ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΧΛΩΡΙΩΣΗΣ ΣΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΧΛΩΡΙΩΣΗΣ ΣΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΘΕΜΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΘΟΔΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΧΛΩΡΙΩΣΗΣ ΣΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΚΑΛΑΝΤΖΗ ΟΛΓΑ-ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΥΤΙΛΗΝΗ

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία αποτελεί μια μελέτη για το σχεδιασμό δύο αναλυτικών μεθόδων, προκειμένου να προσδιορίζονται μέσω αυτών τρεις ουσίεςπαραπροϊόντα χλωρίωσης.: ο υδρίτης της χλωράλης, η 1,3-διχλωρο-2-προπανόλη και το μονοχλωροοξικό οξύ, με την τεχνική της αέριας χρωματογραφίας/φασματοσκοπίας μαζών. Σε ποσότητες μεγαλύτερες των 10 ppb οι ουσίες αυτές θα πρέπει να αναφέρονται ως τοξικές και καρκινογόνες και για αυτό το λόγο, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη ευαίσθητων αναλυτικών μεθόδων προκειμένου να παρατηρούνται τα επίπεδα τους στο πόσιμο νερό. Οι μέθοδοι που αναπτύχθηκαν έχουν όρια ανίχνευσης 0,45 ppb για τον υδρίτη της χλωράλης, 0,24 ppb για την 1,3-διχλωρο-2-προπανόλη και 1,08 ppb για το μονοχλωροοξικό οξύ. Οι ανακτήσεις για τον υδρίτη της χλωράλης κυμαίνονται από 105,44% έως 89,35%, για την 1,3-διχλωρο-2-προπανόλη από 101,37% έως 91,77% και για το μονοχλωροοξικό οξύ από 104,64% έως 89,43%. Η μέθοδος ανάλυσης του υδρίτη της χλωράλης και της 1,3-διχλωρο-2-προπανόλης περιελάμβανε υγρή-υγρή εκχύλιση και προσδιορισμό των ενώσεων με τη συνδυασμένη τεχνική της αέριας χρωματογραφίας/φασματοσκοπίας μαζών και η μέθοδος ανάλυσης του μονοχλωροοξικού οξέος περιελάμβανε υγρή-υγρή εκχύλιση, παραγωγοποίηση και προσδιορισμό με την συνδυασμένη τεχνική της αέριας χρωματογραφίας/φασματοσκοπίας μαζών. 2

3 Σύνθεση τριμελούς εξεταστικής επιτροπής Καλαντζή Όλγα-Ιωάννα, Λέκτορας Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου (επιβλέπουσα καθηγήτρια) Νικολάου Νατάσα Λέκτορας Τμήματος Επιστημών της Θάλασσας Πανεπιστημίου Αιγαίου Γατίδου Γεωργία Π.Δ. 407/80 Τμήματος Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Αιγαίου 3

4 στην αδερφή μου, Σοφία 4

5 water water, everywhere but not a drop to drink Samuel Taylor Coleridge Θα ήθελα να εκφράσω τα θερμά μου ευχαριστώ στην Καλαντζή Όλγα- Ιωάννα Λέκτορα του τμήματος Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου Αιγαίου για την ανάθεση αυτής της εργασίας, για την πολύτιμη βοήθεια της και για τη συνεχή συμπαράσταση της. Θερμά ευχαριστώ οφείλω στην Γατίδου Γεωργία για τις συμβουλές της και τις παρατηρήσεις της. Ένα μεγάλο ευχαριστώ οφείλω στον Πέτσα Α. περιβαλλοντολόγο την Τσιούμα Β. υποψήφιο διδάκτορα του τμήματος μηχανικών οικονομίας και διοίκησης και τον Σαμαρά., Β. υποψήφιο διδάκτορα του τμήματος περιβάλλοντος για την ανεκτίμητη βοήθεια τους και τις συμβουλές τους στις αναλύσεις. Ένα ακόμη μεγάλο ευχαριστώ οφείλω στην Καλοπέτρη Μαρία, Χημικό, για την άψογη συνεργασία μας και για την συνεχή βοήθεια της στο εργαστήριο. Τέλος, ευχαριστώ την οικογένεια μου για την αμέριστη συμπαράσταση της σε όλες τις προσπάθειες μου στα πλαίσια εκπόνησης αυτής της εργασίας. 5

6 ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ 1,3-DCP 2-MCPD 2,3-DCP 3-MCPD acid-hvp Ar bw CDBP CEN CH CH 3 OH CH 4 CI DBPR DBPs DCM DDT DWI Ε.Α. ΕΙ EINECS ΕΡΑ ev FDA GAC GC/ECD GC-MS 1,3 διχλωρο-2-προπανόλη 2-χλωρο-1,3-προπανοδιόλη 2,3-διχλωρο-1-προπανόλη 3-χλωρο-1,2-προπανοδιόλη Όξινα υδρολυμένες φυτικές πρωτεΐνες Μόριο χημικού στοιχείου αργού By weight Χλωριωμένα παραπροϊόντα απολύμανσης European Committee for Standardization Υδρίτης της χλωράλης Μεθανόλη Μόριο χημικού στοιχείου μεθανίου Πηγή χημικού ιοντισμού Disinfection Byproducts Rule Παραπροϊόντα απολύμανσης Διχλωρομεθάνιο Παρασιτοκτόνο (διχλωρο-διφαινυλο-τριχλωροαιθάνιο) Drinking Water Inspectorate Οξικός αιθυλεστέρας Πηγή ηλεκτρονικού ιοντισμού : ιονισμός μορίου με σύγκρουση με ηλεκτρόνιο European Inventory of Existing Commercial Chemical Substances Environmental Protection Agency Ηλεκτρονιοβολτ, μονάδα μέτρησης ενέργειας ηλεκτρονίου Food and Drug Administration Κοκκώδης Ενεργοποιημένος Άνθρακας Συνδυασμός αέριας χρωματογραφίας με ανιχνευτή σύλληψης ηλεκτρονίων Συνδυασμός αέριας χρωματογραφίας με ανιχνευτή φασματοσκοπία μάζας 6

7 H 2 HAAs He HPLC HS IARC i.d IR IUPAC ΚΝΣ LC-MS LLE ΜCAA MCL MCLG Μόριο χημικού στοιχείου υδρογόνου Αλογονωμένα οξικά οξέα Μόριο χημικού στοιχείου ηλίου Υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης Δειγματοληψία υπερκείμενης φάσης International Agency for Research on Cancer Εσωτερική διάμετρος τριχοειδούς στήλης Φασματοσκοπία υπερύθρου Διεθνής Ένωση Καθαρής και Εφαρμοσμένης Χημείας Κεντρικό Νευρικό Σύστημα Συνδυασμένη τεχνική υγρής χρωματογραφίας με ανιχνευτή φασματοσκοπίας μάζας Υγρή-υγρή εκχύλιση Μονοχλωροξικό οξύ Maximum contaminant level Maximum contaminant level goal mg Milligram (1 mg = 10-3 g) μg Microgram (1 μg = 10-6 g) μl μμ Μ r MS MS/MS MTBE m/z N 2 NAD + NADH 1/1000 του εκατοστόλιτρου (1μL = 10-3 ml) 10-3 Molarity, συγκέντρωση εκφρασμένη σε μmole ουσίας ανά 1 lt διαλύματος Σχετική μοριακή μάζα Φασματοσκοπία μαζών Συζευγμένη φασματομετρία μαζών Μεθυλο-tert-βουτυλ-αιθέρας Λόγος μάζας/φορτίο Μόριο χημικού στοιχείου αζώτου Νικοτιναμιδο αδενινο δινουκλεοτίδιο Ανηγμένο νικοτιναμιδο αδενινο δινουκλεοτίδιο ng Nanogram (1 ng = 10-9 g) ΝΙST National Institute of Standards and Technology 7

8 NTP Ο 3 PAHs P ατμ National Toxicology Program Όζον Πολυκυκλικοί Αρωματικοί Υδρογονάνθρακες Τάση ατμών pg Picogram (1 pg = g) ppb ppm rpm RSD SCAN SIM σ.ζ. TDI ΤΗΜs Torr Parts per billion Parts per million Μονάδα μέτρησης, στροφές ανά 1 λεπτό Σχετική τυπική απόκλιση Σάρωση φάσματος σε γνωστή και εκτεταμένη περιοχή θραυσμάτων Εκλεκτική παρακολούθηση επιλεγμένων ιόντων Σημείο ζέσεως Ημερήσια ανεκτή πρόσληψη Τριαλομεθάνια Μονάδα μέτρησης της πίεσης (Torricelli) 8

9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή 1.1 Χλωρίωση 1.2 Υδρίτης της Χλωράλης Γενική Περιγραφή Ταυτότητα Σχηματισμός Φυσικοχημικές Ιδιότητες Χρήσεις και εφαρμογές Περιβαλλοντική έκθεση Αέρας Νερό Τρόφιμα Τοξικολογία Παθολογία Γενικά Έκθεση του ανθρώπινου οργανισμού Μεταβολισμός Συγκρίσεις κινητικών μεταξύ ανθρώπων και πειραματόζωων Επιπτώσεις σε πειραματόζωα και in vitro συστήματα Καρκινογένεση και τοξικότητα σε πειράματα μακροχρόνιας και βραχυχρόνιας έκθεσης Γενετική Τοξικότητα Ελεύθερες ρίζες και μεταλλάξεις του DNA Ανοσολογικές επιπτώσεις Νευρολογικές επιπτώσεις Επιπτώσεις στον άνθρωπο Εκτίμηση επικινδυνότητας Μέθοδοι ανάλυσης Φάσμα μαζών του υδρίτη της χλωράλης 1.3 1,3-διχλωρο-2-προπανόλη Γενική Περιγραφή 9

10 Ταυτότητα Φυσικοχημικές ιδιότητες Σχηματισμός Χρήσεις και εφαρμογές Περιβαλλοντική έκθεση Νερό Τρόφιμα Τοξικολογία Παθολογία Γενικά Κινητικότητα και μεταβολισμός Εκτίμηση επικινδυνότητας Αναλυτικές μέθοδοι Φάσμα μαζών 1,3-διχλωρο-2-προπανόλης 1.4 Μονοχλωροοξικό οξύ Γενική Περιγραφή Ταυτότητα Φυσικοχημικές ιδιότητες Χρήσεις και εφαρμογές Σχηματισμός Περιβαλλοντική έκθεση Αέρας Νερό Τρόφιμα Τοξικολογία Παθολογία Επιπτώσεις σε πειραματόζωα και in vitro συστήματα Οξεία έκθεση Βραχυχρόνια έκθεση Μακροχρόνια έκθεση Αναπαραγωγική και αναπτυξιακή τοξικότητα Μεταλλαξιογένεση Καρκινογένεση 10

11 Κινητικές και μεταβολισμός Επιπτώσεις στους ανθρώπους Εκτίμηση Επικινδυνότητας Αναλυτικές μέθοδοι Φάσμα μαζών μονοχλωροοξικού οξέος και του μεθυλ- εστέρα του μονοχλωροοξικού οξέος 1.5 Χρωματογραφία Γενικά Το χρονικό της χρωματογραφίας Είδη χρωματογραφικών τεχνικών Αρχή χρωματογραφικού διαχωρισμού 1.6 Αέρια Χρωματογραφία Γενικά Οργανολογία Το φέρον αέριο Σύστημα εισαγωγής δείγματος Επίδραση του διαλύτη στην εισαγωγή δείγματος Εισαγωγή σε τριχοειδείς στήλες Στήλες αέριας χρωματογραφίας 1.7 Φασματομετρία μαζών 1.8 Φασματογράφος μαζών Τύποι φασματογράφων μαζών Φάσμα μαζών Ερμηνεία τύπων θραυσματοποίησης στα φάσματα μαζών Μέθοδοι Ιοντισμού Τεχνικές συλλογής δεδομένων 1.9 Συνδυασμένη τεχνική GC-MS 1.10 Επεξεργασία Δειγμάτων Εκχύλιση Υγρή υγρή εκχύλιση Δυνατότητα ανάμειξης Πυκνότητα 11

12 Διαλυτότητα Παραγωγοποίηση 2. Μεθοδολογία Αναλύσεων 2.1 Εισαγωγικό σημείωμα 2.2 Πρότυπες ουσίες και αντιδραστήρια 2.3 Εργαστηριακός Εξοπλισμός 2.4 Ασφάλεια 2.5 Προσδιορισμός των ενώσεων 1,3 -διχλωρο-2-προπανόλης και υδρίτη της χλωράλης 2.6 Σχεδιασμός της επεξεργασίας Δείγματος Επιλογή του κατάλληλου άλατος εκχύλισης Επιλογή του κατάλληλου διαλύτη εκχύλισης Οι επαναληπτικές εκχυλίσεις Συζήτηση 2.7 Σχεδιασμός κατάλληλης μεθόδου για το όργανο Επιλογή του κατάλληλου θερμοκρασιακού προγράμματος Επιλογή των κατάλληλων ιόντων για την τεχνική ανίχνευσης SIM Εισαγωγή δείγματος Καθυστέρηση του χρόνου διαχωρισμού Gain Factor Ροή δείγματος 2.8 Βαθμονόμηση Συζήτηση 2.9 Προσδιορισμός κατώτατου ορίου ανίχνευσης Διάστημα εμπιστοσύνης Προσδιορισμός Κατώτατου ορίου ποσοτικοποίησης Συζήτηση 2.10 Ανάκτηση Συζήτηση 2.11 Εκτίμηση της Πιστότητας της μεθόδου Συζήτηση 2.12 Προσδιορισμός του μονοχλωροοξικού οξέος 12

13 2.13 Σχεδιασμός κατάλληλης μεθόδου για το οργανο Επιλογή του κατάλληλου θερμοκρασιακού προγράμματος Επιλογή των κατάλληλων ιόντων για την τεχνική ανίχνευσης SIM Πληροφορίες συστήματος 2.14 Βαθμονόμηση Βαθμονόμηση συνυπολογίζοντας το εσωτερικό πρότυπο Συζήτηση 2.15 Προσδιορισμός κατώτατου ορίου ανίχνευσης Διάστημα εμπιστοσύνης Προσδιορισμός κατώτατου ορίου ποσοτικοποίησης Συζήτηση 2.16 Ανάκτηση Συζήτηση 2.17 Εκτίμηση πιστότητας της μεθόδου Συζήτηση 2.18 Έλεγχος ποιότητας Έλεγχος καλής λειτουργίας του οργάνου Προφύλαξη οργάνου Έλεγχος καθαρότητας των αντιδραστηρίων Έλεγχος του κατωτάτου ορίου ανίχνευσης (LOD) Έλεγχος σταθερότητας διαλυμάτων παρακαταθήκης 2.19 Αποτελέσματα 2.20 Διαχείριση αποβλήτων του εργαστηρίου 2.21 Βιβλιογραφία 13

14 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H πρόσβαση σε καθαρό νερό δεν αποτελούσε ανέκαθεν προνόμιο των όλων των ανθρώπων στον πλανήτη. Κατά τη διάρκεια του 18 ου 19 ου αιώνα στην Ευρώπη πολλές ασθένειες οι οποίες προέρχονταν από την κατανάλωση μολυσμένου πόσιμου νερού, απέκτησαν χαρακτηριστικά επιδημιών. Στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του 17 ου 18 ου αιώνα, ο τυφοειδής πυρετός προκάλεσε το θάνατο σε ανθρώπους. Αν και από εκείνη την εποχή μέχρι σήμερα η τεχνολογία γύρω από την επεξεργασία του νερού έχει αναπτυχθεί σημαντικά, πολλές χώρες κυρίως «αναπτυσσόμενες» αντιμετωπίζουν ακόμη και σήμερα ασθένειες που προκαλούνται από την κατανάλωση μολυσμένου νερού. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στατιστικά δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO, 2008), παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο από διάρροια, παιδιά πεθαίνουν κάθε χρόνο από υποσιτισμό που σχετίζεται με ασθένειες από μολυσμένο πόσιμο νερό, άνθρωποι μολύνονται κάθε χρόνο από νηματοειδή βακτήρια μέσω του πόσιμου νερού, προσβάλλονται από λεμφική φιλαρίαση, περιπτώσεις ανθρώπων που έχουν προσβληθεί από τράχωμα θα μπορούσαν να έχουν προληφθεί, ανθρώπων που έχουν προσβληθεί από σχιστοσωμίαση θα μπορούσαν να έχουν προφυλαχθεί, θάνατοι από τη μαλάρια ετησίως θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί κ.α. Εικόνα 1: Σχηματική αναπαράσταση της μετάδοσης παθογόνων και μη μικροοργανισμών μέσω του πόσιμου νερού 14

15 Η χρήση του χλωρίου ως απολυμαντικό απέκτησε ιδιαίτερα μεγάλες διαστάσεις ύστερα από την ανακάλυψη της βακτηριογόνου δράσης του από τους Pasteur και Esserich το Τα κυριότερα πλεονεκτήματα του χλωρίου είναι η απολυμαντική του ικανότητα, η ευκολία εφαρμογής του καθώς και το χαμηλό του κόστος. Συνήθως χρησιμοποιείται ένα διάλυμα υποχλωριώδους νατρίου ή υποχλωριώδες ασβέστιο (Stevens et al., 1984) Τα τελευταία χρόνια έχει εκδηλωθεί ενδιαφέρον σχετικά με τα παραπροϊόντα που σχηματίζονται από τη χλωρίωση του νερού. Σύμφωνα με τον WHO εκτιμάται ότι πολλά από αυτά ενδεχομένως να εγκυμονούν κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία. Το 1974 διαπιστώθηκε για πρώτη φορά από τους Rook και Bellar et al., ο σχηματισμός του χλωροφορμίου και άλλων αλογονοπαραγώγων του μεθανίου κατά τη χλωρίωση του νερού. Πολλές από τις ενώσεις αυτές έχουν χαρακτηριστεί ως καρκινογόνες και άλλες τόσες πιθανώς καρκινογόνες. 1.1 ΧΛΩΡΙΩΣΗ Η απολύμανση του νερού αποτελεί μια απαραίτητη διεργασία προκειμένου να προφυλαχθούν οι άνθρωποι από τις ασθένειες που σχετίζονται με το μολυσμένο νερό. Το χλώριο αποτελεί μέχρι και σήμερα τον πιο διαδεδομένο τρόπο απολύμανσης του νερού. Όταν έρχεται σε επαφή με το νερό τότε, σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο πραγματοποιείται η εξής αντίδραση: Cl 2 + H 2 O HOCl + H + + Cl - Το υποχλωριώδες οξύ (HOCl) αποτελεί ένα ασθενές οξύ το οποίο διμερίζεται μερικώς ως εξής: HOCl H + + OCl - Η κατανομή των δύο χημικών ειδών HOCl και OCl - καθορίζεται από το ph. Στο παρακάτω σχήμα παρουσιάζονται οι κατανομές τους σε διάφορες τιμές ph. (WHO, 2003). 15

16 Εικόνα 2: Κατανομή των χημικών ειδών HOCl και OCl - σε διάφορες τιμες του ph (Morris, 1951). Πολλές φορές παρατηρείται παρουσία και άλλων ελεύθερων αλογόνων στο πόσιμο νερό όπως το βρώμιο. Όταν παρουσιάζεται το χρώμιο τότε οξειδώνεται από το βρώμιο και παράγεται υποβρωμιώδες οξύ σύμφωνα με την αντίδραση: HOCl + Br - HOBr + Cl - Με τη χλωρίωση του νερού και την παρουσία οργανικής ύλης, σχηματίζεται μια πληθώρα ενώσεων. Τα παραπροϊόντα χλωρίωσης που εμφανίζονται σε μεγαλύτερη αφθονία στο πόσιμο νερό είναι τα εξής (WHO, 2003): I. Τριαλογονοπαράγωγα του μεθανίου II. Αλογονομένα παράγωγα του οξικού οξέος III. Αλογονομένα παράγωγα του ακετονιτριλίου IV. Αλογονομένα παράγωγα αλδεϋδών V. Υδρίτης της χλωράλης VI. Χλωροφαινόλες VII. ΜΧ 3-χλωρο-4-διχλωρομεθυλ-5-υδροξυ-2(5Η)-φουρανόνη 16

17 (WHO, 2003) Μια ποσοτική εκτίμηση του μικροβιολογικού κινδύνου προς τον κίνδυνο από τη χρόνια έκθεση σε παραπροϊόντα χλωρίωσης παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον Morris (1978). Αν και δεν μπορούμε να είμαστε 100% σίγουροι για την πιστότητα των δεδομένων, αξίζει να παρατηρήσει κανείς το παρακάτω γράφημα προκειμένου να έχει μια εικόνα για τα μεγέθη των δύο κινδύνων. Εικόνα 3: Γραφική παράσταση του μικροβιολογικού και χημικού κινδύνου κατά τη διαδικασία χλωρίωσης του νερού σύμφωνα με τον Morris (Morris, 1978) Όπως εύκολα μπορεί να παρατηρήσει κανείς, τα μεγέθη των δύο κινδύνων διαφέρουν σημαντικά κατά τη διακύμανση της ποσότητας του χλωρίου (η γραμμή του χημικού κινδύνου δεν ξεκινά από το μηδέν, γιατί συμπεριλαμβάνεται ο κίνδυνος των οργανικών ουσιών που εμπεριέχονται στο νερό και πριν τη χλωρίωση). 17

18 1.2 ΥΔΡΙΤΗΣ ΤΗΣ ΧΛΩΡΑΛΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ CAS No.: Μοριακός τύπος: Cl 3 C 2 H(OH) 2 Σχετική Μοριακή Μάζα: 165,42 g/mole Συντακτικοί τύποι: (Chloral hydrate; Wikipedia, 2008) Ο υδρίτης της χλωράλης (chloral hydrate) είναι γνωστός και ως trichloroacetaldehyde monohydrate και 2,2,2-trichloro-1,1-ethanediol. Μερικές από τις εμπορικές του ονομασίες είναι Aquachloral, Novo-Chlorhydrate, Somnos, Noctec και Somnote ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Ο υδρίτης της χλωράλης παράγεται κατά την αντίδραση της αιθανόλης με ιόντα χλωρίου σε όξινο ph, ενώ σε βασικό ph παράγεται χλωροφόρμιο. Η αντίδραση που περιγράφει το σχηματισμό του υδρίτη της χλωράλης είναι η εξής: 4 Cl 2 + C 2 H 5 OH + H 2 O Cl 3 CCH(OH) HCl Μία ακόμη αντίδραση που περιγράφει το σχηματισμό του υδρίτη της χλωράλης είναι η εξής: 18

19 C 2 HCl 3 O + H 2 O C 2 H 3 Cl 3 O ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΙΜΗ ΠΗΓΗ Σημείο τήξης 57 ο C Hansch et al., 1995 Σημείο βρασμού ο C (αποσυντίθεται) US EPA, 2000 Σημείο τήξης 57 C US EPA, 2000 Πίεση εξάτμησης 2 kpa (25 C) Reynolds & Prasad, 1982; Hansch et al., 1995 Υδατική Διαλυτότητα mg/l (25 C) McEvoy, 1999 Συντελεστής Κατανομής 0.99 IPCS, 2000a Οκτανόλης Νερού log(k ow ) Ειδική βαρύτητα US EPA, 2000 Διαλυτότητα Διαλύεται άριστα σε νερό, ακετόνη, βενζένιο, αιθανόλη, χλωροφόρμιο, διαιθυλαιθέρα και μεθυλαιθυλ- κετόνη. US EPA, ΧΡΗΣΕΙΣ KAI ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ O υδρίτης της χλωράλης αποτελεί μια συνθετική ένωση και χρησιμοποιείται κυρίως ως αναισθητικό στην ιατρική και την κτηνιατρική και ως χημικό αντιδραστήριο για την παραγωγή άλλων συνθετικών ενώσεων. Ενδεικτικά 19

20 αναφέρουμε πως έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για την παραγωγή του DDT, του διχλωροοξικού οξέος του ζιζανιοκτόνου τριχλωροοξικού οξέος, των εντομοκτόνων methoxychlor, naled, trichlorfon, dichlorvos και των υπνωτικών φαρμάκων chloral betaine, chloralose και trichlorfos sodium (WHO, 2005). Ο υδρίτης της χλωράλης μπορεί να παραχθεί κατά την χλωρίωση του νερού, καθώς ενώνονται τα ιόντα χλωρίου με μόρια οργανικής ύλης, όπως τα χουμικά και φουλβικά οξέα. Ο υδρίτης της χλωράλης ανακαλύφθηκε κατά τη χλωρίωση της αιθανόλης από τον Justus von Liebig το Οι αναισθητικές του ιδιότητες δημοσιεύτηκαν για πρώτη φορά το 1869 από τον Liebreich, ο οποίος εισήγαγε για πρώτη φορά την ουσία αυτή στην κλινική πρακτική (Henderson et al, 1997). Εξαιτίας της μεγάλης ευκολίας στη σύνθεση του χρησιμοποιήθηκε ευρέως μέχρι και τα τέλη του 19 ου αιώνα. Ο υδρίτης της χλωράλης διαλύεται εύκολα στο νερό και την αιθυλική αλκοόλη. Το διάλυμα του υδρίτη της χλωράλης στην αιθανόλη λέγεται knockout drops. Επίσης, ο υδρίτης της χλωράλης χρησιμοποιείται κατά τον καθαρισμό των χιτινών και άλλων ινών, ενώ παράλληλα αποτελεί και ένα σημαντικό συστατικό του διαλύματος Hoyer που χρησιμοποιείται για τη μικροσκοπική παρατήρηση μικροοργανισμών. Ο υδρίτης της χλωράλης χρησιμοποιείται ευρέως στη χημική βιομηχανία, όντας ένα οικονομικό αντιδραστήριο για το σχηματισμό δεσμών κατά τη σύνθεση νέων ενώσεων. Αποτελεί το αρχικό συστατικό για την παραγωγή χλωρίου ύστερα από την απόσταξη ενός μίγματος θειικού οξέος και υδρίτη της χλωράλης. Επίσης χρησιμοποιείται κατά τη σύνθεση της 1H-ινδολο-2,3-διόνης (isatin). Αντιδρώντας με την ανιλίνη και την υδροξυλαμίνη παράγεται ένα ενδιάμεσο προϊόν το οποίο παρουσία θειικού οξέος σχηματίζει την 1H-ινδολο-2,3-διόνης. Στην εικόνα 4 παρουσιάζεται η αντίδραση σχηματισμού της 1H-ινδολο-2,3-διόνης. 20

21 Εικόνα 4: Σχηματισμός της 1H-ινδολο-2,3-διόνης (Wikipedia, 2009) Ως φαρμακευτικό σκεύασμα ο υδρίτης της χλωράλης χορηγούνταν για τη θεραπεία της αϋπνίας και ως αναισθητικό για μικρο-επεμβάσεις στην ιατρική, οδοντιατρική και την κτηνιατρική. Αντικαταστάθηκε στα μέσα του 20 ου αιώνα από τα βαρβιτουρικά και αργότερα από τις βενζοδιαζεπίνες. Σήμερα χρησιμοποιείται ως ένα συστατικό του αναισθητικού equithesin για τις εφαρμογές της κτηνιατρικής. Επίσης χρησιμοποιείται ακόμη ως υπνωτικό πριν από κάθε εγκεφαλογράφημα, καθώς είναι το μόνο σκεύασμα που δεν καταστέλλει τις επιληπτικές κρίσεις. Σε συνιστώμενες δόσεις για την αϋπνία ο υδρίτης της χλωράλης επιδρά μέσα σε μία ώρα. Μεταβολίζεται σε TCOH (τριχλωροαιθανόλη, trichloroethanol) μέσα σε 4 λεπτά από τα ερυθροκύτταρα και τις εστεράσες του πλάσματος. Μετά από αρκετές ώρες μεταβολίζεται σε στον καρκινογόνο μεταβολίτη του το τριχλωροοξικό οξύ. Έχουν αναφερθεί πάρα πολλές επιπλοκές σχετικά με την υπερδοσολογία σκευασμάτων που περιέχουν αυτή την ένωση, οι οποίες παρατίθονται παρακάτω. 21

22 1.2.2 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΕΡΑΣ Ο υδρίτης της χλωράλης αποτελεί μια ένωση με υψηλή διαλυτότητα στο νερό και με μικρή πτητικότητα, επομένως δεν μπορεί να μεταφέρεται εύκολα από την υδατική φάση στην αέρια. Δεν υπάρχουν αναφορές σχετικά με τις συγκεντρώσεις του υδρίτη της χλωράλης σε αέρια δείγματα (US EPA, 2000) ΝΕΡΟ Ο υδρίτης της χλωράλης μπορεί να απελευθερωθεί στο περιβάλλον από μονάδες επεξεργασίας υγρών αποβλήτων, μονάδες επεξεργασίας νερού, βιομηχανικές μονάδες που παράγουν φαρμακευτικά σκευάσματα χρησιμοποιώντας ως συστατικό τον υδρίτη της χλωράλης, νοσοκομεία και βιομηχανικές μονάδες παρασκευής παρασιτοκτώνων και εντομοκτόνων. Παράλληλα ο υδρίτης της χλωράλης μπορεί να εμφανιστεί στο νερό ύστερα από το μεταβολισμό του τριχλωροαιθυλενίου (TCE) από υδρόβιους οργανισμούς. Οι Newman και Wackett, (1991) παρατήρησαν τον μεταβολισμό του υδρίτη της χλωράλης από μεθανιοβακτήρια. Υπό αερόβιες συνθήκες τα βακτήρια μπορούσαν να μεταβολίσουν τον υδρίτη της χλωράλης σε τριχλωροαιθανόλη (TCOH) και τριχλωροοξικό οξύ (TCA), ενώ υπό αναερόβιες συνθήκες μεταβολίζονταν σε χλωροφόρμιο και φορμικό οξύ. Σύμφωνα με τις έρευνες του προγράμματος Health Canada (1995), των Edsall και Charlton, (1997) και Williams et al. (1997) που διεξήχθησαν στον Καναδά, τα μέσα επίπεδα των συγκεντρώσεων του υδρίτη της χλωράλης στο πόσιμο νερό κυμαίνονταν από 1,2 εώς 3,8 μg/l το χειμώνα και 3,6 to 8,4 μg/l το καλοκαίρι. Στις ΗΠΑ η μέση συγκέντρωση του υδρίτη της χλωράλης στο πόσιμο νερό είναι 5μg/L (US EPA, 2000). Άλλες μελέτες, όπως αυτή των Krasner et al. (1989) δείχνουν πως μια μέση τυπική συγκέντρωση του υδρίτη της χλωράλης στο νερό είναι 2,1 μg/l. Παράλληλα σε αυτή τη μελέτη βρέθηκαν και μερικές ακραίες τιμές της τάξεως των 22 μg/l. Οι Koudjonou et al. (2005) σε σχετική τους έρευνα σε πόσιμο νερό 22

23 παρατήρησαν ότι οι συγκεντρώσεις του υδρίτη της χλωράλης κυμαίνονται από 1,8 έως 2,0 μg/l. Ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας (WHO) έχει θεσπίσει ως ανώτατο όριο για τον υδρίτη της χλωράλης στο πόσιμο νερό τα 10 μg/l. Είναι γεγονός ότι αν και έχει ανιχνευτεί σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις δεν ξεπερνά τα 100 μg/l ΤΡΟΦΙΜΑ Δεν υπάρχουν δεδομένα που να σχετίζονται με την εμφάνιση αυτής της ουσίας στα τρόφιμα (IARC, 1995) ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ - ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Ο υδρίτης της χλωράλης έχει προβληματίσει αρκετές φορές τους επιστημονικούς κύκλους λόγω της τοξικής του δράσης, καθώς χρησιμοποιείται ευρέως ως αναισθητικό και ταυτόχρονα αποτελεί βασικό παράγωγο που σχηματίζεται κατά τη χλωρίωση του νερού. Σε μακροχρόνιες έρευνες ο υδρίτης της χλωράλης φαίνεται να προκαλεί όγκους σε αρσενικά ποντίκια όταν χορηγείται μέσω του πόσιμου νερού. Επίσης σε άλλες μακροχρόνιες έρευνες σε αρσενικά ποντίκια έχουν δείξει πως ο υδρίτης της χλωράλης μπορεί να προκαλεί καρκίνο του ήπατος, άλλες φορές μόνος του και άλλες σε συνδυασμό με αδένωμα (George et al., 2000; Salmon et al., 1995). Όπως όλες οι δραστικές αλδεΰδες, ο υδρίτης της χλωράλης είναι μεταλλαξιογόνος και προκαλεί κυτταρο-γενετικές ανωμαλίες, ανταλλαγές στις αδελφές χρωματίδες και θραύσεις στις αλυσίδες του DNA (WHO, 2000) ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Από τις αρχές της χρήσεις του, ο υδρίτης της χλωράλης δεν έχει συμπεριληφθεί στις λίστες των τοξικών ουσιών που μπορούν να βλάψουν την ανθρώπινη υγεία. Αν και έχουν γίνει αρκετές έρευνες από τότε, δεν έχει βρεθεί ποτέ κάποια συσχέτιση μεταξύ του καρκίνου στους ανθρώπους και του υδρίτη της χλωράλης. Ακόμη και σήμερα ο υδρίτης της χλωράλης δεν έχει κατηγοριοποιηθεί από την IARC ως μια χημική ουσία επικίνδυνη για την ανθρώπινη υγεία. Αυτό 23

24 φαίνεται να οφείλεται στις ελάχιστες ενδείξεις που σχετίζονται με πειραματόζωα καθώς και στο ότι δεν έχουν εμφανιστεί καρκινώματα στους ανθρώπους που να σχετίζονται με την έκθεση στον υδρίτη της χλωράλης. Οι πιο πρόσφατες έρευνες επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους σε πειράματα με δύο είδη πειραματόζωων (ποντίκια και αρουραίους), προκειμένου να εκτιμήσουν τα επίπεδα επικινδυνότητας για την ανθρώπινη υγεία. Ο συνηθέστερος τρόπος έκθεσης του ανθρώπινου οργανισμού στον υδρίτη της χλωράλης είναι μέσω του πόσιμου νερού. Μια τυπική ανώτατη συγκέντρωση του υδρίτη της χλωράλης στο πόσιμο νερό είναι περίπου 10 μg/l, αν και έχει βρεθεί και σε συγκεντρώσεις άνω των 100 μg/l (WHO 2006). Με μια υποθετική κατανάλωση 2 λίτρων νερού τη μέρα για έναν άνθρωπο 70 kg, η καθημερινή του έκθεση στον υδρίτη της χλωράλης είναι 0,14 μg/kg σώματος ανά ημέρα. Ένας ακόμη τρόπος, με τον οποίο μπορεί να εισέλθει ο υδρίτη της χλωράλης στον ανθρώπινο οργανισμό, είναι μέσω της αναπνοής κατά τη διάρκεια του μπάνιου, από τα αιωρούμενα σταγονίδια του νερού (WHO, 2000). Τα σωματίδια αυτά δεν είναι ιδιαίτερα μικρά για να εισχωρήσουν σους πνεύμονες και έτσι περιορίζονται στο ανώτερο αναπνευστικό. Τέλος μια ακόμη πιθανή είσοδος του υδρίτη της χλωράλης στον ανθρώπινο οργανισμό είναι το δέρμα, καθώς το νερό έρχεται σε άμεση επαφή με αυτό (WHO, 2000). Στις ιατρικές εφαρμογές του ο υδρίτη της χλωράλης χορηγείται ως ηρεμιστικό σε συνιστώμενη συγκέντρωση για έναν ενήλικα 10,7 mg/kg σωματικού βάρους ανά ημέρα και ως υπνωτικό σε συγκέντρωση 7,1 14,3 mg/kg σωματικού βάρους ανά ημέρα (WHO 2000). Παρόλα αυτά η έκθεση στον υδρίτης της χλωράλης μέσω φαρμακευτικής αγωγής είναι μικρής σημασίας, καθώς συμβαίνει σε βραχύχρονες περιόδους και αποβάλλεται ικανοποιητικά από τον ανθρώπινο οργανισμό. Οι μεγαλύτερες ποσότητες υδρίτη της χλωράλης που εισέρχονται στον ανθρώπινο οργανισμό προέρχονται από τα φαρμακευτικά σκευάσματα που περιέχουν υδρίτη της χλωράλης. Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι συγκεντρώσεις είναι ιδιαίτερα χαμηλές και δεν φαίνεται να είναι ικανές να προκαλέσουν κάποια μη αναστρέψιμη επιπλοκή στον ανθρώπινο οργανισμό. Εξαιτίας αυτών ο παγκόσμιος οργανισμός υγείας δεν έχει θεσπίσει κάποια όρια για την ουσία αυτή ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 24

25 Ο υδρίτης της χλωράλης απορροφάται ολοκληρωτικά και μεταβολίζεται ταχεία μετά την κατάποση. Οι κύριοι μεταβολίτες είναι ο γλυκουρονίτης του, η TCOH (τριχλωροαιθανόλη, trichloroethanol), το TCA (τριχλωροοξικό οξύ, trichloroacetic acid) και ενδεχομένως να σχηματίζονται μικρές ποσότητες DCA (διχλωροοξικό οξύ, dichloroacetic acid). Η κατασταλτική δράση του στο κεντρικό νευρικό σύστημα των ανθρώπων πιθανώς να συσχετίζεται με το μεταβολίτη TCOH (WHO, 2000). Ο χρόνος ημιζωής της TCOH και του γλυκουρονίτη της TCOH στους ανθρώπους είναι περίπου 7 ώρες, ενώ ο χρόνος ημιζωής του τριχλωροοξικού οξέος είναι 4 έως 5 ημέρες (Breimer et al., 1974). Η κύρια πορεία της έκκρισης των μεταβολιτών του υδρίτη της χλωράλης ελαχιστοποιείται στα ούρα. Οι συγκεντρώσεις της ένωσης και των μεταβολιτών της που ανεβρέθηκαν στο μητρικό γάλα γυναικών που ακολουθούσαν φαρμακευτική αγωγή με την εν λόγω ουσία, ήταν σχετικά χαμηλές για να έχουν φαρμακολογική επίπτωση στα βρέφη που βρίσκονται σε περίοδο γαλουχίας (WHO, 2000). Ο υδρίτης της χλωράλης είναι ο κύριος μεταβολίτης του TCE, (τριχλωροαιθυλένιο, trichloroethylene) και σχηματίζεται στο ήπαρ από τα κυτοχρώματα Ρ450 και Ρ450 2Ε1. Στους ανθρώπους τα κυτοχρώματα είναι κυρίως πρωτεΐνες που βρίσκονται κυρίως στην εσωτερική μεμβράνη των μιτοχονδρίων, είτε στο ενδοπλασματικό δίκτυο των κυττάρων. Τα κυτοχρώματα αυτά είναι υπεύθυνα για τον μεταβολισμό των ξενοβιοτικών στους οργανισμούς. Ο υδρίτης της χλωράλης μεταβολίζεται κυρίως στους υπατικούς ιστούς και στο αίμα σε ηπατοκαρκινογόνο TCA μέσω της ALDH (αλδεΰδη δεϋδρογονάση, aldehyde dehydrogenase) και σε μη καρκινογόνο μεταβολίτη ΤCOH μέσω της ADH (αλκοόλη δεϋδρογονάση, alcohol dehydrogenase). Οι ALDH και ADH παρουσιάζουν μια ιδιαίτερη ποικιλομορφία στους ανθρώπους και ευθύνονται για την αποβολή της αιθανόλης από τον οργανισμό. Είναι πιθανό η ποικιλομορφία αυτή των χημικών ειδών να αυξάνει τα επίπεδα του TCA στους οργανισμούς. Κάτι τέτοιο, αναλογικά, αυξάνει και την πιθανότητα εμφάνισης όγκων ύπατος σε οργανισμούς που έχουν εκτεθεί στην ουσία TCA. Στο ήπαρ ο μεταβολισμός του υδρίτη της χλωράλης μπορεί να ακολουθήσει δύο βασικούς δρόμους. Στην πρώτη περίπτωση ο υδρίτης της χλωράλης 25

26 οξειδώνεται με καταλύτη την ALDH σε TCA, ενώ στη δεύτερη ανάγεται με καταλύτη την ADH σε TCOH. Η κατανομή του υδρίτη της χλωράλης σε TCA και TCOH εξαρτάται από την σχετική δραστικότητα των δύο βασικών αντιδράσεων. Η κατανομή των χημικών ειδών των ALDH και ADΗ φαίνεται να είναι καθοριστική για την κατανομή του υδρίτη της χλωράλης σε TCA και TCOH. Αν και έχουν φανεί ιδιαίτερες διαφορές στη δραστικότητα των δύο βασικών αντιδράσεων ο λόγος της οξείδωσης προς την αναγωγή παραμένει σταθερός. Στις εικόνες 5 και 6 παρουσιάζονται αναλυτικά τα στάδια του μεταβολισμού που λαμβάνει χώρα στο ήπαρ. Εικόνα 5: Σχηματική απεικόνιση του μεταβολισμού του τριχλωροαιθυλενίου (A. Bronley - DeLancey et al., 2006) Εικόνα 6: Μεταβολισμός του υδρίτη της χλωράλης (NTP, 2002) 26

27 Οι Yan et al. (1999) σε σχετική τους έρευνα σχετική με το μεταβολισμό του υδρίτη της χλωράλης και την ανίχνευση των παραγώγων του σε ορό αίματος παραθέτουν το παρακάτω σχεδιάγραμμα της εικόνας 7 που περιγράφει αναλυτικά τις επιμέρους μετατροπές του υδρίτη της χλωράλης στον ανθρώπινο οργανισμό. Εικόνα 7: Μεταβολισμός του υδρίτη της χλωράλης (Yan et al., 1999) Οι A. Bronley - DeLancey et al., (2006) δίνουν μια ικανοποιητική εξήγηση σχετικά με το μηχανισμό διατήρησης σταθερού λόγου μεταξύ των ουσιών TCA και TCOH. Η αναγωγή του υδρίτη της χλωράλης μέσω του συμπλέγματος NADH/ADH οδηγεί στη δημιουργία του TCOH με παράλληλη έκλυση NAD +. Το NAD + τότε είναι διαθέσιμο για να αντιδράσει με την ALDH και το σύμπλεγμα αυτό μπορεί να οξειδώσει τον CH σε TCA με παράλληλη έκλυση NADH. O κύκλος αυτός περιγράφεται αναλυτικότερα στην εικόνα 8. 27

28 Εικόνα 8: Μεταβολισμός του υδρίτη της χλωράλης (A. Bronley - DeLancey et al., 2006) ΣΥΓΚΡΙΣΕΙΣ ΚΙΝΗΤΙΚΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΖΩΩΝ Μεταξύ των ανθρώπων και των πειραματόζωων (ποντικών και αρουραίων) έχουν διαπιστωθεί ιδιαίτερες διαφοροποιήσεις σχετικά με το μεταβολισμό του υδρίτη της χλωράλης. Στα πειραματόζωα το 77% της χορηγούμενης δόσης μετατρέπεται σε TCOH, το 15% σε TCA και το υπόλοιπο 8% αποβάλλεται με τα ούρα (Beland et al., 1998). Στον άνθρωπο, το 92% της χορηγούμενης δόσης μετατρέπεται σε TCOH και το υπόλοιπο 8% μετατρέπεται άμεσα σε TCA. Εναλλακτικά ένα μέρος της χορηγούμενης δόσης του υδρίτη της χλωράλης μπορεί να μετατραπεί σε TCA μέσω της εντερο-ηπατικής λειτουργίας σε ποσοστό που αγγίζει το 35% (Allen & Fisher, 1993). Στην έρευνα των Down and Green (2000) φαίνεται πως το TCE μπορεί να επηρεάσει το μεταβολισμό του φολικού οξέος σε αρσενικούς αρουραίους εμφανίζοντας μεγάλες ποσότητες φολικού οξέος στα ούρα τους. Το ίδιο έχει παρατηρηθεί και σε εργαζόμενους που εκτίθενται σε TCE αλλά σε αρκετά μικρότερες συγκεντρώσεις από αυτές των αρουραίων. Τα όργανα στόχοι για την τοξική δράση του TCE είναι το ήπαρ, τα νεφρά και οι πνεύμονες. Στον ανθρώπινο οργανισμό οι ποσότητες του κυτοχρώματος Ρ450 2Ε1 στα νεφρά είναι ελάχιστες έως μηδενικές. Κατά συνέπεια, η έκθεση των ανθρώπινων νεφρών στους οξειδωτικούς μεταβολίτες του TCE οφείλεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στον επιπρόσθετο νεφρικό μεταβολισμό. 28

29 Σε μια σχετική έρευνα για τη βιομετατροπή του υδρίτη της χλωράλης (NTP, 2002) οι ερευνητές σχεδίασαν ένα μοντέλο κινητικών του υδρίτη της χλωράλης και των μεταβολιτών του. Για το σχεδιασμό του μοντέλου οι ερευνητές στηρίχτηκαν στις συγκεντρώσεις των ουσιών στον ορό αίματος των πειραματόζωων και ύστερα από επεξεργασία των στατιστικών δεδομένων κατέληξαν στο μοντέλο που παρουσιάζεται στην εικόνα 9: Εικόνα 9: Μοντέλο μεταβολισμού του υδρίτη της χλωράλης σε ποντίκια (NTP, 2002) ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΖΩΑ ΚΑΙ ΙN VITRO ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΓΕΝΕΣΗ ΚΑΙ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΒΡΑΧΥΧΡΟΝΙΑΣ ΕΚΘΕΣΗΣ. Οι ενδείξεις στα πειραματόζωα καθώς και στα in vitro συστήματα μπορούν να παράσχουν πολύ σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την τοξικότητα των ξενοβιοτικών στον άνθρωπο αλλά και στα ανώτερα θηλαστικά. Οι επιπτώσεις των 29

30 χημικών στους οργανισμούς ποικίλουν ανάλογα με το είδος της χημικής ένωσης που προσβάλει τους εκάστωτε οργανισμούς, καθώς και από τους ίδιους τους οργανισμούς. Τις περισσότερες φορές οι επιπτώσεις σχετίζονται με διαταραχές σε γενετικό επίπεδο, ογκογένεση και καρκινοπάθειες. Πιο συγκεκριμένα, οι ενδείξεις σχηματισμού νεοπλασιών σε νεογέννητα τρωκτικά έχουν φανεί πολύ χρήσιμες για τον προσδιορισμό της δράσης των καρκινογόνων χημικών, καθώς και για τον έλεγχο των μηχανισμών τοξικότητας. Εξαιτίας του ότι τις περισσότερες φορές τα τρωκτικά είναι πολύ πιο ευαίσθητα στις τοξικές επιδράσεις των χημικών, οι ερευνητές μπορούν, με βάση στατιστικά μοντέλα, να προσδιορίσουν την επίδραση των τοξικών ουσιών στον άνθρωπο. Η έρευνα των George et al. (2000) επιβεβαιώνει την ανάπτυξη ηπατοκυτταρικών αδενωμάτων σε όλες τις ομάδες πειραματόζωων που εκτέθηκαν σε υδρίτη της χλωράλης μέσω του πόσιμου νερού για διάστημα 2 χρόνων. Στην ίδια έρευνα είναι αξιοσημείωτο το γεγονός της εμφάνισης του συνδυασμού όγκου και αδενώματος στην ομάδα των πειραματόζωων με τη χαμηλότερη δόση υδρίτη της χλωράλης. Ωστόσο δεν φάνηκε να υπάρχει κάποια συσχέτιση μεταξύ της δόσης και της αύξησης των όγκων. Οι Salmon et al. (1995) πραγματοποίησαν μια έρευνα προκειμένου να μελετήσουν την καρκινογένεση και την τοξικότητα του υδρίτη της χλωράλης σε αρσενικά ποντίκια τύπου C57BLxC3H F 1. Στο πρώτο πείραμα χρησιμοποίησαν δύο ομάδες ποντικιών, τα οποία βρίσκονταν σε ηλικία 15 ημερών. Στην πρώτη ομάδα χορηγήθηκε υδρίτης της χλωράλης σε δόση 5 mg/kg ενώ στη δεύτερη 10 mg/kg. Τα αποτελέσματα των ιστολογικών εξετάσεων έδειξαν πως οι όγκοι σε συνδυασμό με τα αδενώματα στην πρώτη ομάδα ήταν ιδιαίτερα μεγάλοι σε σχέση με αυτούς της δεύτερης ομάδας. Στο δεύτερο πείραμα που πραγματοποίησαν χρησιμοποίησαν μια ομάδα αρσενικών ποντικιών τύπου C57BLxC3H F 1, δύο ομάδες ελέγχου και άλλες δύο ομάδες που χορηγήσανε παράγωγες ουσίες του υδρίτη της χλωράλης. Στην πρώτη ομάδα χορηγήθηκε υδρίτης της χλωράλης σε συγκέντρωση 1 g/l, στην δεύτερη ομάδα χορηγήθηκε 2-τετραχλωροακεταλδεϋδη στην ίδια συγκέντρωση και στην τρίτη διχλωροοξικό οξύ στην ίδια συγκέντρωση. Οι πρώτες ιστολογικές εξετάσεις που έγιναν την 60 η εβδομάδα έδειξαν ότι τα 5 ποντίκια που εξετάστηκαν, 30

31 πέρα από τις νεοπλασίες είχαν εμφανίσει και ηπατο- κυτταρικό καρκίνωμα. Στο τέλος του πειράματος, 7 εμφάνισαν αδένωμα και 11 ηπατο-κυτταρικό καρκίνωμα, τα υπόλοιπα 24 επέζησαν. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το τρίτο κατά σειρά πείραμα της έρευνας, κατά το οποίο εξετάστηκε η δυνατότητα του υδρίτη της χλωράλης να προκαλέσει δερματοπάθειες σε ποντίκια του ίδιου τύπου. Στα πειραματόζωα χορηγήθηκε αρχικά ένα αραιό υδατικό διάλυμα υδρίτη της χλωράλης και έπειτα χορηγήθηκε ένα διάλυμα ελαίου croton σε ακετόνη. Τα πειραματόζωα που εκτέθηκαν στον υδρίτη της χλωράλης εμφάνισαν δερματικές νεοπλασίες, ενώ στην ομάδα ελέγχου μόνο ένα πειραματόζωο εμφάνισε δερματικές νεοπλασίες. Οι Smith et al. (1989) παρουσίασαν μία έκθεση των επιπτώσεων του καρκινογόνου μεταβολίτη του υδρίτη της χλωράλης. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι η καθημερινή χορήγηση TCA σε εγκύους αρουραίους προκάλεσε θάνατο του εμβρύου και φανερές δυσπλασίες κατά τη διάρκεια της δημιουργίας των οργάνων του εμβρύου. Παράλληλα παρατηρήθηκε αύξηση του βάρους των ζωτικών οργάνων των αρουραίων, ιδιαίτερα της σπλήνας και των νεφρών. Οι ερευνητές εικάζουν πως αυτές οι αλλαγές πιθανότατα σχετίζονται με τη συσσώρευση κατεστραμμένων ερυθρών αιμοσφαιρίων καθώς και με την ενδοαγγειακή αιμόλυση. Τέλος οι ερευνητές, σύμφωνα με τις ενδείξεις τους, πιστεύουν πως το TCA λειτουργεί ως τερατογόνο αλλάζοντας το ενδοκυτταρικό ph στο έμβρυο, όπως συμβαίνει και με τα ασθενή οργανικά οξέα ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ Αν και δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία για την γενετική τοξικότητα του υδρίτη της χλωράλης, ορισμένες έρευνες έχουν καταφέρει να σκιαγραφήσουν αρκετά χαρακτηριστικά γύρω από τη δραστικότητα του υδρίτη της χλωράλης. Οι Tungeln et al. (2002) μελέτησαν στην έρευνα τους την τοξικότητα του υδρίτη της χλωράλης και του καρκινογόνου μεταβολίτη του TCA σε νεογέννητα ποντίκια τύπου B6C3F 1. Τα αποτελέσματα της έρευνας τους έδειξαν ότι ο υδρίτης της χλωράλης καθώς και το TCA δεν μπορούν να προκαλέσουν τη δημιουργία όγκων όταν οι ουσίες 4-ABP (4- αμίνοδιφαινύλιο, 4-aminobiphenyl) και BaP (Β- ενεργοποιητής πρωτεΐνη, B- 31

32 activator protein) είναι σε υψηλά επίπεδα και προστατεύουν τους οργανισμούς από τις τοξικές επιδράσεις των χημικών. Παράλληλα παρατηρήθηκαν αυξημένες ποσότητες της ουσίας Μ 1 G (pyrimido[1,2-a]purin-10(3h)-one), η οποία σχηματίζεται από την μηλονδιαλδεΰδη που αποτελεί τελικό παράγωγο της υπεροξείδωσης των λιπιδίων. Η Μ 1 G αποτελεί μεταλλαξιογόνο ένωση και πολλές φορές η ανίχνευση σε υψηλές συγκεντρώσεις συνιστά καρκίνο. Εάν όμως επιδιορθωθεί από το σύστημα αποκοπής του DNA τότε παύει να είναι μεταλλαξιογόνος. Στην περίπτωση των Tungeln et al. (2002) οι ποσότητες της ουσίας Μ 1 G που εντοπίστηκαν στο ηπατικό DNA αφορούσαν στη μη μεταλλαξιογόνο μορφή της ουσίας. Κάτι τέτοιο οδήγησε τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι τα νεογέννητα ποντίκια τύπου B6C3F 1 δεν είναι ευαίσθητα σε χημικές ουσίες που μπορούν να υπεροξειδώσουν λιπίδια και να σχηματίσουν την ουσία Μ 1 G. Πολλές φορές για πειράματα γενετικής τοξικότητας οι ερευνητές χρησιμοποιούν το βακτήριο Salmonella typhimurium εξαιτίας της ομοιότητας που παρουσιάζει το DNA του με το DNA του ανθρώπου. Το βακτήριο Salmonella typhimurium έχει αποτελέσει ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο προκειμένου να εξάγουμε συμπεράσματα για την τοξικότητα μιας ουσίας στον ανθρώπινο οργανισμό. Στην έρευνα των Ni et al. (1994) ο υδρίτης της χλωράλης δεν φαίνεται να προκαλεί μεταλλάξεις στα περισσότερα στελέχη του βακτηρίου, εκτός από το στέλεχος Salmonella typhimurium ΤΑ 100 και το στέλεχος TA 104. Σε κάθε περίπτωση η μεταλλαξιογόνος επίδραση του υδρίτη της χλωράλης είχε να κάνει με τη δράση των ελεύθερων ριζών που παρήχθησαν κατά το μεταβολισμό του. Όπως υποστηρίζουν οι Vian et al. (1995), ο υδρίτης της χλωράλης φαίνεται να προκαλεί ανταλλαγή στις αδελφές χρωματίδες σε ανθρώπινα λεμφοκύτταρα. Παράλληλα φαίνεται να προκαλεί ανευπλοειδία στους μικροπυρήνες, και πολυπλοειδία σε in vitro καλλιεργημένα ανθρώπινα λεμφοκύτταρα. Παρόλο που και τα δύο πειράματα αφορούν in vitro καλλιέργειες, παρατηρήθηκαν διαφοροποιήσεις, οι οποίες αποδίδονται, από τους ερευνητές στην διαφοροποίηση των καλλιεργειών. Η πρώτη περίπτωση αφορούσε καλλιεργημένα λεμφοκύτταρα σε ιστό αίματος, ενώ η δεύτερη σε απομονωμένα λεμφοκύτταρα. 32

33 ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΡΙΖΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ ΤΟΥ DNA Oι Tungeln et al., (2002) επισημαίνουν στην αναφορά τους πως κατά το μεταβολισμό του υδρίτη της χλωράλης παράγονται ελεύθερες ρίζες, οι οποίες με τη σειρά τους προκαλούν υπεροξείδωση των λιπιδίων παράγοντας τις καρκινογόνους ενώσεις MDA (μηλον-διαλδεΰδη), φορμαλδεΰδη και ακεταλδεΰδη. Στην ίδια διαπίστωση καταλήγουν και οι Ni et al. (1994, 1995, 1996) μελετώντας το μεταβολισμό του υδρίτη της χλωράλης σε in vitro σύστημα με μικροσώματα από αρσενικά ποντίκια τύπου B6C3F 1. Τα κύρια είδη ελευθέρων ριζών που παρατήρησαν ήταν το Cl 3 CCO * 2 και το Cl 3 C *. Η ίδια ερευνητική ομάδα παρατήρησε πως ο υδρίτης της χλωράλης προκαλούσε μεταλλάξεις σε ήδη γενετικά τροποποιημένα ανθρώπινα λεμφο-βλαστοκύτταρα τα οποία περιελάμβαναν το βασικό κυτόχρωμα CYP2E1. Αντίθετα σε ίδιου τύπου λεμφοκύτταρα τα οποία δεν περιελάμβαναν το κυτόχρωμα CYP2E1 δεν παρατηρήθηκαν αλλοιώσεις στο DNA ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Οι Kauffman et al. (1982) εξέτασαν τις ενδεχόμενες επιδράσεις του υδρίτη της χλωράλης στο ανοσοποιητικό σύστημα αρσενικών και θηλυκών ποντικιών τύπου CD-1. Τόσο στα αρσενικά, όσο και στα θηλυκά ποντίκια, ο υδρίτης της χλωράλης χορηγήθηκε σε συγκεντρώσεις 14 mg και 114 mg/kg σώματος με άμεση κατάποση για 14 ημέρες, και σε συγκεντρώσεις 70 και 700 ppm στο πόσιμο νερό για ένα διάστημα 90 ημερών. Στα αρσενικά ποντίκια δεν παρατηρήθηκαν ανωμαλίες στο ανοσοποιητικό τους σύστημα, ενώ στα θηλυκά ποντίκια που εκτέθηκαν σε συγκεντρώσεις 70 και 700 ppm στο πόσιμο νερό παρατηρήθηκε καταστολή του ανοσοποιητικού συστήματος. Η ανοσολογική λειτουργία εκτιμήθηκε μέσω της έκθεσης κυττάρων σπλήνας των ποντικών σε ερυθροκύτταρα προβάτων και μελετήθηκε η παραγωγή αντισωμάτων. Ο αριθμός των σπληνικών κυττάρων φάνηκε να είναι μειωμένος και στις δύο ομάδες των θηλυκών ποντικιών, όμως ο αριθμός ήταν κατά πολύ περισσότερο μειωμένος στην ομάδα που εκτέθηκε στον υδρίτη της χλωράλης σε συγκέντρωση 700 ppm στο πόσιμο νερό (NTP, 2002) ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ 33

34 Οι Kallman et al. (1984) μελέτησαν τις επιπτώσεις της έκθεσης στον υδρίτη της χλωράλης σε αρσενικά και θηλυκά ποντίκια τύπου CD-1. Τα αρσενικά ποντίκια δεν εμφάνισαν κάποιες επιπλέον επιπτώσεις πέρα από αυτές που οφείλονται στην έκθεση σε ουσίες που δρουν κατασταλτικά για το κεντρικό νευρικό σύστημα. Στην ίδια μελέτη, τα έμβρυα των θηλυκών ποντικιών τύπου CD-1 εκτέθηκαν στον υδρίτη της χλωράλης σε συγκέντρωση 250mg ανά Kg πόσιμου νερού, κατά τη διάρκεια της κύησης. Στα βρέφη παρατηρήθηκε καταστολή της διατήρησης της παθητικής αποφυγής ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ Ο υδρίτης της χλωράλης είναι μια ουσία ερεθιστική για τα μάτια και για τους βλεννογόνους ιστούς. Σε προτεινόμενη δοσολογία μπορεί να προκαλέσει στομαχικές διαταραχές, ναυτία καθώς και έμετο. Σε δοσολογίες πέραν του προτεινόμενου προκαλεί μερική απώλεια των αισθήσεων, λήθαργο, βαθύ κώμα, καταπόνηση του αναπνευστικού συστήματος, υπόταση και καρδιακές αρρυθμίες. Η δόση που μπορεί να προκαλέσει θάνατο είναι 10g και αντιστοιχούν περίπου σε 143mg/Kg σωματικού βάρους (WHO, 2000). Σε προηγούμενες έρευνες έχουν αναφερθεί αρκετές περιπτώσεις που σχετίζονται με περιστατικά τοξικότητας από υπερδοσολογία. Στην αναφορά των Ludwings et al. (1996) παρουσιάζεται η περίπτωση ενός ανθρώπου που έκανε απόπειρα αυτοκτονίας με 70gr υδρίτη της χλωράλης. Ο ασθενής εμφάνισε πλήρη απώλεια των αισθήσεων, κυάνωση και η συγκέντρωση του οξυγόνου στο αίμα του είχε μειωθεί στο 55%. Παράλληλα εμφάνισε υπόταση, υποθερμία και κατέληξε σε κωματώδη κατάσταση. Μετά την απομάκρυνση της μεγαλύτερης ποσότητας του υδρίτη της χλωράλης ο ασθενής επανέκτησε τις αισθήσεις του. Ο Marshal (1977) παρουσιάζει τις περιπτώσεις δύο ασθενών που εισήχθησαν στην κλινική ύστερα από δηλητηρίαση με υδρίτη της χλωράλης. Και οι δύο εμφανίζουν καρδιακές αρρυθμίες, υπόταση, κυάνωση και απώλεια των αισθήσεων. Ωστόσο μετά την απομάκρυνση του υδρίτη της χλωράλης από τον οργανισμό και οι δύο ασθενείς δεν παρουσίασαν κάποια μόνιμη βλάβη. 34

35 Στην έρευνα των Greenberg et al. (1993) πραγματοποιήθηκε ένα πείραμα δοσολογίας για τον υδρίτη της χλωράλης σε 300 παιδιά ηλικίας 1 έως 72 μηνών και 6 έως 11 ετών. Το πείραμα αυτό διεξήχθη στα πλαίσια μιας έρευνας για τη νάρκωση των παιδιών κατά την εξέλιξη της μαγνητικής τομογραφίας. Η μέγιστη δοσολογία που χορηγήθηκε ήταν 100mg/Kg σωματικού βάρους. Τα αποτελέσματα που σχετίζονται με τις παρενέργειες του αναισθητικού, οι οποίες εμφανίστηκαν στα παιδιά, παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα. Πίνακας 1: (Greenberg et al., 1993) Όπως φαίνεται στον Πίνακα 1, τα περισσότερα παιδιά που εκδήλωσαν συμπτώματα από τις παρενέργειες του φαρμάκου ήταν στην ηλικιακή ομάδα των 1-72 μηνών. Όπως έχει παρατηρηθεί στα περισσότερα φάρμακα, αλλά και εν γένει στα ξενοβιοτικά, και όπως επαληθεύεται και από την συγκεκριμένη έρευνα, οι μικρότερες ηλικίες παρουσιάζουν μεγαλύτερη ευαισθησία. Οι Miller και Greenblatt (1979) παρουσίασαν μία έκθεση η οποία αφορούσε σε 5435 ασθενείς σε κλινικές που είχαν εκτεθεί στον υδρίτη της χλωράλης. Η εν λόγω ουσία χορηγήθηκε σε δόσεις 0,5 g και 1 g. Από τους 5435 ασθενείς μόνο οι 119 εκδήλωσαν παρενέργειες. Η κύριο σύμπτωμα ήταν η καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος και έπειτα σε μικρότερη συχνότητα εμφανίστηκαν αναφυλαξία, κνησμός, πυρετός και ηωσινοφιλία. Σε ακόμη μικρότερη συχνότητα εμφανίστηκαν γαστροεντερικές διαταραχές και διέγερση του κεντρικού νευρικού συστήματος. Τέλος 3 ασθενείς εμφάνισαν παρενέργειες, όπως καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, ακούσιες άτακτες συσπάσεις των μυών και 35

36 υπερβολική υπόταση. Ενδεχομένως οι παρενέργειες αυτές να οδηγούσαν τους ασθενείς σε θάνατο. Οι Lambert et al. (1990) προσπάθησαν να ανακαλύψουν αν υπάρχει κάποια συσχέτιση μεταξύ της χορήγησης του υδρίτη της χλωράλης και της εμφάνισης της άμεσης υπερμπιλιρουμπινεμίας (DHB, ή direct hyperbilirubinemia). Παρότι χορηγήθηκαν διαφορετικές ποσότητες υδρίτη της χλωράλης στις δύο ομάδες νεογνών που πήραν μέρος στην έρευνα, τα επίπεδα της χολερυθρίνης στο τέλος ήταν ίδια. Οι επιστήμονες υποθέτουν ότι τα αυξημένα επίπεδα χολερυθρίνης στο αίμα των νεογνών οφείλονταν στον ανταγωνισμό της TCOH και της χολερυθρίνης κατά το μεταβολικό μονοπάτι του γλυκουρονίτη του υδρίτη της χλωράλης. Σε πρόσφατη έρευνα τους οι Haselkorn et al. (2006) μελέτησαν τη σχέση του υδρίτη της χλωράλης με την εμφάνιση του καρκίνου σε ανθρώπους που είχαν εκτεθεί στην ουσία αυτή. Η έρευνα επικεντρώθηκε σε πέντε βασικά ζωτικά όργανα: στους πνεύμονες, το στομάχι, τον προστάτη, το δέρμα και τον ουρανίσκο της στοματικής κοιλότητας. Τα αποτελέσματα της έρευνας αποτελούν ενδείξεις για τη σχέση μεταξύ της έκθεσης στον υδρίτη της χλωράλης και της εμφάνισης καρκίνου του προστάτη. Αν και η σχέση δόσης απόκρισης δεν φαίνεται να είναι ισχυρή, τα αποτελέσματα της έρευνας επαληθεύουν την υπόθεση σχετικά με τον καρκίνο του προστάτη. Ο υπερτροφικός προστάτης καθώς και ο υπερτροφικός σπερματικός πόρος αποτέλεσαν τα βασικά συμπτώματα της χορήγησης υδρίτη της χλωράλης. Παρόλα αυτά δεν παρουσιάστηκε κάποια συσχέτιση μεταξύ της έκθεσης στον υδρίτη της χλωράλης και τα άλλα είδη καρκίνου ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ Ο υδρίτης της χλωράλης ως παραπροϊόν της χλωρίωσης του νερού βρίσκεται σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις, οι οποίες δεν είναι ικανές να προκαλέσουν κάποια βλάβη στον ανθρώπινο οργανισμό. Παρόλα αυτά, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για λόγους ασφαλείας, έχει θεσπίσει ως ανώτατο όριο συγκέντρωσης της ουσίας στο νερό τα 10 μg/l. Συνεπώς η εκτίμηση επικινδυνότητας για αυτή την ουσία αναφέρεται στη χορήγηση του υδρίτη της χλωράλης ως φαρμακευτικό σκεύασμα. Οι Ellenhorn et al. (1997) αναφέρουν πως ο υδρίτης της χλωράλης μπορεί να είναι 36

37 τοξικός αν βρεθεί σε συγκέντρωση 10mg/100ml αίματος, και θανατηφόρος αν βρεθεί σε συγκέντρωση άνω των 25mg /100ml αίματος ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Από την EPA (US Environmental Protection Agency) προτείνεται η μέθοδος για την ανάλυση του υδρίτη της χλωράλης χρησιμοποιώντας methyl tert-butyl ether (MTBE) ως διαλύτη εκχύλισης με όριο ανίχνευσης 0,5 μg/l. Σύμφωνα με αυτή τη μέθοδο για την ανάλυση αυτής της ουσίας προτείνεται η συνδυασμένη τεχνική GC ECD. Οι Koudjonou & LeBel (2005) στο πλαίσιο του προγράμματος Health Canada, προσπάθησαν να βελτιώσουν την μέθοδο της EPA. Οι τροποποιήσεις που έκαναν ήταν ρύθμιση του ph στο 4,5 και πρόσθεση ασκορβικού οξέος στο δείγμα πριν από το στάδιο της εκχύλισης προκειμένου να δεσμευτεί το υπόλοιπο χλώριο. Με τη βελτίωση αυτής της μεθόδου το όριο ποσοτικοποίησης της συγκέντρωσης της ουσίας έφτασε στο 0,1 μg/l. Οι Yan et al. (1999) αναλύουν τον υδρίτη της χλωράλης και τους μεταβολίτες του με μετατροπή τους στους αντίστοιχους μεθυλεστέρες. Για τη μέθοδο αυτή χρησιμοποιείται η αέρια χρωματογραφία/φασματοσκοπία μαζών (GC/MS). Τα όρια ποσοτικοποίησης αυτής της μεθόδου είναι μεταξύ 0,12-7,83 μmol/l. Οι Richardson et al. (2008) μελέτησαν την ανάλυση των παραπροϊόντων χλωρίωσης σε δείγματα νερού. Σε αυτή την περίπτωση οι ερευνητές χρησιμοποιούν οξικό αιθυλεστέρα ως διαλύτη εκχύλισης και XAD ρητίνες για να τις εμποτίσουν με τα δείγματα. Οι αναλυτές επέλεξαν τη μέθοδο GC/MS εξαιτίας της ιδιαίτερης ευαισθησίας της σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις. Οι Fung & Grosjean, (1981) ανέπτυξαν μια μέθοδο για τον προσδιορισμό του υδρίτη της χλωράλης σε περιβαλλοντικά δείγματα με μετατροπή του υδρίτη και των μεταβολιτών του σε 2,4 dinitrophenylhydrazone παράγωγα, διαχωρισμό τους με τη μέθοδο της HPLC (high performance liquid chromatography) και ανίχνευση τους με υπέρυθρη ακτινοβολία. Το κατώτατο όριο ποσοτικοποίησης αυτής της μεθόδου κυμαίνεται από 1 έως 6 ng. Μια ακόμη μέθοδος για τον προσδιορισμό του υδρίτη της χλωράλης σε φαρμακευτικά σκευάσματα βασίζεται στο σχηματισμό μιας μπλε στοιβάδας κατά 37

38 την αντίδραση του με quinaldine ethyl iodide. Σύμφωνα με τη μέθοδο αυτή χρησιμοποιείται φασματοφωτόμετρο και η ουσία έχει μέγιστη απορρόφηση 605 nm (Helrich, 1990) ΦΑΣΜΑ ΜΑΖΩΝ ΤΟΥ ΥΔΡΙΤΗ ΤΗΣ ΧΛΩΡΑΛΗΣ Στη μέθοδο της αέριας χρωματογραφίας / φασματοσκοπίας μαζών οι ουσίες προσδιορίζονται με βάση τα θραύσματα τους. Το φάσμα των μαζών κάθε ένωσης θα μπορούσαμε να πούμε πως αποτελεί το δακτυλικό αποτύπωμα κάθε χημικής ένωσης. Για την περίπτωση του υδρίτη της χλωράλης το φάσμα μαζών παρουσιάζεται στην εικόνα 11. Εικόνα 11: Φάσμα μαζών του υδρίτη της χλωράλης. 38

39 1.3 1,3-ΔΙΧΛΩΡΟ-2-ΠΡΟΠΑΝΟΛΗ ΓΕΝΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ CAS No: Μοριακός τύπος: C 3 H 6 Cl 2 O Σχετική Μοριακή Μάζα: 128,9858 g/mole Συντακτικός τύπος: (NTP, 2005) Η 1,3-διχλωρο-2-προπανόλη είναι γνωστή και ως α,γ-dichlorohydrin, α- Dichlorohydrin, 1,3-Dichloro-2-hydroxypropane, 1,3-Dichlorohydrin, 1,3- Dichloroisopropanol, 1,3-Dichloroisopropyl alcohol, 2-Chloro-1- (chloromethyl)ethanol, Bis(chloromethyl)methanol, Glycerol α,γ dichlorohydrin, Glycerol 1,3-dichlorohydrin, Propylene dichlorohydrin, sym-dichloroisopropyl alcohol, sym-glycerol dichlorohydrin. Ανήκει στη χημική ομάδα των αλοϋδρινών, η οποία περιλαμβάνει την ομάδα των αλογονομένων αλκοολών. Πιο συγκεκριμένα η 1,3-διχλωρο-2-προπανόλη είναι μια χλωροϋδρίνη της γλυκερίνης στην οποία ένα ή δύο μόρια υδροξυλίου έχουν αντικατασταθεί από άτομα χλωρίου. Η ομάδα των χλωροϋδρινών της γλυκερίνης περιλαμβάνει επίσης και την 3-μονοχλωροπροπανεδιόλη, την 2,3-διχλωρο-1-προπανόλη, την 2-χλωρο-1,3-προπανεδιόλη και την επιχλωρυδρίνη (NTP, 2005). Η εστίαση των ερευνών στην 1,3-DCP δικαιολογείται από την ανησυχία για καρκινογόνα, μεταλλαξιογόνα και γονιδιοτοξική δράση λόγω της απόθεσης στο περιβάλλον και βιοσυσσώρευσης στους τελικούς αποδέκτες, τους έμβιους οργανισμούς και τον άνθρωπο. Η τοξικότητα και η παραμονή των αλογονανθράκων 39

40 στο βιολογικό περιβάλλον αποδίδεται στη σταθερότητα του δεσμού άνθρακα χλωρίου, C-Cl (Nikolaki et al., 2007) ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΙΜΗ ΠΗΓΗ Φυσική κατάσταση Ρευστό Budavari (1996) Οσμή Αιθέρα Budavari (1996) Σημείο βρασμού 173 o C Budavari (1996) Σημείο τήξης -4 o C Budavari (1996) Πυκνότητα 1,3506 g/cm 3 (17 o C) Budavari (1996) Διαλυτότητα στο νερό 1:10 Budavari (1996) Διαλυτότητα Διαλύεται ικανοποιητικά σε αιθανόλη, διαιθυλαιθέρα, φυτικά έλαια και στους περισσότερους οργανικούς διαλύτες. Budavari (1996), HSDB (2002) Πίεση εξάτμισης 0,75 mm Hg (0 o C) NTP (2005) pk a 12,87±0,20 NTP (2005) logk ow 0,663±0,5 NTP (2005) Συντελεστής κατανομής νερού-οκτανόλης 54,6 σε ph 1-10 NTP (2005) ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ Η 1,3-διχλωρο-2-προπανόλη παρασκευάζεται με την προσθήκη υδροχλωρικού οξέος σε γλυκερίνη (Riesser, 1985). Εναλλακτικά, μπορεί να παρασκευαστεί με την υδροχλωρίωση της γλυκερίνης σε οξικό οξύ (Conant και Quayle, 1922). Οι αντιδράσεις των διχλωροϋδρινών της γλυκερίνης, οι οποίες χρησιμοποιούν βάσεις ως καταλύτες, σχηματίζουν την επιχλωρυδρίνη, η οποία 40

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΣΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΙΓΜΑΤΑ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ χημική ουσία που δεν παράγεται στον οργανισμό και εισαγόμενη στον οργανισμό δεν αξιοποιείται για την εξασφάλιση ενέργειας ή σύνθεση

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο

Κεφάλαιο 1 ο. Εντεροκοκκοι Pseudomonas aeruginosa Αριθμός αποικιών σε 37 C. Πίνακας 1:Μικροβιολογικές παράμετροι. Ακρυλαμίδιο Αντιμώνιο Κεφάλαιο 1 ο 1.Τεχνολογία-2.Πόσιμο νερό Πόσιμο νερό ορίζεται το νερό που προορίζεται για ανθρώπινη κατανάλωση.αυτό μπορεί να είναι στην φυσική του κατάσταση είτε να προέρχεται από επεξεργασία ανεξάρτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΘΕΙΙΚΟ ΝΑΤΡΙΟ, ΑΝΥΔΡΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΘΕΙΙΚΟ ΝΑΤΡΙΟ, ΑΝΥΔΡΟ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθμ. 1907/2006 ΘΕΙΙΚΟ ΝΑΤΡΙΟ, ΑΝΥΔΡΟ Κεφάλαιο 1: Στοιχεία ουσία/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1 Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) WARTEC 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) WARTEC 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) WARTEC 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ WARTEC 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά Οξινο αιθανολικό διάλυμα Podophyllotoxin

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ:

1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ GLIATILIN (Choline alfoscerate) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: GLIATILIN 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ: Μαλακές Κάψουλες:

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Σύµβολα Επικινδυνότητας

Σύµβολα Επικινδυνότητας Σύµβολα Επικινδυνότητας Με την Οδηγία για τις Επικίνδυνες Ουσίες θεσµοθετήθηκε η χρήση των Συµβόλων επικινδυνότητας για την επισήµανση των επικίνδυνων ουσιών. Η Οδηγία των Επικίνδυνων Ουσιών είναι ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή

Κριτήρια ταξινόμησης κατά CLP: Κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία Καρκινογένεση, Μεταλλαξιγένεση, Τοξικότητα στην αναπαραγωγή ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ 11 η Ετήσια Σύσκεψη Επιθεωρητών REACH, CLP 2015 Εθνική Συνάντηση Εργασίας του PROTEAS Αθήνα, 27-2929 Απριλίου 2015 Γενικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 Μάθημα: Χημεία Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Παρασκευή, 24 Μαΐου, 2013 7:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ 1 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΡΙΑΔΝΗ ΑΡΓΥΡΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Εισαγωγή Πλαίσιο Περιβαλλοντικής Γεωχημείας Στοιχεία βιογεωχημείας Μονάδες σύστασης διαλυμάτων/ μετατροπές ΠΛΑΙΣΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

Imperial Tech. Health Washer Machine % αποµάκρυνση 98.9 99.8 99.3 98.9 99.8 98.8 99.9 99.8 99.4 99.9 99.6 99.7

Imperial Tech. Health Washer Machine % αποµάκρυνση 98.9 99.8 99.3 98.9 99.8 98.8 99.9 99.8 99.4 99.9 99.6 99.7 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ TMHMA XHMEIAΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Κ. ΦΥΤΙΑΝΟΣ ARISTOTLE UNIVERSITY OF THESSALONIKI DEPARTMENT OF CHEMISTRΥ ENVIRONMENTAL POLLUTION

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi. ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.gr Σχεδιασμός αναλυτικών μεθόδων: Οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής

5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής 5. Αντιδράσεις οξείδωσης και αναγωγής Τι ονομάζεται οξείδωση και τι αναγωγή; Οξείδωση είναι η αύξηση του αριθμού οξείδωσης ατόμου ή ιόντος Αναγωγή είναι η ελάττωση του αριθμού οξειδώσεως ατόμου ή ιόντος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B. Ενέσιμο διάλυμα.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B. Ενέσιμο διάλυμα. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B Ενέσιμο διάλυμα 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EVATON-B, ενέσιμο διάλυμα (10+4+4+40+6)mg/2ml AMP 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Ανά 2ml: Thiamine

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ

ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ ΥΔΑΤΙΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΥΔΑΤΙΝΟΙ ΠΟΡΟΙ Το νερό αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς φυσικούς πόρους. Η διαχείριση της ποιότητας και της ποσότητας του νερού από τον άνθρωπο δεν ήταν πάντα η καλύτερη δυνατή.

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Εργαστήριο 5 ο Αριθμός Οκτανίου (RON MON) Αέρια Χρωματογραφία (Άσκηση 18) Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Κτύπημα του Κινητήρα (Knock) Από το 1912 που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 30.12.2006 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 396/363 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Χ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 1000 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 Στο ποσοτικό επίπεδο του παρόντος Παραρτήματος, ο

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: Πέµπτη, 8 Ιουνίου 2006 7:30-10:30 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

Mercury & Cosmetics. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com Mercury & Cosmetics Προέλευση Ως θειούχοορυκτό (κιννάβαρι) Συχνάσυνοδεύεται από ελεύθερο μέταλλο υπό μορφήσταγονιδίων Με θέρμανση, αποβάλλεταιτο θείο και μετατρέπεταισε μεταλλικό υδράργυρο Φυσικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχοι. Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού

Έλεγχοι. Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού Έλεγχοι Τη συγκέντρωση του φαρμάκου σε δείγμα ιστού ή βιολογικού υγρού Το ρυθμό απελευθέρωσης του φαρμάκου από το σκεύασμα Έλεγχο ταυτότητας και καθαρότητας της πρώτης ύλης και των εκδόχων( βάση προδιαγραφών)

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Μαριέλλα Σαρρή Τα βιολογικά προϊόντα, είναι τρόφιµα τα οποία προέκυψαν µέσω της Βιολογικής ή Οργανικής Γεωργίας Σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων, το οποίο στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες,

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Η ρύθμιση της θερμοκρασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει.

περαιτέρω χρήση, αφ ετέρου ρυπαντή των λιµνών, ποταµών, θαλασσών και υπογείων υδάτων στα οποία καταλήγει. ΡΥΠΑΝΣΗ Υ ΑΤΩΝ Η γη είναι ο µόνος από τους πλανήτες του Ηλιακού συστήµατος που εµφανίζει το φαινόµενο της ζωής. Το µοναδικό αυτό «προνόµιο» δηλαδή η ανάπτυξη και συντήρηση της ζωής στον πλανήτη µας οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ

ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ ΘΕΜΑΤΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΑΣΕΠ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του συνεξεταζόμενου γνωστικού αντικειμένου Χημείας ΠΕ 04 που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΦΙΚΗ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Τι είναι η τροφική αλλεργία; Τροφική αλλεργία είναι η αναπάντεχη και μη κανονική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού εναντίον ενός τμήματος μιας τροφής (συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou.

Νίκου και Δέσποινας Παττίχη 116, ΛΕΜΕΣΟΣ (100 μέτρα από τον κυκλοφοριακό κόμβο Τροόδους) Τηλ.25345800, ΦΑΞ: 25345808 e-mail: iek@iekvasiliou. ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΕΝΔΕΙΚΝΥΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ Επιμέλεια Λύσεων : Έλενα Ανδρέου Χημικός, με πτυχίο Χημείας της Σχολής Θετικών Επιστημών Πανεπιστημίου Κύπρου, μεταπτυχιακό τίτλο ΜRes in

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Να απαντήσετε σε όλες τις ερωτήσεις 1-6. Κάθε ορθή απάντηση βαθμολογείται με 5 μονάδες. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 28 Μαΐου 2010 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Εταιρεία που τοποθετεί το προϊόν στην αγορά: Ιακωβίδου 50, 111 43 Αθήνα Τηλ.: 2108104490, 2102110890 Φαξ: 2108104491

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Εταιρεία που τοποθετεί το προϊόν στην αγορά: Ιακωβίδου 50, 111 43 Αθήνα Τηλ.: 2108104490, 2102110890 Φαξ: 2108104491 Σύμφωνα με τις Κανονισμούς 1907/2006/ΕC και 1272/2008/EC PanKill-2 CL 23.03.2012 - Σελίδα 1/5 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Προϊόν: Λειτουργία: Εταιρεία Παραγωγής: Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρική Παρουσίαση Νέο Φίλτρο μπάνιου

Εταιρική Παρουσίαση Νέο Φίλτρο μπάνιου Εταιρική Παρουσίαση Νέο Φίλτρο μπάνιου Κατασκευή Προϊόντος και Τεχνικά Χαρακτηριστικά Κεφαλή Προ-φίλτρο Καπάκι δαχτυλίδι κεφαλής Πλακέτα (ντους) Κάλυμμα κεφαλής Ενδιάμεσο δαχτυλίδι λαβή Κεραμικό Φίλτρο

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Ι Κ Η Π Ε Ρ Ι Γ Ρ Α Φ Η Τ Ε Χ Ν Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ι Α Γ Ρ Α Φ Ε Σ

Τ Ε Χ Ν Ι Κ Η Π Ε Ρ Ι Γ Ρ Α Φ Η Τ Ε Χ Ν Ι Κ Ε Σ Π Ρ Ο Ι Α Γ Ρ Α Φ Ε Σ ΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Υ ΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΛΕΣΒΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΜΗΘΕΙΩΝ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ: ΠΡΟΫΠ/ΣΜΟΣ: Υποχλωριώδους νατρίου14,5% σε ενεργό χλώριο α) για τη χλωρίωση του πόσιµου νερού, β) για τη χλωρίωση του επεξεργασµένου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ FYSIOFOL 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: FYSIOFOL

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ FYSIOFOL 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: FYSIOFOL ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ FYSIOFOL 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: FYSIOFOL 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Iron proteinsuccinylate + calcium folinate

Διαβάστε περισσότερα

ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ

ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΦΘΑΛΙΚΟΙ ΕΣΤΕΡΕΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΔΑΣΕΝΑΚΗ ΧΡΥΣΗ ΚΑΠΡΙΔΑΚΗ ΘΩΜΑΪΣ ΡΟΜΠΑ Αθήνα 2007 Παιχνίδι : σημαντικό κομμάτι ανάπτυξης των παιδιών. Μέσω αυτού: διασκεδάζουν, ασκούνται εκτονώνονται αποκτούν

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κατά εβδομάδα), ΦΑΣΗ Ι, ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 Εβδ. Ημερ. Μέρα Ώρα Μάθημα Είδος Μαθήμ. Τίτλος Μαθήματος 1 15/09/2014 Δευτέρα 9.30-11.30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ)

ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ) ΕΛΤΙΑ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΧΗΜΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Σύµφωνα µε την Οδηγία 99/45/ΕΚ ( 91/155/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΚ) Σύνταξη του Α 7/07/2009 Ενηµέρωση 1η έκδοση 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Ονοµασία προϊόντος ΣΚΥΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση Εταιρεία: Οδός: Τόπος: LH1132 / LH1134 FINO

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες

Οργανική Χημεία. Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες Οργανική Χημεία Χημεία καρβονυλικών ενώσεων & Κεφάλαιο 19: Αλδεϋδες και κετόνες 1. Καρβονυλικές ενώσεις Καρβονυλική ομάδα C=O σημαντικότερη λειτουργική ομάδα οργανικής χημείας Καρβονυλικές ομάδες βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC)

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ (SPC) 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ONOMAΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DAFLON 500 mg, επικαλυμμένο με λεπτό υμένιο δισκίο. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες.

Εισαγωγικά. Σύνταξη, ταξινόμηση και τάξεις οργανικών ενώσεων. Τρόποι γραφής οργανικών ενώσεων. Λειτουργικές ομάδες. ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ - Μάθημα «ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ» Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ, ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 9.00-12.00 (Ι3 - Θεωρία) ΠΕΜΠΤΗ 10.00 12.00 (I3-Θεωρία) ή (Εργαστήρια)

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία

Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ. Βιολογία Σάββατο, 25 Μαΐου 2002 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ Βιολογία ΘΕΜΑ 1 Στις ερωτήσεις 1 5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΦΙΛΤΡΑΝΣΗΣ ΝΕΡΟΥ

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΦΙΛΤΡΑΝΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΦΙΛΤΡΑΝΣΗΣ ΝΕΡΟΥ 1. Φίλτρα κατακράτησης σωματιδίων Πρόκειται για φίλτρα που κατακρατούν τα στερεά αιωρούμενα σωματίδια του νερού (π.χ. χώμα, υλικά από δεξαμενές, σκουριά, κ.α.). Διατίθενται στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ SKINOREN 20% κρέμα 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ 1 g κρέμας SKINOREN περιέχει 200 mg (20%) αζελαϊκού οξέος. Για τον

Διαβάστε περισσότερα

μιας χημικής ουσίας. Θα πρέπει όμως η ουσία να μπορεί να χρησιμοποιηθεί κλινικά. Το 99m Tc ένας από τους πιο διαδεδομένους ιχνηθέτες

μιας χημικής ουσίας. Θα πρέπει όμως η ουσία να μπορεί να χρησιμοποιηθεί κλινικά. Το 99m Tc ένας από τους πιο διαδεδομένους ιχνηθέτες Ιδιότητες ραδιοφαρμάκου Ασφαλής χορήγηση ραδιοφαρμάκου Ασφάλεια για τον ασθενή και μη τοξικότητα για τον οργανισμό. Η ποσότητα της χημικής ουσίας που χορηγείται για να έχουμε την επιθυμητήδόσηναείναιμικρήώστεναμηνέχουμεπρόβληματοξικής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και ταξινόμηση των χημικών αποβλήτων

Αξιολόγηση και ταξινόμηση των χημικών αποβλήτων Αξιολόγηση και ταξινόμηση των χημικών αποβλήτων Εισαγωγή Η αξιολόγηση των αποβλήτων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατάλληλη ανακύκλωση ή διάθεσή τους. Αρμόδιος για τον ακριβή προσδιορισμό και την ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Ασφαλούς Διαχείρισης Προϊόντος Global Product Strategy (GPS) Safety Summary

Περίληψη Ασφαλούς Διαχείρισης Προϊόντος Global Product Strategy (GPS) Safety Summary Ημερομηνία 16.10.2013 Έκδοση 1.0 Υποχλωριώδες Νάτριο Η Περίληψη Ασφαλούς Διαχείρισης Προϊόντος, παρέχει μια επισκόπηση των πληροφοριών για τα χημικά προϊόντα στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας του Διεθνούς Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ A ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο

Αέριο χλώριο και υποχλωριώδη άλατα ιοξείδιο του χλωρίου Υπεροξείδιο του υδρογόνου Υπερµαγγανικό κάλιο Οξυγόνο ΠΡΑΣΙΝΗ ΧΗΜΕΙΑ, ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ: ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΣΕ Υ ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΙΑΣΠΟΡΑΣ ΜΕ ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕ ΣΥΜΒΑΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ ΟΥΣ. ΟΙ ΥΠΕΡΗΧΟΙ ΩΣ ΠΡΑΣΙΝΟ ΟΞΕΙ ΩΤΙΚΟ. Α.Ι. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου, Σ.Ι. Παταρούδη,

Διαβάστε περισσότερα

AMINOPLASMAL HEPA-10%

AMINOPLASMAL HEPA-10% AMINOPLASMAL HEPA-10% ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1.ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Αminoplasmal Hepa 10% 2.ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Τα 1000ml διαλύματος περιέχουν: L-Isoleucin

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύµφωνα µε την Κοινοτική Οδηγία 2001/58/EC

ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύµφωνα µε την Κοινοτική Οδηγία 2001/58/EC 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ: ORGANO Pb 24 ΧΡΗΣΗ: Στεγνωτικό χρώµατος βάθους ΕΤΑΙΡΙΑ: ιεύθυνση: Γ. Ανδρούτσου 5 Κουκάκι Αθήνα Τηλέφωνο: 22620 30982 Τηλετυπία: 22620

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 1.1 Στοιχεία του παρασκευάσματος Ονομασία προϊόντος ASPHALT COAT 1.2 Χρήση του παρασκευάσματος Μονωτικό στεγανωτικό προϊόν 1.3 Στοιχεία της εταιρείας Προμηθευτής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα