1.3. Η στάση της οικογένειας απέναντι στο παιδί με αναπηρία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "1.3. Η στάση της οικογένειας απέναντι στο παιδί με αναπηρία"

Transcript

1 είδους σημασία και σπουδαιότητα προσδίδει σ αυτό σε σχέση με τα ενδιαφέροντά του και γενικότερα με τον τρόπο της ζωής του. Έτσι, ένα σοβαρό πρόβλημα όρασης μπορεί να επηρεάσει περισσότερο ένα ζωγράφο απ ότι έναν τραγουδιστή ή κάποιον που δεν ασχολείται ιδιαίτερα με τη ζωγραφική. Η αναπηρία λοιπόν επηρεάζει διαφορετικά τον κάθε άνθρωπο. Σε άλλους δημιουργεί ανασφάλεια κι απαισιοδοξία και σ άλλους λειτουργεί σαν κίνητρο για μάθηση και δημιουργία. Η νοημοσύνη και η δομή της προσωπικότητας του ανάπηρου αποτελούν δύο από τους κυριότερους παράγοντες της διαμόρφωσης της στάσης του απέναντι στην αναπηρία του. Η διεθνής βιβλιογραφία, καθώς και η καθημερινή εμπειρία μας βεβαιώνει ότι πολλά ανάπηρα άτομα επιτυγχάνουν έργα που φαίνονται δύσκολα ή ακατόρθωτα στους μη αναπήρους. Στις περιπτώσεις αυτές, η θετική στάση του περίγυρου, (οικογένεια, σχολείο, κοινότητα), συνεισφέρει σημαντικά στην όλη ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη του ατόμου, στην επιδίωξη της αυτονομίας του και στην κοινωνική του προσαρμογή Η στάση της οικογένειας απέναντι στο παιδί με αναπηρία Κοινωνιολόγοι, ψυχολόγοι και παιδαγωγοί συμφωνούν ότι η οικογένεια επιδρά θετικά ή αρνητικά στην όλη ψυχοκοινωνική εξέλιξη του παιδιού, στη βούληση, στο συναίσθημα, στη διανόηση και το χαρακτήρα του. Ό,τι ισχύει για το ρόλο της οικογένειας στην "ομαλή" ανάπτυξη και την κοινωνική προσαρμογή ενός συνηθισμένου παιδιού, ισχύει και στην περίπτωση του αναπήρου. Οι οικογένειες όμως παιδιών με αναπηρία αντιμετωπίζουν πολύπλοκα προβλήματα που περιπλέκονται ακόμα περισσότερο λόγω των αρνητικών στάσεων και διαθέσεων της κοινωνίας. Η σοβαρότητα των προβλημάτων και ιδιαίτερα ο τρόπος με τον οποίο η οικογένεια αντιμετωπίζει το πρόβλημα, εξαρτάται από μια ποικιλία δυναμικών παραγόντων όπως είναι η προσωπικότητα των γονέων, η συζυγική τους σχέση, οι φιλοδοξίες τους, τα αισθήματά τους για την αναπηρία, η κοινωνική τους τάξη, κ.ά. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, οι πιο συνηθισμένες 21

2 αντιδράσεις της οικογένειας στο πρόβλημα είναι η μη αποδοχή του προβλήματος, η ενοχή, η αμφιθυμία, η απελπισία, ο θυμός, η ντροπή και η λύπη. (Βλ επίσης κεφάλαιο 4: «Δικαιώματα και ανάγκες γονέων που έχουν παιδί με αναπηρία» στο πρώτο μέρος αυτού του βιβλίου. Η μη αποδοχή του προβλήματος είναι η αντίδραση που αναφέρεται με τη μεγαλύτερη συχνότητα στις σχετικές έρευνες. Είναι πολύ «ανθρώπινο» και φυσιολογικό να μη θέλουμε να «δούμε» το πρόβλημα. Μια τέτοια στάση άλλωστε μας προστατεύει από το σοκ Η ενοχή είναι η αντίδραση που επίσης αναφέρεται συχνά στη διεθνή βιβλιογραφία. Αναζητώντας τις αιτίες του προβλήματος κι ανασκοπώντας γεγονότα και συμπεριφορές πριν από τη γέννηση του παιδιού, οι γονείς καταλήγουν να θεωρούν υπεύθυνο για το πρόβλημα τον εαυτό τους ή κατηγορεί ο ένας τον άλλον. Άλλες συνηθισμένες αντιδράσεις είναι η ντροπή, (τι θα πουν οι συγγενείς; τι θα πει ο κόσμος;) και ο θυμός (γιατί να συμβεί αυτό σ εμένα!). Σε καταστάσεις αμφιθυμίας τα θετικά και αρνητικά συναισθήματα των γονέων αλληλοσυγκρούονται προκαλώντας απογοήτευση, άγχος και λύπη. Η αμφιταλάντευση των συναισθημάτων εμποδίζει υπερβολικά το γονέα να χρησιμοποιήσει σωστά τις δυνάμεις του αναπτύσσοντας στρατηγικές, που θα του επιτρέψουν ν αντιμετωπίσει ικανοποιητικά το πρόβλημα. Σύμφωνα με τη διεθνή βιβλιογραφία, η διερεύνηση των στάσεων των γονέων απέναντι στο ανάπηρο παιδί τους, αποκαλύπτει τις εξής τέσσερις κατηγορίες συμπεριφοράς: Ανοικτή απόρριψη. Υποσυνείδητη απόρριψη. Υπερπροστατευτική συμπεριφορά. Ασταθής συμπεριφορά. Οι γονείς που βλέπουν τον εαυτό τους όπως νομίζουν ότι τους βλέπουν οι άλλοι, αυτοεκτιμούνται ως πολίτες τελευταίας κατηγορίας, δέχονται τον οίκτο και την απόρριψη των γύρω τους, απορρίπτουν τον εαυτό τους, αλλά και το παιδί τους. Με ανάμικτα 22

3 συναισθήματα ενοχής, τύψης και αγάπης, απορρίπτουν συχνά υποσυνείδητα το παιδί, αρνούμενοι οποιαδήποτε ειδική βοήθεια τους προσφέρεται για την αποδοχή και την κατανόηση του προβλήματος. Η υπερπροστατευτικότητα που χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά πολλών γονέων με ανάπηρο παιδί παρατηρείται σε όλη την περίοδο της ανάπτυξής του και πέρα απ αυτή. Από τη βρεφική ηλικία μέχρι την ενηλικίωση. «Όταν μια φορά με ζήτησαν από το τηλέφωνο με το επώνυμό μου, στην αρχή νόμισα πως εννοούσαν τον πατέρα μου κι απάντησα πως είναι στη δουλειά». «Το ντάντεμα [από την οικογένεια] δεν αφήνει ούτε κι εμένα να θεωρώ τον εαυτό μου ενήλικα...». «Πιστεύουν ότι οι ανάπηροι είναι σε όλη τη ζωή τους παιδιά και πρέπει να τους αντιμετωπίζουν έτσι...». «Επιθυμώ να με λογαριάζουν σαν ενήλικα άντρα με αναπηρίες». (Στυλιανός, 1990). Η ασταθής συμπεριφορά χαρακτηρίζει περισσότερο τους γονείς με αμφιθυμία κι εκτιμάται από τους ειδικούς ως ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα, που συχνά απαιτεί μακροχρόνια παρακολούθηση και θεραπεία (Βλ επίσης κεφάλαια 4 και 6 στο πρώτο μέρος αυτού του βιβλίου) Στάσεις της κοινωνίας απέναντι στην αναπηρία Η έννοια της στάσης αποτελεί μια σημαντική και ξεχωριστή έννοια της κοινωνικής ψυχολογίας από τα μέσα τουλάχιστον της δεκαετίας του πενήντα. Στάση είναι η συνολική ψυχική τοποθέτηση απέναντι σε ένα πρόσωπο, ένα αντικείμενο, ένα συγκεκριμένο θέμα, γεγονός, μια συνήθεια ή μια θεωρία (π.χ. πόλεμος, σοσιαλισμός) (Παπαδόπουλος & Ζάχος 1985). Η στάση εμπεριέχει μια αρνητική ή θετική τοποθέτηση αφού με τη στάση μας σε κάποιο θέμα δείχνουμε συμπάθεια ή αντιπάθεια, συμφωνία ή διαφωνία, υποστήριξη ή επιθετικότητα. Όπως εξηγούν οι Παπαδόπουλος και Ζάχος (1985) η στάση δεν ταυτίζεται με τη γνώμη ή την πεποίθηση. «Με τη στάση εκφράζουμε κυρίως μια απλή ή έντονη 23

4 (αντίστοιχα) νοητική τοποθέτηση. Στη γνώμη, το συναισθηματικό (ή αξιολογητικό) στοιχείο είναι ανύπαρκτο ή πολύ άτονο, στην πεποίθηση κάπως εντονότερο και στη στάση πάντοτε υπαρκτό και οπωσδήποτε χαρακτηριστικό στοιχείο» (σ. 193). Στάσεις που δεν τεκμηριώνονται επαρκώς, που δε συνοδεύονται δηλαδή από επαρκείς αντικειμενικές πληροφορίες ή αποδεικτικά στοιχεία, είναι προκαταλήψεις. Παράδειγμα: Οι μαύροι της Αφρικής έχουν χαμηλότερο νοητικό επίπεδο από τους λευκούς, (αρνητική προκατάληψη). Οι μαθητές που έχουν υψηλή επίδοση στα μαθηματικά και τη μουσική είναι πιο έξυπνοι από τους άλλους (θετική προκατάληψη). Στάσεις που εκδηλώνονται χωρίς να αφήνουν περιθώρια διαφοροποίησης, μπορεί εύκολα να μετατραπούν σε προκατάληψη, δηλαδή σε εσφαλμένη τοποθέτηση. Με άλλα λόγια, όπως εξηγούν οι Παπαδόπουλος και Ζάχος «όταν νέες πληροφορίες γνώσεις οδηγούν σε αναθεώρηση της στάσης αναγκαστικά και ολοφάνερα, αυτή όμως η αλλαγή δε γίνεται από ένα άτομο, τότε μιλάμε για προκατειλημμένη στάση» (σ. 194). Οι προκαταλήψεις δηλαδή είναι «εκτιμήσεις στις οποίες ένα άτομο ή μια ομάδα αξιολογούνται εκ των προτέρων αρνητικά ως προς το ότι ανήκουν σε μια ορισμένη κατηγορία ανθρώπων και αυτό γίνεται με βάση στερεότυπα ή κλισέ, δηλαδή, αξιολογήσεις που άκριτα έχει εσωτερικεύσει κάποιος και που πάλι άκριτα και αυθόρμητα χρησιμοποιεί χωρίς να τις έχει εξετάσει συστηματικά» (Παπαϊωάννου, 1984, σ. 22). Όταν λοιπόν αποδίδουμε χαρακτηρισμούς σε όλους τους Κρητικούς για παράδειγμα ή σε όλους τους Γερμανούς χωρίς να λαμβάνουμε υπόψη τις πραγματικές τους ομοιότητες και διαφορές, τότε εκδηλώνουμε μια στερεότυπη στάση (στερεότυπο) που χαρακτηρίζεται από υπεργενίκευση και άκαμπτη κρίση. Από το 1950 και έπειτα έχουν διεξαχθεί πάμπολλες έρευνες με θέμα τη στάση πληθυσμών ή συγκεκριμένων ατόμων (π.χ. στάσεις των εκπαιδευτικών για τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση παιδιών με νοητική υστέρηση, στάσεις μαθητών για το κάπνισμα, στάσεις γονέων, εργοδοτών κ.ά.). Η έρευνα έχει αποδείξει πως οι στάσεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας και ότι οι κοινωνικές στάσεις αποτελούν ιδιαίτερο παράγοντα πρόβλεψης της συμπεριφοράς. Επιπλέον, η προσπάθεια 24

5 αλλαγής των στάσεων αποτελεί ένα βασικό στάδιο τροποποίησης της συμπεριφοράς στο χώρο της κοινωνικής ψυχολογίας, αλλά και στο χώρο της καθημερινής ζωής. Οι πολιτικοί για παράδειγμα προσπαθούν να δημιουργήσουν θετική στάση και γνώμη για τον εαυτό τους και τα πολιτικά τους προγράμματα προκειμένου να κερδίσουν την ψήφο των πολιτών στις εκλογές. Τα διαφημιστικά σποτ στοχεύουν στο να πείσουν τον καταναλωτή για την αξία του διαφημιζόμενου προϊόντος. Η φιλενάδα μου προσπαθεί να μάθει τη γνώμη μου για τις φεμινίστριες και τη διασκέδαση σε νυχτερινά λαϊκά κέντρα. Οι αρνητικές κοινωνικές στάσεις απέναντι σε ορισμένες ομάδες ατόμων (ομοφυλόφιλοι, μετανάστες, ανάπηροι κ.ά.) μπορεί να οδηγήσουν σε διακρίσεις, όπως είναι για παράδειγμα η άρνηση κάποιου εργοδότη να προσλάβει στην επιχείρησή του μέλη μια συγκεκριμένης ομάδας (εθνικότητας, φυλής, χρώματος, κλπ). Η έρευνα έχει αποδείξει ότι στην πράξη, τις αρνητικές στάσεις ακολουθεί ο διαχωρισμός και η περιθωριοποίηση, συμπεριφορά που εκδηλώνεται συνήθως απέναντι στα άτομα που ανήκουν σε μειονότητες ή έχουν κάποια αναπηρία «και μάλιστα άλλοτε σκόπιμα κι άλλοτε φυσιολογικά ακριβώς επειδή δε συνειδητοποιείται η προκατάληψη, π.χ. ότι οι χρήστες ναρκωτικών είναι όλοι εγκληματικά στοιχεία» (Παπαδόπουλος & Ζάχος 1985, σ. 194). Εκατομμύρια άνθρωποι κάθε ηλικίας αντιμετωπίζονται σήμερα με αρνητική διάθεση ή προκατάληψη από τους συνανθρώπους τους. Με βάση τα διεθνή στατιστικά στοιχεία για το ποσοστό της αναπηρίας στη σύγχρονη κοινωνία μπορούμε να πούμε ότι σε μια περιοχή με πληθυσμό κατοίκους, υπάρχουν τουλάχιστον 700 άνθρωποι με σωματική αναπηρία, 270 με προβλήματα όρασης, 300 με σοβαρές ακουστικές δυσκολίες, 350 με μέτρια και σοβαρή νοητική καθυστέρηση, 250 με ελαφρά προβλήματα νοημοσύνης και με άλλου είδους δυσκολίες και προβλήματα που δε μειώνουν την ικανότητα αυτοεξυπηρέτησης, αλλά περιορίζουν και επηρεάζουν τον τρόπο της ζωής τους. Πολλά λοιπόν άτομα με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες ζουν σήμερα μέσα στην κοινωνία, αλλ όπως αποκαλύπτει η διεθνής έρευνα και εμπειρία, λίγα απ αυτά είναι ενεργά μέλη της. Ο Ιρλανδός συγγραφέας Christy Brown, στην αυτοβιογραφία του, που έγραψε με το πόδι, παρατηρεί ότι 25

6 ένας τοίχος, άλλοτε πέτρινος κι άλλοτε γυάλινος χωρίζει τους ανάπηρους από τα άτομα χωρίς αναπηρία. Μέσα από το γυαλί, πολλοί ανάπηροι μπορούν να δουν τι έχασαν και τι χάνουν σε σχέση με τα αγαθά και τις υπηρεσίες που απολαμβάνουν οι συνάνθρωποί τους. Γέφυρες ανοικτής επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ των ατόμων με και χωρίς ειδικές ανάγκες μπορούν να δημιουργηθούν με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους που περιλαμβάνουν ευκαιρίες για καλύτερη εκπαίδευση, παροχή τεχνικών μέσων, νομοθετικές ρυθμίσεις, προσπελάσιμες πόλεις, ένταξη στην παραγωγική διαδικασία κ.ά. Το να αποφασίσουμε όμως για το είδος και το μέγεθος της γέφυρας δεν είναι αρκετό, κατά τον Brown, αν απουσιάζει η καλή διάθεση και η θετική στάση απέναντι στο ίδιο το άτομο με ειδικές ανάγκες. Τούτο σημαίνει πως πρέπει να αλλάξουν οι αρνητικές στάσεις της κοινωνίας απέναντι στην αναπηρία προκειμένου να επιτευχθεί η αλληλοαποδοχή σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο. - Είναι αρνητική ή θετική η στάση της σύγχρονης κοινωνίας απέναντι στα άτομα με ειδικές ανάγκες ή αναπηρία; Ελληνικές και ξένες έρευνες που έχουν διεξαχθεί, άλλες σε μικρό και άλλες σε μεγάλο δείγμα πληθυσμού με διαφορετική ή παρόμοια μεθοδολογία, έχουν δώσει διάφορες απαντήσεις στο παραπάνω ερώτημα. Ορισμένα από τα κοινά σημεία των ευρημάτων περιλαμβάνουν αντιλήψεις για την αναπηρία και τα ανάπηρα άτομα που τονίζουν: α. Το ορατό χαρακτηριστικό του προβλήματος. Ο όρος «ανάπηρος», συνδέεται στο μυαλό πολλών με τη σωματική και αισθητηριακή αναπηρία, (απουσία κάποιου μέλους του σώματος ή αίσθησης ή σοβαρή δυσκολία κίνησης), με αποτέλεσμα για παράδειγμα, να μην εκτιμάται ως σοβαρό το πρόβλημα της κώφωσης (αόρατη αναπηρία) σε σύγκριση με την τύφλωση ή την παραπληγία (Πολυχρονοπούλου, 1999). 26

7 27 β. Τις δυσκολίες, τις αδυναμίες και τα ελλείμματα Απαντήσεις μαθητών και ενηλίκων στο ερώτημα τι σημαίνει για σένα ο όρος αναπηρία φανερώνουν αντιλήψεις που βασίζονται στην άγνοια όσον αφορά στις πραγματικές δυσκολίες, αλλά και τις δυνατότητες των αναπήρων. -Αναπηρία είναι να μην μπορείς να κάνεις πολλά από τα πράγματα που θα μπορούσες να κάνεις αν δεν ήσουν ανάπηρος. -Να μην μπορείς να τρέξεις, να μην μπορείς να παίξεις. -Να μην μπορείς να κάνεις κάτι χωρίς βοήθεια. -Να χρειάζεσαι διαρκώς τη βοήθεια και τη φροντίδα των άλλων για να ζήσεις. - Η αναπηρία είναι μια βλάβη στο μυαλό ή στο σώμα. γ. Την απόκλιση από το συνηθισμένο και το φυσιολογικό - Το ανάπηρο άτομο διαφέρει σε κάτι από το φυσιολογικό. - Αναπηρία είναι μια ανωμαλία συγγενής ή επίκτητη. - Ο ανάπηρος δεν μπορεί να ζήσει μια φυσιολογική ζωή. - Οι δυνατότητες και οι επιδόσεις των παιδιών με αναπηρία είναι κάτω από το μέσο όρο. Η διεθνής έρευνα και εμπειρία αποκαλύπτουν ότι η απόσταση και η έλλειψη συγχρωτισμού ενισχύει την αρνητική στάση και την προκατάληψη απέναντι στα άτομα με αναπηρία, ενώ η κοινωνική επαφή και η συνεργασία συμβάλλουν σημαντικά στη δημιουργία θετικής στάσης, αλληλοκατανόησης και αλληλοαποδοχής. Τα παραπάνω τονίζονται ιδιαίτερα στο κείμενο της γράφουσας, (2001) με τίτλο «Ένα σχολείο για όλα τα παιδιά», στο Πολυθεματικό Βιβλίο Δημοτικού Σχολείου για την Ευέλικτη Ζώνη «Βλέπω το Σημερινό Κόσμο», Αθήνα: Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, μέρος του οποίου παρατίθεται στις επόμενες σελίδες.

8 Ας φανταστούμε ότι συναντάμε σε ένα εμπορικό κέντρο μία νέα γυναίκα με μέτρια εγκεφαλική παράλυση. Το βάδισμά της είναι ασταθές και αδέξιο. Τα πόδια και τα χέρια της κάνουν μεγάλες ασύμμετρες κινήσεις, σπασμωδικές και απότομες. Δεν περπατάει «φυσιολογικά». Εν τούτοις, περνάει μπροστά από τα διάφορα καταστήματα, χαζεύει τις βιτρίνες, μπαίνει στο μαγαζί για κατοικίδια ζώα, διαλέγει μερικές κονσέρβες, πληρώνει, ξαναμπαίνει στον κεντρικό διάδρομο του εμπορικού κέντρου και συνεχίζει το περπάτημα με το δικό της «ασυνήθιστο» βήμα. Η συμπεριφορά της τραβάει την προσοχή των γύρω της. Άλλοι την κοιτάζουν κλεφτά και άλλοι με καρφωμένο βλέμμα. Μερικοί φοβούνται πως θα πέσει κι αναρωτιούνται τι θα κάνουν αν βρεθεί δίπλα τους. Πώς θα τη βοηθήσουν; Μήπως της κάνουν ζημιά; Δεν τους έχει ξανατύχει. Καλύτερα να απομακρυνθούν. Η γυναίκα αντιλαμβάνεται τις αντιδράσεις τους Σε μια στιγμή κοντοστέκεται, σα να θέλει να ρωτήσει κάτι. Δεν το τολμάει όμως. Ξέρει πως η ομιλία της δεν είναι κατανοητή κι ότι οι άλλοι θα χάσουν σύντομα την υπομονή τους προσπαθώντας να την καταλάβουν. Συγχρόνως, διαισθάνεται τους φόβους και την αμηχανία τους. Στρέφει το βλέμμα της αλλού και προχωράει. Έτσι, κάθε πλευρά αποφεύγει την άλλη από φόβο, ντροπή, αμηχανία και ανασφάλεια. Σ αυτή την περίπτωση, καθώς και σε όλες τις παρόμοιες περιπτώσεις, αυτό που χρειάζονται και οι δύο πλευρές, είναι οι ευκαιρίες για αλληλοκατανόηση και αλληλοαποδοχή. Αν είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε από κοντά τη νεαρή γυναίκα, να μάθουμε να κατανοούμε την ομιλία της και να συνηθίσουμε τις παράξενες κινήσεις της, θα μπορούσαμε να την εκτιμήσουμε για τις σκέψεις της, τη δοτικότητά της, το ποιητικό της ταλέντο, ακόμα και για τη θαυμάσια συλλογή γραμματοσήμων της. Καταρρίπτονται έτσι σιγά σιγά τα εμπόδια που μας χωρίζουν από το συγκεκριμένο πρόσωπο. Όμως, την επόμενη φορά, σε μια παρόμοια περίπτωση, τα εμπόδια θα μας φανούν λιγότερο απειλητικά, λιγότερο παράξενα και ισχυρά, ανεξάρτητα από τις διαφορές και τις ιδιαιτερότητες του ατόμου με ειδικές ανάγκες. Ας εξετάσουμε όμως βαθύτερα ορισμένα από τα εμπόδια αυτά και συγκεκριμένα το φόβο, την αμηχανία και τον οίκτο. 28

9 Φόβος: Ο φόβος χαρακτηρίζει συχνά τη στάση μας απέναντι στους συνανθρώπους μας με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες, με αποτέλεσμα να τους αποφεύγουμε. Αυτή είναι μια συνηθισμένη αντίδραση ενός υγιούς ατόμου που προσπαθεί να προστατέψει τον εαυτό του. Γιατί συμβαίνει αυτό; Ίσως επειδή φοβόμαστε μήπως βρεθούμε στη θέση τους. Ο φόβος όμως, μας εμποδίζει να δούμε το άτομο πρώτα ως άνθρωπο κι έπειτα ως άτομο με αναπηρία. Φόβο αισθάνονται και τα ίδια τα άτομα με αναπηρία, μόνο που ο φόβος τους διαφέρει από τον δικό μας. Φοβούνται για παράδειγμα να εμφανιστούν σε δημόσιους χώρους για να μην εισπράξουν τις αρνητικές αντιδράσεις των άλλων. Ορισμένοι μάλιστα έχουν μάθει να βλέπουν τον εαυτό τους όπως τους βλέπουν οι άλλοι, δηλαδή ανήμπορο και εξαρτημένο. Το αποτέλεσμα είναι να εγκαταλείπουν την προσπάθεια για μια ανεξάρτητη ζωή, διότι φοβούνται πως δε θα καταφέρουν τίποτα από μόνοι τους. Αμηχανία: Η αμηχανία χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά πολλών ανθρώπων που βρίσκονται για πρώτη φορά με άτομα που έχουν κάποια αναπηρία. Και βέβαια, ο συντομότερος τρόπος για να απαλλαγούμε από την αμηχανία μας είναι να απομακρυνθούμε από την κατάσταση που μας δημιουργεί δυσάρεστες σκέψεις και συναισθήματα. Να βγάλουμε δηλαδή από το οπτικό μας πεδίο και από το νου μας το άτομο με ειδικές ανάγκες. Μ αυτό όμως τον τρόπο, καταφέραμε για πάρα πολλά χρόνια να απομονώσουμε και να περιθωριοποιήσουμε ορισμένους από τους συνανθρώπους μας. Η αμηχανία αντιμετωπίζεται ανώδυνα κι αποτελεσματικά με τη σωστή πληροφόρηση και την επαφή μας με τα άτομα με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες. Ειδικότερα, η επαφή και επικοινωνία οδηγούν στην κατανόηση, στην αποδοχή και στη φιλία. Οίκτος: Πολλές φορές πιάνουμε τον εαυτό μας να λυπάται για την αναπηρία κάποιου ανθρώπου. Αυτή είναι μια φυσιολογική και ακίνδυνη αντίδραση όταν δε συμβαίνει συχνά. Όταν όμως ο οίκτος κυριαρχεί στα αισθήματα και στη στάση μας απέναντι στα άτομα με ειδικές ανάγκες, δε μας αφήνει κανένα περιθώριο να δούμε τις πραγματικές δυνατότητες και την αληθινή ζωή αυτών των ανθρώπων. 29

10 Επιπλέον, όταν κάποιος αισθάνεται πως οι άλλοι διαρκώς τον λυπούνται, μπορεί να νιώσει ντροπή για το σώμα του, την όλη εμφάνισή του ή τη συμπεριφορά του. Μην ξεχνάμε επίσης, ότι ο οίκτος οδηγεί στη φιλανθρωπία κι όχι στην εξίσωση των ευκαιριών και στην προστασία των δικαιωμάτων. 30 Είναι φανερό λοιπόν ότι η αρνητική στάση μιας κοινωνίας ή ενός μέρους αυτής απέναντι στο άτομο με αναπηρία, δυσχεραίνει σημαντικά την προσαρμογή του ατόμου στο συγκεκριμένο κοινωνικό πλαίσιο. Σε πολλές περιπτώσεις οδηγεί σε απόσυρση, σε αγχολυτικές καταστάσεις, σε επιθετικότητα και άλλα προβλήματα συμπεριφοράς, ακόμα και σε πλήρη απόρριψη ή μη αποδοχή του προβλήματος από τον ίδιο τον ανάπηρο. Πώς είναι δυνατόν να περιμένουμε από έναν άνθρωπο με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες να δεχτεί με κατανόηση το πρόβλημά του, όταν εμείς "οι άλλοι" τον απορρίπτουμε; Όταν εμείς "οι άλλοι" αρνούμαστε να τον καταλάβουμε και να τον δεχθούμε; Όταν εξακολουθούμε να τονίζουμε πως είμαστε διαφορετικοί απ αυτόν; Όταν τον απομονώνουμε σε μαντρογυρισμένα κέντρα ή σε ιδρύματα μακριά από την πόλη; Πολλοί από τους συνανθρώπους μου, μας βεβαιώνει ο Σωτήρης Στυλιανός (πρόσωπο με κινητική αναπηρία) δεν εννοούν να επικοινωνήσουν κατευθείαν με εμένα, αλλά προτιμούν να μιλούν σε μένα ή για μένα μέσω άλλων ανθρώπων. "Δηλαδή επικοινωνούν δύο άσχετοι για λογαριασμό ενός τρίτου, που παρευρίσκεται στην κουβέντα που γίνεται γι αυτόν" (Στυλιανός 1990, σ. 69). Σε πολλές περιπτώσεις, οι ανάπηροι νοιώθουν πως αντιμετωπίζονται ως τελείως ανίκανα όντα, πλήρως εξαρτώμενα από το συνοδό τους ή από τους άλλους. Ένα κωφός για παράδειγμα μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ανίκανος να παρακολουθήσει τα όσα συμβαίνουν γύρω του ή ένας κινητικά ανάπηρος ότι αδυνατεί να πάρει πρωτοβουλίες συμμετέχοντας σε συζητήσεις και κοινωνικές δραστηριότητες. Όπως μας πληροφορεί ο Στυλιανός, πολλοί άνθρωποι, δυσκολεύονται ή αδυνατούν να επικοινωνήσουν σωστά

11 με κάποιον που βρίσκεται σε αναπηρική πολυθρόνα. Όχι μόνο εφαρμόζουν ολοκληρωτικά "το τρίγωνο της επικοινωνίας" με το να μιλούν με εκείνον που τον συνοδεύει, αλλά θεωρούν τον ανάπηρο τελείως απρόσωπο. Αυτό ίσως συμβαίνει επειδή έχουμε τον ανάπηρο και τον φυσιολογικό σε απόσταση (Στυλιανός, 1990). Ρωτάει λοιπόν ο καλοντυμένος κύριος τον συνοδό του -κατά τα άλλα υγιή και ευφυέστατου- νέου που τον παρακολουθεί από το αναπηρικό του αμαξίδιο. "Θα πάρει τσάι ή καφέ ο νεαρός; Θέλει μήπως και ζάχαρη;" Είναι αλήθεια ότι πολλά άτομα δεν ξέρουν πώς να φερθούν στους ανάπηρους. Η αβεβαιότητα, η αστάθεια, η αδιακρισία και η αμηχανία που χαρακτηρίζει συχνά τη συμπεριφορά τους μπορεί να αποδοθεί στην έλλειψη εμπειρίας όσον αφορά στην επικοινωνία και στην επαφή με τους ανάπηρους, επειδή ακριβώς, η συμμετοχή των τελευταίων στη ζωή της κοινότητας εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Δεν είναι λοιπόν σπάνιες οι περιπτώσεις εκείνες που οι ανάπηροι υποχρεώνονται να δεχτούν τη συμπόνια ή την επιθετικότητα των άλλων όταν εμφανίζονται δημόσια στην κοινωνία. Έρευνες που βασίζονται σε συνεντεύξεις και αυτοβιογραφίες αναπήρων αποκαλύπτουν τέσσερις τρόπους με τους οποίους οι μη ανάπηροι παραβιάζουν τα δικαιώματα των αναπήρων: (Weinberg, 1982) α. Παρατεταμένο κοίταγμα β. Αδιάκριτες ερωτήσεις γ. Αυτόκλητη βοήθεια δ. Ταπείνωση σε δημόσιους χώρους Το επίμονο κοίταγμα ή το "καρφωμένο βλέμμα" υπήρξε η πιο συνηθισμένη ενοχλητική συμπεριφορά, ενώ οι αδιάκριτες ερωτήσεις δεν άφησαν ακάλυπτη καμία πλευρά της ιδιωτικής ζωής του αναπήρου. "Ποιος σε πλένει;" "Έχεις φιλενάδα;" "Μπορείς να κάνεις παιδιά;" "Σου άφησαν οι γονείς σου καμία περιουσία;" "Σκοπεύεις να παντρευτείς;" 31

12 "Είσαι τελείως τυφλός;" "Έχεις κι άλλη αναπηρία;" "Μήπως έφταιξαν οι γονείς σου;" Όπως καταλαβαίνουμε, τέτοιου είδους ερωτήσεις αποτελούν παραβίαση της θέλησης του ανάπηρου ατόμου για διάλογο, αλλά και σοβαρή παραβίαση της διαφύλαξης προσωπικών πληροφοριών και δεδομένων. Όσον αφορά στην αυτόκλητη βοήθεια, η διεθνής έρευνα και εμπειρία αποκαλύπτουν ότι πολλοί από τους μη αναπήρους σπεύδουν συχνά να δώσουν βοήθεια στον ανάπηρο χωρίς να τον ρωτήσουν προηγουμένως αν αυτό είναι εκείνο που επιθυμεί! 32 - Γιατί όμως ενοχλεί μια τέτοια συμπεριφορά; - Γιατί πολλές φορές δεν εκτιμούνται από τα άτομα με αναπηρία τέτοιου είδους καλοπροαίρετες κινήσεις και πρωτο-βουλίες των μη αναπήρων; Η έρευνα της Nancy Weinberg απαντάει εν μέρει στα παραπάνω ερωτήματα αναφέροντας περιπτώσεις ατόμων σε αναπηρικό αμαξίδιο που σπρώχτηκαν χωρίς να ρωτηθούν και ξαφνικά βρέθηκαν στη μέση του δρόμου! Ας ακούσουμε όμως τι λένε οι ίδιοι οι ανάπηροι σχετικά με αυτό. «Αν και τα κίνητρα μπορεί να είναι καλοπροαίρετα, οι υγιείς, ουσιαστικά παίρνουν αποφάσεις για λογαριασμό των αναπήρων, επιμένοντας ότι χρειάζονται βοήθεια ακόμα κι όταν τους λένε όχι. Είναι σίγουρα υποτιμητικό να αισθάνεσαι ότι σε θεωρούν αυτόν που ο καθένας μπορεί να τον κηδεμονεύει και ακόμα είναι προσβλητικό να σε θεωρούν ανίκανο να φροντίσεις τον εαυτό σου. Τα ανάπηρα άτομα δηλώνουν επίσημα προς όλους, ότι θέλουν να λειτουργούν αυτόνομα και να μην τους αντιμετωπίζουν σαν παιδιά που πάντα χρειάζονται κάποια βοήθεια» (Weinberg 1982, σ. 6). Η ταπείνωση σε δημόσιο χώρο περιλαμβάνει περιστατικά α- διάκριτων συζητήσεων σε εστιατόρια σχετικά με τον τρόπο που κινείται ή τρώει ο ανάπηρος του διπλανού τραπεζιού, δημόσιο χαστούκισμα σε νέα που της λείπουν τα χέρια και πόδια, προσευχές

13 και ξόρκια για "τον καθαρισμό του αναπήρου από τα μιάσματά του" κ.ά. Τέτοιου είδους συμπεριφορές αντανακλούν συχνά τις ανασφάλειες, τα αισθήματα ενοχής και τις φοβίες των μη αναπήρων. Οι προκαταλήψεις, υποστηρίζουν πολλοί ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι, είναι η προβολή των αρνητικών συναισθημάτων μας, του μίσους, της επιθετικότητας και των φόβων μας. Ο φόβος πως μπορεί να χάσουμε κάποτε κι εμείς τη σωματική μας ακεραιότητα, την κοινωνική θέση και αξία μας, την τωρινή αυτοεικόνα μας. Ένας φόβος που μεγαλώνει σε κάθε συνάντηση με τον ανάπηρο λες κι η αναπηρία είναι μια κατάσταση μεταδοτική! Κι απομακρύνει η μάνα το ροδομάγουλο παιδί της από τις ανατολικές κούνιες του ηλιόλουστου πάρκου, όπου παίζει ξεφωνίζοντας το νταουνάκι της καινούριας γειτόνισσας. - Κολλάει ο μογγολισμός;* - Κολλάει; Στην πραγματικότητα, η στάση της κοινωνίας απέναντι στην αναπηρία έχει πάρει στις ημέρες μας μια θετική κατεύθυνση παρ ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σε σημαντικό βαθμό αρνητικές αντιδράσεις και απόρριψη του αναπήρου από τους «υγιείς». Η σημερινή ορολογία της αναπηρίας -όπως θα έχουμε την ευκαιρία να τονίσουμε σε επόμενα κεφάλαια- αντανακλά τις σύγχρονες τάσεις αντιμετώπισης των αναπήρων κι εκφράζει την απόλυτη πίστη μας στις δυνατότητές τους και στο δικαίωμά τους να τους δοθούν οι κατάλληλες ευκαιρίες για ολοκλήρωση, αυτοπραγμάτωση και ανεξάρτητη ζωή * Με τον ατυχή όρο "μογγολισμός" ήταν μέχρι πρόσφατα γνωστό το σύνδρομο DOWN, η πιο συχνή και εμφανής χρωμοσωμική ανωμαλία που συνδέεται με τη νοητική υστέρηση.

14 Ο οδηγός των Θεμελιωδών Αρχών των Ηνωμένων Εθνών για την εξίσωση των ευκαιριών για τα άτομα με αναπηρία (1994, 2004) αποκαλύπτει την αλλαγή της στάσης της κοινωνίας απέναντι στην αναπηρία και ειδικότερα τη μετακίνηση από την ιατρική προσέγγιση του προβλήματος προς μια κοινωνικοοικονομική προσέγγιση που εμπλέκει όχι μόνο το ίδιο το άτομο, αλλά την οικογένειά του, την κοινότητα και την κοινωνία. Το ιατρικό και το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας Στο ιατρικό μοντέλο οι ειδικές ανάγκες γίνονται αντιληπτές ως το αποτέλεσμα της βλάβης, ενώ «το κοινωνικό μοντέλο βλέπει τις ειδικές ανάγκες ως το αποτέλεσμα των κοινωνικών, πολιτισμικών, οικονομικών και πολιτικών εμποδίων» (Κουτάντος 2005, σσ. 31, 32). Το ιατρικό δηλαδή μοντέλο επικεντρώνεται κυρίως στην αναπηρία του ατόμου κι αναγνωρίζει το άτομο σύμφωνα με την ιατρική του ετικέτα (π.χ. αυτιστικός). Από τη στιγμή όμως που αρχίζουμε να εκτιμάμε κάποιον με ιατρικά κριτήρια, παύουμε να βλέπουμε τις ατομικές του ανάγκες και την προσωπικότητά του. Έτσι, όταν προκύψουν δυσκολίες εξαιτίας της αναπηρίας του, θα πούμε ότι ο άνθρωπος αυτός χρειάζεται θεραπεία για να αντιμετωπίσει τα προβλήματά του και δε θα αναζητήσουμε την πραγματική αιτία του θέματος, που μπορεί να βρίσκεται μέσα στο περιβάλλον του κι όχι μέσα στον ίδιο. «Το ιατρικό [δηλαδή] μοντέλο βλέπει τον ανάπηρο σαν πρόσωπο που χρειάζεται διόρθωση για να βελτιωθεί» (Lindroos & Ovregard 2005, σ. 8), ενώ το κοινωνικό «εντοπίζει τα κύρια προβλήματα σε κοινωνικούς θεσμούς και συστήματα όπως είναι το σχολείο» (Κουτάντος 2005, σ. 40). Το κοινωνικό μοντέλο οικοδομήθηκε από ομάδες αναπήρων, που διεκδίκησαν σε διεθνές επίπεδο τα πολιτικά και κοινωνικά τους δικαιώματα υποστηρίζοντας ότι: - Οι ανάπηροι όλου του κόσμου έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν σε όλες τις δραστηριότητες της σύγχρονης κοινωνίας. Όταν αυτό όμως δε συμβαίνει, το «φταίξιμο» ανήκει στην κοινωνία και όχι στο άτομο με αναπηρία. Η κοινωνία είναι αυτή που πρέπει να αλλάξει για να προσαρμοστεί στις ιδιαίτερες ανάγκες των αναπήρων. 34

15 Ας πάρουμε για παράδειγμα ένα μαθητή που μετακινείται με αμαξίδιο λόγω της κινητικής αναπηρίας του. Αν το σχολείο στο οποίο πρόκειται να φοιτήσει είναι κτηριακά προσβάσιμο στο παιδί, (βλ. ενότητα ) (αν έχει για παράδειγμα ράμπες), αν ο εργονομικός σχεδιασμός των επίπλων είναι κατάλληλος για τις ειδικές ανάγκες του, (π.χ. ρυθμιζόμενα στο ύψος θρανία και χαμηλοί πάγκοι εργαστηρίου) κι αν υπάρχει η κατάλληλη υποστηρικτική τεχνολογία για άτομα με κινητική αναπηρία (υπολογιστής και άλλα ειδικά βοηθήματα), τότε ο συγκεκριμένος μαθητής θα μπορεί να συμμετέχει πλήρως στο σχολικό πρόγραμμα όπως και οι συμμαθητές του. Το κοινωνικό λοιπόν μοντέλο της αναπηρίας προτείνει την αλλαγή της ίδιας της κοινωνίας προκειμένου να συμπεριλάβει ισότιμα όλα τα μέλη της. Όπως πολύ σωστά το θέτει ο Βαρδακαστάνης και συν (2008) το ιατρικό μοντέλο χρησιμοποιεί τους όρους ανικανότητα και αδυναμία, ενθαρρύνοντας έτσι τη δημιουργία ή/και τη συντήρηση προκαταλήψεων, στίγματος και αποκλεισμού των αναπήρων. Αντίθετα, το κοινωνικό μοντέλο δίνει έμφαση στους όρους ικανότητα, εύλογη προσαρμογή, δικαιώματα και διαφορά. Υποστηρίζει ότι «οι δυσκολίες προκαλούνται από τη μη ρεαλιστική απαίτηση της κοινωνίας να είναι όλοι φυσιολογι-κοί πράγμα με το οποίο σχετίζεται η έλλειψη εύλογης προσαρμογής για αυτούς, που δεν μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτή την απαίτηση. Το αποτέλεσμα είναι τα άτομα αυτά να περιέρχονται σε μειονεκτική θέση» (σ. 47). Αναγνωρίζοντας λοιπόν την επίδραση του περιβάλλοντος στη ζωή του ανθρώπου, παιδιού ή ενήλικα, η Ειδική Αγωγή ως επιστημονικός κλάδος απομακρύνθηκε από το ιατρικό μοντέλο της αναπηρίας σύμφωνα με το οποίο το πρόβλημα υπάρχει μέσα στο ίδιο το άτομο ως ασθένεια ή σωματική ανικανότητα. Υιοθέτησε έτσι το οικολογικό μοντέλο που ερμηνεύει και αξιολογεί τις ιδιαιτερότητες ενός ατόμου στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασής του με ποικίλους περιβαλλοντικούς παράγοντες. Με βάση τα αποτελέσματα μιας τέτοιας ερμηνείας και αξιολόγησης, το οικολογικό μοντέλο επιχειρεί όχι μόνο να βελτιώσει τη συμπεριφορά και την ικανότητα μάθησης του παιδιού, αλλά να τροποποιήσει, να αλλάξει 35

16 και να βελτιώσει το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει και κινείται το παιδί (οικογένεια, γειτονιά, σχολείο, ευρύτερη κοινότητα). Όπως καταλαβαίνουμε, βασικός στόχος της κοινωνικής - οικολογικής προσέγγισης είναι η παροχή, αλλά και η διασφάλιση ίσων ευκαιριών σε όλα τα ανάπηρα άτομα, με την άρση κάθε εμποδίου που δυσχεραίνει τη λειτουργικότητά τους, την πλήρη συμμετοχή τους στην κοινότητα και την αυτόνομη διαβίωση. Οι πρότυποι κανόνες για την εξίσωση των ευκαιριών για τα άτομα με αναπηρίες που υιοθετήθηκαν από τον ΟΗΕ το 1993 προτείνουν ενέργειες προς τα κράτη-μέλη ώστε να διευκολυνθεί η ζωή των αναπήρων και να προαχθεί η ισοτιμία τους στην κοινωνία. Μια αναφορά σε ορισμένους από αυτούς (βλ. παρακάτω πίνακα) αρκεί για να εκτιμήσει ο αναγνώστης αν και κατά πόσο υστερεί η ελληνική πολιτεία στους τομείς της αποκατάστασης, της προσβασιμότητας και της παιδείας για τα άτομα με αναπηρία. 36 Κανόνας 3: Αποκατάσταση Τα κράτη-μέλη πρέπει να φροντίζουν ώστε τα άτομα με αναπηρία να έχουν υπηρεσίες αποκατάστασης στο μέρος που ζουν. Τα άτομα με αναπηρία, οι οικογένειές τους και οι οργανώσεις τους πρέπει να έχουν γνώμη για τις υπηρεσίες που τους προσφέρονται. Κανόνας 5: Προσβασιμότητα Τα άτομα με αναπηρία πρέπει να ζουν ανεξάρτητα και να μετακινούνται χωρίς φραγμούς. Πρέπει να εξασφαλίζεται η πρόσβασή τους στην πληροφόρηση και την επικοινωνία με τρόπο που τους ταιριάζει. Κανόνας 6: Παιδεία Τα άτομα με αναπηρία πρέπει να έχουν πρόσβαση σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Οι μαθητές με αναπηρίες πρέπει να φοιτούν σε γενικά σχολεία. Το ειδικό σχολείο θα υποστηρίξει το μαθητή με αναπηρία ώστε να μπορεί να φοιτήσει σε γενικό σχολείο αργότερα.

17 37 Κανόνας 19: Εκπαίδευση του προσωπικού Τα κράτη-μέλη πρέπει να εκπαιδεύουν το προσωπικό που δίνει υποστήριξη και υπηρεσίες στα άτομα με αναπηρία. Όταν το προσωπικό εκπαιδεύεται θα πρέπει να μαθαίνει ότι είναι σημαντικό τα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν ως ίσοι στην κοινωνία. Τα κράτη-μέλη πρέπει να συνεργάζονται με τις οργανώσεις των αναπήρων όταν σχεδιάζουν την εκπαίδευση του προσωπικού, ενώ τα ίδια τα άτομα με αναπηρία θα πρέπει να μπορούν να είναι εκπαιδευτές ή να δίνουν συμβουλές σχετικά με την εκπαίδευση. Η αναπηρία λοιπόν, αναγνωρίζεται σήμερα ως φυσικό μέρος της ανθρώπινης ύπαρξης και αξιολογείται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) μέσω πιστοποιημένων μοντέλων που εκτιμούν τη λειτουργικότητα και το εγγενές δυναμικό του ατόμου για συμμετοχή στην κοινωνία κι όχι το είδος ή την αιτία της αναπηρίας του. Οι όροι "ανώμαλος", "απροσάρμοστος", "ηλίθιος" και άλλοι παρόμοιοι έχουν αντικατασταθεί με όρους όπως "ανάπηρος" και "άτομο με ειδικές ανάγκες". Δυστυχώς, οι έννοιες "ανάπηρος", "μειονεκτικός» και «ανίκανος» είναι ταυτόσημοι για ορισμένους συνανθρώπους μας, ενώ όπως είδαμε δεν είναι καθόλου απαραίτητο να συνυπάρχουν. Αναπηρία έχει το άτομο εκείνο που βιώνει παθητικά την απόρριψη της κοινωνίας, αποδέχεται την εικόνα του ανίκανου που έχουν σχηματίσει οι άλλοι για το άτομό του και θέτει τον εαυτό του στο κοινωνικό περιθώριο ή μένει δια βίου εξαρτώμενο από την οικογένεια ή το οποιοδήποτε σύστημα κοινωνικών υπηρεσιών. Με αυτή την έννοια, ένας άνθρωπος με ένα οποιοδήποτε πρόβλημα που περιορίζει τις ευκαιρίες του για κοινωνική ένταξη και δημιουργεί προκαταλήψεις στους άλλους, άγχος και απαισιοδοξία στον ίδιο, μπορεί να θεωρηθεί ως άτομο με αναπηρία.

18 Έτσι, το να είσαι γυναίκα, μαύρος, φτωχός ή ομοφυλόφιλος σε συγκεκριμένους τόπους αυτής της γης ή το να ανήκεις σε μια θρησκευτική ή εθνική μειονότητα μπορεί να θεωρηθεί αναπηρία! 1.5. Η κοινωνική θέση του ατόμου με αναπηρία Πώς είναι δυνατόν να βελτιωθεί η θέση των ατόμων με αναπηρία και ειδικές ανάγκες στην κοινωνία; Το ιατρικό πρότυπο δίνει έμφαση σε μεθόδους διάγνωσης και θεραπείας, ενώ η κοινωνιολογική άποψη τονίζει την αναγκαιότητα του καθορισμού των βασικών κοινωνικών παραμέτρων. Οι δύο αυτές κατευθύνσεις διαφέρουν όχι μόνο στις μεθόδους έρευνας, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ορίζουν ένα ανθρώπινο πρόβλημα. Για να βοηθήσει για παράδειγμα η κλινική προσέγγιση έναν άνεργο ανάπηρο, θα αξιολογήσει τις δυσκολίες και τις ανεπάρκειές του, τη συναισθηματική του κατάσταση και την ικανότητά του να ενταχθεί στην αγορά εργασίας ως παραγωγικό μέλος. Eπιπλέον, η κλινική προσέγγιση τοποθετεί τα αίτια της εργασίας στο ίδιο το μεμονωμένο άτομο, ενώ η κοινωνιολογική άποψη δίνει έμφαση στο συνολικό περιβάλλον, εξετάζοντας τα προβλήματα του αναπήρου μέσα από τις οικονομικές πολιτικές, τη βιομηχανική ανάπτυξη και τις επιχειρησιακές φάσεις εξέλιξης, τις ρυθμίσεις της κοινωνικής πρόνοιας, την αντιμετώπιση του κοινού, κλπ. Η διεθνής έρευνα και η συσσωρευμένη εμπειρία αποκαλύπτουν ότι οι στάσεις των άλλων απέναντι στα άτομα με αναπηρία, καθώς και η μεταξύ τους σχέση καθορίζεται κυρίως από τη δυσκολία που έχουν οι ανάπηροι να ενταχτούν στον ανοικτό χώρο εργασίας. Να αξιοποιηθούν δηλαδή οικονομικά και να μη συντηρούνται από αυτούς που εργάζονται. Η δυσκολία τους αυτή οφείλεται συχνά στην έλλειψη επαγγελματικής εκπαίδευσης ή - πιο σωστά- στις ευκαιρίες για επαγγελματική κατάρτιση και εκπαίδευση που τους στέρησε κι εξακολουθεί να τους στερεί η πολιτεία. Η μειονεκτική κοινωνική θέση των αναπήρων όσον αφορά στις υλικές συνθήκες ύπαρξής τους, επηρεάζει κατά τον Σκεύο 38

19 Παπαϊωάννου (1984) και "καθορίζει αρνητικά τόσο την πολιτική, όσο και την ιδεολογικοπολιτιστική και πνευματικοψυχολογική δύναμή τους. Τούτο σημαίνει ότι σαν κοινωνική ομάδα που ζει κάτω από απόλυτη σχεδόν εξάρτηση (οικονομική, φυσική, κοινωνικοπολιτική, πολιτιστική και συναισθηματική) δεν έχει τη δυνατότητα ούτε τη δύναμη για πιέσεις και διεκδικήσεις, αλλά αρκείται στην παθητική στάση και επαφίεται στη φιλανθρωπία των "κανονικών" η οποία βέβαια είναι μέσο ψυχικού εφησυχασμού και εξαγνισμού για τους τελευταίους και συγκαλυμμένη μορφή εξάρτησης που βοηθά στην εδραίωση και αναπαραγωγή της εξάρτησης για τα άτομα με ειδικές ανάγκες" (σ.21). Οι ανάπηροι λοιπόν έχουν συχνά οριστεί και θεωρηθεί σαν μη προνομιούχα ομάδα ή σαν μειονότητα. Έχουν θα μπορούσαμε να πούμε κοινά στοιχεία με άλλες μειονότητες, όπως είναι για παράδειγμα οι μαύροι. Κατά τη διάρκεια καταπιεστικών περιόδων δέχτηκαν και αυτοί σε μεγάλο βαθμό την απόρριψη "των άλλων", πράγμα που τους εμπόδισε να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους και ν αγωνιστούν γι αυτά. Οι στερεότυπες απόψεις της κοινωνίας για τις μειωμένες πνευματικές και σωματικές ικανότητες των αναπήρων τους περιόρισε για μεγάλα διαστήματα στα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Διαβρώθηκε έτσι ο αυτοσεβασμός τους, χάθηκε η αυτοπεποίθηση κι έπαψαν να αμφισβητούν, να διαμαρτύρονται και να απαιτούν. Οι ανάπηροι εκείνοι που κατόρθωσαν να "ορθώσουν κεφάλι", να υπερασπιστούν και να παλέψουν για τα δικαιώματά τους είχαν μεγάλη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και ικανότητες περισσότερες από των μη αναπήρων. Η ιστορία όμως αποδεικνύει πως ήταν λίγοι "οι εκλεκτοί", που πέτυχαν και διακρίθηκαν στον κόσμο των "υγιών". Ορισμένοι από αυτούς, "που τους επετράπη να πετύχουν στον κόσμο της πλειοψηφίας, αναγκάστηκαν να παίξουν το παιγνίδι της τόσο καλά, ή μάλλον ακόμα καλύτερα από τα μέλη της πλειοψηφίας, πράγμα που σημαίνει, ότι υπάκουσαν, τουλάχιστον στις προφορικές και επίσημες εκδηλώσεις τους, στο στερεότυπο ρόλο που προβλέπεται για τα άτομα με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες. Κατακλύστηκαν έτσι από κολακευτικά σχόλια για να πιστέψουν, ότι το "ασυνήθιστο" κατόρθωμά τους ήταν το αποτέ- 39

20 λεσμα ειδικών, σπάνιων, εξειδικευμένων γνώσεων, ικανοτήτων και συνθηκών που δε θα μπορούσαν να γενικευτούν και να ισχύσουν για τις υπόλοιπες περιπτώσεις των αναπήρων. Με αυτό τον τρόπο οι λίγοι ανάπηροι που πέτυχαν, απομονώθηκαν, αποξενώθηκαν ψυχολογικά και ποτέ δεν έγιναν εκπρόσωποι της πλειοψηφίας των αναπήρων (Safilios Rothschild 1976, σσ ). Κατά την Mary Croxen (1982), κάτω από τόσο δύσκολες συνθήκες, είναι δυνατόν ορισμένα άτομα με αναπηρία να αλλοτριω-θούν και να υποταχτούν στις επιταγές και οδηγίες των εμπειρο-γνωμόνων, "λόγω του συναισθήματος της αδυναμίας και ματαιότητας που τους διακατέχει." (σ. 74). Η κατάσταση όμως άλλαξε σημαντικά τις τελευταίες δυο δεκαετίες. Η Mary Croxen στη μελέτη της "Αναπηρία και Απασχόληση" (1982), απαριθμεί πορείες διαμαρτυρίας, απεργίες πείνας, την ανάπτυξη μιας Γαλλικής κίνησης διαμαρτυρίας των αναπήρων στην αρχή της δεκαετίας του '70, πορείες στο Capitol Hill στην Ουάσιγκτον, τη δημιουργία του Βρετανικού Συνδικάτου των Σωματικά Αναπήρων κατά των διακρίσεων, τη δημιουργία της Διεθνούς των Αναπήρων, καθώς και άλλα δείγματα κοινωνικής κίνησης σύμφωνα με τα οποία οι ανάπηροι "αυτοορίστηκαν ως άτομα με ειδικές ανάγκες στην κοινή μάχη για μεγαλύτερη συμμετοχή στα θέματα που τους αφορούν" (σ. 74) (βλ. επίσης κεφάλαιο 3). Άρχισαν έτσι να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στον επαναπροσδιορισμό της αναπηρίας, στη χάραξη πολιτικών και κοινωνικών παροχών στους ανάπηρους, στην εξάλειψη των διακρίσεων από την απασχόληση, από τις ευκαιρίες, την εκπαίδευση, την προαγωγή και την ίδια τη ζωή. Επιπλέον, η ελίτ των ατόμων με αναπηρία και ειδικές ανάγκες άρχισε να ταυτίζεται με τη μάζα των αναπήρων και να εκφράζει τη δυσαρέσκειά της (σ. 75). Αυτά όλα είναι σημαντικά βήματα μιας κοινωνικής κίνησης και αλλαγής όσον αφορά στη θέση των ατόμων με αναπηρία στη σημερινή καταναλωτική, βιομηχανική κοινωνία. Το βασικό αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι οι εμπειρογνώμονες και οι κρατικοί υπάλληλοι αρχίζουν να ακούν και να σκέφτονται (Croxen, Βαρδακαστάνης, Κουρουμπλής, 1991). Εν τούτοις, η 40

21 καθημερινή μας εμπειρία αποδεικνύει ότι η σχέση αναπήρων και μη αναπήρων εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται σαν σχέση εξάρτησης, κυρίαρχων και κυριαρχούμενων. Πολλοί βεβαιώνουν πως τούτο μπορεί "να διορθωθεί" με μια πλατιά ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού πάνω σε σύγχρονα θέματα και προβλήματα των αναπήρων. Συμφωνούμε με το Σκεύο Παπαϊωάννου (1984) που υποστηρίζει ότι η βελτίωση της κοινωνικής κατάστασης των ατόμων με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί μέσα από την πληροφόρηση μόνο της κοινής γνώμης. Η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του κοινού θα έχει αποτελέσματα μόνο "αν συνοδεύεται με παράλληλες ριζικές αλλαγές στο χώρο της παραγωγής της εκπαίδευσης και αλλού. Η ευαισθητοποίηση θα πρέπει να έχει ένα σκοπό: να επιδιώκει αναπροσαρμογές στους χώρους της παραγωγής και αναπαραγωγής παίρνοντας υπόψη τις ειδικές ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και να επιδιώξει να αλλάξει την κοινωνική συνείδηση των ίδιων των αναπήρων, αλλά και των μελών της κοινωνίας" (σ. 24). 41

22 42 Θέματα για συζήτηση και προβληματισμό (ατομική ή ομαδική εργασία) Εντοπίστε και συζητήστε τις διαφορές μεταξύ των όρων «αναπηρία» και «ανικανότητα» υποστηρίζοντας τις θέσεις σας με παραδείγματα (π.χ. σε ποιες καταστάσεις εκδηλώνεται η αναπηρία και σε ποιες η ανικανότητα). * Συζητήστε τους τρόπους με τους οποίους η κοινωνία μπορεί να «κατασκευάσει μια αναπηρία». ** Τι είδους συμβουλευτική εργασία και παρέμβαση θα μπορούσε να μειώσει τα προβλήματα που δημιουργεί η παραβίαση των δικαιωμάτων των αναπήρων; (Σημειώνεται ότι για να είναι αποτελεσματικές οι παρεμβάσεις θα πρέπει να στοχεύουν στα άτομα με αναπηρία, αλλά και στα άτομα χωρίς αναπηρία). *** Σκεφτείτε τρεις λόγους για τους οποίους η αναπηρία μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά τον κάθε άνθρωπο. **** Εξηγήστε και αναλύστε το παρακάτω ερευνητικό συμπέρασμα: «Η αποδοχή της αναπηρίας από τον ανάπηρο δεν εξαρτάται από το βαθμό και το είδος της αναπηρίας του, αλλά από το πώς αντιλαμβάνεται ο ίδιος το πρόβλημά του».

23 43 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ

24 44 2. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΩΞΕΙΣ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΕΚΤΑΣΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΤΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ 2.1. Δικαιώματα και ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση και στη ζωή για όλα τα παιδιά Σε οποιαδήποτε κοινωνία, η εκπαίδευση αντανακλά την πολιτική της φιλοσοφία. Σε μια δημοκρατία, όπου το κράτος υφίσταται για την ευημερία του πολίτη, το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να οργανώνεται έτσι, ώστε να επιτυγχάνει αυτό το σκοπό. Την ευημερία δηλαδή των πολιτών. Το ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν ίσα δικαιώματα, έχει γίνει παγκόσμια αποδεκτό. Τούτο προϋποθέτει πως όλοι έχουν ίσες ευκαιρίες για μόρφωση. Κάθε παιδί λοιπόν, έχει το δικαίωμα να του παρέχεται βοήθεια για εκπαίδευση μέχρι τα όρια των ικανοτήτων του, είτε αυτές είναι μικρές είτε είναι μεγάλες. Η δημοκρατική φιλοσοφία συνεπάγεται την αντίληψη ότι σε όλα τα παιδιά πρέπει να δίνεται η ευκαιρία για μάθηση, είτε είναι παιδιά χωρίς εκπαιδευτικά και κοινωνικά προβλήματα, είτε έχουν νοητική υστέρηση, αισθητηριακές αναπηρίες, σοβαρά προβλήματα συμπεριφοράς, πολλαπλές αναπηρίες, ιδιαίτερες ικανότητες ή ταλέντα. Πάντοτε υπήρχαν άτομα με σοβαρές δυσκολίες όλων των μορφών. Κι όσο υπάρχουν αρρώστιες, ατυχήματα, φορείς εκφυλισμένων γονιδίων και γενικότερα παθολογικοί παράγοντες περιβαλλοντικής και κληρονομικής φύσης, θα εξακολουθούν να υπάρχουν ανάμεσά μας άτομα με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές, συναισθηματικές και κοινωνικές ανάγκες. Ο ορισμός της αναπηρίας, αλλά και της αντιμετώπισης των παιδιών με αναπηρία ή ειδικές ανάγκες ήταν ανέκαθεν συνάρτηση των επιστημονικών αντιλήψεων και του κοινωνικού κλίματος κάθε εποχής. Έτσι, όπως θα δούμε αναλυτικότερα στο επόμενο κεφάλαιο, το ανάπηρο άτομο θεωρήθηκε κατά καιρούς ως άρρωστο, επικίνδυνο, κατώτερο ον ή κοινωνικό βάρος και γνώρισε τον οίκτο, τη φιλανθρωπία, την απόρριψη, την κοινωνική απομόνωση, την εγκατάλειψη ή την εκμετάλλευση.

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία

4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία 1 4/6/2014 Α.μ.E.A και εργασία «Αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώνει στα βουνά, θα περάσεις μια ζωή πιστεύοντας πως το ψάρι είναι ηλίθιο» έλεγε Αϊνστάιν και μ έκανε να σκεφτώ, πόσοι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Προσόντα με υψηλή αξία για τους εργοδότες σε σχέση με την αναπηρία

Προσόντα με υψηλή αξία για τους εργοδότες σε σχέση με την αναπηρία Προσόντα με υψηλή αξία για τους εργοδότες σε σχέση με την αναπηρία Απρίλιος 2013 Χαρακτηριστικά που ζητούν οι εργοδότες αναπηρία Πως θα όριζες τη λέξη προσόν ή τη λέξη δεξιότητα ; Και τι εννοούν οι εργοδότες

Διαβάστε περισσότερα

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ανθρώπων με αναπηρίες

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ανθρώπων με αναπηρίες Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ανθρώπων με αναπηρίες Του Θωμά Κατσιώνη ΜΑ Διευθυντή του Ιδρύματος «Θεοτόκος» Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των ανθρώπων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΟΥΝΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ Τερψιχόρη Γκιόκα Μέλος ΠΟΔ Αττικής Η «Συμβουλευτική Ψυχολογία» είναι ο εφαρμοσμένος κλάδος της Ψυχολογίας, ο οποίος διευκολύνει την δια βίου προσωπική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΑΠΑΤΣΑΡΗ ε.

ΤΣΑΠΑΤΣΑΡΗ ε. Ο σακχαρώδης διαβήτης μπορεί να εμφανιστεί στον καθένα ανεξάρτητα από την ηλικία, το χρώμα ή το φύλο. Είναι μια χρόνια νόσος που όταν δεν είναι σωστά ρυθμισμένη μπορεί να δημιουργήσει απειλητικές για τη

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 1 Τα Δικαιώματα Των Παιδιών Μαθητές : Νίκος Τσουκανάς Σπύρος Κούφαλης Αναστάσης Παπαχρήστος Σπύρος Φραγκούλης Τάσος Χούσος Εκπαιδευτικοί Δρεπανόπουλος Νίκος, Γυμναστής

Διαβάστε περισσότερα

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί;

Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Ποιο άτομο θεωρείται παιδί; Παιδιά θεωρούνται όλα τα αγόρια και τα κορίτσια από 0 έως 18 ετών. Ποια είναι τα δικαιώματα του παιδιού; Σύμφωνα με την Σύμβαση για τα Δικαιώματα των παιδιών Απαγόρευση διακρίσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα ίσης αναγνώρισης από το νόμο «Η άποψη, η επιθυμία και η προτίμησή μου μετρούν» 5/12/2015

Δικαίωμα ίσης αναγνώρισης από το νόμο «Η άποψη, η επιθυμία και η προτίμησή μου μετρούν» 5/12/2015 Δικαίωμα ίσης αναγνώρισης από το νόμο «Η άποψη, η επιθυμία και η προτίμησή μου μετρούν» 5/12/2015 Μαρίνα Παγιάτσου, Λειτουργός ΕΠΝΚΑ Το θέμα είναι: «Τα ζητήματα που εντοπίζονται στην κυπριακή καθημερινότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά δικαιώματα μπορούμε να τα χωρίσουμε σε 4 ομάδες:

Τα βασικά δικαιώματα μπορούμε να τα χωρίσουμε σε 4 ομάδες: Ας δούμε μια τυπική μέρα στη ζωή ενός παιδιού... Ξυπνά το πρωί, τρώει το πρόγευμα του, πάει σχολείο (αν και ίσως με κάποια παράπονα..!), έρχεται πίσω στο σπίτι, απολαμβάνει το μεσημεριανό του, κάνει την

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας θεωρούνται κοινωνικό πρόβλημα

Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας θεωρούνται κοινωνικό πρόβλημα Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ Σύμφωνα με τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών που διεξάγονται σε σχολεία της χώρας θεωρούνται κοινωνικό πρόβλημα Η ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ Ο ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ Ορίζουν μια κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Έργο: «Εκπόνηση μελετών» Δράση 3: Διακρίσεις και εμπόδια για τα άτομα με αναπηρία στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταλυκειακή εκπαίδευση

Έργο: «Εκπόνηση μελετών» Δράση 3: Διακρίσεις και εμπόδια για τα άτομα με αναπηρία στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταλυκειακή εκπαίδευση Έργο: «Εκπόνηση μελετών» Δράση 3: Διακρίσεις και εμπόδια για τα άτομα με αναπηρία στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και μεταλυκειακή εκπαίδευση Παραδοτέο 3Γ: Τελική Μελέτη ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 Ατζέντα ομάδων εστιασμένης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΔΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΔΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΔΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Με το άνοιγμα των σχολείων κορυφώνεται η αγωνία των γονιών για την οδική ασφάλεια των παιδιών τους. Ενόψει της νέας σχολικής χρονιάς, η Ελληνική Λέσχη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!»

ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ:«ΠΩ,ΠΩ, ΠΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΣΕΣ!!!!» Υπεύθυνες Προγράμματος: Κιοσκερίδου Αικατερίνη Σχολική Νοσηλεύτρια. Παπαγερίδου Φωτεινή Κοινωνική Λειτουργός ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ: Διαφυλικές

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα.

Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Η χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών είναι από τα σημαντικότερα κοινωνικά προβλήματα. Το ΚΕΣΑΝ - Κέντρο Πρόληψη Ηρακλείου, σε συνεργασία με τον ΟΚΑΝΑ, λειτουργεί με σκοπό την πρόληψη της χρήσης ψυχοδραστικών

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Κατανόηση Όρος κατάλληλος; Άτομο με ειδικές ανάγκες Άτομο με αναπηρία Παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

σκοπός Κατανόηση Όρος κατάλληλος; Άτομο με ειδικές ανάγκες Άτομο με αναπηρία Παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Φεβρουάριος 2012 σκοπός Κατανόηση της φύσης και της έννοιας της αναπηρίας της έκτασης και κατηγοριοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ:

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-2014 Α ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ: ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΙΜΑ ΥΛΙΚΑ ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΑΜΕΑ Μέλη της ομάδας: ΕΛΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ICF. Σοβαρή Αναπηρία: ορισμός μέσω του ICF Θέμα 1

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ICF. Σοβαρή Αναπηρία: ορισμός μέσω του ICF Θέμα 1 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ICF Σοβαρή Αναπηρία: ορισμός μέσω του ICF Θέμα 1 Τα τελευταία χρόνια, η αντίληψη για τα άτομα με αναπηρία έχει αλλάξει και αυτό έχει οδηγήσει στην ανάγκη αναγνώρισης των ίσων δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Το φυλλάδιο αναφέρεται σε προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζεις στο χώρο του σχολείου και προτείνει λύσεις που μπορούν να σε βοηθήσουν...

Το φυλλάδιο αναφέρεται σε προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζεις στο χώρο του σχολείου και προτείνει λύσεις που μπορούν να σε βοηθήσουν... Σχολείο Το φυλλάδιο αναφέρεται σε προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζεις στο χώρο του σχολείου και προτείνει λύσεις που μπορούν να σε βοηθήσουν... ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Πληροφορίες για το φυλλάδιο Το σχολείο αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ

ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ (STATE OF THE ART) ΤΟΥ ENTELIS ΕΚΔΟΣΗ EΥΚΟΛΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Εισαγωγή Η έρευνα στην Ευρώπη δείχνει ότι οι άνθρωποι με αναπηρίες όλων των ηλικιών έχουν προσωπική εμπειρία με την τεχνολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους

Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους Διεθνής συμφωνία για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία Κείμενο για όλους Σελίδα 1 από 72 Αυτό το κείμενο είναι όλη η συμφωνία. Η συμφωνία είναι νόμος της Ελλάδας από τις 11 Απριλίου 2012. Μπορείς να

Διαβάστε περισσότερα

Πώς θα κάνω το παιδί μου να αγαπήσει το σχολείο;

Πώς θα κάνω το παιδί μου να αγαπήσει το σχολείο; Ημερομηνία 28/09/2015 Μέσο Συντάκτης Link clickatlife.gr Χριστίνα Χρυσανθοπούλου http://www.clickatlife.gr/euzoia/story/63076/pos-tha-kano-to-paidi-mou-naagapisei-to-sxoleio ΕΥΖΩΙΑ Πώς θα κάνω το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

Το δικαίωμα του παιδιού με αναπηρία στην πρόσβαση στην πληροφορία και Εκπαιδευτική Πολιτική

Το δικαίωμα του παιδιού με αναπηρία στην πρόσβαση στην πληροφορία και Εκπαιδευτική Πολιτική Το δικαίωμα του παιδιού με αναπηρία στην πρόσβαση στην πληροφορία και Εκπαιδευτική Πολιτική Αγγελική Τοτόλου Διευθύντρια Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Κεφαλληνίας 2 «Από την πορεία προς το φως, να μην αφήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές

Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε. επαγγελματικές επιλογές Αλληλεπίδραση μαθητού/γονέα/σχολείου σε θέματα που σχετίζονται με εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές Δρ. Κατερίνα Αργυροπούλου Οικογένεια & επιλογή σταδιοδρομίας {1} Αναπαραγωγή του σχεδίου οικογενειακής

Διαβάστε περισσότερα

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ

Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ. ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΌΤΗΤΑ Κελεπούρης Ζήσης Γενικός ιατρός Επιμελητής Β ΚΥΚ Ένα από τα δύσκολα καθήκοντα του γιατρού είναι και η αναγγελία δυσάρεστων ειδήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 3 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΟΤΑΝ Η ΤΕΧΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Σχολική βία Εκδηλώσεις βίας στη σχολική κοινότητα, εκφρασμένες με διάφορες μορφές,

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΙ & ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΙΙ «ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΣΧΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΟΜΕΝΟΥ»

ΜΕΘΟΔΟΙ & ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΙΙ «ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΣΧΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΟΜΕΝΟΥ» ΜΕΘΟΔΟΙ & ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΣΗΣ ΙΙ «ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΣΧΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗ ΘΕΡΑΠΕΥΟΜΕΝΟΥ» Δρ. ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΙΩΤΣΙΔΗ (PhD, MSc, MA) Κλινικός & Συμβουλευτικός Ψυχολόγος 1 ΔΟΜΗ ΔΙΑΛΕΞΗΣ Ορισμοί, οφέλη,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ EQUAL ΕΡΓΟ: ΠΡΟΚΛΗΣΗ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ EQUAL ΕΡΓΟ: ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ EQUAL ΕΡΓΟ: ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΥΠΟΕΡΓΟ 1: «ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΠΟΥ ΒΙΩΝΟΥΝ ΑΠΛΕΣ Ή ΠΟΛΛΑΠΛΕΣ ΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τους τροµάζει η µοναξιά. Πώς θα κάνουν καινούρια αρχή µετά από τόσα χρόνια συµβίωσης; Τι θα αντιµετωπίσουν;

Τους τροµάζει η µοναξιά. Πώς θα κάνουν καινούρια αρχή µετά από τόσα χρόνια συµβίωσης; Τι θα αντιµετωπίσουν; Διαζύγιο Σύµφωνα µε στατιστικά στοιχεία, στις αναπτυγµένες χώρες υπολογίζεται ότι ένας στους δύο γάµους καταλήγει σε διαζύγιο. Το διαζύγιο είναι µια ψυχικά τραυματική εμπειρία για αυτούς που χωρίζουν.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΗΝ ΠΩΛΗΣΗ Καταρχάς, βασική προϋπόθεση για το κλείσιμο μιας συνάντησης είναι να έχουμε εξακριβώσει και πιστοποιήσει ότι μιλάμε με τον υπεύθυνο που λαμβάνει μια απόφαση συνεργασίας ή επηρεάζει

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου.

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου. ΑΥΤΙΣΜΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η Διάχυτη Διαταραχή της Ανάπτυξης σύμφωνα με το ICD-10 το σύστημα της Διεθνούς Ταξινόμησης των Νόσων είναι μια διαταραχή που περιλαμβάνει δυσκολίες στην ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικά Προγράμματα Εξοικείωσης με την Αναπηρία

Εκπαιδευτικά Προγράμματα Εξοικείωσης με την Αναπηρία Εκπαιδευτικά Προγράμματα Εξοικείωσης με την Αναπηρία ΑΔΙΑΦΟΡΊΑ Ή ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΣΥΝΕΊΔΗΣΗ; Η ΕΠΙΛΟΓΉ ΕΊΝΑΙ ΔΙΚΉ ΣΟΥ! 10% του πληθυσμού είναι άνθρωποι με αναπηρία κι όμως σπάνια τους συναντάμε. Γιατί; Ένα από

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις;

Πώς γράφεις αυτές τις φράσεις; Πρόλογος Όταν ήμουν μικρός, ούτε που γνώριζα πως ήμουν παιδί με ειδικές ανάγκες. Πώς το ανακάλυψα; Από τους άλλους ανθρώπους που μου έλεγαν ότι ήμουν διαφορετικός, και ότι αυτό ήταν πρόβλημα. Δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

H Ναταλί Σαμπά στο babyspace.gr

H Ναταλί Σαμπά στο babyspace.gr H Ναταλί Σαμπά στο babyspace.gr Συνέντευξη της Ναταλί Σαμπά στη Βάλια Κουρκουμέλη. (Από το babyspace.gr. Ημερομηνία online έκδοσης: 22/07/2010) Η παιγνιοθεραπεία για τη Ναταλί Σαμπά ήταν η ευκαιρία να

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική Αγωγή αναπόσπαστο τµήµα ολόκληρης της Εκπαίδευσης. µάθηση Απορρίπτοντας στερεότυπες αντιλήψεις και κατηγοριοποιήσεις

Ειδική Αγωγή αναπόσπαστο τµήµα ολόκληρης της Εκπαίδευσης. µάθηση Απορρίπτοντας στερεότυπες αντιλήψεις και κατηγοριοποιήσεις Σύγχρονες αντιλήψεις στο χώρο της παιδαγωγικής Επιστήµης θεωρούν την Ειδική Αγωγή αναπόσπαστο τµήµα ολόκληρης της Εκπαίδευσης Σε µια κοινωνία ίσων ευκαιριών όλοι έχουν δικαίωµα στην εκπαίδευση και τη µάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες.

Για να μπορέσουν να κατανοήσουν πλήρως τη νέα κατάσταση και να αποδεχτούν πως είναι οριστική, θα χρειαστεί να περάσουν αρκετοί μήνες. Όταν οι γονείς χωρίζουν-οι συνέπειες ενός διαζυγίου στα παιδιά. Ο χωρισμός των δύο γονέων, θεωρείται ένα από τα πιο στρεσσογόνα συμβάντα για όλα τα μέλη που αποτελούν μια οικογένεια. Τα παιδιά βιώνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ: Παιδιά με σύνδρομο ΝΤΑΟΥΝ (4ο μέρος)

ΕΡΕΥΝΑ: Παιδιά με σύνδρομο ΝΤΑΟΥΝ (4ο μέρος) ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ "Ι.Κ. ΒΕΛΛΙΔΗΣ" ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 20 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1995 Η πρώτη Ελληνική Εφημερίδα στο Internet Ρεπορτάζ ΕΡΕΥΝΑ: Παιδιά με σύνδρομο ΝΤΑΟΥΝ (4ο μέρος) Η αδυναμία τόσο του

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Εργασία των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΠΠΑ ΜΕΡΑΜΠΙ ΤΣΑΝΑΒΑ Ελευσίνα, Μάιος 2012 ΟΡΙΣΜΟΣ Κοινωνικός ρατσισμός ή κοινωνικός αποκλεισμός είναι ο υποτιμητικός

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 5ο μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΤΡΕΣ Διεθνές Εθνικό Οργανισμού Πανεπιστημίου Διαπροσωπικό Ατομικό ΜΕΡΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΑΓΧΟΣ: Ένας "μη

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας 6 Μαρτίου 2013 Τελευταίο Θρανίο Καθηγητές Εν Δράσει Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία ΟΜΟΦΟΒΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Φτάνει να μισήσει ένας άνθρωπος έναν άλλον άνθρωπο, για ν' απλωθεί,σιγά-σιγά,το μίσος σ' ολάκερη την ανθρωπότητα. Ζαν Πωλ Σάρτρ Τα τελευταία χρόνια γινόμαστε μάρτυρες πολλών

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Το κόστος της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά

Το κόστος της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά Το κόστος της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά Στη συμβουλευτική γονέων έρχομαι συχνά αντιμέτωπη με την ακόλουθη απορία των γονιών: «Είναι τόσο τραγικό να δίνω στο παιδί μου μια ξυλιά στον ποπό όταν κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΦΟΙΤΗΤΩΝ 1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΝΩ ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΤΑΣΗ ΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ - ΤΟΜΕΑΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ 1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΝΑ ΒΕΛΤΙΩΝΩ ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Ον/μο.. B Λυκείου 25/11/2012 A.ΚΕΙΜΕΝΟ : Τα τελευταία τριάντα χρόνια, και κυρίως μετά το 1981, που είχε ανακηρυχθεί Διεθνές Έτος των Μειονεκτικών Ατόμων, η ενσωμάτωση των

Διαβάστε περισσότερα