ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΘΛΗΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΘΛΗΣΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΗΣ ΑΘΛΗΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΙΜΟΚΑΘΑΡΣΗΣ Διπλωματική εργασία της φοιτήτριας του 4 ου έτους: ΣΤΑΝΙΤΣΙΔΟΥ ΣΤΕΡΓΙΑΝΗ ΑΕΜ: Επιβλέπουσα: ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΑΜΕΛΕΤΖΗ, Επίκουρη Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2016

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ..3 ABSTRACT..4 1) Εισαγωγή Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελευταίου σταδίου Αιμοκάθαρση.8 4. Τρόποι αντιμετώπισης της νόσου Σκοπός της εργασίας 10 2) Άσκηση και Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια Χαρακτηριστικά της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας που σχετίζονται με την άσκηση Οφέλη της άσκησης Μορφές της άσκησης Αερόβια άσκηση Ασκήσεις με αντιστάσεις Μικτή άσκηση Σύγκριση άσκησης στο σπίτι με την άσκηση κατά την αιμοκάθαρση 23 3) Οφέλη της άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης Οφέλη στο καρδιαγγειακό σύστημα Οφέλη στη λειτουργικότητα Οφέλη στην ποιότητα ζωής 33 4) Χαρακτηριστικά της άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης ) Συμπεράσματα ) Βιβλιογραφία..39 7) Εικόνες και πίνακες 50 2

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια αποτελεί μία νόσο που μειώνει αισθητά τη λειτουργική ικανότητα των ασθενών και οδηγεί σε υποκινητικότητα, η οποία σε συνδυασμό με τα άμεσα προβλήματα της ίδιας της νόσου υποβιβάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής τους. Όσο μειώνεται η νεφρική λειτουργία και ο ασθενής φτάνει στο τελικό στάδιο τόσο αυξάνεται το μέγεθος των προβλημάτων που έχει να αντιμετωπίσει. Η υποκατάσταση της νεφρικής λειτουργίας στο τελικό στάδιο, γίνεται συνήθως με την αιμοκάθαρση, η οποία όμως είναι μία χρονοβόρα διαδικασία που προκαλεί πολλές παρενέργειες, ενώ η κόπωση και η αδυναμία παραγωγής έργου αυξάνονται. Η άσκηση μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο και αποτελεσματικό σύμμαχο στη μάχη για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στη χρόνια νεφρική νόσο. Με τη συστηματική και σωστά δομημένη άσκηση, μπορούν να προκύψουν πολλά και σημαντικά οφέλη στο καρδιαγγειακό και μυοσκελετικό σύστημα, στη λειτουργικότητα, στην ψυχολογία και γενικότερα στην ποιότητα ζωής του πληθυσμού αυτού. Τα παραπάνω οφέλη μπορούν να εμφανιστούν όταν η άσκηση γίνεται υπό την καθοδήγηση και επίβλεψη εξειδικευμένου προσωπικού, το οποίο γνωρίζει τις ιδιαιτερότητες και τα προβλήματα του κάθε ασθενούς και εφαρμόζει εξατομικευμένα προγράμματα. Η άσκηση μπορεί να πραγματοποιηθεί στο σπίτι, σε κάποιο εξειδικευμένο κέντρο ή σε νοσοκομειακή μονάδα κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης. Ο τελευταίος τρόπος αποτελεί και τον πιο ενδιαφέροντα, καθώς εκτός από τα οφέλη που προαναφέρθηκαν, είναι περισσότερο βολικός για τους ασθενείς, οι οποίοι περνάνε δημιουργικά το χρόνο τους στην αιμοκάθαρση και ταυτόχρονα αποκομίζουν πολλά οφέλη που δεν μπορεί κάποια άλλη θεραπεία από μόνη της να τους προσφέρει. Επιπροσθέτως, εμφανίζονται τα μικρότερα ποσοστά εγκατάλειψης των προγραμμάτων. Τα προγράμματα αυτά μπορεί να είναι αερόβιας μορφής, όπου συναντάται κυρίως το στατικό ποδήλατο και το κυκλοεργόμετρο, ή ασκήσεις προοδευτικά αυξανόμενης έντασης με αντιστάσεις, όπου χρησιμοποιούνται κυρίως ελαστικοί ιμάντες. Καλύτερη μορφή άσκησης αποτελεί ο συνδυασμός αυτών των δύο. Η διάρκεια των προγραμμάτων πρέπει να είναι τουλάχιστον 30 λεπτά μέτριας έντασης και συχνότητας 3 φορές την εβδομάδα, για να εμφανιστούν τα προσδοκώμενα οφέλη. Οι χαρακτήρες της άσκησης επιλέγονται ξεχωριστά για το κάθε ασθενή από τον ειδικό της άσκησης σε συνεργασία με τον νεφρολόγο. Τέλος, σημαντικό σημείο αποτελεί η προώθηση των κατευθυντήριων γραμμών, καθώς και η συνταγογράφηση της άσκησης από τους γιατρούς, ώστε να αποτελέσει η άσκηση αναπόσπαστο κομμάτι της θεραπείας της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας. Λέξεις κλειδιά: Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, Αιμοκάθαρση, Άσκηση 3

4 ABSTRACT Chronic kidney disease is a condition that constantly causes a reduction in functional capacity of the patients, making them to adopt a sedentary lifestyle, which in combination with the problems that stem from the disease itself, significantly degrades their quality of life. As kidney function is worsening and the patient reaches the end-stage renal disease, the greater the magnitude of the problems that need to be faced is. Renal replacement therapy is usually done through hemodialysis, which is a time consuming process that has many side effects, while fatigue and weakness are being increased. Exercise can be a useful and effective ally against chronic kidney disease. With regular and properly structured exercise programs, many important benefits can arise in cardiovascular and musculoskeletal system, functionality, psychology and general quality of life of this population, even in the hemodialysis treatment itself. These benefits may arise when exercise training is done under the guidance and supervision of qualified staff who is aware of their health condition and comorbidities, they may have, so that exercise programs are being individualized. Exercise can be delivered at home, in a specialized fitness center or a hospital unit during hemodialysis. The latter mode is the most interesting, since, apart from the benefits mentioned above, it s more convenient for the patients, who creatively spend their time during hemodialysis and also can obtain lots of benefits that no other therapy on her own could offer to them. Additionally, it developed the lowest drop-out rates and that's the reason why it is the most effective way for continuing and efficient exercise programs. These programs can be either aerobic exercise training, mostly performed with a stationary bicycle or a cycle ergometer, or progressive resistance training (PRT), in which elastic bands are mainly used. A combination of these two appears to be the best mode of exercise. The duration of the programs should be at least 30 minutes of moderate intensity exercise, three times a week, in order the expected adaptations to appear. Intensity, frequency and duration should be individualized for each patient by the exercise expert in collaboration with their nephrologist. Finally, an important issue is the guidelines and the prescription of exercise by doctors to be promoted in order to become an integral part of the treatment of chronic kidney disease. Key words: Chronic kidney disease, Hemodialysis, Exercise 4

5 1. Εισαγωγή 1.1 Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, γνωστή και ως χρόνια νεφρική νόσος, ορίζεται ως η νεφρική βλάβη για διάστημα μεγαλύτερο από τρεις μήνες, η οποία καθορίζεται από δομικές και λειτουργικές διαταραχές των νεφρών, οι οποίες εκδηλώνονται με παθολογοανατομικές αλλοιώσεις ή διαταραχές στον εργαστηριακό (αίμα, ούρα) ή απεικονιστικό έλεγχο (Ελληνική Νεφρολογική Εταιρία, 2010). Αποτελεί μία προοδευτική μη αναστρέψιμη και βαθμιαία μείωση της νεφρικής λειτουργίας, με την πάροδο λίγων μηνών ή χρόνων, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Ξεκινάει ήπια και μπορεί να φτάσει μέχρι τελικού σταδίου ανεπάρκεια, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει από 2 έως 10 χρόνια. Στο τελικό στάδιο της νόσου ο ασθενής χρειάζεται άμεση υποστήριξη της νεφρικής λειτουργίας, με αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση (National Kidney Foundation, 2002). Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια στα αρχικά στάδια δεν παρουσιάζει συμπτώματα παρά μόνο αυξημένη αρτηριακή πίεση (KDIGO, 2009). Έτσι, κάποιο άτομο μπορεί να νοσεί χωρίς όμως να το γνωρίζει. Άλλα συμπτώματα που φανερώνουν χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η αυξημένη ποσότητα κρεατινίνης στο αίμα, καθώς οι νεφροί δεν μπορούν να την αποβάλουν και η απώλεια πρωτεϊνών στα ούρα. Κανονικά οι νεφροί απομακρύνουν τις άχρηστες ουσίες από το αίμα με εξαίρεση την πρωτεΐνη. Σε περίπτωση βλάβης των νεφρών δεν μπορούν να κάνουν αυτόν τον διαχωρισμό και παρατηρείται απώλεια μιας πρωτεΐνης, της αλβουμίνης, στα ούρα. Όταν η απώλεια αυτή αυξηθεί σημαντικά λέμε ότι έχουμε πρωτεϊνουρία (National Kidney Foundation, 2002). Ακόμη συμπτώματα αποτελούν τα οιδήματα κυρίως στα πόδια και τους αστραγάλους, που δημιουργούνται λόγω της κατακράτησης υγρών αλλά και νατρίου τα οποία δεν μπορούν να αποβληθούν από τους νεφρούς (Hruska et al., 2008). Οι πιο κοινές αιτίες της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας, οι οποίες έχει βρεθεί ότι προκαλούν περίπου το 75% των περιπτώσεων, είναι ο ζακχαρώδης διαβήτης και η αρτηριακή υπέρταση καθώς και φλεγμονές των νεφρών όπως η σπειραματονεφρίτιδα (United States Renal Data System, 2014). Παλαιότερα, η εμφάνισης της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ταξινομούταν με βάση την αιτία στο ανατομικό τμήμα του νεφρού που έχει προσβληθεί. Έτσι διαχωριζόταν σε ανεπάρκεια που οφειλόταν σε αγγειακές ασθένειες, όπου αιτία αποτελεί η στένωση των μικρών και μεγάλων νεφρικών αρτηριών όπως συμβαίνει στην ισχαιμική νεφροπάθεια και στο αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο, σε πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς παθήσεις του σπειράματος όπως η διαβητική νεφροπάθεια και η νεφροπάθεια 5

6 που προκαλείται από την ασθένεια του λύκου, σε εκ γενετής νεφροπάθειες όπως η πολυκυστική νόσος, σε παθήσεις των διαμέσων σωληναρίων όπως η νεφρίτιδα από λήψη ναρκωτικών και φαρμάκων, σε αποφρακτικές νεφροπάθειες όπως η νεφρολιθίαση, σε νεφροπάθειες που προκλήθηκαν από παράσιτα του εντέρου και σε ιδιοπαθείς νεφροπάθειες άνευ αιτιολογίας (Rahman & Smith, 1998). Η διάγνωση της χρόνιας νεφρικής νόσου μπορεί να γίνει με άμεσο και έμμεσο τρόπο. Σημαντικό σημείο θεωρείται η διάκριση της από την οξεία νεφρική ανεπάρκεια που αποτελεί μία παροδική και αναστρέψιμη αιφνίδια μείωση της νεφρικής λειτουργίας, συγκεκριμένης αιτιολογίας, για μικρό χρονικό διάστημα. Άμεση διάγνωση μπορεί να πραγματοποιηθεί με κάποια απεικονιστική μέθοδο είτε με την ιστοπαθολογική εξέταση της βιοψίας του νεφρού. Η απεικονιστική διάγνωση γίνεται με τη χρήση υπερήχων, με αξονική και μαγνητική τομογραφία και με τη τομογραφική απεικόνιση με ισότοπα, όπου ανιχνεύονται τυχόν δομικές ανωμαλίες συμπεριλαμβανομένων της πολυκυστικής νόσου, της κυστεοουρητηρικής παλινδρόμησης, της πυελονεφρίτιδας και της νεφραγγειακής νόσου. Η ιστοπαθολογική εξέταση της νεφρικής βιοψίας είναι η πιο σημαντική μέθοδος στο καθορισμό μιας υποκείμενης πάθησης του σπειράματος όπως στην IgA νεφροπάθεια ή στην εστιακή σπειραματοσκλήρυνση (National Health Service UK, 2008). Αποδείξεις για την ύπαρξη κάποιας νεφρικής βλάβης συλλέγονται και έμμεσα κατά τον εργαστηριακό έλεγχο από την ανάλυση ούρων και αίματος. Κάποια φλεγμονή του σπειράματος ή μη φυσιολογική λειτουργία των νεφρών μπορεί να οδηγήσει στην απώλεια ερυθρών αιμοσφαιρίων και πρωτεΐνης στα ούρα, το οποίο με τη σειρά του ανιχνεύεται ως αιματουρία ή πρωτεϊνουρία (Scottish Intercollegiate Guidelines Network, 2008). Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Νεφρού της Αμερικής (NKF, 2015), κύριος δείκτης εκτίμησης για τη λειτουργία των νεφρών είναι ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης (GFR). Ο δείκτης GFR μετράει πόσα χιλιοστόμετρα (ml) ανά λεπτό (min) υγρών αποβλήτων στο αίμα φιλτράρονται από τα νεφρά. Σε έναν υγιή άνθρωπο τα δύο νεφρά θα πρέπει να μπορούν να φιλτράρουν περισσότερα από 90 ml/min. Η νεφρική ανεπάρκεια ορίζεται όταν η τιμή του GFR είναι κάτω από 60 ml/min/1,73 m² για πάνω από τρεις μήνες και βάση αυτού του δείκτη κατατάσσονται οι ασθενείς στα διάφορα στάδια της νόσου (National Kidney Foundation, 2002). Η κατάταξη αυτή γίνεται με βάση την εξέλιξη της νόσου και αποτελείται από πέντε στάδια (Πίνακας 1). Όσο μεγαλύτερο είναι το στάδιο τόσο μεγαλύτερος και ο βαθμός της ανεπάρκειας, συγκεκριμένα, στο 1 ο στάδιο (G1) υπάρχει μικρή μείωση της λειτουργίας των νεφρών ενώ στο 5 ο στάδιο (G5), γνωστό και ως ανεπάρκεια τελικού 6

7 σταδίου, ο ασθενής χρειάζεται άμεσα υποστήριξη της νεφρικής λειτουργίας, με κάποια από τις μεθόδους (National Health Service UK, 2008). Πίνακας 1: Τα στάδια της νεφρικής ανεπάρκειας (The Renal Association, 2013). Στάδιο Δείκτης GFR Περιγραφή κατάστασης 1 90 ή παραπάνω Νεφρική βλάβη με φυσιολογική νεφρική λειτουργία Νεφρική βλάβη με ήπια απώλεια της νεφρικής λειτουργίας 3α Ήπια έως μέτρια απώλεια της νεφρικής λειτουργίας 3β Μέτρια έως σοβαρή απώλεια της νεφρικής λειτουργίας Σοβαρή απώλεια της νεφρικής λειτουργίας 5 <15 Νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου 1.2 Χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου Η νεφρική νόσος είναι μία προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού. Ξεκινάει ήπια και μπορεί να φτάσει μέχρι τελικού σταδίου νεφρική ανεπάρκεια (National Kidney Foundation, 2002). Η νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου αποτελεί το τελευταίο στάδιο της νόσου, κατά το οποίο η λειτουργία των νεφρών είναι πάρα πολύ μικρή έως μηδαμινή, σε τέτοιο βαθμό που ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να ανταπεξέλθει στις ανάγκες του και να διατηρηθεί ζωντανός, βασιζόμενος σε αυτή. Ως αποτέλεσμα, είναι απαραίτητη η υποστήριξη της λειτουργίας των νεφρών με αιμοκάθαρση, περιτοναϊκή κάθαρση ή μεταμόσχευση νεφρού (American Kidney Fund, 2016). Η νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου ορίζεται είτε από το επίπεδο του δείκτη GFR, ο οποίος είναι μικρότερος από 15 ml/min/1,73m 2, και τις περισσότερες φορές συνοδεύεται από σημεία και συμπτώματα ουραιμίας, ή από την ανάγκη έναρξης θεραπείας υποκατάστασης για την αντιμετώπιση επιπλοκών, που οφείλονται σε αυτή τη μείωση του GFR, αντίθετα αυξάνεται ο κίνδυνος νοσηρότητας και θνητότητας (Ελληνική Νεφρολογική Εταιρία, 2010). Στο τελικό στάδιο της ανεπάρκειας, εάν δεν αντιμετωπιστεί με κάποια από τις μεθόδους θεραπείας, ο ασθενής οδηγείται στο θάνατο. Οι θεραπείες αυτές πάντα ενέχουν κινδύνους. Η αποτελεσματικότητα της κάθε θεραπείας διαφέρει στο κάθε ασθενή (U.S. National Library of Medicine, 2016). 7

8 1.3 Αιμοκάθαρση Μετά τη διάγνωση της νεφρικής νόσου και την κατάταξη του ασθενούς σε ένα από τα στάδια, του παρέχεται η κατάλληλη θεραπεία ανάλογα με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται. Σε όλα τα στάδια, όπως και στο τελευταίο, η θεραπεία περιλαμβάνει έλεγχο της πίεσης, των ούρων, του βάρους και της διατροφής καθώς και συνεχή παρακολούθηση από καρδιολόγο, επειδή στα άτομα αυτά υπάρχει πολύ αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακού νοσήματος. Η θεραπεία συμπληρώνεται από φαρμακευτική αγωγή (The Renal Association, 2013). Η πιο συχνή θεραπεία της ανεπάρκειας τελικού σταδίου αποτελεί η αιμοκάθαρση (Εικ. 1). Με τον όρο αιμοκάθαρση αναφέρεται η υποκατάστασης της νεφρική λειτουργίας, μέσω μιας διαδικασίας φιλτραρίσματος κατά την οποία οι άχρηστες ουσίες που παράγονται καθημερινά στα νεφρά του ασθενούς, αποβάλλονται διαμέσου ενός φίλτρου ενώ παράλληλα περνούν προς αυτόν οι χρήσιμες ουσίες. Η αιμοκάθαρση δεν αποτελεί ίαση της νόσου αλλά βοηθάει τον νεφροπαθή να αισθανθεί καλύτερα και παρατείνει το χρόνο ζωής. Ο ασθενής βρίσκεται συνήθως ξαπλωμένος και συνδεδεμένος με το μηχάνημα αιμοκάθαρσης, με βελόνα ενωμένη με σωληνάκια σε κάποιο σημείο του σώματός του και συχνότερα στην αρτηρία του καρπού. Στο σημείο αυτό έχει πραγματοποιηθεί με χειρουργείο μία μόνιμη αγγειακή προσπέλαση, για να περνάει το αίμα στο μηχάνημα, η αρτηριοφλεβική αναστόμωση (fistula). Σε κάποιες περιπτώσεις όπου υπάρχει πρόβλημα στα άκρα, τοποθετείται καθετήρας στο μηρό, στο λαιμό ή στο στήθος (American Kidney Fund, 2016). Η αιμοκάθαρση μπορεί να πραγματοποιηθεί σε κάποια νοσοκομειακή δομή ή στην οικία του ασθενούς, με τη βοήθεια και υπό την επίβλεψη εξειδικευμένου προσωπικού και τη χρήση φορητού μηχανήματος και εξοπλισμού. Σε άλλες χώρες του εξωτερικού είναι αρκετά διαδεδομένη και η αιμοκάθαρση κατά τη διάρκεια της νύχτας, η οποία διαρκεί περισσότερο. Ωστόσο στην Ελλάδα γίνεται συνήθως την ημέρα και σε κάποια δημόσια ή ιδιωτική κλινική. Σύμφωνα με την Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία (Ε.Ν.Ε., 2010), η αιμοκάθαρση πρέπει να γίνεται 3 φορές την εβδομάδα με συνολική διάρκεια τουλάχιστον 12 ώρες/ εβδομάδα. Η κάθε θεραπεία διαρκεί συνήθως 4-4,5 ώρες. Η συχνότητα και ο χρόνος της θα πρέπει να εξετάζεται για τους ασθενείς με αιμοδυναμική και καρδιαγγειακή αστάθεια ενώ θα πρέπει να αυξάνεται σε ασθενείς που παραμένουν υπερτασικοί παρά την μέγιστη απομάκρυνση των υγρών από τον οργανισμό τους αλλά και στους ασθενείς με ανεπαρκή έλεγχο του φωσφόρου ή με κακή θρέψη. 8

9 Εικ. 1.: Η διαδικασία της αιμοκάθαρσης (Mrabet, 2008) 1.4 Τρόποι αντιμετώπισης της νόσου Η παρουσία της νεφρικής ανεπάρκειας προσδίδει σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου στους ήδη υπάρχοντες παράγοντες κινδύνου όπως η υψηλή συγκέντρωση των λιπιδίων στο αίμα, και γι αυτό είναι απαραίτητη η επιθετική αντιμετώπιση της υπερλιπιδαιμίας (Chauhan & Vaid, 2009). Εκτός από τον έλεγχο άλλων παραγόντων κινδύνου, ο στόχος της θεραπείας είναι να επιβραδύνει ή να σταματήσει την εξέλιξη της χρόνιας νεφρικής νόσου στο τελικό στάδιο. Ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης και η ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα καθώς και η θεραπεία της αρχικής νόσου, όποτε είναι εφικτό, αποτελούν τις βασικές αρχές του προγράμματος διαχείρισης της νεφρικής ανεπάρκειας. Γενικά χρησιμοποιούνται αναστολείς του ενζύμου μετατροπής της αγγειοτενσίνης (ACEIs) ή ανταγωνιστές των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης (ARBs), οι οποίοι έχει βρεθεί ότι επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου. Έχει επίσης βρεθεί 9

10 ότι μειώνει τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων, όπως έμφραγμα του μυοκαρδίου, εγκεφαλικό επεισόδιο, καρδιακή ανεπάρκεια και θάνατο από καρδιαγγειακή νόσο στο πληθυσμό αυτό. Αν και η χρήση των αναστολέων αντιπροσωπεύει το τρέχον πρότυπο αντιμετώπισης της νόσου, οι ασθενείς συνεχίζουν να χάνουν σταδιακά τη λειτουργία των νεφρών, παρά τη φαρμακευτική αγωγή (Xie et al., 2015). Η αντικατάσταση της ερυθροποιητίνης και της καλσιτριόλης, δύο ορμόνες που επεξεργάζονται από τους νεφρούς, είναι συχνά απαραίτητη σε άτομα προχωρημένου σταδίου. Ακόμη έχουν γίνει συστάσεις για παρεντερική θεραπεία σιδήρου πριν από τη θεραπεία με ερυθροποιητίνη (UK National Institute for Health and Care Excellence, 2011). Το επίπεδο στόχος της αιμοσφαιρίνης είναι 9 12 g/dl (Locatelli et al., 2010). Επιπροσθέτως, χρησιμοποιούνται δεσμευτές φωσφόρου για τον έλεγχο των επιπέδων των φωσφορικών αλάτων στον ορό, τα οποία συνήθως είναι αυξημένα σε προχωρημένη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια (Vecchio et al., 2010). Εκτός από τη φαρμακευτική αγωγή, οι ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια χρειάζεται να εφαρμόζουν ορισμένες διαιτητικές οδηγίες. Στο τελικό στάδιο η θεραπεία γίνεται συνήθως με την υποκατάσταση της νεφρικής λειτουργίας με αιμοκάθαρση ή με μεταμόσχευση. Το σημαντικότερο κομμάτι για την βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών είναι η λειτουργικότητα και η ικανότητα παραγωγής έργου, ώστε να μπορούν να ανταπεξέλθουν στην καθημερινότητά τους. Αυτό συνιστά απαραίτητη τη συμμετοχή σε προγράμματα άσκησης και φυσικοθεραπείας, με σκοπό την ισχυροποίηση του μυοσκελετικού και του καρδιαγγειακού και την αύξηση της λειτουργικότητας αλλά και όλων των άλλων οφελών που προσφέρουν (Kidney Health Australia, 2012). 1.5 Σκοπός της εργασίας Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη και ανάδειξη της σημασίας της άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης. Μέσα από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας θα αναδειχθούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, καθώς και τα οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν από τη συμμετοχή τους στα σωστά οργανωμένα και δομημένα προγράμματα άσκησης. 2. Άσκηση και χρόνια νεφρική ανεπάρκεια Ουσιαστικό ρόλο της άσκησης αποτελεί η προάσπιση της υγείας. Παράλληλα αποτελεί ουσιώδη τρόπο ψυχαγωγίας και γι αυτό είναι δικαίωμα όλων, τόσο των υγιών, όσο και 10

11 εκείνων που πάσχουν από διάφορες παθήσεις. Με την προγραμματισμένη συστηματική γύμναση βελτιώνεται η ικανότητα παραγωγής έργου, δημιουργείται αίσθημα ευεξίας και αποτρέπεται ή επιβραδύνεται η εξέλιξη ορισμένων συστηματικών παθήσεων. Η άσκηση αποτελεί ακόμα, βασικό στοιχείο των προγραμμάτων αποκατάστασης, που αποσκοπούν στη θεραπευτική αντιμετώπιση ορισμένων χρόνιων παθήσεων όπως των καρδιαγγειακών, των αναπνευστικών, του διαβήτη, της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας κ.ά. (Δεληγιάννης, 1997). 2.1 Χαρακτηριστικά της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας που σχετίζονται με την άσκηση Η χρόνια νεφρική νόσος είναι άμεσα συνδεδεμένη με υψηλό βαθμό λειτουργικής ανεπάρκειας, ανεξάρτητα από το φύλο, την ηλικία, τα συνοδά νοσήματα και τις παθήσεις του καρδιαγγειακού. Σύμφωνα με τους Painter & Roshanravan (2013) τα χαμηλά επίπεδα φυσικής δραστηριότητας και η κακή φυσική κατάσταση σχετίζονται με την αύξηση της θνησιμότητας και τα κακά κλινικά αποτελέσματα στους νεφροπαθείς, ανεξάρτητα από τη θεραπεία που ακολουθούν. Η σύνδεση αυτή δεν αφορά μόνο τους ασθενείς τελικού σταδίου (G5) και αυτούς που έχουν μέτρια προς σοβαρή ανεπάρκεια (G4) αλλά και άτομα με μικρότερη (G3), πράγμα που δείχνει ότι παράλληλα με την μείωση της νεφρικής λειτουργίας μειώνεται και η φυσική ικανότητα (Leikis et al., 2006). Πολλές αιτίες μπορούν να συμβάλλουν στην εμφάνιση της μειωμένης λειτουργικότητας όπως η ελάττωση της πρόσληψης πρωτεϊνών, η υποκινητικότητα, η μείωση της μυϊκής δύναμης, η αναιμία και οι διάφορες μεταβολικές διαταραχές που οδηγούν στη μείωση της αντοχής στην άσκηση, της ανεξαρτησίας και της ικανότητας του ασθενούς να εκτελεί απλές καθημερινές δραστηριότητες. Σε πρόσφατη έρευνα των Kurella Tamura (2009) και της ομάδας τους, βρέθηκε ότι ιδιαίτερα στους ασθενείς υπό αιμοκάθαρση η μείωση της λειτουργικότητας είναι τόσο μεγάλη που μόνο στο 13% των συμμετεχόντων διατηρήθηκε σταθερή, μετά από ένα χρόνο θεραπείας (Kurella Tamura et al., 2009). Σε προχωρημένο στάδιο, η ανεπάρκεια συνδέεται με απώλεια και σπατάλη πρωτεϊνών, που κυρίως επηρεάζει τους σκελετικούς μύες, τόσο ως αποτέλεσμα μειωμένης σύνθεσης (Adey et al., 2000) όσο και ως αύξησης της διάσπασης των πρωτεϊνών (Graham et al., 1997; Raj et al., 2008). Παράγοντες που συμβάλουν στο αρνητικό ισοζύγιο των πρωτεϊνών μπορεί να είναι η μειωμένη πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, οι καταβολικές επιδράσεις των θεραπειών της νεφρικής υποκατάστασης, μεταβολικές διαταραχές όπως η χρόνια φλεγμονή και η αντίσταση στην ινσουλίνη, ορμονικές ανωμαλίες, ταυτόχρονες νοσηρές καταστάσεις όπως συχνές νοσηλείες και κατάθλιψη, και άλλοι πολλοί (Workeneh & Mitch, 2010). Όσο η νεφρική λειτουργία επιδεινώνεται και κατευθυνόμενοι προς την θεραπεία της αιμοκάθαρσης, 11

12 υπάρχει μία σταδιακή αύξηση του ρυθμού ελάττωσης της μυϊκής μάζας, ενώ παρατηρείται δυσλειτουργία του μεταβολισμού των πρωτεϊνών στους ασθενείς που βρίσκονται υπό αιμοκάθαρση, γεγονός που σημαίνει ότι, τόσο η νεφρική ανεπάρκεια από μόνη της, όσο και η αιμοκάθαρση συμβάλουν σε αυτή την καταβολική κατάσταση (Raj et al., 2007). Ειδικότερα η αιμοκάθαρση έχει βρεθεί ότι προωθεί την αποδόμηση των πρωτεϊνών των μυών και ολόκληρου του οργανισμού (Ikizler et al., 2002). Η μεταβολική οξέωση, που εμφανίζεται σε όλους σχεδόν τους ασθενείς προχωρημένου σταδίου, συνεισφέρει και αυτή στην αυξημένη αποδόμηση των πρωτεϊνών, με την ενεργοποίηση του μονοπατιού ουβικουϊτίνηςπρωτεασώματος, που πιθανώς ξεκινάει αλλοιώνοντας τη μεταφορά και τη χρησιμοποίηση των αμινοξέων (Rajan & Mitch, 2008). Παρόλο που η μυϊκή ατροφία, η οποία προκύπτει από απώλεια των πρωτεϊνών, είναι ο βασικός παράγοντας της μείωσης της δύναμης και της ικανότητας παραγωγής δύναμης (μυοπάθεια), είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η εξασθενημένη ενεργοποίηση των κινητικών νευρώνων από το κεντρικό νευρικό σύστημα συμβάλλει επίσης στο πρόβλημα (Johansen et al., 2003). Οι ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση έχουν επίσης μια εγγενή δυσλειτουργία στο μιτοχονδριακό μεταβολισμό της ενέργειας στους σκελετικούς μύες τους, το οποίο σημαίνει ότι, μετά την άσκηση, έχουν χαμηλότερα ποσοστά ενδομυϊκής φωσφοκρεατίνης (PCr) και PΗ σε σχέση με τα υγιή άτομα. Αυτό σημαίνει ότι ο βαθμός παραγωγής ΑΤΡ και PCr, μετά την άσκηση, είναι μειωμένος, με αποτέλεσμα την πιο αργή λειτουργική αποκατάσταση μετά από μια μυϊκή σύσπαση (Kemp et al., 2004). Σε παλαιότερες μετρήσεις που έγιναν από τους Diesel et al. (1993) σε μύες ασθενών σοβαρής ανεπάρκειας, έδειξαν σημαντική ατροφία όλων των τύπων μυϊκών ινών (Diesel et al., 1993). Στους ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια, τρεις βασικοί παράγοντες τους αποθαρρύνουν από τη φυσική δραστηριότητα: η ίδια η ασθένεια, με τη δυσφορία και την αδιαθεσία που προκαλεί, οι παρενέργειες των θεραπειών και κυρίως της αιμοκάθαρσης και ο συνδυασμός τους με τις συνοδές παθήσεις. Η υποκινητικότητα θεωρείται ένας από τους κυριότερους παράγοντες που οδηγούν στη μείωση της φυσικής κατάστασης, στη μειωμένη ικανότητα για άσκηση και τελικά στην απώλεια μυϊκής μάζας (Tawney et al., 2003). Ενδεικτικά αποτελούν τα στοιχεία που βρέθηκαν σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τους Johansen & Chertow (2000) σε ασθενείς που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση σε σύγκριση με υγιή άτομα ίδιας ηλικίας που διατηρούν μια καθιστική ζωή. Βρέθηκε ότι οι ασθενείς υπό αιμοκάθαρση είναι σημαντικά λιγότερο δραστήριοι, ενώ η φυσική τους δραστηριότητα μειώνεται συνεχώς κατά περίπου 3,4% κάθε μήνα, μετά την έναρξη της θεραπείας (Johansen et al., 2003). Η έλλειψη της φυσικής δραστηριότητας αποτελεί αρνητικό προγνωστικό παράγοντα επιβίωσης στους 12

13 αιμοκαθαιρόμενους. Στους ασθενείς με σοβαρούς περιορισμούς κίνησης υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα θνησιμότητας σε σχέση με αυτούς που έχουν μικρούς ή καθόλου, ενώ είναι αρκετά μικρότερη σε αυτούς που ασκούνται τακτικά (Stack et al., 2005). Ασθενείς με μειωμένη φυσική δραστηριότητα έχει βρεθεί ότι έχουν φτωχότερη ποιότητα ζωής, που σχετίζεται τόσο με τη σωματική όσο και με τη ψυχική τους υγεία, γεγονός που υποδηλώνει ότι η υποκινητικότητα οδηγεί στη μειωμένη λειτουργικότητα (Johansen et al., 2001). Ενώ η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια αποτελεί μία προ-φλεγμονώδη νόσο, με την αιμοκάθαρση το πρόβλημα αυτό επιδεινώνεται περισσότερο. Στον οργανισμό του ασθενών υπό αιμοκάθαρση, κυκλοφορούν σε αυξημένη συγκέντρωση διάφοροι φλεγμονώδεις παράγοντες, ιδίως η C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και ιντερλευκίνη-6 (IL-6), οι οποίοι δείχνουν αντίστροφη συσχέτιση με τη μυϊκή μάζα (Kaizu et al., 2003). Η αύξηση αυτή της παραγωγής της ιντερλευκίνης-6 κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, πιστεύεται ότι είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό ερέθισμα για την αύξηση της απώλειας πρωτεϊνών από τους μύες, με αποτέλεσμα τη μυϊκή ατροφία (Raj et al., 2008). Παρόλο που η αιματική ροή στους μύες των ασθενών δεν διαφέρει από τους υγιείς, κατά τη διάρκεια υπομέγιστης και μέγιστης έντασης άσκησης δεν αυξάνεται σημαντικά όπως στον υγιή πληθυσμό (Erslev & Besarab, 1997). Οι ασθενείς με προχωρημένη ανεπάρκεια πάσχουν και από αναιμία ως αποτέλεσμα πολλαπλών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων της αδυναμίας παραγωγής ερυθροποιητίνης και της μειωμένης επιβίωσης των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Σε πρόσφατη έρευνα των Hayhurst & Ahmed (2015) βρέθηκε ότι οι ασθενείς που δεν ακολουθούσαν θεραπεία ερυθροποιητίνης είχαν σημαντικά υψηλότερο επίπεδο δραστηριότητας και μικρότερη απώλεια λειτουργικότητας συγκριτικά με αυτούς που ακολουθούσαν. Ο βαθμός της αναιμίας σχετίζεται με μειωμένη αερόβια και αναερόβια ικανότητα άσκησης (Mayer et al., 1989). 2.2 Οφέλη της άσκησης Ιστορικά, στη πρακτική της Νεφρολογίας δεν έχει συμπεριληφθεί η αξιολόγηση ή η παρακολούθηση της φυσικής λειτουργικότητας, ούτε υπάρχει μία συστηματική προσπάθεια παρέμβασης έτσι ώστε να προληφθεί η φθορά της, παρά τα οφέλη της. Το 2005, η έκδοση του εγχειρίδιου «Οδηγίες Κλινικής Πρακτικής του Κ / DOQI: Καρδιαγγειακή νόσος στους ασθενείς υπό αιμοκάθαρση» συμπεριέλαβε συστάσεις για σωματική δραστηριότητα (National Kidney Foundation, 2005) (Εικ. 2). Παρά το γεγονός αυτό, η πρακτική νεφρολογίας για τη σωματική δραστηριότητα δεν έχει αλλάξει, όπως φαίνεται από έρευνα των Delgado & Johansen (2010), που αναφέρει ότι μόνο το 28,5% των νεφρολόγων της 13

14 Αμερικής συνταγογραφούν συστηματικά άσκηση για τους ασθενείς τους, ενώ μόνο το 4,3%, τους παρέχουν γραπτό υλικό (Johansen et al., 2003). - Οι νεφρολόγοι και το προσωπικό της αιμοκάθαρσης θα πρέπει να συμβουλεύουν και να ενθαρρύνουν τακτικά όλους τους ασθενείς υπό αιμοκάθαρση για να αυξήσουν το επίπεδο της φυσικής δραστηριότητάς τους. -Ειδικές περιπτώσεις για την άσκηση σε ασθενείς υπό αιμοκάθαρση (π.χ. φυσικοθεραπεία ή καρδιακή αποκατάσταση) πρέπει να προσδιορίζονται έτσι ώστε να παραπέμπονται οι ασθενείς και να τους επιτρέπεται να ακολουθήσουν με επιτυχία κατάλληλες αγωγές άσκησης. Σε αυτές τις περιπτώσεις περιλαμβάνονται ορθοπεδικοί περιορισμοί ή παθήσεις του μυοσκελετικού, καρδιαγγειακά προβλήματα και η έλλειψη κινήτρων. - Μετρήσεις της φυσικής λειτουργικότητας: -Αξιολόγηση της φυσικής λειτουργικότητας και του προγράμματος άσκησης πρέπει να γίνεται τουλάχιστον κάθε 6 μήνες. - Η φυσική λειτουργικότητα μπορεί να μετρηθεί χρησιμοποιώντας διάφορα τεστ απόδοσης ή ερωτηματολόγια (π.χ. SF36). - Πιθανοί περιορισμοί για την συμμετοχή στη φυσική δραστηριότητα πρέπει να αξιολογούνται για κάθε ασθενή χωριστά. - Συστάσεις για την φυσική άσκηση: - Πολλοί ασθενείς υπό αιμοκάθαρση έχουν κακή φυσική κατάσταση και γι αυτό μπορεί να χρειαστούν φυσικοθεραπεία για να αυξήσουν την μυϊκή τους δύναμη και αντοχή σε σημείο ώστε να είναι ικανοί να υιοθετήσουν τα επίπεδα φυσικής άσκησης που τους προτείνονται. - Οι ασθενείς οι οποίοι πληρούν τις προϋποθέσεις για καρδιακή αποκατάσταση πρέπει να παραπέμπονται σε ειδικό. - Στόχος της άσκησης πρέπει να είναι η αερόβια άσκηση, με μέτρια ένταση για 30 λεπτά όσο το δυνατόν περισσότερες φορές την εβδομάδα αν όχι καθημερινώς. Οι ασθενείς που δεν είναι φυσικά ενεργοί θα πρέπει να ξεκινούν σε πολύ χαμηλά επίπεδα και μικρότερης διάρκειας μέχρι να φτάσουν στο προτεινόμενο επίπεδο. - Παρακολούθηση: - Η αξιολόγηση της φυσικής λειτουργικότητας και η ενθάρρυνση για συμμετοχή στη φυσική άσκηση θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της θεραπείας του ασθενή. Η τακτική επανεξέταση θα πρέπει να περιλαμβάνει αξιολόγηση των αλλαγών στην κινητικότητα και φυσική λειτουργικότητα. Εικ. 2.: Οδηγίες άσκησης στους ασθενείς με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια σύμφωνα με τον οργανισμό Kidney Disease Outcomes Quality Initiative (National Kidney Foundation, 2005). Η επίδραση της σωματικής άσκησης στην επιβράδυνση της εξέλιξης της χρόνιας νεφρική νόσου είναι αμφιλεγόμενη και η άμεση απόδειξη για την υποστήριξη των ευνοϊκών επιδράσεών της στη νεφρική λειτουργία περιορίζεται από την έλλειψη στατιστικής ισχύος, τη σύντομη διάρκεια της μελέτης παρακολούθησης και τα διαφορετικά προγράμματα. Αρκετές μικρές μελέτες έχουν αναφέρει αντικρουόμενα αποτελέσματα και για αυτό απαιτείται περεταίρω μελέτη. Αυτό που είναι σαφές όμως μέχρι σήμερα, είναι ότι η άσκηση μέτριας έντασης υπό την επίβλεψη ειδικού δεν προκαλεί περεταίρω βλάβη. Ωστόσο υπάρχει ανάγκη για προσεκτική παρακολούθηση των ασθενών, ιδιαίτερα κατά την έναρξη της άσκησης, όπου μπορεί να χρειαστούν για την προσαρμογή αντιυπερτασικά φάρμακα, και εκπαίδευση όσον αφορά την πρόσληψη υγρών (Howden et al., 2015). Πριν από την έναρξη της άσκησης, οι 14

15 ασθενείς θα πρέπει να αξιολογούνται, για τον καθορισμό της καταλληλότητας τους για άσκηση και τη δημιουργία εξατομικευμένων προγραμμάτων με βάση την ανοχή τους στην άσκηση και τα διάφορα τεστ λειτουργικής ικανότητας. Κάποια από τα οφέλη που συνδέονται με την άσκηση είναι η βελτίωση της αερόβιας ικανότητας, της καρδιακής λειτουργίας, της ευαισθησίας του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και της ποιότητας ζωής (Smart & Steele, 2011). Τα πολλά οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν οι ασθενείς με τη συστηματική άσκηση, μπορεί να περιλαμβάνουν βελτιώσεις σε φυσιολογικές μετρήσεις όπως η μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (αεροβική ικανότητα), σε κλινικές (αρτηριακή πίεση, ενδοθηλιακή λειτουργία, λιπιδαιμικό προφίλ, δείκτες φλεγμονής), σε λειτουργικές (μυική δύναμη, ταχύτητα βαδίσματος, 6-minute walk test κ.ά.) και ψυχολογικές (κόπωση, άγχος, κατάθλιψη, ζωτικότητα και τη ποιότητα ζωής) (Cheema et al., 2005). Οι Heiwe & Jacobson (2011), βρήκαν σημαντικές αυξήσεις από 13-17% στην καρδιοαναπνευστική ικανότητα ασθενών με μικρή νεφρική ανεπάρκεια μέχρι και ανεπάρκεια τελικού σταδίου, μετά την εκτέλεση αερόβιας και συνδυαστικής άσκησης με αντιστάσεις. Επιπλέον σημαντικές αυξήσεις έχουν αναφερθεί στη μυϊκή δύναμη, σε όλα τα στάδια, μετά από αερόβια άσκηση, αλλά περισσότερο μετά από προπόνηση αντιστάσεων. Αυτές οι αυξήσεις στην αερόβια ικανότητα και τη μυϊκή δύναμη έχουν παρατηρηθεί μετά από μόλις τρεις μήνες άσκησης για τουλάχιστον 3 φορές την εβδομάδα. Η άσκηση έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει τα επίπεδα της πίεσης του αίματος, το προφίλ των λιπιδίων και πολλών άλλων καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου (Kosmadakis et al., 2010). Η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες νοσηλείας και θνησιμότητας σε όλα τα στάδια της χρόνιας νεφρικής νόσου (Bolton et al., 2005). Βάσει των παραγόντων κινδύνου εμφάνισης της νόσου, έρευνες έδειξαν ότι η άσκηση μειώνει σημαντικά τη συστολική και διαστολική αρτηριακή πίεση. Συστάσεις, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δείχνουν ότι η υψηλής έντασης αερόβια άσκηση σε συνδυασμό με την προπόνηση αντιστάσεων διάρκειας τουλάχιστον 7 έως 12 μήνες θα οδηγήσει σε μειώσεις στην πίεση. Σημαντικές μειώσεις στα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης έχουν αναφερθεί μετά από αερόβια άσκηση με στατικό ποδήλατο (Anderson et al., 2004). Επιπλέον, η προπόνηση σε αυτούς τους ασθενείς έχει αποδειχθεί ότι μειώνει τη χρήση αντιυπερτασικών φαρμάκων κατά 36% με αποτέλεσμα την ετήσια εξοικονόμηση κόστους ανά ασθενή (Miller et al., 2002). Παρ όλα αυτά δεν υπάρχουν ακόμη επίσημες συστάσεις για συστηματική άσκηση στα πρώτα στάδια της νόσου παρά μόνο για τους ασθενείς που κάνουν αιμοκάθαρση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η θνησιμότητα να είναι πιο πιθανή παρά η εξέλιξη της ασθένειας. Στην επιβάρυνση της 15

16 καρδιαγγειακής νόσου σε αυτούς τους πληθυσμούς, οδηγούν και άλλα χαρακτηριστικά της νεφρικής ανεπάρκειας όπως η φλεγμονή, το οξειδωτικό στρες και η ενδοθηλιακή δυσλειτουργία. Υπάρχουν στοιχεία που υποστηρίζουν ότι οι δείκτες που σχετίζονται με τη χρόνια φλεγμονή, βρίσκονται σε χαμηλότερα επίπεδα στα άτομα που συμμετέχουν συστηματικά σε κάποια σωματική δραστηριότητα. Είναι δυνατόν μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις άσκησης, στο συγκεκριμένο πληθυσμό, να φέρουν τις επιθυμητές αυτές μειώσεις (Dungey et al., 2013). Οι Zaluska et al. (2002) σε μελέτη τους, αναφέρουν μειώσεις στους δείκτες της χρόνιας φλεγμονής, στη C-αντιδρώσα πρωτεΐνη και την ιντερλευκίνη-6, μετά από αερόβια άσκηση, ενώ άλλοι ερευνητές βρήκαν αντίστοιχα αποτελέσματα μετά από προπόνηση αντιστάσεων (Castaneda et al., 2001; Cheema et al., 2007). Πειράματα σε ζώα έχουν δείξει ευεργετικά αποτελέσματα της άσκησης και στο οξειδωτικό στρες, αλλά οι μελέτες σε ανθρώπους είναι λιγοστές (Coelho et al., 2010). Ακόμη, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η αερόβια προπόνηση μειώνει σημαντικά τα προϊόντα της υπεροξείδωσης των λιπιδίων σε ασθενείς μετρίου βαθμού ανεπάρκειας (Pechter et al., 2003) και σε ασθενείς υπό αιμοκάθαρση (Wilund et al., 2010). Ο καταβολισμός των μυϊκών πρωτεϊνών είναι ένα σημαντικό πρόβλημα. Στους ασθενείς με χρόνια νεφρική ανεπάρκεια υπάρχει αυξημένη απώλεια πρωτεϊνών, εξαιτίας της υπολειτουργίας των νεφρών, και η διατροφή χαμηλής πρωτεϊνικής περιεκτικότητας που συχνά συστήνεται, την επιδεινώνει. Οι παρεμβάσεις που αποσκοπούν στην αύξηση της μυϊκής μάζας αναμένεται να βελτιώσουν την ενεργειακή- πρωτεϊνική κατάσταση και η άσκηση αποτελεί μία δυνητικά ασφαλή και αποτελεσματική επιλογή (Mak et al., 2011). Τυπικά, η άσκηση με αντιστάσεις, σε αντίθεση με την αερόβια άσκηση, θεωρείται η πιο αποτελεσματική μορφή άσκησης για πρόκληση μυϊκής υπερτροφίας, και ως εκ τούτο έχει ερευνηθεί περισσότερο ως παρέμβαση για τη σπατάλη πρωτεϊνών. Οι Castaneda et al. (2001) εφήρμοσαν ασκήσεις αντιστάσεων υψηλής έντασης για την αντιμετώπιση των καταβολικών επιδράσεων από μια δίαιτα χαμηλή σε πρωτεΐνη σε ασθενείς με μέτρια νεφρική ανεπάρκεια. Οι ασκήσεις αντιστάσεων υψηλής έντασης (80% του 1RM), 3 φορές την εβδομάδα για πάνω από 12 εβδομάδες, αύξησε σημαντικά το συνολικό κάλιο του σώματος, που αποτελεί ενδεικτικό παράγοντα της άλιπης μάζας του σώματος, και το εμβαδόν της διατομής των μυϊκών ινών, ενώ εμπόδισε και τη μείωση του σωματικού βάρους. Η άσκηση ίδιας έντασης, αλλά και μικρότερης, σε ασθενείς υπό αιμοκάθαρση αύξησε τη μυϊκή μάζα (Johansen et al., 2006; Kirkman et al., 2014). 16

17 Το πιο σημαντικό και δύσκολο χαρακτηριστικό της νεφρικής ανεπάρκειας στο οποίο συνδράμει θετικά η άσκηση είναι η νοσηρότητα και η θνησιμότητα. Για πρώτη φορά το 2013 αναφέρθηκε, από τους Roshanravan et al. (2013) και τους συνεργάτες του, ότι η φυσική κατάσταση σχετίζεται με τα ποσοστά θνησιμότητας. Στην έρευνα που έκαναν συνέκριναν διάφορες αιτίες θνησιμότητας της χρόνιας νεφρικής νόσου, και βρέθηκε ότι η ταχύτητα βαδίσματος, που αποτελεί δείκτη της φυσικής κατάστασης, επηρεάζει σημαντικά τη νοσηρότητα και αποτελεί προγνωστικό παράγοντα της θνησιμότητας (Roshanravan et al., 2013). Ακόμη, η συστηματική άσκηση μπορεί να προσφέρει οφέλη στη γνωστική λειτουργία των ασθενών με νεφρική ανεπάρκεια. Η γνωστική λειτουργία είναι μία πολυδιάστατη έννοια που περιγράφει τους διάφορους παράγοντες που συντελούν τις υγιείς επιδόσεις της λειτουργίας του εγκεφάλου, δηλαδή την προσοχή και τη συγκέντρωση, τη λειτουργία εκτέλεσης, την ταχύτητα επεξεργασίας των πληροφοριών, τη γλώσσα, τις οπτικοχωρικές δεξιότητες, τη ψυχοκινητική ικανότητα, τη μάθηση και τη μνήμη (Jansen et al., 2005). Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η σωματική δραστηριότητα είναι ευεργετική για τη γνωστική λειτουργία, ιδίως σε ηλικιωμένους ανθρώπους και έχει αποδειχθεί ότι εμποδίζει την ατροφία του εγκεφάλου σε πολλές παθήσεις (Kaltsatou et al., 2015). Ωστόσο, μόνο μία έρευνα έχει μελετήσει την επίδραση της άσκησης στη γνωστική λειτουργία των ασθενών υπό αιμοκάθαρση, η οποία έδειξε σημαντική βελτίωση (Martins et al., 2011). 2.3 Μορφές της άσκησης Πολλά οφέλη μπορούν να προκύψουν από την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και της φυσικής κατάστασης. Τα τελευταία χρόνια έχουν δημοσιευτεί αρκετοί οδηγοί με κατευθυντήριες γραμμές για την γύμναση των ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο (Smart et al., 2013). Σε αυτές, υπενθυμίζεται η ανάγκη για συστηματική άσκηση των ασθενών ενώ παρέχονται οι ειδικές συστάσεις για τους απαιτούμενους χαρακτήρες της. Οι γενικές αυτές οδηγίες θα πρέπει να αποτελούν τα θεμέλια για τη δημιουργία ενός προγράμματος. Ωστόσο, θα πρέπει να είναι εξατομικεύονται για κάθε ασθενή με βάση την ηλικία, την υπάρχουσα λειτουργική ικανότητα και τα ενδιαφέροντά του, την μυϊκή δύναμη και την ευκινησία αλλά και τους στόχους βελτίωσης (Howden et al., 2015). Η άσκηση μπορεί να είναι αερόβιας μορφής, ασκήσεων με αντιστάσεις ή ο συνδυασμός αυτών των δύο. Κάθε μορφή άσκησης παρέχει σημαντικά οφέλη, από τα οποία κάποια μπορεί να είναι κοινά αλλά σε διαφορετικό βαθμό βελτίωσης η κάθε μία. 17

18 Αερόβια άσκηση Η άσκηση αερόβιας μορφής μπορεί να είναι περπάτημα, στατικό ποδήλατο, προγράμματα αεροβικής γυμναστικής, κολύμβηση, παιχνίδια με μπάλες και αθλοπαιδιές. Η επιλογή της κάθε μορφής εξαρτάται κυρίως από το στάδιο της νεφρικής ανεπάρκειας και τη λειτουργική ικανότητα του κάθε ασθενούς, και λιγότερο από τα ενδιαφέροντά του, ενώ γίνεται από τον γιατρό που τη συστήνει σε συνεργασία με τον εξειδικευμένο γυμναστή. Ωστόσο, η πιο διαδεδομένη μορφή είναι το στατικό ποδήλατο, καθώς μπορεί να εφαρμοστεί σε όλα τα στάδια ακόμα και κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, ενώ συνήθως χρησιμοποιείται και ως προθέρμανση στην εφαρμογή άλλων προγραμμάτων. Αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει τα αποτελέσματα της αερόβιας άσκησης στη μέγιστη κατανάλωση οξυγόνου (VO 2peak ) σε αυτόν τον πληθυσμό, για παραπάνω από δύο δεκαετίες (Goldberg et al., 1980; Moore et al., 1993; Storer et al.,2005; Violan et al., 2002). Αν και η ένταση και η διάρκεια της άσκησης στις μελέτες ποικίλλει, σε όλες έχει συμπεριληφθεί αρχικά μέτρια αερόβια άσκηση η οποία εξελίσσεται σε έντονη για 30 λεπτά ή περισσότερο, τρεις φορές την εβδομάδα,για 8 ως 12 εβδομάδες (οι περισσότερες 3-6 μήνες). Κατά μέσο όρο, η αερόβια προπόνηση για 8 εβδομάδες έως 6 μήνες βελτιώνει τη VO 2peak κατά περίπου 17%, αλλά υπάρχει σημαντική μεταβλητότητα από μελέτη σε μελέτη, ενώ πολλές μελέτες δεν έχουν ομάδα ελέγχου. Πολλές μελέτες διεξήχθησαν πριν από τη χρήση της ερυθροποιητίνης, που χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της αναιμίας που σχετίζεται με τη χρόνια νεφρική νόσο, αλλά παρ όλα αυτά, τα αποτελέσματα της αερόβια προπόνησης φαίνεται να είναι παρόμοια με αυτά των ασθενών που λαμβάνουν. Ως εκ τούτου, αν και έχει εδραιωθεί στη βιβλιογραφία ότι η αεροβική άσκηση αυξάνει την VO 2peak, ο συνολικός αριθμός των ασθενών των ερευνών εξακολουθεί να είναι σχετικά μικρός, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς μόνο εκείνους για τους οποίους υπάρχει και μια ομάδα ελέγχου. Επιπλέον, η βελτίωση της VO 2peak είναι μέτρια, και οι ασθενείς δεν προσεγγίζουν το προβλεπόμενο και προσαρμοσμένο για την ηλικία τους επίπεδοvo 2peak, ακόμη και μετά την προπόνηση (Johansen, 2007). Μελέτες των επιπτώσεων της άσκησης στη VO 2peak έχουν παράσχει σημαντικές πληροφορίες επειδή έδειξαν ότι οι ασθενείς με νεφρική νόσο θα μπορούσαν να ανταποκριθούν φυσιολογικώς στην άσκηση. Αν και η επίδραση της αερόβιας άσκησης στη VO 2peak έχει αποτελέσει σημαντικό σημείο εστίασης των ερευνητών, υπάρχουν πληροφορίες και για άλλα πιθανά οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν. Αρκετές μελέτες έχουν εξετάσει τα αποτελέσματα της αερόβιας που σχετίζονται με είτε όχι την λειτουργικότητα των ατόμων. Σε αυτά έχουν συμπεριληφθεί η αναιμία, τα επίπεδα των λιπιδίων και της αρτηριακής πίεσης, 18

19 της ενδοθηλιακής λειτουργίας, της φλεγμονής, της ψυχικής υγείας και γενικά της ποιότητας ζωής. Από τις πρώτες μελέτες που έκαναν οι Goldberg et al. (1983), βρήκαν αύξηση του αιματοκρίτη και της μάζας των ερυθρών αιμοσφαιρίων κατά 27% μετά από έντονη αερόβια προπόνηση. Ακόμη, βελτίωση του λιπιδαιμικού προφίλ με μείωση 33% των τριγλυκεριδίων και αύξηση 16% της HDL χοληστερίνης. Άλλη μελέτη, με μόλις δύο φορές την εβδομάδα αερόβια άσκηση, εξέτασε την επίδραση της στη σκλήρυνση των αρτηριών και την αντίσταση στην ινσουλίνη, χωρίς όμως κάποια ιδιαίτερα αποτελέσματα (Mustata et al., 2004). Όσον αφορά την αρτηριακή πίεση τα αποτελέσματα των ερευνών μπορεί να είναι άμεσα ή να εμφανίζονται εμμέσως. Άμεση μείωση της συστολικής και διαστολική πίεσης ανέφερε ομάδα μελετητών, ύστερα από αερόβια προπόνηση με ποδήλατο για 4 μήνες, η οποία διατηρήθηκε και για τους επόμενους 6 μήνες μετά την παρέμβαση (Anderson et al., 2004). Μετά από πρόγραμμα 6 μηνών στατικής ποδηλασίας δεν βρέθηκε κάποια διαφορά στην πίεση, αλλά μειώθηκαν σημαντικά τα αντιυπερτασικά φάρμακα που ελάμβαναν οι ασθενείς για να διατηρήσουν την πίεση τους στα ίδια επίπεδα (Miller et al., 2002). Η επίδραση της αερόβιας άσκησης στους δείκτες φλεγμονής έχει θετικά αποτελέσματα με σημαντική μείωση. Συγκεκριμένα, σε μία ομάδα βρέθηκε μείωση των δεικτών αυτών και κυρίως της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης, μετά τη συμμετοχή σε πρόγραμμα άσκησης 6 μηνών (Zaluska et al., 2002). Η αερόβια άσκηση μπορεί να συμβάλλει θετικά στη ψυχική υγεία και γενικότερα στην καλύτερη ποιότητα ζωής. Έχει βρεθεί μείωση της κατάθλιψης και του άγχους, ύστερα από μέτριας (Suh et al., 2002) αλλά και υψηλής (Carney et al., 1987) έντασης αερόβιας άσκησης. Σημαντικά αποτελέσματα αναφέρονται και από τους Kouidi et al. (1997), ύστερα από 6-μηνη προπόνηση, στην ποιότητα ζωής και την κατάθλιψη. Σε αντίθεση, άλλοι ερευνητές μετά από παρέμβαση 16 εβδομάδων δεν βρήκαν κάποια βελτίωση στη ψυχική υγεία των ασθενών (Painter et al., 2000). Από αυτό συμπεραίνουμε ότι για να υπάρξει κάποια ορατή βελτίωση στη ποιότητα ζωής χρειάζεται ένα χρονικό διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών. Η αεροβική άσκηση που πραγματοποιήθηκε κατά την αιμοκάθαρση συνέβαλε στη διατήρηση ή αύξηση της απόδοσης, στην ποιότητα ζωής, στον έλεγχο της σύστασης του σώματος, στη λειτουργία των μυών των κάτω άκρων και στην αύξηση της ασφαλούς συμμετοχής σε φυσική δραστηριότητα (Bae et al., 2015). Ακόμη, πρόγραμμα αεροβικής άσκησης έχει βρει αξιοσημείωτα αποτελέσματα με αύξηση της μυϊκής δύναμης, κόπωσης και αντοχής, σε τέτοιο βαθμό ώστε να συγκρίνεται με τις ασκήσεις αντιστάσεων (Konstantinidou et al., 2002). 19

20 Τέλος, η προπόνηση αντοχής, αν και αρχικά δεν θεωρήθηκε κατάλληλη για τον συγκεκριμένο πληθυσμό, εξαιτίας της ταυτόχρονης μεγάλης διάρκειας και έντασης, έδειξε θετικά αποτελέσματα. Το πρόγραμμα αφορούσε άσκηση σε κυκλοεργόμετρο σταδιακής άυξησης της διάρκειας και της έντασης, με τελική μέγιστη διάρκεια 40 λεπτών και ένταση στο 46%WR. Μετά την πάροδο 8,6 ±2,3 εβδομάδων βρέθηκε αύξηση 22% στη VO 2peak και στη διάρκεια της άσκησης, 16% στη δύναμη και 43% αντοχή στη κόπωση του τετρακεφάλου καθώς και 14-17% στη λειτουργικότητα (Storer et al., 2005) Ασκήσεις με αντιστάσεις Με τον όρο ασκήσεις αντιστάσεων, όταν αναφέρεται σε θεραπεία ασθενών, εννοείται συνήθως η άσκηση με προοδευτική επιβάρυνση. Αποτελεί μία μέθοδο για την αύξηση της δύναμης και της αντοχής ενός αδύναμου ή τραυματισμένου μυός με σταδιακή αύξηση της αντίστασης που πρέπει να υπερνικηθεί από αυτόν (Mosby's Medical Dictionary, 2009). Οι ασκήσεις αντιστάσεων στους ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο περιλαμβάνουν τη χρήση ελαστικών ιμάντων γυμναστικής (λάστιχα), βαρών που προστίθενται στους αστραγάλους αλλά και ελεύθερα βάρη. Οι ασκήσεις αφορούν κυρίως τα κάτω άκρα και λιγότερο τα άνω, ενώ μπορούν να γίνουν στο σπίτι, σε κάποιο εξειδικευμένο κέντρο ή νοσοκομειακή δομή, πριν ή κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, εφόσον αφορά ασθενείς τελικού σταδίου. Σύμφωνα με τους Heiwe & Jacobson (2011) μία παρέμβαση με ασκήσεις αντιστάσεων θα πρέπει να έχει διάρκεια τουλάχιστον 8 εβδομάδων, καθώς σε οποιαδήποτε μικρότερης διάρκειας δεν θα προλάβουν να εμφανιστούν μεταβολές στη φυσική επάρκεια, κατάσταση και λειτουργικότητα. Ως εκ τούτου, στις περισσότερες έρευνες η διάρκεια είναι 12 ή περισσοτέρων εβδομάδων και συχνότητας 3 φορές την εβδομάδα. Επιπροσθέτως, η ένταση της άσκησης πρέπει να είναι μέτρια ως μέτρια-έντονη. Σε μελέτη όπου χρησιμοποιήθηκαν ασκήσεις αντιστάσεων 3 φορές την εβδομάδα για 8 εβδομάδες, με ένταση στο 40% 1RM υπήρξε οριακή βελτίωση, γεγονός που δείχνει τη σημαντικότητα, τόσο της έντασης όσο και της συνολικής διάρκειας της παρέμβασης, για την εμφάνιση των οφελών (Ribeiro et al., 2013). Όπως βέβαια και στην αερόβια άσκηση, η ένταση και η διάρκεια εξατομικεύεται για τον κάθε ασθενή βάσει των χαρακτηριστικών του. Η μυϊκή δύναμη είναι ένας σημαντικός και καθοριστικός παράγοντας της φυσικής απόδοσης και της ικανότητας των ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο να ζουν ανεξάρτητα. Τα άτομα αυτά, και ιδιαίτερα αυτοί που είναι υπό αιμοκάθαρση, είναι αδύναμα σε σύγκριση με υγιή άτομα που ακολουθούν μία καθιστική ζωή και η αδυναμία αυτή περιορίζει τη λειτουργικότητά τους. Οι Diesel et al. (1990) απέδειξαν ότι η ισοκινητική δύναμη των μυών 20

21 είναι καθοριστική για τη VO 2peak (Diesel et al., 1990) και έτσι φαίνεται ότι η ασκήσεις με αντιστάσεις είναι ωφέλιμες για αυτούς. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μιας μελέτης όπου αναφέρει ότι σε μία περίοδο 12 εβδομάδων, με ασκήσεις αντιστάσεων 3 φορές την εβδομάδα αυξήθηκε η ροπή των εκτεινόντων του ποδιού κατά 12,7 %, χωρίς όμως αντίστοιχα αποτελέσματα στα άνω άκρα. Το πρόγραμμα αυτό περιελάμβανε δύο φορές την εβδομάδα 8-9 ασκήσεις σε μηχανήματα με πρόσθετο βάρος και μία φορά ασκήσεις με λάστιχα. Οι ασθενείς είδαν βελτίωση και στα διάφορα λειτουργικά τεστ (Headley et al., 2002). Παρόμοιες βελτιώσεις στα λειτουργικά τεστ όπως το «6 minutes walking test», το «sit to stand to sit tests», το Tinetti s test για την ισορροπία κ.ά. έχουν αναφερθεί εκτεταμένα από ερευνητές (Bullani et al., 2011; Segura-Ortí et al., 2008). Κύριο χαρακτηριστικό της χρόνιας νεφρική ανεπάρκειας είναι η μείωση στα αποθέματα πρωτεϊνών που σε συνδυασμό με την μειωμένη μυϊκή μάζα σχετίζονται με την αύξηση της νοσηρότητας και θνησιμότητας. Η αύξηση στην αποδόμηση των πρωτεϊνών, η μείωση της σύνθεσης τους και οι βλάβες στα μυϊκά κύτταρα, αποτελούν κύριους παράγοντες. Σε εργαστηριακή μελέτη των Wang et al. (2009) πάνω σε ποντίκια με νεφρική ανεπάρκεια, βρέθηκε 57% μείωση της πρωτεϊνόλυσης, αύξηση 18% της πρωτεϊνοσύνθεσης και βελτίωση της λειτουργίας των κυττάρων μετά από υπερφόρτωση των μυών όμοια με αυτή των ασκήσεων με αντιστάσεις (Wang et al., 2009). Με τις ασκήσεις αντιστάσεων παρατηρείται σημαντική βελτίωση στη μία μέγιστη επανάληψη (1RM) (Heiwe et al., 2001). Αύξηση βρέθηκε και στο μέγεθος της διατομής των μυών τύπου Ι και ΙΙ σε μέτρηση τους, οι οποίες αξιολογήθηκαν μέσω βιοψίας του μυός (Castaneda et al., 2001). Οι ασκήσεις αντιστάσεων έχουν συνδυαστεί, από διάφορους ερευνητές, με συγκεκριμένη διατροφή, διατροφικά συμπληρώματα και τη χρήση φαρμάκων για τη μεγιστοποίηση των οφελών στους ασθενείς. Οι Castaneda et al. (2001) πρότειναν μία διατροφή χαμηλή σε πρωτεΐνες συνδυασμένη με ασκήσεις αντιστάσεων και μετά από τη παρέμβαση 12 εβδομάδων βρήκε αύξηση τόσο στη διατομή των μυών του πλατύ μηριαίου όσο και στη δύναμη που ασκούσε (Castaneda et al., 2001). Παρόμοια αποτελέσματα είχε και παρέμβαση που περιελάμβανε τη χρήση αναβολικών στεροειδών (Johansen et al., 2006). Οι ασκήσεις αντιστάσεων όμως από μόνες τους έχουν θετική επίδραση στις ορμόνες του πλάσματος που έχουν σχέση με την όρεξη. Συγκεκριμένα, μετά από 6-μηνη, 3 φορές την εβδομάδα άσκηση, βρέθηκε σημαντική βελτίωση στην ορεξιογόνο ουσία ακυλο-γκρελίνη και σε άλλες ουσίας που οδηγούν στην ανορεξία τους πληθυσμούς αυτούς (Moraes et al., 2015). Με την 21

22 παρέμβαση αυτή βρέθηκε ακόμη βελτίωση στη ποιότητα ζωής, αποτέλεσμα που έχει αποδειχτεί πολλές ακόμη φορές (Cheema et al., 2004; Ribeiro et al., 2013; Segura-Ortí et al., 2008; Smith et al., 2004) Μικτή άσκηση Ο όρος μικτή άσκηση αναφέρεται στο συνδυασμό αερόβιας άσκησης και ασκήσεων με αντιστάσεις στο ίδιο πρόγραμμα. Η κάθε μορφή άσκησης χωριστά έχει τα δικά της πλεονεκτήματα. Με τη μικτή άσκηση όμως μεγιστοποιούνται τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει ο ασθενής από αυτή. Ωστόσο δεν υπάρχουν πολλές μελέτες, στη μέχρι τώρα βιβλιογραφία, που να έχουν ασχοληθεί με τη χρόνια νεφρική νόσο και τη μικτή άσκηση. Όπως και στις άλλες μορφές, για να εμφανιστούν οι βελτιώσεις στα διάφορα συστήματα του οργανισμού πρέπει το πρόγραμμα να έχει διάρκεια τουλάχιστον 6 μήνες (Smart & Steele et al., 2011). Παρ όλα αυτά, έχει βρεθεί αύξηση 12% στη VO 2peak στους πρώτους 3 μήνες μικτής άσκησης, ενός προγράμματος διάρκειας 6 μηνών και συνολικής βελτίωσης 17% (Johansen, 2007; Painter et al., 2002). Ακόμη, βελτιώσεις πάνω από 30% στη VO 2peak παρατηρήθηκαν σε μελέτες διάρκειας μεγαλύτερης των 6 μηνών (Deligiannis et al., 1999; Deligiannis et al., 1999). Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι τέτοιες μεγάλες βελτιώσεις οφείλονται συνήθως στη συμμετοχή ασθενών με την καλύτερη κατάσταση υγείας αλλά και στη συχνά ταυτόχρονη λήψη ερυθροποιητίνης. Το αερόβιο μέρος περιλαμβάνει συνήθως άσκηση σε κυκλοεργόμετρο, ενώ στις ασκήσεις αντιστάσεων χρησιμοποιούνται κατά κόρον ελαστικοί ιμάντες ή πρόσθετα βάρη στους αστραγάλους. Η σειρά με την οποία εκτελούνται αφήνεται συνήθως στη προτίμηση των ασθενών, αλλά οι ασκήσεις αντιστάσεων γίνονται συχνότερα πρώτες. Οι παρεμβάσεις μικτής άσκησης αποφέρουν σημαντικότερα λειτουργικά οφέλη. Σε πρόγραμμα, μόλις 12 εβδομάδων, που περιελάμβανε αερόβια άσκηση με διαλειμματα σε κυκλοεργόμετρο και μία σειρά οχτώ ασκήσεων για μυϊκή αντοχή, αναφέρθηκε αύξηση 22% στο ανέβασμα και 18% στο κατέβασμα σκαλοπατιών καθώς και 15% στο τεστ βαδίσματος 50μ. (Mercer et al., 2002). Ακόμη, σε πρόγραμμα των DePaul et al. (2002) ίδιας διάρκειας και συχνότητας 3φορές την εβδομάδα όπου η άσκηση σε κυκλοεργόμετρο γινόταν κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, ενώ οι ασκήσεις αντιστάσεων πριν ή μετά, βρέθηκε αύξηση στη δύναμη του οπίσθιου μηριαίου και του τετρακεφάλου. Τέλος, εντυπωσιακά είναι τα ευρήματα των Kouidi et al. (1998). Στην παρέμβαση που έκαναν διάρκειας 6 μηνών και συχνότητας 3 φορές την εβδομάδα, η διάρκεια της κάθε συνεδρίας άσκησης ήταν 90 λεπτά και συγκεκριμένα περιελάβανε 10 λεπτά προθέρμανση, 22

23 50 αερόβια άσκηση, όπως calisthenics και steps ή κολύμβηση ή παιχνίδια με μπάλες, 10 ασκήσεις αντιστάσεων με μικρό βάρος, 10 διατατικές ασκήσεις και 10 αποθεραπεία. Η επίδραση του προγράμματος αυτού στη VO 2peak και στη μορφολογία των μυών είναι εκπληκτική. Βρέθηκε μέση αύξηση 48% στη VO 2peak, μεγαλύτερη από οποιαδήποτε έχει αναφερθεί σε αερόβιο πρόγραμμα. Ακόμη, αναφέρθηκε σημαντική βελτίωση στη μυϊκή ατροφία, με αύξηση 25,9% και 23,7% στη διατομή των μυϊκών ινών τύπου I και II αντίστοιχα. Παρόλο που το πρόγραμμα χαρακτηρίστηκε από τους ερευνητές ως «κυρίως αερόβιου τύπου» η Johansen (2007) θεωρεί ότι «η αξιοσημείωτη μυϊκή υπερτροφία και η εντυπωσιακή βελτίωση στην VO 2peak προτείνουν ότι το κομμάτι της προπόνησης δύναμης μπορεί να έχει συμβάλει σημαντικά ως πρόσθετος ή συνεργατικός παράγοντας στην αερόβια άσκηση». Επιπροσθέτως, η ίδια ομάδα εξέτασε τους καρδιακούς παλμούς, χρησιμοποιώντας το ίδιο πρόγραμμα και βρήκαν ότι η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού αυξάνεται μεταξύ των αθλουμένων, γεγονός που υποδηλώνει βελτίωση του αυτόνομου ελέγχου της καρδιάς και μειωμένο κίνδυνο για αρρυθμία (Deligiannis et al., 1999). 2.4 Σύγκριση άσκησης στο σπίτι με την άσκηση κατά την αιμοκάθαρση Η θεραπευτική αγωγή άσκησης θα πρέπει να περιλαμβάνει αερόβια μορφή, ασκήσεις με αντιστάσεις καθώς και δραστηριότητες κινητικότητας. Οι συστάσεις των ιατρών για άσκηση στους ασθενείς υπό αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση πρέπει να εξατομικεύονται για το κάθε ασθενή χωριστά (Fuhrmann & Krause, 2004). Η εκγύμναση των ασθενών με χρόνια νεφρική νόσο πραγματοποιείται σε χρονικό διάστημα που δεν γίνεται αιμοκάθαρση ή κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης (Koh et al., 2010). Με βάση τις μέχρι τώρα παρεμβάσεις, ένα πρόγραμμα άσκησης μπορεί να εφαρμοστεί σε κάποιο κέντρο αποκατάστασης, στο σπίτι ή κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης (Parsons et al., 2006). Σε κάποια νοσοκομειακή δομή ή κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης τα προγράμματα εκτελούνται υπό την επίβλεψη εξειδικευμένου προσωπικού, ενώ στο σπίτι ακολουθούνται πιστά οι οδηγίες του ιατρού. Η κάθε μέθοδος έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα έναντι της άλλης, όμως και οι δύο μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη στον ασθενή. Για τα άτομα που διατηρούσαν μία καθιστική ζωή, ρεαλιστικές προσεγγίσεις με χαμηλή ένταση, χωρίς επίβλεψη, όπως το περπάτημα ή η άσκηση στο σπίτι, θεωρούνται περισσότερο εφικτές και αποτελεσματικές. Στις παρεμβάσεις αυτού του τύπου, εμπλέκεται και το εξειδικευμένο προσωπικό με τακτική παρακολούθηση, μέσω τηλεφωνικών κλήσεων ή επισκέψεις στη κλινική για τουλάχιστον 6μήνες, έτσι ώστε να ενθαρρύνονται για τη συνέχεια και τη συμμόρφωση στα προγράμματα. Η άσκηση τις μέρες που δεν γίνεται αιμοκάθαρση ή 23

24 η άσκηση στο σπίτι αποτελεί πιο αποτελεσματικό τρόπο άσκησης σύμφωνα με τους Castaneda et al. (2004). Την ίδια άποψη εξέφρασαν και οι Barlow et al. (2002) με την ομάδα του, όπου στη συστηματική ανασκόπηση που έκαναν για την αυτοδιαχείριση των προγραμμάτων αποκατάστασης στις χρόνιες παθήσεις, ενέκριναν την αποτελεσματικότητα της αυτοδιαχειριζόμενης άσκησης στο σπίτι (Barlow et al., 2002). Αντίθετα όμως τα υψηλά ποσοστά εγκατάλειψης των προγραμμάτων έχουν συσχετιστεί με τη μη διαθεσιμότητα μέσων μετακίνησης, για την αξιολόγηση των προγραμμάτων που ακολουθούνται στο σπίτι (Konstantinidou et al., 2002). Ειδικά για τους ασθενείς που ακολουθούν τη θεραπεία της αιμοκάθαρσης, η διεξαγωγή της άσκησης κατά τη διάρκεια της θεραπείας αποτελεί μία αποτελεσματική, ασφαλή και βολική λύση, διασφαλίζει την συμμόρφωση, ενώ υπάρχει και το πρόσθετο πλεονέκτημα της μείωσης των δυσάρεστων συμπτωμάτων της αιμοκάθαρσης όπως οι κράμπες και το σύνδρομο ανήσυχων ποδιών (Kirkman et al., 2014). Η άσκηση θα πρέπει να πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια των πρώτων 1-3 ωρών της αιμοκάθαρσης και να αποφεύγονται υψηλά ποσοστά υπερδιήθησης (Daul et al., 2004). Πολλοί ερευνητές σταμάτησαν να έχουν ως κύριο στόχο των αποτελεσμάτων τους τις βελτιώσεις στη VO 2peak και στράφηκαν σε άλλα πλεονεκτήματα της άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης. Υπάρχουν αρκετοί και σημαντικοί λόγοι που αυτός ο τρόπος άσκησης είναι ιδιαίτερα ελκυστικός. Πρώτον, υπάρχει η δυνατότητα καλύτερης προσκόλλησης σε μία αγωγή που δεν περιλαμβάνει επιπλέον επισκέψεις. Δεύτερον, οι συνεδρίες αιμοκάθαρσης συνήθως αντιπροσωπεύουν μια περίοδο αναγκαστικής αδράνειας και ως εκ τούτου μπορούν να συμβάλλουν άμεσα στη μειωμένη λειτουργικότητα αυτού του πληθυσμού. Επιπλέον μειώνονται τα δυσάρεστα συμπτώματα της θεραπείας (Cheema et al., 2006). Τρίτον, είναι πιθανό ότι η άσκηση βοηθάει στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας, μπορεί δηλαδή να βελτιώσει την απομάκρυνση της διαλυμένης ουσίας κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, αυξάνοντας τη ροή του αίματος στους μύες και οδηγώντας σε μεγαλύτερη εκροή της ουρία και άλλων τοξινών μέσα στο αγγειακό τμήμα, όπου μπορούν να αφαιρεθούν (Parsons et al., 2006). Πράγματι, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι οι βραχυπρόθεσμες ή μακροχρόνιες περίοδοι άσκησης μπορούν να αυξήσουν την απομάκρυνση της ουρίας (Zaluska et al., 2002; Kong et al., 1999; Parsons et al., 2004; Parsons et al., 2006). Ωστόσο, αυτά τα πιθανά οφέλη πρέπει να εξισορροπούνται με τη μειωμένη δυνατότητα ανοχής στην άσκηση κατά τη διάρκεια αιμοκάθαρσης, η οποία προκύπτει από τις διακυμάνσεις των υγρών και των ηλεκτρολυτών και τη πιθανότητα επιδείνωσης της υπότασης που σχετίζεται με την αιμοκάθαρση (Johansen, 2007). Παρ 'όλα αυτά, τα ευεργετικά αποτελέσματα της 24

25 άσκησης κατά την αιμοκάθαρση έχουν παρατηρηθεί, και η άσκηση είναι ανεκτή εντός των πρώτων δύο ωρών των συνεδριών αιμοκάθαρσης (Painter et al., 2002). Ενδιαφέροντα και σημαντικά αποτελέσματα για τον τρόπο άσκησης των νεφροπαθών προκύπτουν από μελέτες που συγκρίνουν τις διάφορες μεθόδους. Συγκεκριμένα, η άσκηση σε ειδικούς χώρους εκτός νοσοκομείου και υπό την επίβλεψη εξειδικευμένου προσωπικού παρουσίασε αύξηση 43% στη VO 2 peak έναντι 24% της άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης και 17% της άσκησης στο σπίτι. Ακόμη, σημειώθηκε σημαντική αύξηση 33% στη διάρκεια της άσκησης έναντι 22% και 14% στις άλλες δύο μεθόδους. Αντίθετα όμως είχε και το μεγαλύτερο ποσοστό εγκατάλειψης, με 24%, γεγονός που αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα των άλλων μεθόδων και το κύριο λόγο για τον οποίο υστερεί (Konstantinidou et al., 2002). Όμοια αποτελέσματα είχε και η σύγκριση των δύο πρώτων μεθόδων για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η άσκηση σε ειδικό χώρο υπό τη επίβλεψη ειδικού είναι πιο αποτελεσματική και προσδίδει πλούσια οφέλη στη λειτουργικότητα και στη ποιότητα ζωής. Οι συμμετέχοντες που παρακολουθούσαν το πρόγραμμα ανήκαν σε μία ομάδα και κοινωνικοποιούταν, υποστήριζαν ο ένας τον άλλο, ενώ ταυτόχρονα ξέφευγαν από τα νοσοκομεία και τα προβλήματα. Όμως η άσκηση κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης αποτελεί μία πιο βολική λύση, καθώς δεν απαιτεί επιπλέον χρόνο και οι ασθενείς δεν εγκαταλείπουν εύκολα, γι αυτό και προτιμάται περισσότερο (Kouidi et al., 2004). Ωστόσο, πιο πρόσφατη μελέτη σύγκρισης των μεθόδων όσο αφορά τη λειτουργικότητα και τις αγγειακές παραμέτρους, βρήκε βελτιώσεις σε όλες τις μεθόδους χωρίς όμως σημαντικές διαφορές μεταξύ τους (Koh et al., 2010). Η αύξηση του επιπέδου φυσικής δραστηριότητας πρέπει να αποτελεί στόχο της διαχείρισης της κλινικής φροντίδας, αλλά υπάρχουν πολλά εμπόδια για την ευρεία εφαρμογή προγραμμάτων σωματικής άσκησης σε μονάδες αιμοκάθαρσης (Stack & Murthy, 2008). Ένας σημαντικός λόγος είναι ότι ο πληθυσμός υπό αιμοκάθαρση είναι αρκετά ετερογενής από κλινική και φυσική άποψη. Τα προγράμματα άσκησης πρέπει να είναι προσαρμοσμένα στη σωματική ικανότητα και τα συνοδά νοσήματα του κάθε ασθενή, ο οποίος παίρνει την απόφαση να ξεκινήσει. Αυτός είναι η κύριος δρόμος για μια σωστή και ασφαλή εφαρμογή της φυσικής δραστηριότητας σε ασθενείς με νεφρική νόσο τελικού σταδίου (Delgado & Johansen, 2012; Johansen, 2008). Οι νοσηλευτές στην αιμοκάθαρση έχουν έναν κρίσιμο ρόλο να ενθαρρύνουν και να βοηθήσουν τους ασθενείς καθώς ασκούνται κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, αλλά πρέπει πρώτα να έχουν αναπτύξει τις απαραίτητες γνώσεις και εμπειρία. Αυτό ενισχύει την ανάγκη συμμετοχής των επαγγελματιών άσκησης σε μία ομάδα άσκησης κατά την αιμοκάθαρση (Capitanini et al., 2014) (Εικ. 3). Παρά τις αποδείξεις που 25

26 οδηγούν σε συστάσεις για αύξηση της σωματικής δραστηριότητας στους ασθενείς τελικού σταδίου, η υλοποίηση των προγραμμάτων είναι ακόμα ασυνήθιστη στις περισσότερες μονάδες αιμοκάθαρσης (Manfredini et al., 2012). Εικ. 3: Η ιδανική ομάδα άσκησης (Capitanini et al., 2014). 3. Οφέλη της άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης Η νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου αποτελεί μία μακροχρόνια «δέσμευση». Τα περιθώρια συμμόρφωσης για τους ασθενείς είναι εξαιρετικά στενά και τους επιβάλλεται μία πολύ αυστηρή αγωγή στην εξέλιξη της νόσου. Ως εκ τούτου, χρειάζονται σημαντικές προσαρμογές στη ζωή και αποδοχή της διαδικασίας αυτής από τον ασθενή. Παρόλο που η άσκηση τις ημέρες που δεν γίνεται η αιμοκάθαρση φαίνεται να παρουσιάζει σε μεγαλύτερο βαθμό βελτιώσεις στους ασθενείς, η άσκηση κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης έχει το μεγάλο πλεονέκτημα της προσκόλλησης και του μικρού ποσοστού εγκατάλειψης, που μακροπρόθεσμα αποτελεί σημαντικό παράγοντα. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι τα προγράμματα άσκησης κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, ως κομμάτι της νεφρικής αποκατάστασης, είναι αποτελεσματικά στην αύξηση της σωματικής υγείας και σημαντικών στοιχείων της καθημερινής ζωής και συνεπώς στη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Τα προγράμματα αυτά ως επί το πλείστον αποτελούνται από αερόβια άσκηση σε κυκλοεργόμετρο ή στατικό ποδήλατο. Ενδεικτικά, οι Storer et al. και η ομάδα του ανέφεραν ότι μετά από άσκηση 9 εβδομάδων σε κυκλοεργόμετρο, κατά τη διάρκεια της αιμοκάθαρσης, βρήκαν όχι μόνο βελτίωση της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας και αντοχής αλλά και της μυϊκής δύναμης, της ισχύος, της κόπωσης και της 26

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές Ασθένειες & Άσκηση

Μεταβολικές Ασθένειες & Άσκηση Μεταβολικές Ασθένειες & Άσκηση Σακκάς Γεώργιος PhD, Κλινικός Εργοφυσιολόγος Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογίας ΕΚΕΤΑ & Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας gsakkas@med.uth.gr Οξεία είναι μια κατάσταση η οποία εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 8 Μαρτίου 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ένας στους δυο θανάτους, ασθενών με Χρόνια Νεφρική Νόσο, οφείλεται σε καρδιαγγειακό επεισόδιο και όχι στη νόσο αυτή καθ αυτή!!! Αυτό ανέφερε

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 3 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ Περιεχόμενο Συνδεση με τα προηγουμενα Πριν

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

gr ΜΟΥΓΙΟΣ Β.

gr  ΜΟΥΓΙΟΣ Β. 1ο Πανελλήνιο Σχολείο Σακχαρώδη Διαβήτη Άσκηση και φυσική δραστηριότητα στον σακχαρώδη διαβήτη Βασίλης Μούγιος Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού με έδρα τη Θεσσαλονίκη Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης Ενότητα 1: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση & Νεφροπάθειες

Άσκηση & Νεφροπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση & Νεφροπάθειες Συγγραφική ομάδα: Σακκάς Γεώργιος, PhD, Κλινικός Εργοφυσιολόγος, Ερευνητής Γ ΕΚΕΤΑ Τσιάνας Νικόλαος, Ιατρός Νεφρολόγος Καρατζαφέρη Χριστίνα, Επίκουρη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ

ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ. ΥΓΙΗΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ ΓΙΑ ΥΓΙΕΙΣ ΝΕΦΡΟΥΣ Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού Η Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού εορτάζεται από το 2006 κάθε χρόνο τη δεύτερη Πέμπτη του Μαρτίου στοχεύοντας στην κινητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι. ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ PhD

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι. ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ PhD ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ PhD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000 50,000 0 ΑΝΔΡΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ HEART DISEASE & STROKE

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ Ζ ΕΞΑΜΗΝΟ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ Αρχές προπόνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/

ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.com/ FITNESS: ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΜΕΣΟ ΑΣΚΟΥΜΕΝΟ ΑΡΧΕΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΤΟΜΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΞΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΑΝΑΛΥΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ FITNESS ΕΝΩ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, MD ΕΙΔΙΚΟΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ Επικ.ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΓΝ ΒΟΛΟΥ «ΑΧΙΛΛΟΠΟΥΛΕΙΟΝ»

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ. ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, MD ΕΙΔΙΚΟΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ Επικ.ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΓΝ ΒΟΛΟΥ «ΑΧΙΛΛΟΠΟΥΛΕΙΟΝ» ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, MD ΕΙΔΙΚΟΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ Επικ.ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΓΝ ΒΟΛΟΥ «ΑΧΙΛΛΟΠΟΥΛΕΙΟΝ» Chronic Kidney Disease Improving Patient Outcomes in the Primary Care Setting

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Εισηγητής: Πήδουλας Γεώργιος Msc. 1 ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΑΕΡΟΒΙΑ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ Βελτιώνει την κεντρική και περιφερική ροή αίματος και ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση;

Υπέρταση. Τι Είναι η Υπέρταση; Από Τι Προκαλείται η Υπέρταση; Ποιοι Είναι Οι Παράγοντες Κινδύνου Για Την Υπέρταση; Υπέρταση Τι Είναι η Υπέρταση; Η πίεση του αίματος είναι η δύναμη που ασκεί το αίμα στις αρτηρίες όταν μεταφέρεται από την καρδιά στην κυκλοφορία. Η σταθερά αυξημένη πίεση, άνω των φυσιολογικών ορίων, αποκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταμόσχευση Νεφρού. Το όργανο και η λειτουργία του :

Μεταμόσχευση Νεφρού. Το όργανο και η λειτουργία του : Μεταμόσχευση Νεφρού Το όργανο και η λειτουργία του : Το ουροποιητικό σύστημα του ανθρώπου αποτελείται από τους νεφρούς, τους ουρητήρες, την ουροδόχο κύστη και την ουρήθρα. Σκοπός του συστήματος αυτού είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Εργοφυσιολογία ΜΚ1119

Κλινική Εργοφυσιολογία ΜΚ1119 Κλινική Εργοφυσιολογία ΜΚ1119 Διδάσκοντες: Α. Καλτσάτου 2016-2017 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ (ΑΥ) Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΑ ΥΨΗΛΟΤΕΡΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚA

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχολογία της άσκησης για κλινικούς πληθυσμούς. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Η ψυχολογία της άσκησης για κλινικούς πληθυσμούς. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Η ψυχολογία της άσκησης για κλινικούς πληθυσμούς Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θα συζητηθούν τα παρακάτω θέματα. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά διαφόρων κλινικών πληθυσμών. Κατάλληλες μορφές άσκησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΣΗΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΧΑΠ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΟΥ ΑΝΝΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΓΕΝ.ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΣΥΝΟΣΗΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΧΑΠ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΟΥ ΑΝΝΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΓΕΝ.ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΥΝΟΣΗΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΧΑΠ ΓΑΒΡΙΗΛΙΔΟΥ ΑΝΝΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΕΛΗΤΡΙΑ Α ΓΕΝ.ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΣΥΝΟΣΗΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΧΑΠ ΣΥΝΟΣΗΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΧΑΠ ΣΥΝΟΣΗΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗ ΧΑΠ Απλά

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Παναγιώτης Θεoδωρόπουλος Δευτέρα, 31 Αύγουστος :22 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 13 Ιούνιος :48

Συντάχθηκε απο τον/την Παναγιώτης Θεoδωρόπουλος Δευτέρα, 31 Αύγουστος :22 - Τελευταία Ενημέρωση Παρασκευή, 13 Ιούνιος :48 Τα οφέλη για την υγεία που κερδίζονται μέσω της αερόβιας άσκησης έχουν αποδειχτεί. Η έρευνα έχει δείξει ότι συστηματική και μέτριας έντασης φυσική δραστηριότητα, έχει ευεργετική επίδραση στην υγεία και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B

Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B Η ΑΝΤΟΧΗ ΣΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΜΗΤΡΟΤΑΣΙΟΣ ΜΙΧΑΛΗΣ UEFA B ΟΡΙΣΜΟΣ Γενικά με τον όρο αντοχή εννοούμε την φυσική (σωματική) και ψυχική ανθεκτικότητα του παίκτη στην κόπωση σε επιβαρύνσεις μεγάλης διάρκειας και

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

2 η διάλεξη, [ , 9:30] Εισηγητής: Πατίκας Δημήτρης Λέκτορας Τμήματος Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκη

2 η διάλεξη, [ , 9:30] Εισηγητής: Πατίκας Δημήτρης Λέκτορας Τμήματος Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκη Χαρακτηριστικά τρίτης ηλικίας 2 η διάλεξη, [07.03.2012, 9:30] Εισηγητής: Πατίκας Δημήτρης Λέκτορας Τμήματος Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκη 1 Περιεχόμενα προηγούμενης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες

Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συµµαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Χρόνιες Πνευμονοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής ΕΚΕΤΑ Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη της άσκησης στην υγεία

Τα οφέλη της άσκησης στην υγεία Τα οφέλη της άσκησης στην υγεία Ο ρόλος της κίνησης είναι πολύ σημαντικός, ήδη από νωρίς στην ανάπτυξη του παιδιού Αισθησιοκινητική μάθηση Κινητική ανάπτυξη Σωματική ανάπτυξη Συναισθηματική ανάπτυξη Κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΥΓΕΙΑΣ ΝΕΦΡΩΝ, ΚΑΡ ΙΑΣ, ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΒΗΤΗ Kidney Health Australia σελίδα 1/5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η νεφροπάθεια χαρακτηρίζεται και ως "σιωπηρή ασθένεια" γιατί συχνά δεν υπάρχουν συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός

1. Η αναπνευστική λειτουργία. 2. Η κεντρική λειτουργία. 3. Η περιφερική λειτουργία. 4. Ο μυϊκός μεταβολισμός ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ VO2max Βαμβακούδης Ευστράτιος Επίκουρος Καθηγητής Εργοφυσιολογικής Αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ Ι: ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. 1. Οφέλη και κίνδυνοι που συνδέονται με τη φυσική δραστηριότητα...39

ΕΝΟΤΗΤΑ Ι: ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ. 1. Οφέλη και κίνδυνοι που συνδέονται με τη φυσική δραστηριότητα...39 23 Περιεχόμενα ΕΝΟΤΗΤΑ Ι: ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ 1. Οφέλη και κίνδυνοι που συνδέονται με τη φυσική δραστηριότητα...39 Φυσική δραστηριότητα και ορολογία που αφορά την ευρωστία...39 Προοπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ Kidney Health Australia σελίδα 1/6 ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ Η ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ; Μέσα σε κάθε νεφρό υπάρχουν περίπου ένα εκατομμύριο μικροσκοπικές μονάδες που ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΣΑΓΩΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΣΑΓΩΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΣΑΓΩΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η Καρδιακή Ανεπάρκεια(ΚΑ) είναι ένα πολύπλοκο, προοδευτικά εξελισσόμενο σύνδρομο κλινικών, αιμοδυναμικών και νευροορμονικών διαταραχών

Διαβάστε περισσότερα

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

Λήδα Μαδεμλή. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Λήδα Μαδεμλή Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 Σχετικά με το μάθημα Διαφάνειες users.auth.gr/lmademli Αξιολόγηση 70% γραπτές εξετάσεις 30% εργασία Ύλη Προτεινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΘΡΕΠΤΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ Περιορισμοί της άσκησης σε άτομα με ΣΔ Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD

17/12/2007. Βασιλική Ζήση, PhD ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Μάθημα: Ψυχολογική Υποστήριξη σε Κλινικούς Πληθυσμούς Βασιλική Ζήση, PhD Φυσική δραστηριότητα: είναι οποιαδήποτε κίνηση του σώματος παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 2: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Προπόνηση στον αγωνιστικό αθλητισμό Βασίλης Πασχάλης Επίκουρος καθηγητής ΤΕΦΑΑ - ΕΚΠΑ Εισαγωγή Θετικό προπονητικό stress: η προπόνηση που προκαλεί βελτίωση στην αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ

Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Νικηταράς Νικήτας αν. καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ Η άσκηση - φυσική δραστηριότητα περιέχει: Τον αθλητισμό όχι τον πρωταθλητισμό Την ήπια και μέτρια άσκηση στον ελεύθερο χρόνο (παιχνίδι, περπάτημα, ποδηλασία,

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός προγραμμάτων άσκησης με στόχο την προαγωγή της υγείας. 4. Άσκηση και καρδιοπάθειες Άσκηση και υπέρταση. 150

Σχεδιασμός προγραμμάτων άσκησης με στόχο την προαγωγή της υγείας. 4. Άσκηση και καρδιοπάθειες Άσκηση και υπέρταση. 150 Τρίκαλα 2013 Περιεχόμενα Πρόλογος 3 Κεφάλαιο 1 Σχεδιασμός προγραμμάτων άσκησης με στόχο την προαγωγή της υγείας 4 Κεφάλαιο 2 Άσκηση και καρδιοπάθειες 112 Κεφάλαιο 3 Άσκηση και υπέρταση 150 Κεφάλαιο 4 Άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ & ΚΑΡΔΙΑ

29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ & ΚΑΡΔΙΑ ΠΑΠΑΠΑΝΤΕΛΗΣ ΝΙΚΗΤΑΣ ΕΚΠ/ΚΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ e-mail: nikitpapa@yahoo.gr (ΑΡΘΡΟ) 29 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΡΔΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ & ΚΑΡΔΙΑ Σεπτεμβρίου Κάθε χρόνο από το 1999, η Παγκόσμια Ομοσπονδία Καρδιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΙΒΑΣ Γ.

ΓΡΙΒΑΣ Γ. Άσκηση και υγεία Η άσκηση είναι συνδεδεμένη με τη σωματική και ψυχική υγεία ενός ατόμου, και αποτελεί την καταλληλότερη «μη φαρμακευτική» παρέμβαση για την πρόληψη και αποκατάσταση χρόνιων παθήσεων (παχυσαρκία,

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα

Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση. Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Νοσηλευτικά Πρωτόκολλα διαχείρισης καρδιολογικών ασθενών στην εξωνεφρική κάθαρση { Μονάδα Τεχνητού Νεφρού ΠΓΝ «Αττικόν», Αθήνα Το νοσηλευτικό έργο στις ΜΤΝ Σκοπός της η παροχή εξειδικευµένης φροντίδας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της υπερδιήθησης στο Καρδιονεφρικό Σύνδροµο.! Ιωάννης Μακρής Νοσηλευτής MSc Μ.Τ.Ν. ΓΝΑ «Ιπποκράτειο»

Ο ρόλος της υπερδιήθησης στο Καρδιονεφρικό Σύνδροµο.! Ιωάννης Μακρής Νοσηλευτής MSc Μ.Τ.Ν. ΓΝΑ «Ιπποκράτειο» Ο ρόλος της υπερδιήθησης στο Καρδιονεφρικό Σύνδροµο Ιωάννης Μακρής Νοσηλευτής MSc Μ.Τ.Ν. ΓΝΑ «Ιπποκράτειο» Καρδιονεφρικό Σύνδροµο (CRS) Ορισµός Οι διαταραχές της καρδιάς και των νεφρών, όπου οξεία ή χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD

Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD Πώς να μην χάσετε στην θάλασσα ότι με κόπο κερδίσατε στην πισίνα: συμπληρώματα διατροφής και άλλα «κόλπα» Γιώργος Σακκάς PhD ΤΕΦΑΑ - Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σήμερα θα μιλήσουμε για τα εξής θέματα: Τι κερδίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης

Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Σακχαρώδης Διαβήτης Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Λέκτορας ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. Ζαφειρίδης Ανδρέας, Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΦΑΑ Σερρών, Α.Π.Θ. (Υπεύθυνος

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12

Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12 Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2011-12 Διδάσκων: Πατίκας Δημήτρης Λέκτορας Τμήματος Φυσικής Αγωγής & Αθλητισμού, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 1 Σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Ακούει την καρδιά σας!

Ακούει την καρδιά σας! Ακούει την καρδιά σας! Καρδιοαναπνευστική αποκατάσταση ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΟΛΙΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ Όταν η καρδιά φέρνει τα πάνω κάτω Ένα οξύ καρδιολογικό πρόβλημα ή ένα χειρουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Οι δυσλιπιδαιμίες είναι παθολογικές καταστάσεις με διαταραχές των λιπιδίων του αίματος ποσοτικές αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Αντωνία Καλτσάτου, PhD ΔΙΑΛ. 8 ΜΚ118 «ΆΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ»

ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Αντωνία Καλτσάτου, PhD ΔΙΑΛ. 8 ΜΚ118 «ΆΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ» ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Αντωνία Καλτσάτου, PhD ΔΙΑΛ. 8 ΜΚ118 «ΆΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ» ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ (ΧΝΝ) Η ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ, ΜΗ ΑΝΑΣΤΡΕΨΙΜΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΠΟΥ ΟΔΗΓΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Wednesday, March 4, 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ασθενείς με ΧΝΑ αποτελούν το 11% του

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία

Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Εφαρμοσμένη Αθλητική Εργοφυσιολογία Κατανάλωση ενέργειας και κόπωση Βασίλης Πασχάλης Επίκουρος καθηγητής ΤΕΦΑΑ - ΕΚΠΑ Κατανάλωση ενέργειας Συντελεστής απόδοσης Απόδοση μεταβολισμού υποστρωμάτων 40% à ATP

Διαβάστε περισσότερα

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr!

«Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! «Τρώτε μήλα για δέκα λόγους υγείας!», από την Χριστίνα Ι. Μπουντούρη, Γενικό Οικογενειακό Ιατρό και τo iatropedia.gr! Όλοι γνωρίζουν την παροιμία»ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα». Πλέον έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015

ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Άσκηση και τρίτη ηλικία Μάθημα Επιλογής Κωδικός: 005 Εαρινό εξάμηνο 2015 ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Περιεχόμενα προηγούμενης διάλεξης Περιγραφή παθολογιών

Διαβάστε περισσότερα

H επίδραση της αερόβιας άσκησης στα επίπεδα απελίνης και γκρελίνης ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τυπου 2

H επίδραση της αερόβιας άσκησης στα επίπεδα απελίνης και γκρελίνης ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τυπου 2 H επίδραση της αερόβιας άσκησης στα επίπεδα απελίνης και γκρελίνης ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη τυπου 2 Ν. Καδόγλου, Ι. Βράμπας, Α. Καπελούζου, Ν. Σάιλερ, Α. Κωστάκης, Ν. Αγγελοπούλου Τμήμα Επιστήμης Φυσικής

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της άσκησης στην πρόληψη των καρδιομεταβολικών παραγόντων κινδύνου ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ

Η συμβολή της άσκησης στην πρόληψη των καρδιομεταβολικών παραγόντων κινδύνου ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ Η συμβολή της άσκησης στην πρόληψη των καρδιομεταβολικών παραγόντων κινδύνου ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ MSc Άσκηση & Υγεία, PhD (c), Προϊσταμένη Αναισθησιολογικού Τμήματος ΓΝΘ Άγιος Παύλος-ΠΑΝΑΓΙΑ Εργαστηριακή Συνεργάτιδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΕΙΝΗ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Υπεύθυνοι καθηγητές: Μπάρπας Κων/νος Αναστασιάδου Αντιγόνη

ΟΡΕΙΝΗ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ. Υπεύθυνοι καθηγητές: Μπάρπας Κων/νος Αναστασιάδου Αντιγόνη ΟΡΕΙΝΗ ΠΟΔΗΛΑΣΙΑ Ομάδα Α : Γιαννακούλα Αναστασία Γραμματικού Πέγκυ Δουλκερίδης Γιώργος Νίτσου Ανδριάνα Βαπορίδης Στυλιανός Καράι Λεντίνα Λάμπρου Αντώνιος Υπεύθυνοι καθηγητές: Μπάρπας Κων/νος Αναστασιάδου

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας»

Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Κλινικό Φροντιστήριο «Εφαρμόζοντας τις Κατευθυντήριες Οδηγίες για την Αρτηριακή Υπέρταση στο Σχεδιασμό της Νοσηλευτικής Φροντίδας» Παρουσίαση Κλινικής Περίπτωσης : Χατζοπούλου Μ., Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Πανευρωπαϊκή Ημέρα Αφύπνισης για την Καρδιακή Ανεπάρκεια

Πανευρωπαϊκή Ημέρα Αφύπνισης για την Καρδιακή Ανεπάρκεια Πανευρωπαϊκή Ημέρα Αφύπνισης για την Καρδιακή Ανεπάρκεια Χριστίνα Χρυσοχόου Επιμελήτρια Α,Καρδιολογίας Ιπποκράτειο Γενικόν Νοσοκομείο Αθηνών,Αλέκος Δούρας Διευθυντης Καρδιολογικής Κλινικής Νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας Άσκηση?? «Η άσκηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιµετώπιση του διαβήτη» Βελτιώνει τη δράση της ινσουλίνης

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ζήση, PhD 1

Βασιλική Ζήση, PhD 1 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μεταπτυχιακό πρόγραμμα ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ιάλεξη 3 Μάθημα: Αθλητισμός και Τρίτη Ηλικία Φυσική δραστηριότητα και γνωστική λειτουργία Vasiliki

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Παχυσαρκία και νεφρική νόσος ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Κριτήρια* Η διαπίστωση για 3 μήνες: Νεφρικής βλάβης GFR < 60 ml/min/1.73m2 με ή χωρίς νεφρική

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙ. Τροποποιήσεις στις αντίστοιχες παραγράφους των περιλήψεων χαρακτηριστικών προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης

Παράρτημα ΙΙ. Τροποποιήσεις στις αντίστοιχες παραγράφους των περιλήψεων χαρακτηριστικών προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης Παράρτημα ΙΙ Τροποποιήσεις στις αντίστοιχες παραγράφους των περιλήψεων χαρακτηριστικών προϊόντος και του φύλλου οδηγιών χρήσης 7 Για προϊόντα που περιέχουν τους αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της

Διαβάστε περισσότερα

Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων

Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων Ηπειρος Προτάσεις για πιλοτικό πρόγραµµα πρόληψης και αντιµετώπισης των καρδιαγγειακών νοσηµάτων Λάµπρος Μιχάλης Καθηγητής Καρδιολογίας, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Ιωαννίνων Σκοπός πιλοτικού προγράµµατος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ»

«Ο ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ» «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ» 21 22 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 Macedonia Palace, Θεσσαλονίκη «Ο ΑΝΤΙΘΡΟΜΒΩΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ» ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΣΑΒΒΑΤΩ Νοσηλεύτρια ΤΕ Παθολογίας, Msc, PhD ΤΕΦΑΑ -ΑΠΘ. Μονάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.)

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΠΙΕΣΗ (Α.Π.) ΥΠΕΡΤΑΣΗ Η καρδιά προωθεί το αίμα στον οργανισμό μέσω των αρτηριών, με αποτέλεσμα οι αρτηρίες να βρίσκονται υπό πίεση. Η πίεση αυξάνει όταν είμαστε αναστατωμένοι, όταν τρομάζουμε, όταν καταβάλουμε κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρικές Δράσεις Προαγωγής Υγείας & Ευεξίας

Εταιρικές Δράσεις Προαγωγής Υγείας & Ευεξίας Εταιρικές Δράσεις Προαγωγής Υγείας & Ευεξίας www.primus-seminaria.gr Προαγωγή Υγείας Στον Εργασιακό Χώρο Μέσω Αθλητικής Κινητικής Αναψυχής Το πρόγραμμα έχει σκοπό να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. <<ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ>> ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. <<ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ>> ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC) και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία της Υπέρτασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ

ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΠΩΣ ΕΠΙΔΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Η άσκηση, επιφέρει ευεργετικά αποτελέσματα στα διάφορα συστήματα του οργανισμού. Τα αποτελέσματα αυτά ενδέχεται να είναι παροδικά ή μόνιμα ανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ. Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ. Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ Καρδιακή ανεπάρκεια & Κατάθλιψη θέμα μεγάλου ενδιαφέροντος: λόγω του υψηλού επιπολασμού τους & της τάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΝΑΜΙΚΟ ΕΓΧΡΩΜΟ TRIPLEX ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΤΟΥ ΠΕΟΥΣ

ΥΝΑΜΙΚΟ ΕΓΧΡΩΜΟ TRIPLEX ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΤΟΥ ΠΕΟΥΣ ηµήτρης Γ. Χατζηχρήστου Καθηγητής Ουρολογίας Ανδρολογίας Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης 01 ΥΝΑΜΙΚΟ ΕΓΧΡΩΜΟ TRIPLEX ΤΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ ΤΟΥ ΠΕΟΥΣ Ποια είναι τα αγγειακά προβλήµατα της στύσης; Τα αγγειακά

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Περιτοναϊκής Κάθαρσης

3 ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Περιτοναϊκής Κάθαρσης 3 ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο Περιτοναϊκής Κάθαρσης 3-5 Σεπτεμβρίου, Αλεξανδρούπολη ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΤΟΝΑΪΚΗΣ ΚΑΘΑΡΣΗΣ Ευστάθιος Μητσόπουλος Νεφρολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη ταξινόμιση της φυσικής κατάστασης Δύναμη Αντοχή φυσική κατάστασ η Ταχύτητα Ευλυγισία ποιοι ασχολούνται με την άσκηση με βάρη οι αθλητές της άρσης βαρών, οι

Διαβάστε περισσότερα

gr

gr Σ τύπου ΙΙ και καρδιαγγειακή νόσος Οι διαβητικοί ασθενείς παρουσιάζουν τετραπλάσια αύξηση της συχνότητας καρδιαγγειακής νόσου απ ότι οι µη διαβητικοί ασθενείς Το 50% των νεοδιαγνωσµένων διαβητικών ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος. Νεότερες απόψεις και θεραπείες

Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μαιευτήρας - Γυναικολόγος. Νεότερες απόψεις και θεραπείες Γράφει: Θάνος Παπαθανασίου, Μαιευτήρας Γυναικολόγος Νεότερες απόψεις και θεραπείες Το Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (ΣΠΩ) είναι η συχνότερη ορμονική πάθηση της σύγχρονης γυναίκας. Υπολογίζεται ότι περίπου

Διαβάστε περισσότερα