H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι"

Transcript

1

2 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι Ι. Πρόλογος Η άσκηση της ιατρικής είναι συνυφασμένη με αυτό που ονομάζουμε ιατρική αμέλεια ή ιατρικό σφάλμα. Είναι παγκοσμίως γνωστό ότι η άσκηση της ιατρικής, ιδίως στις ειδικότητες της μαιευτικής-γυναικολογίας, γενικής χειρουργικής, ορθοπαιδικής, είναι πρώτη, όσον αφορά στις αγωγές και μηνύσεις που κατατίθενται εναντίον των γιατρών που τις ασκούν. Είναι εξαιρετικά δυσχερής η αποτίμηση της ευθύνης του γιατρού στα περιορισμένα πλαίσια ενός άρθρου. Ως αιτίες της αύξησης αγωγών και μηνύσεων κατά των γιατρών, θα μπορούσε να αναφέρει κανείς την απώλεια της παραδοσιακής σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ γιατρού και ασθενή, μέσα σε ένα τεχνοκρατικό σύστημα παροχής περίθαλψης, τις ανεπάρκειες του συστήματος παροχής υγείας, τις οποίες χρεώνουν οι ασθενείς στο γιατρό, τον υπερπληθωρισμό των γιατρών, με αποτέλεσμα τη μείωση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας, αλλά και την απαξίωση της θέσης του γιατρού στο κοινωνικό πλαίσιο αξιών. Σημαντικότερος λόγος, όμως, θα λέγαμε ότι είναι η απαίτηση του ασθενή να λάβει ικανή αποζημίωση από το γιατρό, για οποιαδήποτε τυχόν επιπλοκή έχει λάβει χώρα. Σε αυτό συντείνει και ένα περιρρέον αντιιατρικό κλίμα, τόσο σε κοινωνικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο μέσων μαζικής ενημέρωσης. Μία άλλη αιτία θα λέγαμε ότι είναι η διαφορά κριτηρίων που τίθενται από την ιατρική και τη νομική επιστήμη. Η νομική επιστήμη έχει ως κριτήριο τρία είδη δόλου (α. άμεσο ή α βαθμού, β. έμμεσο ή β βαθμού, γ. ενδεχόμενο) και δύο είδη αμέλειας (συνειδητή και μη συνειδητή). Αυτά τα κριτήρια, πολλές φορές, είναι αρκετά ανελαστικά, γιατί ο δικαστής, ιδίως κατά την αξιολόγηση της ποινικής συμπεριφοράς του γιατρού, αναζητεί το τι «όφειλε» και το τι «ηδύνατο» να πράξει 1 ο γιατρός. Πολλές φορές, ολόκληρο το νομικό σύστημα απαιτεί από το γιατρό ευθύνη εργολάβου, αποβλέπει, δηλαδή, στο αποτέλεσμα των ενεργειών του. Από την άλλη πλευρά, ο γιατρός, από πρωτοετής φοιτητής ακόμα, διδάσκεται το ενδεχόμενο των επιπλοκών, τις οποίες θεωρεί απόλυτα φυσιολογικές και ανυπόστατο στοιχείο, τόσο της διαγνωστικής όσο και της θεραπευτικής διαδικασίας. 1 Π.Κ

3 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι Είναι μέσα στη φιλοσοφία, αλλά και στην «κουλτούρα» του, να αναμένει, ως στατιστικό ενδεχόμενο, την επιπλοκή, το ότι, δηλαδή, σε ορισμένες περιπτώσεις, το διαγνωστικό ή θεραπευτικό αποτέλεσμα δεν θα έχει ευτυχή κατάληξη για τον ασθενή. Συνηθίζω να λέω, κατά τις διαλέξεις περί ιατρικού σφάλματος, ότι, αν εισαγγελέας παρακολουθήσει με επιμέλεια τις ανακοινώσεις και τα στρογγυλά τραπέζια ενός χειρουργικού συνεδρίου, όπως σήμερα, το πιθανότερο είναι να διατάξει να περικυκλωθεί όλος ο χώρος του συνεδρίου και να καταλήξουν στη φυλακή όλοι οι χειρουργοί, οι οποίοι, με πολλή φυσικότητα, ανακοινώνουν ότι με αυτή τη μέθοδο, λ.χ., «χάσαμε» τόσους ασθενείς. Κατά τη διάρκεια των αρχών του προηγούμενου αιώνα, χύθηκαν τόνοι μελάνης στην προσπάθεια αναζήτησης ως προς το ποια είναι η σύμβαση που συνάπτεται μεταξύ γιατρού και ασθενή. Σύμβαση εργασίας ή έργου; Δεν πρόκειται ακριβώς για σύμβαση έργου, γιατί, απλούστατα, οι συμβαλλόμενοι δεν αποβλέπουν στο έργο, που είναι η πλήρης ίαση του ασθενή και η οποία μπορεί να μην επιτευχθεί και ποτέ, μπορεί, δηλαδή, ο γιατρός να ακολουθήσει μια συντηρητική μέθοδο θεραπείας ή απλώς συμπτωματική αγωγή και αυτό γιατί είναι γνωστό ότι υπάρχουν νοσήματα τα οποία δεν έχει κατορθώσει να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά η ιατρική επιστήμη, είτε πρόκειται για επιθετικές μορφές καρκίνου είτε για HIV/AIDS είτε για αρκετά από τα αυτοάνοσα νοσήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, λ.χ. καρδιοπάθειες, σακχαρώδη διαβήτη, αλλεργίες, ιογενείς λοιμώξεις (HIV/AIDS, HCV), οι τρόποι αντιμετώπισης είναι συντηρητικοί ή δεν συντείνουν στην πλήρη ίαση του ασθενή, δεδομένου του ότι η ιατρική επιστήμη δεν έχει φθάσει σε επίπεδο να εξεύρει θεραπείες για την πλήρη ίασή τους. Εξάλλου, η σύμβαση έργου έχει ένα δεύτερο μεγάλο μειονέκτημα, ότι βασικό συστατικό της στοιχείο αποτελεί η παράδοση ορθού υλικού προς τον εργολάβο (δηλαδή το γιατρό), κάτι, όμως, που, σε αυτήν την περίπτωση, δεν υφίσταται, επειδή ο ασθενής, ούτως ή άλλως, προσέρχεται, εξ ανάγκης, με «ουσιώδη ελαττώματα του έργου», δηλαδή με την ασθένειά του. Περισσότερο, επομένως, τείνουμε προς τη σύμβαση εργασίας, η οποία, όμως, και αυτή έχει μειονεκτήματα, επειδή, κυρίως, έχει να κάνει με εξαρτημένη σύμβαση εργασίας, η οποία δεν ισχύει στη σχέση μεταξύ ασθενή και γιατρού. Το μειονέκτημα αυτής της υπόθεσης είναι ότι ο γιατρός είναι κυρίαρχος της όλης σχέσης, σε βαθμό που η ίδια η γαλλική σχολή δικαίου να κάνει λόγο για paternalisme ή impérialisme médicale, επομένως, ίσως και να έχει δίκαιο, όταν κάνει λόγο για μια ιδιότυπη σύμβαση, σύμβαση sui generis (contrat innommé). O Demogue, από το 1905, έδωσε τη λύση ότι οι γιατροί δεν έχουν υποχρέωση παροχής αποτελέσματος (obligations de résultat), αλλά υποχρέωση παροχής μέσων (obligations des moyens). 693

4 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου ΙΙ. Τα δεδομένα. Διάκριση μεταξύ ιατρικής και νομικής επιστήμης H νομική επιστήμη είναι μια θετική επιστήμη που έχει να κάνει με λογικές κατασκευές. Τα μεθοδολογικά εργαλεία της νομικής επιστήμης έγκεινται σε τρία είδη δόλου και σε δύο είδη αμέλειας. Δυσχέρειες πρακτικές αναφύονται, ενδεχομένως, στις διακρίσεις του ενδεχόμενου δόλου και της ενσυνείδητης αμέλειας. Τα παραδείγματα στη νομική επιστήμη είναι απλά. Πέρασε το φωτεινό σηματοδότη με κίτρινο, επειδή ο δράστης «πίστευσε» ότι θα αποφύγει ή «ήλπισε» ότι θα το αποφύγει, σύμφωνα με την τυπολογία του Frank, όσον αφορά στη διάκριση μεταξύ ενσυνείδητης αμέλειας και ενδεχόμενου δόλου, αντίστοιχα. H αξιολόγηση της ιατρικής αμέλειας έγκειται στο «όφειλε» και «ηδύνατο». Το μέτρο της ιατρικής ευθύνης είναι του «diligens paterfamilias», του συνετού οικογενειάρχη. Είναι ένα κριτήριο κανονιστικό και αναφέρεται σε όλες τις χώρες του κόσμου, ως το μέτρο επιμέλειας που πρέπει να επιδείξει ο μέσος ευσυνείδητος ειδικευμένος γιατρός. Το ποινικό δίκαιο, από την άλλη πλευρά, απαιτεί, ως προς την αποτίμηση της ποινικής συμπεριφοράς, το «όφειλε» και «ηδύνατο» 2. Έννοιες κατεξοχήν μετανομικές, που καλείται ο νομικός ή ο δικαστής να τις προσδιορίσει, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες της εκάστοτε κρινόμενης βιοτικής περίπτωσης. H ιατρική επιστήμη είναι μια δυσχερής επιστήμη. «H δε τέχνη σφαλερά, ο δε καιρός οξύς» είχε διατυπώσει, αιώνες πριν, ο Ιπποκράτης. H άσκηση της ιατρικής έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Είναι μία επιστήμη πιθανοτήτων, μία επιστήμη εξαιρετικά δυσχερής, τόσο στη διάγνωση όσο και στη θεραπεία. Λειτουργεί με πιθανότητες. Δεν υπάρχει το απόλυτο στην ιατρική. Καμία μέθοδος δεν είναι ιδιαίτερα ασφαλής, πουθενά στον κόσμο, στην ιατρική. Εκατομμύρια ανθρώπων, σε όλο τον κόσμο, παθαίνουν αιμορραγικά επεισόδια ή σύνδρομα Reye από ασπιρίνη πέθαναν, το 2002, από την απλή, τη γνωστή μας, παρακεταμόλη. Εκατοντάδες άνθρωποι, στον κόσμο, χάνουν τη ζωή τους από αλλεργικό σοκ, επειδή μία αντιβίωση, αμοξυκιλλίνη με κλαβουλανικό κάλιο ή σουλφαμεθοξαζόλη+τριμεθοπρίμη, προκάλεσε παρενέργειες, απειροελάχιστες στατιστικά, θανατηφόρες, όμως, για τους χρήστες. Εκατοντάδες χιλιάδες, σε όλο τον κόσμο, χάνονται εξαιτίας εσφαλμένης διάγνωσης σε φλεγμαίνουσες σκωληκοειδείς αποφύσεις ή αδυναμίας διάγνωσης μηνιγγίτιδων. 2 Ό.π. 694

5 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι Ένα χαρακτηριστικό της ιατρικής είναι ότι έχει να κάνει με ανθρώπινο οργανισμό. Κάθε οργανισμός αντιδρά διαφορετικά από έναν άλλο. Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό, όμως, της ιατρικής είναι ότι δεν περιμένουμε ευθύνη εργολάβου. Aν φωνάξουμε έναν υδραυλικό στο σπίτι, έχουμε την απαίτηση, όταν φύγει, να λειτουργούν σωστά οι υδραυλικές εγκαταστάσεις. Το ίδιο με έναν ηλεκτρολόγο. Τα ηλεκτρικά, δηλαδή, να λειτουργούν στην εντέλεια. Αν πέσει ένα σπίτι, κάτι φταίει ή ο μηχανικός δεν έκανε σωστή μελέτη ή δεν επέβλεψε σωστά, ο εργολάβος δεν εκτέλεσε καλά τη δουλειά του ή τα υλικά ήταν ελαττωματικά, υπάρχει, με δύο λόγια, κατασκευαστική ατέλεια. Στην περίπτωση της ιατρικής, όμως, δεν κάνουμε λόγο για αποτέλεσμα. Δεν κάνουμε λόγο για υποχρέωση αποτελέσματος, αλλά για υποχρέωση παροχής υπηρεσιών (Demogue, 1905). H μόνη περίπτωση στην οποία προσδοκούμε ευθύνη εργολάβου από το γιατρό είναι οι αισθητικές ή κοσμητικές επεμβάσεις και μόνο εφόσον έχει εγγυηθεί το αποτέλεσμα της επέμβασης. Επομένως, η ευθύνη του γιατρού είναι ευθύνη μέσων. Ας σημειωθεί ότι, στη γερμανική επιστήμη, η εσφαλμένη εκτίμηση μιας διάγνωσης δεν αναφέρεται ως «τεχνικό σφάλμα», ως «Kunstfehler», αλλά ως «Irrtumsdiagnose», ως πλάνη περί τη διάγνωση, η οποία δεν αποτελεί ιατρικό σφάλμα, εκτός αν είναι απόρροια απροσεξίας, ανεπιτηδειότητας, εν γένει, αμέλειας του γιατρού. Για να δώσω ένα παράδειγμα, σε μία οξεία κοιλία, αν χωρίσουμε την κοιλιά σε τεταρτημόρια, κάθε τεταρτημόριο αντιστοιχεί περίπου σε 25 ασθένειες. O γιατρός καλείται να λύσει ένα γρίφο. Ένα 45% παραμένει αδιάγνωστο, άγνωστης αιτιολογίας, ενώ προηγείται ως πιθανότητα η σκωληκοειδίτιδα, παγκρεατίτιδα κλπ., ως πιθανές αιτίες. Τίποτα στην ιατρική δεν είναι σταθερό. H ιατρική έχει άλλο ένα χαρακτηριστικό. Μεταβάλλεται συνέχεια. Aν τολμούσε κανείς, πριν το 1988, να πει, λ.χ., ότι για το έλκος στομάχου θα έπρεπε να ακολουθηθεί αντιβιοτική θεραπεία, τότε θα λογιζόταν ως ψυχοπαθής ή ως τσαρλατάνος. Το 1989, με τους αναστολείς αντλίας πρωτονίων, σημειώθηκε επανάσταση στη θεραπεία του έλκους. Για αυτό, πάντοτε, κρίνουμε την ιατρική ευθύνη ex tunc και όχι εκ των υστέρων. H ιατρική είναι η μόνη που άλλαξε τόσο πολύ τον κόσμο, ακόμη και τη νομική επιστήμη. Μέχρι πριν λίγα χρόνια, γνωρίζαμε τι σημαίνει άνδρας και τι γυναίκα, μέχρι τις περιπτώσεις του γνήσιου ερμαφροδιτισμού. Γνωρίζαμε την αρχή και το τέλος της ανθρώπινης ζωής. Τώρα, δεν γνωρίζουμε πότε είναι η αρχή της ανθρώπινης ζωής, από την έγχυση του σπερματοζωαρίου, από τη γονιμοποίηση του ωαρίου, από την εμφύτευση (nidatio) στη μήτρα ή από τη γέννηση, κατά τον Αστικό Κώδικα. Νομίζαμε ότι γνωρίζουμε το θάνατο. Αναγνωρίσαμε τον εγκεφαλικό θάνατο, ότι ο θάνατος προέρχεται μόνο με τη νέκρωση του εγκεφαλικού στε- 695

6 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου λέχους, ακόμη και αν υπάρχουν εργαστηριακές λειτουργίες. Δεν είναι η καρδιά το κέντρο της ζωής, είναι ο εγκέφαλος. Και εκεί που νομίσαμε ότι επιλύσαμε αυτό το ζήτημα, έρχονται τα ανεγκέφαλα έμβρυα να μας καταστρέψουν το νομικό μας οικοδόμημα. Τι είναι; Είναι έμβια όντα, όταν, σύμφωνα με το νομικό μας οικοδόμημα, δεν έχουν ακόμη γεννηθεί; Το τρίτο είναι το «οξύ» της ιατρικής επιστήμης και τέχνης. O γιατρός δεν έχει τη δυνατότητα καν να σκεφθεί. O δικηγόρος μπορεί να εξετάσει τις προθεσμίες και να εκτιμήσει αν έχει δυνατότητα ανάληψης μιας υπόθεσης. O καθηγητής ρυθμίζει ανάλογα με το πρόγραμμα. O δικαστής, ανάλογα με το φόρτο των υποθέσεων. Όταν ο φόρτος των υποθέσεων είναι μεγάλος, και το ζούμε καθημερινά αυτό, η υπόθεση εκδικάζεται αργότερα, εκτός αν παραγράφεται. Όλα σχεδόν τα επαγγέλματα, εκτός των ανδρών, λ.χ., της Πολεμικής Αεροπορίας ή των ανδρών της EMAK, έχουν τη δυνατότητα να αναβάλουν για αργότερα το έργο τους, να το επιτελέσουν σε ένα κλίμα ήρεμης σκέψης, συγκέντρωσης. O γιατρός δεν έχει αυτό το δικαίωμα. Λειτουργεί, πάντοτε, υπό πίεση. Και το χειρότερο. H ασθένεια είναι ένας εχθρός που δεν περιμένει και δεν συγχωρεί το λάθος. Ακόμη και μία χώρα, εν καιρώ πολέμου, μπορεί να ανασυνταχθεί, υπάρχουν και οι διπλωμάτες να παρέμβουν. O γιατρός είναι ενώπιος ενωπίω με τη δραματική φύση της ασθένειας και τη θνητότητα της ανθρώπινης φύσης. Επαναλαμβάνουμε. Ο Ιπποκράτης συνόψιζε «ο δε καιρός οξύς, η δε τέχνη σφαλερά». Το σφάλμα του γιατρού σε βραχύ χρόνο μπορεί να είναι τεράστιο. O δικηγόρος το πολύ να χάσει μια προθεσμία και ενδεχομένως να μπορεί να περισώσει αρκετά πράγματα. O καθηγητής, αν δεν είναι καλός και δεν διαπαιδαγωγήσει σωστά τα παιδιά στο σχολείο, δεν έχει καμία ευθύνη. O δημόσιος υπάλληλος, αν κάνει κάποιο σφάλμα, το πληρώνει η υπηρεσία ή έχει καιρό, ενδεχομένως, να επανορθώσει, ως διοίκηση, το σφάλμα. O γιατρός το σφάλμα του το μετράει σε ανθρώπινη ζωή και δυστυχία. Και το τελευταίο. Κάθε ανεπάρκεια του συστήματος την εισπράττει ο γιατρός. O γιατρός, που άλλοτε ήταν θεμέλιος λίθος της κοινωνίας, που άλλοτε ήταν ο μάγος με τις θεϊκές ιδιότητες, είναι τώρα το αποδιοπομπαίο μέλος της κοινωνίας, αυτός που εισπράττει τη δυσαρέσκεια όλων. Βεβαίως, το φαινόμενο δεν είναι νέο. Κατά τον Ιπποκράτη, είτε πρόκειται για ελαφρά περιστατικά, αλλά πολύ περισσότερο για εκείνους τους γιατρούς που διαπράττουν σφάλματα σε δύσκολα περιστατικά και υπάρχει δυσμενές αποτέλεσμα, «για τον ένα, όπως και για τον άλλο, η τιμωρία δεν είναι πολύ μακριά, αλλά πάρα πολύ κοντά» 3. 3 Περί αρχαίης ιατρικής, κεφ. 9, «Ὁκόταν δ ἐντύχωσι μεγάλῳ τε καὶ ἰσχυρῷ καὶ ἐπισφαλεῖ νουσήματι, τότε σφέων τὰ ἁμαρτήματα καὶ ἡ ἀτεχνίη πᾶσι καταφανής ἐστιν οὐ γὰρ ἐς μακρὸν αὐτέων ἑκατέρου αἱ τιμωρίαι, ἀλλὰ διὰ τάχεος πάρεισιν». 696

7 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι Όλοι, δε, έχουν μάθει πως η ιατρική φέρνει τις μεγάλες αποζημιώσεις. Όταν στα τροχαία επιδικάζονται αμοιβές ευρώ ως ευρώ περίπου, σε περιπτώσεις ιατρικής ευθύνης τα ποσά που ζητούνται είναι ευρώ ως ευρώ. Για αυτό τείνει, σήμερα, μια «αμερικανοποίηση», ας μας επιτραπεί ο όρος, της ιατρικής ευθύνης. Είναι γνωστό ότι, μερικές δεκαετίες πριν, ήταν σχεδόν αδιανόητο να ασκούνται αγωγές ή μηνύσεις εναντίον των γιατρών. Από το , είχαμε καταγράψει περί τις 100 περιπτώσεις δημοσιευμένων δικαστικών αποφάσεων που αφορούσαν περιπτώσεις ιατρικής ευθύνης. Στις αρχές της δεκαετίας του 70, υπήρξε στις ΗΠΑ κρίση της ιατρικής ευθύνης. Η κρίση αυτή, αν θέλουμε να την περιγράψουμε με λίγα λόγια, έγκειται στο ότι οι γιατροί, προκειμένου να αποφύγουν καταβολή αποζημιώσεων, εξαναγκάζονται σε ασφάλιση για το ενδεχόμενο ιατρικού ατυχήματος 4. Αυτό είχε ως συνέπεια τα δικαστήρια να επιδικάζουν, με την πάροδο του χρόνου, όλο και υψηλότερες καταβολές αποζημίωσης 5, με αποτέλεσμα, οι ασφαλιστικές εταιρείες, με τη σειρά τους, να αυξάνουν τα ασφάλιστρα, σε βαθμό που να μην μπορούν, κάποια στιγμή, οι γιατροί να ανταποκριθούν στην καταβολή υπέρογκων ασφαλίστρων. Κάποιες Πολιτείες προσπάθησαν να ρυθμίσουν το φαινόμενο, θεσπίζοντας «νόμους του καλού Σαμαρείτη» 6, σε μια προσπάθεια να μειώσουν τις αγωγές και την ιατρική ευθύνη, σε περιπτώσεις εξωσυμβατικής παροχής βοήθειας, λ.χ. γιατρός που παρέχει βοήθεια σε τραυματίες αυτοκινητικού ατυχήματος. Η κρίση επανήλθε και στην αρχή της δεκαετίας που διανύουμε, με αποτέλεσμα ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, George Bush, να χρειαστεί να λάβει μέτρα, ιδίως για τον περιορισμό της οροφής της ηθικής βλάβης στο όριο των δολαρίων. Σε όποιες Πολιτείες εφαρμόσθηκε τελικά το σύστημα, γιατί σε ορισμένες συνάντησε προβλήματα εφαρμογής ή άρνηση ψήφισης από τη Γερουσία, μειώθηκαν οι δίκες ιατρικής ευθύνης. Όλα αυτά τα αναφέραμε ιστορικά, πιστεύοντας, ενδόμυχα, ότι το νομικό σύστημα της Ελλάδας, που δεν επιδικάζει, κατά παράδοση, υπέρογκες αποζημιώσεις για ηθική βλάβη, θα απέτρεπε μαζικές αγωγές ή μηνύσεις κατά γιατρών: τα τελευταία χρόνια, γινόμαστε μάρτυρες ανησυχητικών φαινομένων, σε σχέση με την ιατρική ευθύνη 7. Υπάρχει, καταρχήν, μια δυσαρέσκεια των πολιτών απέναντι σε πολλά κρατικά νοσοκομεία (ανεπαρκείς, ξενοδοχειακού τύπου, υποδομές, ράντζα, συνωστισμός στις εφημερίες κ.ο.κ.), δυσαρέσκεια την οποία, στην 4 Malpractice. 5 Ποιος πληρώνει; The deep pocket. 6 Good Samaritan statutes. 7 Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. Χάρης Πολίτης, «Ιατρικό Δίκαιο», Αθήνα,

8 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου πλειοψηφία των περιπτώσεων, εισπράττουν οι γιατροί. Είναι πολύ συνηθισμένο το φαινόμενο ασθενείς να συνοδεύονται από δεκάδες συγγενών, για να υπενθυμίσουν με την παρουσία τους, δίκην απειλής, το πόσο προσεκτικός πρέπει να είναι ο γιατρός απέναντι στον ασθενή. Τα ΜΜΕ είναι γνωστό ότι, σε πολλές περιπτώσεις, διογκώνουν περιστατικά ιατρικής ευθύνης και, πολλές φορές, προδικάζουν το αποτέλεσμα. Ατυχή περιστατικά φορτίζονται υπέρμετρα συναισθηματικά, με οδυρόμενους συγγενείς ασθενών, με ύβρεις και αγανάκτηση κατά γιατρών. Ως αποτέλεσμα των προαναφερθέντων, παρατηρείται μια ολοένα και μεγαλύτερη, θα λέγαμε με γεωμετρική πρόοδο, αύξηση των μηνύσεων και αγωγών εναντίον των γιατρών. Περί τις 250 αγωγές εκκρεμούν, μόνο στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, και αφορούν αγωγές κατά γιατρών, για ιατρικά ατυχήματα που έχουν λάβει χώρα σε νοσοκομεία του ΕΣΥ. Είναι άγνωστος ο αριθμός των μηνύσεων και αγωγών κατά εξωνοσοκομειακών γιατρών και ιδιωτικών νοσηλευτηρίων. Παρατηρείται, όμως, και ένα άλλο ανησυχητικό φαινόμενο. Οι γιατροί καταδικάζονται, πολλές φορές, από ποινικά δικαστήρια, με ποινές πολύ μεγαλύτερες από εκείνες δραστών του κοινού ποινικού δικαίου, ακόμη και από το ίδιο το δικαστήριο, με την ίδια σύνθεση. Έτσι, λόγου χάρη, σε Ποινικό Εφετείο, γιατρός καταδικάστηκε σε δεκαπεντάμηνη φυλάκιση (με τριετή αναστολή), για πάρεση παλίνδρομου λαρυγγικού νεύρου, μετά τη διενέργεια επέμβασης αφαίρεσης θυρεοειδούς, ενώ, στην ίδια δικάσιμο, με την ίδια σύνθεση, καταδικάστηκε σε επτάμηνη φυλάκιση κατηγορούμενος, για εκ προθέσεως σωματική βλάβη με μαχαίρι που, παρά ένα εκατοστό, θα επέφερε το θάνατο του θύματος. Ακόμη και στους νομικούς χαρακτηρισμούς έχουμε μια, κατά τη γνώμη μας, διεύρυνση της ποινικής ευθύνης από πλευράς ποινικού χαρακτηρισμού. Έτσι, λόγου χάρη, το 1998, γιατρός, Διευθύντρια αιμοδοσίας, παραπέμφθηκε για κακούργημα (!), επειδή μολύνθηκε ανήλικο παιδί με ιό HIV/AIDS, γιατί εφάρμοσε τη μέθοδο ELISA, με ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα, και όχι τη μέθοδο μοριακής βιολογίας PCR. Αργότερα, το 2006, παρουσιάστηκε ίδιο περιστατικό με χρησιμοποίηση ανοσοενζυμικής μεθόδου ELISA και όχι μεθόδου μοριακής βιολογίας ΝΑΤ. Ας σημειωθεί, όμως, ότι η μέθοδος ELISA δινόταν αποκλειστικά από το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας και η PCR ή η ΝΑΤ δεν εφαρμόζονταν. Ας σημειωθεί και κάτι άλλο: Μέχρι πριν λίγες δεκαετίες, οι γιατροί πίστευαν ότι θα προσέλθει προς υπεράσπισή τους ο καθηγητής της ιατρικής και ότι θα απαλλαγούν, επειδή αυτός, με το κύρος του και την επιστημονική δεινότητά του, θα είναι σε θέση να πείσει τους δικαστές ότι μια ιατροχειρουργική επέμβαση διενεργήθηκε lege artis. Τα δικαστήρια, όμως, όλο και περισσότερο δεν πείθονται από τις καταθέσεις μαρτύρων καθηγητών, γιατί πιστεύουν ότι αποτελούν μέρος μιας «συνομωσίας της σιωπής» 8, στα 8 Conspiracy of silence. 698

9 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι πλαίσια μιας «κακώς νοούμενης» προσπάθειας διαφύλαξης της τιμής του σώματος 9. Όλη αυτή η εξάντληση της αυστηρότητας, τόσο των αστικών όσο και των ποινικών δικαστηρίων, πιστεύουμε ότι προσβάλλει καίρια την αρχή της ισότητας που απαιτεί το Σύνταγμα 10. Ας μη λησμονούμε ότι η ποινική και ειδική πρόληψη του εγκλήματος έχουν σκοπό την αποφυγή διάπραξης νέων εγκλημάτων. Η ιατρική επιστήμη είναι τελείως διαφορετική από τη νομική. Ενώ η ιατρική επιστήμη είναι μια επιστήμη πιθανοτήτων, όπου η επιπλοκή είναι μια απλή στατιστική πιθανότητα, η νομική είναι μια δομημένη, επί χρόνια, επιστήμη, η οποία, ως μεθοδολογικά εργαλεία, έχει τρία είδη δόλου και δύο είδη αμέλειας, όπως ήδη αναφέραμε ανωτέρω. Ο δικαστής είναι εξαιρετικά δύσκολο να πιστέψει ότι και στην περίπτωση του γιατρού δεν ισχύει αυτό που λέμε «ευθύνη εργολάβου», όπως έχει ήδη λεχθεί. Είναι γνωστό, όμως, αλλά μόνο στους γιατρούς -και όχι και στους νομικούςότι ο ανθρώπινος οργανισμός είναι βιολογικός, θνητός, φθαρτός, με συνυπάρχουσες ατέλειες. Η θεραπεία του ανθρώπινου οργανισμού δεν μπορεί να συγκριθεί με την κατασκευή ενός σπιτιού ή με την επισκευή των ηλεκτρολογικών ή υδραυλικών εγκαταστάσεων. Αυτό που είναι αυτονόητο για τον ιατρικό κόσμο πρέπει να γίνει προσπάθεια να κατανοηθεί και από το νομικό κόσμο. Γιατί ακόμη και διαπρεπείς νομικοί έχουν εσφαλμένη αντίληψη, θεωρώντας ότι οι ιατρικές πιθανότητες αποτελούν εκάστοτε «πειραματισμό» του γιατρού επί των ασθενών. Πρέπει, επομένως, σε κάθε επαφή του γιατρού με το δικηγόρο του, να τονίζεται από πλευράς του γιατρού αυτή η διαφορά μεθοδολογίας των δύο επιστημών. Είναι βέβαιο, όμως, ότι ο γιατρός κρίνεται και καταδικάζεται βάσει των αρχών της νομικής και όχι της ιατρικής επιστήμης. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι σε λίγα χρόνια και η αμυντική ιατρική θα αποτελεί γεγονός για τη χώρα μας. Η αμυντική ιατρική είναι καταστροφική ιατρική, τινάζοντας, κυριολεκτικά, στον αέρα ασφαλιστικά ταμεία, αλλά, πολλές φορές, θα ήταν σωτήρια για το γιατρό. Είναι σίγουρο, λόγου χάρη, ότι ο γιατρός, σε μια διαγνωσμένη σκωληκοειδίτιδα, θα είχε πολύ περισσότερα επιχειρήματα, αν, αντί του ελέγχου μιας απλής λευκοκυττάρωσης, επισκόπησης, ψηλάφησης, θετικού σημείου McBurney, σημείου Rovsing, δοκιμασίας ψοΐτου, δακτυλικής εξέτασης, ακτινογραφίας κάτω κοιλίας, είχε διενεργηθεί και μια μαγνητική τομογραφία κάτω κοιλίας. Αυτό είναι και το κριτήριο αν υπάρχει ή όχι ιατρική αμέλεια. Να αναφέρουμε, επίσης, πώς θα μπορούσε η αμυντική ιατρική, υπό νομικό πρίσμα, να καλύπτει από νομικής πλευράς το γιατρό, αν και δεν συνιστάται από την ιατρική επιστήμη. Συνηθίζεται σε κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις να 9 Esprit de corps. 10 Άρθρο 4, παρ

10 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου γίνεται αξονική τομογραφία, προς αποκλεισμό μιας χωροκατακτητικής βλάβης. Επομένως, η νομική «ιατρική», που ουσιαστικά είναι αμυντική ιατρική, θα συνιστούσε προληπτική αξονική τομογραφία σε κάθε περίπτωση κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης. Θα ήταν, όμως, άνευ άλλου, υπερβολική, επί αρνητικής αξονικής, και η διενέργεια μαγνητικής τομογραφίας (MRI) με σκιαγραφικό. Αυτές οι πρόσθετες ενέργειες θα έδειχναν άκρατο ενδιαφέρον του γιατρού προς τον ασθενή και, επομένως, αποτελούν στοιχείο lege artis συμπεριφοράς, είναι, επομένως, ορθές από νομικής πλευράς, άσκοπες, όμως, από ιατρικής, σε βαθμό να προσκρούουν σε δεοντολογικούς κανόνες. Να αναφέρουμε άλλο ένα κραυγαλέο παράδειγμα. Από προσωπική εμπειρία και παρακολουθώντας στατιστικά δεδομένα, τόσο της ελληνικής όσο και της διεθνούς νομολογίας, παρά το ότι η καισαρική τομή σε επιτόκους έχει συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις (προηγούμενη κάθετη τομή στη μήτρα, εμπύρετη λοχεία, προηγηθείσα, πρόσφατα, καισαρική τομή, εγκάρσιο ή λοξό σχήμα, δυσαναλογία και ανώμαλες προβολές που δεν επιτρέπουν εμπέδωση του πόλου του εμβρύου, προδρομικό πλακούντα, πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα, δυσλειτουργίες μυομητρίου, να πρόκειται για υπερήλικα πρωτοτόκο, αλλοίωση καρδιακών παλμών κλπ.) και παρά το ότι, θεωρητικά, εμφανίζει μεγαλύτερες και περισσότερες επιπλοκές από το φυσιολογικό τοκετό (επέκταση τομής, αιμάτωμα παραμητρίου, αιμορραγία από προδρομικό πλακούντα, ατονία μήτρας, τραυματισμό ουροδόχου κύστης, αναισθησιολογικά συμβάματα κλπ.), χιλιάδες είναι οι μαιευτήρεςγυναικολόγοι που έχουν καταδικαστεί, γιατί ενήργησαν φυσιολογικό τοκετό, με αποτέλεσμα την κατάληξη της μητέρας ή του νεογνού ή τη γέννηση βαρέως ελαττωματικού νεογνού, λ.χ. από περιγεννητική ασφυξία ή αδέξιους χειρισμούς ή χρήση εμβρυουλκίας κλπ., ενώ ελάχιστες, έως μηδαμινές, είναι οι καταδίκες από επιπλοκές της καισαρικής. Έτσι, από νομικής πλευράς, από νομικής «ιατρικής», παρά τα ιατρικώς παραδεκτά, η καισαρική είναι εξαιρετικά ασφαλέστερη για το μαιευτήρα-γυναικολόγο. ΙΙΙ. Τι είναι ιατρική ευθύνη Μια δυσχερής, για το νομικό, διάκριση. Επιπλοκή και ιατρική αμέλεια. Όπως είναι γνωστό στον ιατρικό κόσμο, η επιπλοκή είναι, πολλές φορές, αναμενόμενη, επειδή ο ασθενής είναι ζωντανός οργανισμός και δεν γνωρίζουμε πώς μπορεί να αντιδράσει. Από την άλλη πλευρά, κάθε διαγνωστική ή θεραπευτική μέθοδος ενέχει ποσοστό είτε αποτυχίας του διαγνωστικού ή θεραπευτικού αποτελέσματος είτε πρόκλησης σωματικής βλάβης ή και θανάτου του ιδίου του ασθενή. Είναι σαφές ότι η πρόοδος της ιατρικής επιστήμης κατόρθωσε να εξαφανίσει πολλές νόσους οι οποίες ταλαιπώρησαν την ανθρωπότητα, όπως η πανώλης, η χολέ- 700

11 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι ρα, η ευλογιά, η διφθερίτιδα. Άλλες νόσοι είναι υπό εξαφάνιση, όπως, λ.χ., η πολιομυελίτιδα. Για άλλες νόσους, όπως η ελονοσία και ο αιμορραγικός πυρετός, διεξάγεται μάχη από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, σε όλους τους τομείς. Σε άλλα νοσήματα, όπως HIV/AIDS ή μορφές καρκίνου, γίνεται προσπάθεια να ανακουφιστούν οι πάσχοντες, με στόχο την επίτευξη μιας αποτελεσματικής θεραπείας. Έχει, προσφυώς, παρατηρηθεί από τη γερμανική νομική επιστήμη ότι, όσον αφορά στην ιατρική ή στην ιατρική ευθύνη, ισχύει το σύνδρομο της «πριγκίπισσας πάνω στο μπιζέλι»: όσο περισσότερες ασθένειες νικά η ιατρική τόσο πιο δυνατή καθίσταται η τάση να αναγορευθεί η ίδια η ιατρική σε ασθένεια, όσο περισσότερες συμφορές επιλύει η ιατρική πρόοδος τόσο περισσότερο βιώνεται εμπειρικά ως συμφορά η ίδια η ιατρική πρόοδος, όσο περισσότερο διευρύνονται οι ιατρικές πρακτικές ή η τεχνολογία τόσο περισσότερο δίδεται έμφαση στις ιατρικές αστοχίες και στις ατέλειες της ιατρικής. Μερικές φορές, εμφανίζεται και το παράδοξο, μέθοδοι που θεωρούνται αιχμής, λ.χ. λαπαροσκοπικές επεμβάσεις, να έχουν το ίδιο ή και μεγαλύτερο ποσοστό επιπλοκών ή και θνησιμότητας, σε σχέση με παραδοσιακές μεθόδους προσπέλασης, όπως οι ανοιχτές χειρουργικές επεμβάσεις. Εδώ, πρέπει να τονισθεί ότι, για να αποδοθεί στο γιατρό ιατρική αμέλεια, θα πρέπει η επιπλοκή να έλαβε χώρα εξαιτίας υπαιτιότητάς του. Σύμφωνα με Α.Κ. 330 εδ. 2, αμέλεια υπάρχει, όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές. Σύμφωνα με Π.Κ. 28, «Από αμέλεια πράττει, όποιος, από έλλειψη της προσοχής την οποία όφειλε κατά τις περιστάσεις και μπορούσε να καταβάλει, είτε δεν προέβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα που προκάλεσε η πράξη του είτε το πρόβλεψε ως δυνατό, πίστεψε, όμως, ότι δεν θα επερχόταν». Ιατρική αμέλεια υπάρχει, όταν ο γιατρός αποκλίνει από τα εκάστοτε ισχύοντα standards της ιατρικής επιστήμης. Το μέτρο επιμέλειας είναι αντικειμενικό και είναι αυτό του μέσου ευσυνείδητου χειρουργού. Πρέπει, δηλαδή, ο γιατρός, κατά την άσκηση του επαγγέλματός του, να εφαρμόζει όλα εκείνα τα διαγνωστικά και θεραπευτικά μέσα που επιβάλλονται από τους κανόνες και την εμπειρία της ιατρικής επιστήμης για τη διαφύλαξη του ασθενή από σωματικές βλάβες και, ει δυνατόν, για την αποκατάσταση της υγείας του. Η ιατρική επιστήμη και η ιατρική εμπειρία βρίσκονται σε διαρκή ροή. Κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας, σε υπόθεση ιατρικού σφάλματος, πρέπει ο γιατρός να προβεί στην επίκληση ή απόδειξη της στάθμης των γνώσεών του και του βαθμού εμπειρίας του, κατά το χρόνο που εξετάζει η βιοτική περίπτωση. Η ευθύνη κρίνεται πάντοτε ex tunc. Αυξημένο μέτρο επιμέλειας απαιτείται από τον καθηγητή ιατρικής του Πανεπιστημίου, όπως και από το Διευθυντή, σε σχέση με τον απλό επιμελητή. Είναι 701

12 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου σαφές ότι τα κριτήρια της εκάστοτε lege artis συμπεριφοράς τα δίνει η ιατρική, και όχι η νομική, επιστήμη. Το κριτήριο της ιατρικής ευθύνης, πολλές φορές, παραλλάσσει, ανάλογα και με την κατάσταση του ασθενή, δηλαδή, ο γιατρός πρέπει να σταθμίσει ότι ο ασθενής πάσχει από αλλεργία, επομένως μπορεί να επέλθει αλλεργικό σοκ, ή από σακχαρώδη διαβήτη, επομένως έχει ταλαιπωρημένα αγγεία ή υπάρχει αυξημένος κίνδυνος λοιμώξεων. Μερικές φορές, ο γιατρός θα πρέπει να παράσχει «λιγότερη ή χειρότερη ποιότητα ιατρικής θεραπείας», έτσι ώστε να είναι δυνατό να την ανεχθεί ο ασθενής, λ.χ. ασθενής με ολιγαιμικό σοκ είναι προτιμότερο να δεχθεί εξωτερική, παρά εσωτερική, οστεοσύνθεση, με σκοπό την προσωρινή ανάταξη της βλάβης. Επίσης, μερικές φορές, είναι δυνατόν ο γιατρός να αποκλίνει του μέτρου επιμέλειας από «υπερβολική θεραπεία», λ.χ. μεγάλη δοσολογία φαρμάκων ή γρήγορη αναπλήρωση αίματος ή υγρών σε ασθενή, με αποτέλεσμα επιβάρυνση του κυκλοφορικού και πνευμονικό οίδημα. Στην αποτίμηση της ευθύνης έγκειται και η δυνατότητα πρόβλεψης του δυσμενούς αποτελέσματος, λ.χ., σε περίπτωση κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης, θα πρέπει ο γιατρός να υποψιασθεί το ενδεχόμενο χωροκατακτητικής βλάβης και να παραπέμψει τον ασθενή για αξονική ή μαγνητική τομογραφία. Στις δυνατότητες πρόβλεψης του δυσμενούς αποτελέσματος, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και η στατιστική πιθανότητα, βάσει συγκεκριμένου αλγορίθμου, λ.χ., σε μια οξεία κοιλία, πάνω από ένα 40% έχει πιθανότητες να είναι οξεία σκωληκοειδίτιδα (οπότε επιβάλλεται έλεγχος για λευκοκυττάρωση ή διαγνωστικός υπέρηχος ή ακόμη και δακτυλική εξέταση, όπου δεν υπάρχουν τα μέσα). Μεγάλο ποσοστό 11 των περιστατικών οξέος κοιλιακού πόνου μπορεί να αποδράμει και να παραμείνει αδιάγνωστο 12. Ο γιατρός, όμως, θα πρέπει να έχει εκείνη τη δυνατότητα πρόβλεψης του δυσμενούς ή του ευμενούς αποτελέσματος και γι αυτό ακριβώς θα κριθεί. Ένα άλλο κριτήριο αποτίμησης της συμπεριφοράς του γιατρού, ως προς την αμέλεια, είναι η εφαρμογή της «αρχής της αναλογικότητας». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αιμορραγία του ανωτέρου πεπτικού, σύμφωνα με την οποία δεν θα πρέπει να ενεργείται, εξαρχής, χειρουργική αντιμετώπιση του περιστατικού, παρά μόνο σε περίπτωση αποτυχίας ενδοσκοπικής παρέμβασης από γαστρεντερολόγο ή μόνο αν υπάρχει, εξαιτίας κατακλυσμιαίας αιμορραγίας, πολύ μεγάλο ενδεχόμενο αποτυχίας της ενδοσκοπικής παρέμβασης. 11 Περίπου 40%. 12 Μη Ειδικός Κοιλιακός Πόνος. 702

13 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι Ο γιατρός έχει τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ περισσοτέρων μεθόδων. Πρόκειται για ένα λεγόμενο «θεραπευτικό προνόμιο» του γιατρού, το οποίο υπόκειται στους βασικούς περιορισμούς α. να πρόκειται για μέθοδο η οποία να είναι αναγνωρισμένη κατά τα ισχύοντα επιστημονικά δεδομένα, β. να είναι συμβατή με την κατάσταση υγείας του ασθενή, γ. να ενέχει το κριτήριο της «αρχής της αναλογικότητας» και δ. να υπάρχει πληροφορημένη συναίνεση του ασθενή. IV. Περιπτώσεις ευθύνης του γιατρού Προϋποθέσεις για την αποζημίωση του ασθενούς είναι η επέλευση τριών παραγόντων, σωρευτικά, α. η ύπαρξη αμέλειας, β. η ύπαρξη βλάβης στον ασθενή και γ. ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ πλημμελούς συμπεριφοράς του γιατρού και ζημίας του ασθενούς. Ως πιο συνήθεις περιπτώσεις ιατρικού σφάλματος αναφέρουμε τις εξής: 1. Αμέλεια του εγχειρήματος Η ανάπτυξη της ιατρικής, η ανάπτυξη υπερβολικής εξειδίκευσης, ουσιαστικά, πολλές φορές, περιορίζει το εύρος των δυνατοτήτων του γιατρού. Έτσι, ο γιατρός, εκτός καταστάσεων ανάγκης, θα πρέπει να αναλαμβάνει μόνο εκείνες τις χειρουργικές επεμβάσεις για τις οποίες διαθέτει τις κατάλληλες δεξιότητες και εμπειρία. Έτσι, λ.χ., ενδεχομένως να μπορεί να αναλάβει τη διενέργεια αφαίρεσης φλεγμαίνουσας σκωληκοειδούς απόφυσης ή χολοκυστεκτομής, αλλά να μην μπορεί να αναλάβει τη μεταμόσχευση ήπατος ή χοληφόρων ή επέμβαση, επί καρκίνου, κεφαλής του παγκρέατος. Το είδος της ευθύνης είναι, κατά το Ποινικό Δίκαιο, «αμέλεια του εγχειρήματος». 2. Χρόνος επιλογής ιατροχειρουργικής επέμβασης Είναι σαφές στην ιατρική επιστήμη ότι υπάρχουν επείγουσες καταστάσεις, κατά τις οποίες απαιτούνται άμεσοι χειρισμοί και άμεσες ιατροχειρουργικές επεμβάσεις, λ.χ. διασωλήνωση του ασθενή, σε περίπτωση οξείας αναπνευστικής ανεπάρκειας, ανάταξη των αιτιών της αιμορραγίας, πριν επέλθει ολιγαιμικό σοκ και πολυοργανική ανεπάρκεια, άμεση, κατά το δυνατόν, αποκατάσταση λεπτού ή παχέος εντέρου που έχει διαρραγεί, με σκοπό την αποφυγή περιτονίτιδας ή σήψης. 3. Βαριά αμέλεια Ο γιατρός πρέπει, κατά την άσκηση του επαγγέλματός του και της ειδικότητάς του, να ακολουθεί κανόνες που επιβάλλονται από την ιατρική επιστήμη, 703

14 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου λ.χ. αντισηψία, καταμέτρηση χειρουργικών εργαλείων, καταμέτρηση γαζών. Η μη λήψη μέτρων αντισηψίας, λ.χ. ο μη ορθός καθαρισμός του χειρουργικού πεδίου, καταλογίζεται στο γιατρό, μόνο αν έχει λάβει χώρα σωματική βλάβη ή θάνατος του ασθενή που να επήλθε από λοίμωξη, ως απόρροια της παράλειψης του γιατρού να λάβει προληπτικά αντισηπτικά μέτρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ενδονοσοκομειακή λοίμωξη μπορεί και πρέπει να αποδίδεται στο γιατρό, δεδομένου του ότι είναι γνωστό ότι στα νοσοκομεία υπάρχουν αρκετά ανθεκτικά στελέχη μικροβίων. Η καταμέτρηση των χειρουργικών εργαλείων και γαζών ανατίθεται, συνήθως, σε πρόσωπο που ανήκει στο υγειονομικό προσωπικό και που είναι υποχρεωμένο για την καταμέτρησή τους. Είναι γνωστό ότι ιδίως οι γάζες λαμβάνουν πολύ γρήγορα το χρώμα του αίματος και, επομένως, εάν δεν καταμετρηθούν, εύκολα μπορούν να ξεχαστούν στο κήτος της κοιλίας του ασθενή. Στη βαριά αμέλεια εμπίπτει και το να χειρουργηθεί άλλος ασθενής ή να υπάρξει χειρουργική επέμβαση σε άλλο μέλος του ασθενή, άλλο ημισφαίριο του εγκεφάλου κλπ. Αυτές οι περιπτώσεις οφείλονται, συνήθως, σε οργανωτικό λάθος, γι αυτό και πρέπει να τηρείται αλγόριθμος, βάσει του οποίου περιγράφεται την προηγούμενη ημέρα, σε συνεργασία με τον ασθενή και τους οικείους του, «μαρκάρεται» ακόμα και με τη μονογραφή του γιατρού, το μέλος και το σημείο όπου πρόκειται να διενεργηθεί η επέμβαση. 4. Εσφαλμένη διάγνωση Ο γιατρός, καταρχήν, θα πρέπει να ακολουθήσει ένα lege artis διαγνωστικό αλγόριθμο, χρησιμοποιώντας μέσα που παρέχει εκείνη τη στιγμή η ιατρική επιστήμη. Δυσχέρειες αναφύονται, σε περίπτωση κατά την οποία, κάτω από ένα σύμπτωμα, μπορεί να περικλείονται πολύ περισσότερες νόσοι. Γίνεται λόγος για «αμφισημία» ή «πολυσημία». Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διαφορική διάγνωση μπορεί να παράσχει τη λύση. Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι προσέγγισης, όπως η επί ενδείξεων βασιζόμενη ιατρική. Η ορθή προσέγγιση έγκειται στο να τεθεί μια θέση εργασίας, βάσει των συμπτωμάτων ή βάσει των πιθανοτήτων που μπορεί να έχει ένα σύμπτωμα. Έτσι, σε μια οξεία κοιλία θα τεθεί το ενδεχόμενο του πιο πιθανού, της οξείας σκωληκοειδίτιδας ή κατόπιν άλλων πιθανών αιτίων ανά τεταρτημόριο. Θα πρέπει ο γιατρός, πάντοτε, να έχει κατά νου τα σφαλερά συμπτώματα, λ.χ. μια κρίση, καταρχάς, οξείας γαστρεντερίτιδας μπορεί να υποκρύπτει συμπτώματα οξείας σκωληκοειδίτιδας, οξείας χολοκυστίτιδας, οξείας παγκρεατίτιδας κλπ. Επίσης, άλγος του ανωτέρου πεπτικού μπορεί να υποκρύπτει καρδιακή προσβολή και το αντίστροφο ή καρδιακά ενοχλήματα να οφείλονται σε παθολογία του ανωτέρου πεπτικού. Το πόσο ο γιατρός, και ιδίως ο χειρουργός, θα αναλωθεί 704

15 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι σε υποθέσεις εργασίας, είναι ζήτημα που εξαρτάται από την κατάσταση υγείας του ασθενή και το πόσο επείγουσα είναι μια ιατροχειρουργική επέμβαση. Μερικές φορές, σε μια ανάλυση κόστους-οφέλους, είναι προτιμότερη η διενέργεια διαγνωστικής λαπαροτομίας, ιδίως όταν επιδεινώνεται η κατάσταση του ασθενή 13. Για να αποδοθεί εσφαλμένη διάγνωση σε ιατρική αμέλεια, θα πρέπει είτε να μην έχει ακολουθηθεί ορθός διαγνωστικός αλγόριθμος είτε να έχουν αξιολογηθεί κατά εσφαλμένο τρόπο τα διαγνωστικά μέσα. Η γερμανική νομική θεωρία κάνει λόγο για πλάνη περί τη διάγνωση (Irrtumsdiagnose), η οποία δεν στοιχειοθετεί, αναγκαστικά, ιατρική αμέλεια (Behandlungsfehler). 5. Πεπαλαιωμένες διαγνωστικές ή θεραπευτικές μέθοδοι Ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να εφαρμόζει τους κανόνες που ισχύουν εκάστοτε στην ιατρική επιστήμη. Έτσι, λ.χ., θα ήταν σφάλμα στην περίπτωση έλκους του στομάχου να χορηγήσει, απλώς, αντιόξινα φάρμακα, όταν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αναστολείς αντλίας πρωτονίων ή να εκριζώσει το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, αν υπάρχει. Επίσης, θα ήταν εσφαλμένη η χειρουργική αφαίρεση πολύποδα, τη στιγμή που μπορεί αυτή να γίνει με ενδοσκοπικό τρόπο κατά πολύ πιο αναίμακτο και με πολύ λιγότερο κίνδυνο για την υγεία του ασθενή. Στην περίπτωση αυτή, σωματική βλάβη θα αποτελούσε και αυτή καθαυτή η χειρουργική επέμβαση. 6. Παράλειψη εισαγωγής ασθενή, «πρόωρο» εξιτήριο Δεν γίνεται λόγος για συμπεριφορά του γιατρού από πρόθεση. Αρκετές φορές, υποκρύπτεται εσφαλμένη διάγνωση ή ανεπαρκής υποδομή, που παραπέμπει σε οργανωτικό σφάλμα. Η εισαγωγή του ασθενή γίνεται με καθαρά ιατρικά κριτήρια, που αφορούν στην αποτροπή του κινδύνου και στη σταθεροποίηση και βελτίωση της κατάστασης της υγείας του, και τα κριτήρια εξιτηρίου πρέπει, πάντα, να εξυπηρετούν την αρχή του non nocere, της ασφάλειας του ασθενή. 7. Παράλειψη περίθαλψης Για παράλειψη περίθαλψης γίνεται λόγος, όταν ο ασθενής είναι στο νοσοκομείο, αλλά η εποπτεία την οποία ασκεί ο γιατρός είναι πλημμελής, λ.χ. δεν παρακολουθείται ο ασθενής όλο το διάστημα της μετεγχειρητικής πορείας του, με αποτέλεσμα να υποστεί βλάβη. Είναι γνωστό, ιδίως στους γενικούς χειρουργούς, πόσο κρίσιμα είναι τα 13 Λ.χ. σημεία αιμορραγικού ή σηπτικού σοκ, αέρια αίματος, επίπεδο συνείδησης του ασθενή κλπ. 705

16 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου εικοσιτετράωρα μετά τη χειρουργική επέμβαση και πόση σημασία έχει, λ.χ., να συνεχιστεί η αντιβιοτική αγωγή, να κινηθεί το έντερο του ασθενή, να αποφευχθεί πνευμονική εμβολή, να παρακολουθηθεί τυχόν διάρρηξη ενός οργάνου, τυχόν ύπαρξη φλεγμονής κλπ. και να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα και οι κατάλληλοι χειρισμοί, αν επέλθει οποιαδήποτε επιπλοκή. 8. Παράλειψη διαφώτισης ασφαλείας (Sicherungsaufklärung) Ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει τον ασθενή για το ποια πράγματα θα πρέπει να αποφύγει, ώστε να μην επιδεινώνει την κατάσταση της υγείας του, λ.χ., μετεγχειρητικά, δεν πρέπει να σηκώνει βάρη, προκειμένου να αποφύγει το ενδεχόμενο μιας μετεγχειρητικής κήλης. Στον κανόνα αυτό υπάγονται συμβουλές για το πώς πρέπει να συμπεριφέρεται ο ασθενής, τον τρόπο ζωής του για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, την αποφυγή δραστηριοτήτων, διαιτητικών συνηθειών που μπορούν να προκαλέσουν βλάβη, καθώς και ενεργειών ή παραλείψεων που συμβάλλουν στη διατήρηση της υγείας του ή στην αποφυγή βλάβης. Αν παραβεί αυτό το καθήκον ο γιατρός, υπέχει ευθύνη. Βεβαίως, πολλές φορές, είναι εξαιρετικά δυσχερής η απόδειξη του ποιες οδηγίες έδωσε και ποιες ακολούθησε ή δεν ακολούθησε ο ασθενής, οπότε στοιχειοθετείται, στην τελευταία περίπτωση, «οικείον» πταίσμα. Σκόπιμο είναι ο γιατρός, για αποδεικτικούς λόγους, να αναγράφει στα ιατρικά αρχεία όχι ότι απλώς «δόθηκαν οδηγίες», αλλά και να διατηρεί φωτοαντίγραφα αυτών των οδηγιών. Η διαφώτιση ασφαλείας δεν έχει ακριβώς σχέση με τη διαφώτιση-ενημέρωση του ασθενή, γιατί η διαφώτιση ασφαλείας αποβλέπει στο έννομο αγαθό της προστασίας της υγείας του ασθενή, ενώ η διαφώτιση-ενημέρωσή του, όπως προβλέπεται από άρθρα 11, 12 Ν. 3418/2005 του νέου Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, έχει ως σκοπό τη διαφύλαξη του εννόμου συμφέροντος της αυτοδιάθεσης του ασθενή, με άλλα λόγια, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητάς του Σφάλμα κατά τη χορήγηση φαρμάκων Πρόκειται για ειδικό σφάλμα. Ο γιατρός, κατά τη συνταγογράφηση, είναι υποχρεωμένος να λαμβάνει υπόψη την κατάσταση υγείας και τις ιδιαιτερότητες κάθε ασθενή, τις παρενέργειες που μπορεί να προκαλέσει, τις αλληλεπιδράσεις και συνεργικές δράσεις με άλλα φάρμακα κλπ. Θα πρέπει να τονίσει και τον τρόπο κατά τον οποίο λαμβάνεται και το φάρ- 14 Άρθρο 5 παρ. 1 Συντ. 706

17 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι μακο ή και η συγχορήγηση άλλων φαρμάκων, λ.χ. σε περίπτωση χορήγησης αντιβίωσης, συγχορήγηση φαρμάκων για αποφυγή ψευδομεμβρανώδους κολίτιδας (clostiridium difficile), αν χορηγούνται σαλικυλικά ή μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, συγχορήγηση γαστροπροστατευτικών. Η συνταγή πρέπει να είναι ορθή, όχι ελλιπής, και κατανοητή, για να μην μπορεί να παρεξηγηθεί το περιεχόμενό της. Ορθό είναι, πριν την επανεξέταση του ασθενή και την απόφαση του γιατρού, να εξεταστεί, αν πρέπει ή όχι να συνεχιστεί η συνταγή και σε ποια ποσότητα. 10. Ευθύνη για όργανα και εργαλεία που χρησιμοποιεί ο γιατρός Ο γιατρός, πολλές φορές, είναι αναγκασμένος να χρησιμοποιήσει πολύπλοκα μηχανήματα και εργαλεία. Καταρχήν, στο χώρο των ιδιωτικών ιατρείων είναι υπεύθυνος για την ορθή λειτουργία των εργαλείων. Έτσι, λ.χ., παλαιότερα υπήρχαν αρκετές καταδικαστικές αποφάσεις για ελαττωματικά μηχανήματα διαθερμίας, τα οποία είχαν προκαλέσει εγκαύματα στους ασθενείς. Θα λέγαμε, ουσιαστικά, ότι ο γιατρός είναι υπεύθυνος με συμβόλαια συντήρησης με σοβαρές τεχνικές εταιρείες και, ει δυνατόν, με την επίσημη αντιπροσωπεία, έτσι ώστε να αποφεύγει το ρίσκο να κατηγορηθεί ότι δεν ενήργησε lege artis, όσον αφορά στις συσκευές που χρησιμοποιεί. Το ίδιο θα ισχύσει και ως προς τις χειρουργικές στολές και τα γάντια, που πρέπει να είναι από σοβαρές κατασκευαστικές εταιρείες, ώστε να ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος για τους ασθενείς. Σε μεγάλα νοσηλευτικά ιδρύματα, δημόσια ή ιδιωτικά, όπου υπάρχουν οργανωμένα τεχνικά τμήματα, μπορούμε να πούμε ότι η ευθύνη του γιατρού φτάνει μέχρι ενός επιπέδου τεχνικού ελέγχου, βάσει των ικανοτήτων του και των γνώσεών του, λ.χ. δεν μπορεί να ελέγξει αν, αντί για οξυγόνο, παρέχεται άζωτο στον ασθενή από τις τεχνικές υπηρεσίες. 11. Οργανωτικό σφάλμα Σε κλινικές μεγάλων, ιδίως, νοσοκομείων, κρατικών ή ιδιωτικών, υφίσταται, από τη μια πλευρά, μια ιεραρχία, η οποία δεν πρέπει να κάμπτεται, και από την άλλη, συνεργασία μεταξύ ισοδύναμων ιατρικών ειδικοτήτων. Γίνεται λόγος, επομένως, για μια κάθετη σχέση, όπως είναι εκείνη μεταξύ του Διευθυντή της κλινικής, του αναπληρωτή Διευθυντή, των επιμελητών, των επικουρικών γιατρών, καθώς και των ειδικευομένων, όπου, σαφώς, υφίσταται μια ιεραρχική σχέση, αλλά υφίσταται και ένα πεδίο επιστημονικής ανεξαρτησίας των ειδικευμένων γιατρών. Σε κάθετο επίπεδο, πρέπει να υπάρχει συνεργασία και κάθε διαφορετική άποψη, ιδίως των ειδικευμένων γιατρών, προς την άποψη του Διευθυντή πρέπει να καταγράφεται. Ευθύνη έχει ο Διευθυντής, όταν ο ίδιος έχει δώσει εντολές ή 707

18 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου έχει συναινέσει τις ενέργειες, διαγνωστικές ή θεραπευτικές, των υφισταμένων γιατρών. Δεν φέρει ευθύνη, ενδεχομένως, αν έδωσε οδηγίες ή εντολές οι οποίες δεν τηρήθηκαν από τους υφισταμένους. Όσον αφορά στις σχέσεις με άλλα τμήματα 15, θα πρέπει να γίνει δεκτή η αμερικανική σχολή δικαίου, η οποία, ήδη από το 1949, κάνει λόγο ότι ο Διευθυντής κάθε ειδικότητας είναι «captain of the ship». Επομένως, κάθε Διευθυντής είναι υπεύθυνος για το τμήμα του και, άρα, έχει ξεχωριστή ευθύνη. Συνεπώς, ο χειρουργός δεν είναι υπεύθυνος για τυχόν σφάλματα του αναισθησιολόγου και ισχύει το ίδιο για την ευθύνη του αναισθησιολόγου σε σχέση με εκείνη του χειρουργού. Κατά τον ίδιο λόγο, ο χειρουργός που θα διατηρήσει σε ασφάλεια τον πολυτραυματία ασθενή και θα ζητήσει επείγουσα ενδοσκόπηση από το γαστρεντερολογικό τμήμα, αλλά και έλεγχο από εξειδικευμένο αγγειοχειρουργό ή νευροχειρουργό, δεν υπέχει ευθύνη, αν αυτοί καθυστερήσουν ή υπάρξει εσφαλμένη εκτίμηση. Η γερμανική νομική θεωρία κάνει λόγο για οριζόντιο καταμερισμό εργασίας, στον οποίο, επίσης, δεν καταλογίζεται ευθύνη. 12. Ευθύνη αρχάριου και ειδικευόμενου γιατρού Είναι σαφές ότι ο αρχάριος γιατρός θα πρέπει να χειρουργήσει στα πλαίσια της εμπειρίας και της εξάσκησης που πρέπει να αποκτήσει. Αυτό, όμως, σε καμία περίπτωση, δεν πρέπει να αποβαίνει σε βάρος των ασθενών. Σε αντίστοιχες υποθέσεις, κρίθηκε στη Γερμανία, και ορθώς, ότι ο αρχάριος γιατρός, πάντοτε, πρέπει να λειτουργεί υπό την καθοδήγηση πιο έμπειρου γιατρού και το Ανώτατο Γερμανικό Ακυρωτικό έκρινε ότι ο χειρουργός Διευθυντής έχει την υποχρέωση να ελέγξει, είτε ο ίδιος είτε μέσω ενός εκπαιδευμένου ειδικού γιατρού, τόσο τη διάγνωση όσο και την επιλεγείσα θεραπεία του ειδικευομένου γιατρού που περιθάλπει τον ασθενή. Οι βοηθοί γιατροί μπορούν να προβαίνουν σε θεραπείες, πρέπει, όμως, να τους δίνονται οδηγίες και να υπάρχει επίβλεψη. Ιδίως όσον αφορά στους ειδικευόμενους γιατρούς, ισχύει η αρχή ότι πρέπει να εξασφαλίζεται, πάντοτε, η εγγύηση τήρησης του μέτρου επιμέλειας του μέσου ειδικευμένου χειρουργού. Ο ειδικευόμενος γιατρός έχει περισσότερες γνώσεις, αλλά και περισσότερες ευθύνες από ένα φοιτητή ιατρικής, είναι ήδη γιατρός, αλλά, πάντοτε, ο εκπαιδευτής γιατρός παραμένει υπεύθυνος για το ότι ο ειδικευόμενος διενεργεί μόνο τις ιατρικές πράξεις για τις οποίες είναι επαρκής. Ουσιαστικά, ο ειδικευόμενος γιατρός δεν πρέπει να αναλαμβάνει πράξεις διάγνωσης ή θεραπείας. Εκείνο που 15 Λ.χ. χειρουργός με αναισθησιολόγο, νευροχειρουργό, αγγειοχειρουργό, ορθοπαιδικό. 708

19 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι είναι υποχρεωμένος να κάνει, είναι, σε περιπτώσεις εφημερίας, να αναλαμβάνει να καλεί τον ειδικευμένο γιατρό. V. Επέλευση δυσμενούς αποτελέσματος-ζημίας-σωματικής βλάβης ή θανάτου Ακόμη και αν η συμπεριφορά του γιατρού είναι πλημμελής, δεν καταλογίζεται στο γιατρό, από ποινικής ή αστικής πλευράς, ευθύνη -μπορεί να προκύπτουν μόνο πειθαρχικές ευθύνες- αν δεν υπάρξει δυσμενές αποτέλεσμα για τον ασθενή, δηλαδή σωματική βλάβη ή θάνατος. Όσον αφορά στο αστικό δικαστήριο, προκειμένου να υπάρξει υποχρέωση προς αποζημίωση του γιατρού, θα πρέπει ο ασθενής να έχει υποστεί υλική ζημία ή σωματική βλάβη. VI. Αιτιώδης σύνδεσμος Μεταξύ της υπαίτιας συμπεριφοράς του γιατρού, της αμέλειας και του δυσμενούς αποτελέσματος, θα πρέπει να υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος. Αν, δηλαδή, επίκειται ο θάνατος του ασθενούς εντός δευτερολέπτων και απλώς η πλημμελής συμπεριφορά του γιατρού, απλώς κατ ελάχιστο, επέφερε νωρίτερα το δυσμενές αποτέλεσμα, δεν καταλογίζεται ευθύνη στο γιατρό. Το ίδιο συμβαίνει στο κλασικό νομικό παράδειγμα, που θα μπορούσε να έχει εφαρμογή στη χώρα μας, λ.χ. γιατρός ενεργεί πλημμελώς και αναμένεται να επέλθει ο θάνατος του ασθενούς, αλλά αυτός καταλήγει πρωτύτερα από σεισμό ή από πυρκαγιά. Σε αυτή την περίπτωση, δεν καταλογίζεται ευθύνη στο γιατρό. Δεν είναι της παρούσης η ανάλυση και άλλων παραδειγμάτων, γιατί υπάρχουν πολλές θεωρήσεις περί αιτιώδους συνδέσμου. Θα πρέπει, όμως, να θεωρηθεί η πλημμελής συμπεριφορά του γιατρού ως η ικανή και αναγκαία συνθήκη, η οποία ήταν δυνατόν να προβλεφθεί, προκειμένου να επέλθει σωματική βλάβη ή θάνατος στον ασθενή. VII. Κυρώσεις Α. Ποινικές κυρώσεις του γιατρού Αν ο γιατρός, από αμέλεια, επέφερε το θάνατο του ασθενούς, προβλέπονται οι κυρώσεις του άρθρου 302 Π.Κ., δηλαδή, φυλάκιση από τρεις μήνες έως πέντε έτη. Αν, από αμέλεια, επέφερε τη σωματική βλάβη του ασθενούς, τιμωρείται με φυλάκιση από ένα μήνα έως τρία έτη (Π.Κ. 308). Συνήθως, η κύρωση, σε περίπτωση καταδίκης του γιατρού, αφορά σε αρκετούς μήνες φυλάκιση (10 ως 25 κατά μ.ό.), η οποία, με το ελαφρυντικό του πρότερου εντίμου βίου, έχει ανασταλτικό χαρακτήρα, συνήθως επί τρία έτη. Β. Αστικές κυρώσεις Αστικές κυρώσεις υπάρχουν για τον εξωνοσοκομειακό γιατρό, ιδίως ευθύνη για αποζημίωση του ασθενούς για υλικές ζημίες ή σωματικές βλάβες (Α.Κ

20 Θεωρία και Πράξη Ιατρικού Δικαίου επ., 928). Ας σημειωθεί ότι τα δικαστήρια επιδικάζουν, πολλές φορές, υπέρογκες αποζημιώσεις και αυτό δεν είναι συνταγματικό 16. Σε περίπτωση που είναι γιατρός του ΕΣΥ, τότε υπεύθυνος σε καταβολή αποζημίωσης είναι το νοσοκομείο Ν.Π.Δ.Δ. εναντίον του οποίου στρέφει ο μηνυτής την αγωγή. Ενώ προβλέπεται από το Δίκαιο Δημοσίων Υπαλλήλων καταλογισμός στον υπαίτιο γιατρό, αυτό, συχνά, δεν λαμβάνει χώρα. Γ. Πειθαρχικές κυρώσεις Οι πειθαρχικές κυρώσεις τίθενται από τους Ιατρικούς Συλλόγους της χώρας. Σύμφωνα με άρθρο 65 Β.Δ / , οι ποινές είναι επίπληξη, πρόστιμο ως το 20πλάσιο του μισθού Διευθυντή ΕΣΥ, προσωρινή παύση άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος από ένα μήνα μέχρι τρία έτη. Για τους γιατρούς του Εθνικού Συστήματος Υγείας ισχύουν οι διατάξεις του άρθρου 77 του Ν. 2071/1992, καθώς και του Κώδικα Δημοσίων Υπαλλήλων, Ν. 3528/2007, άρθρα 106 επ., 107 παρ. 1 περ. β, δ, ε, στ. VIII. Η άμυνα του γιατρού Ο γιατρός μπορεί να αντικρούσει τις εναντίον του κατηγορίες ως εξής: α. Επιχείρημα του ότι δεν υπήρξε σφάλμα από πλευράς του και ότι η επιπλοκή την οποία υπέστη ο ασθενής δεν οφείλεται σε υπαιτιότητά του. β. Επιχείρημα του ότι η επέμβαση ήταν εξαιρετικά δυσχερής και ότι η κατάσταση της υγείας του ασθενή ήταν εκείνη που προκάλεσε τη βλάβη, λ.χ. ότι η ρήξη του εντέρου συνέβη λόγω προϋπαρχουσών σοβαρών συμφύσεων, χρόνιας οικογενούς πολυποδίασης, τυφοειδούς πυρετού που επηρέασε την κατάσταση του εντέρου. γ. Επιχείρημα ότι δεν υπήρξε αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της βλάβης που επικαλείται ο ασθενής ή οι οικείοι του, λ.χ. θανάτου από πνευμονική εμβολή που υπέστη ο ασθενής μερικούς μήνες μετά τη διενέργεια της επέμβασης. δ. Επιχείρημα ότι δεν έχει επέλθει ζημία ή σωματική βλάβη, λ.χ. ο ασθενής παραπονείται για τομή, αλλά η αντίκρουση έγκειται στο ότι υπήρχε αναγκαιότητα για τη διενέργεια της επέμβασης, λ.χ. εγχείρηση για παραλυτικό ειλεό. ε. Επιχείρημα ότι η επιπλοκή οφείλεται σε «οικείον» πταίσμα του ασθενή, λ.χ. παρά τις αντίθετες οδηγίες, υπήρξε έντονη γυμναστική του ασθενή και προκάλε- 16 Αντί άλλων, Χ. Πολίτης, «Tο μέλλον μιας αυταπάτης ή ηθικό δίδαγμα πώς η απόδοση κοινωνικής δικαιοσύνης σε ένα ατελές νομικό σύστημα ενέχει κινδύνους» επί ΔΠρAθ 1075/2000, Eνημέρωση ΙΣΑ (154), Aπρ.-Mάι. 2000, 24 επ., του ιδίου, «(Aντι)Συνταγματικές όψεις των υπέρογκων αποζημιώσεων στις Δίκες Iατρικής Ευθύνης», Ενημέρωση ΙΣΑ (157), Oκτ.-Nοέ. 2000, 40 επ. 710

21 H ιατρική ευθύνη. Πρόβλημα ιατρικό και νομικό. Νομικές παράμετροι σε εκ νέου βουβωνοκήλη. Αν η συμπεριφορά του ασθενή προκάλεσε άλλου τύπου κήλη, λ.χ. ομφαλοκήλη, κοιλιοκήλη κλπ., τότε το επιχείρημα μεταφέρεται στο ότι δεν υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της βλάβης που υπέστη ο ασθενής και οποιασδήποτε ενέργειάς του. IX. Σημαντικά στοιχεία για την άμυνα του γιατρού Ορθή διενέργεια παροχής διαφώτισης και λήψης συναίνεσης: Ο γιατρός είναι υποχρεωμένος να ενημερώνει τον ασθενή για ό,τι αφορά στην κατάσταση της υγείας του και να λαμβάνει τη συναίνεσή του για την επέμβαση η οποία πρόκειται να διενεργηθεί. Η συναίνεση αυτή έχει και το νόημα ο ασθενής ή οι οικείοι του να είναι ενήμεροι για τις πιθανές επιπλοκές που πρόκειται, ίσως, να λάβουν χώρα. Ας σημειωθεί ότι η συναίνεση του ασθενή καλύπτει μόνο τις επιπλοκές και όχι την τυχόν ιατρική αμέλεια, δηλαδή την υπαιτιότητα του γιατρού. Το ιδανικό θα ήταν η ενημέρωση των ασθενών ή των οικείων του να γίνεται εγγράφως ή με σημείωση στα ιατρικά αρχεία και μάρτυρες. Δυστυχώς, τις περισσότερες φορές, οι γιατροί-χειρουργοί, και στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα, αποφεύγουν να αναφέρουν τις πιθανές επιπλοκές μιας επέμβασης, από φόβο μήπως τρομάξουν τον ασθενή και, επιπλέον, το επιχείρημα των ασθενών είναι ότι, αν γνώριζαν την επιπλοκή, θα απέφευγαν να υποστούν την επέμβαση. Ορθή τήρηση ιατρικών αρχείων: Είναι πολύ σημαντική η ορθή τήρηση ιατρικών αρχείων, η οποία αποτελεί σημαντικό αποδεικτικό μέσον που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την άμυνα του γιατρού, γιατί εκεί αναγράφονται όλες οι ενέργειες του γιατρού, οι οδηγίες, οι θέσεις εργασίας, τα αποτελέσματα και πόσο αυτά επιβεβαιώθηκαν κλπ. X. Στοιχεία Νομολογίας Ιατρός που δεν κράτησε στο νοσοκομείο ανήλικο με πιθανό κάταγμα στο κρανίο. Κατηγορία για ανθρωποκτονία εξ αμελείας 17. Κατηγορία ιατρού για μη έγκαιρη αντιμετώπιση μετεγχειρητικής επιπλοκής 18. Κατηγορία ιατρού, γιατί δεν παρακολούθησε εκ του σύνεγγυς τον ασθενή και δεν έλαβε τα κατάλληλα, επιστημονικώς, μέσα, για την πλήρη αιμόσταση του εγχειρητικού τραύματος 19. Παράλειψη των ενδεδειγμένων ενεργειών, κατά την εγχείρηση ασθενή 20. Ατροφία των μυών του δεξιού τραπεζοειδούς και δεξιού στερνοκλειδομαστοειδούς του ασθενή, οφειλόμενη σε τραύμα ή διατομή του δεξιού παραπληρωματικού νεύρου, κατά τη διενέργεια χειρουργικής 17 ΑΠ 1047/1983, ΝοΒ 1983/ ΑΠ 830/1983, ΝοΒ 1983/ ΑΠ 673/1987, ΝοΒ 1987/811, ΠοινΧρ 1987/ ΑΠ 77/1988, ΠοινΧρ 1988/

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015

ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ. Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΚΠΑ ΙΑΤΡΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΕΥΡΕΣΕΩΝ Επίκ. Καθηγητής Άγγελος Μπώλος 28.4.2015 Ευθύνη Ιατρού: Πειθαρχική ευθύνη: κυρώσεις για παραβιάσεις των καθηκόντων και των υποχρεώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ

Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Ε. Συμεωνίδου Καστανίδου Καθηγήτρια Ποινικού Δικαίου στο ΑΠΘ Η ΠΟΙΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΓΙΑΤΡΩΝ ΓΙΑ ΑΝΘΡΩΠΟΚΤΟΝΙΑ Ή ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΒΛΑΒΗ ΑΠΟ ΑΜΕΛΕΙΑ Συχνή η ενασχόληση των δικαστηρίων με την ποινική ευθύνη των γιατρών

Διαβάστε περισσότερα

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου.

Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Η υπο- αντιμετώπιση του πόνου. Ο όρος ολιγοαναλγησία χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1989 από τους Wilson και Pendleton σε μία εργασία σχετική με την πλημμελή αντιμετώπιση του πόνου των προσερχόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική Αστική Ευθύνη Ιατρών

Επαγγελματική Αστική Ευθύνη Ιατρών Επαγγελματική Αστική Ευθύνη Ιατρών 29/05/2014 Βαρσάνη Ισμήνη Βούτσινος Δημήτριος AGENDA Στοιχεία Ε.Ε. ΕΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ Χώρος της Υγείας στην Ελλάδα Τύπος Συμβολαίου Στατιστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ. Πρόγραμμα Μαθημάτων. Ακαδ. Έτος 2014-2015. Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Πρόγραμμα Μαθημάτων Ακαδ. Έτος 2014-2015 Μάθημα: Ιατρική Ευθύνη και Ηθική Ενότητα Διδάσκων / Διδάσκουσα ΜΑΘΗΜΑ 1ο 30/09/2014 Η έννοια της Βιο-ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα)

Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα) ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΩΝ Οργάνωση)καρδιολογικού)εργαστηρίου:) κίνδυνοι)και)νομικά)προβλήματα) Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής καρδιολογικής κλινικής

Διαβάστε περισσότερα

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας»

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Όσο πιο προσεκτικοί, ήπιοι και ευγενικοί είναι οι χειρουργικοί χειρισμοί, τόσο λιγότερος είναι ο μετεγχειρητικός πόνος του ασθενούς, πιο σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος

MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος MEDIcash: Η Φιλοσοφία του προγράμματος 1. Προσφέρει οικονομική ενίσχυση έναντι του υψηλού κόστους νοσηλείας, σε περίπτωση που ο ασφαλισμένος χρειαστεί να νοσηλευτεί ή να χειρουργηθεί 2. Αποτελεί συμπληρωματική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 121/2008. Άρθρο 1 - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΚΟΠΟΣ

ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 121/2008. Άρθρο 1 - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΚΟΠΟΣ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ 121/2008 Άρθρο 1 - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΚΟΠΟΣ Καθορίζονται ενιαία για τον Οργανισμό Περίθαλψης Ασφαλισμένων του Δημοσίου (ΟΠΑΔ) και όλους τους φορείς και κλάδους ασθένειας αρμοδιότητας Γενικής

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΩΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΟΥ Ε.Σ.Υ. ΝΟΜΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ (ΣΥ.ΝΟ.ΨΥ.ΝΟ. - Ε.Σ.Υ. Ν. ΑΤΤΙΚΗΣ) ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΤΟΥ ΕΣΥ ΠΑ.ΣΥ.Ν.Ο.-Ε.Σ.Υ. Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard Διεθνές Πρόγραμμα Υγείας Σύνοψη παροχών AXAPPP Ένα απλό γράφημα για να σας βοηθήσει να επιλέξετε το επίπεδο της κάλυψης που σας ταιριάζει Οι τέσσερις επιλογές που μπορείτε να επιλέξετε Prestige Plus Prestige

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ

ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ ΚΛ. ΥΓΕΙΑΣ, ΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΕΑ ΕΕΚΕ-ΟΜΑΔΙΚΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΤΗΡΙΟΥ Συνοπτική περιγραφή των καλύψεων του ΤΕΑ ΕΕΚΕ και του Ομαδικού Ασφαλιστηρίου. ΕΙΔΟΣ ΠΑΡΟΧΗΣ TEA-EEKE μέχρι 70 ετών ΟΜΑΔΙΚΟ ΑΣΦ. Τα ημερήσια έξοδα για

Διαβάστε περισσότερα

Για τους σκοπούς του Συμπληρωματικού αυτού Συμβολαίου ισχύουν οι παρακάτω ορισμοί:

Για τους σκοπούς του Συμπληρωματικού αυτού Συμβολαίου ισχύουν οι παρακάτω ορισμοί: ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ 2ης ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΓΝΩΜΑΤΕΥΣΗΣ Το παρόν Συμπληρωματικό Συμβόλαιο αποτελεί μέρος του Συμπληρωματικού Ασφαλιστηρίου Νοσοκομειακής Περίθαλψης στο οποίο προσαρτάται και ισχύει εφόσον αναγράφεται

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο.

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. 01 Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Νιώστε ασφαλείς από τα απρόοπτα της ζωής! Τα απρόοπτα είναι μέρος της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΟλΑΠ 18/1999 ΟλΑΠ 18/1999 Παροχή δικηγορικών υπηρεσιών. Ευθύνη δικηγόρου για ζημία πελάτη. - Η παροχή δικηγορικών υπηρεσιών δεν υπάγεται στο ν. 2251/1994. Η ευθύνη των δικηγόρων για ζημία που προκλήθηκε κατά την παροχή

Διαβάστε περισσότερα

INTERNATIONAL HEALTH AND HOSPITAL PLAN (IHHP) ΙΕΘΝΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΓΕΙΑΣ & ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ

INTERNATIONAL HEALTH AND HOSPITAL PLAN (IHHP) ΙΕΘΝΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΓΕΙΑΣ & ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ INTERNATIONAL HEALTH AND HOSPITAL PLAN (IHHP) ΙΕΘΝΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΓΕΙΑΣ & ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ 2013 IHI BUPA ihi Bupa International Health and Hospital Plan 2011 2 Η διαφορά της ihi Bupa ihi Bupa ο ειδικός

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δρ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΟΥΖΟΥΡΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Κάθε κατάσταση που εμφανίζεται με αιφνίδιο, οξύ κοιλιακό πόνο και άλλοτε άλλα συνοδά συμπτώματα ανήκει στα διαφοροδιαγνωστικά πλαίσια της οξείας κοιλίας. Ο γιατρός

Διαβάστε περισσότερα

D.A.S. HELLAS Ασφάλειες Νοµικής Προστασίας Εισαγωγή - Ιστορικά Η ασφάλιση Νοµικής Προστασίας είναι ένας από τους νεώτερους ασφαλιστικούς κλάδους. Στην Ευρώπη εµφανίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γαλλία,

Διαβάστε περισσότερα

MA0211 ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ

MA0211 ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ MA0211 ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ - ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ Συντετμημένος Τίτλος: Τίτλος Μαθήματος Πλήρης Τίτλος: Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική Κωδικός Μαθήματος: MA0211 ΜΑ0212 Επίπεδο Μαθήματος: Προπτυχιακό Τύπος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥ ΚΟΚΑΡΙΔΑ ΧΡΥΣΑ ΠΕ1707 ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥ ΚΟΚΑΡΙΔΑ ΧΡΥΣΑ ΠΕ1707 ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΟΙ ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΟΥ 1 ΚΟΚΑΡΙΔΑ ΧΡΥΣΑ ΠΕ1707 ΜΑΘΗΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ Ο ηλεκτρολόγος κατά την άσκηση του επαγγέλματός του φέρει αστικές, ποινικές, κοινωνικές και ηθικές ευθύνες Σκοπός της εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΑ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠ ΑΥΤΟΝ ΑΤΟΜΩΝ ΝΕΑΡΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Δρ Γεώργιος Ι Κούρτογλου Παθολόγος-Διαβητολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής ΑΠΘ Εκρηκτικές διαστάσεις λαμβάνει πλέον ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Medical Safety. Το προσωπικό σας σύστημα υγείας!

Medical Safety. Το προσωπικό σας σύστημα υγείας! Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Medical Safety Το προσωπικό σας σύστημα υγείας! - Έχετε φανταστεί ένα ολόκληρο μηχανισμό προηγμένων υπηρεσιών υγείας και περίθαλψης σχεδιασμένο από εσάς και προσαρμοσμένο

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Συγκρίσεις προγραμμάτων Υγείας

Συγκρίσεις προγραμμάτων Υγείας Συγκρίσεις προγραμμάτων Υγείας ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ FULL ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ TO ΠΛΕΟΝΕΚΤΙΚΟ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗΣ ΕΚΔΟΣΗ 1. 19.05.2015 matonakis@myadvisor.gr 211 800 4634 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τον Μάϊο του 2015 η ΕΘΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός

Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους. Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Κοιλιακός πόνος στους ηλικιωμένους Πέππας Γεώργιος Χειρουργός Σημαντικά Δεδομένα Περίπου 60% ηλικιωμένων με κοιλιακό πόνο που προσέρχονται στο ΤΕΠ με κοιλιακό πόνο χρήζουν εισαγωγής και 40% χρήζουν χειρουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Το οικονομικό φορτίο του καπνίσματος για το ιατροασφαλιστικό σύστημα σε κρίση στην Ελλάδα Tσαλαπάτη Κωνσταντίνα ΒScEcon, MSc Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Απρίλιος 2013 Το

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ

Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ Οι τομείς πρακτικής άσκησης περιλαμβάνουν : Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Β. ΔΙΟΙΚΗΣΗ Α. ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ Α.1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ Η άσκηση σε νοσηλευτικά τμήματα παθολογικής ειδικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ

ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ HIV ΛΟΙΜΩΞΗ: ΓΝΩΣΗ, ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΤΥΜΠΑ ΕΥΔΟΚΙΑ ΜΑΝΔΕΛΗ ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Α. ΠΑΠΟΥΤΣΗ ΟΡΙΣΜΟΙ Ορισμός AIDS: Acquired Immune

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας

ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ. Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας ΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ Άννα Τσίτουρα Δικηγόρος Εξειδ. Δίκαιο της υγείας Νοµική Σύµβουλος Ι.Σ.Α. ΙΣΧΥΟΝ ΝΟΜΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Ήδη από το έτος 1939 ισχύει γενική απαγόρευση κάθε διαφήµισης που σχετίζεται µε την άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173)

Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ενημερωτικό σημείωμα για το νέο νόμο 3886/2010 για τη δικαστική προστασία κατά τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων. (ΦΕΚ Α 173) Ψηφίστηκε προ ολίγων ημερών από τη Βουλή ο νέος νόμος 3886/2010 σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές του στομάχου.

Διαταραχές του στομάχου. Διαταραχές του στομάχου. Δυσπεψία Η δυσπεψία δεν είναι μια ασθένεια αλλά ένα σύνολο συμπτωμάτων. Πρόκειται για κατάσταση κακής λειτουργίας του πεπτικού συστήματος που δημιουργεί δυσχέρειες κατά την πέψη.

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΙΕΥΚΡΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΛΥΨΕΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ

ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΙΕΥΚΡΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΛΥΨΕΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΙΕΥΚΡΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΛΥΨΕΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ ΟΡΟΣ ΠΑΛΑΙΟΤΗΤΑΣ ΑΝΤΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ Σε περίπτωση υλικής ζηµιάς και µόνον εφόσον τα ανταλλακτικά του αυτοκινήτου αντικατασταθούν µε καινούρια, αφαιρείται παλαιότητα

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Εταιρία Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού 3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Καθαρισμός έλκους διαβητικού ποδιού ADDO TESFAYE ΙΑΤΡΟΣ-ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Α ΠΡΠ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ Υπ. ΔΙΔΑΚΤΩΡ Α.Π.Θ. Καθαρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ

Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ Ο διαχειριστής της γερμανικής ΕΠΕ Ο διαχειριστής εκπροσωπεί την γερμανική ΕΠΕ και ενεργεί επ'ονόματι αυτής κάθε πράξη διαχείρισης. Ποιος μπορεί να γίνει διαχειριστής σε μία γερμανική ΕΠΕ Διαχειριστής μίας

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA)

Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) Δείκτες ποιότητας της υγειονοµικής περίθαλψης (HCQI) όσον αφορά την οστεοαρθρίτιδα (OA) HCQI OA 1: Όταν διαγιγνώσκεται συµπτωµατική οστεοαρθρίτιδα σε έναν ασθενή, θα πρέπει να αξιολογείται ο πόνος, η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΛΑΠΑΡΟΣΚΟΠΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Σοβαρός ο κίνδυνος Πνευμονικής Εμβολής από τη Φλεβική Θρόμβωση τόνισαν έγκριτοι επιστήμονες στην ενημερωτική ημερίδα στο Δήμο Αμαρουσίου

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Σοβαρός ο κίνδυνος Πνευμονικής Εμβολής από τη Φλεβική Θρόμβωση τόνισαν έγκριτοι επιστήμονες στην ενημερωτική ημερίδα στο Δήμο Αμαρουσίου ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Σοβαρός ο κίνδυνος Πνευμονικής Εμβολής από τη Φλεβική Θρόμβωση τόνισαν έγκριτοι επιστήμονες στην ενημερωτική ημερίδα στο Δήμο Αμαρουσίου Το 93% των σχετικών με τη Φλεβική Θρόμβωση θανάτων

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

Alpha Απαλλαγής Πληρωμής Ασφαλίστρου (Α.Π.Α.) Αποζημίωση για απώλεια ζωής από ατύχημα (Θ.Α.)

Alpha Απαλλαγής Πληρωμής Ασφαλίστρου (Α.Π.Α.) Αποζημίωση για απώλεια ζωής από ατύχημα (Θ.Α.) ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΩΦΕΛΗΜΑΤΑ ΖΩΗΣ Alpha Απαλλαγής Πληρωμής Ασφαλίστρου (Α.Π.Α.) Σε άτομα μέχρι την ηλικία των 64 ετών που αγοράζουν ασφαλιστικό σχέδιο ζωής. Κάλυψη σε περίπτωση μόνιμης ολικής ανικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Σάββατο 4 Απριλίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Crowne Plaza Aίθουσα Ballroom Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ Σ. ΜΠΕΝΑΚΗ Επ. Καθηγητή Ακτινολογίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ Από το σημείο στη διάγνωση Έκδοση αναθεωρημένη ISBN 960-90471-0-6 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες

2. Σχετικά με τους ειδικευμένους Ιατρούς του Ε.Σ.Υ., οι οποίοι είναι Δημόσιοι Λειτουργοί, παρά τις θεωρητικές κατασκευές για τις ιδιαιτερότητες Δρ. ΜΙΧΑΗΛ Δ. ΜΙΧΑΗΛ Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω Αθήνα, 1 Νοεμβρίου 2012 Κύριο Δημήτριο Βαρνάβα Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ενώσεων Νοσοκομειακών Γιατρών Ελλάδας (Ο.Ε.Ν.Γ.Ε.) Οδός Λαμίας, αριθ. 2 Αθήνα Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Αστική Ιατρική Ευθύνη. Προστασία ασθενούς. Νομολογία.

Αστική Ιατρική Ευθύνη. Προστασία ασθενούς. Νομολογία. Αστική Ιατρική Ευθύνη. Προστασία ασθενούς. Νομολογία. Τ. Ε.Ι. Καβάλας Τ μήμα Διαχείρισης Πληροφοριών Πτυχιακή εργασία του φοιτητή Αγγελίδη Θεόδωρου, Α. Μ.: 95 Επιβλέπουσα καθηγήτρια : Καλαμπούκα Α. Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ για τα Τ.Ε.Α. που διαχειρίζονται τα ΙΔΙΑ τις επενδύσεις τους

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ για τα Τ.Ε.Α. που διαχειρίζονται τα ΙΔΙΑ τις επενδύσεις τους ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ για τα Τ.Ε.Α. που διαχειρίζονται τα ΙΔΙΑ τις επενδύσεις τους Μαρία Μαργαριτσανάκη Ελέγκτρια Τμήματος Αδειοδότησης Οργανισμών Συλλογικών Επενδύσεων Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ΝΠΔΔ ΔΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται.

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Η INTERAMERICAN σάς ενημερώνει για όσα ισχύουν για τα ανασφάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 12 ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ 12.1. Το Ταµείο εγκρίνει στα άµεσα µέλη του και στα έµµεσα µέλη της ιδίας οικογενείας που πάσχουν από ιδιαίτερα σοβαρή ασθένεια, τη µετάβαση σε ενδεδειγµένα θεραπευτήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΕΛΑΤΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΕΛΑΤΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΕΛΑΤΗ Ονοματεπώνυμο Ασφαλιζόμενου: ΠΕΛΑΤΙΔΟΥdΑΓΑΠΗΤΗ Ονοματεπώνυμο Αντισυμβαλλομένου: ΠΕΛΑΤΟΠΟΥΛΟΣdΑΞΙΟΤΙΜΟΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ Ασφαλιστικό Γραφείο: Ονοματεπώνυμο Συνεργάτη: Τηλέφωνο Επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; Μήπως έχω µεγαλακρία; Πώς θα το καταλάβω; MegalakriaBroshure.indd 1 17/11/2010 1:27:39 μμ Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ (ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΥ) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 11/13:

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ (ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΥ) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 11/13: ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΠΡΟΧΕΙΡΟΥ (ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΥ) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ 11/13: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΟΠΤΙΚΟΑΚΟΥΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΤΗ 2014 ΚΑΙ 2015 Συνολικός προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλιση Νοσοκομειακής Περίθαλψης από Ασθένεια ή Ατύχημα

Ασφάλιση Νοσοκομειακής Περίθαλψης από Ασθένεια ή Ατύχημα ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΑΠΟ ΑΣΘΕΝΕΙΑ Ή ΑΤΥΧΗΜΑ 1. ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ ΟΡΟΙ Το Συμπληρωματικό αυτό Συμβόλαιο αποτελεί μέρος του Ασφαλιστηρίου στο οποίο προσαρτάται και ισχύει

Διαβάστε περισσότερα

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ

ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 395 396 ÁÍÁÊÏÉÍÙÓÅÉÓ ΣΕ ÅËËÇÍΙΚΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 397 398 399 400 401 402 3 ο Εθνικό Συνέδριο Κλινικής Μικροβιολογίας 9 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Νοσοκομειακών Λοιμώξεων & Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται.

Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Κάθε μέρα που μετακινούμαστε στο δρόμο, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον μεγάλο κίνδυνο των ανασφάλιστων οχημάτων, τα οποία ολοένα και αυξάνονται. Η INTERAMERICAN σάς ενημερώνει για όσα ισχύουν για τα ανασφάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Προς κάθε αρμόδιο Δικαστήριο και Αρχή ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΔΗΛΩΣΗ

Προς κάθε αρμόδιο Δικαστήριο και Αρχή ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΔΗΛΩΣΗ Προς κάθε αρμόδιο Δικαστήριο και Αρχή ΕΞΩΔΙΚΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ - ΔΗΛΩΣΗ Του Σωματείου με την επωνυμία «ΕΝΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ», που εδρεύει στην Αθήνα, Λεωφ. Μεσογείων 152 (Ν.Ν.Θ.Α. «Η Σωτηρία»),

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο Έλεγχος της απάτης, της κατάχρησης και των λαθών στις υπηρεσίες υγείας

Ο Έλεγχος της απάτης, της κατάχρησης και των λαθών στις υπηρεσίες υγείας Ο Έλεγχος της απάτης, της κατάχρησης και των λαθών στις υπηρεσίες υγείας Σωτήρης Παπασπυρόπουλος MD, MSc Πρόεδρος ΔΣ & Δ/νων Σύμβουλος ACCURATE Health Auditing & Consulting Τι είναι ασφαλιστική απάτη και

Διαβάστε περισσότερα

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προεδρικό ιάταγµα 456/1984 «Αστικός Κώδικας και Εισαγωγικός του Νόµος» (ΦΕΚ Α' 164/17-24.10.1984) ΕΚΑΤΟ ΟΓ ΟΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Άρθρο 648 Έννοια Με τη σύµβαση εργασίας ο εργαζόµενος έχει υποχρέωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΥΣ (25-01-2012)

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΥΣ (25-01-2012) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εθνικός Οργανισμός Ε.Ο.Π.Υ.Υ. Παροχής Υπηρεσιών Υγείας www.eopyy.gov.gr ΑΘΗΝΑ, 25/01/2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου

ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου ΠΡΟΜΕΛΕΤΗ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΠΡΟΓΝΩΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΪΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΑΛΟΕΙΔΟΑΜΦΙΒΛΗΣΤΡΟΕΙΔΙΚΗΣ ΕΛΞΗΣ (ΣΥΕ) Ν. Λυγερός - Π. Πέτρου Στα πλαίσια της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης, το υαλώδες σώμα, το οποίο υπό φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία

12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0. ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία 12ο ΒΟΡΕΙΟΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙ0 Στρογγυλό Τραπέζι: Συγγενείς καρδιοπάθειες ενηλίκων- πνευµονική υπέρταση ΜΕΣΟΚΟΛΠΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τύποι- Πρόγνωση- Θεραπεία Κωνσταντίνος Θωµαϊδης, Γ.Ν. «Γ.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ»

Διαβάστε περισσότερα

849 Ν. 105(Ι)/95. Ε.Ε. Παρ. 1(1) Αρ. 3028, 29.12.95

849 Ν. 105(Ι)/95. Ε.Ε. Παρ. 1(1) Αρ. 3028, 29.12.95 Ε.Ε. Παρ. 1(1) Αρ. 3028, 29.12.95 849 Ν. 105(Ι)/95 Ο περί Ελαττωματικών Προϊόντων (Αστική Ευθύνη) Νόμος του 1995 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας σύμφωνα με το Άρθρο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ: Replete. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης

ΟΜΑΔΑ: Replete. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης ΟΜΑΔΑ: Replete ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: Ποιά η επίδραση της ρομποτικής στην ιατρική; ΜΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΑΔΑΣ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΕ ΜΕ ΑΥΤΟ: Σιούτης Δημήτρης ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ & ΙΑΤΡΙΚΗ Στον τομέα της ιατρική η ρομποτική παίζει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 1. Με βάση διαφορετικές πλευρές της υγείας σας σήµερα, όπως τις περιγράψατε προηγουµένως, πού θα τοποθετούσατε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΠΑΡΟΧΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΠΑΡΟΧΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΚΕΠΑ... ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΠΑΡΟΧΩΝ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Ονοματεπώνυμο... Όνομα πατέρα... Ημερομηνία Γέννησης... ΑΜ... ΑΜΚΑ... Ασφαλιστικός Φορέας... Ημερομηνία έναρξης της αναπηρίας... Ειδικότητα Προέχουσας Πάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα