ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ. «Διάγνωση, αξιολόγηση και αντιμετώπιση της δυσλεξίας»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ. «Διάγνωση, αξιολόγηση και αντιμετώπιση της δυσλεξίας»"

Transcript

1 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «Διάγνωση, αξιολόγηση και αντιμετώπιση της δυσλεξίας» Χειμερινό εξάμηνο Διδάσκουσα: Σταυρούλα Πολυχρονοπούλου 1

2 ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ Δεν έχει οριστεί ακόμα Μελετήστε: 1. Το παρόν κείμενο με τις Σημειώσεις του μαθήματος και από το βιβλίο του Gavin Reid (2003) επιμέλεια Γ. Παπαδάτος, μετάφραση Σ. Αντωνίου τα εξής: 2. Εισαγωγή, 3. Ανάλυση λαθών (σελ. 60, 61) και φωνολογική αξιολόγηση (σελ. 62 έως και 64) 4. Κεφάλαιο 6 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ. 1. Έννοια και σημασία των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών Χαρακτηριστικά παιδιών με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες Ανομοιογένεια Κοινά χαρακτηριστικά Άλλα χαρακτηριστικά Χαρακτηριστικά εφήβων με δυσλεξία Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός να βοηθήσει το δυσλεκτικό μαθητή του; Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες στα μαθηματικά Μύθοι για τις μαθησιακές δυσκολίες 1 (που ισχύουν και για τα μαθηματικά) Χαρακτηριστικά μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν και προκαλούν μαθησιακές δυσκολίες Δυσλεξία και μαθηματικά Δυσαριθμησία Αιτιολογικοί παράγοντες ειδικών μαθησιακών δυσκολιών Η θεωρία του Όρτον Αριστεροχειρία και εγκεφαλική κυριαρχία του λόγου Εγκεφαλικές βλάβες και μικρονευρολογικά σημεία Γενετικά αίτια Το ορθογραφικό σύστημα και η δυσλεξία Η Θεωρία των οφθαλμικών κινήσεων Η Σύγχρονη Έρευνα Σπουδαιότητα του προβλήματος - Αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχολογική και συναισθηματική κατάσταση του παιδιού Έκταση του προβλήματος Διαγνωστικές προσεγγίσεις Αξιολόγηση παιδιών με δυσλεξία Αξιολόγηση προαναγνωστικών ή πρωτοαναγνωστικών δεξιοτήτων Σύγχρονες τάσεις διαγνωστικής προσέγγισης της δυσλεξίας - Μέθοδοι και τεχνικές διάγνωσης - Αξιολόγηση αναδυόμενου γραμματισμού

4 1.7. Προβληματική πρόγνωσης, πρόληψη Που γίνεται η διάγνωση των παιδιών με δυσλεξία στην Ελλάδα κι από ποιους Ιατροπαιδαγωγικά Κέντρα ΚΕΔΔΥ Εκπαιδευτικο-θεραπευτική αντιμετώπιση Ειδικά προγράμματα για παιδιά με δυσλεξία στην Ελλάδα Τμήμα Ένταξης Εκπαιδευτικές και ψυχοθεραπευτικές αρχές αντιμετώπισης μαθητών με δυσλεξία Βασικές ψυχοθεραπευτικές αρχές...83 Ενδεικτική βιβλιογραφία Πρόσβαση στο σχολικό πρόγραμμα (G. Reid, 2003, κεφάλαιο 6) Η Φωνολογική Επίγνωση και οι εφαρμογές της στα βιβλία της Γλώσσας της Α τάξης του Δημοτικού Σχολείου: Ενδεικτική βιβλιογραφία

5 ΕΙΔΙΚΕΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑ - ΔΥΣΑΡΙΘΜΙΣΙΑ 1.1. Έννοια και σημασία των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών Η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει ένα μεγάλο αριθμό ερευνητών που έχουν μελετήσει το θέμα των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών. Κι είναι αλήθεια πως έχουν γραφτεί πλήθος βιβλία και άρθρα που αναφέρονται σε μία ή περισσότερες ειδικές μαθησιακές δυσκολίες. Τα περισσότερα όμως από αυτά περιγράφουν μικρά κομμάτια του όλου προβλήματος ή εξετάζουν τις μαθησιακές δυσκολίες από τη στενή σκοπιά μιας συγκεκριμένης θεωρίας ή τεχνικής. Δημιουργείται έτσι μεγάλη σύγχυση στον αναγνώστη όσον αφορά στα πραγματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες. Ειδικές μαθησιακές δυσκολίες (ΕΜΔ) είναι ένας όρος εκπαιδευτικός που έχει τις ρίζες του σε διάφορους επιστημονικούς κλάδους όπως είναι η ιατρική, η ψυχολογία, η λογοθεραπεία και η θεραπευτική παιδαγωγική. Κάθε ένας από αυτούς έχει συμβάλλει σημαντικά στη μελέτη των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών, αλλά και στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου τομέα επιστημονικής γνώσης. Έχει εν τούτοις παρατηρηθεί ότι σε πληθώρα περιπτώσεων και χρονικών περιόδων υπήρξε μικρή ή καμία προσπάθεια συντονισμού και συνεργασίας των διαφόρων ερευνητών, με αποτέλεσμα η μελέτη και η αντιμετώπιση του παιδιού με ΕΜΔ να γίνεται αποσπασματικά, θυμίζοντας την ιστορία του ελέφαντα και των τριών τυφλών ανδρών που τους ζητήθηκε να τον περιγράψουν (Πολυχρονοπούλου 1995, σ. 197). Ο πρώτος έτυχε να πιάσει το πόδι του ζώου και τον περιέγραψε σαν κορμό δένδρου. Ο δεύτερος ψηλάφισε το πλευρό του κι είπε πως είναι η πλευρά μιας σιταποθήκης, ενώ ο τρίτος που έπιασε την ουρά τον περιέγραψε σαν σχοινί. Σύμφωνα με τα επικρατέστερα συστήματα ταξινόμησης των ειδικών αναγκών, οι Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες (ΕΜΔ) αποτελούν μία από τις κατηγορίες στις οποίες κατατάσσονται τα παιδιά με τις ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Ο όρος λοιπόν «ειδικές μαθησιακές δυσκολίες» ή «μαθησιακές δυσκολίες», όπως είναι γνωστός στην Ελλάδα, αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη κατηγορία ειδικών αναγκών. Δεν υπάρχει ακόμα και σήμερα επαγγελματική ομοφωνία σε διεθνή κλίμακα πάνω στο θέμα της έννοιας, φύσης, αιτιολογίας και αντιμετώπισης του προβλήματος. Συγκεκριμένα, δεν υπάρχει γενική συμφωνία όσον αφορά στον ορισμό, τη διάγνωση και τη «θεραπευτική» αντιμετώπιση των παιδιών που παρουσιάζουν ειδικές μαθησιακές δυσκολίες. Κι είναι αλήθεια ότι από όλους τους τομείς της γενικής και της ειδικής εκπαίδευσης ο τομέας αυτός είναι ο πιο πολύπλοκος από πλευράς συμπτωματολογίας, αλλά και ορισμού. 5

6 Σ αυτό το σημείο πρέπει να αναφερθεί ότι μέχρι σήμερα έχουν χρησιμοποιηθεί πάνω από σαράντα ονομασίες για τον καθορισμό των παιδιών με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες (ΕΜΔ), καθώς και για τα εκπαιδευτικά και θεραπευτικά προγράμματα που έχουν κατά καιρούς καταρτιστεί γι αυτά τα παιδιά. Τέτοιες ονομασίες που συναντάμε συχνά στη διεθνή βιβλιογραφία είναι οι εξής: Παιδιά με εγκεφαλική βλάβη Παιδιά με ελάσσονα ή ελαχίστη εγκεφαλική δυσλειτουργία Παιδιά με ελαττωματική αντίληψη Παιδιά με ψυχονευρολογικά προβλήματα Παιδιά με νευρολογική δυσλειτουργία Παιδιά με αντιληπτική αναπηρία κ.ά. Οι περισσότεροι από τους όρους που χρησιμοποιήθηκαν για να περιγράψουν το πρόβλημα είναι όπως φαίνεται ιατρικής φύσης, αφού οι γιατροί ήταν εκείνοι που ασχολήθηκαν πρώτοι με αυτές τις διαταραχές. Ο όρος "μαθησιακές δυσκολίες" που αντικαταστάθηκε αργότερα με τον όρο "ειδικές μαθησιακές δυσκολίες", προτάθηκε στις αρχές της δεκαετίας του εξήντα στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής από συλλόγους εκπαιδευτικών και ειδικών παιδαγωγών. Ο όρος έγινε αποδεκτός με ανακούφιση από τους γονείς, αλλά κι από τον εκπαιδευτικό κόσμο, η δε ευρεία αποδοχή και χρησιμοποίησή του σήμερα, τονίζει την εκπαιδευτική πλευρά του προβλήματος, απορρίπτει την "ιατρική ετικετοποίηση " του παιδιού κι επιβεβαιώνει το γεγονός ότι η αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών είναι θέμα κυρίως εκπαιδευτικό και όχι ιατρικό. Ορισμός των ΕΜΔ Έχω υπολογίσει ότι χρειάζεται συνήθως μία περίπου ώρα για να διευκρινιστεί και να αναλυθεί ο ορισμός των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών. Σύμφωνα με τους επικρατέστερους σήμερα ορισμούς στις αγγλόφωνες χώρες, υποστηρίζεται ότι: Τα παιδιά με τις Ε.Μ.Δ. παρουσιάζουν προβλήματα σε μία ή σε περισσότερες από τις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται στην κατανόηση ή στη χρησιμοποίηση του προφορικού ή του γραπτού λόγου. Οι δυσκολίες αυτές εκδηλώνονται συνήθως ως διαταραχές της αντίληψης της ακοής, της μνήμης, της σκέψης, της ομιλίας, της ανάγνωσης, της γραφής, της ορθογραφίας ή της αριθμητικής. Δεν περιλαμβάνουν μαθησιακά προβλήματα που οφείλονται σε οπτικές, ακουστικές ή κινητικές αναπηρίες, σε νοητική υστέρηση, σε συναισθηματική διαταραχή ή σε περιβαλλοντική αποστέρηση. 6

7 1.2. Χαρακτηριστικά παιδιών με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες Σε πολλούς, ο όρος Ε.Μ.Δ. δημιουργεί σύγχυση διότι και τα παιδιά με τη νοητική καθυστέρηση (Ν.Κ.) παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες. Η μαθησιακή δυσκολία όμως του παιδιού με Ν.Κ. είναι μια γενική δυσκολία μάθησης κι όχι μια δυσκολία σε ένα συγκεκριμένο τομέα. Λέμε για παράδειγμα ότι το παιδί παρουσιάζει καθυστέρηση δύο χρόνια σε όλους ή σχεδόν σε όλους τους τομείς της μάθησης κι όχι σε ένα συγκεκριμένο τομέα, όπως είναι η ανάγνωση ή η γραφή στην περίπτωση του δυσλεκτικού μαθητή. Όπως λοιπόν καταλαβαίνετε, στην κατηγορία των Ε.Μ.Δ. συναντάμε παιδιά που εμφανίζονται συχνά τελείως φυσιολογικά ως προς το μεγαλύτερο μέρος της συμπεριφοράς τους, αλλά παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα σε επί μέρους τομείς. Εντοπίζουμε έτσι μαθητές που γνωρίζουν ανάγνωση, αλλά δυσκολεύονται πολύ να καταλάβουν το νόημα του αναγνωστικού κειμένου, να ακολουθήσουν προφορικές οδηγίες ή να αντιληφθούν όλα όσα λέει ο συνομιλητής τους. Ορισμένα αργούν να μιλήσουν ενώ δεν έχουν χαμηλή νοημοσύνη ή βαρηκοΐα, άλλα αδυνατούν να αντιληφθούν ορισμένες οπτικές παραστάσεις παρ ότι δεν έχουν προβλήματα όρασης κι άλλα δυσκολεύονται πολύ να μάθουν με τις συνηθισμένες διδακτικές μεθόδους, ενώ δεν έχουν νοητική υστέρηση (Πολυχρονοπούλου 1995, 2004, 2012). Σχηματίζεται έτσι μια ανομοιογενής ομάδα με ένα κύριο χαρακτηριστικό: Ακανόνιστο σχέδιο συμπεριφοράς, δηλαδή, ασυμφωνία στην εξέλιξη των επιμέρους ικανοτήτων, που σημαίνει ότι το παιδί έχει καλές ικανότητες σε ορισμένους τομείς και αδικαιολόγητα χαμηλές σε άλλους Ανομοιογένεια: Τα περισσότερα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες εμφανίζουν πολλά χαρακτηριστικά συμπτώματα και μάλιστα σε τέτοιους συνδυασμούς ώστε να μην είναι εύκολο να σχηματίσουμε ομοιογενείς ομάδες. Γι αυτό άλλωστε ακούγεται συχνά ότι «τα παιδιά αυτά δε μοιάζουν καθόλου μεταξύ τους» ή «το μόνο κοινό που έχουν οι δυσλεξικοί μαθητές είναι το δυσλεξικό τους πρόβλημα». Ενδεικτικά συμπτώματα ΕΜΔ σύμφωνα με τις παρατηρήσεις και τα σχόλια των εκπαιδευτικών που τονίζουν την ανομοιογένεια των παιδιών αυτής της ομάδας παρουσιάζονται αμέσως παρακάτω:. - Μπερδεύει το δ με το ρ. - Πηδάει ή προσθέτει λέξεις όταν διαβάζει δυνατά. - Γράφει 41 αντί για Λύνει νοερά αριθμητικά προβλήματα, αλλά δεν μπορεί να τα γράψει. - Σήμερα, δεν ξέρει την προπαίδεια που ήξερε χθες. - Έχει λεξιλόγιο ενηλίκου, δεν μπορεί όμως να χρησιμοποιήσει τον Αόριστο. - Το πρωινό το ονομάζει γεύμα και μπερδεύει το χθες με το αύριο. - Μπορεί να σου μιλήσει για τον Όμηρο, αλλά δε γνωρίζει τις ημέρες της εβδομάδας. 7

8 - Συζητάει για μουσώνες, αλλά δεν ξέρει τη σειρά των εποχών. - Θυμάται πολύ καλά ό,τι του λες, όχι όμως και ό,τι βλέπει. - Είναι καλός, ήσυχος, ευγενικός, αλλά δεν παίρνει τα γράμματα. - Πέφτει με τα μούτρα στη δουλειά, τελειώνει πρώτος, μα όλα τα έχει λάθος. - Δεν προσέχει που πηγαίνει, είναι αδέξιος, κουτουλάει πάνω σε έπιπλα και πόρτες. - Ξεχνάει τα βιβλία του και δε θυμάται που βάζει τα πράγματά ου. - Δυσκολεύεται να ακολουθήσει προφορικές οδηγίες. - Η προσοχή του διασπάται εύκολα με το παραμικρό ερέθισμα. Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι ο όρος «ειδικές μαθησιακές δυσκολίες» είναι ένας όρος ομπρέλα που καλύπτει διάφορα προβλήματα σχολικής και μη σχολικής φύσης. Ορισμένοι όμως εξακολουθούν να ταυτίζουν τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες με τα αναγνωστικά προβλήματα, πράγμα που φανερώνει τη σύγχυση που υπάρχει ακόμα και σήμερα στο θέμα του ορισμού και της ορολογίας. Είναι γνωστό ότι τα αναγνωστικά προβλήματα απαντώνται στα παιδιά που εμφανίζουν ΕΜΔ σε ποσοστό που ανέρχεται σε 60-80%. Αλλά ακόμα και σ αυτές τις περιπτώσεις το αναγνωστικό πρόβλημα μπορεί να συνοδεύεται από διάφορες άλλες δυσκολίες όπως είναι οι δυσκολίες στην ορθογραφία, στη γραφή ή στην αριθμητική, καθώς και από αναπτυξιακά προβλήματα που περιλαμβάνουν διαταραχές αντιληπτικότητας, μνήμης, κινητικότητας κλπ Κοινά χαρακτηριστικά Τα παιδιά με τις ειδικές μαθησιακές δυσκολίες σχηματίζουν όπως εξηγήσαμε μια εξαιρετικά ανομοιογενή ομάδα με κύριο χαρακτηριστικό την ασυμφωνία στην εξέλιξη των επιμέρους ικανοτήτων. Άλλα κοινά χαρακτηριστικά τους είναι τα εξής: 1) Φυσιολογική νοημοσύνη (ή υψηλότερη του φυσιολογικού). 2) Επαρκείς αισθητηριακές ικανότητες (άρτια όραση και ακοή). 3) Σχολική επίδοση σημαντικά κατώτερη από αυτή που δικαιολογεί: - το νοητικό τους επίπεδο, - η ηλικία τους, και - οι εκπαιδευτικές τους ευκαιρίες. 4) Ακανόνιστο σχέδιο συμπεριφοράς ή ασυμφωνία στην εξέλιξη των επί μέρους ικανοτήτων. 8

9 Άλλα χαρακτηριστικά Εκτός από τα παραπάνω χαρακτηριστικά υπάρχουν και πολλά άλλα που τα συναντάμε σε ένα σημαντικό αριθμό παιδιών με ΕΜΔ. Όσο περισσότερα από τα παρακάτω προβλήματα παρατηρούνται σε ένα παιδί, τόσο σοβαρότερη είναι η κατάσταση των μαθησιακών δυσκολιών του. Πτωχή ικανότητα συγκέντρωσης και προσοχής Το παραπάνω χαρακτηριστικό αναφέρεται συνήθως στην πραγματική ανικανότητα του παιδιού να συγκεντρωθεί σε ένα συγκεκριμένο έργο ή να ασχοληθεί με μια συγκεκριμένη δραστηριότητα για παραπάνω από μερικά λεπτά. Συναντάμε λοιπόν μαθητές που δυσκολεύονται πολύ να ολοκληρώσουν την εργασία που τους αναθέτει ο εκπαιδευτικός όχι επειδή έχουν νοητική καθυστέρηση, αδιαφορούν για τα μαθήματα ή τεμπελιάζουν, αλλά επειδή αδυνατούν να συγκεντρώσουν την προσοχή τους για τόσο χρόνο, όσο χρειάζεται για να ολοκληρωθεί η συγκεκριμένη εργασία. Όσο μικρότερος είναι ο χρόνος συγκέντρωσης και προσοχής του παιδιού, τόσο σοβαρότερο αποδεικνύεται το πρόβλημά του. Οι αιτίες αποδίδονται κυρίως στο ότι: (α) Επεξεργάζονται με αργό ρυθμό τις γλωσσικές πληροφορίες με αποτέλεσμα να διασπάται η προσοχή τους, (β) στην έλλειψη ενδιαφέροντος για το έργο που τους ζητεί ο εκπαιδευτικός να εκτελέσουν (έλλειψη κινήτρων), (γ) στην έλλειψη αποτελεσματικών στρατηγικών μάθησης και (δ) στην παρορμητικότητα που μπορεί να χαρακτηρίζει πολλά από αυτά τα παιδιά (Παντελιάδου, 2000). Διαταραχές της μνήμης Τα προβλήματα μνήμης αποτελούν ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα των δυσλεκτικών παιδιών που επιδεινώνουν την ικανότητά τους να ακολουθούν οδηγίες, να θυμούνται τα σχήματα των γραμμάτων ή των αριθμών κλπ. Η μνήμη όπως γνωρίζουμε, αναφέρεται στην ανάπλαση λεκτικών ή μη λεκτικών εμπειριών ή με άλλα λόγια στην ικανότητα να αποθηκεύουμε και να ανακαλούμε αυτά που ακούμε. Η ανικανότητα να θυμηθούμε λέξεις, κατευθύνσεις ή εξηγήσεις είναι παραδείγματα πτωχής λεκτικής μνήμης. Τα προβλήματα μνήμης μπορεί να σχετίζονται με ένα ειδικό κανάλι (δυσκολίες οπτικής μνήμης ή ακουστικής μνήμης). Υπάρχουν επίσης προβλήματα που σχετίζονται με την άμεση ή βραχυπρόθεσμη μνήμη, τη 9

10 μακροπρόθεσμη μνήμη και τη μηχανική, που δηλώνει επανάληψη χωρίς κατανόηση, καθώς και τη μνήμη ακουστικών ή οπτικών ακολουθιών. Η ικανότητα να θυμόμαστε τη σειρά των αντικειμένων, αναφέρεται στη μνήμη ακουστικών ακολουθιών. Το παιδί για παράδειγμα δυσκολεύεται να πει το αλφάβητο, τους μήνες με τη σωστή σειρά, να αριθμήσει ζυγούς αριθμούς κλπ. Στη συνέχεια παρατίθεται το κείμενο των διαφανειών (slides) της power point παρουσίασης "Διαταραχές μνήμης" που έγινε στο πλαίσιο διδασκαλίας του μαθήματος, στο οποίο περιλαμβάνονται αποσπάσματα από το σύγγραμμα της Σ. Πολυχρονοπούλου (2012) (Α έκδοση). Παιδιά και έφηβοι με ειδικές ανάγκες και δυνατότητες, ενότητα , σ. 571). Μάθηση και μνήμη είναι οι όψεις του ίδιου νομίσματος και μπορούν να θεωρηθούν ως αλληλένδετες λειτουργίες στο γνωστικό σύστημα του ανθρώπου» (Κολιάδης 2002). Τα προβλήματα μνήμης που εμφανίζουν τα παιδιά με Μ.Δ. «εκτείνονται σε ολόκληρο το μνημονικό μηχανισμό και αλληλεπιδρούν (σε συνδυασμό με αυτά της φωνολογικής επίγνωσης) με την ανάγνωση, την ορθογραφία, την αριθμητική και τα γλωσσικά προβλήματα. Τα κύρια δομικά μέρη της μνήμης είναι: (Sousa, 2001). (α) Η αισθητήρια μνήμη, (β) η βραχυπρόθεσμη ή ενεργή ή εργαζόμενη μνήμη και (γ) η μακροπρόθεσμη ή μακρόχρονη μνήμη. Σύμφωνα με τις γνωστές θεωρίες περί μνήμης, (1) μυριάδες ερεθίσματα βομβαρδίζουν καθημερινά τις αισθήσεις μας και κατευθύνονται προς μια αισθητήρια αποθήκη στον εγκέφαλο. (2) Στην αισθητήρια αποθήκη τα σήματα από τις αισθήσεις φιλτράρονται, (3) επιλέγονται κάποια απ αυτά που πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια και (4) στη συνέχεια στέλνονται στη βραχυπρόθεσμη μνήμη. Απ ότι καταλαβαίνουμε, ένας τεράστιος αριθμός αισθητηρίων πληροφοριών αποβάλλεται σχεδόν αμέσως μετά την είσοδό του στην αισθητήρια μνήμη. Με άλλα λόγια, κάποιες πληροφορίες ισχυροποιούνται με τη διαδικασία προσοχής και ελέγχου, ενώ οι υπόλοιπες ξεχνιούνται. Ένα ερέθισμα μπορεί να ισχυροποιηθεί λόγω έντασης, μεγέθους, χρώματος κλπ. (π.χ. η εικόνα είχε πολύ ζωηρά χρώματα, ο ήχος ήταν 10

11 εκκωφαντικός, κλπ). Η ισχυροποίηση όμως των πληροφοριών δεν είναι μια απλή διαδικασία που πραγματοποιείται σε ένα μόνο βήμα. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Ένα μήλο στην αισθητήρια μνήμη (O Brien, 2005). Στην αισθητήρια μνήμη, ένα μήλο δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα στερεό σώμα, στρογγυλό, κόκκινο (μπορεί να είναι και κίτρινο) ή γυαλιστερό. «Για να αντιληφθούμε εμείς την ύπαρξη του μήλου, αυτές οι πληροφορίες πρέπει πρώτα να πάνε στη μακροπρόθεσμη μνήμη που είναι γνωστή κι ως μόνιμη ή μνήμη αναφοράς- για να συγκριθούν με στοιχεία που βρίσκονται ήδη εκεί, σε μια προσπάθεια να αναγνωρίσουμε τι είναι αυτό που βλέπουμε. Μόνο αφού βρεθεί κάτι που να πλησιάζει στην περιγραφή μπορεί ο εγκέφαλος να δημιουργήσει μια βραχυπρόθεσμη μνήμη». Όλη αυτή η διαδικασία γίνεται στιγμιαία, ενώ ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνεί η βραχυπρόθεσμη (εργαζόμενη) με την μακροπρόθεσμη μνήμη δεν έχει ακόμα πλήρως κατανοηθεί. Η βραχυπρόθεσμη ή εργαζόμενη μνήμη είναι επίσης γνωστή ως ενεργή μνήμη. Ο όρος «εργαζόμενη μνήμη» αναφέρεται σε ένα νοητικό εργαστήριο που συγκρατεί πληροφορίες για δέκα ή είκοσι δευτερόλεπτα και τις επεξεργάζεται, ενώ εκτελούμε πολύπλοκα γνωστικά έργα, ενσωματώνοντας σε αυτές, νέες πληροφορίες. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: Όταν κάνουμε νοερά μια αριθμητική πράξη χρειάζεται να κρατήσουμε στη μνήμη μας τους αριθμούς, να κάνουμε τους αριθμητικούς υπολογισμούς, ταυτόχρονα να ανακαλέσουμε αποκτημένες γνώσεις (π.χ. την προπαίδεια) και να εκτελέσουμε τις πράξεις. Αμέσως μετά την πραγματοποίηση των υπολογισμών είναι πολύ πιθανό να ξεχάσουμε τους αριθμούς που χρησιμοποιήσαμε» (Μασούρα (2010) Η βραχυπροπρόθεσμη μνήμη έχει τη δυνατότητα να συγκρατήσει ταυτόχρονα επτά περίπου πληροφορίες ή ποσοστά πληροφοριών, που είναι οργανωμένες σε επτά κομμάτια τα οποία έχουν ειρμό και συνοχή. Ο εγκέφαλος μπορεί να το κάνει αυτό αυτόματα. Όπως εξηγούν οι ερευνητές του θέματος, (Ο Ο Brien, 2005) ως παιδιά για παράδειγμα, δε μάθαμε το αλφάβητο σαν ένα μακρύ σχοινί από 24 γράμματα, «αλλά χρησιμοποιούσαμε το ρυθμό και το κυμάτισμα της φωνής για να το χωρίσουμε σε κομμάτια όπως αβγ/δεζ/ηθι/κλμ/νξο/πρστ/υφχψ». Η διεθνής έρευνα έχει συνδέσει τη λειτουργία της εργαζόμενης μνήμης με τη γλώσσα και με τη σχολική επίδοση. Ειδικότερα, πολλές μαθησιακές δυσκολίες στην ανάγνωση, στη γραφή και στην αριθμητική έχουν συσχετιστεί με ελλείμματα στην εργαζόμενη μνήμη. Η εργαζόμενη μνήμη χρησιμοποιεί διάφορες στρατηγικές όπως είναι η εσωτερική επανάληψη για να παρατείνει την παραμονή της πληροφορίας στη μνήμη 11

12 π.χ. Δεν έχουμε μολύβι να σημειώσουμε τη διεύθυνση που μας είπαν και την επαναλαμβάνουμε συνέχεια για να την ισχυροποιήσουμε και να τη θυμηθούμε όσο γίνεται περισσότερο. (5) Στη συνέχεια, τα ενισχυμένα στοιχεία των πληροφοριών κωδικοποιούνται και αποθηκεύονται σε διάφορες μορφές στην μακρόχρονη μνήμη, η οποία αποτελεί την πραγματική αποθήκη του μνημονικού μας συστήματος. Όταν λέμε ότι οι πληροφορίες αποθηκεύονται σε διάφορες μορφές, εννοούμε ότι χρησιμοποιούμε διάφορες γνωστικές στρατηγικές για να επεξεργαστούμε και να κωδικοποιήσουμε τις πληροφορίες, έτσι ώστε να μπορούμε εύκολα να τις ανασύρουμε από τη μνήμη μας όταν τις χρειαστούμε. Η γνώση λοιπόν μπορεί να αποθηκευτεί με τη σημασιολογική της μορφή (γνώση εννοιών και κανόνων) με την επεισοδιακή μορφή (αναμνήσεις γεγονότων) κλπ. Τα παιδιά με Μ.Δ. έχουν χαμηλή μνήμη σε έργα που απαιτούν γλωσσική επεξεργασία. Χρησιμοποιούν πτωχές στρατηγικές για να οργανώσουν τις πληροφορίες και να τις αποθηκεύσουν με τρόπο που θα τα διευκολύνει να τις ανασύρουν όταν τις χρειαστούν (Πόρποδας, Reid, 2003). Πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι τα προβλήματα εργαζόμενης κυρίως μνήμης που έχουν τα παιδιά με Μ.Δ. οφείλονται όχι μόνο στην αδυναμία τους να κωδικοποιήσουν και να επεξεργαστούν κατάλληλα την πληροφορία, ώστε αυτή να αποθηκευτεί αποτελεσματικά, αλλά και στα μειωμένα κίνητρα και το μειωμένο ενδιαφέρον που έχουν για θέματα γλωσσικής φύσης που τα δυσκολεύουν. Βασικές διαταραχές της μνήμης και της σκέψης μπορεί επίσης να εκδηλώνονται με την ανικανότητα του παιδιού να οργανώσει τις σκέψεις του για να γράψει μια έκθεση ή ιστορία ή για να μας διηγηθεί προφορικά μια ιστορία αναφέροντας τα γεγονότα με λογική σειρά (συνδέοντας για παράδειγμα τα τωρινά με τα προηγούμενα). Μπορεί έτσι να προκύψουν προβλήματα στη συνοχή των ιδεών και στην εξαγωγή συμπερασμάτων, πράγμα που φαίνεται ιδιαίτερα στο μάθημα της έκθεσης «σκέπτομαι και γράφω». Πτωχή ικανότητα προσωπικής οργάνωσης Η καθημερινή ζωή πολλών παιδιών με ΕΜΔ χαρακτηρίζεται από έλλειψη οργάνωσης και ιδιαίτερη ακαταστασία. Δυσκολεύονται να οργανώσουν σωστά το χώρο και το χρόνο της δουλειά τους, να πάνε για παράδειγμα στο σχολείο τη σωστή ώρα με τα σωστά τετράδια και τα σωστά βιβλία (Πολυχρονοπούλου, 1989). Οι δυσκολίες αυτές συνοδεύουν συχνά το παιδί ακόμα και στην ενηλικίωση. 12

13 Προβλήματα κινητικής ανάπτυξης και γενικού συντονισμού Τα προβλήματα γενικού κινητικού συντονισμού εμφανίζονται σε δραστηριότητες που προϋποθέτουν καλή ανάπτυξη κινητικών δεξιοτήτων (τρέξιμο, πήδημα, ισορροπία) ή ακόμα σε θέματα που απαιτούν εκλεπτυσμένες κινήσεις όπως είναι η γραφή, η ζωγραφική κ.ά. Προβλήματα ακουστικής και οπτικής αντίληψης Αντίληψη είναι η ικανότητα ερμηνείας και κατανόησης των ερεθισμάτων που προσλαμβάνουμε με τις αισθήσεις μας. Τούτο προϋποθέτει την απομόνωση ενός ερεθίσματος από άλλα, τη διάκριση μεταξύ αυτού και των άλλων ερεθισμάτων, καθώς και τη σύνδεσή του με τις πληροφορίες που έχουμε στη μνήμη μας. Τα βασικά προβλήματα αντίληψης διακρίνονται σε ακουστικά και οπτικά. Διαταραχές ακουστικής αντίληψης: Πολλά παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες εκδηλώνουν διαταραχές ακουστικής αντίληψης. (βλ. πλαίσιο). Διαταραχές ακουστικής αντίληψης Οι δεξιότητες ακουστικής αντίληψης περιλαμβάνουν φωνολογική ενημερότητα, ακουστική διάκριση, ακουστική μνήμη, ακουστική ακολουθία και ακουστική σύνθεση. Παιδιά με άρτια ακοή που έχουν προβλήματα ακουστικής αντίληψης δυσκολεύονται: Να διακρίνουν παρόμοιους ήχους, (π.χ. μένω δένω, πράγμα που τα δυσκολεύει να αναγνωρίζουν διαφορές μεταξύ ήχων που αντιστοιχούν σε φωνήεντα ή σύμφωνα ). Να τους «ακούσουν» με τη σωστή σειρά (ακουστική ακολουθία). Να θυμηθούν τη σειρά τους μέσα στη λέξη (ακουστική μνήμη). Να προβούν σε μίξη σύνθεση ήχων (Φωνολογική ενημερότητα ή φωνολογική επίγνωση). Να συνθέσουν τους ήχους για να προφέρουν μια λέξη ή να αναλύσουν σε φθόγγους τη συγκεκριμένη λέξη. Να διακρίνουν τις ξεχωριστές παραλλαγές των ήχων στην ομιλία και να αντιληφθούν σωστά τους ρυθμούς της ομιλίας (ακουστικός ρυθμός). Κατά το Στασινό (1999), τα παιδιά αυτά δυσκολεύονται να αναπαριστούν τους ξέχωρους ήχους της ομιλούμενης γλώσσας στο νου τους και να τηρούν την ακουστική 13

14 ακολουθία η οποία συνδέεται με την ικανότητα απομνημόνευσης συναφών πληροφοριών τηρώντας τη σωστή τους διάταξη και σειρά. «Η παραδοσιακή διδασκαλία της φωνητικής είναι σχεδόν χωρίς νόημα για την πλειοψηφία αυτών των παιδιών» (σ. 55). Η μάθηση λοιπόν μέσω της ακοής δεν είναι εύκολη για τα παιδιά που παρουσιάζουν προβλήματα ακουστικής αντίληψης. (βλ. Πολυχρονοπούλου 1997, κεφ. 8: «Ακουστική αντιληπτικότητα» σ.σ ). Όπως εξηγήσαμε προηγουμένως, η ακουστική αντίληψη περιλαμβάνει την ικανότητα φωνολογικής ενημερότητας. Τι είναι όμως η φωνολογική ενημερότητα; (βλ. επίσης "Η Φωνολογική Επίγνωση και οι εφαρμογές της στα βιβλία της Γλώσσας της Α τάξης του Δημοτικού Σχολείου" στο τελευταίο μέρος αυτών των σημειώσεων). Φωνολογική ενημερότητα: Η φωνολογική ενημερότητα ή φωνολογική επίγνωση μας επιτρέπει να αντιλαμβανόμαστε, αλλά και να χρησιμοποιούμε σωστά τα δομικά στοιχεία του λόγου. «Το παιδί έτσι μαθαίνει ότι οι λέξεις αναλύονται και συντίθενται σε μια ακολουθία διακριτών φωνημάτων (π.χ. «καλά», «κ-α-λ-α», και «ν-ε-ρ-ο», νερό). (Πολυχρονοπούλου, 1997). Η διεθνής έρευνα υποστηρίζει ότι η φωνολογική ενημερότητα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την εκμάθηση της ανάγνωσης κι ότι η εκτίμησή της πρέπει να γίνεται στην προσχολική ηλικία προκειμένου να βοηθηθεί έγκαιρα το παιδί να αποκτήσει τις συγκεκριμένες δεξιότητες. (Παντελιάδου, Πόρποδας, 2005). Διαταραχές οπτικής αντίληψης: Οι ικανότητες οπτικής αντίληψης είναι πολύ σημαντικές για την εκμάθηση της ανάγνωσης. Τα παιδιά που παρουσιάζουν προβλήματα οπτικής αντίληψης δυσκολεύονται να κάνουν διακρίσεις μεταξύ γραμμάτων, λέξεων, αριθμών, γεωμετρικών σχημάτων και εικόνων. Η οπτική αντίληψη περιλαμβάνει δεξιότητες όπως: αναγνώριση, διάκριση και ταύτιση μορφών και σχημάτων, οπτική μνήμη, ολοκλήρωση οπτικών παραστάσεων, αναπαραγωγή οπτικών παραστάσεων, αντίληψη οπτικού ρυθμού, μνήμη οπτικών ακολουθιών και αντίληψη οπτικών παραστάσεων με χρονική αλληλουχία. Παιδιά με άρτια όραση και Μ.Δ. μπορεί να παρουσιάζουν προβλήματα οπτικής αντίληψης. Ένα παιδί για παράδειγμα μπορεί να διακρίνει οπτικά σύμβολα χωρίς όμως να 14

15 είναι σε θέση να «συμβολοποιεί» τα οικεία σύμβολα σε ήχους ή σε ενότητες με περιεχόμενο» (Στασινός 1999). Μια από τις γνωστές δυσκολίες οπτικής αντίληψης είναι οι δυσκολίες μορφής πλαισίου κατά τις οποίες το παιδί δυσκολεύεται να συγκεντρώσει την προσοχή του στο ερέθισμα που του ζητείται, όταν αυτό παρουσιάζεται μέσα σε ένα πλαίσιο πολλών ερεθισμάτων (βλ. σχήμα Α). Σχήμα Α: Άσκηση μορφής πλαισίου: Χρωμάτισε τα σχήματα που βλέπεις, καθένα με διαφορετικό χρώμα (ή χρωμάτισε το σκίουρο). (Πολυχρονοπούλου, 1997, 2012). Αντιληπτικές διαταραχές χρονικού και χωρικού προσανατολισμού Αντιληπτικά, το παιδί με την ειδική μαθησιακή δυσκολία μπορεί να έχει μεγάλη σύγχυση όσον αφορά στις έννοιες της απόστασης, του χρόνου και του χώρου. Μπορεί να δυσκολεύεται να εκτελέσει έργα που προϋποθέτουν προσανατολισμό στο χώρο, όπως πάνω, κάτω, βόρεια, νότια. Όροι με χρονική έννοια (χθες, σήμερα, αύριο κλπ.), καθώς και έννοιες προθέσεων και συνδέσμων μπορεί να μην έχουν καλά ξεκαθαριστεί στο μυαλό του. Μπορεί επίσης να παρουσιάζει προβλήματα πλευρίωσης που το εμποδίζουν να διακρίνει τη δεξιά από την αριστερή του πλευρά ή το αριστερά και δεξιά μεταξύ των αντικειμένων του περιβάλλοντος. Προβλήματα γλωσσικής ανάπτυξης Τα μαθησιακά προβλήματα που σχετίζονται με τη γλώσσα είναι η πιο συνηθισμένη αιτία παραπομπής του παιδιού στη διαγνωστική ομάδα του ιατροπαιδαγωγικού κέντρου ή του ΚΕΔΔΥ. Τα προβλήματα αυτά, συχνά επιμένουν να εμφανίζονται στην εφηβεία, ακόμα και στην ενηλικίωση, παρά την βελτίωση που μπορεί να σημειωθεί κατά την περίοδο της στοιχειώδους εκπαίδευσης του μαθητή. 15

16 Οι δυσκολίες αυτές περιλαμβάνουν κυρίως προβλήματα προφορικού και γραπτού λόγου. Προβλήματα προφορικού λόγου α. Το παιδί όταν μιλάει χρησιμοποιεί συνήθως απλές λέξεις και φράσεις με απλή σύνταξη και γραμματική. β. Μπορεί να έχει προβλήματα με τους χρόνους των ρημάτων ή με τις αντωνυμίες (αύριο πήγα στην παιδική χαρά). γ. Να παραλείπει λέξεις ή καταλήξεις. δ. Να μη χρησιμοποιεί τις κατάλληλες λέξεις για να εκφράσει συγκεκριμένες σκέψεις του, με αποτέλεσμα να γίνεται συχνά μη κατανοητός. ε. Να εισάγει παραπανίσιες λέξεις στις προτάσεις του. στ. Να εκφράζει τις ιδέες και σκέψεις του κομματιαστά. ζ. Να έχει δυσκολίες άρθρωσης. η. Να δυσκολεύεται διαρκώς να βρει τις κατάλληλες λέξεις όταν μιλάει, με αποτέλεσμα να κομπιάζει συνέχεια ή να εγκαταλείπει τη συζήτηση. Προβλήματα γραπτού λόγου Τα σοβαρότερα προβλήματα γραπτού λόγου αναφέρονται στη δυσλεξία και στη δυσαριθμισία. Δυσλεξία: Είναι μία σοβαρή δυσκολία (κατ άλλους διαταραχή) που παρουσιάζεται στην παιδική ηλικία και χαρακτηρίζεται από δυσκολία ή αποτυχία στην εκμάθηση της ανάγνωσης, της γραφής και της ορθογραφίας. Το παιδί μπορεί να έχει πρόβλημα σε μία, σε περισσότερες ή σε όλες τις παραπάνω περιοχές. Το πρόβλημά του όμως δεν οφείλεται σε νοητική καθυστέρηση, σε ψυχικές διαταραχές, σε κακή όραση, κακή ακοή ή σε πολιτισμική αποστέρηση. ((βλ. «Φύση, έννοια και ορισμός των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών» σε αυτές τις σημειώσεις). Τα γνωστότερα από τα χαρακτηριστικά συμπτώματα των δυσλεκτικών (δυσλεξικών) παιδιών υπερβαίνουν τα εκατό. Τα πιο συνηθισμένα από αυτά είναι τα εξής: Στην ανάγνωση και στη γραφή μπορεί να παρουσιάζουν: Λαθεμένη προφορά φωνηέντων. Σύγχυση λέξεων που μοιάζουν οπτικά ή ακουστικά (χιόνι πιόνι, μίσος ίσος). Επανάληψη, παράλειψη ή προσθήκη συλλαβών ή ακόμα και λέξεων. Καθρεφτική ανάγνωση (π.χ. διαβάζει νάτο αντί όταν). Αντικατάσταση λέξεων με άλλες που έχουν την ίδια ή παρόμοια σημασία. (π.χ. 16

17 σκοτεινός αντί μαύρος). Αλλόκοτα λάθη «πέρα από κάθε λογική». Σύγχυση γραμμάτων κατά τον προσανατολισμό τους στο χώρο και κατά τη σειρά τους μέσα στη λέξη. Συγχέει για παράδειγμα το «δ» με το «σ» ή το «ρ». Πολλά από τα παραπάνω λάθη μπορεί να χαρακτηρίζουν και τη γραφή του δυσλεκτικού μαθητή (βλ. πίνακα 1 και σχήμα Β: κείμενα δυσλεκτικού παιδιού). Σχήμα Β: Γραφή καθ υπαγόρευση Πίνακας 1 Ανάγνωση κειμένου από δυσλεκτικό παιδί ηλικίας 14 ετών Αναγνωστικό κείμενο Πήγε περίπατο Ζώνη Τη Που Εκεί Αναγνωστικά σφάλματα Πήγαινε βόλτα Ζωή Το Πόυ Εκέι Μπήκαν - στην Τρεις Άγνωστοι Σταϊνά Τορεϊσά Αγιάνωσταοϊ 17

18 Χαρακτηριστικά εφήβων με δυσλεξία Αποσπάσματα από το Πολυχρονοπούλου (1989) «Ο δυσλεξικός έφηβος», εικονογράφηση Ορνεράκης. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, ΥΠΕΠΘ. Στην εφηβεία οι δυσλεκτικοί μαθητές αποτελούν μια εξαιρετικά ανομοιογενή ομάδα. Σχεδόν κανένας τους δε μοιάζει με τον άλλο. Το μόνο κοινό χαρακτηριστικό τους είναι το δυσλεξικό τους πρόβλημα. Κάθε δυσλεκτικό παιδί μπαίνει στη θυελλώδη περίοδο της εφηβείας έχοντας ξεπεράσει άλλο λίγα, άλλο πολλά, άλλο τα πιο βασικά κι άλλο τα πιο ασυνήθιστα από τα πολυπληθή συμπτώματα της δυσλεξίας. Η εικόνα συνεπώς που σχηματίζει ο καθηγητής για το δυσλεκτικό μαθητή, του δημιουργεί σύγχυση όσο αφορά στη φύση και έννοια της δυσλεξίας, στις δυνατότητες και στα προβλήματα του δυσλεκτικού Σκέφτεται λοιπόν ο καθηγητής: «Αφού το παιδί δεν αντιστρέφει πλέον γράμματα ή συλλαβές, αφού η ομιλία του είναι σωστή και ώριμη, αφού διακρίνει το αριστερά από το δεξιά, αφού δεν είναι υπερικινητικό, δεν μπορεί, παρά να έχει ξεπεράσει το δυσλεκτικό του πρόβλημα». Ο δυσλεκτικός έφηβος, έχει πράγματι ξεπεράσει άλλα σε μικρότερο και άλλα σε μεγαλύτερο βαθμό όσα από τα συμπτώματα παρουσίαζε στην παιδική του ηλικία. Τώρα, μπορεί να διαβάζει αργά ή ακόμα με άνεση, αλλά να δυσκολεύεται στην κατανόηση του αναγνωστικού κειμένου. Η ικανότητα συγκέντρωσης και προσοχής σε θέματα ανάγνωσης και γραφής, κυμαίνεται συνήθως σε χαμηλά επίπεδα. Δυσκολεύεται ίσως να αντιγράψει σωστά όσα βλέπει στον πίνακα. Μπορεί να είναι πολύ αργός στην αντιγραφή, με αποτέλεσμα να μεταφέρει ελλιπείς ή λανθασμένες τις οδηγίες του καθηγητή στο σπίτι. Οι εργασίες του έτσι, δίνουν μια εικόνα αδιαφορίας ή τεμπελιάς και όχι μιας ήπιας δυσλεξίας που είναι στην πραγματικότητα η αιτία του παραπάνω προβλήματος. Η έλλειψη οργάνωσης που χαρακτήριζε την καθημερινή του ζωή στην παιδική ηλικία μπορεί να τον συνοδεύει μέχρι την εφηβεία. Μπερδεύει τα μαθήματα της εβδομάδας, παίρνει μαζί του τα βιβλία της Τρίτης αντί της Δευτέρας, γυρεύει απεγνωσμένα το σωστό τετράδιο μέσα σε μια ακατάστατη σάκα, σε μια τάξη ή σε ένα γραφείο που καταπίνει θαρρείς τα πράγματά του κι εκμηδενίζει την υπομονή και την ηρεμία του. Η δυσκολία του να μεταφέρει τις σκέψεις και τις ιδέες του πάνω στο χαρτί, 18

19 υπερβαίνει συχνά τα όρια της πνευματικής του αντοχής. Είναι υπερευαίσθητος στην κριτική, έχει χαμηλή αυτοπεποίθηση κι αποθαρρύνεται εύκολα Πώς μπορεί ο εκπαιδευτικός να βοηθήσει το δυσλεκτικό μαθητή του; Ο εκπαιδευτικός, ο ευαισθητοποιημένος σε θέματα μαθησιακών δυσκολιών και δυσλεξίας, μπορεί να βοηθήσει σημαντικά το δυσλεκτικό μαθητή του μέσα στην τάξη, διότι γνωρίζει ότι: Η σωστή συναισθηματική εκπαιδευτική προσέγγιση του μαθητή από το δάσκαλο ή τον καθηγητή του είναι δυνατόν να αλλάξει αποφασιστικά τη στάση του απέναντι στο σχολείο, στην οικογένεια και στην κοινωνία. Να του δώσει την αισιοδοξία και τη δύναμη που χρειάζεται για να προγραμματίζει το μέλλον του, να επιτύχει τους στόχους του και να γίνει ένα υπεύθυνο, ανεξάρτητο και παραγωγικό μέλος της κοινωνίας Σχολική Ενσωμάτωση (βλ. επόμενες σελίδες 20-23) 19

20 20

21 21

22 (Πηγή: Ο δυσλεξικός έφηβος, 1989 σσ. 12, 13) 22

23 (Ο δυσλεξικός έφηβος, 1989, σ. 15). 23

24 Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες στα μαθηματικά (Δημήτρης Αργύρης, μαθηματικός, διδάκτωρ ειδικής αγωγής «Μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά») Ομιλία που θα πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο διδασκαλίας του μαθήματος "Διάγνωση, αξιολόγηση και αντιμετώπιση της δυσλεξίας" στις 14 Δεκεμβρίου 2014 (σελίδες 24-32) Οι μαθητές με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά είναι παιδιά με φυσιολογική νοημοσύνη, που μολονότι έχουν τις ίδιες ευκαιρίες σχολικής μάθησης με τους συμμαθητές τους και δεν παρουσιάζουν αισθητηριακή, κινητική ή νοητική αναπηρία, εν τούτοις αποτυγχάνουν συστηματικά στα μαθηματικά. Οι βασικές αιτίες της χαμηλής επίδοσης στα μαθηματικά ή της αποτυχίας της μάθησης αυτών των παιδιών αναφέρονται σε ενδογενείς δυσλειτουργίες του γνωστικού μηχανισμού ή του κεντρικού νευρικού συστήματος ανάλογα με την ειδικότητα των 24

25 ερευνητών που το εξετάζουν (Πόρποδας Πολυχρονοπούλου 1985, Αγαλιώτης 2000).Τα τελευταία δέκα χρόνια περίπου πολλοί ψυχολόγοι και παιδαγωγοί υποστηρίζουν ότι η μελέτη του φαινομένου δε θα πρέπει να κινείται μονοδιάστατα προς την κατεύθυνση του παιδιού, αλλά θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το περιβάλλον που κινείται και ιδιαίτερα τον τρόπο με τον οποίο διδάσκεται (Ginsburg, H 1998 Spear- Swerling, L. 2004). Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η έρευνα στο χώρο των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών στα μαθηματικά, τόσο για μαθητές της πρωτοβάθμιας, αλλά περισσότερο για μαθητές που βρίσκονται στο γυμνάσιο, έχει να διανύσει μακρύ δρόμο, μέχρι να φτάσει να δώσει απαντήσεις σε πολλά ζητήματα. Βέβαια η υπάρχουσα γνώση μας επιτρέπει να προσεγγίσουμε πολλά από τα προβλήματα, καθώς και κάποιες τεκμηριωμένες διδακτικές επιλογές (Αγαλιώτης, Wildmon et al, Test & Ellis, Xin et al Σαλβαράς Montaque, 2007) Μύθοι για τις μαθησιακές δυσκολίες 2 (που ισχύουν και για τα μαθηματικά) Στη διάρκεια των περιόδων ανάπτυξης του επιστημονικού χώρου των μαθησιακών δυσκολιών προέκυψαν διάφοροι μύθοι, ως αποτέλεσμα ελλιπούς ενημέρωσης, αλλά και της έλλειψης σαφούς ορισμού στην αρχή, και λανθασμένης ερμηνείας του ορισμού των μαθησιακών δυσκολιών στη συνέχεια. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα έχουν οδηγήσει σε σύγχυση τους ενδιαφερόμενους και έχουν εμποδίσει τη λήψη εκπαιδευτικών μέτρων αντιμετώπισης του προβλήματος (Παντελιάδου, 2000). Παρακάτω παρουσιάζουμε τους σημαντικότερους μύθους και την ανασκευή τους. 1. Οι μαθησιακές δυσκολίες δεν αποτελούν ειδική εκπαιδευτική ανάγκη. 2. Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες έχουν χαμηλή νοημοσύνη. 3. Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες δεν μπορούν να μάθουν. 4. Οι μαθησιακές δυσκολίες είναι αποτέλεσμα ανεπαρκούς διδασκαλίας. 5. Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες είναι απλά τεμπέληδες (χρησιμοποιούν το πρόβλημα ως πρόσχημα). 6. Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες αντιμετωπίζουν προβλήματα μόνο στα μαθήματα του σχολείου. 7. Οι μαθησιακές δυσκολίες ξεπερνιούνται με τον καιρό. 8. Οι μαθησιακές δυσκολίες θεραπεύονται. 2 Οι όροι «ειδικές μαθησιακές δυσκολίες» και «μαθησιακές δυσκολίες» χρησιμοποιούνται εναλλακτικά σ αυτές τις σημειώσεις. 25

26 Χαρακτηριστικά μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά Σύμφωνα με τον ορισμό των μαθησιακών δυσκολιών, αλλά όπως τονίζεται και από πολλούς ερευνητές (Torgesen, 1991,2002. Lerner, Bley & Thorton, Mercer & Pullen, 2005) στο πλαίσιο ψυχολογικών θεωριών γνωστικής επεξεργασίας, πολλοί εγγενείς παράγοντες επηρεάζουν τη μάθηση των μαθηματικών. Αν και λόγω της περιπλοκής του φαινομένου δεν έχει γίνει δυνατή η δημιουργία ενός γενικά αποδεκτού καταλόγου γνωστικών (και άλλων) χαρακτηριστικών των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες, θα παρουσιάσουμε εδώ την περισσότερο ικανοποιητική τεκμηριωμένη και αποδεκτή καταγραφή των Bley & Thorton, Πολυχρονοπούλου, Mercer & Pullen, 2005). Δυσκολίες αντίληψης μορφής πλαισίου Οι μαθητές που έχουν αυτή τη δυσκολία, δεν μπορούν να επικεντρώσουν την προσοχή τους σε ένα συγκεκριμένο ερέθισμα, όταν αυτό παρουσιάζεται μέσα σε ένα πλαίσιο πολλών παρόμοιων ερεθισμάτων. Δυσκολίες διάκρισης αντιληπτικών μορφών Τα παιδιά που έχουν αυτή τη δυσκολία δε διακρίνουν σωστά αντιληπτικές μορφές, με τις οποίες μεταφέρονται ποσοτικές πληροφορίες. Δε διακρίνουν σωστά νομίσματα, δε διακρίνουν επίσης σωστά τους δείκτες του ρολογιού, δυσκολεύονται στην ερμηνεία και τη χρήση μαθηματικών συμβόλων. Δυσκολίες ακουστικής αντίληψης Ο μαθητής με μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να κάνει λάθη, λόγω σύγχυσης μεταξύ όρων ή λέξεων που μοιάζουν ακουστικά. Για παράδειγμα, αν αντί για τα σύμβολα της πρόσθεσης και της αφαίρεσης χρησιμοποιήσουμε τις λέξεις βάζω βγάζω, τότε ο μαθητής αυτός μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα, γιατί δεν είναι σίγουρος για τη λέξη που άκουσε. Δυσκολίες χωρικού και χρονικού προσανατολισμού Το παιδί με μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να έχει μεγάλη σύγχυση στις έννοιες της απόστασης του χρόνου και του χώρου γενικά. Δυσκολίες λεπτής κινητικότητας και οπτικοκινητικού συντονισμού Το παιδί με μαθησιακές δυσκολίες μπορεί να αποτυγχάνει στα μαθηματικά, γιατί δεν μπορεί να συντονίσει χέρι και μάτι, ώστε να υλοποιήσει την εικόνα της λέξης ή 26

27 του συμβόλου. Δηλαδή, ενώ γνωρίζει τι πρέπει να κάνει, εν τούτοις δεν μπορεί να το υλοποιήσει. Επίσης το πρόβλημα μπορεί να γενικεύεται και να εμφανίζεται σε δραστηριότητες, που προϋποθέτουν καλή ανάπτυξη κινητικών δραστηριοτήτων στην καθημερινότητα του (τρέξιμο, πήδημα, ισορροπία). Διαταραχές μνήμης και σκέψης Τα προβλήματα μνήμης εμποδίζουν ιδιαίτερα τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά να αντεπεξέλθουν με επιτυχία στη διαδικασία μάθησης, εφόσον η μνήμη είναι η ικανότητα κάποιου να κωδικοποιεί, να επεξεργάζεται και να ανακαλεί πληροφορίες, τις οποίες έλαβε κάποια στιγμή (Cooney & McNamara, 2004). Η μνήμη με βάση το πολυδομικό μοντέλο που προτάθηκε (Sousa, 2001) μπορεί να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει τρία μέρη τη βραχύχρονη, τη μακρόχρονη και τη μνήμη ακολουθιών (ή εργαζόμενη μνήμη). Διαταραχές γλωσσικής έκφρασης Τα μαθησιακά προβλήματα που σχετίζονται με τη γλώσσα συχνά επιμένουν να εμφανίζονται στην εφηβεία, ακόμα και στην ενηλικίωση, παρά τη βελτίωση που μπορεί να σημειωθεί, κατά τη περίοδο της στοιχειώδους εκπαίδευσης του ατόμου (Πολυχρονοπούλου, 2003). Οι δυσκολίες αυτές περιλαμβάνουν συνήθως προβλήματα προσληπτικού και εκφραστικού λόγου. Δυσκολίες ολοκλήρωσης Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά πολύ συχνά έχουν πρόβλημα στην ολοκλήρωση και εφαρμογή όσων μαθαίνουν. Έχουν προβλήματα να χρησιμοποιήσουν και να συνδεόσουν πληροφορίες, για να εξαγάγουν συμπεράσματα ή να οικοδομήσουν νέες γνώσεις. Αδυναμίες στον αφηρημένο συλλογισμό Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες έχουν πολύ συχνά προβλήματα στην αφηρημένη ή αφαιρετική σκέψη, δηλαδή έχουν πρόβλημα στην κατανόηση εννοιών που παρουσιάζονται μέσω γραπτών συμβόλων, για να εκφράσουν μαθηματικές έννοιες. Διαταραχές στο γνωστικό ύφος Οι Dunn & Dunn, 1993 επισημαίνουν ότι οι ιδιαιτερότητες στην επεξεργασία ερεθισμάτων αποτελούν παράμετρο του γνωστικού ύφους. Οι χαρακτηριστικές διαταραχές των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες στα μαθηματικά στο γνωστικό ύφος είναι ο έντονος σκεπτικισμός (reflection) και η παρορμητικότητα. Στην πρώτη περίπτωση 27

28 οι μαθητές σκέπτονται πολύ περισσότερο από το αναγκαίο πριν δώσουν (αν τελικά δώσουν) μια απάντηση σ ένα πρόβλημα. Ελλειμματική προσοχή και συγκέντρωση Το παραπάνω χαρακτηριστικό, το οποίο συχνά γράφεται και ως διάσπαση προσοχής, αναφέρεται στην ικανότητα του παιδιού να συγκεντρωθεί σ ένα συγκεκριμένο έργο ή να ασχοληθεί με μια συγκεκριμένη δραστηριότητα για παραπάνω από μερικά λεπτά. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μαθητές που αδυνατούν να τελειώσουν εργασίες που τους δίνει ο καθηγητής, όχι γιατί είναι νοητικά καθυστερημένοι ή είναι τεμπέληδες ή αδιάφοροι, αλλά γιατί δεν μπορούν να συγκεντρώσουν την προσοχή τους για όσο χρόνο χρειάζεται, για να ολοκληρώσουν την εργασία τους. Τα προβλήματα της προσοχής και συγκέντρωσης, είναι, σε αρκετές περιπτώσεις τόσο έντονα, που μπορεί να θεωρηθεί ότι οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες ανήκουν στην ίδια ομάδα με εκείνους που έχουν Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής με ή χωρίς Υπερκινητικότητα (ΔΕΠ-Υ). Αν και τα προβλήματα προσοχής και συγκέντρωσης στους μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες είναι πολύ έντονα, ωστόσο δεν έχουν την ίδια αιτιολογία και σφοδρότητα με αυτά των μαθητών με ΔΕΠ-Υ (Bender & Wall. 1994). Ανεπάρκεια γνωστικών και μεταγνωστικών στρατηγικών Με τον όρο γνωστικές στρατηγικές εννοούμε τους τρόπους επεξεργασίας των πληροφοριών και των ερεθισμάτων, που δέχεται ο μαθητής. Με τον όρο μεταγνωστικές στρατηγικές εννοούμε την ικανότητα του μαθητή να κάνει επιλογή μεταξύ των στρατηγικών, να επιλέξει την κατάλληλη για την κάθε περίπτωση, να αξιοποιεί αποτελεσματικά το χρόνο του και να ελέγχει πόσο ορθές είναι οι ενέργειες του, καθώς επίσης και οι απαντήσεις του Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν και προκαλούν μαθησιακές δυσκολίες Η αυστηρή λογική ιεραρχία των μαθηματικών Τα μαθηματικά λόγω της φύσης τους αλλά και ως μία από τις πλέον παραγωγικές επιστήμες οικοδομούνται με έναν αυστηρά ιεραρχικό τρόπο. Τα μαθηματικά χαρακτηρίζονται από μια αλυσίδωση εννοιών και μια αυστηρή ακολουθία δεξιοτήτων (Μπαραλής, 2004). Οι έννοιες μιας περιοχής των μαθηματικών στηρίζονται στις προηγούμενές τους, σχηματίζοντας έτσι μια αλυσίδα, οπότε, αν χαθεί ένας κρίκος της, καταστρέφεται η συνοχή και η συνέχειά της. Στα μαθηματικά δηλαδή δεν υπάρχει η σχετική «ανεξαρτησία», που μπορούμε να πούμε ότι χαρακτηρίζει άλλα διδακτικά αντικείμενα, όπως για παράδειγμα την ιστορία, την γεωγραφία, κλπ. 28

29 Μαθηματική γλώσσα Τα μαθηματικά χρησιμοποιούν μια ιδιαίτερη γλώσσα, η οποία διαφέρει από τη συνηθισμένη φυσική γλώσσα του μαθητή και περιλαμβάνει μαθηματικό λεξιλόγιο, μαθηματικό κείμενο, μαθηματικά σύμβολα και μαθηματικές παραστάσεις (Orton, 1992). Το γεγονός αυτό δημιουργεί μεγάλα προβλήματα, που ίσως να ενέχονται για τη μετέπειτα αποτυχία του μαθητή. Έλλειψη κινήτρων Πολλοί ερευνητές (Alexander et al, 1998) υποστηρίζουν ότι η ύπαρξη κινήτρων παίζει σημαντικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές προσεγγίζουν τη μάθηση. Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες δεν εμφανίζουν ισχυρά κίνητρα και υιοθετούν δε πολύ συχνά παθητικές μορφές μάθησης (Torgesen, 1982). Η επαναλαμβανόμενη σχολική αποτυχία που βιώνουν οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες τούς κάνει να πιστεύουν ότι δεν έχουν ικανότητες και κάθε προσπάθεια τους είναι μάταιη και αποτυχημένη (Licht & Kistner, 1986). Αποτέλεσμα αυτής της στάσης είναι να αποφεύγουν την εμπλοκή με γνωστικά έργα, ώστε να μην αντιμετωπίσουν μια νέα αποτυχία.. Αυτό με τη σειρά του τους στερεί ευκαιρίες της γνώσης επιβεβαιώνοντας και ισχυροποιώντας τις πεποιθήσεις χαμηλών κινήτρων αλλά και αρνητικών συναισθημάτων (Παντελιάδου & Μπότσας, 2007). Συναισθηματικά προβλήματα Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες βιώνουν σημαντικά αρνητικά συναισθήματα σε σχέση με τους συνομηλίκους τους, που οφείλονται κατά κύριο λόγο στην επαναλαμβανόμενη σχολική αποτυχία (Μπότσας, 2007). Επίσης, δηλώνουν συχνά πως αισθάνονται βαθιά θλίψη, ιδιαίτερα μετά τις συνεχιζόμενες ακαδημαϊκές αποτυχίες μέσα στην τάξη (Μπότσας, 2007). Τα συναισθηματικά προβλήματα που προκύπτουν σε σχέση με τα μαθηματικά μπορεί να έχουν τη μορφή αρνητικής στάσης προς το μάθημα, ιδιαίτερου άγχους, φοβίας και χαμηλής αυτοεκτίμησης (Αγαλιώτης, Sideridis, 2006) Δυσλεξία και μαθηματικά Η δυσλεξία είναι η πιθανώς περισσότερο συνηθισμένη αλλά και λιγότερο κατανοητή μαθησιακή δυσκολία. Μπορεί να χαρακτηριστεί και ως κρυφή αναπηρία, εφόσον τα χαρακτηριστικά της συμπτώματα δεν είναι ιδιαιτέρως εμφανή. Μερικές μάλιστα φορές οι δυσλεξικοί μαθητές μπορούν με υποκριτικό ταλέντο να κρύβουν το 29

30 πρόβλημά τους (Reid, 2007). Πολύ συχνά μαθητές με δυσλεξία διανύουν τη σχολική τους ζωή, χωρίς να έχουν ποτέ διαγνωσθεί, ώστε να τύχουν της ανάλογης βοήθειας. Αγωνίζονται σκληρά, αγχώνονται και συχνά τα αποτελέσματα δεν ανταποκρίνονται στην προσπάθειά τους (Reid, 2007). Πολλές έρευνες (Joffe, Chasty, Αγαλιώτης, 2000) έχουν δείξει ότι πολύ μεγάλο ποσοστό των μαθητών με δυσλεξία αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στα μαθηματικά. Οι σχετικές εκτιμήσεις μάλιστα συγκλίνουν ότι το ποσοστό είναι μεταξύ 60% και 70% Δυσαριθμησία Ο όρος δυσαριθμησία (dyscalculia) έχει καθιερωθεί στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία, για να περιγράψει με απλό και συγχρόνως συνοπτικό τρόπο τις μαθησιακές δυσκολίες, που αντιμετωπίζει μια μεγάλη ομάδα μαθητών στα μαθηματικά. Αναπτυξιακή δυσαριθμησία είναι μια δομική διαταραχή των μαθηματικών ικανοτήτων, που έχει τις ρίζες της σε μια γενετική ή σύμφυτη διαταραχή εκείνων των τμημάτων του εγκεφάλου, που αποτελούν το άμεσο ανατομικοφυσιολογικό υπόστρωμα της κατάλληλης ηλικιακής ωρίμανσης των μαθηματικών ικανοτήτων, χωρίς να υπάρχει ταυτόχρονη διαταραχή των γενικών νοητικών λειτουργιών. Η Badian το 1983 πρότεινε μια νέα κατηγοριοποίηση της δυσαριθμησίας. Ειδικότερα: Αγραφία ή αλεξία αριθμών: η ανικανότητα γραφής και ανάγνωσης των αριθμητικών συμβόλων (συνήθως αντιστρέφουν αριθμούς, προσθέτουν επιπλέον μηδενικά, κλπ). Χωρική δυσαριθμησία: σύγχυση των διαστάσεων του χώρου, δηλαδή δυσκολεύονται στην κατακόρυφη και οριζόντια διάταξη πράξεων ή γραφημάτων, στην ευθυγράμμιση ψηφίων ή σχημάτων κλπ. Αναριθμησία: ανικανότητα εκτέλεσης πράξεων. Ελλειμματική συγκέντρωση προσοχής και μνήμης: αδυναμία να εκτελέσουν τους αλγόριθμους των πράξεων ή τις διαδικασίες επίλυσης προβλημάτων. Μικτός τύπος (σύνδρομο Guerstmann): οποιοσδήποτε συνδυασμός των παραπάνω τύπων. Αμφισβητήσεις της δυσαριθμησίας ως διακριτής μαθησιακής δυσκολίας Υπάρχουν πολλές επιστημονικές έρευνες που αποδεικνύουν την ύπαρξη δυσαριθμησίας ως διακριτής μαθησιακής δυσκολίας. Παρ όλα αυτά όμως, πολλοί ερευνητές και ειδικοί επιστήμονες αμφισβητούν την δυσαριθμησία ως ανεξάρτητη μαθησιακή δυσκολία στο χώρο των μαθησιακών δυσκολιών. Αυτό που αμφισβητείται 30

31 κυρίως, είναι κατά πόσο οι μαθηματικές δυσκολίες είναι ανεξάρτητες από αντίστοιχες δυσκολίες στη γλώσσα και την ανάγνωση. Υπό τύποι μαθησιακών δυσκολιών Οι υπο-τύποι των Ειδικών Μαθησιακών Δυσκολιών στα μαθηματικά, όπως προτείνονται από τον Geary (2004), περιλαμβάνουν τις παρακάτω τρεις κατηγορίες: a. Μαθητές με προβλήματα στη χρήση των διαδικασιών, με κύριο γνωστικό χαρακτηριστικό τους τα λάθη στην εφαρμογή των στρατηγικών και των μεθόδων. Η επίδοσή τους μοιάζει με αυτή των μικρότερων σε ηλικία μαθητών και βελτιώνεται συνήθως σημαντικά από τάξη σε τάξη (εννοείται με αργούς ρυθμούς). b. Μαθητές με προβλήματα στη σημασιολογική μνήμη, δηλαδή με αδυναμία στην ανάκληση βασικών αριθμητικών δεδομένων. Λόγω του προβλήματος αυτού εμποδίζεται η ανάπτυξη και πολλών άλλων μαθηματικών δεξιοτήτων, καθώς επίσης κάνουν πολλά λάθη που σχετίζονται με τους αριθμούς που χρησιμοποιούν π.χ. 4+5=6, επειδή το 6 ακολουθεί το 4 και 5, ενώ η βελτίωσή τους από τάξη σε τάξη είναι μικρή. c. Μαθητές με προβλήματα στην οπτικό-χωρική αντίληψη, δηλαδή αυτοί που έχουν δυσκολίες στην τοποθέτηση αριθμών σε στήλες ή χειρισμό πολυψήφιων αριθμών. Κάνουν πολλά λάθη κατά την εκτέλεση των πράξεων ή το γράψιμο αριθμών με ίδια ψηφία π.χ. γράφουν 340 αντί 430. Η βελτίωσή τους είναι ασαφής. Χαρακτηριστικά των παιδιών με δυσαριθμησία κατά ηλικία Στη συνέχεια παρατίθενται ενδεικτικά σημάδια δυσαριθμησίας, όπως αυτά καταγράφονται ανά ηλικία: Προσχολική ηλικία Δυσκολία στην εκμάθηση μέτρησης. Δυσκολία αναγνώρισης τυποποιημένων αριθμών. Δυσκολία αντιστοίχισης του αριθμού με αυτό που αντιπροσωπεύει (π.χ. το 2 με δύο μολύβια ή δύο δάχτυλα κλπ). Αδύναμη μνήμη στη συγκράτηση αριθμών. Δυσκολία οργάνωσης των εργασιών σε μια λογική σειρά. Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Δυσκολία εκμάθησης βασικών αριθμητικών πράξεων (κυρίως αφαίρεσης, πολλαπλασιασμού και διαίρεσης). 31

32 Αδυναμία επίλυσης προβλημάτων. Δυσκολία στη μακροπρόθεσμη μνήμη σε ότι αφορά τις μαθηματικές έννοιες και λειτουργίες. Αδυναμία εξοικείωσης με τη μαθηματική γλώσσα. Αποφυγή παιχνιδιών στρατηγικής. Ενδείξεις ύπαρξης εδικών μαθησιακών δυσκολιών στα μαθηματικά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση Σε κάθε εξελικτικό στάδιο υπάρχουν κάποιες ενδεικτικές συμπεριφορές, οι οποίες όταν επιμένουν για σημαντικό χρονικό διάστημα και είναι έντονες, παραπέμπουν σε πιθανή ύπαρξη μαθησιακών δυσκολιών στα μαθηματικά Συνοψίζοντας λοιπόν όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά που περιγράψαμε, μπορούμε να πούμε ότι οι ενδεικτικές συμπεριφορές, που θα πρέπει να υποψιάσουν τον καθηγητή των μαθηματικών, και όχι μόνο, στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, περιγράφονται ως εξής: Αποφεύγει να διαβάσει και να γράψει Συχνά διαβάζει λανθασμένα γραπτές πληροφορίες Δυσκολεύεται να κατανοήσει (να καταλάβει) ένα πρόβλημα Δυσκολεύεται να τοποθετήσει τα δεδομένα και τα ζητούμενα με την ορθή σειρά Δυσκολεύεται στις αφηρημένες έννοιες Δυσκολεύεται στην κατανόηση της θεσιακής αξίας των ψηφίων Δυσκολεύεται στην κατανόηση των μαθηματικών συμβόλων Δυσκολεύεται στην εφαρμογή βασικών μαθηματικών γνώσεων Δυσκολεύεται να ακολουθήσει σύνθετες οδηγίες Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί σ ένα έργο Δυσκολεύεται στα τεστ πολλαπλής επιλογής Δουλεύει αργά στις εξετάσεις Δυσκολεύεται να ελέγξει την ορθότητα του αποτελέσματος της άσκησης ή του προβλήματος Δυσκολεύεται να οργανώσει το χρόνο του Δεν κρατά καλές σημειώσεις Δε δέχεται εύκολα έλεγχο και κριτική Δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του και την άποψη του 32

33 1.3. Αιτιολογικοί παράγοντες μαθησιακών δυσκολιών Οι αιτιολογικοί παράγοντες των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών ταξινομούνται συνήθως σε τρεις μεγάλες κατηγορίες (βιολογικοί, γενετικοί, περιβαλλοντικοί) αν και στις περισσότερες περιπτώσεις οι αιτίες παραμένουν άγνωστες. α. Οργανικοί παράγοντες: Έχει επανειλημμένα υποστηριχτεί ότι η εγκεφαλική δυσλειτουργία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αιτιολογικούς παράγοντες των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών. Κατά τον ίδιο τρόπο έχει αποδειχτεί ότι δεν προκαλούν ειδικές δυσκολίες μάθησης όλες οι μορφές της εγκεφαλικής δυσλειτουργίας. Τυπικά, η εγκεφαλική δυσλειτουργία μπορεί να εμφανιστεί πολύ πριν από τη γέννηση του παιδιού. Μολυσματικές ασθένειες, λήψη τοξικών ουσιών και φαρμάκων, αλκοολισμός, υποσιτισμός της εγκύου, αλλά και μεταγενετικοί παράγοντες όπως τραύματα στο κεφάλι, μηνιγγίτιδα, αλλεργίες, δηλητηρίαση από μόλυβδο κ.ά. μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την ανάπτυξη του παιδιού ή του εμβρύου προκαλώντας αργότερα ειδικές μαθησιακές δυσκολίες. β. Γενετικοί παράγοντες: Έρευνες με μονοζυγώτες διδύμους αποκαλύπτουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις το πρόβλημα είναι κληρονομικό. Είναι επίσης γνωστό ότι παρατηρούνται συχνά περισσότερα από ένα άτομο με ειδική μαθησιακή δυσκολία μέσα στην ίδια οικογένεια ή στον κύκλο των συγγενών (π.χ. μητέρα ή θείος δυσλεκτικοί). Υπάρχει εν τούτοις ανάγκη μεγαλύτερης διερεύνησης του προβλήματος σε διεθνή κλίμακα προκειμένου να αποδειχτεί η αιτιολογική σχέση μεταξύ γενετικών παραγόντων και ειδικών μαθησιακών δυσκολιών (βλ. Γενετικά αίτια στη σελίδα 37). γ. Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες αναφέρονται κυρίως στις καταστάσεις εκείνες που επικρατούν στο σπίτι, στην κοινότητα και στο σχολείο κι επηρεάζουν αρνητικά τη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού από κοινωνικής, ψυχολογικής και μαθησιακής πλευράς. Συγκεκριμένα, αναφέρονται κυρίως σε τραυματικές εμπειρίες κατά την πρώτη παιδική ηλικία ή πολύ νωρίτερα, σε κάθε είδους πίεση των γονέων, καθώς και σε ανεπαρκή διδασκαλία. Η διεθνής βιβλιογραφία αποκαλύπτει ότι δεν είναι λίγοι οι ειδικοί που υποστηρίζουν ότι αν οι δάσκαλοι ήταν καλύτερα εκπαιδευμένοι και προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουν παιδιά υψηλής επικινδυνότητας στις πρώτες τάξεις του δημοτικού, πολλές περιπτώσεις ειδικών μαθησιακών δυσκολιών θα μπορούσαν να αποφευχθούν. Η αναζήτηση των αιτιολογικών παραγόντων των μαθησιακών δυσκολιών εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να δημιουργεί διαφωνίες, σύγχυση και προβλήματα. Πολλοί ερευνητές υποθέτουν πως η αιτία των μαθησιακών δυσκολιών είναι μία, αναζητώντας έτσι όχι τις πιθανές αιτίες της διαταραχής, αλλά τη μία και μοναδική. Μέχρι τώρα όμως δεν έχει αποδειχθεί πως ένας και μοναδικός παράγοντας είναι ο 33

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική αντιμετώπιση δυσλεξικών μαθητών

Παιδαγωγική αντιμετώπιση δυσλεξικών μαθητών Παιδαγωγική αντιμετώπιση δυσλεξικών μαθητών Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Εισαγωγή Η δυσλεξία (dyslexia) είναι ένας σχετικά νέος όρος ο οποίος απασχολεί

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Το έντυπο «Φοιτητές με Δυσλεξία» απευθύνεται στην ακαδημαϊκή κοινότητα του Πανεπιστημίου Κρήτης και σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της προσπάθειας του Συμβουλευτικού Κέντρου Φοιτητών να ενημερώσει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια)

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Η Νοητική Υστέρηση αναφέρεται σε μια παθολογική κατάσταση που εκδηλώνεται στην περίοδο ανάπτυξης, δηλ. την περίοδο που αρχίζει από την σύλληψη

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙ.ΜΕ.Π.Α Β ΦΑΣΗ: ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Φοιτητής: Παύλου Νικόλαος, Α.Ε.Μ: 2245, Ε Εξάμηνο Σχολείο: 1 ο Πειραματικό

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ Δρ. ΒΑΒΕΤΣΗ ΣΟΦΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Δρ. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ Δρ. ΒΑΒΕΤΣΗ ΣΟΦΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Δρ. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ Δρ. ΒΑΒΕΤΣΗ ΣΟΦΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Δρ. ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ Οι μορφές της συμπεριφοράς οι οποίες ενοχλούν τα ίδια τα παιδιά ή το περιβάλλον τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΟΒΑΡΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΟΒΑΡΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΟΒΑΡΑ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ ΚΑΙ ΔΥΣΑΡΙΘΜΗΣΙΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΘΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες Δυσλεξία

Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες Δυσλεξία Επιμέλεια Πτυχιακής Μελέτης Γραμματίκα Ευτέρπη (11926) Δεσποινίδου Μαρία (12047) Επόπτης Καθηγητής Πέσχος Δ. Επιτηρητές Κaθηγητές Ζακοπούλου Β. Χριστοδουλίδης Π. Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες Δυσλεξία Αντιμετώπιση,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΘΈΜΑ: «ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΉ ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ ΣΤΙς ΜΑΘΗΣΙΑΚΈς ΔΥΣΚΟΛΊΕς ΕΙΔΙΚΉ ΓΛΩΣΣΙΚΉ ΔΙΑΤΑΡΑΧΉ»

ΘΈΜΑ: «ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΉ ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ ΣΤΙς ΜΑΘΗΣΙΑΚΈς ΔΥΣΚΟΛΊΕς ΕΙΔΙΚΉ ΓΛΩΣΣΙΚΉ ΔΙΑΤΑΡΑΧΉ» ΘΈΜΑ: «ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΉ ΠΡΟΣΈΓΓΙΣΗ ΣΤΙς ΜΑΘΗΣΙΑΚΈς ΔΥΣΚΟΛΊΕς ΕΙΔΙΚΉ ΓΛΩΣΣΙΚΉ ΔΙΑΤΑΡΑΧΉ» ΕΠΌΠΤΗς ΚΑΘΗΓΗΤΉς: ΠΑΎΛΟς ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΊΔΗς ΣΠΟΥΔΆΣΤΡΙΕς: ΝΤΊΝΑ ΑΘΑΝΑΣΊΑ ΣΑΒΒΊΔΟΥ ΆΝΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΈς ΔΥΣΚΟΛΊΕς Ορισμοί Οι

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ Εγνατίας 156, 54006 Θεσσαλονίκη Γραφείο Τύπου: Μιχάλης Δώσσας Τηλ: 2310.891.311, 6974.487.128 Φαξ: 2310.891.313 Ε-mail: gtypou@uom.gr, mikegd@uom.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αρ. σελ.: 5 Θεσσαλονίκη, Τρίτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1.

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS Vellum Global Educational Services A.E. 2015 Έκδοση 1.0 Εξεταστέα Ύλη 2015

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλεξία και ΔΕΠΥ: Χαρακτηριστικά και αντιμετώπιση δυσκολιών

Δυσλεξία και ΔΕΠΥ: Χαρακτηριστικά και αντιμετώπιση δυσκολιών 1.Εισαγωγή Δυσλεξία και ΔΕΠΥ: Χαρακτηριστικά και αντιμετώπιση δυσκολιών Το φαινόμενο των μαθησιακών δυσκολιών, έγκειται σε αναπτυξιακά προβλήματα και στην καθυστέρηση απόκτησης της ικανότητας παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ, ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ, ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΓΕΒΡΑ. ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ, ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μαυρογένη Ελένη επιβλέπουσα καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία

Μαυρογένη Ελένη επιβλέπουσα καθηγήτρια: Ζακοπούλου Βικτωρία «Μετάφραση και προσαρμογή του Goodenough-Harris. Drawing Test (Harris, 1963) στα ελληνικά. Πιλοτική χορήγηση σε τριάντα περιπτώσεις παιδιών προσχολικής ηλικίας». Μαυρογένη Ελένη επιβλέπουσα καθηγήτρια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια ιάγνωση Αντιµετώπιση

Αίτια ιάγνωση Αντιµετώπιση 1 ΥΣΛΕΞΙΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΥΣΚΟΛΙΕΣ & &.ΟΦΘΑΛΜΟ..ΚΙΝΗΣΗ Αίτια ιάγνωση Αντιµετώπιση ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΓΕ ΩΡΓ ΙΙΟΣ Θ.. ΠΑΥΛ ΙΙ ΗΣ Καθηγητής Μαθησιακών υσκολιών, Πανεπιστήµιο Μακεδονίας Ισόβιο Μέλος της ιεθνούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Tony Attwood Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Το παιδί με σύνδρομο Asperger δεν παρουσιάζει το ίδιο προφίλ συμπεριφοράς και μαθησιακών ικανοτήτων με το παιδί που εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

«Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τη Δευτέρα 17 Δεκεμβρίου 2007 πραγματοποιήθηκε παρουσίαση του προγράμματος «Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΛΕΝΟΥ» στο συνεδριακό κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ.

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. (c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. 2 4teachers Γρήγορος οδηγός χρήσης (Βασικά βήματα) Για να αρχίσεις κι εσύ να χρησιμοποιείς

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Στο υποέργο Π2γ: Προσαρμογή υλικού για τη διδασκαλία / εκμάθηση και πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ. Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ. Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΑΚΗΣ Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες Οι αριθμοί πέρα απ τους κανόνες Γιάννης Καραγιαννάκης Copyright Γιάννης Καραγιαννάκης Eκδότης: Διερευνητική Μάθηση, Αθήνα 2012 Επιμέλεια: Γιάννης Καραγιαννάκης

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ.

Στόχος 5 ος ιαβάζει και γράφει λέξεις που περιέχουν δίψηφα φωνήεντα και συνδυασµούς ει, ευ, ου, ια, αυ) π.χ. ευτυχία, ουρανός, αυτός κλπ. ΕΝΟΤΗΤΑ 8 η Ι ΑΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗΣ Κατά την Φλωράτου (2002) για τη διδαχή της πρώτης ανάγνωσης βάζουµε τους εξής στόχους : Στόχος 1 ος Αναγνωρίζει και γράφει κάθε γράµµα της αλφαβήτας χωρίς δισταγµούς.

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 Η ορθογραφία ως σύνθετη μηχανιστική δεξιότητα. 2 Η εκμάθηση της γραφής αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ

ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΚΥΔΡΑΣ Ομάδα ανάπτυξης Μαρία Τσικαλοπούλου, Μαθηματικός Σ Κ Υ Δ Ρ Α / 2 0 1 5 Το αντικείμενο με το οποίο θα ασχοληθούμε είναι τα μαθηματικά της

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Μαθησιακής Εξέλιξης στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της ύλης στο δημοτικό σχολείο γίνεται ανα 2 σχολικές τάξεις.

Στάδια Μαθησιακής Εξέλιξης στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της ύλης στο δημοτικό σχολείο γίνεται ανα 2 σχολικές τάξεις. Στάδια Μαθησιακής Εξέλιξης στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση Η διδασκαλία της ύλης στο δημοτικό σχολείο γίνεται ανα 2 σχολικές τάξεις. Στην πρώτη τάξη διδάσκονται συγκεκριμένους τομείς και στη δεύτερη κάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ.

Αυτισμός & Εκπαίδευση. Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Αυτισμός & Εκπαίδευση Βάγια Α. Παπαγεωργίου Ιατροπαιδαγωγικό Κέντρο Β. Ελλάδας Ψ.Ν.Θ. Τι είναι ο αυτισμός; Κύριος εκπρόσωπος των διάχυτων διαταραχών της ανάπτυξης, που διαρκούν ολόκληρη τη ζωή (DSM-IV,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420

Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ. Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Η ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΞΕΝΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Ράπτη Ειρήνη ΑΜ 10420 Ορισμός μαθησιακών διαταραχών - δυσλεξίας Οι μαθησιακές δυσκολίες ορίζονται ως ειδικές αναπτυξιακές διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Α.Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ «Μαθησιακές Δυσκολίες και λογισμικά» Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος 2

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός ανίχνευσης, διάγνωσης & αντιμετώπισης Μαθησιακών Δυσκολιών για τη Β/θμια Εκπαίδευση

Οδηγός ανίχνευσης, διάγνωσης & αντιμετώπισης Μαθησιακών Δυσκολιών για τη Β/θμια Εκπαίδευση Οδηγός ανίχνευσης, διάγνωσης & αντιμετώπισης Μαθησιακών Δυσκολιών για τη Β/θμια Εκπαίδευση Συνεργασία Επιμέλεια: Παπαδομαρκάκης Γιάννης - Διευθυντής Β/θμιας Εκπαίδευσης Ν. Δωδεκανήσου Γκονέλα Ελένη - Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Centers PAVLIDIS METHOD

Centers PAVLIDIS METHOD ΣΟΥΗΔΙΑ ΑΓΓΛΙΑ Centers PAVLIDIS METHOD ΠΡΟΓΝΩΣΗ - ΔΙΑΓΝΩΣΗ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΠΡΟΣΟΧΗΣ Θείο Δώρο ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ Δ Υ Σ Κ Ο Λ Ι Ε Σ ΠΑΡΟΡΜΗ ΤΙΚΟΤΗΤΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΥΠΕΡΚΙΝΗ ΤΙΚΟΤΗΤΑ Από 24 Χώρες για Διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα