ΕΙΣΑΓΩΓΗ Καρκίνος του µαστού Επιδηµιολογικά στοιχεία Μετάσταση και Εξωκυττάρια Θεµέλια Ουσία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΣΑΓΩΓΗ Καρκίνος του µαστού Επιδηµιολογικά στοιχεία Μετάσταση και Εξωκυττάρια Θεµέλια Ουσία"

Transcript

1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Καρκίνος του µαστού Επιδηµιολογικά στοιχεία Σε παγκόσµια κλίµακα o καρκίνος του µαστού είναι τρίτος σε συχνότητα και το ποσοστό θανάτων από αυτή την αιτία ανέρχεται σε ποσοστό 60% επί του συνόλου των περιπτώσεων καρκίνου. Στις γυναίκες, ο καρκίνος του µαστού είναι η συχνότερη µορφή κακοήθειας και η συχνότερη αιτία θανάτου 1. Στις Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής (ΗΠΑ) και στον Καναδά, 1 στις 8 γυναίκες περίπου θα εκδηλώσουν καρκίνο του µαστού κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ενώ στην Ευρώπη η αναλογία αυτή διαµορφώνεται σε 1 στις 11 γυναίκες. Ειδικότερα, στις ΗΠΑ στις 100,000 γυναίκες ανά χρόνο, 111 νέες περιπτώσεις καρκίνου του µαστού διαγιγνώσκονται και 24 ασθενείς τελικά πεθαίνουν 2. Η συχνότητα εµφάνισης της ασθένειας στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στην Ευρώπη είναι 6 φορές µεγαλύτερη σε σύγκριση µε τις χώρες της Ασίας και της Αφρικής, κάτι που πιθανώς σχετίζεται µε περιβαλλοντικούς παρά µε γενετικούς παράγοντες 3,4. Στην Ελλάδα, όπως και στις άλλες µεσογειακές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία), παρατηρείται µικρότερη συχνότητα εµφάνισης του καρκίνου του µαστού σε αντίθεση µε την Ολλανδία και τη Γερµανία, όπου παρατηρείται υψηλότερη συχνότητα εµφάνισης 5. Ωστόσο, ο καρκίνος του µαστού προσβάλλει περίπου 4,500 Ελληνίδες το χρόνο και ευθύνεται για τους περισσότερους θανάτους µετά τον καρκίνο του πνεύµονα. Τα τελευταία 40 χρόνια, έχει παρατηρηθεί διεθνώς αύξηση της συχνότητας εµφάνισης του καρκίνου του µαστού µε κορύφωση στο τέλος της δεκαετίας του 80. Από τότε όµως, η συχνότητα εµφάνισης της ασθένειας σταθεροποιήθηκε. Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί µείωση της θνησιµότητας τα τελευταία χρόνια και το ποσοστό της ετήσιας µείωσης είναι περίπου 3.4% 2,6. Αυτή η µείωση της θνησιµότητας είναι πιθανόν να οφείλεται: α/ στην ευρεία και συστηµατική χρήση της µαστογραφίας, µε αποτέλεσµα να εντοπίζονται συχνά όγκοι σε αρχικό σχετικά στάδιο, β/ στη χρήση της χηµειοθεραπείας µε συνδυασµό διαφόρων φαρµάκων, ως συµπληρωµατική µέθοδο θεραπείας µετά τη χειρουργική επέµβαση, καθώς και γ/ στη χρήση συµπληρωµατικής ορµονολογικής θεραπείας στις περιπτώσεις των καρκίνων που εκφράζουν υποδοχείς οιστρογόνων και προγεστερόνης 7,8. Μετάσταση και Εξωκυττάρια Θεµέλια Ουσία Η δηµιουργία όγκων οφείλεται στη συσσώρευση γενετικών αλλοιώσεων σε ρυθµιστικά γονίδια που ανήκουν στο σύστηµα ελέγχου του κυτταρικού κύκλου. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα τα εξαλλαγµένα νεοπλασµατικά κύτταρα να αποκτούν την ικανότητα να πολλαπλασιάζονται χωρίς τους φυσιολογικούς περιορισµούς και να διαιρούνται ταχύτερα από τα περιβάλλοντα φυσιολογικά κύτταρα. Η αποκόλληση των νεοπλασµατικών κυττάρων από τον πρωτοπαθή όγκο και η µετανάστευσή τους σε αποµακρυσµένες θέσεις του οργανισµού, όπου στη συνέχεια δηµιουργούν τους δευτερογενείς όγκους, αναφέρεται ως µετάσταση. Τα νεοπλασµατικά κύτταρα µεταναστεύουν διαµέσου των πρωτεϊνών της εξωκυττάριας θεµέλιας ουσίας (ΕΘΟ) που περιβάλλει τα κύτταρα ενός πρωτοπαθούς όγκου και εισέρχονται στην αιµατική κυκλοφορία ή στα λεµφικά αγγεία, µέσω των οποίων µεταφέρονται στα περιφερικά όργανα. Η προσκόλληση των νεοπλασµατικών κυττάρων µεταξύ τους, σε ετερόλογα κύτταρα ή σε πρωτεΐνες της ΕΘΟ οφείλεται στη διαµεσολάβηση µιας υπεροικογένειας διαµεµβρανικών πρωτεϊνών της κυτταρικής επιφάνειας, οι οποίες είναι γνωστές ως ιντεγκρίνες. Οι ιντεγκρίνες διαµέσου της ρύθµισης της προσκολλητικής ικανότητας των καρκινικών κυττάρων ελέγχουν το σχηµατισµό των µεταστατικών

2 - 2 - νεοπλασµάτων. Η µετανάστευση, η αύξηση και η ανάπτυξη, η ευαισθησία ως προς την απόπτωση και ο σχηµατισµός νέων αγγείων για την παροχή θρεπτικών ουσιών στον όγκο αποτελούν διεργασίες που επηρεάζονται άµεσα από τις ιντεγκρίνες. Από τη µελέτη της βιβλιογραφίας καταδεικνύεται ότι η γονιδιακή έκφραση των ιντεγκρινών ελέγχεται από µια κυτταροπλασµατική οικογένεια πρωτεϊνών γνωστών ως πρωτεϊνική κινάση C (PKC). Σύµφωνα µε τους Rosfjord et al 9 η PKC διαµορφώνει την έκφραση των γονιδίων α2 και β1 των ιντεγκρινών, µε αποτέλεσµα να επηρεάζεται η κυτταρική προσκόλληση των MCF-7 κυττάρων, τα οποία αποτελούν πρότυπη σειρά καρκινικών κυττάρων µαστού. PKC και έλεγχος της κυτταρικής αύξησης Ο όρος PKC αναφέρεται στην οικογένεια των πρωτεϊνικών κινασών σερίνης/θρεονίνης αποτελούµενης από τις παρακάτω 12 ισοµορφές που συµβολίζονται µε ελληνικά γράµµατα: α, βι, βιι, γ, δ, ε, ζ, η, θ, ι, λ και µ. Οι PKC ισοµορφές κωδικοποιούνται από 11 γονίδια 10 και παίζουν ουσιωδέστατο ρόλο σε αρκετές οδούς επαγωγής των σηµάτων που ρυθµίζουν την κυτταρική αύξηση, το µετασχηµατισµό και τη διαφοροποίηση 11,12. Συγκεκριµένες ισοµορφές µπορούν να ενεργοποιηθούν από το ασβέστιο, διάφορα φωσφολιπίδια, τη διακυλγλυκερόλη που παράγεται από τη φωσφολιπάση C ή τη φωσφολιπάση D, τους εστέρες της φορβόλης και από τα λιπαρά οξέα που παράγονται στα κύτταρα από την ενεργοποίηση της φωσφολιπάσης Α2. Οι διάφορες ισοµορφές ανταποκρίνονται µε διαφορετικό τρόπο ως προς τους παραπάνω συµπαράγοντες. Οι PKC ισοµορφές ταξινοµούνται σε τρεις οµάδες, ανάλογα µε τη δοµή τους και την απαίτησή τους για συγκεκριµένο συµπαράγοντα: (1) τις κλασικές PKCs (α, βι, βιι, γ), οι οποίες ενεργοποιούνται από την διακυλγλυκερόλη ή το ασβέστιο, (2) τις καινοφανείς PKCs (δ, ε, η, θ,. µ), οι οποίες ενεργοποιούνται από τη διακυλγλυκερόλη, αλλά όχι από το ασβέστιο και (3) τις άτυπες PKCs (ζ, ι), οι οποίες δεν ανταποκρίνονται ούτε στη διακυλγλυκερόλη ούτε στο ασβέστιο. Κάθε µια από αυτές τις ισοµορφές περιέχει µια αµινοτελική ρυθµιστική περιοχή (regulatory, REG) και µια καρβοξυτελική καταλυτική περιοχή µε δραστικότητα κινάσης (catalytic, CAT) 13. Οι ρυµιστικές περιοχές όλων των PKC ισοµορφών περιέχουν µια περιοχή ψευδοϋποστρώµατος, µια αυτο-ανασταλτική περιοχή µε αλληλουχίες παρόµοιες µε τα υποστρώµατα των PKC ισοµορφών, που διατηρεί το ένζυµο σε αδρανή κατάσταση, προφανώς αλληλεπιδρώντας µε την περιοχή πρόσδεσης για τα υποστρώµατα στην καταλυτική περιοχή 11,12,14. Οι ενεργοποιητές της PKC, όπως η διακυλγλυκερόλη, οι εστέρες της φορβόλης και τα ιόντα ασβεστίου, θεωρούνται ότι απαλλάσσουν το µόριο από την παραπάνω ενδοµοριακή καταστολή, οδηγώντας το σε µια αλλαγή της χωροδιάταξής του, που προκαλεί την απελευθέρωση της περιοχής πρόσδεσης για τα υποστρώµατα από την περιοχή του ψευδοϋποστρώµατος. Έχει αποδειχθεί ότι συνθετικά ολιγοπεπτίδια που περιέχουν αλληλουχίες παρόµοιες µε την περιοχή του ψευδοϋποστρώµατος, αναστέλλουν την PKC in vivo και in vitro 15,16, (Εικ.1). Η ανακάλυψη ότι ο οξικός εστέρας της µυριστοϋλ-φορβόλης (phorbol myristoyl acetate- PMA) επάγει το σχηµατισµό όγκων και προκαλεί µια παρατεταµένη ενεργοποίηση της PKC, αποτέλεσε ένα γεγονός-κλειδί στην έρευνα του καρκίνου συνδέοντας τη διεργασία µεταγωγής σήµατος µε την καρκινογένεση 17,18. Με εξαίρεση τις ισοµορφές της PKC ζ, ι και λ, οι υπόλοιπες ενεργοποιούνται από το PMA. Με την ενεργοποίησή της, η PKC αποτελεί τον κύριο συµµέτοχο σε µια σειρά κυτταρικών λειτουργιών που περιλαµβάνουν την αναστολή της αύξησης, τη διαφοροποίηση και τη γονιδιακή έκφραση. Οι PKC ισοµορφές εκφράζονται

3 - 3 - διαφορικά σε ποικιλία ιστών και διαµερισµατοποιούνται εντός του κυτταροπλάσµατος 19. Η PKC εµπλέκεται στη παθογένεση του καρκίνου του µαστού 12,14. Έτσι διάφορες µελέτες έχουν αποδείξει ότι η συνολική δραστηριότητα της PKC αυξάνει σε µια σειρά ανθρώπινων καρκίνων του µαστού σε σύγκριση µε φυσιολογικό ιστό µαζικού αδένα, καθώς και ότι πρωτογενείς όγκοι µαστού εκφράζουν αυξηµένα επίπεδα των PKC πρωτεϊνών 20. Αρκετές καρκινικές σειρές από ανθρώπινα κύτταρα µαστού αρνητικές ως προς τον οιστρογονικό υποδοχέα εκφράζουν σηµαντικά αυξηµένα επίπεδα της PKC σε σύγκριση µε τις θετικές ως προς τον οιστρογονικό υποδοχέα κυτταρικές καρκινικές σειρές µαστού. Επίσης, είναι γνωστό ότι ο πρώτος κυτταρικός τύπος συνδέεται µε κακή πρόγνωση σε σύγκριση µε το δεύτερο κυτταρικό τύπο 21. Έχει βρεθεί ότι τουλάχιστον σε δύο κυτταρικές σειρές η PKCδ εµφανίζεται ότι παίζει ουσιώδη ρόλο στη ρύθµιση της αύξησης των θετικών ως προς τον οιστρογονικό υποδοχέα κυττάρων από καρκίνο µαστού 22. Επιπλέον, προκαταρκτικά δεδοµένα υποδεικνύουν ότι η υπερέκφραση της PKCα πιθανόν συνδέεται µε την αντίσταση προς την ταµοξιφένη 23. Οι µελέτες αυτές υποδεικνύουν ότι τα µέλη της PKC οικογένειας παρουσιάζουν τη δυνατότητα να αποτελέσουν στόχο για τη θεραπεία του καρκίνου του µαστού. Πρωτεϊνική Κινάση και Μετάσταση Μερικά πολύ επιθετικά νεοπλασµατικά κύτταρα µαστού περιέχουν πολύ µεγάλη ποσότητα της PKC 21. Η αυξηµένη δραστηριότητα της PKC συνδέεται µε τον περισσότερο επιθετικό, αρνητικό - για τον υποδοχέα των οιστρογόνων φαινότυπο 24,25. Αντίθετα, η µειορρύθµιση της δραστηριότητας της PKC έχει δειχθεί ότι αναστέλλει την αύξηση του πληθυσµού των νεοπλασµατικών κυττάρων καθώς και την πρόοδο του κυτταρικού κύκλου. Από µελέτες που έγιναν σε µια µη µεταστατική κυτταρική σειρά από καρκινικά κύτταρα µαστού, την MCF-7, καταδεικνύεται ότι η ένθεση πολλαπλών αντιγράφων του γονιδίου για την PKCα στα παραπάνω κύτταρα, άλλαξε δραµατικά το φαινότυπό τους, αυξάνοντας τη µεταστατική τους και ογκογενετική τους ικανότητα µετά την έγχυσή τους σε στελέχη γυµνών ποντικών 9. Θεωρείται ότι η αυξηµένη έκφραση της PKC-α στην MCF-7 καρκινική σειρά προκαλεί αλλαγή της έκφρασης των ιντεγκρινών στα διαµολυσµένα αυτά κύτταρα. Ωστόσο, οι µηχανισµοί που προκαλούν την αλλαγή του φαινότυπου των MCF-7 κυττάρων και οφείλονται στην υπερέκφραση της PKC-α δεν έχουν πλήρως διευκρινισθεί. Είναι όµως προφανές από τη µελέτη της βιβλιογραφίας ότι η έκφραση των ιντεγκρινών αλλάζει, καθώς τα MCF-7-PKC-α κύτταρα αναπτύσσονται in vitro ανεξάρτητα ως προς την προσκόλλησή τους στην επιφάνεια των καλλιεργητικών δοχείων και είναι ικανά να αναπτυχθούν σε εναιώρηµα. Αντίθετα, τα κύτταρα µάρτυρες MCF-7V (ένας υποκλώνος των MCF-7 κυττάρων που δεν εκφράζουν PKC-α δραστηριότητα) αναπτύσσονται µόνο µέσω της προσκόλλησής τους στην επιφάνεια των καλλιεργητικών δοχείων 19. Με τη βοήθεια του συστήµατος διαλογής κυττάρων ενεργοποιούµενο από φθορισµό έχει δειχθεί ότι τα MCF-7V κύτταρα εκφράζουν τις α3 και α6 υποµονάδες των ιντεγκρινών, αλλά αυτές απουσιάζουν από τα MCF-7-PKC-α κύτταρα. Εφόσον τα κύτταρα αυτά εκφράζουν τη β1 υποµονάδα των ιντεγκρινών, συµπεραίνεται ότι εκφράζονται κυρίως οι α3β1 και α6β1 ιντεγκρίνες.

4 - 4 - οµή των ιντεγκρινών και πρόσδεση σε συνδέτες Η υπεροικογένεια των ιντεγκρινών αποτελείται από 18α και 8β έως σήµερα γνωστές υποµονάδες που σχηµατίζουν 24 ετεροδιµερή (Εικ.2) για το σχηµατισµό µιας µεγάλης ποικιλίας ιντεγκρινών που λειτουργούν ως υποδοχείς για διάφορους κυτταρικούς συνδέτες και πρωτεΐνες της ΕΘΟ. Οι ιντεγκρίνες είναι εξαρτώµενες από την παρουσία κατιόντων και αποτελούνται από µια µεγάλη αµινο-τελική περιοχή (100 κατάλοιπα για τις α υποµονάδες και περίπου 700 κατάλοιπα για τις β υποµονάδες), µια διαµεµβρανική περιοχή και µια βραχεία κυτταροπλασµατική καρβοξυλική περιοχή. Οι ιντεγκρίνες αλληλεπιδρούν µε µια ποικιλία συνδετών που περιλαµβάνουν πρωτεΐνες της ΕΘΟ και µόρια της κυτταρικής επιφάνειας 26,27. Πολλές από τις ιντεγκρίνες που λειτουργούν ως υποδοχείς αναγνωρίζουν το τριπεπτίδιο αργινίνη-γλυκίνη-ασπαραγινικό οξύ (RGD), το οποίο αποτελεί µια κοινή αλληλουχία σε συστατικά της ΕΘΟ. Η ενδοκυττάρια περιοχή των ιντεγκρινών συνδέεται άµεσα ή έµµεσα µε τον κυτταροσκελετό της ακτίνης, συσχετίζοντας έτσι τον κυτταροσκελετό µε την ΕΘΟ.Οι σηµατοδοτικές οδοί µε τη διαµεσολάβηση των ιντεγκρινών προάγουν την κυτταρική µετανάστευση προκαλώντας αλλαγές στην κυτταροσκελετική οργάνωση και αυξάνοντας την κυτταρική συσταλτότητα (Εικ. 3). Η ενεργοποίηση της κινάσης εστιακής προσκόλλησης (Focal Adhesion Kinase - FAK) παίζει πρωτεύοντα ρόλο στις διάφορες σηµατοδοτικές οδούς των ιντεγκρινών, που επηρεάζουν την κυτταρική µετανάστευση. Η FAK είναι µια κινάση της τυροσίνης µη υποδοχέας που έµµεσα και ίσως και άµεσα συνδέεται µε τις ιντεγκρίνες στις περιοχές εστιακής επαφής. Η πρόσδεση του συνδέτη στις ιντεγκρίνες οδηγεί στην φωσφορυλίωση της FAK σε επτά τουλάχιστον διαφορετικές θέσεις τυροσίνης in vivo, επιτρέποντας έτσι την αλληλεπίδραση της FAK µε την ογκοπρωτεϊνη Src, την πρωτεϊνη Grb2 και την κινάση της 3-φωσφατιδυλ-ινοσιτόλης (PI3-K). Η FAK επίσης προάγει τη φωσφορυλίωση των συνδεδεµένων µε αυτήν πρωτεϊνών, όπως είναι η Cas και η παξιλίνη. Πρόσφατα ο Chen et al 28 βρήκε ότι η κυτταροπλασµατική κινάση Erk, η οποία εκφράζεται σε µεγάλο βαθµό σε µεταναστευτικά κύτταρα συµπεριλαµβανοµένων των ενδοθηλιακών κυττάρων και των µεταστατικών κυτταρικών σειρών, ενεργοποιείται µέσω της σηµατοδοτικής οδού των ιντεγκρινών. Η ενεργοποίηση και αυτοφωσφορυλίωση της FAK, µε τη διαµεσολάβηση των ιντεγκρινών, οδηγεί στην αλληλεπίδραση της FAK µε την περιοχή οµολογίας πλεξτρίνης (pleckstrin homology domain) της Erk και την επακόλουθη ενεργοποίηση και φωσφορυλίωση της Erk. Η Erk παίζει σηµαντικό ρόλο στην κυτταρική µετανάστευση, εφόσον οι αλλαγές στην έκφρασή της σχετίζονται άµεσα µε αλλαγές ως προς την µεταναστευτικότητα των κυττάρων. Επίσης η στοχευµένη µέσω της ιντεγκρίνης ενεργοποίηση της Εrk συνεισφέρει στην κυτταρική µετανάστευση διαµέσου της φωσφορυλίωσης της κινάσης της ελαφριάς αλυσίδας της µυοσίνης (Μyosin Light Chain Kinase - MLCK), γεγονός που οδηγεί στην κυτταρική συσταλτότητα 29. Ιντεγκρίνες και απόπτωση Η απόπτωση ή ο προγραµµατισµένος κυτταρικός θάνατος ρυθµίζει τη διάρκεια ζωής των φυσιολογικών κυττάρων και εξαλείφει τα κύτταρα µετά την επίδραση ορισµένων τοξικών προσβολών ή µετά την αποκόλλησή τους από την ΕΘΟ, όπως συχνά συµβαίνει στα επιθήλια. Ο τελευταίος αυτός τύπος της απόπτωσης είναι γνωστός στη διεθνή βιβλιογραφία ως «anoikis». Η ελάττωση του ρυθµού της απόπτωσης συνεισφέρει στην ογκογένεση εξαιτίας του γεγονότος ότι τα νεοπλασµατικά κύτταρα «δραπετεύουν» από τη φυσιολογική αποµάκρυνσή τους. Η σηµατοδότηση των ιντεγκρινών τροποποιεί την αποπτωτική επαγωγή, προκαλώντας στις περισσότερες

5 - 5 - περιπτώσεις αύξηση της κυτταρικής επιβίωσης, αλλά µερικές φορές και στην ελάττωσή της. Οι ιντεγκρίνες επάγουν την επιβίωση µέσω της ενεργοποίησης της PI3-K, της Erk,της συνδεδεµένης µε την ιντεγκρίνη κινάσης (Integrin Linked Kinase - ILK) και της κινάσης συνδεδεµένης στο αµινοτελικό άκρο της Jun (Jun NH2- terminal kinase - JNK) (Εικ. 4). Η ενεργοποίηση της PI3-Κ µε τη διαµεσολάβηση των ιντεγκρινών πυροδοτεί αρκετούς αντιαποπτωτικούς µηχανισµούς. Η ενεργοποιηµένη PI3-K παράγει PI(3,4,5)P3 και PI(3,4)P2, οι οποίες επάγουν την επανατοποθέτηση της Αkt στην κυτταρική µεµβράνη και στην φωσφορυλίωσή της. Η αναστολή της λειτουργίας της β1 ιντεγκρίνης στο µαζικό αδένα in vivo, χρησιµοποιώντας ένα αρνητικό επικρατή υποδοχέα, οδηγεί σε αυξηµένο κυτταρικό θάνατο και σε ελαττωµένη φωσφορυλίωση της Akt και των υποστρωµάτων της Akt, όπως o Bad και ο forkhead µεταγραφικός παράγοντας FKHR. Η φωσφορυλίωση της FAK είναι φυσιολογική σε αυτές τις περιπτώσεις 30 καταδεικνύοντας ότι η διαµέσου της ιντεγκρίνης ενεργοποίηση της PI3-K σε αυτόν τον ιστό είναι ανεξάρτητη της FAK, αν και πιθανόν να επηρεάζεται από τη σηµατοδότηση των αυξητικών παραγόντων. Το τελευταίο έχει περιγραφεί σε καλλιέργειες κυττάρων από µαζικό αδένα. Υπάρχουν κάποιες εργασίες που υποδηλώνουν ότι η κινάση σερίνης/θρεονίνης ILK ενεργοποιείται µετά την πρόσδεσή της στην ιντεγκρίνη, όπου κατόπιν η ILK συνδέεται άµεσα και φωσφορυλιώνει την Akt 31. Ωστόσο, η αντιαποπτωτικές λειτουργίες των ιντεγκρινών εξαρτώνται και από άλλες σηµατοδοτικές οδούς. Η σηµατοδότηση των ιντεγκρινών αυξάνει τη δράση των αυξητικών παραγόντων ως προς την κυτταρική επιβίωση διευκολύνοντας καθοδικές σηµατοδοτικές διεργασίες, όπως έχει αποδειχθεί για την ιντεγκρίνη α6β1 στα ολιγοδενδροκύτταρα και για την α5β1 στα εντερικά επιθηλιακά κύτταρα καθώς και στα επιθηλιακά κύτταρα µαζικού αδένα 32. Από την άλλη πλευρά, η σηµατοδότηση µέσω του c-erbb2 αυξητικού παράγοντα στα επιθηλιακά κύτταρα µαζικού αδένα ελαττώνει τη συγγένεια της α2β1 ιντεγκρίνης, προκαλεί την ελάττωση της κυτταρικής επιβίωσης που οφείλεται στην ιντεγκρίνη και καταλήγει στην απόπτωση των κυττάρων, όταν αυτά αναπτύσσονται in vitro σε υπόστρωµα κολλαγόνου 33. Μετανάστευση των νεοπλασµατικών κυττάρων από το κυκλοφορικό σύστηµα Τα νεοπλασµατικά κύτταρα που αποκολλώνται από τον πρωτοπαθή όγκο εισέρχονται στο αγγειακό σύστηµα διαµέσου της δια-ενδοθηλιακής µετανάστευσης. Αυτό επιτυγχάνεται µέσω της στενής προσκόλλησης των καρκινικών κυττάρων στο ενδοθήλιο των αγγείων, µια διαδικασία στην οποία πρωταρχικό ρόλο παίζουν οι ιντεγκρίνες. Οι ισοµορφές των ιντεγκρινών που χρησιµοποιούνται διαφέρουν σε κάθε νεοπλασµατικό κυτταρικό τύπο, αλλά και διαφορετικοί όγκοι συχνά µπορεί να εκφράζουν τις ίδιες ισοµορφές. Οι ιντεγκρίνες α6β1 και αvβ3 εκφράζονται κυρίως σε επιθετικά καρκινικά κύτταρα και είναι αυτές οι ιντεγκρίνες που πιθανόν συµµετέχουν στην αρχική πρόσδεση των νεοπλασµατικών κυττάρων σε συνδέτες που εκφράζονται στα ενδοθηλιακά κύτταρα των αγγείων (Εικ. 5). Σύµφωνα µε τους Liapis et al 34 αυξάνεται η έκφραση της αvβ3 ιντεγκρίνης σε µεταστατικούς όγκους και σε µεταστάσεις σε αποµακρυσµένες θέσεις. Ωστόσο, δεν έχει πλήρως αποσαφηνισθεί ο µηχανισµός µε τον οποίο η αvβ3 ιντεγκρίνη συµµετέχει στην εξάπλωση των καρκινικών κυττάρων του µαστού. Σύµφωνα µε τους Felding-Habermann et al 35 η αλληλεπίδραση των κυκλοφορούντων νεοπλασµατικών κυττάρων µε τα αιµοπετάλια, αντιπροσωπεύει ένα πιθανό µηχανισµό για την παγίδευση των νεοπλασµατικών κυττάρων εντός των αγγείων και την προσκόλλησή τους στα ενδοθηλιακά κύτταρα. Η ανάπτυξη των µεταστάσεων σε µερικά όργανα καθορίζεται από την εξειδικευµένη αλληλεπίδραση ιντεγκρίνης-συνδέτη. Αυτό εξηγεί το γεγονός ότι δηµιουργούνται

6 - 6 - ειδικά µεταστάσεις σε ορισµένα όργανα, καθώς δεν εκφράζονται από όλα τα όργανα οι κατάλληλοι συνδέτες που θα αλληλεπιδράσουν µε τις ειδικές γι αυτούς ιντεγκρίνες των νεοπλασµατικών κυττάρων. Οι επιχώριοι λεµφαδένες αποτελούν την αρχική θέση µετάστασης των νεοπλασµατικών κυττάρων µαστού. Η πρόσδεση στη βιτρονεκτίνη των λεµφαδένων επιτελείται µε τη διαµεσολάβηση των αvβ3 και αvβ5 ιντεγκρινών-υποδοχέων των καρκινικών κυττάρων 36,37. Οι µελέτες σε ανθρώπινες καρκινικές κυτταρικές σειρές µαστού δείχνουν ότι αυτές εκφράζουν τις πρωτεΐνες της θεµέλιας ουσίας του οστίτη ιστού, όπως οστεοποντίνη, οστεονεκτίνη και οστική σιαλοπρωτεΐνη 38,39 καθώς και ότι η οστεοποντίνη αποτελεί το συνδέτη για τις ιντεγκρίνες αvβ1, αvβ3 και αvβ520. Τα παραπάνω καταδεικνύουν ότι σηµαντικό ρόλο στη παθογένεση της µετάστασης στα οστά παίζουν οι αv ιντεγκρίνες. Ο ρόλος της PKC στις κυτταρικές σειρές από αδενοκαρκίνωµα µαστού Οι ακριβείς ρόλοι των εξειδικευµένων ισοµορφών της PKC στον έλεγχο της κυτταρικής αύξησης, στη ρύθµιση του κυτταρικού κύκλου και στην απόπτωση ανθρώπινων κυττάρων από καρκίνο του µαστού δεν έχουν πλήρως αποσαφηνισθεί, κυρίως γιατί τα κύτταρα αυτά περιέχουν πολλαπλές ισοµορφές της PKC και έτσι είναι δύσκολο να διακρίνουµε τους συγκεκριµένους ρόλους των ισοµορφών αυτών. Με σκοπό την κατανόηση του ρόλου των διαφόρων ισοµορφών, έχουν αναπτυχθεί καρκινικές σειρές από όγκους µαστού, όπως η MCF-7, στις οποίες χρησιµοποιήθηκε ο φορέας έκφρασης που κωδικοποιεί µόνο τη ρυθµιστική περιοχή είτε της PKC-α είτε της -ε ή της -ζ ισοµορφής. Εφόσον η πρωτεΐνη που κωδικοποιείται από τον παραπάνω φορέα έκφρασης στερείται καταλυτικής δραστηριότητας, εξασκεί αρνητική επικρατή επίδραση στην αντίστοιχη ενδογενή ισοµορφή. Οι γονιδιακές αυτές κατασκευές (που ονοµάζονται REG) χρησιµοποιήθηκαν για την παραγωγή και το χαρακτηρισµό παραγώγων των MCF-7 κυτταρικών σειρών. Οι κυτταρικές αυτές σειρές σταθερά υπερεκφράζουν την αρνητικά επικρατή µεταλλαγµένη µορφή των PKC -α, -ε ή -ζ ισοµορφών. Έχει βρεθεί ότι η MCF-7/PKC-α-REG κυτταρική σειρά παρουσίασε έντονη ελάττωση των επιπέδων των πρωτεϊνών p21 CIPI και bcl-2 (Εικ. 6) 13. Τα αποτελέσµατα των µελετών αυτών καταδεικνύουν ότι η PKC-α στα MCF-7 κύτταρα παίζει ουσιώδη ρόλο στη ρύθµιση του ελέγχου του κυτταρικού κύκλου και της απόπτωσης διαµέσου της αύξησης της έκφρασης των p21 CIPI και bcl-2, προστατεύοντας έτσι τα MCF-7 κύτταρα από την απόπτωση. Η ανεξάρτητη της προσκόλλησης σε συστατικά της ΕΘΟ κυτταρική αύξηση, αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο των εξαλλαγµένων κυττάρων. Σε µια µελέτη έχει αποδειχθεί ότι όταν τα κύτταρα από ανθρώπινo µελάνωµα αναπτύσσονται in vitro συνδεόµενα σε τρισδιάστατο υπόστρωµα κολλαγόνου διαµέσου της αvβ3 ιντεγκρίνης, τα κύτταρα αυτά δεν υφίστανται απόπτωση 40. Σε µερικά κύτταρα, η απόπτωση αναστέλλεται µετά την ενεργοποίηση της PKC-α από εστέρες της φορβόλης, ενώ σε άλλα κύτταρα η ενεργοποίηση της PKC πυροδοτεί τον κυτταρικό θάνατο 41,42. Η αύξηση της έκφρασης της αvβ3 ιντεγκρίνης σε MCF-7-PKC-α µέσω ενός µηχανισµού αύξησης της έκφρασης της PKC-α οδήγησε τα κύτταρα αυτά σε αύξηση ανεξάρτητη από την προσκόλλησή τους σε υπόστρωµα ΕΘΟ, αλλά παρουσίασαν επαγωγή της απόπτωσης µετά τη παρατεταµένη έκθεσή τους σε εστέρες της φορβόλης. Έχει προταθεί ότι οι αλλαγές της έκφρασης των PKC ισοµορφών υπό την επίδραση των εστέρων της φορβόλης πιθανόν να προκαλούν την έναρξη της διεργασίας της απόπτωσης 43. Επιπρόσθετα, η υπερέκφραση της PKC-α στην MCF-7 καρκινική σειρά κυττάρων µαστού προκαλεί αυξηµένη έκφραση του jun γονιδίου, που αποτελεί ένα µεταγραφικό παράγοντα που ελέγχει την κυτταρική αύξηση 43. Η έκφραση του

7 - 7 - παραπάνω γονιδίου προκαλεί αύξηση του ρυθµού πολλαπλασιασµού της παραπάνω κυτταρικής σειράς in vitro. Αντίθετα, τα ανεξάρτητα από τα οιστρογόνα MCF-7 κύτταρα µε υπερέκφραση της PKC-α υφίστανται απόπτωση όταν εκτίθενται στο PMA. Τα κύτταρα αυτά έχει βρεθεί ότι σε απάντηση ως προς τo PMA εκφράζουν επίσης το γονίδιο gadd45, το οποίο αποτελεί ένα γονίδιο διακοπής της αύξησης (growth arrest gene). Αυτό υποδηλώνει ότι το gadd45 συµµετέχει σε σηµατοδοτικές ακολουθίες που οδηγούν στον κυτταρικό θάνατο των MCF-7 κυττάρων 44. Όλες αυτές οι µελέτες καταδεικνύουν ότι οι αλλαγές της PKC οδού επηρεάζουν σε σηµαντικό βαθµό τη διεργασία της απόπτωσης των καρκινικών κυττάρων του µαστού. Εποµένως οι αναστολείς της PKC-α πιθανόν να αυξάνουν τη δραστικότητα των κυτταροτοξικών παραγόντων για τη θεραπεία του καρκίνου του µαστού. PKC-στόχος για αντικαρκινικά φάρµακα Οι διάφορες στρατηγικές για τον έλεγχο του καρκίνου στοχεύουν αρκετά από τα διαδοχικά βήµατα που οδηγούν στην αύξηση των όγκων και στη µετάσταση. ιάφορες αντι-αγγειογενετικές µελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη χρησιµοποιώντας διάφορες συνθετικές ουσίες όπως AGM-1470, CAI, PF4 και DS ,46,47,48, οι οποίες αναστέλλουν τον αγγειακό κυτταρικό πολλαπλασιασµό, την κυτταρική προσκόλληση ή την κινητικότητα των κυττάρων. Η χρήση αντισωµάτων (που αναστέλλουν τη λειτουργία των υποδοχέων) καθώς και ολιγονουκλεοτιδίων µε αλληλουχία αντίθετης φοράς (antisense) (για την αναστολή της γονιδιακής έκφρασης) εναντίον των αυξητικών παραγόντων ενδοθηλιακής προέλευσης βρίσκεται υπό έρευνα 47. Τα ευρήµατα αρκετών µελετών που διενεργούνται στο Guthrie Research Institute δηµιουργούν πολύ ενδιαφέρουσες νέες δυνατότητες για τη ρύθµιση της έκφρασης των ιντεγκρινών σε όγκους µε τη διαµεσολάβηση θεραπευτικών στρατηγικών που έχουν ως στόχο συγκεκριµένες ισοµορφές της PKC. H χρήση θεραπευτικών παραγόντων, όπως της βρυοστατίνης-1(bryostatin-1) εναντίον των πρωτεϊνικών κινασών, βρίσκεται υπό κλινική δοκιµασία δίνοντας έµφαση στο ζωτικό ρόλο των πρωτεϊνικών κινασών ως προς της επαγωγική τους δράση στην ογκογένεση. Σε µελέτες κυτταρικών καλλιεργειών, λειτουργικά η βρυοστατίνη-1 φαίνεται να εµφανίζει µια διφασική κυτταρική απάντηση. Χαµηλές δόσεις της βρυοστατίνης-1 προκαλούν την απόπτωση των MCF-7-PKC-α κυττάρων, αλλά υψηλές δόσεις αντιστρέφουν την ανασταλτική δράση ως προς την κυτταρική αύξηση των εστέρων της φορβόλης και επάγουν την κυτταρική επιβίωση 44. Για τούτο η κατανόηση των µηχανισµών µε τους οποίους τα καρκινικά κύτταρα µαστού δραπετεύουν από τον κυτταρικό θάνατο, ακόµη και υπό την παρουσία θεραπευτικών παραγόντων, θα συµβάλλει σηµαντικά στο σχεδιασµό των νέων αυτών φαρµάκων. Οι δύο κυτταρικές σειρές MCF-7V και MCF-7-PKC-α προσφέρουν ένα εξαιρετικό σύστηµα - µοντέλο για τον προσανατολισµό των µελετών προς την κατεύθυνση του ρόλου των ιντεγκρινών και της ρύθµισής τους από την PKC στον καρκίνο του µαστού.

8 - 8 - Βιβλιογραφία 1. Parkin DM, Stjernsward J, Muir CS. Estimates of worldwide frequency of twelve major cancers. Bull World Health Organ 62: , Howe HL, Wingo PA, Thun MJ, Ries LAG, Rosenberg HM, Feigal EG, Edwards BK. Annual report to the nation on the status of cancer (1973 through 1998), featuring cancers with recent increasing trends J Natl Cancer Inst 93: , Henderson BE, Pike MC, Bernstein L, Ross RK. Breast cancer. In: Schottenfeld D, Fraumeni JF (ed) Cancer epidemiology and prevention. 2nd ed, Oxford: Oxford University Press; 1996: Probst Hensch NM, Pike MC, McKean-Cordin R, Stanczyk FZ, Kolonel LN, Henderson BE. Ethnic differences in post-menopausal plasma estrogen levels: high estrone levels in Japanese-American women despite low weight. Br J Cancer 82: , Ferlay J, Bray F, Sankila R, Parkin DM. EUCAN: Cancer incidence, mortality, and prevalence in the European Union version 3.1.IARC Cancer Base No 4. Lyon: IARC Press; Peto R, Borecham J Clarke M, Davies C, Beral V. UK and USA breast cancer deaths down 25% in year 2000 at ages years. Lancet 355: , EBCT. Tamoxifen for early breast cancer: An overview of the randomized trials. Lancet 351: , 1998a. 8. EBCT. Polychemotherapy for early breast cancer: An overview of the randomized trials. Lancet 352: , 1998b. 9. Rosfjord EC, Maemura M, Johnson MD, Torri JA, Akiyama SK, Woods VL, Dickson RB. Activation of protein kinase C by phorbol esters modulates α 2 β 1 integrin on MCF-7 breast cancer cells. Exp Cell Res 248: , Dekker LV, Parker PP. The protein kinase C and protein kinase C related gene families. Curr Opin Struct Bioll 5: , Blobe GC, Obeid LM, Hamun YA. Regulation of protein kinase C and role in cancer biology. Cancer Metastasis Rev 13: , Newton AC. Protein kinase C: structure, function, and regulation. J Biol Chem 270: , Soh J-W, Lee Y-S, Weinstein IB. Effects of regulatory domains of specific isoforms of protein kinase C on growth control and apoptosis in MCF-7 breast cancer cells. J Exp Ther Onc 3: , Davidson NE, Kennedy MJ. Protein kinase C and breast cancer. CancerTreat Res 83:91-105, Gupta KP, Ward NE, Gravitt KR, Bergman PJ, O Brian CA. Partial reversal of multidrug resistance in human breast cancer cell by an N-myristoylated protein kinase C-alpha pseudosustrate peptide. J Boil Chem 271: , Bergram PJ, Gravitt KR, O Brian CA. An N-myristoylated protein kinase C-alpha pseudosustrate peptide that function as a multidrug resistance reversal agent in human breast cancer cell is not P-glycoprotein substrate. Cancer Chemother Pharmacol 40: , Castagna M, Takai Y, Kaibuchi K, Sano K, Kikkawa U, Nishizuka Y. Direct activation of calcium-activated, phospholipid-dependent protein kinase by tumorpromoting phorbol esters. J Biol Chem 257: , Leach KL, James ML, Blumberg PM. Characterization of a specific phorbol ester aporeceptor in mouse brain cytosol. Proc Nat Acad Sci USA 80: , 1983.

9 Noti JD, Johnson AK, Kirk Q. Cancer metastasis and the role of protein kinase C and integrins. The Guthrie Journal 69:31-39, Lim IK, Lee DJ, Lee KH, Yun TK. High activities of protein kinase C and M fresh human stomach and breast tumors. Yonsei Med J 28: , Fabbro D, Kung W, Costa SD, Borner C, Regennass U, EppenbergerU. Involvement of protein kinase C in the growth regulation of human breast cancer cell. Cancer Treat Res 61: 22-48, Shanmugam M, Krett NL, Maizels ET, Murad FM, Rosen ST, Hunzicker-Dunn M. A role for protein kinase C delta in the differential sensitivity of MCF-7 and MDA-MB 231 human breast cancer cells to phorbol ester-induced growth arrest and p21 (WAFI/CIP1) induction. Cancer Lett 172: Chisamore MJ, Ahmed Y, Bentrem DJ, Jordan VC, Tonetti DA. Novel antitumor effect of estradiol in athymic mice injected with a T47D breast cancer cell line overexpressing protein kinase C alpha. Clin Cancer Res 7: , Regazzi Rr, Fabbro D, Costa SD, Borner C, Eppenberger U. Effect of tumor promoter on growthand on cellular redistribution of phospholipid/ca 2+ -dependent protein kinase in human breast cancer cell. Int J Cancer 37: , Borner C, Wyss R, Regazzi R, Eppenberger U, Fabbro D. Immunological quantitation of phospholipid/ca 2+ -dependent protein kinase of human mammary carcinoma cells: inverse relationships to estrogen receptors. Int J Cancer 40: , Ruoslahti E, Pierschbacher MD. New perspectives in cell adhesion: RGD and integrins. Science 238: , Arcangelis AD. Integrins and ECM function, role in vertebrate development. Trends Genet 16: , Chen R, Kim O, Li M, Xiong X, Guan JL, Kung HJ, Chen H, Shimizu Y, Qiu Y. Regulation of the PH-domain-containing tyrosine kinase Etk by focal adhesion kinases through the FERM domain. Nat Cell Biol 3: , Klemke RL, Cai S, Giannini AL, Gallagher PJ, de Lanerolle P, Cheresh DA. Regulation of cell motility by mitogen-activated protein kinase. J Cell Biol 137: , Faraldo MM, Deugnier MA, Thiery JP, Glukhova MA. Growth defect induced by perturbation of β1-integrin function in the mammary gland epithelium result from a lack of MAPK activation via the Shc and Akt pathways. EMBO Rep 2: , Persad S. Regulation of protein kinase B/Akt-serine 473 phosphorylation by integrin-linked kinases: critical roles for kinases activity and amino acids arginine 211 and serine 343. J Biol Chem 276: , Lee JW, Juliano RL. Α5β integri protects intestinal epithelial cell from apoptosis through a phosphatidylinositol 3-kinase and protein kinase B-dependent pathway. Mol Biol Cell 11: , Baeckstrom D, Lu PJ, Taylor Papadimitriou J. Activation of the α2β1 integrin prevents c-erbb2-induce scattering and apoptosis of human mammary epithelial cell in collagen. Oncogen 19: , Liapis H, Flath A, Kitazawa S. Integrins αvβ3 expression by bone-residing breast cancer metastases. Diag Mol Patho 5: , Felding-hapermann B, Habermann R, Saldivar E, Ruggeri ZM. Role of β3 integrins in melanoma cell adhesion to activated platelets under flow. J Biol Chem 271: , 1996.

10 Nip J, Shibata H, Loskutoff DJ, Cheresh DA, Brodet P. Human melanoma cells derived from lymphatic metastases use integrins αvβ3 to adhere to lymph node vitronectin. J Clin Invest 90: , Wyner EA, Orlando RA, Cheresh DA. Integrins αvβ3 and αvβ5 contribute to cell attachment to vitronectin but differentially distribute on the cell surface. J Cell Biol 113:919-29, Bellahcene A, Castronovo V. Expression of bone matrix protein in human breast cancer: potential role in microcalcification formation and in the genesis of bone metastases. Bull Cancer 84:17-24, Bellahcene A, Castronovo V. Increase expression of osteonectin and osteopontin, tow bone matrix protein, in human breast cancer. Am J Pathol 146:95-100, Montgomery AM, Reisfeld RA, Cheresh DA. Integrin αvβ3 rescues melanoma cells from apoptosis in three-dimensional dermal collagen. Proc Nat Acad Sci USA 91: , McConkey D, Hartzell P, Jondal M, Orrenius S. Inhibition of DNA fragmentation thymocytes and isolated thymocyte nuclei by agents that stimulate protein kinase C. J Biol Chem 264: , Ishi H, Gobe G. Epstein-Barr virus infection associated with increased apoptosis in untreated and phorbol ester-treated human Burkitt s lymphoma (AW-Ramos) cells. Biochem Biophys Res Commun 192: , Ways DK, Kukoly CA, devente J, Hooker JL, Bryant WO, Posekany KJ, Fletcher DJ, Cook PP, Parker PJ. MCF-7 breast cancer cells transfected with protein kinase C-α exhibit alterd expression of other protein kinase C phenotype. J Clin Invest 95: , devente JE, Kukoly CA, Bryant WO, Posekany KJ, Chen J, Flecher DJ, Parker PJ, Pettit GJ, Lozano G, Cook PP, Ways DK. Phorbol esters induce death in MCF-7 breast cancer cell with altered expression of protein kinase C isoforms. Role for p53independent induction of gadd-45 in initiating death. J Clin Invest 96: , Ingber D, Fujita M, Kishimoto S, Kanamaru T, Brem H, Folkman J. Synthetic analogues of fumagillin that inhibit angiogenesis and suppress tumor growth. Nature 348: , Koch E, Alessandro R, Spoonster J, Wersto RP, Liotta LA. Angiogenesis: role of calcium mediated signal transduction. Proc Natl Acad Sci USA 92: , Folkman J, Inber D. Inhibition of angiogenesis. Semin Cancer Biol 3:89-96, Tanaka NG, Sakamoto N, Inoue K, Korenaga H, Kadoya S, Ogawa H, Osada Y. Atitumor effects of an antiangiogenic polysaccharide from an Arthrobacter species with or withoud a steroid. Cancer Res 49: , 1989.

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ

Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ 26 Γενικές αρχές µεταβίβασης του ορµονικού σήµατος ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΟΥΤΣΑΤΣΟΥ Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Εργαστήριο Βιολογικής Χημείας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αλµατώδης ανάπτυξη στην διελεύκανση

Διαβάστε περισσότερα

Βιταμίνη D και καρκίνος

Βιταμίνη D και καρκίνος Βιταμίνη D και καρκίνος Αντώνης Πολυμέρης Ενδοκρινολόγος Επιμελητής Α Β Ενδοκρινολογικό Τμήμα ΓΝΑ «Αλεξάνδρα» Ιστορικό Αυξημένη επίπτωση καρκίνου παχέος εντέρου στον Βορρά σε σχέση με τον Νότο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Μονάδα Ανοσολογίας Καρκίνου, Εργαστήριο Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα.

Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Παρουσίαση για το πρόγραµµα ΠΕΝΕΔ: «Οίνος και υγεία». 4/7/03 Μελέτη της χηµειοπροστατευτικής δράσης φαινολικών ουσιών σε in vitro κυτταρικά συστήµατα. Ψαχούλια Φαίη Εργαστήριο Γονιδιακής Ρύθµισης Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

Διονυσία Λυμπεράτου Χημικός

Διονυσία Λυμπεράτου Χημικός ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΜΠΣ «ΙΑΤΡΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ: ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ» Ο Ρόλος της Αντι-Οιστρογονικής Θεραπείας στο Μεταστατικό Δυναμικό των Καρκινικών Κυττάρων Μαστού Διονυσία Λυμπεράτου

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές

Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Κυτταρική γήρανση των οστών. Μηχανισμοί και προοπτικές Μαρία Π. Γιαβροπούλου Ενδοκρινολόγος Τμήμα κλινικής και Μοριακής Ενδοκρινολογίας ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ O ομιλητής (προσωπικά ή ως μέλος εργασιακής/ερευνητικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 Περιεχόμενα Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii Κεφάλαιο 1 2 3 4 Εισαγωγή 1 Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης.... 3 Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 1 Δράση μέσω φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί

Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί 22 ο Συνέδριο ΔΕΚΕ, Θεσσαλονίκη, Νοέμβριος 2008 Αθηροθρόμβωση και σακχαρώδης διαβήτης. Παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί Γεώργιος Γιαννόγλου Καθηγητής Καρδιολογίας Ο σακχαρώδης διαβήτης θεωρείται από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια

«ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» «ΣΤΟΧΕΥΟΝΤΑΣ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΙΚΑ ΒΛΑΣΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ : ΝΕΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΣΑΝΤΑΡΜΑΚΗ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΤΗΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΠΑΣ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΠΑ A.A. Σπαντίδοο 1 2, Μ. Χατζηπαναγιώτου 1 2, Β. Ζουμπουρλής 1 2 1. Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας, Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς

Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Κεφάλαιο 20 Η ρύθμιση της γονιδιακής έκφρασης στους ευκαρυωτικούς οργανισμούς Πυρίνας ανθρώπινου μεσοφασικού κυττάρου στον οποίο παρατηρούμε, με ανοσοφθορισμό, τη διάστικτη κατανομή της απακετυλάσης των

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΒΛΑΧΤΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΩΤΟΡΙΝΟΛΑΡΥΓΓΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΛΑΡΥΓΓΑ ΟΓΚΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΕΙΚΤΕΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 3 Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5

Α2. Το αντικωδικόνιο είναι τριπλέτα νουκλεοτιδίων του α. mrna β. snrna γ. trna δ. rrna Μονάδες 5 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΤρωιεΐνες RHO και Καρκίνος

ΤΤρωιεΐνες RHO και Καρκίνος ΑΡΘΡΑ ΤΤρωιεΐνες RHO και Καρκίνος Δημήτριος Μήκας, Στέλλα Λογοθέτη, Στέλλα Καραντανό, Νίκος Κουρί και Βασίλειος Ζουμπουρλής Μονάδα Βιοϊατρικών Εφαρμογών, Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ: ΟΝΟΜΑ: ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 29/01/1977

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια , Φυσικός MSc 1 Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια O καρκίνος είναι μια νόσος προκαλούμενη από ογκογονίδια, από ογκοκατασταλτικά γονίδια και από γονίδια micrοrna. Οι αλλαγές αυτές είναι συνήθως γεγονότα

Διαβάστε περισσότερα

Cell growth, proliferation and cancer

Cell growth, proliferation and cancer Cell growth, proliferation and cancer US Mortality, 2006 Rank Cause of Death No. of deaths % of all deaths 1. Heart Diseases 631,636 26.0 2. Cancer 559,888 23.1 3. Cerebrovascular diseases 137,119 5.7

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής

ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Τμήμα Βιολογικών Επιστημών http://www.ucy.ac.cy/goto/biosci/el-gr/home.aspx ΒΙΟΛΟΓΙΑ: Η επιστήμη της ζωής Μελετά ό,τι έχει σχέση με τους ζωντανούς οργανισμούς στον πλανήτη μας, από το μικροσκοπικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD,

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΙΑΤΡΕΙΟ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΜΑΣΤΟΥ: ΟΙ 1000 ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΚΟΥ Γ MD, ΚΑΠΙΡΗΣ Σ MD, ΚΟΛΟΒΕΛΩΝΗΣ Γ MD, ΜΑΛΛΙΔΗΣ Ε MD, Γ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του μαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος των γυναικών στον Δυτικό κόσμο. Από την έναρξη λειτουργίας του Ιατρείου Παθήσεων Μαστού (του Γ Χειρουργικού

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες

Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Δασική Γενετική Εισαγωγή: Βασικές έννοιες Χειμερινό εξάμηνο 2014-2015 Γενετική Πειραματική επιστήμη της κληρονομικότητας Προέκυψε από την ανάγκη κατανόησης της κληρονόμησης οικονομικά σημαντικών χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ Σ. ΧΡΙΣΤΟ ΟΥΛΟΥ ΧΗΜΙΚΟΣ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΕΩΝ ΒΙΟ ΡΑΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΡΑΣΗΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΘΗΝΑ 2010 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΒΙΟΚΥΤΟ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΜΟΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΒΙΟΚΥΤΟ) ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΜΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΟΜΟΙΟΣΤΑΣΙΑΣ (ΒΙΟΚΥΤΟ) Οµοιοστασίαοξυγόνουκαισιδήρου: Ανάπτυξη διαγνωστικών και θεραπευτικών εφαρµογών ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΙΜΟΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΡΓ. ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ, ΤΜΗΜΑΙΑΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. (Μονάδες 25) ΤΣΙΜΙΣΚΗ &ΚΑΡΟΛΟΥ ΝΤΗΛ ΓΩΝΙΑ THΛ: 270727 222594 ΑΡΤΑΚΗΣ 12 - Κ. ΤΟΥΜΠΑ THΛ: 919113 949422 ΕΠΩΝΥΜΟ:... ΟΝΟΜΑ:... ΤΜΗΜΑ:... ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 16-2-2014 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Θ. Σουρλίγκα Εργαστήριο Βιοχηµείας Ιστονών

ρ. Θ. Σουρλίγκα Εργαστήριο Βιοχηµείας Ιστονών Ιστονικές Ποικιλοµορφίες και Μεταφραστικές Τροποποιήσεις των ιστονών: Βασικοί Παράγοντες για την Στερεοδιαµόρφωση της Χρωµατίνης κατά την Γήρανση και Απόπτωση ρ. Θ. Σουρλίγκα Εργαστήριο Βιοχηµείας Ιστονών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της πρωτεΐνης c-src στον καρκίνο του πνεύμονα, στις μεταστάσεις του και στην αντικαρκινική θεραπεία

Ο ρόλος της πρωτεΐνης c-src στον καρκίνο του πνεύμονα, στις μεταστάσεις του και στην αντικαρκινική θεραπεία Άρθρο Σύνταξης Ο ρόλος της πρωτεΐνης c-src στον καρκίνο του πνεύμονα, στις μεταστάσεις του και στην αντικαρκινική θεραπεία Αντώνης Αντωνιάδης, Άννα Μιχοπούλου Πνευμονολογική κλινική Γ.Ν. Σερρών Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση

Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Γενετική Γενετικοί δείκτες χαμηλής οστικής πυκνότητας σε άτομα με κυστική ίνωση Δρ Aleksandra Norek Βοηθός Τμήμα Ιατρικής Γενετικής Ινστιτούτο Υγείας Μητέρας και Παιδιού Βαρσοβία, Πολωνία Το μέσο προσδόκιμο

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟΥ ΠΕΠΤΙΔΙΟΥ HB 19 ΣΤΑ HUVEC, ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΥΚΛΕΟΛΙΝΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Γεώργιος Βασιλείου Α.Μ.

ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟΥ ΠΕΠΤΙΔΙΟΥ HB 19 ΣΤΑ HUVEC, ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΥΚΛΕΟΛΙΝΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Γεώργιος Βασιλείου Α.Μ. 1 ΟΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΤΙΚΟΥ ΠΕΠΤΙΔΙΟΥ HB 19 ΣΤΑ HUVEC, ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΥΚΛΕΟΛΙΝΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Γεώργιος Βασιλείου Α.Μ.: 2585 Πάτρα, Ιούλιος 2012 2 Ο επιβλέπων καθηγητής/ Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου

HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου HPV-Εμβόλιο: Νέα εποχή στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου Θεόδωρος Αγοραστός Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Α.Π.Θ., Α' Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ., Γ.Π.Ν. Παπαγεωργίου ισό αιώνα μετά

Διαβάστε περισσότερα

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ

HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ HPV : Θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ρουτίνας; Νικηφόρος Καπράνος Τµήµα Μοριακής Ιστοπαθολογίας Μαιευτικό και Χειρουργικό κέντρο ΜΗΤΕΡΑ ΟΜΗ ΙΩΝ HPV Κυκλικό δίκλωνο DNA µήκους 8Kb Εικοσαεδρικό πρωτεϊνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014. Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Θέµα Α Α1. δ Α2. γ Α3. β A4. γ A5. β Ενδεικτικές απαντήσεις Θέµα Β Β1. Η σειρά των βημάτων που οδηγούν στην κατασκευή καρυοτύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Καρκινικά κύτταρα. Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός MSc. Τα καρκινικά κύτταρα αναπαράγονται χωρίς περιορισμό και αποικίζουν ξένους ιστούς.

Καρκινικά κύτταρα. Κρεμιώτης Θωμάς, Φυσικός MSc. Τα καρκινικά κύτταρα αναπαράγονται χωρίς περιορισμό και αποικίζουν ξένους ιστούς. , Φυσικός MSc 1 Καρκινικά κύτταρα Το σώμα κάθε ζώου λειτουργεί ως οικοσύστημα του οποίου τα μέλη είναι τα κύτταρα, που αναπαράγονται με κυτταροδιαίρεση και οργανώνονται σε στενά συνεργαζόμενες δομές, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ. Λυδία Νακοπούλου. Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Λυδία Νακοπούλου Β Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ-ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΕΠΤΙΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Ο καρκίνος του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις πρωτεΐνες Δομή πρωτεϊνών Ταξινόμηση βάσει δομής Βάσεις με δομές πρωτεϊνών Ευθυγράμμιση δομών Πρόβλεψη 2D δομής Πρόβλεψη 3D δομής

Εισαγωγή στις πρωτεΐνες Δομή πρωτεϊνών Ταξινόμηση βάσει δομής Βάσεις με δομές πρωτεϊνών Ευθυγράμμιση δομών Πρόβλεψη 2D δομής Πρόβλεψη 3D δομής Εισαγωγή στις πρωτεΐνες Δομή πρωτεϊνών Ταξινόμηση βάσει δομής Βάσεις με δομές πρωτεϊνών Ευθυγράμμιση δομών Πρόβλεψη 2D δομής Πρόβλεψη 3D δομής Τι είναι η πρωτεΐνη Τι εννοούμε με δομή πρωτεϊνών Οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος του μαστού: Νέες προσεγγίσεις

Καρκίνος του μαστού: Νέες προσεγγίσεις Καρκίνος του μαστού: Νέες προσεγγίσεις Μιχάλης Αλέξης Διευθυντής Ερευνών, Ινστιτούτο Βιολογικών Ερευνών και Βιοτεχνολογίας (ΙΒΕΒ), Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών Θέλω να ευχαριστήσω και εγώ τον κ. Σέκερη για τα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΛΕΜΦΑ ΕΝΕΚΤΟΜΗΣ ΣΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ ΙΩΑΝΝΗΣ ΒΑΡΚΑΡΑΚΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ ΣΙΣΜΑΝΟΓΛΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Σύγκρουση συµφερόντων Καµία Ca ΝΕΦΡΟΥ & ΜΕΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Λεµφογενώς

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος

Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Οικογενής καρκίνος του μαστού σε Κύπριες ασθενείς Μοντέλο προοπτικού μαζικού ελέγχου για την πρόληψη του καρκίνου του μαστού σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες Βασίλειος Τάνος M.D Γυναικολόγος Ογκολόγος Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΒΟΛΙΑ HPV ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ

ΕΜΒΟΛΙΑ HPV ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ ΕΜΒΟΛΙΑ HPV ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ ΙΑΣΩ, 1 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2008 Ε. ΙΑΚΟΜΑΝΩΛΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Ο περισσότερο µελετηµένος

Διαβάστε περισσότερα

«Canalization» και πλαστικότητα

«Canalization» και πλαστικότητα «Canalization» και πλαστικότητα ή πως οι περιβαλλοντικές αλλαγές επηρεάζουν την αύξηση και την ανάπτυξη; 1 of 45 http://www.agrool.gr CANALIZATION-PLASTICITY «Canalization» ονομάζεται, γενικά, η ικανότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά»

Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Ειρήνη Θανοπούλου MD, MSc Ειδικευόμενη Παθολογικής Ογκολογίας ΕΑΝΠ «Μεταξά» Ιστολογικοί τύποι καρκίνου του πνεύμονα Πλακώδες (20-30%) Αδενοκαρκίνωμα (30 40%) Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα.

Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Τι είναι τα Neutracuticals Καλυβιανάκης ηµήτρης Ουρολόγος L/O/G/O ήλωση συµφερόντων Καµία L/O/G/O Ορισμός Άλλες λέξεις που χρησιμοποιούνται: Συμπληρώματα διατροφής, λειτουργικά τρόφιμα. Προέρχεται από

Διαβάστε περισσότερα

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια

(αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά ποντίκια νεκρά ποντίκια Το DNA είναι το γενετικό υλικό 1. Πείραμα Griffith (1928) Βακτήριο πνευμονιόκοκκου (Diplococcus pneumoniae) Χωρίς κάλυμμα Με κάλυμμα (αδρές αποικίες) Θέρμανση (λείες αποικίες) ζωντανά ποντίκια ζωντανά

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδράσεις της silibinin και της 5 - azacytidine σε πειραματικό μοντέλο αδενοκαρκινώματος μαστού

Οι επιδράσεις της silibinin και της 5 - azacytidine σε πειραματικό μοντέλο αδενοκαρκινώματος μαστού Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης - Τμήμα Ιατρικής Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία- Θεραπευτική Οι επιδράσεις της silibinin και της 5 - azacytidine σε πειραματικό μοντέλο αδενοκαρκινώματος

Διαβάστε περισσότερα

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ

ÍÅÏ ÄÕÍÁÌÉÊÏ ÓÔÁÕÑÏÕÐÏËÇ 1 ΘΕΜΑ 1 o Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α. Για τις ερωτήσεις 1 5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες

Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες Αντιγόνα & Ανοσοσφαιρίνες Ανοσολογικά χαρακτηριστικά των αντιγόνων I Τα αντιγόνα είναι ουσίες ικανές να επάγουν ειδική ανοσιακή απάντηση (ανοσογόνα) Ανοσογονικότητα (immunogenicity) ικανότητα επαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη

Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη Μοριακή σταδιοποίηση: το παράδειγμα του καρκίνου του προστάτη Μιχάλης Κουτσιλιέρης Αναπλ. Καθηγητής Πειραματικής Φυσιολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών έλω να ξεκινήσω την ομιλία μου ευχαριστώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση.

Α3. Η εισαγωγή ανασυνδυασμένου DNA σε βακτήριο-ξενιστή ονομάζεται α. μικροέγχυση β. μετασχηματισμός γ. εμβολιασμός δ. κλωνοποίηση. ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Καρκινογόνα Κυρίως τρεις τύποι: Χηµικά (µόλυνση, κάπνισµα, αµίαντος) Φυσικά (ιονίζουσα ακτινοβολία, µή- ιονίζουσα???) Βιολογικά (ιοί π.χ.. HPV) Καρκίνος παχέος εντέρου ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Αντιµεταλλαξιγόνο δράση ανίχνευση ουσιών που προστατεύουν το DNA από µεταλλαξιγόνα που προκαλούν µεταλλάξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση

Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μετα μετ βολική ενεργο ενεργο ο π ίηση Γονιμοποίηση αναγνώριση και συνένωση ωαρίου-σπερματοζωαρίου φραγμός στην πολυσπερμία μεταβολική ενεργοποίηση του αυγού ανακατατάξεις στα συστατικά του αυγού σχηματισμός του διπλοειδή πυρήνα του ζυγωτού

Διαβάστε περισσότερα