ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΤΙΤΛΟΣ:

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΤΙΤΛΟΣ:"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΑΚΟΥΣΤΙΚΑ ΠΡΟΚΛΗΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ» ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΛ. ΚΑΣΤΑΜΟΝΙΤΗ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ, B.Sc. ΠΑΤΡΑ 2009

2 UNIVERSITY OF PATRAS INTERDEPARTMENTAL POSTGRADUATE COURSE IN MEDICAL PHYSICS TITLE: «AUDITORY EVOKED POTENTIALS-BAEPs IN CHILDREN WITH LEARNING DISABILITIES» DIMITRA KL. KASTAMONITI SPEECH PATHOLOGIST, B.Sc. PATRAS 2009

3 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕΛΗ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΚΟΥΜΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΚ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΙΑΣ

4

5 Πίνακας περιεχομένων ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ... 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 4 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΠΡΟΚΛΗΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΥΤΙΟΥ: ΠΡΟΚΛΗΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΑΚΟΟΜΕΤΡΙΑ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΙΑΙΑ ΑΚΟΥΣΤΙΚΑ ΠΡΟΚΛΗΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ : ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΙΑΙΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ/ΠΟΣΟ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΓΕΝΕΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΟΠΩΣ ΤΙΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ ΜΕΤΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΕΠΙΣΗΜΗ ΚΡΑΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ... 51

6 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τους ανθρώπους που με στήριξαν και με βοήθησαν στην προσπάθεια εκπόνησης αυτής της εργασίας, τόσο σε επίπεδο γνώσης, μεθοδολογίας και ανάλυσης των αποτελεσμάτων όσο και σε επίπεδο περιστατικών και εργαστηριακής υποστήριξης. Ευχαριστώ τον κ. Γεώργιο Νικηφορίδη, Καθηγητή Ιατρικής Φυσικής, τον κ. Γεώργιο Σακελλαρόπουλο, Επίκουρο Καθηγητή Ιατρικής Φυσικής, τον κ. Παναγιώτη Γκούμα, Καθηγητή και Διευθυντή της Ωτορινολαρυγγολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου Πατρών και τον κ. Ευάγγελο Παπαδέα, Επιμελητή του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου του Ρίου και καθηγητή, για το ενδιαφέρον που έδειξαν και με βοήθησαν σε αυτή την προσπάθεια. Επιπλέον, ευχαριστώ θερμά την κα. Αντριάνα Αγγιούς, Λογοθεραπεύτρια και τον κ. Σπύρο Ρεπαντή, Ιατρό Νευρολόγο, για την ουσιαστική συμβολή τους στη εκπόνηση αυτής της εργασίας. 1

7 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το αντικείμενο αυτής της εργασίας είναι η μελέτη των στελεχιαίων ακουστικών προκλητών δυναμικών σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Στόχος είναι η εξέταση και η σύγκριση τυχόν διαφορών ως προς το χρόνο έλευσης των κυμάτων στον εγκέφαλο μετά το ερέθισμα click και ως προς το αν οι λανθάνοντες χρόνοι ήταν μέσα στα φυσιολογικά επίπεδα μεταξύ των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες και των φυσιολογικών παιδιών (χωρίς μαθησιακές δυσκολίες). Το δείγμα μας αποτελείται από 20 παιδιά ηλικίας από 7 εως 14 ετών. Τα δέκα από αυτά είναι παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες επίσημα διαγνωσμένα από τον κρατικό φορέα Κ.Δ.Α.Υ. ενώ τα υπόλοιπα αποτελούν το συγκριτικό δείγμα της μελέτης. Τα κύματα που εξετάσαμε ήταν το I-II-III-IV-V καθώς και οι διαφορές τους III-I, V-III, V-I. Επιπλέον, εκτός από το χρόνο έλευσης αυτών των κυμάτων εξετάσαμε και το αν οι χρόνοι αυτοί ήταν μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια. Συμπερασματικά αναφέρω, πως σύμφωνα με τον έλεγχο των μηδενικών υποθέσεων που έγινε με τη στατιστική δοκιμασία Student s t-test, η μέση τιμή του χρόνου που απαιτείται για την έλευση των κυμάτων στα φυσιολογικά παιδιά είναι ίση με την αντίστοιχη μέση τιμή των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες.επίσης, η μέση τιμή των χρονικών διαφορών έλευσης των κυμάτων στα φυσιολογικά παιδιά είναι ίση με την αντίστοιχη μέση τιμή των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες. Για κάθε ένα από τα κύματα I-V αλλά και για τις αντίστοιχες διαφορές τους ελέγχθηκαν μηδενικές υποθέσεις του τύπου «Η παρατήρηση παθολογικών λανθανόντων χρόνων είναι ανεξάρτητη της ύπαρξης μαθησιακών δυσκολιών». Από αυτή τη μελέτη βρέθηκε το εξής σημαντικό, πως το 50% των παιδιών μεμαθησιακές δυσκολίες παρουσίασαν εκτός φυσιολογικών ορίων χρόνους για το κύμα II στο αριστερό αυτί. Παρατηρήθηκε δηλ. στατιστικώς σημαντική διαφορά στο χρόνο έλευσης του κύματος II στο δεξί αυτί (R-tII) στα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες έναντι των υπολοίπων (p=0,026). Ο έλεγχος της μηδενικής υπόθεσης έγινε με τη στατιστική δοκιμασία Fisher s exact test. 2

8 Τα στελεχιαία ακουστικά προκλητά δυναμικά εγκεφαλικού στελέχους, όντας εύκολα στη χορήγηση, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως ένα άμεσο και εύκολο διαγνωστικό εργαλείο για τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, έτσι ώστε να αρχίσει η λογοθεραπευτική παρέμβαση και αποκατάσταση των προβλημάτων από μικρή ηλικία. 3

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις αρχές του 19ου αιώνα αρχίζει να υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για τις μαθησιακές δυσκολίες των παιδιών, δεδομένου πως αυτό τον αιώνα ξεκινά και η υποχρεωτική βασική εκπαίδευση των παιδιών. Μέχρι και σήμερα δεν έχουν προσδιοριστεί οι αιτίες της ύπαρξης των μαθησιακών δυσκολιών. Δεδομένης της ετερογένειας των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, είναι πλέον κατανοητό πως ευθύνονται περισσότεροι του ενός μηχανισμοί. Ακόμη και σε καθαρά περιγραφικό επίπεδο δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή αιτιολογική θεώρηση. Τον όρο «μαθησιακές δυσκολίες» εισήγαγε για πρώτη φορά το 1828, ο Γάλλος γιατρός Jean Mark Gaspard Itard, μαθητής του φιλοσόφου Jean Jacques Rousseau, στην ανακοίνωσή του στη Βασιλική Ακαδημία της Γαλλίας (Itard JMG, 2006). Σοβαρές ειδικές διαταραχές παρουσιάζει ποσοστό 4%-5% των μαθητών, ενώ ελαφρότερες το 10%-15%. Περίπου ένα στα τρία παιδιά αντιμετωπίζει ειδικές μαθησιακές διαταραχές, όπως δυσλεξία, δυσκολία στη γραφή, στην ανάγνωση και στην αριθμητική. Αξίζει να σημειωθεί ότι δυσκολίες στη μάθηση εμφανίζονται συχνότερα στα αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια με αναλογία τέσσερα προς ένα. Συχνότερες είναι οι διαταραχές του γραπτού λόγου (ποσοστό 10%), οι οποίες συνήθως εκδηλώνονται ως δυσκολίες γραφής και ορθογραφίας. Αρκετοί μαθητές παρουσιάζουν προβλήματα και στον προφορικό λόγο σε ποσοστό 5%, ενώ ένα μέρος από αυτά εμφανίζει κινητική αδεξιότητα και διάσπαση προσοχής. Στη διάγνωση (και όχι μόνο) των παραπάνω προβλημάτων βοηθάει η ραγδαία εξέλίξη της τεχνολογίας των υπολογιστών με την εξέταση των προκλητών δυναμικών (Κυριαζή Βαίτση). Από τη δεκαετία του 1970 παρατηρείται σημαντική άνοδος του ενδιαφέροντος για τις μαθησιακές δυσκολίες, που συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Τα τελευταία πενήντα χρόνια, η κλινική και ερευνητική εργασία πάνω στις μαθησιακές διαταραχές αύξησε σημαντικά τις γνώσεις μας και επέβαλε τη συνεχή αλλαγή των ορισμών και των όρων που χρησιμοποιούνται γι αυτές (Δ.Κ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ). 4

10 Οι δυσκολίες έπρεπε να αποδοθούν στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε ο εγκέφαλος και, πιο συγκεκριμένα, στην «καλωδίωσή» του, στον τρόπο δηλαδή μεταφοράς και απαρτίωσης του «μηνύματος». Έτσι, εμφανίστηκε ο όρος ελάχιστη εγκεφαλική δυσλειτουργία, για να περιλάβει την υπόθεση της ελαττωματικής λειτουργίας του εγκεφάλου. Κάτω από το πρίσμα αυτό, οι ερευνητές καθόρισαν τη βασική περιοχή όπου εμφανιζόταν η μαθησιακή δυσκολία. Οι μαθησιακές δυσκολίες χωρίζονται σε δυσκολίες στην ανάγνωση δυσλεξία, δυσκολίες στη γραφοκινητική ικανότητα δυσγραφία και δυσκολίες στην αριθμητική δυσαριθμησία, δυσκολία στην επικοινωνία, στη λογική επεξεργασία των πληροφοριών(βασιλειάδης Γρηγόρης, Ψυχολόγος, MSc). Επειδή όμως οι δυσκολίεςδιαταραχές αυτές εμφανίζονται στην παιδική και εφηβική ηλικία και επηρεάζουν τη γενικότερη ψυχολογική ανάπτυξη του ατόμου, εντάχθηκαν στις αναπτυξιακές διαταραχές. Στην τελευταία ταξινόμηση των ψυχικών διαταραχών και διαταραχών συμπεριφοράς, της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ICD 10, 1992), οι μαθησιακές δυσκολίες ορίζονται ως ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων, στις οποίες οι φυσιολογικοί τύποι πρόσκτησης των μαθησιακών ικανοτήτων διαταράσσονται στα πρώιμα στάδια της ψυχοσυναισθηματικής ανάπτυξης. Τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες συναντούν προβλήματα όχι μόνο στην μάθηση του προφορικού λόγου αλλά και στην ακουστική κατανόηση, στην ανάγνωση λέξεων, στη γραφή κ.λ.π. Αυτό σημαίνει πως άτομα με μαθησιακές δυσκολίες απαντούν διαφορετικά ή έχουν ένα διαφορετικό τρόπο να λειτουργούν και να αποδίδουν ιδίως όταν εκτελούν ευαίσθητες δοκιμασίες, απ ότι συμβαίνει με άτομα που μαθαίνουν σχετικά απρόσκοπτα (Φλωράτου, 2002). Τα τελευταία χρόνια γίνονται έρευνες για να προσδιορίσουν και να εντοπίσουν τη σχέση των μαθησιακών δυσκολιών με την απόκριση του εγκεφάλου και πιο συγκεκριμένα πιστεύεται πως οι μαθησιακές δυσκολίες δεν είναι απλά διαταραχή στην επεξεργασία της γλώσσας αλλά βασική έλλειψη στην επεξεργασία ακουστικών πληροφοριών. Η βιβλιογραφία εντοπίζει πως τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες έχουν αργή επεξεργασία σε ακουστικές πληροφορίες σε σχέση με τα άτομα που δεν παρουσιάζουν μαθησιακά προβλήματα.(seniclaes W et al, 2001). Έχουν γίνει πολλές μελέτες με ακουστικά 5

11 προκλητά δυναμικά τα τελευταία χρόνια. Άλλες έχουν εστιάσει στα γνωσιακά ακουστικά προκλητά δυναμικά και άλλες στα στελεχιαία ακουστικά προκλητά δυναμικά. Η διαφορά τους είναι πως στα μεν γνωσιακά ο εξεταζόμενος καλείται να διακρίνει και να μετρήσει νοερά ένα ερέθισμα (ήχος-στόχος) που παρεμβάλλεται τυχαία ανάμεσα από μία διαδοχή ηχητικών ερεθισμάτων (ήχος μη-στόχος), ενώ στα στελεχιαία ακουστικά προκλητά δυναμικά καταγράφουμε την απάντηση στον εγκέφαλο με ηλεκτρόδια επιφανείας στο τριχωτό της κεφαλής. Οι κυματομορφές που προκύπτουν καταγράφονται μέσα σε χρόνο 10 ms. Στην αξιολόγηση δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία ο χρόνος της κάθε κυματομορφής αλλά οι μεταξύ των κυμάτων καθυστερήσεις, οι οποίες εμφανίζονται σταθερές στα φυσιολογικά άτομα (Κυριαζή Βαίτση). Η έρευνα αυτή στοχεύει στην εφαρμογή και μελέτη των αποτελεσμάτων των στελεχιαίων ακουστικών προκλητών δυναμικών σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες έχοντας ως στόχο να συγκρίνει και να καθορίσει τις διαφορές που μπορεί να υπάρχουν στον λανθάνοντα χρόνο των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες και των παιδιών χωρίς μαθησιακές δυσκολίες. Και αυτό γιατί με τα προκλητά δυναμικά μετράμε το χρόνο μεταβίβασης του ερεθίσματος (λανθάνων χρόνος) και την ένταση (ύψος του δυναμικού) που φθάνει το ερέθισμα υπό τη μορφή ηλεκτρικής διέγερσης στην κατάλληλη περιοχή του εγκεφάλου για αναγνώριση και επεξεργασία. Αυτή η διαδικασία χρησιμεύει σαν διαγνωστική εξέταση για τον έλεγχο της λειτουργικής ακεραιότητας αισθητικών και αισθητηριακών οδών με τις οποίες σχετίζονται πολλές από τις μαθησιακές διαταραχές. Μελέτες έως σήμερα. Η σύγχρονη βιβλιογραφία μας δίνει τις εξής μελέτες σε σχέση με τα ακουστικά προκλητά δυναμικά που έχουν εφαρμοστεί σε ομάδες παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες και σε αντίστοιχη ομάδα φυσιολογικών παιδιών. Σύμφωνα με τους Cynthia King et al., 2001, ακουστικά προκλητά δυναμικά καταγράφηκαν σε φυσιολογικά παιδιά και σε παιδιά που έχουν διαγνωστεί κλινικά με μαθησιακές δυσκολίες. Και στις δυο περιπτώσεις εφαρμόστηκε ερέθισμα click 6

12 και δόθηκε παράλληλα και η συλλαβή /da/. Παρόλο που δε βρήκαν διαφορές στο click σε καμία από τις δυο ομάδες,στη συλλαβή /da/ υπήρξαν διαφορές ανάμεσα στις δυο ομάδες. Τα παιδιά της ομάδας με τις μαθησιακές δυσκολίες είχαν σαφώς πιο καθυστερημένη αντίδραση σε σχέση μετα παιδιά της άλλης ομάδας. Μια ακόμα μελέτη των Brad Wible et al, 2003 και αφού μελέτησαν πως αντιλαμβάνονται τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες τους γλωσσικούς ήχους σε σχέση με τα clicks, έδειξε πως και πάλι υπάρχει διαφορά στα clicks και στους ήχους μεταξύ των δυο ομάδων. Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη έγινε σε 11 παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες και 9 χωρίς μαθησιακές δυσκολίες. Τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια με αυτά της προηγούμενης έρευνας. Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες είχαν διαφορά στο χρόνο αντίληψης της συλλαβής /da/ σε σχέση με τα φυσιολογικά παιδιά. Επιπλέον μελέτη που εκδόθηκε στο περιοδικό Αχαϊκή Ιατρική τόμος 26 ος τεύχος 1 ο, Απρίλιος 2007 (Kouni SN et al., 2007), αναφέρει πως η μέθοδος ακουστικών προκλητών δυναμικών εγκεφαλικού στελέχους μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση ατόμων με μαθησιακές δυσκολίες. Πιο συγκεκριμένα, έχουν βρεθεί συσχετίσεις των προκλητών δυναμικών, της ακουστικής επεξεργασίας και της αντίληψης της ομιλίας σε παιδιά με διαταραχές στη γλώσσα, δυσφασία, δυσκολίες στην ανάγνωση, δυσκολίες στην ακουστική επεξεργασία και δυσλεξία. Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, μελέτες σε νεαρούς ενήλικες με δυσλεξία με τη χρήση ακουστικών προκλητών δυναμικών εγκεφαλικού στελέχους που έγιναν με ερέθισμα ευρέος φάσματος συχνοτήτων (click) και λεκτικό ερέθισμα, έδειξε ότι τα άτομα με δυσλεξία (είδος μαθησιακών δυσκολιών) παρουσίαζαν δυσκολίες στην ακουστική αναπαράσταση των ήχων της ομιλίας στο επίπεδο του εγκεφαλικού στελέχους. Μελέτες έχουν δείξει τη σχέση και την αναγκαιότητα της χρήσης των στελεχιαίων ακουστικών προκλητών δυναμικών σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες για τη διάγνωση των μαθησιακών δυσκολιών (Greenblatt et al., 1983). Έρευνα που έγινε σε ένα παιδί με ειδική γλωσσική διαταραχή και εφαρμόστηκαν στελεχιαία ακουστικά προκλητά δυναμικά έδειξαν τη διαφοροποίηση στο αν το παιδί είχε τελικά πρόβλημα στο φλοιό ή μια στελεχιαία δυσλειτουργία. 7

13 Οι Piggott et al., 1983 συνέκριναν μια ομάδα δέκα ατόμων αντίστοιχης ηλικίας και φύλου- με παιδιάμε μαθησιακές δυσκολίες εφαρμόζοντάς τους στελεχιαία ακουστικά προκλητά δυναμικά. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν πως τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες είχαν πιο αργή απόκριση (latency)του click σε σχέση με την ομάδα των φυσιολογικών παιδιών. Τελικά, οι Tait et al., 1983 συνέκριναν μια ομάδα παιδιών σχολικής ηλικίας με μαθησιακές δυσκολίες με παιδιά αντίστοιχης ηλικίας χωρίς μαθησιακές δυσκολίες. Το πείραμα αποτελείται από 20 αγόρια ηλικίας 9-14 ετών όλα με μαθησιακές δυσκολίες και την ομάδα ελέγχου που αποτελείται από δέκα αγόρια ηλικίας ετών. Στη συγκεκριμένη έρευνα δε βρέθηκε κάποιο αξιοσημείωτο αποτέλεσμα. Σε μια επαναξιολόγηση των ίδιων το 1984 και πάλι δε βρήκαν κάποια αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ μιας ομάδας 18 ατόμων σχολικής ηλικίας με μαθησιακές δυσκολίες και 18 ατόμων χωρίς μαθησιακές δυσκολίες. Τελευταίες μελέτες που έγιναν για τα ακουστικά προκλητά δυναμικά που προκαλούνται όχι μετά από κλικ αλλά μετά από τη συλλαβή /da/ σύμφωνα με τους (Johnson et al,2005; Russo et al. 2004; Song et al.,2006) έδειξαν πως τα στελεχιαία ακουστικά προκλητά δυναμικά αποτελούν και σε αυτή την περίπτωση μια αξιόπιστη πληροφορία για το πώς ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται τις συλλαβές ενώ παράλληλα δείχνουν πως είναι χρήσιμη διαδικασία όχι μόνο για παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες αλλά και με περιφερειακό πρόβλημα ακοής, ακουστική νευροπάθεια και ειδική γλωσσική διαταραχή. Μελέτη των Boston & Moller έδειξε πως τα κύματα I και III ήταν τα ίδια στα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες και σε αυτά χωρίς μαθησιακές δυσκολίες. Ακόμα, οι Wible et al. 2005, βρήκαν πως το κύμα V ήταν καθυστερημένο στα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες στο θόρυβο αλλά όχι σε ήσυχο περιβάλλον. Οι Brad Wible, Trent Nicol & Nina Kraus, 2005 χορήγησαν ακουστικά προκλητά δυναμικά σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Τα αποτελέσματα των στελεχιαίων και των φλοιϊκών ακουστικών δυναμικών δεν ήταν φυσιολογικά στα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες. Πιο συγκεκριμένα, ακουστικά προκλητά δυναμικά 8

14 χρησιμοποιήθηκαν για να εξετάσουν τις στελεχιαίες και φλοιϊκές αποκρίσεις της συλλαβής /da/ και τα αποτελέσματα ήταν παρόμοια με προηγούμενες μελέτες. Τέλος, αξίζει να αναφερθούμε και στη μελέτη των Vineta Fellman & Minna Huotilainen, 2006, στην οποία εφαρμόστηκαν ακουστικά προκλητά δυναμικά σε νεογέννητα και βρέθηκε πως, αν και δεν είναι διαγνωστικό εργαλείο για μια τόσο μικρή ηλικία λόγω του ότι ο εγκέφαλος ωριμάζει και αλλάζει, παρ όλα αυτά μπορούμε να διαγνώσουμε ποια παιδιά έχουν πιθανότητα να έχουν μαθησιακές δυσκολίες στη μετέπειτα πορεία τους. Συνεπώς οι απόψεις για τη χρησιμότητα και την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής των στελεχιαίων ακουστικών προκλητών δυναμικών σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες διίστανται. 9

15 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 10

16 ΠΡΟΚΛΗΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΥΤΙΟΥ: Το αυτί αποτελείται από τρία τμήματα ή τομείς - το έξω αυτί, το μέσο αυτί και το έσω αυτί. Κάθε τμήμα έχει μια συγκεκριμένη λειτουργία που επιτρέπει στα ηχητικά κύματα που έρχονται στο αυτί να μετασχηματισθούν σε ηλεκτρικούς παλμούς που ο εγκέφαλος μπορεί να κατανοήσει. Το έξω αυτί συλλέγει τα ηχητικά κύματα και τα οδηγεί στο μέσο αυτί. Εκεί, το μέσο αυτί ενισχύει τον ήχο και τον μεταδίδει στο έσω αυτί. Το έσω αυτί μετατρέπει τις ηχητικές δονήσεις σε ηλεκτρικούς παλμούς που ταξιδεύουν μέσω του ακουστικού νεύρου στον εγκέφαλο. 1. To έξω αυτί συλλέγει τα ηχητικά κύματα και τα οδηγεί στον ακουστικό πόρο. 2. Ο ακουστικός πόρος μεταφέρει τα ηχητικά κύματα στο τύμπανο (τυμπανική μεμβράνη). 3. Τα ηχητικά κύματα προκαλούν δονήσεις στο τύμπανο (τυμπανική μεμβράνη). 4. Tα οστάρια στο μέσο αυτί (σφύρα, άκμονας και αναβολέας) ανιχνεύουν αυτές τις 11

17 δονήσεις. 5. Οι δονήσεις περνούν μέσω του οβαλ παραθύρου στον κοχλία, θέτοντας το υγρό του κοχλία σε κίνηση. Αυτό προκαλεί τον μετασχηματισμό των ηχητικών κυμάτων σε ηλεκτρικούς παλμούς από τα ειδικά νευρικά κύτταρα. 6. Το ακουστικό νεύρο μεταδίδει αυτούς τους ηλεκτρικούς παλμούς στον εγκέφαλο, όπου και ακούγονται σαν ήχος. Τα ακουστικά κύματα γίνονται αντιληπτά από τον άνθρωπο μέσω του αισθητηρίου της ακοής Η δομή του «ακουστικού οργάνου» είναι η εξής: a) Το αυτί: μετατρέπει το ηχητικό σήμα σε νευρικό ερέθισμα b) Το ακουστικό νεύρο: μεταβιβάζει το νευρικό ερέθισμα στον εγκέφαλο c) Το κέντρο ακουστικής αντίληψης: βρίσκεται στον εγκέφαλο. Επιπλέον, μετατρέπει τα νευρικά ερεθίσματα σε ακουστική αντίληψη, μια λειτουργία παρόμοια με τα μικρόφωνα μεμβράνης. a) Διαφορετική καμπύλη απόκρισης (μη επίπεδη) b) Υψηλή ευαισθησία κοντά στις συχνότητες ομιλίας c) Χαμηλότερη ευαιθησία στις υπόλοιπες συχνότητες Το αυτί αποτελείται από τρία μέρη: 1. Το εξωτερικό 2. Το μέσο 3. Το εσωτερικό αυτί Το εξωτερικό αυτί δεν έχει ιδιαίτερη αξία για την ακοή όμως λόγω του σχήματος του συμβάλλει στην αύξηση της έντασης του ηχητικού ερεθίσματος για ήχους με συχνότητα από 1500 Hz έως 7000 Hz. Το συνολικό κέρδος σε ακουστική ενίσχυση στο έξω αυτί είναι περίπου 11 db και είναι αποτέλεσμα της αντήχησης της έλικας, της κόγχης και του έξω ακουστικού πόρου. Αποτελείται από την κόγχη η οποία συγκεντρώνει το ηχητικό κύμα και το μεταφέρει στον ακουστικό πόρο. Ο έξω ακουστικός πόρος ενισχύει την ένταση του εισερχόμενου σε αυτόν ήχο περίπου 10 db με μέγιστη τιμή ενίσχυσης γύρω από τη συχνότητα των 3400Hz. Από τη φυσική 12

18 είναι γνωστό ότι η συχνότητα αντήχησης ενός σωλήνα κλειστού στο ένα άκρο του, όπως είναι ο ακουστικός πόρος, παρατηρείται όταν το μήκος του κύματος του ήχου είναι 4 φορές το μήκος του σωλήνα. Κατά μέσω όρο το μήκος του ακουστικού πόρου είναι 2,4 εκατοστά και η συχνότητα του ηχητικού ερεθίσματος που θα ενισχυθεί κατά περίπου 10 db είναι 3400 Hz. Η σημαντικότερη λειτουργική ιδιότητα του πτερυγίου του έξω αυτιού είναι ο ρόλος που διαδραματίζει στον εντοπισμό του ήχου. Ευκολότερα εντοπίζονται ήχοι που προέρχονται από μπροστά σε σχέση με αυτούς που προέρχονται από το πίσω μέρος της κεφαλής (ΠΑΠΑΦΡΑΓΚΟΥ, 1996). Το μέσο αυτί χωρίζεται από το έξω αυτί με το τύμπανο και ο ήχος που διέρχεται τον ακουστικό πόρο διεγείρει το τύμπανο σε ταλάντωση. Δηλαδή, μεταβιβάζει τις δονήσεις του τυμπανικού υμένα στο έσω αυτί. Η κύρια λειτουργία του μέσου αυτιού είναι να ελαττώσει τη διαφορά των ακουστικών αντιστάσεων του αέρα και της λέμφου. Το μέσο αυτί λειτουργεί ως ακουστικός μετασχηματιστής που εξισώνει τις αντιστάσεις των δυο μέσων αυξάνοντας την πίεση που επιδρά στη λέμφο σε σχέση με την πίεση που δρα στον τυμπανικό υμένα. Το ερέθισμα που παράγεται μεταφέρεται μηχανικά στο εσωτερικό αυτί μέσω των τριών οστών του μέσου αυτιού (σφύρα, άκμονας και αναβολέας). Τα τρία αυτά οστά συνδέονται μεταξύ τους με μυϊκούς ιστούς και έτσι μεταφέρουν μηχανικά το ερέθισμα στο έσω αυτί. Η ακουστική αλυσίδα δεν κινείται με τον ίδιο τρόπο για όλες τις συχνότητες και τις εντάσεις του ακουστικού ερεθίσματος. Η σφύρα και ο άκμονας δονούνται ως μια μονάδα γύρω από φανταστικό άξονα που διέρχεται διά του πρόσθιου συνδέσμου της σφύρας και της βραχείας απόφυσης του άκμονα. Σε μέτριες και χαμηλές εντάσεις δονείται ο αναβολέας ενώ ο τρόπος δόνησής του αλλάζει ριζικά σε υψηλές εντάσεις. Το έσω αυτί αποτελείται από τον κοχλία ο οποίος έχει μήκος περίπου τριανταπέντε χιλιοστά και είναι υπεύθυνος για την φασματική ανάλυση του ήχου. Οι κινήσεις της βάσης του αναβολέα προκαλούν μεταβολή της πίεσης στη λέμφο του κοχλία. Κατά μήκος του κοχλία υπάρχει η βασική μεμβράνη η οποία αποτελείται από απολήξεις τριχιδίων. Κάθε τριχίδιο κινείται ανάλογα με τη συχνότητα εισόδου και το σήμα μεταφέρεται μέσω νεύρων στον εγκέφαλο. 13

19 ΠΡΟΚΛΗΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ. Με τον όρο «Προκλητά Δυναμικά» περιγράφουμε τη διαδικασία που κάποια πληροφορία από ένα εξωτερικό ερέθισμα μεταβιβάζεται στον εγκέφαλο. Κάθε ζωντανός κυτταρικός μηχανισμός έχει την ικανότητα να παράγει ηλεκτρικά σήματα όταν «ερεθιστεί» από το εξωτερικό περιβάλλον, οπτικά ή ακουστικά. Παράδειγμα τέτοιων μηχανισμών στον άνθρωπο είναι το νευρικό κύτταρο και κατ επέκταση το κεντρικό νευρικό σύστημα. Τα σήματα που παράγονται από τέτοιους μηχανισμούς καλούνται και βιοηλεκτρικά. Ένα ερέθισμα, όπως η τηλεόραση, που προβάλει κινούμενες εικόνες με αλλαγή στο χρώμα και το φωτισμό, ενεργοποιεί συγκεκριμένους κυτταρικούς σχηματισμούς στο νευρικό σύστημα, οι οποίοι με τη σειρά τους παράγουν βιοηλεκτρικά σήματα και μεταβιβάζουν την πληροφορία μέσω του κεντρικού νευρικού συστήματος στον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος του ανθρώπου βρίσκεται σε μια διαρκή σχέση αλληλεπίδρασης με το περιβάλλον. Προσλαμβάνει διαρκώς ερεθίσματα από τα αισθητήρια όργανα, όπως το αυτί και το μάτι. Αποτελεί έτσι, με την ευρεία έννοια του όρου, ένα σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών, η λειτουργία του οποίου συνεπάγεται, με βάση όσα ειπώθηκαν παραπάνω, ηλεκτρικές μεταβολές. Τα βιοηλεκτρικά σήματα είναι ασθενή (της τάξεως των μv), ενισχύονται όμως, και καταγράφονται από τα σύγχρονα συστήματα καταγραφής. Η τεχνολογία των υπολογιστών συμβάλει στην ψηφιακή αποθήκευση, ανάλυση και επεξεργασία αυτών των σημάτων. Ανιχνεύοντας, λοιπόν, και καταγράφοντας τα ηλεκτρικά αυτά σήματα από το τριχωτό της κεφαλής και στη συνέχεια αναλύοντας τα, μπορεί να πάρει κανείς έμμεσες αλλά ουσιαστικές πληροφορίες για την λειτουργία του εγκεφάλου. Το προκλητό δυναμικό αντιπροσωπεύει τη μεταβολή της ηλεκτρικής δραστηριότητας του εγκεφάλου, η οποία αντανακλά την υποδοχή, πολλές φορές την αναγνώριση και κυρίως την απάντηση του εγκεφάλου σε ένα εξωτερικό ερέθισμα. Τα ερεθίσματα αυτά σε ένα νευροφυσιολογικό εργαστήριο δίνονται (προκαλούνται) από τον εξεταστή με ακρίβεια στο τρόπο και τις συνθήκες μετάδοσης και καταγράφεται η απάντηση του εγκεφάλου από το δυναμικό που προκύπτει. Αυτό το δυναμικό μπορεί να μετρηθεί και να εκτιμηθεί από δύο 14

20 συνήθως χαρακτηριστικά: το χρόνο μεταβίβασης του ερεθίσματος (λανθάνων χρόνος) και την ένταση (ύψος του δυναμικού) που φθάνει το ερέθισμα υπό τη μορφή ηλεκτρικής διέγερσης στην κατάλληλη περιοχή του εγκεφάλου για αναγνώριση και επεξεργασία. Αυτή η διαδικασία χρησιμεύει σαν διαγνωστική εξέταση για τον έλεγχο της λειτουργικής ακεραιότητας αισθητικών και αισθητηριακών οδών με τις οποίες σχετίζονται πολλές από τις μαθησιακές διαταραχές. Τα συνηθέστερα χρησιμοποιούμενα προκλητά δυναμικά χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: Τα Οπτικά Προκλητά Δυναμικά (VEP - Visual Evoked Potentials) τα οποία εκλύονται με τη βοήθεια οπτικών ερεθισμάτων, συνήθως με ασπρόμαυρα τετραγωνίδια σα σκακιέρα, διαδοχικά εναλλασσόμενα σε οθόνη υπολογιστή με συχνότητα 2-3 Hz. Ο εξεταζόμενος κάθεται σε σταθερή απόσταση (περίπου 1m) από την οθόνη του ερεθιστή. Καταγράφουμε την απάντηση στον εγκέφαλο με ηλεκτρόδια επιφανείας στο τριχωτό της κεφαλής. Οι απαντήσεις προστίθενται υπολογιστικά η μία πάνω στην άλλη (averaging) για να μπορούν να διακριθούν από κάθε άλλη τυχαία ηλεκτρική δραστηριότητα όπως στατικός ηλεκτρισμός του σώματος, εξωτερικές πηγές κλπ. Ο ρόλος τους είναι να αποκαλύψουν προσβολή του οπτικού νεύρου ελέγχοντας την οπτική οδό από το οπτικό νεύρο ως τον φλοιό. Τα Στελεχιαία Ακουστικά Προκλητά Δυναμικά (BAEPs - BrainStem Auditory Evoked Potentials) είναι ηλεκτρικά κύματα που παράγονται από την ακουστική οδό. Δίνουμε ένα ακουστικό ερέθισμα σε κάθε αυτί ξεχωριστά με clicks, που παράγονται σε ειδικά ακουστικά, έντασης περί τα 80 decibel (ανάλογα με τον ουδό ακοής) με συχνότητα περίπου 11 Hz. Καταγράφουμε την απάντηση στον εγκέφαλο με ηλεκτρόδια επιφανείας στο τριχωτό της κεφαλής. Οι απαντήσεις και εδώ προστίθενται υπολογιστικά η μία πάνω στην άλλη (averaging). Οι κυματομορφές που προκύπτουν καταγράφονται μέσα σε χρόνο 10 ms. Στην αξιολόγηση δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία ο 15

21 χρόνος της κάθε κυματομορφής αλλά οι μεταξύ των κυμάτων καθυστερήσεις οι οποίες εμφανίζονται σταθερές στα φυσιολογικά άτομα. Τα Στελεχιαία Ακουστικά Προκλητά Δυναμικά ελέγχουν την ακουστική οδό από το ακουστικό νεύρο ως το εγκεφαλικό στέλεχος. Ο ρόλος τους είναι να αποκαλύψουν προσβολή του ακουστικού νεύρου ή του εγκεφαλικού στελέχους και οι τιμές που καταγράφονται αντανακλούν σε βλάβες ή διαταραχές του στελέχους στο βαθμό που έχει επηρεαστεί η ακουστική οδός. Τα Γνωστικά Ακουστικά Προκλητά Δυναμικά είναι ηλεκτρικά κύματα που παράγονται όταν ο εξεταζόμενος καλείται να διακρίνει και να μετρήσει νοερά ένα ερέθισμα (ήχος-στόχος) που παρεμβάλλεται τυχαία ανάμεσα από μία διαδοχή ηχητικών ερεθισμάτων (ήχος μη-στόχος). Το P300 για παράδειγμα, σχετίζεται με γνωστικές διαδικασίες και χρησιμοποιείται ως νευροφυσιολογικός δείκτης των γνωστικών διαδικασιών σε μία προσπάθεια εκτίμησης των ανώτερων πνευματικών λειτουργιών. Οι λειτουργίες αυτές έχουν να κάνουν με την αναγνώριση, κωδικοποίηση, σύγκριση στη μνήμη και επιλογή του ερεθίσματος - στόχου από τον εξεταζόμενο. Το αποτέλεσμα εξαρτάται και από την εκλεκτική προσοχή του εξεταζομένου προς το ερέθισμα. Η μεγαλύτερη θετική κυματομορφή που προκύπτει στο χρονικό διάστημα 250 μέχρι 600 msec ονομάζεται P300, αφού η ο χρόνος που απαντάται είναι περίπου 300 ms για φυσιολογικά άτομα. Οι παθολογικές τιμές του P300 εκφράζουν βραδύτητα στη συνειδητή, ελεγχόμενη επεξεργασία της πληροφορίας και ενδεχομένως διαταραχή της άμεσης μνήμης (Βαίτσης, Καραπέτσας). Μία σημαντική παράμετρος που διαχωρίζει τα Π.Δ. σχετίζεται με τον χρόνο εμφάνισής τους σε σχέση με το εξωτερικό ερέθισμα (λανθάνων χρόνος). Πιο συγκεκριμένα τα ακουστικά Π.Δ. διακρίνονται σε πρώιμα (early) (2-12 msec από τη στιγμή του ερεθίσματος), μέσα (middle) (12-50 msec) και αργά ή ύστερα (late) ( msec). Εύκολα μπορεί κανείς να παρατηρήσει πως το εύρος ζώνης των κυματομορφών μειώνεται ενώ το πλάτος αυξάνεται καθώς αυξάνει ο λανθάνων 16

22 χρόνος. Οι διαφοροποιήσεις αυτές στο εύρος ζώνης και το πλάτος οφείλονται στο σημείο έκλυσης των δυναμικών μέσα στον ανθρώπινο εγκέφαλο. Συγκεκριμένα, τα πρώιμα σχετίζονται με την διαβίβαση των νευρωνικών ώσεων κατά μήκος του ακουστικού ή οπτικού. νεύρου για ακουστικά ή οπτικά προκλητά δυναμικά και κατά μήκος της σωματοαισθητικής οδού για τα σωματοαισθητικά. Αντίθετα τα ύστερα δυναμικά αντανακλούν την εγκεφαλική δραστηριότητα περιοχών του φλοιού ως αντίδραση στην άφιξη της εξωτερικής πληροφορίας. Τα Προκλητά Δυναμικά διαχωρίζονται, επίσης, σε εξωγενή και ενδογενή ανάλογα με το πώς σχετίζονται με το εξωτερικό ερέθισμα. Τα εξωγενή έχουν να κάνουν με την φύση του εξωτερικού ερεθίσματος (ένταση, συχνότητα κλπ.) και σχετίζονται με την ακεραιότητα των αισθητηριακών οδών. Παρατηρούνται σε χρόνο μικρότερο των 100msec από την παραγωγή του ερεθίσματος. Αντίθετα τα ενδογενή έχουν την βάση τους στην ψυχολογική επίδραση του εξωτερικού ερεθίσματος στον άνθρωπο καθώς σχετίζονται με διάφορα στάδια νοητικής επεξεργασίας των εξωτερικών ερεθισμάτων στο Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ). Παρατηρούνται σε χρόνο μεγαλύτερο των 70 msec. Αλλάζουν ανάλογα με το αν το ερέθισμα είναι γνωστό ή άγνωστο, αν είναι δυσάρεστο ή ευχάριστο, αν θυμίζει στον εξεταζόμενο μία προγενέστερη προσωπική του εμπειρία κλπ. (Γιώργος Α. Γιαννακάκης).Η μελέτη των Π.Δ. γίνεται πιο συστηματοποιημένη αν στηριχθεί κανείς στα επιμέρους συστατικά (components) που έχουν τα σήματα αυτά. Τα συστατικά αυτά είναι μερικές κυματομορφές του συνολικού σήματος, οι οποίες καθορίζονται βάσει: κορυφώσεων (αρνητικών ή θετικών) του πλάτους δυναμικού της χρονικής στιγμής στην οποία κατά προσέγγιση λαμβάνει χώρα η κορύφωση του χρονικού εύρους το οποίο καταλαμβάνει η μερική κυματομορφή που περιέχει τη συγκεκριμένη κορύφωση Για τα ακουστικά Π.Δ. ο χαρακτηρισμός και ο διαχωρισμός των κυματομορφών έχει ως εξής Κορυφώσεις αριθμούμενες από I ως VII στα πρώιμα δυναμικά (2-12msec από τη στιγμή που παράγεται το ακουστικό ερέθισμα). Συστατικά Νο, Po, Na, Pa, και Nb στα μέσου χρόνου δυναμικά (12-50msec) 17

23 P50, Ν100, P200, N200, P300, N400,P600 στα ύστερα δυναμικά (50msec και πέρα). ΑΚΟΟΜΕΤΡΙΑ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ Οι μετρήσεις των προκλητών ακουστικών δυναμικών έχουν γίνει μία από τις σύγχρονες ακοολογικές εξετάσεις και αντιπροσωπεύουν την οποιαδήποτε προσπάθεια παρατήρησης και καταγραφής των συχνά σύνθετων ηλεκτροφυσιολογικών εκδηλώσεων του ακουστικού συστήματος. Τα δυναμικά αυτά αντιπροσωπεύουν τη μεταβολή της ακουστικής δραστηριότητας στον κοχλία,στο ακουστικό νεύρο, στο εγκεφαλικό στέλεχος και στον ακουστικό φλοιό που αντανακλά την απάντηση σε ακουστικό ερέθισμα. Κατά τον Davis ένας εύκολος τρόπος για να ταξινομηθούν τα ακουστικά προκλητά δυναμικά είναι συμφωνα με τη λανθάνουσα περίοδο τους, δηλαδή το χρόνο στον οποίο εμφανίζονται μετά τη χορήγηση του ερεθίσματος. Τα βραχείας λανθάνουσας περιόδου δυναμικά περιλαμβάνουν τα μικροφωνικά,τα αθροιστικά και τα δυναμικά ενέργειας καθως επίσης και τα δυναμικά του εγκεφαλικού στελέχους. Για τις κυριότερες κορυφές των κυματομορφών των ακουστικών προκλητών δυναμικών του εγκεφαλικού στελέχους χρησιμοποιούνται οι ρωμαϊκοί αριθμοί I-VIII. ΣΤΕΛΕΧΙΑΙΑ ΑΚΟΥΣΤΙΚΑ ΠΡΟΚΛΗΤΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ Τα στελεχιαία ακουστικά προκλητά δυναμικά (BSAERs Brain Stem Acoustic Evoked Responses) είναι ηλεκτρικά κύματα που παράγονται από την ακουστική οδό μετά από επαναλαμβανόμενο ηχητικό ερέθισμα. Η κυματομορφή των στελεχιαίων ακουστικών προκλητών δυναμικών μπορεί να υποδιαιρεθεί σε διαφορετικά τμήματα που ονομάζονται συστατικά του προκλητού δυναμικού. Τα συστατικά αυτά συνήθως προσδιορίζονται με βάση τον λανθάνοντα χρόνο (ο χρόνος που μεσολαβεί ανάμεσα στην έναρξη του ερεθίσματος και την εμφάνιση του συστατικού), το ύψος (δηλαδή, τη μέγιστη απόκλιση από την ισοηλεκτρική γραμμή), την πολικότητα (αν η απόκλιση είναι θετική ή αρνητική) και την τοπογραφία τους (από ποιες περιοχές του εγκεφάλου εμφανίζονται),(rugg et al., 1995). Τα στελεχιαία 18

24 ακουστικά προκλητά δυναμικά είναι το κύμα W I που ελέγχει το ακουστικό νέυρο, το κύμα W II που ελέγχει τον κοχλιακό πυρήνα, το κύμα W III που ελέγχει την κάτω ελαία, το κύμα W IV που ελέγχει τον έσω λημνίσκο και τέλος, το κύμα W V που ελέγχει τα κάτω διδύμια. Ακουστικά προκλητά δυναμικά: Καταγραφή των κυματομορφών Ι ως V, για τις οποίες ισχύει κατά προσέγγιση η αντιστοιχία: I ακουστικό νεύρο, II κοχλιακός πυρήνας, III κάτω γέφυρα, IV μέση γέφυρα, V άνω γέφυρα, κάτω μεσεγκέφαλος. 19

25 ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ Η κυριότερη χρησιμότητα των Προκλητών Δυναμικών έγκειται στην διάγνωση ασθενειών. Προκλητά δυναμικά έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία σε πολλούς τομείς. Για παράδειγμα, στον τομέα της επιληψίας, στον τομέα της διάγνωσης της δυσλεξίας, σε παιδιά με ειδική γλωσσική διαταραχή (Purdy et al., 1995) σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες (Wible et al., 2004). Xρήση των Προκλητών δυναμικών γίνεται επίσης για την αναγνώριση ασθενών που πάσχουν από Alzheimer και την διάκριση τους από άλλες ασθένειες. Επίσης χρησιμοποιούνται για την μελέτη της επίδρασης φαρμάκων που χορηγούνται για την νόσο Alzheimer και για τον εντοπισμό ψυχιατρικών ασθενειών όπως η σχιζοφρένεια και η παράνοια. Τα Π.Δ. όμως μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για ερευνητικούς σκοπούς στην κλινική νευροφυσιολογία. Λόγω του υψηλού χρονισμού τους, παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την εγκεφαλική λειτουργία. Διάφορες νοητικές διεργασίες, όπως η αντίληψη, η προσοχή, η γλωσσική επεξεργασία και η μνήμη, λαμβάνουν χώρα σε χρονικές περιόδους της τάξεως δεκάδων χιλιοστών του δευτερολέπτου. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΧΟΡΗΓΗΣΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ : Για να χορηγηθούν τα ακουστικά προκλητά δυναμικά θα πρέπει τα ηλεκτρόδια να συνδέονται με συγκεκριμένα σημεία στο δέρμα του κεφαλιού. Τα σημεία που θα προσκολληθούν τα ηλεκτρόδια θα πρέπει προηγουμένως να έχουν καθαριστεί με ειδικό υγρό για να μην υπάρχει στην περιοχή ιδρώτας, σκόνη κ.λ.π. και επηρεάζει το σήμα. Στη συνέχεια, τοποθετούμε μια ειδική κρέμα στα κατάλληλα σημεία και στη συνέχεια κολλάμε τα ηλεκτρόδια. Η καθαριότητα της περιοχής είναι πολύ σημαντική για το αποτέλεσμα του σήματος που θα πάρουμε. Τα ηλεκτρόδια συνδέονται σε συγκεκριμένα σημεία. Αυτά είναι α) στο κέντρο του κεφαλιού, β) στη δεξιά μαστοειδή απόφυση και γ) στην αριστερή μαστοειδή απόφυση. Αφού κολλήσουμε τα ηλεκτρόδια, τοποθετούμε στα αυτιά του εξεταζόμενου ακουστικά από τα οποία θα χορηγηθεί ο ήχος (clicks). Ο εξεταζόμενος είναι ξαπλωμένος στο εξεταστικό κρεβάτι σε σκοτεινό περιβάλλον, με κλειστά μάτια και απόλυτα ήρεμος. Οποιαδήποτε κίνηση επηρεάσει το σήμα προκαλώντας παράσιτα. Χορηγείται ο ήχος 20

26 και στη συνέχεια ο συνδεδεμένος με τα ακουστικά υπολογιστής εμφανίζει στη οθόνη τα κύματα I, II, III, IV και V. ΕΡΕΘΙΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ Ως ερεθίσματα για την πρόκληση των ηλεκτρικών δυναμικών χρησιμοποιούνται παροδικής ή βραχείας χρονικής διάρκειας ερεθίσματα όπως είναι τα clicks ή τα tone bursts και τα tone pipes. Τυπικά ένα click παράγεται με τη χορήγηση ενός σύντομου τετραγωνικού παλμού διάρκειας 100μsecσε ένα μεγάφωνο. Το φάσμα του περιλαμβάνει συχνότητες συνήθως από Hz και χρησιμοποιείται κυρίως για την καταγραφή δυναμικών ενέργειας. Το click ανάλογα με την ακουστική κυματομορφή που το παράγει αναφέρεται ως click συμπύκνωσης όταν η αρχική κίνηση του διαφράγματος του ακουστικού γίνεται προς τον τυμπανικό υμένα, ενώ η αντίθετη πολικότητα που κινεί το διάφραγμα μακριά από τον τυμπανικό υμένα αναφέρεται ως click αραίωσης. Τα tone bursts και τα tone pipes είναι σύντομης χρονικής διάρκειας,περίπου 4-20 msec,καθαροί τόνοι με στενό φάσμα συχνοτήτων παρόμοιοι με εκείνους που χρησιμοποιούνται στην ακοομετρία καθαρών τόνων. Λόγω του στενού φάσματος συχνοτήτων μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη μέτρηση των συχνοτήτων του φάσματος ομιλίας. Τα tone bursts ερεθίσματα χρησιμοποιούνται συνήθως για την καταγραφή των μικροφωνικών και των αθροιστικών κοχλιακών δυναμικών. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ. Η καταγραφή των Π.Δ. παρουσιάζει κάποιους περιορισμούς οι οποίοι οφείλονται κυρίως στην κατάσταση του εξεταζόμενου. Πιο συγκεκριμένα, ο εξεταζόμενος ενδεχόμενα προσαρμόζεται ή εξοικειώνεται με τα ερεθίσματα όποτε τότε η καταγραφή τους δεν είναι ακριβής. Επίσης μετά από κάποιο χρόνο ο εξεταζόμενος κουράζεται ή στρέφει αλλού την προσοχή του επηρεάζοντας τα ΠΔ στην ένταση και στο χρόνο. Για αυτό τον λόγο χρειάζεται να υπάρχει κάποιος μέγιστος αριθμός επαναλήψεων πέραν των οποίων γίνεται η παραδοχή ότι οι μετρήσεις δεν είναι αξιόπιστες. Επίσης πρέπει να γίνεται τακτικά έλεγχος της κατάστασης του 21

27 εξεταζόμενου κατά την διάρκεια της διαδικασίας καταγραφής. Επίσης αρκετές φορές απαιτείται απεριοδικός χρονισμός αλλεπάλληλων πειραμάτων ώστε να αποφεύγεται η εξοικείωση με τα ερεθίσματα. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΙΑΙΩΝ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ I. Ο λανθάνων χρόνος ενός ή περισσότερων δυναμικών να είναι μεγαλύτερος της μέσης τιμής κατά δυο τυπικές αποκλίσεις SD. II. Ο διαδυναμικός χρόνος I-III ή IIΙ-V ή I-V να είναι μεγαλύτερος της μέσης τιμής κατά δυο τυπικές αποκλίσεις. III. Ύπαρξη αδυναμίας καταγραφήςενός ή περισσότερων δυναμικών. IV. Το ύψος των κύριων δυναμικών I,III, V να είναι μικρότερο κατά 50%τουλάχιστον από το αντίστοιχο του αντίθετου πλάγιου. V. Θα πρέπει να υπάρχει διαφορά του λανθάνοντα χρόνου των δυναμικών του ενός πλαγίου ή των διαδυναμικών χρόνων του κατά 0,30msec τουλάχιστον από του αντίστοιχου του αντίθετου πλάγιου. 22

28 ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΠΩΣ/ΠΟΣΟ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Κάποτε τα παιδιά που «δεν έπαιρναν τα γράμματα» χαρακτηρίζονταν έξυπνα αλλά τεμπέλικα ή «αδιάφορα για τα μαθήματα». Τη σημερινή εποχή όμως αυτή η άποψη έχει αλλάξει. Τα παιδιά που μένουν πίσω στα μαθήματα και δε μπορούν να ακολουθήσουν τους συμμαθητές τους, δε το κάνουν λόγω τεμπελιάς αλλά λόγω ειδικών μαθησιακών δυσκολιών που παρουσιάζουν, και έτσι χρειάζονται ένα διαφορετικό διδακτικό τρόπο για να μάθουν και αυτά (Φλωράτου, 2002). Ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η συστηματική εκπαίδευση των παιδιών, (σχολική εκπαίδευση), μπορεί επίσης να συντελέσει στην εμφάνιση Μ.Δ., όπως για παράδειγμα η διδασκαλία σε επίπεδο υψηλότερο των μαθησιακών ικανοτήτων του παιδιού. Ενοχοποιείται επίσης και η τάση, που έχουν οι εκπαιδευτικοί να κάνουν, μερικές φορές, αρνητικές υποθέσεις για τις ικανότητες των μαθητών τους Υπό τον όρο μαθησιακά προβλήματα - μαθησιακές δυσκολίες, εντάσσεται μια πληθώρα διαταραχών, δυσλειτουργιών, δυσκολιών στη διαδικασία της μάθησης. Η μαθησιακή δυσκολία θεωρήθηκε εξαρχής μια ιδιαίτερη αδυναμία του ατόμου να μάθει, με κύριο χαρακτηριστικό τη μη προβλεψιμότητα της. Δεν σχετίζεται με το μορφωτικό επίπεδο των γονιών και δε σχετίζεται με το δείκτη νοημοσύνη του παιδιού. Ένα παιδί που έχει μαθησιακές δυσκολίες είτε αυτό είναι δυσλεξία, είτε δυσαριθμησία είτε δυσγραφία είτε ό,τι άλλο, δε σημαίνει πως έχει χαμηλό δείκτη νοημοσύνης. Οι αιτίες δηλαδή δεν είναι φανερές και εξακριβωμένες. Οι μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να συνυπάρχουν με άλλες καταστάσεις ανεπάρκειας (αναγνωρίζεται, δηλαδή, ότι τα άτομα μπορεί να έχουν αρκετά προβλήματα την ίδια στιγμή, όπως μαθησιακές δυσκολίες και συναισθηματικές διαταραχές) και το πρόβλημα μπορεί να υπάρχει καθ όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου. Στην Ελλάδα ο όρος μαθησιακές δυσκολίες έχει λαθεμένα ταυτιστεί με τον όρο δυσλεξία που πρόκειται απλά για μία κατηγορία τους. 23

29 Παρόλα αυτά έχουν γίνει έρευνες που εντόπισαν κάποιες διαφορές στα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες σε σχέση με ομάδα ατόμων χωρίς μαθησιακές δυσκολίες. Οι διαφορές ήταν οι εξής όσον αφορούσε τα άτομα με μαθησιακές δυσκολίες: Ανεπαρκή οπτικοκινητικό μηχανισμό(werner) Παθολογική προσήλωση του ματιού(goldstein) Ελλιπή συνθετική ικανότητα (Werner) Δυσκολία στην ανάκλησητων οπτικών ερεθισμάτων(hinshelwood) Δυσκολία κατανόησης- προφορικής ή γραπτής των λέξεων(orton). Σύμφωνα με το DSM IV οι μαθησιακές διαταραχές περιλαμβάνουν τις εξής διαγνωστικές κατηγορίες: Διαταραχή ανάγνωσης, διαταραχή των μαθηματικών, διαταραχή της γραπτής έκφρασης, μαθησικαή διαταραχή μη προσδιοριζόμενη αλλιώς. Κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ICD-10) οι μαθησιακές δυσκολίες είναι ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων.διακρίνονται σε έξι κατηγορίες: 1. Ειδική διαταραχή ανάγνωσης, 2. Ειδική διαταραχή συλλαβισμού, 3. Ειδική διαταραχή των αριθμητικών ικανοτήτων 4. Μικτή διαταραχή τωνσχολικών ικανοτήτων 5. Άλλες διαταραχέστων σχολικών ικανοτήτων 6. Αναπτυξιακή διαταραχή των σχολικών ικανοτήτων μη καθοριζόμενη. Σύμφωνα με το Ελληνικό Υπουργείο Υγείας (Λιβανίου, 2004) διακρίνουμε δυο ομάδες μαθησιακών δυσκολιών: Κατηγοριοποιήσιμες μαθησιακές δυσκολίες. Μη κατηγοριοποιήσιμες/άτυπες μαθησιακές δυσκολίες. (Αναγνωστόπουλος Δ.Κ &Σίνη Α.Θ. 2004). 24

30 ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Η μαθησιακή δυνατότητα του παιδιού εξαρτάται (α) από τις ιδιοσυστατικές του ικανότητες, (β) από το κίνητρο για μάθηση, (γ) από την ασυνείδητη φαντασιωτική του λειτουργία, (δ) από την ικανότητά του για συναισθηματική επένδυση και οριοθέτηση στόχων και επιδιώξεων που σχετίζονται με τη μάθηση, (ε) από την εξοικείωσή του με την ομιλούμενη γλώσσα του σχολείου και, τέλος, (στ) από το βαθμό που τα επιτεύγματά του στη μαθησιακή διαδικασία ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των γονιών, του σχολείου και του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος. Επιπλέον, συνδέεται με διαταραχές στις γνωστικές λειτουργίες (ελλείμματα στην οπτική αντίληψη, ελλείμματα στην προσοχή, στη μνήμη, στις λειτουργίες της γλώσσας), μπορεί να υπάρχει ιστορικό περιγεννητικού τραύματος, να έχουμε εμφάνιση της δυσκολίας και σε άλλα μέλη της οικογένειας, να συνυπάρχουν νευρολογικές και άλλες παθήσεις ή σύνδρομα, όπως δηλητηριάσεις από μόλυβδο, εμβρυϊκό αλκοολικό σύνδρομο ή σύνδρομο του εύθραυστου Χ χρωμοσώματος, τα οποία παραπέμπουν σε μία βιολογική προδιάθεση. Ως κυριότερα αίτια των προβλημάτων μάθησης αναφέρονται: α) τα φυσιολογικά β) τα ψυχολογικά και ψυχιατρικά γ) τα κοινωνιολογικά ή περιβαλλοντικά. Ωστόσο, οι αιτίες που οδηγούν στην εμφάνιση των ειδικών αναπτυξιακών μαθησιακών διαταραχών είναι μέχρι σήμερα ασαφείς. Συχνά αποδίδονται σε δυσλειτουργία των γνωσιακών διαδικασιών, ιδιοσυστασιακής και νευρολογικής αρχής. Με δεδομένη τη σημαντική ετερογένεια των παιδιών με μαθησιακή δυσκολία, είναι πολύ πιθανό να ευθύνονται περισσότεροι του ενός μηχανισμοί για την εμφάνισή τους (ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, 2004). 25

31 ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ. Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν επιδημιολογικές μελέτες σε ελληνικό πληθυσμό οι γνώσεις μας στηρίζονται σε ξένες μελέτες.η έρευνα στο νησί Wight σε 2344 παιδιά έδειξε ότι το 7.1% παρουσίαζαν δυσκολία στην ανάγνωση με αναλογία 1:7αγόρια προς ένα κορίτσι (Rutter et al., 1976). Οι εξελικτικού τύπου ειδικές γλωσσικές διαταραχές υπολογίζονται σε 2-10% από τους Baker & Cantwell (1995). Άλλοι προτείνουν πως οι μαθησιακές διαταραχές μπορεί να φτάνουν μέχρι και το 28% του μαθητικού πληθυσμού. Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν επιδημιολογικές έρευνες. Στατιστικά στοιχεία παίρνουμε από τον αριθμό παραπομπών σε ιδρύματα και κέντρα ψυχικής υγιεινής σε σύγκριση πάντα με παραπομπές για άλλες διαταραχές. Σε έρευνατου κοινοτικού κέντρου στο Βύρωνα Καισαριανής από τα 430 από τα οποία διαγνώστηκε αναπτυξιακή διαταραχή των σχολικών ικανοτήτων τα306 ήταν αγόριακαι τα 124 κορίτσια. Αναλογία 2.4αγόρια προς 1 κορίτσι. Μια επιπλέον έρευνα των λογοπεδικών Ανδρεοπούλου και Μπουγιουτοπούλου σε σχολεία του νομού Κοζάνης για ειδικά λάθη γραφής έδειξε, από τους 622 μαθητές δημοτικού το 15% περίπου είχαν δυσκολία στην ορθογραφία και έκαναν κυρίως φωνολογικά λάθη. ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Πολλοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί ότι συμβάλλουν στη γένεση των μαθησιακών διαταραχών. O Geschwind υποστηρίζει ότι πολλές περιπτώσεις δυσλεξίας προέρχονται από βλάβη στον αριστερό ινιακό λοβό, που έχει ως αποτέλεσμα λειτουργική τύφλωση του δεξιού οπτικού πεδίου, ή από βλάβη στο μεσολόβιο, η οποία εμποδίζει τη μεταφορά της οπτικής πληροφορίας από το δεξιό ημισφαίριο στις περιοχές του λόγου στο αριστερό ημισφαίριο. Ενισχυτική της προηγούμενης θέσης είναι η εργασία των Staller et al, που περιέγραψαν περίπτωση 26

32 ατόμου με δυσλεξία, η αξονική τομογραφία εγκεφάλου του οποίου έδειξε βλάβη στην οπίσθια κροταφοβρεγματική περιοχή του αριστερού ημισφαιρίου. Ο Benson πρότεινε την ταξινόμηση της δυσλεξίας ανάλογα με τον εντοπισμό της βλάβης σε τρεις κατηγορίες: πρόσθια, κεντρική και οπίσθια (ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, 2004). ΓΕΝΕΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Μελέτες διδύμων έδειξαν ότι η επίπτωση των μαθησιακών διαταραχών ήταν στατιστικώς σημαντικά μεγαλύτερη στους μονοζυγωτικούς απ ό,τι στους διζυγωτικούς διδύμους. Ο Zerbin-Rudin, το 1967, στην ανασκόπησή του των μέχρι τότε μελετών, βρήκε 100% επίπτωση μεταξύ των μονοζυγωτικών και 35% μεταξύ των διζυγωτικών διδύμων.πιο πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματά του, αν και η επίπτωση στους μονοζυγωτικούς διδύμους φαίνεται να είναι σημαντικά μειωμένη, από 30% έως 80%, ανάλογα με την έρευνα. Αντίθετα, η μελέτη του Λονδίνουσε δεκατριάχρονους διδύμους έδειξε ότι η κληρονομικότητα για τα προβλήματα στην ανάγνωση ήταν πολύ ασθενής, αν και παρατηρήθηκε αξιοσημείωτη γενετική επιρροή ως προς την ικανότητα της άρθρωσης. Οι ερευνητές υπέθεσαν ότι οι γενετικές επιδράσεις στην ικανότητα της ανάγνωσης μειώνονται με την ηλικία. Οι Olson et al μελέτησαν τη σχέση ανάμεσα στην ηλικία και τη γενετική επιβάρυνση και βρήκαν ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις που να επιβεβαιώνουν την προηγούμενη υπόθεση. Έτσι, τα διαφορετικά συμπεράσματα των γενετικών μελετών μένουν ακόμα αδιευκρίνιστα. Η οικογενής κατανομή των μαθησιακών διαταραχών ήταν γνωστή από την αρχή του αιώνα. Μεγάλες οικογενειακές μελέτες επιβεβαίωσαν την οικογενή φύση αλλά και τη γενετική ετερογένεια των μαθησιακών δυσκολιών. Η Colorado Family Reading Study ανέδειξε τουλάχιστον τέσσερις υποομάδες παιδιών με αναγνωστική δυσκολία διαφορετικής αιτιολογικής αρχής. Ο Halgrenήταν ο πρώτος που δημοσίευσε μια από τις μεγαλύτερες έρευνες που επιβεβαίωσαν την υψηλή επίπτωση των μαθησιακών δυσκολιών ανάμεσα σε συγγενείς πρώτου βαθμού (41%) και την επικράτηση των αγοριών έναντι των κοριτσιών. Οι Vogler et al, σε μελέτες αντιπροσωπευτικών δειγμάτων πληθυσμού, υπολόγισαν ότι 35 45% των γονέων των αγοριών και περίπου 20% των γονέων των 27

33 κοριτσιών με δυσκολία στην ανάγνωση παρουσίαζαν παρόμοιες δυσκολίες. Πρόσφατες γενεαλογικές μελέτες ενοχοποιούν ένα αυτοσωματικό επικρατούν γονίδιο στο χρωμόσωμα 15, αλλά τα ευρήματα αφορούν ένα μικρό αριθμό ατόμων με πολύ εξειδικευμένη διαταραχή της ανάγνωσης. Ο Pennington προτείνει ως πιθανή ερμηνεία το γεγονός ότι οι γενετικές επιδράσεις στις μαθησιακές δυσκολίες τροποποιούν ή περιορίζουν το εύρος της νευρωνικής ανάπτυξης και ίσως οδηγούν σε μεταβολές που βραχυκυκλώνουν το νευρωνικό κύκλωμα (Αναγνωστόπουλος, 2004). ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Έχουν αναφερθεί περιπτώσεις παιδιών, που γεννήθηκαν από μητέρες, που κατανάλωναν πολύ αλκοόλ ή κάπνιζαν υπερβολικά και παρουσίασαν μαθησιακές δυσκολίες, σε ποσοστά πάνω από το συνηθισμένο. Έρευνες έχουν ενοχοποιήσει, για την εμφάνιση δυσκολιών μάθησης, φαινόμενα μολυβδίασης. Η μη σωστή διατροφή και η έλλειψη κάποιων ιχνοστοιχείων και βιταμινών ευθύνεται επίσης, σύμφωνα με άλλες έρευνες, για την εμφάνιση μαθησιακών δυσκολιών. Σε σχετικό δημοσίευμα προτείνονται στα μικρά παιδιά, για τη βελτίωση της μαθησιακής ικανότητας, τροφές πλούσιες σε λιπαρά, ενώ πολύ ωφέλιμα πρόσθετα τροφής θεωρούνται το μουρουνέλαιο και το λάδι θυμαριού (Παπαθεμελής). ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΟΠΩΣ ΤΙΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΟΥΣ. Τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν δυσκολίες σε διάφορους τομείς. Οι εμφανέστερες βέβαια αφορούν την εκμάθηση της ανάγνωσης και της ορθογραφίας. Οι περιγραφές που χρησιμοποιούν οι γονείς για τα παιδιά τους είναι: Δεν αγαπούν το σχολείο και τα μαθήματα. Δε διαβάζουν από ευχαρίστηση εξωσχολικά βιβλία. 28

34 Κάνουν πολύ ώρα να ετοιμάσουν τα μαθήματα του σχολείου και δεν αποδίδουν τόσο όσο θα περίμεναν. Αποσπάται η προσοχή τους όταν διαβάζουν. Όταν τα πάνε καλά στα θεωρητικά μαθήματα είναι επειδή τα θυμούνται από την παράδοση του δασκάλου και όχι επειδή τα έμαθαν από το διάβασμά τους. Στην ανάγνωση ενός κειμένου ενώ μπορεί να μην έχουν άγνωστες λέξεις, δε κατανοούν το νόημα του. Δυσκολεύονται να μάθουν την προπαίδεια του πολλαπλασιασμού. Μπορεί να διηγούνται τα γεγονότα με λάθος χρονική σειρά. Και γενικά παρουσιάζουν τέτοιου είδους προβλήματα που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους στο σχολείο και την ψυχολογία τους λόγω του ότι νιώθουν πολλές φορές να μειονεκτούν απέναντι στους φίλους και συμμαθητές τους. 29

35 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 30

36 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Σκοπός της συγκεκριμένης εργασίας είναι να συγκρίνουμε το χρόνο απόκρισης του ήχου από τη στιγμή της παραγωγής του μέχρι την αντίληψή του από τον εγκέφαλο σε παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, μέσω μιας διαδικασίας εφαρμογής ακουστικών προκλητών δυναμικών του εγκεφαλικού στελέχους. Στόχος της παραπάνω διαδικασίας είναι να μπορέσουμε να διαγνώσουμε τυχόν δυσκολίες/καθυστερήσεις στην αντίληψη του ήχου και να βοηθήσουμε τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες θεραπευτικά από μικρή ηλικία έτσι ώστε να αποκατασταθούν άμεσα τυχόν προβλήματα που θα έχουν στη μετέπειτα ζωή τους. ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε με δείγμα δέκα παιδιών με επίσημα διαγνωσμένη μαθησιακή δυσκολία και την αντίστοιχη ομάδα φυσιολογικών παιδιών. Η ηλικία των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες κυμαίνεται από 7 έως 14 ετών. Η ομάδα ελέγχου ήταν αντίστοιχης ηλικίας και φύλου και αποτελείτο από παιδιά με πολύ καλές σχολικές επιδόσεις. ΤΡΟΠΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΚΛΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΙΚΩΝ. Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής των ακουστικών προκλητών δυναμικών, το εκάστοτε παιδί έμπαινε στην αίθουσα της εξέτασης και ξάπλωνε στο εξεταστικό κρεβάτι. Μιλούσαμε για κάποια λεπτά και του εξηγούσαμε τη διαδικασία της εξέτασεις. Πως θα του καθαρίσουμε το δέρμα, σε ποια σημεία θα κολλήσουμε τα ηλεκτρόδια, τι ήχο θα ακούει από τα ακουστικά. Στη συνέχεια του εξηγούσαμε για ποιο λόγο θα πρέπει να μείνει ήρεμο,με κλειστά τα μάτια και χωρίς να κουνιέται. Αφού γινόταν αυτή η προετοιμασία στα παιδιά, προχωρούσαμε στην τοποθέτηση 31

37 των ηλεκτροδίων και των ακουστικών. Και τέλος, κλέιναμε τα φώτα στο δωμάτιο της εξέτασης, επικρατούσε απόλυτη ησυχία και ξεκινούσε η εξέταση. ΜΕΤΡΗΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Για την παραγωγή των στελεχιαίων ακουστικών προκλητών δυναμικών χρησιμοποιήθηκε το μηχάνημα amplaid MK12, μοντέλο 2000 και ακουστικά ερεθίσματα ευρέος φάσματος clicks στην ένταση των 110 dβ per SPL και ευαισθησία 100 Nv/Div και masking 70 db SPL. Τοποθετήθηκαν τρία ηλεκτρόδια στο κεφάλι του παιδιού. Ένα σε κάθε μαστοειδή απόφυση και ένα στο κέντρο του μέτωπου.τα ηλεκτρόδια ήταν στρογγυλλά αυτοκόλητα και το ενεργό ηλεκτρόδιο τοποθετήθηκε στο εξεταζόμενο αυτί πάνω στη μαστοειδή απόφυση, το ηλεκτρόδιο αναφοράς στη μαστοειδή απόφυση του άλλου αυτιού και τέλος η γείωση που τοποθετήθηκε κεντρικά στο μέτωπο. Οι μετρήσεις που πήραμε ήταν για το λανθάνων χρόνο των κυμάτων I, II, III, IV, V, και για τις διαφορές των κυμάτων III-I, V-III, V-I. Υπήρξαν δυο περιπτώσεις παιδιών που κουνιόνταν κατά τη διάρκεια της εξέτασης και έτριβαν τα μάτια τους με αποτέλεσμα να βγουν πολλά παράσιτα. Σε αυτή την περίπτωση χρειάστηκε να επαναλάβουμε τη διαδικασία. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΕΠΙΣΗΜΗ ΚΡΑΤΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ. Σύμφωνα με γνωματεύσεις των Κέντρων Διάγνωσης Αξιολόγησης και Υποστήριξης (Κ.Δ.Α.Υ.), τα μέλη της διεπιστημονικής ομάδας με βάση τα στοιχεία της διάγνωσηςαξιολόγησης κατέληξαν πως το δείγμα που χρησιμοποιήσαμε ήταν όλα παιδιά με δυσκολίες στη μάθηση. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ. Τα αποτελέσματα αναλύθηκαν ως προς δυο χαρακτηριστικά. Ως προς το χρόνο που απαιτείται για την έλευση των κυμάτων στον εγκέφαλο, και στη συνέχεια αναλύθηκαν ως προς το αν οι λανθάνοντες χρόνοι ήταν μέσα στα φυσιολογικά επίπεδα. 32

AKOH HXOΣ. ένταση. τόνος. Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων.

AKOH HXOΣ. ένταση. τόνος. Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων. AKOH HXOΣ ένταση τόνος Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων. Ακουστό φάσµα : 20-20000 Hz (συνήθως 1000-4000 Hz) Φάσµα ήχου για την κατανόηση της οµιλίας: 200-2000 Hz ΜΕΤΑ ΟΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ ΣΤΟ ΟΥΣ Έξω ους

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Δυσκολίες στην ανάγνωση Τα θεωρητικά μέρη του δικτύου οπτικής αναγνώρισης λέξεων και οι εκτιμώμενες θέσεις τους στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου του έμπειρου

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις

Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 10 Αισθητήρια όργανα Αισθήσεις Ειδικές Αισθήσεις Όραση Ακοή Δομή του οφθαλμικού βολβού Οφθαλμικός βολβός Σκληρός χιτώνας Χοριοειδής χιτώνας Αμφιβληστροειδής χιτώνας Μ.Ντάνος Σκληρός

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Νευροαισθητήρια Βαρηκοΐα

Νευροαισθητήρια Βαρηκοΐα Εθνκό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Νευροαισθητήρια Βαρηκοΐα Βασικές Έννοιες Θάνος Μπίμπας Επ. Καθηγητής ΕΚΠΑ Hon. Reader UCL Ear InsOtute Διαταραχές Φωνής & Ακοής στις Ερμηνευτικές Τέχνες Η ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων Α.Καραπέτσας

Διδάσκων Α.Καραπέτσας Διδάσκων Α.Καραπέτσας Άνδρες και γυναίκες είναι εξίσου έξυπνοι, κάθε φύλο όμως με το δικό του τρόπο. (Science Illustrated, Σεπτέμβριος,2010) 2 Διαφέρουμε εγκεφαλικά? 3 Ο Richard Haier, (του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Σ ΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Μ ΑΪΟΥ 2002 2004 Δ ΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ Π ΕΡΙΛΗΨΗ: Η μελέτη αυτή έχει σκοπό να παρουσιάσει και να ερμηνεύσει τα ευρήματα που προέκυψαν από τη στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

O Ψηφιακός Παλμογράφος

O Ψηφιακός Παλμογράφος Τεχνική Εκπαίδευση O Ψηφιακός Παλμογράφος Παναγιώτης Γεώργιζας BEng Cybernetics with Automotive Electronics MSc Embedded Systems Engineering Θέματα που θα αναλυθούν www.georgizas.gr 1. Γενικά περί παλμογράφων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 1203-2014 (4 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 1203-2014 (4 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 1203-2014 (4 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Σωτηρία Τζιβινίκου

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr

ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή. Νίκος Κ. Μπάρκας. Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ. nbarkas@arch.duth.gr ΗΧΟΣ και ΘΟΡΥΒΟΣ μια εισαγωγή Νίκος Κ. Μπάρκας Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΔΠΘ nbarkas@arch.duth.gr Ήχος και Θόρυβος μια εισαγωγή στα ακουστικά χαρακτηριστικά του ήχου στις αιτίες και στις συνέπειες του

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων

Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων Διάλεξη 3: DSP for Audio Δρ. Θωµμάς Ζαρούχας Επιστηµμονικός Συνεργάτης Μεταπτυχιακό Πρόγραµμµμα: Τεχνολογίες και Συστήµματα Ευρυζωνικών Εφαρµμογών και Υπηρεσιών 1 Προεπισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments ΜΑΝΤΖΑΚΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 11523 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η δυνατότητα που έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) Φυλοσχετιζόμενη διαταραχή,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ 11 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΛΟΓΟΠΕΔΙΚΩΝ «Γλωσσικές δυσκολίες και γραπτός λόγος στο πλαίσιο της σχολικής μάθησης» Αθήνα, 23 25 Νοεμβρίου 2007 ΔΕΛΤΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ (Να

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ 148 ΑΡΧΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΣΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Δ. ΚΑΣΣΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Βιοϊατρική Τεχνολογία Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου Σοφία e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Η γνώση προκύπτει μέσα από την επανάληψη της μαθημένης συμπεριφοράς. Για τη μάθηση απαιτούνται γνωστικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος!

Αιτίες. Η Αγάπη για τη ρουτίνα. Συνήθεις Διαταραχές Ύπνου. Δυσκολίες επικοινωνίας. ! Εφιάλτες! Ακράτεια! Ροχαλητό! Ανήσυχος Ύπνος! Διαταραχές ύπνου και Αυτισµός Ελένη Λούκουτου Λογοθεραπεύτρια ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Ο ύπνος είναι ένα σημαντικό συστατικό της υγείας. Παρόλο που δε μπορούμε να κατανοήσουμε όλες τις λειτουργίες του, ο ύπνος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτροφυσιολογία της όρασης

ηλεκτροφυσιολογία της όρασης ηλεκτροφυσιολογία της όρασης www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Ινστιτούτο Ophthalmica & εργαστήριο Ηλεκτροφυσιολογίας Στο εργαστήριο Ηλεκτροφυσιολογίας της όρασης πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές υσκολίες (Πηγή : http://mariaskokou.wordpress.com ) Μιλώντας για τη δυσλεξία Έχει ϖεράσει ϖάνω αϖό ένας αιώνας αϖό την ϖρώτη ϖεριγραφή ενός ϖεριστατικού δυσλεξίας. O γιατρός W.Pringle Morgan

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R

Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R Ανάλυση Δεδομένων με χρήση του Στατιστικού Πακέτου R, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Περιεχόμενα Εισαγωγή στο

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) για την υποστήριξη ιατρικών πράξεων σε νησιωτικές περιοχές στο Αιγαίο Δρ. Η. Μαγκλογιάννης Πανεπιστήμιο Αιγαίου Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Σπουδάστρια: Ευθυμίου Μαρία Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία Λίγα λόγια για την εργασία Οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες, σήμερα, αποτελούν μια πολύ συνηθισμένη κατάσταση στο σχολείο. Ωστόσο πολλά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

Δρ.Κων. Κων.Λαμπρόπουλος. Χειρουργός ΩΡΛ Φωνίατρος Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου

Δρ.Κων. Κων.Λαμπρόπουλος. Χειρουργός ΩΡΛ Φωνίατρος Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου Δρ.Κων Κων.Λαμπρόπουλος Χειρουργός ΩΡΛ Φωνίατρος Πρόεδρος Επιστημονικού Συμβουλίου Πρόεδρος Ελληνικής Φωνιατρικής Εταιρείας Αθήνα, 17 νοεμβρίου 2010 πέντε αισθήσεις όραση αφή όσφρηση γεύση ακοή η ακοή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΣ Γ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013 2014 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΠΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ / ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Κατεύθυνση: ΠΡΑΚΤΙΚΗ Κλάδος: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑ Μάθημα: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ Τάξη: A Τμήμα:

Διαβάστε περισσότερα

Θόρυβος και επιπτώσεις στις δραστηριότητες και την υγεία µε βάση έρευνες της WHO

Θόρυβος και επιπτώσεις στις δραστηριότητες και την υγεία µε βάση έρευνες της WHO Θόρυβος και επιπτώσεις στις δραστηριότητες και την υγεία µε βάση έρευνες της WHO > Επιπτώσεις στην υγεία 1 Το 1993 οµάδα εργασίας της WHO 1 προσδιόρισε και ανέφερε τις σηµαντικότερες επιπτώσεις του θορύβου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή. Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη

Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή. Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη Ένα πρόβλημα Πρόβλημα: Ένας μαθητής είχε επίδοση στο τεστ Μαθηματικών 18 και στο τεστ

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων

Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων Ψηφιακή Επεξεργασία Σηµμάτων Διάλεξη 3: DSP for Audio Δρ. Θωµμάς Ζαρούχας Επιστηµμονικός Συνεργάτης Μεταπτυχιακό Πρόγραµμµμα: Τεχνολογίες και Συστήµματα Ευρυζωνικών Εφαρµμογών και Υπηρεσιών 1 Προεπισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ 1994-1998 Η ΑΚΟΟΜΕΤΡΙΑ. με λίγα λόγια. Μαρία Λύρα Γεωργοσοπούλου Επικ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών. Αθήνα

ΣΧΟΛΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ 1994-1998 Η ΑΚΟΟΜΕΤΡΙΑ. με λίγα λόγια. Μαρία Λύρα Γεωργοσοπούλου Επικ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών. Αθήνα ΣΧΟΛΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ 1994-1998 Η ΑΚΟΟΜΕΤΡΙΑ με λίγα λόγια Μαρία Λύρα Γεωργοσοπούλου Επικ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών Αθήνα ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η αίσθηση της ακοής οφείλεται στ ότι έχουμε την ικανότητα ν αντιληφθούμε

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 1 ΥΕΨ(Δημ) 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΕΝΤΥΠΟ 1 Nέα Διαδικασία Παρέμβασης στο Σχολείο για Χειρισμό Παιδιού με Πιθανές Μαθησιακές, Συναισθηματικές ή άλλες Δυσκολίες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος καταρτιζομένων «Πρόγραμμα κατάρτισης στις αναπτυξιακές διαταραχές παιδιών και εφήβων (Συμπτωματολογία Αξιολόγηση Παρέμβαση)». Το Εργαστήριο Νευροψυχολογίας του Παιδαγωγικού

Διαβάστε περισσότερα