός της Συμεών. Συγκεκριμένα στό κατάστιχο γίνεται λόγος γιά 14 αιχμαλώτους μοναχούς τού μοναστηριού αυτού κατά τήν τελευταία άλωση τής Θεσσαλονίκης στά 1430, γιά τήν απελευθέρωση των οποίων απαιτούνταν χρυσά φλορίνια. Χάρτης πού δείχνει την περιοχή εξω άπό την ακρόπολη τής Θεσσαλονίκης με τούς δρόμους πού περιβάλλουν το ύψωμα Καρά Τεπέ Ό πάπας Εύγένιος Δ' μέ εγκύκλιό του καλοΰσε τούς πιστούς μέ ανταμοιβή τήν άφεση των άμαρτιών τους νά συνεισφέρουν κατά δύναμη γιά τή συγκέντρωση τού ποσού αύτου. Ό Κωνστ. Δ. Μέρτζιος πού ανακάλυψε τήν είδηση θεωρεί ότι οί μοναχοί άνήκαν στό μοναστήρι τοϋ 'Αγ. Βασιλείου καί παρατηρεί ότι αύτό δέν μνημονεύεται στον κατάλογο των εξαφανισμένων μονών, πού είχε δημοσιεύσει ô Ο. Tafrali στήν Topographie de Thessalonique, καί έπομένως νομίζει ότι άνακαλύπτει ενα νέο άγνωστο μοναστήρι1. "Ισως όμως σφάλλει, γιατί όλοι οί δυτικοί κατατάσσουν τούς ορθόδοξους μοναχούς στό τάγμα τού 'Αγ. Βασιλείου καί πιθανόν τό όνομα τής μονής νά ήταν άλλο. 5. Προχωρώντας βορειότερα τού μετοχιού τής μονής Χορταΐτου καί ακολουθώντας αντίστροφα (βλ. χάρτη) τό υδραγωγείο Χορτιάτη καί μιά μικρή χαράδρα φθάνουμε στούς πρόποδες τού λόφου Καρά Τεπέ, στούς 1. Μέρτζιου, Μνημεία τής Μακεδονικής ιστορίας, Θεσσαλονίκη 1947, σ. 94.

16 16 Άπόστ. Ε. Βακαλόπουλος οποίους πάντοτε φαίνεται καλλιεργούνταν μικρές λωρίδες γης (βλ. είκ. 4). Εκεί υπήρχε καί υπάρχει ώς σήμερα άνεξάντλητη πηγή νεροϋ. Τώρα ό ακαλαίσθητος Ιδιοκτήτης τή σκέπασε μέ χώμα καί προς τον δρόμο, ό που άλλοτε υπήρχαν θεμέλια τουρκικής βρύσης, έχει κατασκευασθή τσιμεντένιος τοίχος μέ βρύση πού εξακολουθεί να δροσίζει τον διαβάτη. Στή θέση αύτή είχα εντοπίσει τό βυζαντινό τοπωνύμιο «Κήπος τοϋ Πρόβατα», πού μνημονεύεται από τον Γεώργιο Άκροπολίτη, όταν έξιστορεϊ τήν προέλαση τού αύτοκράτορα τής Νίκαιας Ιωάννη Γ' Βατάτση ( ) προς Είκ. 4. 'Η περιοχή τής βυζαντινής βρύσης ατούς πρόποδες τοϋ Καρά Τεπε στα 1947, πριν άπό τήν αναδάσωσή της τή Θεσσαλονίκη καί τή στρατοπέδευσή του έξω άπ αυτήν. Ή πρωταρχική πηγή (βλ. είκ. 5), άθέατη τώρα σάν καταχωσμένη μέσα στή γή, προστατεύεται άπό ένα μικρό ήμικυκλικό τόξο, καμωμένο μέ σχιστολιθικές πέτρες πού βρίσκονται άφθονες στήν περιοχή καί μέ καμαρωτή στέγη, κάμπτεται προς τό έσωτερικό της μέ βαθμιαία κλίση καί μεταβάλλεται σέ τοίχωμα πού βυθιζόταν στό νερό τής πηγής1. Τό βυζαντινό αγροτικό αύτό κτίσμα ανήκε άραγε σέ ιδιωτικό κτήμα, όπως μάς κάνει νά ύποθέσουμε τό τοπωνύμιο «Κήπος τοϋ Πρόβατά», ή είχε προσαρτηθεΐ τελικά σέ μοναστήρι, σ ένα άπ αύτά πού περιτριγύριζαν τήν Θεσσαλονίκη; Κανείς δέν μπορεί ν άποφανθεϊ γιά τό ενα ή τό άλλο. Πάντως κατ άρχήν τό όνομα «Προβατάς» 1. Άπ. Ε. Βακαλοπούλου, Προσδιορισμός τοΰ βυζαντινού τοπωνυμίου «Κήπος τοϋ Πρόβατά» τής περιοχής Θεσσαλονίκης, «Άθηνα» 53 (1949) Κακώς ό Μ ι χ. Χατζή Ίωάννου, Άστυγραφία Θεσσαλονίκης, σ. 49, τοποθετεί τόν «Κήπον τοϋ Πρόβατα» στα «Χίλια Δένδρα».

17 'Ιστορικές έρευνες έξω από τα τείχη τής Θεσσαλονίκης 17 μας οδηγεί σέ κύριο ποιμνίων, έπομένως σέ πλούσιο κτηνοτρόφο μέ στάνες εξω άπό τή Θεσσαλονίκη. Καί τέτοιες, φαίνεται, θά ύπήρχαν παράλληλα προς τά μοναστήρια, όπως καί τώρα ύπάρχουν ορισμένες A τής Θεσσαλονίκης. Είκ. 5. 'Η βυζαντινή πηγή στους πρόποδες τον Καρά Τεπέ πριν άπό τήν κατάχωσή της "Ενα άλλο παρόμοιο άκριβώς βυζαντινό άγροτικό κτίσμα πού περιέβαλλε μιά άλλη πηγή (βλ. είκ. 6) μέ εύχάριστο νερό άνακάλυψα ΒΑ, μέσα σέ μιά άλλη βαθύτερη καί ομορφότερη χαράδρα (βλ. είκ. 7), πού εκτείνεται άπό τήν άλλη πλευρά τού λόφου Καρά Τεπέ (βλ. είκ. 8), κάτω άπό τό νέο ξενοδοχείο «Φιλίππειον» (είκ. 9). Οί κατασκευαστές μάλιστα τού ξενοδοχείου πήραν τό νερό άπό τήν πηγή αυτή καί κατέστρεψαν βανδαλικά τό μεγαλύτερο μέρος τού ύδραυλικού αυτού έργου, ώστε νά μή είμαστε σήμερα σέ θέση νά τό άναπαραστήσουμε. Σέ ποιο κτήμα ή μοναστήρι άνήκε άραγε ή πηγή αυτή; Καί αυτό είναι άγνωστο καί θά μείνει ίσως μυστήριο. Ή περιοχή λοιπόν A τής Θεσσαλονίκης είχε γίνει νωρίς έρημη. Κάπου κάπου βρίσκονται θεμέλια ή γκρεμισμένοι τοίχοι αγροτικών Καλυβιών, πού είναι μάλλον κτίσματα τής τουρκοκρατίας ή τό πολύ νά έχουν θεμέλια βυζαντινά (βλ. είκ. 10). Επάνω στον λόφο Καρά Τεπέ, λίγο πριν άπό τό ξενοδοχείο «Φιλίππειον», υπήρχε ένας μικρός οικισμός ή μιά κωμόπολη, τής οποίας τά όρια διαγράφονται άπό τά σωζόμενα ως τώρα λείψανα των κτισμάτων της πού διακρίνονται καθαρά (είκ. 11, είκ. 12). Ή θέση της επάνω στον λόφο ήταν οχυρή καί ή θέα της προς τή Θεσσαλονίκη καί προς τόν μυχό τού Θερμαΐ- 2

18 18 Άποστ. Ε. Βακαλόπουλος Είκ. 6. Βυζαντινή πηγή μέσα σε χαράδρα κάτω άπό το ξενοδοχείο «Φιλίππειον» Είκ. 7. Ενα μέρος τής χαράδρας κάτω άπό την καλύβα τοϋ ΣΕΟ (Συλλόγου 'Ελλήνων Ορειβατών), ή οποία οδηγεί στη βυζαντινή πηγή

19 'Ιστορικές έρευνες έξω από τά τείχη τής Θεσσαλονίκης 19 ΕΙκ. 8. 'Ο λόφος τον Καρά Τεπέ ιδωμένος όσιό το «Φιλίππειον» ΕΙκ. 9. Το ξενοδοχείο «Φιλίππειον» και εμπρός τον άκριβώς ή βλάστηση, δπον ή χαράδρα με τη βυζαντινή πηγή ΕΙκ. 10. 'Υπολείμματα παλιών κτιαμάτων τής τουρκοκρατίας επάνω σε λόφο εξω άπο τη Θεσσαλονίκη

20 20 Άπόστ. Ε. Βακαλόπουλος Είκ. 11. Λείψανα παλιόν χτίσματος επάνω στον λόφο τον Καρά Τεπέ. Αριστερά είναι τσιμεντένια κολόνα, ορόσημο ΕΙκ. 12. Άλλα λείψανα χτίσματος επάνω στον λόφο τον Καρά Τεπέ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

H ιστορία του κάστρου της Πάτρας

H ιστορία του κάστρου της Πάτρας H ιστορία του κάστρου της Πάτρας Από την Αρχαιότητα μέχρι την Α' περίοδο Τουρκοκρατίας Μία εργασία της ομάδας Γ (Αβούρης Ε, Γεωργίου Ν, Καρατζιάς Γ, Παπατρέχας Ι) Το κάστρο βρίσκεται στα νότια της Ελλάδας,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης 1ης Διαδρομής Μονή Βαλτάδων Ναός Οσίου Δαυίδ Βυζαντινό Λουτρό Ναός Αγίου Νικολάου (Ορφανού) Ναός Αγίου Παντελεήμονα Ναός Σωτήρως Χριστός Ροτόντα Παλιά Πόλη,Κάστρα 2ης

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΜΑΣ POWER RANGERS Δήμητρα Κίμογλου Μυρτώ Κώστα Θανάσης Πάσσαρης Οδυσσέας Κοντοπούλης 1. Χάρτης τη Πόλης της Θεσσαλονίκης 2. Ο Ναός της Αχειροποίητου

Διαβάστε περισσότερα

Η ύδρευση της Θεσσαλονίκης σε ταχυδρομικά δελτάρια του 20 ου αι.

Η ύδρευση της Θεσσαλονίκης σε ταχυδρομικά δελτάρια του 20 ου αι. Η ύδρευση της Θεσσαλονίκης σε ταχυδρομικά δελτάρια του 20 ου αι. Η Θεσσαλονίκη υδρευόταν κυρίως από τις πηγές στο Χορτιάτη, το Ρετζίκι και τη Σταυρούπολη. Μέσα στην πόλη υπήρχαν επίσης πηγάδια, δεξαμενές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ

Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Η ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ Οι βυζαντινοί ήταν καλά πληροφορημένοι για τις γειτονικές χώρες από δικούς τους ανθρώπους. Όταν έφταναν επισκέπτες, έμποροι, μισθοφόροι ή στρατιωτικοί φυγάδες, ή ακόμα κρατικές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΟΦΙΑΣ

ΙΕΡΟΣ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΟΦΙΑΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΙΕΡΟΣ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΟΦΙΑΣ Εργασία του μαθητή: Μαγγιώρου

Διαβάστε περισσότερα

Ο οικισμός του Σουλίου έχει ανακηρυχθεί διατηρητέος και κατοικούν εκεί λίγες οικογένειες κτηνοτρόφων.

Ο οικισμός του Σουλίου έχει ανακηρυχθεί διατηρητέος και κατοικούν εκεί λίγες οικογένειες κτηνοτρόφων. ΤΟ ΣΟΥΛΙ ΣΗΜΕΡΑ Σήμερα η κοινότητα Σουλίου είναι ο τέταρτος σε έκταση Οργανισμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης του Ν. Θεσπρωτίας (93.230 στρέμματα). Έχει πληθυσμό λιγότερο από 1.000 κατοίκους, καθώς η ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 1: Θεσσαλονίκη: Ιστορικά και Πολιτισµικά Χαρακτηριστικά Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #4: Για αρχάριους Οι Σταυροφορίες Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία

Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία Ομάδα «Αναποφάσιστοι» : Αθανασοπούλου Ναταλία, Μανωλίδου Εβίτα, Μήτση Βασιλική, Στέφα Αναστασία Βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Λακωνίας. Το όνομα «Μονεμβασιά» προέρχεται από τις λέξεις «Μόνη Έμβασις»

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Τα Μετέωρα είναι ένα σύμπλεγμα από τεράστιους σκοτεινόχρωμους βράχους από ψαμμίτη οι οποίοι υψώνονται έξω από την Καλαμπάκα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Ο Λάζαρος ήταν στενός φίλος του Χριστού. Κατοικούσε στη Βηθανία, 3 χλμ. περίπου ανατολικά της Ιερουσαλήμ και οι αδελφές του Μάρθα και Μαρία φιλοξένησαν

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Θρύλοι και παραδόσεις για την Παναγία από την κωμόπολη Ριζοκαρπάσου

Θρύλοι και παραδόσεις για την Παναγία από την κωμόπολη Ριζοκαρπάσου Θρύλοι και παραδόσεις για την Παναγία από την κωμόπολη Ριζοκαρπάσου 29/08/2016 Γράφει η Νάσα Παταπίου Η κωμόπολη Ριζοκαρπάσου, μέσα και γύρω από αυτήν, είναι διάσπαρτη από αγιολογικά τοπωνύμια, αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης

Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης Βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης Η 1η διαδρομή που ακολουθήσαμε 2η Όσιος Δαβίδ Μονή Βλατάδων Κάστρα Άγιος Νικόλαος Ορφανός Ναός του Σωτήρος Ροτόντα Άγιος Παντελέημονας Μονή Βλατάδων H Μονή Βλατάδων ή

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ Ν. ΠΕΛΛΑΣ

ΙΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ Ν. ΠΕΛΛΑΣ ΙΕΡΟΙ ΝΑΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ Ν. ΠΕΛΛΑΣ Εξωκλήσι Ζωοδόχου Πηγής Νέα Ζωή Μέλη Ομάδας Αναγνώστου Χριστίνα Μπίτζου Φωτεινή Ουγγρίνου Εφροσύνη Τσανακτσίδου Μαρία-Ελένη Ιστορικά Στοιχεία Το εξωκλήσι της

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ

Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Αλέξανδρος Νικολάου, ΒΠΠΓ Στην αρχαϊκή εποχή εικάζεται ότι υπήρχε κάποιο είδος θεατρικής κατασκευής στο χώρο που βρίσκονται τα σημερινά ευρήματα του θεάτρου, ενώ στα κλασσικά χρόνια υπήρχε σίγουρα κάποια

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Ο δρόμος του αλατιού

Ο δρόμος του αλατιού Ο δρόμος του αλατιού Το Μέγα γεφύρι, βρισκόταν πάνω από τον Μέγδοβα, στα όρια Ευρυτανίας και Καρδίτσας, στη περιοχή Κοκκινέϊκα.. Πάνω από την Μαυρομμάτα όπου υπήρχε το γεφύρι της Κότσιτας, ήταν το μοναδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος

Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας. Φοίβος Αργυρόπουλος Χώροι θέασης και ακρόασης της αρχαίας Ελευσίνας Φοίβος Αργυρόπουλος ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΕΥΣΙΝΑ Πανίερο έγινε το Θριάσιο πεδίο από τη στιγμή που η θεά Δήμητρα θέλησε να εκφράσει την ευγνωμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Η ανασκαφή της Καλαυρείας

Η ανασκαφή της Καλαυρείας Η ανασκαφή της Καλαυρείας Οι πρώτες ανασκαφές στο ιερό του Ποσειδώνα στην Καλαυρεία, το βορειότερο νησί του Πόρου, έλαβε χώρα το 1894. Δύο Σουηδοί αρχαιολόγοι, ο Samuel (Sam) Wide και ο Lennart Kjellberg,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014 Από τα Θρακικά τ. 25 (1956) σσ. 149-158 Άρθρο του Γεώργιου Μαμέλη για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ξαμίλι ή Εξαμίλιον, ένα μικρό ελληνικό χωριό της Ανατολικής Θράκης / Ευρωπαϊκής Τουρκίας. Ψηφιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

43378.JPG. Παλαιά παραλία. 43380.JPG 43379.JPG 43382.JPG. Πορτρέτο στρατιωτικού. Στιγμιότυπο σεπεριοχή της Θεσσαλονίκης. 43383.JPG 43386.JPG 43384.

43378.JPG. Παλαιά παραλία. 43380.JPG 43379.JPG 43382.JPG. Πορτρέτο στρατιωτικού. Στιγμιότυπο σεπεριοχή της Θεσσαλονίκης. 43383.JPG 43386.JPG 43384. 43375.JPG Παλαιά παραλία. 43377.JPG Παλαιά παραλία. 43378.JPG Παλαιά παραλία. 43379.JPG 43380.JPG Πορτρέτο στρατιωτικού. 43382.JPG Στιγμιότυπο σεπεριοχή της Θεσσαλονίκης. 43383.JPG Άποψη του Λευκού Πύργου.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος

Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος Τα 7 θαύματα του αρχαίου κόσμου Χαρίδης Φίλιππος 1. Η μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας Η τεράστια αυτή πυραμίδα είναι το αρχαιότερο από τα εφτά θαύματα του Αρχαίου Κόσμου, αλλά είναι το μόνο που διασώζετε 4.000χ.Όταν

Διαβάστε περισσότερα

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό

Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Τα προσκυνήματα του Δεκαπενταύγουστου από την Τήνο μέχρι την Αμοργό Όπου και να βρεθεί κανείς τον Δεκαπενταύγουστο μοσχοβολά η χάρη Της. Αυτή θα σε οδηγήσει να ανάψεις ένα κερί και να γιορτάσεις μαζί Της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η 1η διαδρομή που ακολουθήσαμε! Ναός Οσίου Δαβιδ Μονή Βλατάδων Κάστρα Άγιος Νικόλαος Ορφανός Άγιος αντελεήμον ας Ροτόντα Ο Ναός του Σωτήρος 2η Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ Με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΑ ΠΕΤΡΟΓΕΦΥΡΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ Περιβαλλοντική ομάδα σχ. έτος 2015-2016 Υπεύθυνοι καθηγητές: o Λινάρδος Νικόλαος o Αθανασόπουλος Λάμπρος o Διαμαντής Παντελής o Παπαδάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας.

Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού για την Τουριστική Προβολή του ήµου Νέας Προποντίδας. Α Π Ο Σ Π Α Σ Μ Α Από το υπ αρ. 4/2011 πρακτικό Συνεδριάσεων Τ.Σ. της Τοπικής Κοινότητας Ν.Σιλάτων του ήµου Νέας Προποντίδας Χαλκιδικής 7/2011 Απόφ. Αριθ. Περίληψη ηµιουργία έντυπου και ψηφιακού υλικού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 6 ος 9 ος αι Οικονομική κατάσταση στο Βυζάντιο από το β μισό του 6 ου αι. αρχές 9 ου αι. το κίνημα του Θωμά του Σλάβου 6 ος 8 ος αι. Προβλήματα δημογραφικά Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΥΡΙ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΠΙΕΡΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ

ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΥΡΙ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΠΙΕΡΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΥΡΙ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΠΙΕΡΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΑΝΤΡΕΑΣ Το Μοναστήρι του Αποστόλου Αντρέα.Το μοναστήρι του Αποστόλου Αντρέα είναι κτισμένο στο ομώνυμο ακρωτήρι της Κύπρου που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο

1. Οι Σλάβοι και οι σχέσεις τους με το Βυζάντιο Τα όρια του βυζαντινού κράτους από τα μέσα του 7ου ως τον 9ο αιώνα. Επεξεργασία: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. ΙΜΕ http://www.ime.gr/chronos/09/gr/gallery/main/others/o2p 2.html I. Ο ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΜΕΤΟΧΙΑ ΣΤΟ ΝΕΡΟΚΟΥΡΟΥ

ΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΜΕΤΟΧΙΑ ΣΤΟ ΝΕΡΟΚΟΥΡΟΥ 2 ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ ΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΜΕΤΟΧΙΑ ΣΤΟ ΝΕΡΟΚΟΥΡΟΥ Τμήμα: ΒΨ Υπεύθυνες καθηγήτριες: Ελληνιτάκη Βασιλική Φατσέα Μαρία Τούρκικα Μετόχια Άρχισαν να δημιουργούνται μετά την κατάκτηση των Χανίων από τους Τούρκους

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013

Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 Α Κύκλος: 1 14 Ιουλίου 2013 ΔΕΥΤΕΡΑ, 1 Ιουλίου Άφιξη στο ξενοδοχείο Ιλισός και τακτοποίηση στα δωμάτια 17:30 Κέρασμα και συνάντηση με τους υπεύθυνους των Θερινών Σχολείων 20:30-23:00 ΤΡΙΤΗ, 2 Ιουλίου 09:30-10:00

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Λυκείου Ηρακλείου στη Θεσσαλονίκη Χρόνος πραγματοποίησης εκδρομής: Μεταξύ 23/2/2012 και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ. Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ Ο ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΟΣ Υπό του Περικλή Π. Παπαβασιλόπουλου Η Σίτσοβα (νυν Αλαγονία) είναι ένα από τα έξι χωριά του τέως Δήμου Αλαγονίας Τα έξι αυτά χωριά που είναι κτισμένα στις

Διαβάστε περισσότερα

Η Αμμόχωστος (λατινικά: Famagusta, τούρκικα: Gazimağusa), είναι πόλη στην Κύπρο και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του νησιού, στον κόλπο που φέρει και

Η Αμμόχωστος (λατινικά: Famagusta, τούρκικα: Gazimağusa), είναι πόλη στην Κύπρο και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του νησιού, στον κόλπο που φέρει και Μάριος Πρέτα Η Αμμόχωστος (λατινικά: Famagusta, τούρκικα: Gazimağusa), είναι πόλη στην Κύπρο και βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του νησιού, στον κόλπο που φέρει και το όνομά της. Η αρχαία Αμμόχωστος έφερε

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό.

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Το διάγραμμα του χρόνου Εποχή Αβραάμ Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου Γέννηση Ιησού Χριστού Άλωση Κων/πολης 2000 1900 1800 1700 1600 1500 1400

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

Διήμερη εκδρομή στην Αθήνα

Διήμερη εκδρομή στην Αθήνα Διήμερη εκδρομή στην Αθήνα Την Πέμπτη 16 Ιανουαρίου ξεκινήσαμε το πρωί από τα Τρίκαλα για την διήμερη εκδρομή που είχε οργανώσει το σχολείο μας με προορισμό την Αθήνα. Όλοι ανυπομονούσαμε γι αυτήν την

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

«Βυζαντινή Τέχνη και Αρχιτεκτονική, η Θεσσαλονίκη συναντά την Κωνσταντινούπολη» Βυζαντινός Περίπατος

«Βυζαντινή Τέχνη και Αρχιτεκτονική, η Θεσσαλονίκη συναντά την Κωνσταντινούπολη» Βυζαντινός Περίπατος Πολιτιστικό πρόγραμμα: «Βυζαντινή Τέχνη και Αρχιτεκτονική, η Θεσσαλονίκη συναντά την Κωνσταντινούπολη» 14ο ΓΕΛ Θεσσαλονίκης, σχολικό έτος 2013 14, υπεύθυνη καθηγήτρια: Όλγα Ευσταθίου Βυζαντινός Περίπατος

Διαβάστε περισσότερα

Το νησάκι της Δοκού απέχει 7 ναυτικά μίλια από το

Το νησάκι της Δοκού απέχει 7 ναυτικά μίλια από το ΔΙΑΔΡΟΜΗ 5 ΝΗΣΟΣ ΔΟΚΟΣ Προβλήτα στο ΚΑΣΤΕΛΛΙ ΚΑΣΤΡΟ Κορυφή ΔΟΚΟΥ Μήκος διαδρομής Χρόνος χωρίς στάσεις Ομορφιά διαδρομής 5,8 χλμ. 2 ώρ. 05 3 * Το νησάκι της Δοκού απέχει 7 ναυτικά μίλια από το λιμάνι της

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ 1 η μέρα: ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ Συγκέντρωση στο αεροδρόμιο Ν. Καζαντάκης. Επιβίβαση στο αεροσκάφος και με απευθείας πτήση αναχώρηση για την Θεσσαλονίκη. Άφιξη και αναχώρηση για μια πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ON SALONICA SOCCER CUP ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΑΨΙΔΑ ΤΟΥ ΓΑΛΕΡΙΟΥ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΚΑΣΤΡΑ & ΤΕΙΧΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟ ΒΕΡΓΙΝΑ Μπείτε στην Pentagon... ταξιδέψτε

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Τουρκία: Ο παράδεισος της Ανατολής

Τουρκία: Ο παράδεισος της Ανατολής Τουρκία: Ο παράδεισος της Ανατολής Βρίσκεται στην ΝΔ Ασία και συνορεύει με την Ελλάδα, Βουλγαρία, Ιράν, Ιράκ, κ.α. Είναι ένας εύκολος προορισμός, αφού κανείς μπορεί να πάει εκεί είτε με αεροπλάνο είτε

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;»

ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΔΙΟΥ- «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έρευνα «ΠΟΣΟ ΚΑΛΑ ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΟΝ ΜΑΝΟΛΗ ΑΝΔΡΟΝΙΚΟ;» πραγματοποιήθηκε τους μήνες Φεβρουάριο-Μάρτιο 2014 σε πέντε σχολεία της Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ )

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ. 186 189) Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνηµα των Νεοτούρκων το

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια στη Σόφια 3-4 ηµέρες

Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια στη Σόφια 3-4 ηµέρες Χριστούγεννα, Πρωτοχρονιά, Θεοφάνεια στη Σόφια 3-4 ηµέρες από 119 1η ηµέρα: ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ - Μ. ΡΙΛΛΑ - ΣΟΦΙΑ (330χλµ) Νωρίς το πρωί αναχώρηση για τα σύνορα Προµαχώνα. Κάνοντας µία σύντοµη στάση στα αφορολόγητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα