ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΩΝ ΜΕΣΩ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΩΝ ΠΡΟΤΥΠΩΝ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΑΛΛΟΔΑΠΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΝΙΦΟΡΑ ΝΙΚΟΛΙΤΣΑ Α.Μ. 44 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΠΑΤΡΑ 27 1

2 Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή Θεωρία Αποσαφήνιση των όρων Ο όρος «μάθηση» Ο όρος «συμπεριφορά» και η απόκτησή της Ο όρος «κοινωνικοποίηση» Ο όρος «κοινωνική ψυχολογία» Ο όρος «αλληλεπίδραση» και τα είδη της Συμμετρική αλληλεπίδραση Ασύμμετρη αλληλεπίδραση Παρουσίαση των θεωριών της κοινωνικής μάθησης Η θεωρία της συμπεριφοράς και η μάθηση Κριτική της θεωρίας της συμπεριφοράς και η μάθηση Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Η θεωρία της μάθησης σύμφωνα με τη γνωστική κατεύθυνση Κριτική της θεωρίας της μάθησης σύμφωνα με τη γνωστική κατεύθυνση Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Η θεωρία της κοινωνικής μάθησης του Rotter Κριτική της θεωρίας της κοινωνικής μάθησης του Rotter Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Η θεωρία της κοινωνικογνωστικής μάθησης Κριτική της θεωρίας της κοινωνικογνωστικής μάθησης Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Ο ρόλος των προτύπων και η διαπολιτισμική επικοινωνία Εισαγωγικά για το ρόλο των προτύπων και τη διαπολιτισμική επικοινωνία Αποσαφήνιση των όρων Ο όρος «πρότυπο» Ο όρος «επικοινωνία» Ο όρος «διαπολιτισμικότητα» Ο όρος «διαπολιτισμική επικοινωνία» Ο ρόλος των προτύπων Ο ρόλος των προτύπων στους γηγενείς Ο ρόλος των προτύπων σε διαφορετικούς πολιτισμικά πληθυσμούς Στόχος της έρευνάς μας Υποθέσεις Μεθοδολογία Το δείγμα Ερευνητικές ομάδες Ομάδα έρευνας Ομάδα ελέγχου Ερευνητικές συνθήκες η ερευνητική συνθήκη η ερευνητική συνθήκη η ερευνητική συνθήκη η ερευνητική συνθήκη Ερευνητικά εργαλεία Συνέντευξη (Διαπίστωση των δημοφιλέστερων στα παιδία φιλμ) 1 η ερευνητική συνθήκη Ερωτηματολόγιο 1 (δημοφιλέστερα τηλεοπτικά προγράμματα) η ερευνητική συνθήκη

3 Ερωτηματολόγιο 2 (δημοφιλείς συμπεριφορές) η ερευνητική συνθήκη Ερωτηματολόγιο 3 (ταύτιση με συμπεριφορές) η ερευνητική συνθήκη Ερωτηματολόγιο 4 (εκδήλωση συμπεριφορών) η ερευνητική συνθήκη Ανάλυση δεδομένων Παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας Δημοφιλείς συμπεριφορές Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών που προβάλλονται σε επιλεγμένα, από τους μαθητές, τηλεοπτικά προγράμματα Ταύτιση των Ελλήνων και των αλλοδαπών μαθητών με συμπεριφορές που προβάλλονται σε επιλεγμένα, από τους μαθητές, τηλεοπτικά προγράμματα Εκδήλωση συμπεριφορών, με τις οποίες μαθητές, και αλλοδαποί, είχαν ταυτιστεί Συμπεράσματα Εισαγωγικά για τα συμπεράσματα της έρευνας Συμπεράσματα που προκύπτουν από τα αποτελέσματα της έρευνας...69 Βιβλιογραφία ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

4 1. Εισαγωγή Η εργασία αυτή μελετά τη διαφοροποίηση Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών, ηλικίας 9 12 ετών του δημοτικού σχολείου, όσον αφορά στα πρότυπα τα οποία υιοθετούν από τα διάφορα τηλεοπτικά προγράμματα που παρακολουθούν στην τηλεόραση και στην επίδραση που αυτά τους ασκούν. Πιο συγκεκριμένα η παρούσα εργασία καταπιάνεται με το αν και κατά πόσο διαφέρουν τα πρότυπα που υιοθετούν οι και οι αλλοδαποί μαθητές και ειδικότερα με τη διαφοροποίηση των συμπεριφορών που αρέσκονται να παρακολουθούν οι δυο ομάδες, με τις οποίες ταυτίζονται, επιθυμώντας να τις κάνουν πράξη και τις οποίες έχουν είδη εκδηλώσει στην καθημερινή τους ζωή. Οι θεωρίες της Κοινωνικής Μάθησης σε συνδυασμό με θεωρίες σχετικές με τις διαδικασίες της μίμησης και ταύτισης συμπεριφορών από την πρώτη κιόλας μέρα της γέννησης του ανθρώπου, αναλογιζόμενοι, επιπροσθέτως, το γεγονός ότι ο κοινωνικός περίγυρος και ασφαλώς το περιβάλλον στο οποίο ανατρέφεται κάθε άτομο επηρεάζουν το χαρακτήρα του αλλά και τις επιλογές του στηρίζουν τις υποθέσεις αυτής της έρευνας, τις ερευνητικές της συνθήκες και όπως θα δούμε και στη συνέχεια τα αποτελέσματά της. Αναλυτικότερα, ερευνάται ο ρόλος της ελληνικής τηλεόρασης στη διαμόρφωση συμπεριφορών που προβάλλονται σε τηλεοπτικά προγράμματα στους και στους αλλοδαπούς μαθητές. Κατά πόσο ο κοινωνικός περίγυρος, το περιβάλλον στο οποίο ζει και ανατρέφεται κάθε άτομο, η κοινωνική και οικονομική κατάσταση της οικογένειάς του καθώς και η καταγωγή του επηρεάζουν το κάθε άτομο στην επιλογή των προτύπων του, στην επιλογή δηλαδή συμπεριφορών που λειτουργούν ως πρότυπες γι αυτόν και τις οποίες θέλει να μιμηθεί; Τώρα πλέον και ιδιαίτερα με το νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών και με τα Διαθεματικά Πλαίσια Σπουδών, το εκπαιδευτικό σύστημα έχει προσανατολιστεί στο να μειώσει τις ανισότητες που υπάρχουν ανάμεσα στους αλλοδαπούς και τους μαθητές, οι οποίες προξενούν πολλές επιθετικές και απρεπείς συμπεριφορές. Σύμφωνα με τις παραπάνω θεωρίες τα άτομα, κυρίως, όμως, παιδιά μικρών ηλικιών, μιμούνται τους άλλους και ταυτίζονται με τύπους ανθρώπων και τις συμπεριφορές τους, που λειτουργούν ως πρότυπα γι αυτούς. Μία σύγχρονη πηγή προβολής διαφόρων συμπεριφορών και ρόλων -τύπων- από διάφορα είδη χαρακτήρων ανθρώπων είναι η τηλεόραση. Μέσω της τηλεόρασης τα παιδιά μπορούν να υιοθετήσουν πολλές συμπεριφορές είτε ενάρετες είτε απρεπείς. Στην παρούσα, λοιπόν, εργασία προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε ποιες από αυτές τις συμπεριφορές υιοθετούν οι και ποιες οι αλλοδαποί μαθητές. Το γεγονός ότι ο μεγάλος αριθμός αλλοδαπών που ήρθε αποσπασματικά στη χώρα μας προκάλεσε στους μια ανασφάλεια, καθώς βρέθηκαν μπροστά σε ένα πλήθος «ξένων», από την άλλη πλευρά οι αλλοδαποί είναι αυτονόητο πως επιδιώκουν να κρατήσουν τα δικά τους πολιτισμικά στοιχεία φοβούμενοι μην αλλοιωθεί εντελώς η πολιτισμική τους ταυτότητα, με αποτέλεσμα να μένουν συγκεντρωμένοι σε γειτονιές κάνοντας παρέα μεταξύ τους. Αντιμετωπίζοντας επιπλέον την περίεργη αποδοχή τους από τους, αισθανόμενοι «ξένοι» και παρατηρώντας ότι οι τους κατηγορούν για εγκληματικότητα και για χίλια άλλα άρχισαν να εκδηλώνουν συμπεριφορές μη φιλικές προς τους. Κάποιος, λοιπόν, που βιώνει τέτοιου είδους συναισθήματα είτε από την πλευρά των Ελλήνων είτε από την πλευρά των αλλοδαπών, παρακολουθώντας διάφορα τηλεοπτικά προγράμματα, θα ταυτίζεται με ανάλογα πρότυπα και θα υιοθετεί ως πρότυπες ανάλογες συμπεριφορές με τις εμπειρίες, τα ερεθίσματα και το κοινωνικό του περιβάλλον ή δεν υπάρχει καμία απολύτως αλληλεπίδραση; 4

5 Για τους παραπάνω λόγους, θεωρήθηκε ότι μια τέτοια έρευνα θα μπορούσε να δώσει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με την υιοθέτηση των τηλεοπτικών προτύπων από τους και τους αλλοδαπούς μαθητές. Αναλυτικά η έρευνα αυτή εξετάζει: 1. Τα τηλεοπτικά προγράμματα που αρέσκονται να παρακολουθούν οι μαθητές ( αλλοδαποί) στον ελεύθερό τους χρόνο. 2. Ποιες από τις συμπεριφορές που προβάλλονται μέσα στα δημοφιλέστερα φιλμ αρέσει στους μαθητές να βλέπουν και πόσο τους αρέσει να τις παρακολουθούν. 3. Ποιες από τις παραπάνω θα ήθελαν να κάνουν και οι ίδιοι εάν τους δινόταν η ευκαιρία. 4. Ποιες από τις παραπάνω έχουν είδη πράξει μέχρι τώρα. Το πρώτο κύριο μέρος μιας ερευνητικής έκθεσης είναι η βιβλιογραφική ανασκόπηση, η οποία περιλαμβάνει μια ανασκόπηση του υπάρχοντος υλικού, το οποίο έχει σχέση με την έρευνα και το σαφές ερευνητικό πρόβλημα καθώς και τον τρόπο προσέγγισής του. Στην ουσία το πρώτο αυτό κεφάλαιο αποτελείται από τρία μεγάλα υποκεφάλαια τα οποία με τη σειρά τους χωρίζονται σε μικρότερα μέρη με σκοπό την καλύτερη οργάνωση της εργασίας και επομένως την καλύτερη κατανόηση του αναγνώστη. Συγκεκριμένα πριν από την παρουσίαση των σχετικών θεωριών γίνεται μια αποσαφήνιση κάποιων όρων που θα διευκολύνουν τον αναγνώστη στο να κατανοήσει σαφέστερα και ευκολότερα τι ακριβώς εννοούμε όταν τους χρησιμοποιούμε. Κατόπιν παρουσιάζονται οι θεωρίες που έχουν σχέση με την εργασία αυτή, μια σύντομη κριτική της καθεμίας καθώς και η σχέση της κάθε θεωρίας με το αντικείμενο της έρευνας. Σε σχέση με την αναφορά στα δεδομένα άλλων ερευνών, πρέπει να αναφέρουμε ότι κατά τη διάρκεια της βιβλιογραφικής ανασκόπησης ήρθαμε σε επαφή με μεγάλο αριθμό ερευνητικών εργασιών αλλά και θεωριών. Από αυτά επιλέξαμε αυτά που συνδέονται αμεσότερα με το αντικείμενο της έρευνάς μας. Στα επόμενα κεφάλαια αναφέρονται διεξοδικότατα η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε, η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας, τα συμπεράσματά μας και τέλος η βιβλιογραφία που χρησιμοποιήθηκε για την συγγραφή της παρούσας ερευνητικής μελέτης. Στο πίσω μέρος της εργασίας παρατίθεται ένα παράρτημα στο οποίο εσωκλείονται τα ερωτηματολόγια που χρησιμοποιήθηκαν και κάποια άλλα απαραίτητα, για τον αναγνώστη, δεδομένα. Τέλος, θα θέλαμε να εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες στα Δημοτική σχολεία Ζαυλανίου και Καστριτσίου που μας βοήθησαν και μας διευκόλυναν για τη διεξαγωγή της συμπλήρωση των ερωτηματολογίων, και στους μαθητές και στους γονείς τους. Ευχαριστίες, επίσης, θα θέλαμε να εκφράσουμε στον κ. Γεωργογιάννη Παντελή που ήταν ο επιβλέπων καθηγητής της παρούσας εργασίας και τέλος στη φοιτήτρια μεταπτυχιακού την Γιαννακά Βαλεντίνα για την πολύτιμη βοήθεια της. 5

6 2. Θεωρία 2.1. Αποσαφήνιση των όρων Θεωρήσαμε σημαντικό να παρουσιάσουμε, αρχικά, συγκεκριμένες έννοιες οι οποίες παρατίθενται στην ερευνητική έκθεση και αποτελούν σημαντικά εργαλεία για την έρευνα αυτή. Το θεωρητικό υπόβαθρο αποτελείται από συγκεκριμένες θεωρίες της Κοινωνικής Ψυχολογίας όπως θα δούμε παρακάτω Ο όρος «μάθηση» Ο όρος «μάθηση» σχετίζεται με τις «αλλαγές της ατομικής συμπεριφοράς», οι οποίες προκύπτουν από συγκεκριμένα ερεθίσματα, σχήματα, αντικείμενα ή καταστάσεις. Οι παραπάνω αλλαγές βασίζονται στις (επανειλημμένες) εμπειρίες που καταχωρούνται στον εγκέφαλο αυτόματα ή/ και τυγχάνουν συνειδητής επεξεργασίας. «Μάθηση υπάρχει μόνο αν αυτές οι αλλαγές δεν οφείλονται : σε έμφυτες αντιδράσεις, σε διαδικασίες ωρίμανσης σε προσωρινές αλλαγές της κατάστασης του οργανισμού (όπως κούραση, ναρκωτικές ουσίες, κ. λ. π.)» Η μάθηση, γενικότερα, σχετίζεται με την απόκτηση μιας καινούριας συμπεριφοράς. Ειδικότερα ο όρος χρησιμοποιείται σε ποικίλες περιπτώσεις. Η μάθηση περιλαμβάνει κάθε αλλαγή συμπεριφοράς των οργανισμών, η οποία στοχεύει στην προσαρμογή και οφείλεται στην αλληλεπίδραση του ατόμου με το περιβάλλον. «Συνδέεται στενά με την φυσιολογική ωριμότητα και την εκπαίδευση. Γενικά η μάθηση αναφέρεται : στην απόκτηση δεξιοτήτων, στην απόκτηση γνώσεων, στην αποδοχή και εφαρμογή ορισμένης συμπεριφοράς στην προσαρμογή του ατόμου σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον.» Τα άτομα που δέχονται τα ίδια ερεθίσματα, δε σημαίνει φυσικά ότι θα έχουν και το ίδιο αποτέλεσμα μάθησης, συχνά παρατηρούνται πολλές σημαντικές διαφορές, και αυτό οφείλεται σε προσωπικούς παράγοντες όπως η ηλικία, η νοημοσύνη, τα ενδιαφέροντα και οι ιδιαίτερες καταστάσεις της ζωής ενός ατόμου Ο όρος «συμπεριφορά» και η απόκτησή της Ο όρος «συμπεριφορά» αναφέρεται στο σύνολο των αντιδράσεων ενός ατόμου προς το περιβάλλον σε μια δεδομένη χρονική ενότητα. Έχει συνδεθεί με πολλές επιστήμες και ιδιαίτερα με την ψυχολογία, όμως κάθε τομέας της ψυχολογίας χρησιμοποιεί τον όρο με διαφορετικό νόημα και διαφορετική βαρύτητα. Στην παρούσα εργασία συμπεριφορά εννοούμε τον τρόπο με τον οποίο ενεργεί ή συμπεριφέρεται κάποιος κάτω από κάποιες συνθήκες. 1 Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ

7 Η «μάθηση προτύπου» και η αποδοχή υποκειμενικών γνωστικών αναπαραστάσεων και παρωθήσεων ασχολείται με την εσωτερική γνωστική πλευρά της συμπεριφοράς. Ο άνθρωπος πλέον είναι ενεργητικός, διαμορφωτικός και συγχρόνως προσανατολισμένος σε σκοπούς και με ικανότητες επηρεασμού του περιβάλλοντός του, δε θεωρείται πια παθητικό ων που αντιδρά σε ερεθίσματα του περιβάλλοντος. 2 Η απόκτηση συμπεριφορών συχνά είναι αποτέλεσμα μάθησης, για παράδειγμα όταν ένα νήπιο περπατά για πρώτη φορά, αυτό είναι μια συμπεριφορά που εκφράζει για πρώτη φορά, και είναι φυσικά αποτέλεσμα μάθησης, το νήπιο έμαθε να περπατά. Άλλο παράδειγμα είναι η υιοθέτηση συμπεριφορών από διάφορα πρότυπα που παρατηρούμε είτε στο οικογενειακό μας περιβάλλον (πατέρας, μητέρα, αδερφή, κ. α.), είτε από τα Μ. Μ. Ε. (τηλεόραση, κινηματογράφος, ράδιο, κ. α.), είτε από το σχολείο, κ. λ. π. Υπάρχουν, βέβαια, και περιπτώσεις που η αλλαγή της συμπεριφοράς μας και η απόκτηση μιας νέας δεν είναι αποτέλεσμα μάθησης, όπως π. χ. η αλλαγή της συμπεριφορά κάποιου ατόμου μετά τη λήψη ναρκωτικών ουσιών κ. λ. π. Κάθε οργανωμένη κοινωνία έχει αναθέσει σε διάφορα άτομα ή ειδικούς λειτουργούς και επιστήμονες τη φροντίδα της συμπεριφοράς του ατόμου. Μεταξύ αυτών υπάρχει συνεργασία σε όλες τις περιπτώσεις ή μορφές συμπεριφοράς. Την βασική φροντίδα του ατόμου, βέβαια, την έχει η οικογένειά του, η οποία όπου συναντά δυσκολίες συνεργάζεται από τους παραπάνω και υποστηρίζεται Ο όρος «κοινωνικοποίηση» Στην Κοινωνική Ψυχολογία ο όρος «κοινωνικοποίηση» έχει να κάνει με «τη διαδικασία με την οποία ένα άτομο μαθαίνει να προσαρμόζεται στην ομάδα αποκτώντας την κοινωνική συμπεριφορά που εγκρίνει η ομάδα» 4, «η αφομοίωση από το άτομο αξιών, κανόνων, ρόλων, απόψεων, τρόπων συμπεριφοράς από την ομάδα και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον. Με άλλα λόγια, εννοούμε την προσαρμογή, την ενσωμάτωση του ατόμου, κυρίως του αναπτυσσόμενου παιδιού, στο κοινωνικό του περιβάλλον» 5. Πιο συγκεκριμένα, ο όρος «κοινωνικοποίηση» χρησιμοποιείται στην παρούσα εργασία φορώντας την έννοια της διαδικασίας με την οποία ένα άτομο ενσωματώνεται και προσανατολίζεται στα δεδομένα και στους κανόνες συμπεριφοράς μιας ορισμένης κοινωνίας ή γενικά της κοινωνίας. Στα δεδομένα αυτά περιλαμβάνονται η απόκτηση της γλώσσας, οι καθιερωμένες μορφές συμπεριφοράς, οι οποίες ανταποκρίνονται σε κοινωνικούς κανόνες, αξίες κ. τ. λ. Αν και αυτή η προσαρμογή στην κοινωνία μας γίνεται σχεδόν κάθε στιγμή της ζωής μας, ο όρος χρησιμοποιείται περισσότερο για να δηλωθεί η μορφοποίηση της συμπεριφοράς ενός νεαρού μέλους της. Ως παράγοντες κοινωνικοποίησης θεωρούνται όλοι οι κοινωνικοί οργανισμοί που επιδρούν και ρυθμίζουν άμεσα συνειδητά ή έμμεσα - αυτόματα τις διαδικασίες της κοινωνικοποίησης και παρέχουν κανόνες, αξίες και μορφές συμπεριφοράς, όπως είναι η οικογένεια, το σχολείο, οι χώροι και τα ιδρύματα εκπαίδευσης και επαγγελματικής αποκατάστασης, το πανεπιστήμιο, η εκκλησία, ο στρατός, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης κ. λ. π. 6 2 Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ Τεγόπουλος Φυτράκης, (1999) «Μείζον Ελληνικό Λεξικό», Εκδόσεις Αρμονία: 1999, σελ Γεωργογιάννης, Π. (1995) «Θεωρίες Κοινωνικής Ψυχολογίας», Τόμος Α Gutenberg: 1995, σελ Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ

8 Ο όρος «κοινωνική ψυχολογία» Ευνόητο είναι το γεγονός ότι για να υπάρχει σαφήνεια σχετικά με την περιγραφή των θεωριών της «Κοινωνικής Μάθησης», που αποτελεί αντικείμενο της έρευνά μας, οφείλουμε να αναφέρουμε τι είναι η επιστήμη της Κοινωνικής Ψυχολογίας, ποιο είναι το αντικείμενό της, τι ακριβώς μελετά και με ποιον τρόπο καθώς η θεωρίες της «Κοινωνικής Μάθησης» πηγάζουν από την Κοινωνική Ψυχολογία. Μερικοί κοινωνικοί ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι οι ορισμοί είναι τόσοι όσα και τα εγχειρίδια Κοινωνικής Ψυχολογίας. Ένας απλούστερος ορισμός είναι : «Κοινωνική ψυχολογία είναι η επιστημονική μελέτη της ανθρώπινης κοινωνικής συμπεριφοράς» 7. Όπως, λοιπόν, δηλώνεται από τον παραπάνω ορισμό η Κοινωνική Ψυχολογία χρησιμοποιεί επιστημονικές μεθόδους για τη μελέτη του βασικού της αντικειμένου, που είναι η ανθρώπινη συμπεριφορά. Ένας ευρύτερος ορισμός του αντικειμένου της Κοινωνικής Ψυχολογίας αναφέρει πως στόχος της είναι «να κατανοήσουμε και να ερμηνεύσουμε πως η σκέψη, το συναίσθημα και η συμπεριφορά των ατόμων επηρεάζονται από την πνευματική, φανταστική ή υπονοούμενη παρουσία των άλλων» 8. Στον ορισμό αυτό γίνεται σαφές ότι η Κοινωνική Ψυχολογία ασχολείται όχι μόνο με την άμεσα παρατηρήσιμη κοινωνική συμπεριφορά αλλά και με τις σκέψεις και τα συναισθήματα που δεν είναι άμεσα παρατηρήσιμα, όμως συχνά κατευθύνουν την κοινωνική συμπεριφορά. Μέσω αυτού του ορισμού γίνεται επίσης σαφής η «κοινωνική» διάσταση την Κοινωνικής Ψυχολογίας. Η Κοινωνική ψυχολογία μελετά πώς τα άτομα επηρεάζονται από τη φυσική παρουσία άλλων ατόμων, από τη «φανταστική» παρουσία άλλων ατόμων και από την «υπονοούμενη» παρουσία άλλων ατόμων. «Ένας τρόπος για να ορίσει κανείς τι είναι Κοινωνική ψυχολογία είναι να εντοπίσει τι ακριβώς μελετούν οι κοινωνικοί ψυχολόγοι» 9. Τα βασικά φαινόμενα που μελετά η Κοινωνική Ψυχολογία είναι τα εξής: αντίληψη προσώπων (πώς σχηματίζουμε εντυπώσεις για τους άλλους ανθρώπους), κοινωνική απόδοση (πώς ερμηνεύουμε τη δική μας συμπεριφορά και τη συμπεριφορά των άλλων), στάσεις, αλλαγή στάσεων, κοινωνική επιρροή (συμμόρφωση, υποταγή, πλειοψηφική και μειοψηφική επιρροή), ενδο-ομαδικές και δι-ομαδικές διαδικασίες, στερεότυπα, προκατάληψη, επιθετικότητα, γλώσσα και επικοινωνία. Είναι φανερό πως πολλά από τα θέματα με τα οποία ασχολείται η Κοινωνική Ψυχολογία αποτελούν αντικείμενο και άλλων επιστημών, και κυρίως της Κοινωνιολογίας. Η Κοινωνιολογία όμως προσεγγίζει αυτά τα θέματα εστιάζοντας την προσοχή της στην ομάδα ως σύνολο, ενώ η Κοινωνική Ψυχολογία στα άτομα που αποτελούν την ομάδα. Επομένως μπορούμε να πούμε ότι η Κοινωνική Ψυχολογία διαφοροποιείται από άλλες συγγενείς επιστήμες όχι απαραίτητα ως προς τη θεματολογία της, αλλά κυρίως ως προς την έμφαση σε συγκεκριμένες όψεις διαφόρων φαινομένων που μελετά. Επιπλέον, εκείνο που σαφώς διαφοροποιεί την Κοινωνική Ψυχολογία από τις άλλες επιστήμες είναι οι ερευνητικές μέθοδοι που 7 Hogg και Abrams στο: Νασιάκου, Χαντζή, Φατούρου, Χαρίτου, (2), «Εισαγωγή στην Ψυχολογία», Τόμος Β, Gutenberg (2), σελ Allport, G. στο: Νασιάκου, Χαντζή, Φατούρου, Χαρίτου, (2), «Εισαγωγή στην Ψυχολογία», Τόμος Β, Gutenberg (2), σελ Hogg και Vaughan στο: Νασιάκου, Χαντζή, Φατούρου, Χαρίτου, (2), «Εισαγωγή στην Ψυχολογία», Τόμος Β, Gutenberg (2), σελ

9 χρησιμοποιεί για τη μελέτη των διαφόρων φαινομένων και οι ερμηνείες που προσφέρει. 1 Αν θεωρήσουμε την ανθρώπινη συμπεριφορά ως ψυχολογική διαδικασία, η κοινωνική ψυχολογία αποτελεί την ανάλυση των κοινωνικών παραγόντων που επηρεάζουν το άτομο. Έτσι η Κοινωνική Ψυχολογία αντανακλά όλες τις πλευρές της συμπεριφοράς που χαρακτηρίζουν τη συμμετοχή του ατόμου μέσα στις κοινωνικές δομές. Από πλευράς συμπεριφορισμού, μπορεί να θεωρηθεί ότι η Κοινωνική Ψυχολογία μελετά τις αλληλεπιδράσεις ή τις αντιδράσεις σε κοινωνικά ερεθίσματα Ο όρος «αλληλεπίδραση» και τα είδη της «Η κοινωνική αλληλεπίδραση είναι η αμοιβαία επίδραση μέσω επικοινωνίας ατόμων ή ομάδων που αφορά τη συμπεριφορά, τις στάσεις, τις ενέργειές τους, κ. λ. π., π. χ. η αλληλεπίδραση σε μια τάξη μεταξύ δασκάλου και μαθητών. Τα άτομα προσανατολίζουν τις ενέργειές τους αμοιβαία σε προσδοκίες που συμπληρώνονται μεταξύ τους ή η συμπεριφορά ενός ατόμου (ως ερέθισμα) προκαλεί τη συμπεριφορά των άλλων (ως αντίδραση).» 12 Διακρίνουμε δυο βασικά είδη αλληλεπίδρασης, τη συμμετρική και την ασύμμετρη. Παρακάτω παρουσιάζεται τι ορίζουμε ως συμμετρική και τι ως ασύμμετρη αλληλεπίδραση Συμμετρική αλληλεπίδραση Συμμετρική θεωρείται η αλληλεπίδραση στην οποία υπάρχει ανταπόκριση σε ένα επικοινωνιακό ερέθισμα. Εάν, δηλαδή, υποθετικά μιλώντας, έχουμε δύο άτομα, ένα Α και ένα Β, «η συμπεριφορά του Α σε μια διαπροσωπική επικοινωνία γίνεται αντιληπτή όχι μόνο από ένα άτομο Β που συμμετέχει στην επικοινωνία, αλλά το άτομο Β ανταποκρίνεται στη συμπεριφορά του ατόμου Α». 13 Πρόκειται, δηλαδή, για τη σχέση μεταξύ του δρώντος ατόμου Α (πομπός- δέκτης) και του αντιδρώντος σ αυτό ατόμου Β (δέκτης- πομπός). Η αλληλεπίδραση που χαρακτηρίζεται ως συμμετρική μπορεί να είναι «διαπροσωπική», αλληλεπίδραση, δηλαδή. Μεταξύ δυο ατόμων, μπορεί να είναι, όμως, και διομαδική, δηλαδή «αλληλεπίδραση μεταξύ δυο ομάδων ή ενός ατόμου και μιας ομάδας ή μιας ομάδας και ενός ατόμου» Νασιάκου, Χαντζή, Φατούρου, Χαρίτου, (2), «Εισαγωγή στην Ψυχολογία», Τόμος Β, Gutenberg (2), σελ Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ Γεωργογιάννης, Π. (27) «Βηματισμοί για μια αλλαγή στην εκπαίδευση: Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία και Έρευνα», Μη χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα, Αυτοέκδοση, Πάτρα 27, σελ Γεωργογιάννης, Π. (27) «Βηματισμοί για μια αλλαγή στην εκπαίδευση: Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία και Έρευνα», Μη χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα, Αυτοέκδοση, Πάτρα 27, σελ

10 Ασύμμετρη αλληλεπίδραση Εκτός από τη συμμετρική αλληλεπίδραση, η οποία ορίζεται παραπάνω, υπάρχει και η ασύμμετρη. Σε αντίθεση με τη συμμετρική αλληλεπίδραση, «ασύμμετρη θεωρείται η αλληλεπίδραση εκείνη, στην οποία το άτομο που δέχεται ένα επικοινωνιακό ερέθισμα δεν έχει τη δυνατότητα να αντιδράσει άμεσα προς τον πομπό του ερεθίσματος. Μπορεί, όμως, να υπάρχουν αντιδράσεις προς άλλες κατευθύνσεις εκτός του πομπού». Εάν, δηλαδή, ένα άτομο (δέκτης) που παρακολουθεί ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα (πομπός) δέχεται ερεθίσματα στα οποία ενώ θα ήθελε να αντιδράσει προς τον πομπό δεν έχει αυτή τη δυνατότητα. «Αντιδρά με διαφορετικούς τρόπους: κάνει σκέψεις επί του ερεθίσματος ή απευθύνεται σε άλλους εκφράζοντας τις απόψεις του αν βρίσκεται με άλλα άτομα ή σε τελευταία ανάλυση αντιδρά λεκτικά επί του ερεθίσματος, με αποτέλεσμα το ίδιο το άτομο να γίνεται πομπός και δέκτης ταυτόχρονα των αντιδράσεών του». 15 Γενικότερα, «η ασυμμετρία στις κοινωνικές σχέσεις αναφέρεται στις επιδράσεις που προέρχονται από μια μόνο πλευρά. Οι σχέσεις π. χ. ανάμεσα στους γονείς και στα μικρά παιδιά θεωρούνται ασύμμετρες, εφόσον όλες οι παροτρύνσεις και αφορμές προέρχονται μόνο από τους γονείς. Με την προοδευτική αλληλεπίδραση, μέσω της γλώσσας, οι σχέσεις γίνονται συμμετρικές.» Παρουσίαση των θεωριών της κοινωνικής μάθησης Παρακάτω παρουσιάζονται μερικές, από τις πιο σχετικές με το ερευνητικό αντικείμενο της εργασίας μας, θεωρίες. Για καθεμία από τις παρακάτω θεωρίες που παρατίθενται, ακολουθεί μια σύντομη κριτική της και κατόπιν αναφέρεται η σχέση της θεωρίας αυτής με τη παρούσα εργασία Η θεωρία της συμπεριφοράς και η μάθηση Κέντρο αναφοράς του ερευνητικού ενδιαφέροντος και βασικό αντικείμενο της θεωρίας της συμπεριφοράς είναι ο ρόλος της μάθησης καθώς και το πώς η μάθηση επιδρά στην ανθρώπινη συμπεριφορά, αφού σύμφωνα με το μπιχεβιοριστικό πρότυπο, η φυσιολογική και παθολογική συμπεριφορά του ατόμου είναι αποτέλεσμα μάθησης. Σύμφωνα με τη μπιχεβιοριστική θεωρία, μάθηση είναι μια σχετικά μόνιμη αλλαγή της συμπεριφοράς, που προκύπτει από την εξάσκηση και απόκτηση μιας εμπειρίας. Πρόκειται δηλαδή για αλλαγή της συμπεριφοράς η οποία είναι αποτέλεσμα των επιδράσεων του περιβάλλοντος και του τρόπου με τον οποίο το άτομο αντιδρά σ αυτές. Οι αντιδράσεις αυτές πρέπει να διαχωριστούν από τις αντανακλαστικές αντιδράσεις και από τις αλλαγές της συμπεριφοράς που οφείλονται στην ωρίμανση, η οποία δεν είναι σχετική με την εξάσκηση και την εμπειρία. Οι δύο πιο ενδιαφέρον τύποι μάθησης σε αυτή τη θεωρία είναι πρώτον η κλασσική εξάρτηση και συντελεστική μάθηση. Σύμφωνα με τον πρώτο τύπο μάθησης, ολόκληρη η συμπεριφορά του ανθρώπου, ακόμα και τα συναισθήματα και οι σκέψεις του, μπορούν να ερμηνευτούν ως φυσιολογικές αντιδράσεις του 15 Γεωργογιάννης, Π. (27) «Βηματισμοί για μια αλλαγή στην εκπαίδευση: Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία και Έρευνα», Μη χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα, Αυτοέκδοση, Πάτρα 27, σελ Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ

11 οργανισμού σε ανεξάρτητα και εξαρτημένα ερεθίσματα που συνδυάζονται συναισθηματικά με την υπόσχεση μιας ανταμοιβής ή την απειλή μιας τιμωρίας. Έχει μάλιστα υποστηριχθεί ότι πολλές από τις στάσεις μας, τις αξίες και τις προκαταλήψεις που έχουμε, διαμορφώνονται με αυτόν τον τρόπο. Σύμφωνα, τώρα, με τον δεύτερο τύπο μάθησης, κάθε οργανισμός τείνει να επαναλαμβάνει συμπεριφορές που τον ευχαριστούν και τον ικανοποιούν και τον βοηθούν ώστε να αποφεύγει εκείνες που του προκαλούν δυσάρεστα αποτελέσματα. Πρόκειται για το νόμο του αποτελέσματος όπου τα συμπεράσματά του εφαρμοσμένα στην ανθρώπινη συμπεριφορά οδήγησαν στην τάση ελέγχου της συμπεριφοράς με την τεχνική της αμοιβής και της τιμωρίας. Η αμοιβή θεωρείται ότι ενδυναμώνει τη συμπεριφορά είτε παρουσιάζοντας ένα θετικό ερέθισμα είτε απομακρύνοντας ένα αρνητικό. Η τιμωρία, από την άλλη πλευρά, υποτίθεται πως εξασθενεί με την ίδια λογική τη συμπεριφορά 17. Τέλος η παραπάνω θεωρία υποστηρίζει ότι η συμπεριφορά του ατόμου και οι πράξεις του είναι αποτέλεσμα αποκλειστικά του περιβάλλοντος που ζούμε, δηλαδή η προσωπικότητά του και ο χαρακτήρας του είναι καθ όλα επίκτητα και αποτέλεσμα της επίδρασης του περιβάλλοντος πάνω στο άτομο Κριτική της θεωρίας της συμπεριφοράς και η μάθηση Μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες της θεωρίας της συμπεριφοράς είναι ότι εξαιτίας του γεγονότος ότι οι μπιχεβιουριστές προσπάθησαν να είναι περισσότερο ρεαλιστές και να κρατήσουν ένα θετικιστικό χαρακτήρα, καθώς ονόμαζαν επιστημονικό μόνο ότι παρατηρείται και αποδεικνύεται πειραματικά, βασίστηκαν σε ένα μικρό και επομένως περιοριστικό φάσμα εννοιών. Προσπαθούν να ερμηνεύσουν την απόκτηση, την αλλαγή και την επέκταση όλων των τύπων συμπεριφοράς αποφεύγοντας συστηματικά τη χρησιμοποίηση εννοιών όπως «σκέψη», «συναίσθημα», «επιθυμία» κ.λ.π. εξαιτίας του ότι τέτοιες έννοιες δεν μπορούν να γίνουν αντικείμενο παρατήρησης. Έτσι περιορίστηκαν στην ανάλυση του εμπειρικού περιβάλλοντος. Διαπιστώνουμε, όμως, πως τα πρότυπα των εξαρτημένων αντανακλαστικών έχουν ορθή εφαρμογή μόνο σε ζώα, σε καθυστερημένα άτομα και σε παιδιά προλεκτικής ηλικίας. Όταν δοκιμάσουμε να ερμηνεύσουμε, βάσει των δυνατοτήτων που μας δίνουν οι συμπεριφοριστικές θεωρίες, την ιδιαίτερα περίπλοκη ανθρώπινη συμπεριφορά και μάλιστα των ενηλίκων, τα εξαρτημένα αντανακλαστικά αποδεικνύονται πολύ ανεπαρκή ερμηνευτικά πρότυπα. Τέλος η συμπεριφορά ενός ατόμου δεν δύναται να είναι καθ όλα επίκτητη και καθ όλα αποτέλεσμα της επίδρασης που δέχεται το άτομο από το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει και ζει, καθώς τα δίδυμα αδέρφια που μεγαλώνουν από τους ίδιους γονείς στο ίδιο περιβάλλον θα αποκτούσαν μεγαλώνοντας την ίδια προσωπικότητα, τον ίδιο χαρακτήρα και τελικά θα συμπεριφέρονταν με τον ίδιο τρόπο. Όμως τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά, τα περισσότερα δίδυμα αδέρφια έχουν κατά πολύ διαφορετικό χαρακτήρα και συμπεριφορά και αυτό συμβαίνει γιατί η προσωπικότητα, ο χαρακτήρας, ο τρόπος σκέψης και η συμπεριφορά κάθε ατόμου επηρεάζεται, στον ίδιο βαθμό, από κάποιους «παράγοντες γενετικούς οι οποίοι είναι εγγενείς και από κάποιους άλλους παράγοντες περιβαλλοντικούς οι οποίοι είναι επίκτητοι» Νασιάκου, Χαντζή, Φατούρου, Χαρίτου, (2), «Εισαγωγή στην Ψυχολογία», Τόμος Β, Gutenberg (2), σελ Πόρποδας, Κ. (1996), «Γνωστική Ψυχολογία, Η διαδικασία της μάθησης», Τόμος 1, Αθήνα 1996, σελ

12 Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Το θέμα της εργασίας μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τα πρότυπα και συγκεκριμένα με τα πρότυπα που προβάλλονται από την τηλεόραση και υιοθετούνται από αλλοδαπούς και μαθητές ηλικίας 9 12 ετών. Η θεωρία που αναπτύσσεται παραπάνω, της συμπεριφοράς δηλαδή, αναφέρεται στη μάθηση και συγκεκριμένα ορίζει τη μάθηση ως αλλαγή συμπεριφοράς του ατόμου. Όμως εάν αυτό σημαίνει μάθηση τότε και η διαδικασία υιοθέτησης προτύπων, η οποία επιδρά και αλλάζει τη συμπεριφορά του ατόμου, είναι μάθηση; Δεν ξέρουμε εάν όντως ισχύει το παραπάνω καθώς το άτομο τυχαίνει να υιοθετεί μια πρότυπη συμπεριφορά σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή και μετά από κάποιο χρόνο την κατακρίνει, την αλλάζει και υιοθετεί άλλη ή ακόμα και την αντίθετη της προηγούμενης συμπεριφοράς. Επειδή, λοιπόν, η υιοθέτηση προτύπων και η μάθηση έχουν άμεση σχέση, σύμφωνα με τα παραπάνω, γι αυτό το λόγο συμπεριλαμβάνεται η θεωρία της συμπεριφορά στο θεωρητικό πλαίσιο αυτής της εργασίας. Επιπλέον η θεωρία αυτή μας δίνει αρκετά στοιχεία για το αν και κατά πόσο επηρεάζεται η συμπεριφορά του αλλοδαπού και του Έλληνα μαθητή αναφορικά με την επιλογή των προτύπων από το διαφορετικό πολιτισμικά περιβάλλον στο οποίο έχουν ανατραφεί και από το οποίο δέχονται συγκεκριμένα ερεθίσματα Η θεωρία της μάθησης σύμφωνα με τη γνωστική κατεύθυνση Πολλοί ερευνητές ψυχολόγοι θέλησαν να διευρύνουν τη θεωρία της μάθησης που προσέφερε η γνωστική κατεύθυνση, και αποφάσισαν να συμπεριλάβουν «διάμεσους σχηματισμούς», όπως είναι τα «κίνητρα» και «πιστεύω» των ατόμων. Οι υποστηρικτές της γνωστικής κατεύθυνσης δέχονται ότι η γνωστική διεργασία του ατόμου μεσολαβεί στην αντίδραση των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος. Το άτομο συμπεριφέρεται διαφορετικά στα διάφορα ερεθίσματα γιατί η επιλογή της αντίδρασής του εξαρτάται και από τις γνωστικές διεργασίες, επηρεάζεται δηλαδή από τις γνώσεις του, τα συναισθήματά του, τη συγκίνησή του και γενικά από την ιδιαιτερότητα της προσωπικότητας του. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, οι γνωστικές διαδικασίες έχουν μεγάλη επίπτωση στη συμπεριφορά, χωρίς να έχουν βέβαια σχέσεις με τα ασυνείδητα κίνητρα και τις ενστικτώδεις ενορμήσεις. «Επειδή ο άνθρωπος μπορεί να σκέφτεται και να αναπαριστά συμβολικά τις καταστάσεις, μπορεί να προβλέψει τις πιθανές συνέπειες των ενεργειών του και να μεταβάλλει ανάλογα τη συμπεριφορά του. Σ αυτό το σημείο διαφέρει κυρίως αυτή η θεωρία από τις άλλες θεωρίες μάθησης, σύμφωνα μάλιστα με τον Mischel (1981) η μίμηση απαιτεί κι άλλες νοητικές δραστηριότητες για να πετύχει. Ο άνθρωπος είναι ικανός να νοηματοδοτεί, να συγκροτεί έννοιες, να φαντάζεται, να συγκρίνει,να προβλέπει». 19 Άρα η ψυχονοητικές διεργασίες, όπως η σκέψη, η συμβολική ικανότητα, η μνήμη, οι προσδοκίες, επηρεάζουν σημαντικά την ανθρώπινη συμπεριφορά. 19 Νασιάκου, Χαντζή, Φατούρου, Χαρίτου, (2), «Εισαγωγή στην Ψυχολογία», Τόμος Β, Gutenberg (2), σελ

13 Κριτική της θεωρίας της μάθησης σύμφωνα με τη γνωστική κατεύθυνση. Η γνωστική κατεύθυνση, της οποίας τα κύρια σημεία επιγραμματικά ανεπτύχθησαν στην προηγούμενη παράγραφο, θεωρείται από τις πιο σημαντικές προσεγγίσεις της συμπεριφοράς, αφού συνδυάζει τον ψυχολογικό παράγοντα με τις γνωστικές διαδικασίες, τα ερεθίσματα που λαμβάνει το άτομο τόσο από το φυσικό όσο και από το κοινωνικό περιβάλλον καθώς και το πώς έχει μάθει να αντιμετωπίζει την πραγματικότητα. Η κατεύθυνση αυτή υπερτονίζει, όμως, τη σημασία των γνωστικών διαδικασιών του ατόμου καθώς υπερασπίζεται πως «η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι καθ όλα αποτέλεσμα της διεργασίας του νου και της προσωπικότητας κάθε ατόμου υποβιβάζοντας την επίδραση του ατόμου από το περιβάλλον, η οποία είναι εξίσου σημαντική και έχει τη δυνατότητα να καθορίσει και αυτή εξίσου τη συμπεριφορά του ατόμου» Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Εφόσον, σύμφωνα με την παραπάνω θεωρία, οι ανθρώπινες πράξεις θεωρούνται αποτέλεσμα γνωστικών διεργασιών προερχόμενες από το νου του ατόμου, μας βοηθά η θεωρία αυτή στην εργασία μας στο να δούμε με ποιον τρόπο η προσωπικότητα του κάθε ατόμου επηρεάζει τη συμπεριφορά του καθώς επίσης και το πώς θα υπήρχε η δυνατότητα να τροποποιήσουμε τη συμπεριφορά μας. Αυτό μας βοηθά να παρατηρήσουμε και να ερμηνεύσουμε, ίσως, τις τυχόν διαφορές που υπάρχουν στον τρόπο σκέψης μεταξύ Ελλήνων και αλλοδαπών μαθητών, εάν όντως αυτές υπάρχουν Η θεωρία της κοινωνικής μάθησης του Rotter Σε αυτή τη θεωρία, της κοινωνικής μάθησης, ο Rotter προσπαθεί να ενσωματώσει δυο βασικά ρεύματα της αμερικανικής ψυχολογίας: τη θεωρία της μάθησης και τη θεωρία γνώσης ή πεδίου. Η συνολική θεωρία του Rotter δε διαδόθηκε πολύ, παρόλο που παρόμοια ρεύματα σκέψεις και πυρήνες θεωριών επανεμφανίζονται και σε άλλες θεωρίες. Η παραπάνω θεωρία είναι και μεγάλης κοινωνικοψυχολογικής σημασίας, αφού βασική αρχή της είναι ότι οι θεμελιώδεις μορφές της συμπεριφοράς που εκμαθαίνονται σε κοινωνικές καταστάσεις και είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με ανάγκες που για να ικανοποιηθούν απαιτούν την διαμεσολάβηση άλλων ατόμων. Η Θεωρία του Rotter έχει τέσσερις βασικές μεταβλητές: δυναμικό συμπεριφοράς (ΒΡ), προσδοκία (Ε), αξία ενίσχυσης (RV) και ψυχολογική κατάσταση (S). Αυτές με τη σειρά τους συνδέονται με γενικά δομικά στοιχεία, όπως δυναμικό αναγκών και ελευθερία κινήσεων, καθώς και με ειδικότερα στοιχεία, όπως «γενικευμένες» και «ειδικές προσδοκίες», «ελάχιστο επίπεδο στόχων» και «θέση ελέγχου». «Η γενική θεωρία υποστηρίζει ότι το δυναμικό της συμπεριφορά μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς εξαρτάται από δύο μεγέθη : από την προσδοκία ότι η συμπεριφορά θα οδηγήσει σε ενίσχυση, και από την ενισχυτική αξία του στόχου. BP = f (E & RV) 2 Πόρποδας, Κ. (1996), «Γνωστική Ψυχολογία, Η διαδικασία της μάθησης», Τόμος 1, Αθήνα 1996, σελ

14 Η πρόβλεψη της πραγματικής συμπεριφοράς δεν είναι ωστόσο δυνατή, εάν εξειδικευτεί ως προς την κατάσταση Τόσο η προσδοκία όσο και η ενισχυτική αξία είναι μεγέθη σε σχέση με την κατάσταση, δηλαδή μεταβαλλόμενα σε διαφορετικές καταστάσεις» Κριτική της θεωρίας της κοινωνικής μάθησης του Rotter Πρόκειται για μια θεωρία μάθησης από τις πρώτες θεωρίες προσδοκίας αξιών. Η συνολική θεωρία του Rotter δεν διαδόθηκε και πολύ, παρόλο που παρόμοιες τοποθετήσεις επανεμφανίζονται και σε άλλες θεωρίες. Η συγκεκριμένη που διατυπώθηκε παραπάνω, είναι περιορισμένης εφαρμογής επειδή επιτρέπει μόνο την πρόβλεψη μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς σε σχέση με μια ειδική ενίσχυση. Η εφαρμογή της σε κλινικά ζητήματα προϋποθέτει απαραίτητα μια πιο ευρεία θεωρητική βάση αφού εδώ δεν ενδιαφέρει η πρόβλεψη ειδικών τύπων συμπεριφορά, αλλά σύνδρομα συμπεριφοράς (π.χ. επιθετική, αμυντική συμπεριφορά) Όταν πρόκειται για προβλέψεις γενικής φύσεως κυριαρχεί η άποψη πως το δυναμικό αναγκών είναι μια λειτουργία της ελευθερίας κινήσεων καθώς και της αξίας της ανάγκης. «Για την Κοινωνική Ψυχολογία η συγκεκριμενικοποίηση σύμφωνα με τη θεωρία των αναγκών είναι μικρότερης σημασίας και μπορεί να θεωρηθεί ως επιστροφή στην παραδοσιακή ψυχολογία των αναγκών» Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Η θεωρία που διατυπώθηκε παραπάνω, εμπνευσμένη από τον Julian Rotter, ασχολείται με τη μάθηση και πιο συγκεκριμένα με τη συμπεριφορά του ατόμου. Μπορεί να χαρακτηρισθεί, συγχρόνως, θεωρία μάθησης, θεωρία κινήτρων και προσωπικότητας. «Θεωρία μάθησης είναι γιατί βασίζεται στο νόμο της εντυπώσεως του Thorndike, και με αυτόν τον τρόπο συνεχίζει την παράδοση των Hull και Skinner, θεωρία κινήτρων γιατί επεξεργάζεται ένα σχέδιο ψυχολογικών αναγκών και θεωρία προσωπικότητας διότι οι ενισχύσεις και οι προσδοκίες είναι τόσο γενικευμένες που αποκτούν το χαρακτήρα προδιαθέσεων προσωπικότητας, σε πολλές περιπτώσεις και πέρα από τα όρια καταστάσεων». 23 Έτσι, λοιπόν, εφόσον ασχολείται με τη μάθηση και παρουσιάζει μια προσπάθεια μέσω των τύπων πρόβλεψης της πραγματικής συμπεριφοράς του ατόμου συνδέεται άμεσα με την εργασία μας καθώς να υπενθυμίσουμε πως η παρούσα εργασία ασχολείται με την εκδήλωση συμπεριφορών που προέρχεται από την υιοθέτηση προτύπων από την τηλεόραση, επομένως μας ενδιαφέρουν άμεσα και οι θεωρίες που σχετίζονται με τη συμπεριφορά του ατόμου. 21 Γεωργογιάννης, Π. (1995) «Θεωρίες Κοινωνικής Ψυχολογίας», Τόμος Α Gutenberg: 1995, σελ Γεωργογιάννης, Π. (1995) «Θεωρίες Κοινωνικής Ψυχολογίας», Τόμος Α Gutenberg: 1995, σελ Γεωργογιάννης, Π. (1995) «Θεωρίες Κοινωνικής Ψυχολογίας», Τόμος Α Gutenberg: 1995, σελ

15 Η θεωρία της κοινωνικογνωστικής μάθησης Στην Κοινωνική Ψυχολογία η θεωρία της κοινωνικογνωστικής μάθησης του Bandura (1976) θεωρείται ένα μέρος του ευρύτερου χώρου των θεωριών της κοινωνικοποίησης. Κάθε επιστημονική προσπάθεια που έχει σκοπό την περιγραφή και εξήγηση φαινομένων κοινωνικοποίησης, αλλά και τη διορθωτική παρέμβαση στον τομέα αυτό, αποκτά σπουδαιότητα όταν στο χώρο αυτό υπάρχουν προβλήματα πρώτον προσαρμογής της συμπεριφοράς ατόμων στις προσδοκίες του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος, δεύτερον προσαρμογής των ατόμων στην ομάδα, ώστε η ομάδα να είναι λειτουργική και τρίτον αρνητικών κοινωνικών προοπτικών, τέτοιων που να εμποδίζουν την ομαλή εξέλιξη της κοινωνίας, αλλά και της προσωπικότητας των μελών της. Στο χώρο των θεωριών της κοινωνικής μάθησης και της κοινωνικοποίησης, γενικότερα, μιλάμε για αφομοίωση ή προσαρμογή, αλλά και για διαφοροποίηση κοινωνικών δομών, που αποβλέπει στο να διευκολύνει και να προωθεί τη συμβίωση και την εξέλιξη των μελών μιας ομάδας ή μιας κοινωνίας ευρύτερα. Η θεωρία της κοινωνικογνωστικής μάθησης (μάθηση με τη μίμηση προτύπων ή μοντέλων συμπεριφοράς) ασχολείται με τους τρόπους απόκτησης αλλά και διαφοροποίησης της κοινωνικής συμπεριφοράς ατόμων ή ομάδων, όπως αυτή εκδηλώνεται στο κοινωνικό περιβάλλον. Ως κύριο χώρο ενασχόλησής της έχει τη μάθηση με την παρατήρηση κάθε είδους προτύπων συμπεριφορών, με την έννοια πως κάθε είδος συμπεριφοράς που εκδηλώνεται από οποιοδήποτε άτομο μπορεί να είναι, αλλά και να μην είναι, για το άτομο ή τα άτομα που την παρακολουθούν πρότυπη. Στο νόημα αυτό η έννοια «πρότυπο» σχετικοποιείται στο ότι κάθε κοινωνικά ή ομαδικά αποδεκτό και προβαλλόμενο πρότυπο, ατομικά μπορεί να μην κατέχει τη θέση του προτύπου. Με άλλα λόγια, το άτομο ή τα άτομα επιλέγουν τα πρότυπά τους στο σημείο που αυτά με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο δεν τους επιβάλλονται 24. Ένας σημαντικός θεωρητικός της κοινωνικογνωστικής μάθησης είναι ο Albert Bandura, ο οποίος «έχει τονίσει το ρόλο που παίζει στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς η συνεχής αλληλεπίδραση ανάμεσα στους τρόπους σκέψεις του ατόμου, στο περιβάλλον και στη συμπεριφορά. Ο Bandura παρατήρησε ότι οι άνθρωποι μαθαίνουν μέσω της μίμησης προτύπων συμπεριφοράς άλλων ανθρώπων, πραγματικών καταστάσεων ή φανταστικών, όπως παρουσιάζονται σε φιλμ, στη τηλεόραση, ή ακόμη και σε βιβλία. Αυτού του είδους η μάθηση συναντάται σε όλους τους ανθρώπους. Όλοι έχουμε την τάση να υιοθετούμε τους τύπους συμπεριφοράς που ανταμείβονται και θαυμάζονται για ορισμένες δραστηριότητες και να αποφεύγουμε τις μορφές συμπεριφοράς για τις οποίες οι άλλοι περιφρονούνται ή τιμωρούνται». 25 Η άποψη της θεωρίας της κοινωνικογνωστικής μάθησης είναι ότι, γενικά, οι άνθρωποι συμπεριφέρονται με τρόπο που θα τους αποφέρει κοινωνική ανταμοιβή. Το άτομο μέσω της παρατήρησης δε μιμείται οτιδήποτε παρατηρεί, αλλά αυτό που του προκαλεί ευχαρίστηση, ικανοποίηση, ανταμοιβή. Η μάθηση μέσω της παρατήρησης ταυτίζεται με τα ενδιαφέροντα του παρατηρητή, με αυτό που θεωρεί θετικό και όχι με οτιδήποτε βλέπει. Αν, για παράδειγμα, βλέπει κάτι αρνητικό, δε θα το μιμηθεί. Το να βλέπουμε και να μαθαίνουμε τις συνέπειες μιας συμπεριφοράς των άλλων, χωρίς να έχουμε οι ίδιοι την εμπειρία της, είναι τόσο ισχυρό κίνητρο ώστε 24 Γεωργογιάννης, Π. (24), «Θεωρίες την Κοινωνικής Ψυχολογίας», Τόμος Α, Gutenberg (24), σελ Γεωργογιάννης, Π. (24), «Θεωρίες την Κοινωνικής Ψυχολογίας», Τόμος Α, Gutenberg (24), σελ

16 μπορεί να μας οδηγήσει στην υιοθέτησή της ή στην αποφυγή της. Είναι γνωστά τα πειράματα του Bandura για τη μίμηση της επιθετικής συμπεριφοράς, στα οποία έδειξε ότι η παρακολούθηση στην τηλεόραση έργων που περιέχουν επιθετικές σκηνές και στις οποίες η επιθετικότητα επιβραβεύεται μπορεί να οδηγήσει στην αύξηση επιθετικής συμπεριφοράς. Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ο Bamndura είναι ότι «για να μάθει κανείς μια νέα συμπεριφορά δεν είναι υποχρεωμένος να βιώσει την ανταμοιβή ή την τιμωρία, αρκεί να δει, να παρατηρήσει τη συμπεριφορά ενός άλλου και τις συνέπειές της για να την υιοθετήσει ή να την αποφύγει» 26. Αυτό όμως σημαίνει, σύμφωνα με το Bandura, ότι το άτομο που διαμορφώνει τη συμπεριφορά του βλέποντας τη συμπεριφορά ενός άλλου δεν το κάνει μηχανικά, αλλά χρειάζεται να κρίνει και να αξιολογήσει τα αποτελέσματα της συμπεριφοράς που πρόκειται να υιοθετήσει. Δε μιμείται αυτό που βλέπει και παρατηρεί, αλλά αυτό που βλέπει και παρατηρεί ως σωστό και συμφέρον για τον εαυτό του. Η ειδική πράξη που επιλέγει υπό ειδικές συνθήκες εξαρτάται από το προσδοκώμενο αποτέλεσμα. Δηλαδή «ένα άτομο θα χρησιμοποιήσει τη συμπεριφορά που θα το βοηθήσει με γνώμονα αυτό που προσδοκά να γίνει, κι όχι απλώς γιατί έχει μάθει κάτι. Το πώς θα επιδράσει το περιβάλλον στο άτομο εξαρτάται από τις προσδοκίες του, που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά του» Κριτική της θεωρίας της κοινωνικογνωστικής μάθησης Η θεωρία της κοινωνικογνωστικής μάθησης είναι μια αρκετά προοδευτική θεωρία σε σύγκριση με τις άλλες διότι συνδυάζει κατά κάποιο τρόπο την επίδραση του ατόμου από το περιβάλλον και την προσωπική του κρίση, η οποία προέρχεται από τις γνωστικές διεργασίες του νου. Σημαντικό και καινοτομικό στοιχείο, σε σύγκριση με τη συμπεριφοριστική κατεύθυνση, είναι πως δίνεται ενδιαφέρον όχι τόσο στο περιβάλλον αλλά στο ίδιο το άτομο, δηλαδή δεν υιοθετεί κάποιος μια συμπεριφορά ασυνείδητα και άκριτα όπως τα ζώα, ως ανταπόκριση σε ένα ερέθισμα (βλ. πείραμα Skinner) αλλά το άτομο υιοθετεί μια συμπεριφορά που το ίδιο κρίνει ότι θέλει να την υιοθετήσει για δικούς του προσωπικούς λόγους. Σύμφωνα με τη θεωρία, οι λόγοι αυτοί της μίμησης μιας συμπεριφοράς είναι επειδή το άτομο παρατηρεί ότι αυτός που λειτουργεί ως πρότυπό του επιβραβεύεται για αυτήν τη συμπεριφορά που πράττει ή αντίθετα οι λόγοι που κάποιο άτομο δεν μιμείται μια συμπεριφορά είναι γιατί αυτός που την εφαρμόζει τιμωρείται. Όμως σε αυτό το σημείο διαφωνούμε με τη θεωρία καθώς υπάρχει και το ενδεχόμενο το άτομο να μη θεωρεί μια συμπεριφορά σωστή και συμφέρουσα για τον εαυτό του, ή να μην σκεφτεί τις διαδικασίες ενίσχυσης και τιμωρίας αλλά να την υιοθετεί γιατί έχει άλλους λόγους όπως για παράδειγμα να υιοθετεί μια συμπεριφορά από αντίδραση σε κάποιον ή σε κάτι, ή να μην εφαρμόζει μια συμπεριφορά που του υποδεικνύεται πάλι από αντίποινα, υπάρχει επίσης και το ενδεχόμενο κάποιο άτομο να επιθυμεί να τραβήξει την προσοχή και τα βλέμματα των άλλων και γι αυτό το λόγο να υιοθετεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Άλλο ένα σημείο για το οποίο διατυπώνουμε επιφυλάξεις είναι ότι η συγκεκριμένη θεωρία δεν ερμηνεύει το φαινόμενο ένα άτομο 26 Γεωργογιάννης, Π. (24), «Θεωρίες την Κοινωνικής Ψυχολογίας», Τόμος Α, Gutenberg (24), σελ Νασιάκου, Χαντζή, Φατούρου, Χαρίτου, (2), «Εισαγωγή στην Ψυχολογία», Τόμος Β, Gutenberg (2), σελ

17 να υιοθετεί μια συμπεριφορά και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα να την κατακρίνει και να υιοθετεί την αντίθετή της. Τι συμβαίνει σε αυτήν την περίπτωση; Το άτομο δεν κρίνει τη συμπεριφορά με βάσει εάν επιβραβεύεται ή εάν τιμωρείται αυτός που την εφαρμόζει; Τι αλλάζει στη συγκεκριμένη περίπτωση; Τέλος άλλο ένα σημείο στο οποίο θα θέλαμε να σταθούμε είναι πως η συγκεκριμένη θεωρία δεν προβλέπει τι συμβαίνει με την υιοθέτηση συμπεριφορών από ομάδες ανθρώπων οι οποίες διαφέρουν πολιτισμικά. Λειτουργούν δηλαδή με τον ίδιο τρόπο σκέψης και κρίσης και οι μαθητές και οι αλλοδαποί; Σχέση της θεωρίας με το θέμα της εργασίας Η θεωρία αυτή είναι η εφόρμηση και η πηγή του προβληματισμού μας στη συγκεκριμένη εργασία. Είναι μια θεωρία που παρουσιάζει τη διαδικασία υιοθέτησης προτύπων και συμπεριφορών καθώς και τους λόγους τους οποίους έχει και συλλογίζεται κάποιος για να μιμηθεί και να υιοθετήσει μια συμπεριφορά ή για να απορρίψει μια άλλη. Διαβάζοντας τη θεωρία αυτή προβληματιστήκαμε έντονα για το αν αυτά που περιγράφει ισχύουν και στην περίπτωση των διαφορετικών πολιτισμικά ομάδων ανθρώπων. Έτσι, όπως καταλαβαίνουμε, η παραπάνω θεωρία έχει άμεση σχέση με την παρούσα εργασία, καθώς η εργασία μας προέκυψε κατά κύριο λόγο από την κοινωνικογνωστική θεωρία που κύριος εκπρόσωπός της ήταν ο Bandura Ο ρόλος των προτύπων και η διαπολιτισμική επικοινωνία Εισαγωγικά για το ρόλο των προτύπων και τη διαπολιτισμική επικοινωνία Κάθε κοινωνία προβάλλει πρότυπα τα οποία προβάλλουν με τη σειρά τους κάποιες συμπεριφορές. Οι διάφοροι θεσμοί, δηλαδή, κάθε κοινωνίας, όπως είναι η οικογένεια, το σχολείο, ο στρατός, η θρησκεία, τα Μ.Μ.Ε κ.α. προβάλλουν συγκεκριμένα πρότυπα τα οποία εκδηλώνουν συγκεκριμένες συμπεριφορές, είτε ενάρετες είτε απρεπείς. Αυτές οι συμπεριφορές λειτουργούν ως πρότυπες συμπεριφορές για τα μέλη της κοινωνίας, και ιδιαίτερα για τα παιδιά και νεαρά άτομα, τα οποία τις υιοθετούν είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα. Οι, για παράδειγμα, υιοθετούν πρότυπα που προβάλλονται από την ελληνική κοινωνία, οι Βούλγαροι από την βουλγαρική κοινωνία κ.λ.π. Όμως τι συμβαίνει με τις ομάδες εκείνες που μεταναστεύουν και αφήνουν την πατρίδα τους και ζουν σε κάποια άλλη χώρα; Τα παιδιά τους τι πρότυπα θα υιοθετήσουν, αυτά που προβάλλει η χώρα προέλευσής τους ή αυτά που προβάλλει η χώρα υποδοχής τους; Τα παραπάνω ερωτήματα μας αφορούν άμεσα καθώς εξαιτίας της ένταξής μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και της παγκοσμιοποίησης έχουν ανοίξει τα σύνορα μεταξύ των χωρών και πλέον οι πληθυσμοί μετακινούνται και αλλάζουν τόπο διαμονής πολύ ευκολότερα με σκοπό ένα καλύτερο οικονομικό επίπεδο. Με τα νέα αυτά δεδομένα, και γνωρίζοντας ότι στην Ελλάδα υπάρχει ένας αρκετά μεγάλος πληθυσμός αλλοδαπών δικαίως ασχολούμαστε με τα πρότυπα των Ελλήνων και των αλλοδαπών μαθητών. Ακούγεται απόλυτα φυσιολογικό το γεγονός ότι το περιβάλλον στο οποίο ανατρεφόμαστε και ζούμε, οι εμπειρίες και τα ερεθίσματά μας από αυτό επηρεάζουν τη συμπεριφορά μας και επομένως τις επιλογές μας. Σαν αποτέλεσμα αυτού είναι ότι 17

18 ένα άτομο που μεγάλωσε σε αλβανική οικογένεια είναι πιθανό να συμπεριφέρεται διαφορετικά από κάποιο άλλο άτομο που μεγάλωσε σε ελληνική οικογένεια και υπάρχει ενδεχόμενο να διαφέρουν επίσης και στην υιοθέτηση πρότυπων συμπεριφορών. Θα είναι ίδια άραγε τα πρότυπα των Ελλήνων μαθητών από τους αλλοδαπούς μαθητές ή όχι; Όλα αυτά τα ερωτήματα που μας απασχολούν και άλλα περισσότερα για τα οποία είναι απόλυτα φυσιολογικό να αναρωτιέται κανείς, παρουσιάζονται παρακάτω μετά από την αποσαφήνιση των όρων πρότυπο, επικοινωνία, διαπολιτισμικότητα και διαπολιτισμική επικοινωνία, οι οποίοι είναι από τις βασικότερες έννοιες μέσα σε αυτήν της εργασία, γι αυτό και θεωρούμε αναγκαίο ο αναγνώστης να μπορέσει εύκολα να καταλάβει τι ακριβώς εννοούμε όταν χρησιμοποιούμε καθέναν από αυτούς Αποσαφήνιση των όρων Ο όρος «πρότυπο» Ο όρος πρότυπο αντιπροσωπεύει το ιδανικό παράδειγμα προς μίμηση, κάτι που λαμβάνεται ως υπόδειγμα. Ένα πρότυπο μπορεί να είναι ένα συγκεκριμένο πρόσωπο, μια κατάσταση, μια συμπεριφορά ή ακόμα και ένας θεσμός. Με τον όρο «κοινωνικά πρότυπα», συγκεκριμένα, εννοούμε «τις αποδεκτές μορφές συμπεριφοράς στα πλαίσια ενός κοινωνικού συνόλου, τα πρότυπα αυτά αντανακλούν τις αρχές της κοινωνίας. Στην αγωγή πρόκειται για διαδικασία μίμησης, η οποία στην παιδική κυρίως ηλικία είναι πολύ έντονη και χαρακτηριστική» 28. Στην παρούσα εργασία θα ασχοληθούμε με τα πρόσωπα που λειτουργούν ως πρότυπα προβάλλοντας συγκεκριμένες συμπεριφορές,μέσω της τηλεόρασης, οι οποίες και αποτελούν για τα άτομα νεαρής ηλικίας κυρίως «πρότυπες συμπεριφορές» καθώς συχνά παρατηρείται ότι τις υιοθετούν. Το πρότυπο έχει την έννοια του προσώπου στο οποίο κάποιος θέλει να μοιάσει και του οποίου το παράδειγμα θέλει να ακολουθήσει καθώς λειτουργεί ως αντικείμενο μίμησης Ο όρος «επικοινωνία» Ο όρος επικοινωνία αναφέρεται συνοπτικά στην κοινωνική επαφή, και όλες τις διαδικασίες της αποδοχής ή της αποστολής πληροφοριών. Η επικοινωνία, η οποία είναι μια απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη κοινωνικής ζωής, βασίζεται στην αντίληψη και έχει στόχο τη σκόπιμη ή όχι μετάδοση πληροφοριών οι οποίες είτε θα ενημερώσουν είτε θα επηρεάσουν το άτομο ή την ομάδα που δέχεται τις πληροφορίες. Κατά την επικοινωνία είναι απαραίτητοι τέσσερις παράγοντες, ο πομπός, η πληροφορία, το μέσο και ο δέκτης. Υπάρχει η λεκτική επικοινωνία και η μη λεκτική, η πρώτη ονομάζεται έτσι καθώς οι πληροφορίες μεταδίδονται μέσω της γλώσσας ενώ στη δεύτερη η πληροφορίες μεταδίδονται μέσω της μιμητικής και των χειρονομιών και το κυριότερο όργανό της είναι το πρόσωπο στο οποίο σκιαγραφούνται κυρίως τα συναισθήματα. Διακρίνονται τρία βασικά είδη επικοινωνίας, η εσωπροσωπική, η οποία λαμβάνει 28 Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ Τεγόπουλος Φυτράκης, (1999) «Μείζον Ελληνικό Λεξικό», Εκδόσεις Αρμονία:

19 χώρα εντός του ατόμου, η διαπροσωπική, η οποία αναφέρεται στην ανταλλαγή δυο τουλάχιστον ατόμων και η σχετική με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, που αναφέρεται στην ανταλλαγή καταναλωτών χρηστών των Μ.Μ.Ε. Τα δυο τελευταία είδη επικοινωνίας, η διαπροσωπική και η σχετική με τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, είναι αντικείμενο μελέτης και από την Κοινωνική Ψυχολογία Ο όρος «διαπολιτισμικότητα» Ο όρος «διαπολιτισμικότητα» είναι πολύ διαδεδομένη έννοια στις μέρες μας. Ακούμε για διαπολιτισμική κοινωνία, για διαπολιτισμική εκπαίδευση, για διαπολιτισμική επικοινωνία κ.λ.π. Τι εννοούμε όμως αναφέροντας τον όρο αυτό; «Με τον όρο «διαπολιτισμικότητα» υποδηλώνεται το χαρακτηριστικό του συγκερασμού δυο πολιτισμών στο ίδιο το άτομο ή στο ίδιο σύνολο ατόμων. Το άτομο, το σύνολο ατόμων, το έθνος θα πρέπει, δηλαδή, να έχει συγκεράσει στην πολιτισμική ταυτότητα χαρακτηριστικά δύο πολιτισμών και να έχει δημιουργήσει ως εκ τούτου μια νέα πολιτισμικά ταυτότητα. Επομένως, το άτομο, το σύνολο ατόμων ή το έθνος που διαθέτει τα χαρακτηριστικά αυτού του συγκερασμού δύο πολιτισμών, μπορούμε να πούμε ότι το διαπολιτισμικό άτομο, ή διαπολιτισμική ομάδα ή το διαπολιτισμικό έθνος.» Με έναν πιο συνοπτικό ορισμό, θα λέγαμε, πως η διαπολιτισμικότητα ορίζεται ως «η διαδικασία με την οποία άτομα, ομάδες ατόμων ή έθνη διαφορετικών πολιτισμών αντιλαμβάνονται, αναγνωρίζουν και βιώνουν την πολιτισμική ετερότητα, δημιουργούν συνθήκες συνεργασίας μεταξύ τους και υιοθετούν χαρακτηριστικά αυτών των διαφορετικών πολιτισμών». 31 Ακολουθεί ένα σχήμα το οποίο απεικονίζει τη σχέση μεταξύ της Διαπολιτισμικής Επικοινωνίας Εκπαίδευσης Παιδαγωγικής ως μορφές της Διαπολιτισμικότητας. Διαπολιτισμικότητα Διαπολιτισμική Επικοινωνία Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Διαπολιτισμική Παιδαγωγική Σχήμα Παπαδόπουλος, Ν. (25) «Λεξικό της Ψυχολογίας», Σύγχρονη Εκδοτική: 25, σελ Γεωργογιάννης, Π. (27) «Βηματισμοί για μια αλλαγή στην εκπαίδευση: Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία και Έρευνα», Μη χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα, Αυτοέκδοση, Πάτρα 27, σελ Γεωργογιάννης, Π. (27) «Βηματισμοί για μια αλλαγή στην εκπαίδευση: Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία και Έρευνα», Μη χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα, Αυτοέκδοση, Πάτρα 27, σελ

20 Ο όρος «διαπολιτισμική επικοινωνία» Ο όρος «διαπολιτισμική επικοινωνία», όπως σκιαγραφείται και στο σχήμα 1, είναι ένας επιμέρους όρος της διαπολιτισμικότητας. «Ενώ με τον όρο «διαπολιτισμικότητα» εννοούμε τον συγκερασμό πολιτισμικών χαρακτηριστικών διαφόρων πολιτισμών στο ίδιο το άτομο, σε σύνολο ατόμων ενός έθνους ή στο έθνος γενικά, με τον όρο «διαπολιτισμική επικοινωνία» εννοούμε πρώτον την πρόθεση ή και την αναγκαιότητα για επικοινωνία, που μπορεί να πραγματωθεί σε ένα μακρο- ή μίκρο-επίπεδο». 33 Διαπολιτισμική επικοινωνία υπάρχει όταν ένα άτομο ή γενικότερα ένα έθνος εκφράζει την επιθυμία να επικοινωνήσει με άτομα ή έθνη διαφορετικών πολιτισμών και να πραγματοποιήσει αυτήν του την επιθυμία σε επίπεδο πολιτισμικό. «Οποιεσδήποτε ανταλλαγές μεταξύ εθνών ή κρατών ή πολιτισμών υποδηλώνουν την εκδήλωση μιας πρόθεσης για επικοινωνία και πραγμάτωσής της σε πολιτισμικό επίπεδο. Να σημειωθεί ότι η πρόθεση αυτή μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε εθνικό-διεθνικό επίπεδο όσο και σε διατομικό-διομαδικό» Ο ρόλος των προτύπων. Το παιδί χρησιμοποιεί την επιθετικότητα ως μέσο για την επίτευξη κάποιας επιθυμίας του ή προκειμένου να μιμηθεί επιθετικά πρότυπα. Τα παιδιά μαθαίνουν πολύ νωρίς ότι συμπεριφερόμενα επιθετικά εξασφαλίζουν κάποιο επιθυμητό αποτέλεσμα. Πολύ εύκολα, επίσης, μιμούνται επιθετικές συμπεριφορές τόσο των ενηλίκων όσο και των συνομήλικών τους. Η επίδραση των συνομήλικων είναι βραχυχρόνια και σύντομα ατονεί. Αντίθετα, η επιθετική συμπεριφορά ενός σημαντικού ενήλικου στη ζωή του παιδιού έχει συνεχή επίδραση και αποτελεί μοντέλο μίμησης και ταύτισης. Στην εποχή μας συζητείται σε μεγάλο βαθμό η συμμετοχή της τηλεόρασης και γενικότερα των μέσων μαζικής ενημέρωσης στην αύξηση της παιδικής επιθετικότητας, λόγω των βίαιων προτύπων και εικόνων που προβάλλουν. Τα παιδιά που μεγαλώνουν στην κυριολεξία μπροστά στην τηλεόραση βομβαρδίζονται από τις εικόνες ενός βίαιου κόσμου. Έχει εκτιμηθεί ότι το μέσο παιδί έχει δει 8. φόνους στην τηλεόραση μέχρι να αποφοιτήσει από το δημοτικό. Η συνεχόμενη έκθεση στη βία, μέσω της τηλεόρασης, συμβάλλει στην αύξηση της βίας, της επιθετικότητας και των φόβων του παιδιού, ενώ από την άλλη το απευαισθητοποιεί και μειώνει τη συμπόνιά του για τον πόνο των άλλων. Τα παιδιά που παρουσιάζουν ψυχολογικές διαταραχές, τείνουν να έχουν άγχος ή φόβους από τη φύση τους, αλλά και αυτά με μαθησιακές δυσκολίες είναι τα πιο επιρρεπή στις αρνητικές επιδράσεις της τηλεόρασης, καθώς δυσκολεύονται να φιλτράρουν τις πληροφορίες που παίρνουν και να κατανοήσουν αυτό που βλέπουν και τις συνέπειές του. Οι σκηνές βίας εμποτίζουν ακόμα και τα πολύ μικρά παιδιά, ενός ή δύο ετών, τα 33 Γεωργογιάννης, Π. (27) «Βηματισμοί για μια αλλαγή στην εκπαίδευση: Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία και Έρευνα», Μη χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα, Αυτοέκδοση, Πάτρα 27, σελ Γεωργογιάννης, Π. (27) «Βηματισμοί για μια αλλαγή στην εκπαίδευση: Διαπολιτισμική Κοινωνική Ψυχολογία και Έρευνα», Μη χρηματοδοτούμενο ερευνητικό πρόγραμμα, Αυτοέκδοση, Πάτρα 27, σελ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ετήσιο Διαδικτυακό Διαπανεπιστημιακό Σεμινάριο 2011-2012 Στη Διοίκηση της Εκπαίδευσης και τη Διαπολιτισμική Πραγματικότητα ΣΧΕΣΕΙΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Ονοματεπώνυμο: Μπούτσκου Λεμονιά ΠΕ03

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΕΡΟΣ Α-ESSAY QUESTIONS-ΑΠΑΝΤΗΣΤΕ ΣΕ 5 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1.Αναλύστε την Κοινωνική διάσταση της κοινωνικής ψυχολογίας μπορείτε να αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1.

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1. Παιδαγωγική Θεμελιώδη προβλήματα http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1 ο δάσκαλος είναι ποιητής του ανθρώπου ριζώνει τη ζωή και ξεριζώνει την ψευτιά Χτίζει Μαθαίνει το μάρμαρο τους της νέους γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΨΝΙΚΗ ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΕ ΕΡΨΣΗΕΙ ΓΙΑ ΕΝΔΙΑΜΕΗ ΕΞΕΣΑΗ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1 ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΟΙΝΨΝΙΚΗ ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ (ΜΑΘΗΜΑ 1)

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΨΝΙΚΗ ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΕ ΕΡΨΣΗΕΙ ΓΙΑ ΕΝΔΙΑΜΕΗ ΕΞΕΣΑΗ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1 ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΟΙΝΨΝΙΚΗ ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ (ΜΑΘΗΜΑ 1) ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΨΝΙΚΗ ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΕ ΕΡΨΣΗΕΙ ΓΙΑ ΕΝΔΙΑΜΕΗ ΕΞΕΣΑΗ ΚΕΥΑΛΑΙΟ 1 ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΟΙΝΨΝΙΚΗ ΧΤΦΟΛΟΓΙΑ (ΜΑΘΗΜΑ 1) 1. Εξηγήστε τι είναι η κοινωνική ψυχολογία και που επικεντρώνεται και ποια είναι

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κατά τη νηπιακή ηλικία είναι οι 2 αναπτυξιακές κρίσεις στην αρχή της περιόδου η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής

Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς. Περίληψη ιατριβής ιδακτορική ιατριβή, Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (2008) Συγγραφέας: Σπύρος Τρύφωνας Επόπτρια: Μπετίνα Ντάβου Η ράση των Συναισθημάτων στη Λήψη Αποφάσεων στους Οργανισμούς Περίληψη ιατριβής

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Seminar s outline ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ: Διαχρονική και σταθερή αξία στην εκπαιδευτική πραγματικότητα φέρει ο εκπαιδευτικός. Αδιαμφισβήτητα διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στην εξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Νικολέττα Ιωάννου Λειτουργός Γραφείου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4, Λ ε μ ε σ ό ς Βασικά ερωτήματα

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις

Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης. Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Μαθηματικά: θεωρίες μάθησης Διαφορετικές σχολές Διαφορετικές υποθέσεις Τι είναι μάθηση; Συμπεριφορισμός: Aλλαγή συμπεριφοράς Γνωστική ψυχολογία: Aλλαγή νοητικών δομών Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα:

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011. Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ 2010 2011 Με κατατακτήριες εξετάσεις κατατάσσονται στο Τμήμα: α) Πτυχιούχοι Τμημάτων Α.Ε.Ι. εσωτερικού και ισοτίμων ιδρυμάτων του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση. Η σχολή του Συμπεριφορισμού

Μάθηση. Η σχολή του Συμπεριφορισμού Μάθηση Η σχολή του Συμπεριφορισμού ...σαν ορισμός Ψυχολογία είναι η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συμπεριφορά και τη νόηση κυρίως των ανθρώπων αλλά και των άλλων έμβιων όντων

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης

Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ 93 Μαθησιακή προσέγγιση της Βιβλιοθηκονομικής Εκπαίδευσης Βαρβάρα Ι. Μαρούλη Η θέση κάθε ατόμου στην αυριανή κοινωνία θα καθορίζεται κυρίως από τη

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα