Νευρολόγος, Αναπληρώτρια ιευθύντρια ΕΣΥ Νευρολογικό Τµήµα Ιπποκρατείου Νοσοκοµείου Θεσ/νίκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νευρολόγος, Αναπληρώτρια ιευθύντρια ΕΣΥ Νευρολογικό Τµήµα Ιπποκρατείου Νοσοκοµείου Θεσ/νίκης"

Transcript

1

2 Επιστηµονική Επιµέλεια ρ Ζωή Κατσαρού Νευρολόγος, Αναπληρώτρια ιευθύντρια ΕΣΥ Νευρολογικό Τµήµα Ιπποκρατείου Νοσοκοµείου Θεσ/νίκης ρ Σεβαστή Μποσταντζοπούλου Νευρολόγος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νευρολογίας Α.Π.Θ. Γ Νευρολογική Κλινική Α.Π.Θ., Νοσοκοµείο "Γ.Παπανικολάου", Θεσ/νίκης Ευχαριστίες Ευχαριστούµε το National Parkinson Foundation, που µας έδωσε την άδεια για την ελληνική µετάφραση αυτού του βιβλίου. Copyright 2007, for the Greek translation: National Parkinson Foundation,Inc. National Parkinson Foundation 1501 NE 9th Avenue/Bob Hope Road,Miami, Fl ,USA Tel (800) www.parkinson.org Οι πληροφορίες που περιέχει το παρόν έντυπο προορίζονται για ενηµέρωση και εκπαιδευτικούς σκοπούς και δεν θα πρέπει να χρησιµοποιηθούν ως διαγνωστικό και θεραπευτικό µέσο ή ιατρική οδηγία. Ο αναγνώστης θα πρέπει να αναζητήσει επίσηµη ιατρική συµβουλή σε ατοµική βάση, την οποία το έντυπο αυτό δεν µπορεί να υποκαταστήσει. Το NPF απαλλάσσεται από κάθε ευθύνη για οτιδήποτε προκύψει από τη χρήση των πληροφοριών του εντύπου από τον αναγνώστη. Με την ευγενική προσφορά της Βoehringer Ingelheim Ελλάς Α.Ε.

3 Η νόσος του Πάρκινσον: Η οµιλία και η κατάποση 2 η Έκδοση Marjorie L.Johnson MA/CCC-SLP Minneapolis,MN

4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή: Αλλαγές στην οµιλία και την κατάποση στη νόσο του Πάρκινσον... Σελίδα 1 Κεφάλαιο 1: υσκολίες στην οµιλία και την κατάποση Σελίδα 2 Πώς θα ξέρω αν έχω προβλήµατα µε την οµιλία και την επικοινωνία; Ασκήσεις για την οµιλία και τη φωνή Κεφάλαιο 2: υσκολίες στην κατάποση Σελίδα 8 Πώς θα ξέρω αν έχω προβλήµατα µε την κατάποση; Συµβουλές για καλύτερη κατάποση Κεφάλαιο 3: Βρείτε τη βοήθεια που χρειάζεστε Σελίδα 12 Πως θα βρω ένα λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο; Τι είναι η θεραπεία φωνής Lee Silverman Τι συµβαίνει στη θεραπεία; Υπάρχουν φάρµακα ή θεραπείες που βοηθούν; Κεφάλαιο 4: ιαταραχές µνήµης και σκέψης στη νόσο του Πάρκινσον Σελίδα 16 Παράρτηµα Α Πηγές Σελίδα 20 Παράρτηµα Β Η ανατοµία της παραγωγής της οµιλία Σελίδα 21 Παράρτηµα Γ Η ανατοµία της κατάποσης Σελίδα 24

6

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αλλαγές στην οµιλία και την κατάποση στη νόσο του Πάρκινσον Οι περισσότεροι ασθενείς µε νόσο του Πάρκινσον θα παρουσιάσουν αλλαγές στην οµιλία, τη φωνή και την κατάποση σε κάποια στιγµή της πορείας της νόσου. Τα ίδια συµπτώµατα που εµφανίζονται στους µυς του σώµατος τρέ- µουλο, δυσκαµψία, βραδύτητα στην κίνηση µπορεί να παρουσιαστούν και στους µυς που χρησιµεύουν για την οµιλία και την κατάποση. Αυτό µπορεί να προκαλέσει: χαµηλή ένταση φωνής µπερδεµένη ή γρήγορη οµιλία χάσιµο της έκφρασης του προσώπου προβλήµατα στην επικοινωνία δυσκολία στην κατάποση Ενώ τα φάρµακα για τη νόσο του Πάρκινσον µπορούν να βελτιώσουν τα περισσότερα συµπτώµατα, δεν βοηθούν το ίδιο ικανοποιητικά και τα προβλήµατα της οµιλίας και της κατάποσης. Πολλοί παρκινσονικοί αναφέρουν µικρή βελτίωση της οµιλίας και της κατάποσης µε τη φαρµακευτικοί αγωγή. Ορισµένοι παρατήρησαν ότι η φωνή τους γίνεται πιο δυνατή, όταν τα αντιπαρκινσoνικά φάρµακα εκδηλώνουν τη µέγιστη δράση τους. Οι πιο πολλοί ασθενείς παρουσιάζουν την καλύτερη δυνατή βελτίωση της οµιλίας και της κατάποσης, όταν η φαρµακευτική τους αγωγή συνδυάζεται µε ένα πρόγραµµα λογοθεραπείας. Οι γιατροί και οι άλλοι επαγγελµατίες της υγείας µπορούν να συστήσουν στους παρκινσoνικούς, έναν πτυχιούχο λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο, ο οποίος µπορεί να σχεδιάσει ένα εξατοµικευµένο πρόγραµµα λογοθεραπείας. Επιπλέον οι λογοθεραπευτές / λογοπαθολόγοι είναι κατάλληλα εκπαιδευµένοι, ώστε να αξιολογούν και να θεραπεύουν τα προβλήµατα της γλώσσας, της µνήµης και της κατάποσης. Όπως και τα άλλα προβλήµατα της νόσου του Πάρκινσον, οι δυσκολίες στην οµιλία και την κατάποση διαφέρουν από άτοµο σε άτοµο. Το βιβλίο αυτό θα σας προσφέρει πληροφορίες και ασκήσεις, για να σας βοηθήσει να καταλάβετε και να αντιµετωπίσετε τα προβλήµατα της οµιλίας και της κατάποσης. Το κεφάλαιο 1 θα σας δώσει πληροφορίες για δοκιµασίες (τεστ) αυτοεξέτασης και ασκήσεις οµιλίας. Στο κεφάλαιο 2 θα µπορέσετε να εφαρµόσετε της δοκιµασίες αυτοεξέτασης, για να διαπιστώσετε, αν έχετε προβλήµατα στην κατάποση. Στο κεφάλαιο 3 θα µάθετε, πώς να βρείτε έναν λογοθεραπευτή και να γνωρίσετε περισσότερα πράγµατα για τη λογοθεραπεία και τις θεραπευτικές της δυνατότητες. Οι λογοθεραπευτές µπορούν να σας βοηθήσουν επίσης και µε τα προβλήµατα της µνήµης. Στο κεφάλαιο 4 σας παρέχονται συµβουλές για να βελτιώσετε τη µνήµη σας. Αν επιθυµείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τις υπηρεσίες η τους οργανισµούς, που σχετίζονται µε το θέµα, για την ανατοµία της οµιλίας και της κατάποσης, σας συστήνουµε να δείτε τα παραρτήµατα στο τέλος του βιβλίου. Κάθε άνθρωπος που έχει αλλαγές στην οµιλία και την κατάποση και πάσχει τη νόσο του Πάρκισον, θα πρέπει να ενθαρρύνεται, ώστε να συµβουλεύεται έναν πτυχιούχο λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο. 1

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 υσκολίες στην οµιλία και την κατάποση Η επικοινωνία είναι ζωτικό στοιχείο της καθηµερινής ζωής. Τα προβλήµατα στην επικοινωνία µπορεί να δηµιουργήσουν αισθήµατα απογοήτευσης, κατάθλιψης και απόσυρση.η γνώση για το πως η νόσος του Πάρκισον επηρεάζει την επικοινωνία και τι µπορείτε να κάνετε γι αυτό, θα σας βοηθήσει να αντιµετωπίσετε καλύτερα τα προβλήµατα που ενδέχεται να βιώσετε. Περίπου το 75% των Παρκινσωνικών παρουσιάζει µεταβολές στην οµιλία και τη φωνή σε κάποια φάση της νόσου. Αυτές οι µεταβολές συνήθως έρχονται βαθµιαία και ποικίλλουν από µέτριας βαρύτητας µέχρι πολύ σοβαρές. Πώς θα ξέρω αν έχω προβλήµατα µε την οµιλία και την επικοινωνία; Αυτή η δοκιµασία (τεστ) αυτοεξέτασης θα σας βοηθήσει να διαπιστώσετε, αν έχετε προβλήµατα επικοινωνίας. ιαβάστε τις παρακάτω δηλώσεις και σηµειώστε όσες σας αφορούν. Συχνά µου ζητούν να επαναλάβω µια φράση Οι άνθρωποι φαίνονται κάπως µπερδεµένοι η σαν να καταβάλουν µεγάλη προσπάθεια για να καταλάβουν την οµιλία µου. Ο/η σύντροφος µου λέει ότι κάποιες φορές µπερδεύω τα λόγια µου. Ο/η σύντροφος µου ζητάει να µιλάω πιο δυνατά. Αισθάνοµαι ότι ο/η σύντροφος µου µε αγνοεί ή ότι µπορεί να χρειάζεται ακουστικά. εν πηγαίνω σε κοινωνικές εκδηλώσεις τόσο συχνά όσο παλιά. Παρατηρώ ότι συχνά σταµατάω την προσπάθεια επικοινωνίας σε µια παρέα, όταν οι άλλοι φαίνεται ότι µε παραγκωνίζουν στην κουβέντα. Αισθάνοµαι ότι οι άλλοι άνθρωποι δεν µε ακούν πια Αισθάνοµαι ότι οι άλλοι άνθρωποι νοµίζουν ότι δεν έχω να πω πια τίποτε το ενδιαφέρον. Προσπαθώ να αποφύγω τα τηλεφωνήµατα. Πρέπει να καθαρίζω συχνά το λαιµό (λάρυγγα µου) εν µπορώ να τελειώσω µια συνοµιλία χωρίς να αισθανθώ απογοήτευση για την αδυναµία µου να εκφράσω όλα όσα έχω να πω. 2

9 Αν σηµειώσατε έστω και µια από τις παραπάνω δηλώσεις τότε είναι πολύ πιθανό ότι έχετε προβλήµατα στην επικοινωνία, που σχετίζονται µε τη νόσο του Πάρκισον. Έρευνα για τις διαταραχές οµιλίας και επικοινωνίας διαµέσου του φροντιστή. Αν είστε σύντροφος, µέλος της οικογένειας η ένας φίλος, που έχετε συχνή επαφή µε έναν παρκινσονικό ασθενή, συµπληρώστε το παρακάτω ερωτηµατολόγιο. Σηµειώστε µόνο τις δηλώσεις που αφορούν το φίλο ή το συγγενή σας. υσκολεύοµαι να τον/την ακούσω υσκολεύοµαι να καταλάβω την οµιλία του/της εν µιλάει πλέον τόσο πολύ όσο παλιά εν συµµετέχει σε κοινωνικές εκδηλώσεις το ίδιο συχνά όπως παλιά Συχνά µου ζητάει να τηλεφωνήσω εγώ ή να παραγγείλω φαγητό για αυτόν /αυτήν. Καθαρίζει (ξεροβήχει) συχνά το λαιµό του /της. Φαίνεται συχνά σα να του/της κόβεται η αναπνοή καθώς µιλάει. Νοµίζει ότι µου χρειάζεται ακουστικό. Νοµίζει ότι τον/την αγνοώ όταν µιλάει. Αν σηµειώσατε έστω και ένα τετραγωνάκι ο/η φίλος/η, ο/η συγγενής σας έχει δυσκολία στην οµιλία και την επικοινωνία. Πολλά από τα προβλήµατα που αναδεικνύει από το ερωτηµατολόγιο µπορούν να βελτιωθούν µε τη λογοθεραπεία. Συζητείστε µε το γιατρό σας για τη δυνατότητα αξιολόγησης του ασθενούς από έναν πτυχιούχο λογοθεραπευτή/ λογοπαθολόγο. Τι µπορώ να κάνω για να βελτιώσω την οµιλία και την επικοινωνία ; Αν και σας συµβουλεύω να απευθυνθείτε σε έναν ειδικό θεραπευτή, θα σας δώσω παρακάτω µερικές κατευθυντήριες οδηγίες, για το πώς θα µπορέσετε εσείς, οι φίλοι σας και η οικογένεια σας να βελτιώσουν την επικοινωνία µαζί σας. 3

10 Φροντίστε τη φωνή σας. Είναι πολύ σηµαντικό να φροντίσετε την οµιλία σας Να µερικές συµβουλές για µια καλή «υγιεινή της φωνής». 1. Να πίνετε άφθονο νερό και πολλά υγρά κάθε µέρα (ποτά χωρίς καφεΐνη και αλκοόλ). 2. Μη προσπαθείτε να υψώσετε τη φωνή σας πάνω από το θόρυβο όταν µιλάτε. 3. Να ξεκουράζετε τη φωνή σας, όταν είναι κουρασµένη. 4. Μειώστε το καθάρισµα του λαιµού ή το ξεροβήξιµο. Αντί γι αυτό προσπαθήστε να καταπιείτε έντονα ή βγάλτε έναν ήπιο ήχο. 5. Μειώστε ή εξαλείψτε το κάψιµο στο στοµάχι. 6. Αν ο αέρας στο σπίτι σας είναι ξηρός χρησιµοποιείστε έναν υγραντήρα. Συµβουλές για τους φίλους και την οικογένεια Η οικογένεια και οι φίλοι είναι το καλύτερο σύστηµα υποστήριξης για τους παρκινσονικούς. Υπάρχουν πολλά πράγµατα, που µπορείτε να κάνετε, για να βοηθήσετε το φίλο η τον αγαπηµένο σας, να επικοινωνήσει πιο αποτελεσµατικά. Το πρώτο και πιο σηµαντικό πράγµα είναι η ενθάρρυνση του φίλου ή του αγαπηµένου σας να ζητήσει βοήθεια από λογοθεραπευτή, όταν γίνουν εµφανείς οι δυσκολίες στη φωνή και την οµιλία. Ο λογοθεραπευτής θα του συστήσει ένα ατοµικό πρόγραµµα ασκήσεων στο σπίτι ανάλογα µε τις ανάγκες του/της. Οι παρακάτω συµβουλές µπορεί επίσης να βοηθήσουν. Να κοιτάζετε ο ένας τον άλλον, όταν µιλάτε. Η ανάγνωση των χειλιών µπορεί να σας βοηθήσετε να καταλάβετε το µεγαλύτερο µέρος ης συζήτησης. Μειώστε το θόρυβο του περιβάλλοντος. Κλείστε το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση. Κλείστε επίσης το παράθυρο του αυτοκινήτου ή τις πόρτες του σπιτιού αν είστε σε θορυβώδεις περιοχές. Κατανοείστε ότι οι παρκινσονικοί έχουν ανέκφραστο πρόσωπο, επειδή οι µυς τους είναι δύσκαµπτοι. Μην υποθέσετε ότι, ο φίλος ή ο συγγενής σας δεν κατάλαβε το µήνυµα σας. Μην βασίζεστε στην έκφραση του προσώπου του, για να καταλάβετε ότι το µήνυµα σας «ελήφθη». Χρησιµοποιήστε µικρές προτάσεις και ζητήστε από τον φίλο ή το συγγενή σας να κάνει το ίδιο. Κάντε ερωτήσεις που µπορούν να απαντηθούν µε ένα «ναι» η µε ένα «όχι». Έχετε υποµονή. ώστε στον παρκινσονικό αρκετό χρόνο επικοινωνίας. Μη τον πιέζετε και µην τον εξαναγκάζεται να δώσει απαντήσεις. Βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχουν προβλήµατα ακοής. Η νόσος του Πάρκισον δεν προκαλεί διαταραχή ακοής, αλλά αυτή είναι συχνή σε ηλικιωµένα άτοµα. Αν εσείς ή ο φροντιστής του αρρώστου υποπτευθεί µείωση ακοής, τότε ένα ακουστικό µπορεί να βοηθήσει. Ζητήστε από το γιατρό σας να κάνει έναν έλεγχο. 4

11 Προκλήσεις συνοµιλίας Ο καλύτερος τρόπος εξάσκησης της οµιλίας είναι να συνεχίσετε να µιλάτε. Μη περιορίζετε την οµιλία επειδή συστέλλεστε η έχετε δυσκολία. Η έκφραση «χρησιµοποίησε το ή αλλιώς θα το χάσεις» ισχύει απόλυτα σε αυτή την περίπτωση. Να µια λίστα από πιθανά θέµατα συνοµιλίας. Αν δεν έχετε έναν σύντροφο µε τον οποίο να µιλάτε, τότε κάντε κουβέντα µε τον εαυτό σας. Μιλήστε για την οικογένειά σας, ποιος είναι ποιος, από πού κατάγονται. Περιγράψτε ένα αγαπηµένο χόµπι ή µια ευχάριστη ασχολία σας µε λεπτοµέρειες. ώστε µια περιγραφή ενός ευχάριστου ταξιδιού η διακοπών. Περιγράψτε µια περίοδο της ζωή σας η ένα ιδιαίτερο γεγονός, που θυµάστε από την παιδική σας ηλικία. Μιλήστε για το αγαπηµένο σας φαγητό η το εστιατόριο της προτίµησης σας. Εκφράστε τη γνώµη σας η τις σκέψεις σας για ένα αγαπηµένο θέµα Μιλήστε για πράγµατα, που σκοπεύετε να κάνετε τον επόµενο χρόνο Ευχαριστήστε τους άλλους ανθρώπους, αναλύοντας ποια είναι αυτά που εκτιµάτε περισσότερο σε αυτούς. 5

12 Ασκήσεις του προσώπου. Πολλοί παρκινσoνικοί ζητούν ασκήσεις του προσώπου και του στόµατος µε σκοπό να µειώσουν την επίπτωση, που έχει η δυσκαµψία των µυών στην έκφραση του προσώπου. Από την παρακάτω λίστα ασκήσεων διαπιστώστε ποιες είναι οι πιο δύσκολες για σας. Αυτό θα καθορίσει ποιοι µυς χρειάζονται περισσότερη άσκηση. Αρχίστε µε 10 επαναλήψεις της κάθε µιας από τις κινήσεις του προσώπου, που περιγράφονται παρακάτω. Κάθε άσκηση πρέπει να ολοκληρώνεται µε σκόπιµη κίνηση και παρατεταµένη προσπάθεια. Για παράδειγµα, αν η άσκηση είναι το χαµόγελο, προσπαθείτε να χαµογελάσετε, όσο πιο πλατιά γίνεται και διατηρείστε κάθε ένα χαµόγελο για 5-10 δευτερόλεπτα, Βεβαιωθείτε ότι συνεχίζετε να αναπνέετε, όσο εκτελείτε την άσκηση. Προσπαθήστε να ασκηθείτε µπροστά σε έναν καθρέφτη, για να βλέπετε ότι οι µυς σας ασκούνται. 1.Χαµογελάστε διατηρείστε χαλαρώστε επαναλάβετε. 2.Σουφρώστε τα χείλη κρατείστε χαλαρώστε επαναλάβετε. 3.Εναλλαγές µε σούφρωµα χειλιών και µετά χαµόγελο. Σουφρώστε τα χείλη και χαµογελάστε όσο πιο δυνατά µπορείτε ( για να αυξήσετε το όφελος αυτής της άσκησης, προσπαθήστε να σηκώσετε τα φρύδια καθώς χαµογελάτε). 4.Ανοίξτε το στόµα και κινείστε την άκρη της γλώσσας γύρω γύρω στα χείλη. Η γλώσσα θα πρέπει να αγγίζει κάθε τµήµα των χειλιών, κάτω, πάνω και τις γωνίες. Οι κινήσεις πρέπει να είναι σκόπιµες όχι απλά «πέταγµα της γλώσσας». 5.Ανοίξτε το στόµα σας και κινείστε τη γλώσσα γύρω από τα όρια των ούλων. Κινείστε τη γλώσσα στο πίσω µέρος της οδοντοστοιχίας σας µπρος πίσω και στα πλάγια. Επαναλάβετε το ίδιο και στο εµπρός µέρος της οδοντοστοιχίας σας. 6.Ανοίξτε το στόµα σας όσο πιο πλατιά µπορείτεκρατείστε -χαλαρώστε-επαναλάβετε. 7. Πείτε «ΚΑ» - ένας παρατεταµένος ήχος-όσο πιο δυνατά µπορείτε. 8. Πείτε «ΠΑ» / «ΤΑ» / «ΚΑ» - όσο δυνατά και γρήγορα µπορείτε. Το τραγούδι και η φωνή Το τραγούδι είναι πολύ καλή άσκηση για τη φωνή. Το τραγούδι χρειάζεται τους ίδιους µυς όπως και η οµιλία. Προσπαθήστε να πάρετε µια καλή βαθειά αναπνοή και να τραγουδήσετε τα αγαπηµένα σας τραγούδια. Φτάστε απαλά στις ψηλές και χαµηλές νότες και τραγουδήστε τους στίχους, όσο πιο καθαρά µπορείτε. Αυτό δεν είναι απλά µια καταπληκτική άσκηση θα σας βοηθήσει επιπλέον να αισθανθείτε ευχάριστα. ιαβάστε στο παράρτηµα Β λεπτοµέρειες για την ανατοµία της παραγωγής της οµιλίας. 6

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 υσκολίες στην κατάποση. Οι παρκινσονικοί µπορεί να παρουσιάσουν µεταβολές ή δυσκολίες στη µάσηση, στο φαγητό ή την κατάποση. Αυτές οι αλλαγές µπορεί να εµφανισθούν οποιαδήποτε στιγµή, αλλά έχουν την τάση να αυξάνουν, καθώς η νόσος του Πάρκινσον προχωρεί. Οι πιο συχνές δυσκολίες που συναντά κανείς είναι : Βραδύτητα στο φαγητό. Μια αίσθηση ότι το φαγητό σταµατά στο φάρυγγα. Βήχας ή πνίξιµο όταν κάποιος τρώει ή πίνει υσκολία να καταπιεί τα χάπια ή σάλιασµα. Πώς θα καταλάβω ότι έχω πρόβληµα στην κατάποση; Το παρακάτω τεστ αυτοαξιολόγησης θα σας βοηθήσει να καταλάβετε αν έχετε ένα πρόβληµα κατάποσης. Σκεφτείτε προσεκτικά αν κάθε µια από τις παρακάτω δηλώσεις / φράσεις έχει σχέση µε σας και την κατάποση σας. Μετά σηµειώστε όσες σας αφορούν. Έχασα πρόσφατα βάρος χωρίς να το επιδιώξω. Έχω την τάση να αποφεύγω να πίνω υγρά. Έχω την αίσθηση ότι το φαγητό κολλάει στο φάρυγγα µου. Μου τρέχουν τα σάλια. Παρατήρησα ότι το φαγητό µαζεύεται γύρω από τα ούλα µου. Έχω την τάση να βήχω, όταν τρώω ή πίνω ή αµέσως µετά το φαγητό και το ποτό. Συχνά έχω «καούρα» στο στοµάχι ή πονόλαιµο. υσκολεύοµαι να κρατήσω το φαγητό ή τα υγρά στο πίσω µέρος του στό- µατος µου. Χρειάζοµαι πολύ ώρα για να φάω. 7

14 Μερικές φορές δυσκολεύοµαι να καταπιώ χάπια. Τελευταία άλλαξαν οι συνήθειες του φαγητού µου ή έχω χάσει την όρεξη µου. Μερικές φορές έχω ανεξήγητο πυρετό. Παρατήρησα ότι αλλάζει η ποιότητα της φωνής µου µετά το φαγητό ή το ποτό. Αν σηµειώσατε ένα από τα παραπάνω τετραγωνάκια, τότε µπορεί να χρειάζεται αξιολόγηση της κατάποσης από έναν κατάλληλο λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο. Ο γιατρός θα σας παραπέµψει να κάνετε µια τέτοια αξιολόγηση. Έρευνα της κατάποσης δια µέσου του φροντιστή. Αυτό το ερωτηµατολόγιο πρέπει να απαντηθεί από τον φροντιστή ενός αρρώστου µε νόσο του Πάρκινσον. Σκεφτείτε κάθε φράση προσεκτικά και σηµειώστε αν αφορά τον άρρωστό σας. εν φαίνεται να τον /την ενδιαφέρει το φαγητό Βήχει ή πνίγεται στη διάρκεια των γευµάτων. Συχνά βήχει µετά το γεύµα, ενώ ασχολείται µε άλλες δραστηριότητες π.χ. βλέπει τηλεόραση ή διαβάζει.. Χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να φάει σε σύγκριση µε παλιά. Η φωνή του/της ακούγεται υγρή ή πνιχτή Χρειάστηκε να εφαρµόσω στον άρρωστο µου το χειρισµό Heimlich Κάθε τετράγωνο που σηµειώσατε είναι σύµπτωµα προβλήµατος στο µάσηµα, στην κατάποση, στο φαγητό. Ενθαρρύνετε τον άρρωστο σας να ζητήσει αξιολόγηση από ειδικό στα προβλήµατα της κατάποσης. Ο γιατρός σας θα σας κάνει τις απαραίτητες υποδείξεις. Πως θα βελτιώσω την κατάποση µου; Οι παρακάτω συµβουλές και τεχνικές θα σας βοηθήσουν να βελτιώσετε τη µάσηση και την κατάποση σας. Πάντοτε να κάθεστε στητός/ή στη διάρκεια του φαγητού, όταν πίνετε ή παίρνετε τα χάπια σας. Να µασάτε καλά µικρές ποσότητες τροφής και να τις καταπίνετε, πριν βάλλετε επιπλέον τροφή στο στόµα σας. Κατεβάστε το πιρούνι µετά από κάθε µπουκιά, ώστε να επιβραδύνετε το φαγητό σας. 8

15 Να καταπίνετε δύο φορές σε κάθε µπουκιά. Πιείτε µικρές γουλιές. Να εναλλάσσετε τις µπουκιές του φαγητού µε γουλιές νερού. Αυτό βοηθάει στο καθάρισµα του στόµατος και του φάρυγγα από τις τροφές. Πίνετε µικρές γουλιές, µια κάθε φορά. Μην πίνετε άπληστα. Προσέξτε τα καλαµάκια. Τα καλαµάκια είναι χρήσιµα σε κάποιον, που έχει σοβαρό τρέµουλο ή δυσκινησίες, όµως µε το καλαµάκι ενδέχεται να τραβήξει κανείς το υγρό προς τα πίσω, πολύ γρήγορα. Εισάγετε το καλα- µάκι λίγο, στην αρχή του στόµατος. Να κρατάτε το πηγούνι λίγο σκυφτό ή τουλάχιστον παράλληλα µε το τραπέζι. Μερικές φορές υπάρχει µια τάση να σηκώνουµε το πηγούνι, όταν πίνουµε το λίγο υγρό που έµεινε στο πάτο του φλιτζανιού ή του µπουκαλιού. Όταν το πηγούνι είναι ανασηκωµένο, υπάρχει αυξηµένος κίνδυνος να γίνει εισρόφηση υγρών στους πνεύµονες. Μην πίνετε από µεταλλικά κουτάκια. Χρησιµοποιείτε ποτήρι. Μη µιλάτε έχοντας φαγητό στο στόµα σας. Το είδος των τροφών που τρώτε, µπορεί να επηρεάσουν το µάσηµα και την κατάποση. Μερικές τροφές όπως τα ωµά λαχανικά, οι ξηροί καρποί και το φυστικοβούτυρο, µπορεί να προκαλέσουν δυσκολία στη µάσηση και την κατάποση. Γενικά τροφές που είναι ζουµερές, γλιστρούν οµαλά ή δεν θρυµµατίζονται εύκολα και απαιτούν λιγότερο δυνατή µάσηση, είναι ίσως οι καλύτερες. Ένας λογοθεραπευτής (λογοπαθολόγος ) ή ένας διαιτολόγος (διατροφολόγος )µπορεί να σας υποδείξει τροφές και αναψυκτικά, που καταπίνονται εύκολα. Ένας εργασιοθεραπευτής µπορεί επίσης να σας συστήσει διάφορα χρήσιµα βοηθήµατα, που θα µετατρέψουν το φαγητό σε ευχάριστη εµπειρία. Τι µπορώ να κάνω για το σάλιασµα Αν έχετε την τάση να σαλιάζετε, αυτό πιθανόν δε συµβαίνει, επειδή έχετε περισσότερο σάλιο από ότι συνήθως. Απλά δεν το καταπίνετε αυτόµατα το ίδιο γρήγορα όπως πριν. Μπορείτε να πίνετε συχνά µικρές γουλιές νερό η να απο- µυζείτε τρίµµατα πάγου, για να σας βοηθούν να καταπίνετε συχνότερα. Κρατάτε πάντα ψηλά το κεφάλι σας µε το πηγούνι, παράλληλα µε το έδαφος και τα χείλη κλειστά, όταν δεν µιλάτε η τρώτε. Η ζάχαρη αυξάνει το σάλιο στο στόµα και γι αυτό η µείωση της κατανάλωσης ζάχαρης µπορεί να σας βοηθήσει. Πολλοί παρκινσονικοί παραπονιούνται ότι έχουν ένα παχύ φλέγµα στο φάρυγγά τους. Η κατάσταση αυτή µπορεί να βοηθηθεί µε τη λήψη άφθονου νερού. Επίσης βοηθούν τα ανθρακούχα αναψυκτικά ή το τσάι µε λεµόνι. Τα γαλακτοκοµικά προϊόντα επιδεινώνουν την κατάσταση. Βλέπε το παράρτηµα Γ για πληροφορίες σχετικά µε την ανατοµία της κατάποσης. 9

16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Βρείτε τη βοήθεια που χρειάζεστε. Τι είναι ένας λογοθεραπευτής / λογοπαθολόγος; Ο λογοθεραπευτής / λογοπαθολόγος είναι ένας επαγγελµατίας της υγείας, που έχει εκπαιδευτεί για να αξιολογεί και να θεραπεύει άτοµα µε προβλήµατα οµιλίας, φωνής, γλώσσας, µνήµης και κατάποσης. Πολλοί έχουν ειδική εκπαίδευση για τη θεραπεία ασθενών µε νόσο Πάρκινσον. Ένας λογοθεραπευτής / λογοπαθολόγος έχει πτυχίο και πιστοποιητικό της Αµερικάνικης Ένωσης Οµιλίας Γλώσσας και Ακοής [ASHA]. *1 Μπορείτε να βρείτε λογοθεραπευτές / λογοπαθολόγους στα τοπικά νοσοκοµεία ή στα κέντρα αποκατάστασης. Παρέχουν επίσης υπηρεσίες σε οίκους ευγηρίας, σε κλινικές και ακόµη και στο σπίτι. Επιπλέον πολλοί λογοθεραπευτές / λογοπαθολόγοι έχουν ιδιωτικά γραφεία και δέχονται ασθενείς µετά από σύσταση γιατρού. Τα έξοδα της εξέτασης και της θεραπείας συνήθως καλύπτονται από τους ασφαλιστικούς φορείς. Πως µπορώ να βρω ένα λογοθεραπευτή παθολόγο; Ο γιατρός σας µπορεί να σας συστήσει ένα λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο µε εµπειρία στη νόσο του Πάρκινσον. είτε στο παράρτηµα Α για κέντρα που µπορεί να σας βοηθήσουν να βρείτε ένα λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο στην περιοχή σας. **2 Τι θα συµβεί όταν επισκεφθώ ένα λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο; Στο πρώτο ραντεβού ο λογοθεραπευτής / λογοπαθολόγος θα αξιολογήσει την οµιλία, τη φωνή, την κατάποση και τη µνήµη σας. Αν είναι απαραίτητο θα σας συστήσει µια ειδική µορφή θεραπείας και µαζί θα θέσετε τους θεραπευτικούς στόχους. Η θεραπεία στοχεύει να βελτιώσει την επικοινωνία στο σύνολο της και µερικές φορές τη λειτουργία της κατάποσης, αλλά και την ικανότητα σκέψης. Τι είναι η θεραπεία φωνής µε τη µέθοδο Lee Silverman; Υπάρχει µια µελέτη σε εξέλιξη, που επιχορηγείται από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (Ν.Ι.Η) και το Αµερικανικό Υπουργείο Παιδείας και είναι γνωστή ως Θεραπεία φωνής Lee Silverman (LSVT). Η µέθοδος αυτή έχει επιδείξει δυνατότητες βελτίωσης της φωνής και της οµιλίας σε παρκινσονιικούς ασθενείς και εκτι- µάται από την Ιατρική κοινότητα. ΣΗΜ. τ. Μ. :*1. Ισχύει για τις Η.Π.Α. **2. Αφορά τους κατοίκους των Η.Π.Α. 10

17 H Dr Lorrain Ramig στο Πανεπιστήµιο του Κολοράντο και το Ερευνητικό Κέντρο Φωνής Wilbour James Gould του Denver είναι πρωτοπόρος της µεθόδου Lee Silverman. Θεωρείται ότι είναι η πρώτη θεραπευτική παρέµβαση στην οµιλία των παρκινσονικών, που αποδείχτηκε ότι βελτιώνει σηµαντικά την οµιλία µετά από ένα µήνα θεραπείας. Οι ασκήσεις της µεθόδου Lee Silverman µαθαίνονται εύκολα και τυπικά έχουν µια άµεση επίδραση στην επικοινωνία. Έχει αποδειχθεί ότι η βελτίωση στην οµιλία διαρκεί µέχρι και δυο χρόνια µετά τη θεραπεία. Η µέθοδος Lee Silverman έχει χρησιµοποιηθεί µε κάποια επιτυχία για τη θεραπεία των προβληµάτων οµιλίας και φωνής των ασθενών µε άτυπα παρκινσονικά σύνδροµα, όπως η ατροφία πολλαπλών συστηµάτων και η προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση. Υπό εξέλιξη βρίσκονται µελέτες, που ερευνούν την αποτελεσµατικότητα της µεθόδου εκτός από την οµιλία και στη λειτουργία της κατάποσης. Η «Ζωντανή θεραπεία µε τη µέθοδο Lee Silverman! Βοήθηµα µελέτης»πρόκειται για µια διαδραστική βιντεοταινία 25 λεπτών, που οδηγεί το χρήστη σε ένα καθηµερινό πρόγραµµα ενίσχυσης της οµιλίας/ φωνής. ιατίθεται από την Entropy Industries *1. Ο διαδικτυακός τόπος αναφέρεται στο παράρτηµα Α. Περισσότερες πληροφορίες για τη µέθοδο Lee Silverman υπάρχουν στην ιστοσελίδα της LSVT στη διεύθυνση που αναγράφεται στο παράρτηµα Α. Πότε πρέπει να επισκεφτώ λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο; Η έγκαιρη παρέµβαση είναι βασική για τη διατήρηση και τη βελτίωση της επικοινωνίας και της κατάποσης. Η αυτοαξιολόγηση, που θα κάνετε µε τον τρόπο που περιγράφεται στα Κεφάλαια 1 και 2 αυτού του βιβλίου, θα σας βοηθήσουν να αποφασίσετε, αν θα πρέπει να επισκεφτείτε έναν λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο. Μόλις εσείς ή ο φροντιστής σας διαπιστώστε αλλαγές στη φωνή ή την κατάποση ή την µνήµη **2 τότε είναι καλό να επισκεφτείτε έναν λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο. Είναι καλύτερο να µάθετε νωρίς τεχνικές και στρατηγικές, παρά να προσπαθήσετε να ξαναχτίσετε ότι έχει ήδη χαθεί. Όµως ποτέ δεν είναι αργά να ζητήσει κανείς βοήθεια για την οµιλία και την κατάποση. Η βελτίωση που προκύπτει από τη θεραπεία, ανεξάρτητα από το στάδιο της νόσου είναι συχνά εκπληκτική. Εναλλακτικές θεραπείες για την οµιλία και τη φωνή. Ενέσεις Κολλαγόνου. Οι ενέσεις κολλαγόνου έχουν χρησιµοποιηθεί για τη θεραπεία των διαταραχών της φωνής και της οµιλίας στη νόσο του Πάρκινσον. Ο στόχος της ένεσης κολλαγόνου είναι η ενίσχυση των φωνητικών χορδών, που δεν κλείνουν τελείως κατά την οµιλία. Η µέθοδος αυτή συνίσταται σε ένεση κολλαγόνου άµεσα στις φωνητικές χορδές. Τα άτοµα που έχουν υποβληθεί σ αυτή τη θεραπεία, αναφέρουν κάποια βελτίωση στην ένταση και τη ποιότητα της φωνής. Όµως η ένεση αυτή δεν ωφελεί την αναπνοή και την άρθρωση. Τυπικά η δράση της ένεσης του κολλαγόνου διαρκεί περίπου 6 µήνες και η θεραπεία πρέπει να επαναλαµβάνεται. Μετά την εµφύτευση του το κολλαγόνο απορροφάται αργά από τον ΣΗΜ. τ. Μ.:*1. Η πληροφορία αφορά τους Αµερικανούς. ** 2.Οι διαταραχές της µνήµης είναι πιο σύνθετο πρόβληµα και πρέπει αν εκτιµηθούν πρώτα από το γιατρό σας, ο οποίος είναι ο αρµόδιος να σας συστήσει τρόπους αντιµετώπισης 11

18 οργανισµό. Καθώς εξελίσσεται αυτή η απορρόφηση, βαθµιαία, η φωνή επιδεινώνεται. Οι ενέσεις κολλαγόνου δεν είναι αποτελεσµατικές σε όλους. Περισσότερες πληροφορίες για το θέµα αυτό θα σας δώσει ένας γιατρός Ω.Ρ.Λ. Βοηθητικές συσκευές επικοινωνίας. Σε µερικές περιπτώσεις η κόπωση ή κάποια άλλη αρρώστεια µπορεί να επιδεινώνουν την φωνή σας. Μερικές φορές µπορεί να µη µπορείτε να µιλήσετε καθόλου. Όταν συµβεί αυτό, η χρήση µιας συσκευής, που ενισχύει ή βοηθά τη φωνή, µπορεί να κάνει την επικοινωνία πιο εύκολη. Οι βοηθητικές συσκευές για την οµιλία είναι διαφόρων µεγεθών, σχηµάτων και τιµών. Ένα ατοµικό σύστηµα ενίσχυσης φωνής είναι η συσκευή, που χρησι- µοποιούν πιο συχνά οι παρκινσονικοί. Μια τέτοια συσκευή διαθέτει ένα µικρόφωνο και ένα µεγάφωνο, που ενισχύει τη φωνή. Το µικρόφωνο µπορεί να το κρατά κανείς στο χέρι ή να το φορά στο κεφάλι σαν ένα ζευγάρι γυαλιά ή να το στερεώνει σε µια τσέπη ή ένα κολάρο. Οι ενισχυτές δεν επηρεάζουν την αναπνοή, την άρθρωση ή τον ρυθµό της οµιλίας και έτσι δεν βελτιώνουν ιδιαίτερα την ψιθυριστή οµιλία. Υπάρχουν και άλλες συσκευές επικοινωνίας από απλές, χειροποίητες µέχρι πολύπλοκα ηλεκτρονικά συστήµατα. Οι χρήστες αναφέρουν ότι τέτοιες συσκευές τους αποσυντονίζουν, είναι δύσχρηστες και ακριβές.για ορισµένους όµως είναι µια αποδεκτή λύση, για να έχουν καλύτερη ικανότητα επικοινωνίας. Πάλι ένας λογοθεραπευτής / λογοπαθολόγος, µπορεί να συστήσει ποια συσκευή αυτού του είδους είναι η κατάλληλη για κάθε περίπτωση. 12

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ιαταραχές µνήµης και σκέψης στη νόσο του Πάρκινσον. Οι λογοθεραπευτές / λογοπαθολόγοι µπορούν να βοηθήσουν µε τα προβλήµατα της µνήµης και της σκέψης, που ενδέχεται µερικές φορές να εµφανισθούν καθώς εξελίσσεται η νόσος του Πάρκινσον. Η βραδύτητα στις αντιδράσεις, η µέρα µε τη µέρα µείωση της µνήµης, η δυσκολία συγκέντρωσης, ιδιαίτερα, όταν ταυτόχρονα συµβαίνουν και άλλα πράγµατα και τα αισθήµατα θλίψης ή η κατάθλιψη µπορεί να είναι ενδείξεις διαταραχής της σκέψης. Μερικές φορές τα φάρµακα της νόσου του Πάρκινσον, που είναι σηµαντικά για τη βελτίωση των κινητικών προβληµάτων, µπορεί να µειώσουν την εγρήγορση του αρρώστου, να του δηµιουργήσουν σύγχυση και ακόµη να προκαλέσουν ψευδαισθήσεις. Οι περισσότεροι από εµάς έχουµε βιώσει σύντοµης διάρκειας διαταραχές στη µνήµη. Προσπαθήστε να θυµηθείτε όλα τα πράγµατα, που χρειάζεται να αγοράσετε στο σούπερ µάρκετ ή τι πήγατε να πάρετε από την αποθήκη σας ή τι κάνατε τρεις µέρες πριν και θα διαπιστώσετε ότι µερικές φορές έχετε δυσκολίες. Κάποιες διαταραχές στη µνήµη φαίνεται ότι αποτελούν µέρος της διεργασίας της γήρανσης. Οι παρκινσονικοί ασθενείς βιώνουν τις ίδιες διαταραχές, αλλά αναφέρουν ότι τα προβλήµατα τους είναι πιο σοβαρά ή εµφανίζονται πιο συχνά από ότι αναµένεται στο φυσιολογικό γήρας. Οι µεταβολές στη σκέψη µπορεί να αποτελούν µια πρόκληση. Μπορεί να περιλαµβάνουν κάποιο ή όλα από τα παρακάτω : Μειωµένη ικανότητα και αυτοσυγκέντρωση στη διάρκεια µιας δραστηριότητας Μειωµένη ικανότητα επίλυσης προβληµάτων Βραδύτητα στις αντιδράσεις ή ανάγκη περισσότερου χρόνου για την επεξεργασία πληροφοριών Ανάγκη περισσότερου χρόνου για να σκεφθεί κανείς τι θα πρέπει να πει υσκολία να βρει τη σωστή λέξη για την περίσταση υσκολία να κρατήσει τον ειρµό της σκέψης ενώ µιλάει Εύκολη απόσπαση προσοχής Αν σας απασχολούν διαταραχές στη µνήµη, στη σκέψη ή τη συγκέντρωση ζητείστε από το γιατρό σας να σας εξετάσει. Συχνά η ρύθµιση της δόσης του φαρ- µάκου ή η διακοπή ενός συγκεκριµένου φαρµάκου µπορεί να διορθώσει το πρόβληµα. Ο γιατρός σας µπορεί να εκτιµήσει και την αιτία των γνωστικών προβληµάτων, όπως µια αδιάγνωστη κατάθλιψη ή µια λοίµωξη. 13

20 Ο γιατρός σας θα σας συστήσει ένα λογοθεραπευτή / λογοπαθολόγο που µπορεί να εκτιµήσει περισσότερο την λειτουργία της σκέψης σας. *1 Μπορεί να συνεργαστεί µε άλλους επαγγελµατίες υγείας, όπως εργασιοθεραπευτές, νοσηλευτές και κοινωνικούς λειτουργούς. Μια πολύπλευρη εκτίµηση µπορεί να καθορίσει ακριβώς ποια είναι η φύση των διαταραχών της µνήµης και της σκέψης. Μπορεί να οδηγήσει σε θεραπεία ή σε τεχνικές που θα κάνουν τη ζωή του παρκινσονικού ευκολότερη και θα του δώσουν περισσότερη ανεξαρτησία και αυτοπεποίθηση. Ενισχυτές των νοητικών λειτουργιών. ιαβάστε και συζητείστε άρθρα από εφηµερίδες ή περιοδικά. Τα «Νέα για Σας» είναι µια εβδοµαδιαία εφηµερίδα που µπορεί κανείς να την απολαύσει ακόµη και όταν έχει προβλήµατα µε την κοντινή όραση ή µειωµένη ικανότητα µνήµης (βλέπε παράρτηµα Α, για πληροφορίες παραγγελίας).**2 ιαβάστε για την ευχαρίστηση σας. Χρησιµοποιήστε ένα κόκκινο µολύβι για να υπογραµµίσετε ή να κυκλώσετε τις ενδιαφέρουσες πληροφορίες, που θα συναντάτε καθώς διαβάζετε. Λύστε σταυρόλεξα και γρίφους. Ξανακοιτάξτε τις παλιές σας φωτογραφίες και δηµιουργήστε αναµνηστικά άλµπουµ για τα παιδιά και τα εγγόνια σας. Παίξτε χαρτιά ή επιτραπέζια παιχνίδια. Αναπτύξτε ένα ευχάριστο χόµπι όπως, παρακολούθηση πουλιών, κηπουρική ή χειροτεχνία. Ασκηθείτε καθηµερινά µε κάποια υπαίθρια δραστηριότητα όπως σύντοµους περιπάτους στη γειτονιά, σκούπισµα του πεζοδροµίου σας κηπουρική. --- Προγραµµατίστε να κάνετε κάποια οικιακή εργασία κάθε µέρα. Ενισχυτικά µνήµης. Κρατάτε λεπτοµερές ηµερολόγιο και ξαναδιαβάστε το κάθε µέρα. Κρατάτε ατζέντα µε τα ραντεβού και τις υποχρεώσεις σας κάθε µέρα. Να έχετε χαρτί και µολύβι δίπλα σε κάθε τηλέφωνο του σπιτιού σας. Οργανώστε λίστες κατά κατηγορία για να διεγείρετε τη µνήµη σας. Προσπαθήστε να εστιάσετε στην ανάµνηση των κυρίων σηµείων και µην προσπαθείτε να θυµηθείτε κάθε λεπτοµέρεια. ΣΗΜ.: *1. Άποψη των µεταφραστών. Τα προβλήµατα µνήµης και σκέψης στη νόσο του Πάρκινσον είναι πολύπλοκα και εξειδικευµένα. Η διάγνωση και η αντιµετώπιση τους απαιτεί οµάδα ειδικών που απαρτίζεται από νευρολόγο, ψυχίατρο και ψυχολόγο. **2. Η πληροφορία αφορά τους Αµερικανούς 14

21 Συµβουλές για τους φίλους και την οικογένεια. Προσπαθήστε να κοιτάζεστε στα µάτια, όταν µιλάτε µεταξύ σας. Μην επιχειρείτε κουβέντα ενώ δεν µπορείτε να κοιτάζεστε. Μειώστε τις παρεµβολές από θορύβους του περιβάλλοντος, όταν κάνετε µια συζήτηση. Επιλέξτε τις κοινωνικές συναναστροφές µε µικρές οµάδες ατόµων ή µε ένα άτοµο τη φορά και αποφύγετε τις µεγάλες κοινωνικές συναθροίσεις. Μιλήστε µε τον άρρωστο από πριν σχετικά µε τα άτοµα, που θα είναι στην παρέα και ποια θα είναι τα πιθανά θέµατα συζήτησης. Μια µικρή προετοιµασία από πριν µπορεί να βοηθήσει. ώστε στον παρκινσονικό ασθενή αρκετό χρόνο για να επεξεργαστεί αυτά που άκουσε και να απαντήσει. Μη πηδάτε από θέµα σε θέµα στη διάρκεια µιας συνοµιλίας. Να είστε ακριβείς, όταν µιλάτε για συγκεκριµένα άτοµα ή γεγονότα. Χρησιµοποιείστε τα κατάλληλα ονόµατα παρά αντωνυµίες (π.χ. «Έλλη» αντί «Αυτή»). Όταν ζητάτε από έναν παρκινσονικό να διαλέξει, δώστε του δυνατότητα επιλογών. Για παράδειγµα όταν διαλέγετε τι θα φάτε το βράδυ πείτε: «Θα ήθελες κοτόπουλο ή βοδινό;» αντί: «Τι θα ήθελες για βραδινό;». Κάντε ερωτήσεις, που µπορεί να απαντηθούν µε «ναι» ή «όχι». Σκεφτείτε κάθε πρωί ποιες θα είναι οι δραστηριότητες της ηµέρας. Γράψε σηµαντικές πληροφορίες, όπως που θα πάτε και τι ώρα θα επιστρέψετε, σε ένα πίνακα τοποθετηµένο σε σηµείο καλής ορατότητας στο σπίτι. Κρατείστε τη ρουτίνα και κάνετε τις καθηµερινές δραστηριότητες στο σπίτι σας µε την ίδια σειρά πάντοτε. Τα άτοµα µε προβλήµατα µνήµης λειτουργούν καλύτερα στη διάρκεια της ηµέρας, αν γνωρίζουν τι πρόκειται να συµβεί και πότε. 15

22 Appendix A: Resources National Parkinson Foundation, Inc. (NPF) Bob Hope Parkinson Research Center 1505 N.W. 9th Avenue Bob Hope Road Miami, FL Telephone: (800) Internet: American Speech-Language and Hearing Association (ASHA) Rockville Pike Rockville, Maryland Telephone: (800) Internet: Lee Silverman Voice Treatment Foundation Telephone: Internet: For the videotape "LSVT Alive! Homework Helper": Entropy Industries PO Box 3131 Eldorado Springs, CO Telephone: Fax: Internet: Your state Speech-Language and Hearing Association Your state Department of Health For the weekly newspaper "News for You": New Readers Press PO Box 3588 Syracuse, New York Telephone: Fax: Internet: 16

23 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β: Ανατοµία της Οµιλίας και της Επικοινωνίας Πως παράγεται η οµιλία και η φωνή; Προκειµένου να βελτιώσετε την επικοινωνία σας χρειάζεται να κατανοήσετε τα πέντε στάδια της παραγωγής της οµιλίας και της φωνής. Κάθε ένα στάδιο είναι συνέχεια του προηγούµενου και όλα µαζί αποτελούν ένα σύστηµα. Αναπνοή Η αναπνοή αποτελεί την κινητήρια δύναµη της οµιλίας. Το αναπνευστικό σύστηµα αποτελείται από τους πνεύµονες, τις πλευρές και το διάφραγµα. Το διάφραγµα είναι ένας µυς σε σχήµα θόλου, που βρίσκεται κάτω από τους πνεύ- µονες και πάνω από το στοµάχι. Καθώς γεµίζουµε τους πνεύµονες µας µε αέρα, το διάγραµµα επιπεδώνεται και το θωρακικό τοίχωµα µετακινείται προς τα έξω και ελαφρά προς τα πάνω. Αυτό το στάδιο του αναπνευστικού κύκλου ονοµάζεται «εισπνοή». Όταν γεµίσουν οι πνεύµονες µε αέρα, τότε αρχίζει το στάδιο της «εκπνοής».καθώς ο αέρας φεύγει από τους πνεύµονες, το διάφραγµα σηκώνεται και το θωρακικό τοίχωµα µετακινείται προς τα µέσα και κάτω. Αυτός ο κύκλος της εκπνοής και της εισπνοής υποστηρίζει τη φωνή µας και καθορίζει τη δύναµη της. Η φωνή αρχίζει στη κορύφωση της αναπνοής, τη στιγµή που η εισπνοή εξελίσσεται σε εκπνοή. Η δυσκαµψία και η µειωµένη µυική κίνηση µπορεί να εµποδίζουν τους παρκινσονικούς, να γεµίσουν καλά τους πνεύµονες τους µε αέρα και να εκπνεύσουν δυνατά. Ο έλεγχος της εισπνοής/εκπνοής δίνει τη δυνατότητα σε ένα άτοµο να διατηρήσει επαρκή ένταση φωνής στη διάρκεια µιας συνοµιλίας.αν οι αναπνευστικοί µυς δεν ελέγχονται καλά, η φωνή έχει την τάση να χάνει την ένταση της στο τέλος µιας φράσης. Αν κάποιος παίρνει πολύ λίγες αναπνοές, τότε δεν έχει καλή αναπνευστική υποστήριξη για µια δυνατή φωνή. Ένας παρκινσονικός µπορεί να µιλάει, όταν η αναπνοή του βρίσκεται σε χαµηλό επίπεδο, δηλαδή να εισπνέει, να εκπνέει και µετά να µιλάει, παρά να µιλάει όταν η αναπνοή του βρίσκεται σε ψηλό επίπεδο, δηλαδή να εισπνέει, να µιλάει και να εκπνέει τον αέρα που περίσσεψε. 17

24 Η φώνηση Το δεύτερο σύστηµα της παραγωγής της οµιλίας και της φωνής εντοπίζεται στις φωνητικές χορδές. Αυτές είναι δύο µικρές µυώδεις ταινίες, που βρίσκονται τοποθετηµένες οριζόντια στο ανώτερο τµήµα της αναπνευστικής οδού, δηλαδή στο λάρυγγα.κατά τη διάρκεια της εκπνοής, ενώ ο αέρας βγαίνει µε δύναµη από την τραχεία,οι φωνητικές χορδές συναντώνται και αρχίζουν να πάλλονται γρήγορα.αυτό δίνει το χαρακτηριστικό ήχο στη φωνή.αν οι φωνητικές χορδές δεν συναντηθούν σωστά ή δεν συνεχίσουν να πάλλονται,τότε η φωνή µπορεί να ακούγεται βραχνή, λαχανιασµένη ή χαµηλής έντασης. Αν οι φωνητικές χορδές δεν εκταθούν καλά, τότε η φωνή ακούγεται µονότονη και επιπεδωµένη. Αντήχηση Το τρίτο σύστηµα είναι η αντήχηση, που καθορίζει την «πλούσια» φωνή. Καθώς ο ήχος από τη δόνηση των φωνητικών χορδών ανεβαίνει, µεταβάλλεται ο τόνος του ανάλογα µε το άνοιγµα του φάρυγγα, του στόµατος και τη δίοδο από τη µύτη. Οι παρκινσονικοί έχουν την τάση να µην ανοίγουν το στόµα τους όσο χρειάζεται, γι αυτό η φωνή τους ακούγεται λεπτή ή µονότονη. Επίσης αν η µαλακή υπερώα, που βρίσκεται στο πίσω µέρος της οροφής του στόµατος, δεν κλείσει τη δίοδο του αέρα προς τη µύτη,τότε η φωνή µπορεί να πάρει έρρινο χαρακτήρα. Άρθρωση Το σύστηµα της άρθρωσης αποτελούν οι µυς του προσώπου, των χειλιών, της γλώσσας και της γνάθου. Καθώς µιλούµε, αυτοί οι µυς κινούνται γρήγορα και συντονισµένα και µετατρέπουν τον ήχο των φωνητικών χορδών σε κατανοητούς ήχους και λέξεις.αν οι κινήσεις αυτές γίνουν πιο αργές, επειδή υπάρχει δυσκαµψία ή µη καλός συντονισµός των µυών, τότε η οµιλία γίνεται δυσαρθρική και µπερδεµένη. Μερικές φορές οι παρκινσονικοί αναπτύσσουν ένα πολύ γρήγορο ρυθµό οµιλίας, που επίσης δεν επιτρέπει το συντονισµό των µυών. Ο τρόµος και οι δυσκινησίες στην περιοχή του στόµατος µπορεί να επηρεάσουν τον συντονισµό των µυών της άρθρωσης. Η έκφραση του προσώπου Ένα σηµαντικό µέρος της επικοινωνίας µας γίνεται µε τις εκφράσεις του προσώπου µας.. υστυχώς οι παρκινσονικοί, λόγω της µυικής τους δυσκαµψίας δυσκολεύονται να κινήσουν τους µυς του προσώπου τους Θυµηθείτε κάποια στιγµή που το πρόσωπο σας κρύωσε πάρα πολύ.ισως να παρατηρήσατε ότι είχατε δυσκολία να κινήσετε τους µυς του προσώπου σας και η οµιλία σας έγινε κάπως µπερδεµένη.αυτή η αίσθηση µοιάζει µε αυτό, που βιώνουν τα άτοµα µε µειωµένη κινητικότητα των µυών του προσώπου. Όταν είναι µειωµένη έκφραση του προσώπου, υπάρχει η πιθανότητα να νοµίσει ένας ακροατής ότι ο παρκινσονικός δεν ενδιαφέρεται για τη συνοµιλία ή ότι δεν καταλαβαίνει τι λέγεται ή ακόµη και ότι είναι θυµωµένος. 18

25 Βάζοντας τα όλα µαζί Η καθαρή και κατανοητή οµιλία αρχίζει µε τη σωστή θέση, έχοντας το σώµα όσο πιο ανορθωµένο γίνεται, παίρνοντας βαθιά κοιλιακή αναπνοή, βγάζοντας δυνατά τον αέρα, έχοντας κλειστές και καλά δονούµενες τις φωνητικές χορδές, µε καλό άνοιγµα στόµατος και σωστή κίνηση των χειλιών και της γλώσσας, για καλή άρθρωση. οκιµάστε τα παρακάτω βήµατα για εξάσκηση: 1. Καθίστε µε ίσια την πλάτη 2. Πάρτε βαθιά ανάσα και αισθανθείτε να φουσκώνει και το στοµάχι σας καθώς φουσκώνουν και οι πνεύµονες σας. 3. Καθώς αρχίζετε την εκπνοή, φωνάξτε ένα δυνατό και καθαρό «ΑΑ». Φανταστείτε ότι αυτό το «ΑΑ»,βγαίνει µε την αναπνοή σας και φθάνει στην άλλη άκρη του δωµατίου,διαγράφοντας ένα τόξο. 4. Συνεχίστε να παίρνετε βαθιές αναπνοές και να βγάζετε τη φωνή σας στην εκπνοή. Προφέρετε κάθε µία λέξη µε χωριστή αναπνοή * Τις µέρες της εβδοµάδας * Τους µήνες του χρόνου * Αριθµούς από το 1 µέχρι το 20 * Το αλφάβητο Να θυµόσαστε να βάζετε πολλή ενέργεια στην αναπνοή σας, για να δυναµώσει η φωνή και να υπερβάλλετε στις κινήσεις της γλώσσας και των χειλιών. Μην αγωνίζεστε να σπρώξετε τη φωνή σας µέσω του λάρυγγα. Επιπλέον συµβουλές για την εξάσκηση της οµιλίας θα βρείτε και στο κεφάλαιο 1 αυτού του βιβλίου. 19

26 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ Ανατοµία της κατάποσης Η κατάποση έχει τρία στάδια : το στοµατικό, το φαρυγγικό ή µεταβατικό και το οισοφαγικό. Όλα αυτά είναι λειτουργικά συνδεδεµένα, αποτελούν ένα σύστηµα και όλα µπορεί να επηρεαστούν από τη νόσο του Πάρκινσον. Το στοµατικό στάδιο Το στοµατικό στάδιο αρχίζει όταν η τροφή εισάγεται στο στόµα, µασιέται, παίρνει το σχήµα µιας µικρής µπάλας στην κορυφή της γλώσσας και οδηγείται στο πίσω µέρος του στόµατος. Επειδή η γλώσσα, τα χείλη, το σαγόνι και το πρόσωπο αποτελούνται από µυς, το στοµατικό στάδιο της κατάποσης µπορεί να επηρεασθεί από τη µυϊκή δυσκαµψία τη µειωµένη κινητικότητα, τον τρόµο και τις δυσκινησίες µε τον ίδιο τρόπο, που µπορεί να επηρεασθεί η κίνηση του χεριού ή του ποδιού. Οι διαταραχές, που προκύπτουν λόγω της νόσου του Πάρκινσον σ αυτό το στάδιο της κατάποσης, είναι ένα αίσθηµα αύξησης του σάλιου στο στόµα, διαρροή φαγητού ή ποτού από τα χείλη, το ξερό στόµα, σώρευση φαγητού στο όριο των ούλων και ανάµεσα στα δόντια, δυσχέρεια στη µετακίνηση του φαγητού στο πίσω µέρος του στόµατος και πρακτική δυσκολία στην έναρξη της κατάποσης. Μεταβατική Φάση Το δεύτερο στάδιο της κατάποσης αρχίζει τη στιγµή που η τροφή προωθείται από τη γλώσσα στο φάρυγγα. Σταµατά όταν η τροφή εισέλθει στον οισοφάγο. Αυτή είναι η φάση της κατάποσης, που το φαγητό προωθείται από το φάρυγγα στον οισοφάγο, παρακάµπτοντας το λάρυγγα. Η σωστή κίνηση της τροφής και του ποτού κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης είναι σηµαντική λόγω της στενής σχέσης φάρυγγα λάρυγγα. Αν υπάρχει δυσκολία σ αυτό το στάδιο λόγω µείωσης ή καθυστέρησης του αντανακλαστικού της κατάποσης, µείωσης των συσπάσεων των µυών ή προς τα κάτω ώθησης των µυών του φάρυγγα και αργή ή ατελής κίνηση της επιγλωττίδας, έχει σαν συνέπεια την µη έγκαιρη απόφραξη του στοµίου του λάρυγγα, µε αποτέλεσµα αδυναµία προστασίας των αεροφόρων οδών. Τα συµπτώµατα που µπορεί να εµφανιστούν σ αυτό το στάδιο είναι, βήχας ή πνίξιµο πριν, στη διάρκεια και µετά την κατάποση και εισρόφηση δηλαδή είσοδος ξένου σώµατος στους πνεύµονες, διαµέσου της τραχείας. Επίσης υπάρχει και η περίπτωση καθυστέρησης της κατάποσης και άθροισµα της τροφής στο φάρυγγα, που δίνει την εντύπωση ότι η τροφή κόλλησε στο φάρυγγα. Το φαγητό επίσης µπορεί να σταµατήσει στην αρχή του οισοφάγου επειδή δεν γίνεται πλέον διάνοιξη του,λόγω σύσπασης των µυών. 20

27 Οισοφαγική φάση. Το τρίτο στάδιο της κατάποσης αρχίζει όταν η τροφή εισέλθει στον οισοφάγο. Ένα σύµπτωµα που είναι αξιοσηµείωτο είναι το αίσθηµα ότι το φαγητό κόλλησε στον οισοφάγο ή ότι µετακινείται προς τα κάτω πολύ αργά. Ο παρκινσονικός µπορεί να αισθάνεται χορτάτος, ακόµη και αν έχει φάει αρκετά. Κάψιµο και ανάρροια γαστρικών υγρών µπορεί να παρατηρηθεί στη διάρκεια του φαγητού και µετά από αυτό. Ένας γιατρός γαστρεντερολόγος θα πρέπει να αξιολογήσει τον άρρωστο, αν υπάρχει υπόνοια διαταραχής σ αυτή τη φάση της κατάποσης. 21

28 Η Συγγραφέας της 2ης έκδοσης. Η Marjorie L. Johnson, MA/CCC-SLP είναι υπεύθυνη λογοθεραπεύτρια / λογοπαθολόγος στο Struther s Parkinson s Center του Golden Valley, MN. Έχει πτυχίο για τη θεραπεία φωνής µε τη µέθοδο Lee Silverman και έγραψε το βιβλίο «Ας επικοινωνήσουµε (American Parkinson Association, 1994)». Αποτελεί επίσης µέλος της Συνασπισµένης Οµάδας εκπαίδευσης για τη νόσο του Πάρκινσον του National Parkinson Foundation. Μπορεί κανείς να επικοινωνήσει µε τη Marjorie στην διεύθυνση ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Πάρα πολλοί άνθρωποι συνέβαλαν σ αυτό το βιβλίο και τους αξίζει ένα ειλικρινές «Ευχαριστώ». Οι ασθενείς, οι οικογένειες, οι πολυπληθείς εθελοντές και οι συνάδελφοι µου στο Struthers Parkinson s Center συνεχίζουν να είναι για µένα πηγή έµπνευσης καθώς αγωνιζόµαστε να προσφέρουµε άριστη φροντίδα στους ανθρώπους που πάσχουν από τη νόσο του Πάρκινσον. Οφείλω ιδιαίτερες ευχαριστίες ση Sandra L. Holten, MT-BC, NMT για τη συµβολή της στην φώνηση και την επικοινωνία µέσω της µουσικής. Οι ερευνητές επιστήµονες και οι συνάδελφοι λογοθεραπευτές / λογοπαθολόγοι συνέβαλλαν πάρα πολύ στην ανάπτυξη ειδικών τεχνικών, που θα βοηθήσουν στη βελτίωση της περίθαλψης των παρκινσονικών. Συνεχίζουν να προωθούν και να βελτιώνουν τεχνικές για να βοηθήσουν τους παρκινσονικούς να επικοινωνήσουν καλύτερα, να καταπίνουν µε περισσότερη ασφάλεια και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής πολλών ανθρώπων. Ειδικές ευχαριστίες σε σένα Dr Lorraine Ramig, Ph. D. Λογοπαθολόγο και ερευνήτρια που ήσουν πρωτοπόρος στην θεραπεία φωνής, µε τη µέθοδο Lee Silverman για παρκινσονικούς ασθενείς, µια θεραπεία που είναι το «χρυσό πρότυπο» για τη λογοθεραπεία των παρκινσονικών. Αυτή και οι συνεργάτιδες της Stefanie Countryman, MA/CCC-SLP, Jennifer Camburn, MS/CCC-SLP και Janet Schwantz, MS/CCC-SLP έγραψαν την πρώτη έκδοση του «Μιλήστε δυνατά» για το National Parkinson Foundation και αρκετό από εκείνο το υλικό εµφανίζεται και σ αυτό το εκσυγχρονισµένο εγχειρίδιο. Ευχαριστώ επίσης τους παρακάτω λογοθεραπευτές / λογοπαθολόγους που διέθεσαν χρόνο για να κάνουν επισταµένη επίβλεψη στα διάφορα στάδια αυτής της έκδοσης : Deborah Guyer, Medical West Healthcare Center, Clayton, M.O., Bonnie Bereskin, Markham-Stouffvile Health Centre, Toronto. Kristin Larson και Cory Atkinson, Northwestern Univrsity, Chicago. 22

29 NPF Literature Feedback Form We'd like to know what you think of our literature. Your answers will benefit both patients and caregivers. Thank you for taking a moment to help. Title of publication: Are you: A person with Parkinson's? Yes No Caregiver/family member? Yes No On a scale of 1 to 5, how easy was the material to understand? (1 = not easy at all; 5 = very easy) (Circle One) On a scale of 1 to 5, how helpful was the information presented in the brochure? (1 = not helpful at all; 5 = very helpful) (Circle One) Will you refer to this brochure again? Yes No Would you recommend this brochure to others? Yes No What would be the most important thing that we could do to improve this publication? Please return this form to: National Parkinson Foundation Attn: Publications 1501 NW 9th Ave. Miami, FL

30 24

31 Muhammad Ali Parkinson Research Center Barrow Neurological Institute Phoenix, Arizona University of Southern California Parkinson's Disease & Other Movement Disorders Center Los Angeles, California University of California San Francisco Parkinson's Disease Clinic and Research Center San Francisco, California Colorado Neurological Institute Movement Disorders Center Englewood, Colorado Georgetown University Hospital Washington DC University of Florida Parkinson's Disease & Movement Disorders Center Gainesville, Florida University of South Florida Parkinson's Disease & Movement Disorders Center Tampa, Florida Medical College of Georgia Movement Disorders Program Augusta, Georgia Kuakini Medical Center Honolulu, Hawaii Centro Neur½logico Hospital Frances Buenos Aires, Argentina Victorian Comprehensive Parkinson's Program Cheltenham, Victoria, Australia Centre for Movement Disorders Markham, Ontario, Canada Toronto Western Hospital Movement Disorders Research Centre Toronto, Ontario, Canada National Parkinson Foundation Centers of Excellence Alexian Neurosciences Institute Hoffman Estates, Illinois Northwestern University Parkinson's Disease & Movement Disorders Center Chicago, Illinois University of Kansas Medical Center Kansas City, Kansas Johns Hopkins Parkinson's Disease & Movement Disorders Center Baltimore, Maryland Beth Israel Deaconess Medical Center Boston, Massachusetts Harvard Medical School Massachusetts General Hospital Boston, Massachusetts Struthers Parkinson's Center Golden Valley, Minnesota Kings County Hospital SUNY Downstate Medical Center Brooklyn, New York The Betty and Morton Yarmon Center for Parkinson's Disease Beth Israel Medical Center New York, New York University of Rochester Medical Center Rochester, New York University of British Columbia Pacific Parkinson's Research Centre Vancouver, British Columbia, Canada Kings College London London, England Université Pierre et Marie Curie Paris, France Technion - Israel Institute of Technology Haifa, Israel University of North Carolina at Chapel Hill School of Medicine Chapel Hill, North Carolina Center for Neurological Restoration Cleveland Clinic Foundation Cleveland, Ohio Oregon Health & Science University Parkinson Center of Oregon Portland, Oregon University of Pennsylvania Parkinson's Disease & Movement Disorders Philadelphia, Pennsylvania Vanderbilt University Medical Center Nashville, Tennessee Baylor College of Medicine Parkinson's Disease Center & Movement Disorder Clinic Houston, Texas Texas A & Μ University Scott & White Clinic Temple, Texas Regional Parkinson's Center Aurora Sinai Medical Center Milwaukee, Wisconsin National Parkinson Foundation International Centers of Excellence Parkinson Center at Hoag Hospital Newport Beach, California California Neuroscience Institute at St. John's Regional Medical Center Oxnard, California Parkinson, Memory & Movement Disorders Center Byblos/Jbeil, Lebanon Florida Hospital Neuroscience Institute Parkinson Outreach Center Altamonte Springs, Florida The Parkinson Center at Florida Atlantic University Boca Raton, Florida National Parkinson Foundation Care Centers Parkinson's Clinic of the Ozarks Springfield, Missouri Nevada Neuroscience Foundation Henderson, Nevada Health South Rehabilitation Hospital Parkinson Movement Disorders Program Albuquerque, New Mexico Parkinson Program North Ridge Medical Center Fort Lauderdale, Florida Lee Parkinson's Care Program Fort Myers, Florida Parkinson Association of Southwest Florida Naples, Florida Rabin Medical Center Movement Disorders Unit Petah-Tiqva, Israel Tel Aviv Sourasky Medical Center Tel Aviv, Israel Juntendo University School of Medicine Tokyo, Japan Nijmegen Parkinson Center Nijmegen, The Netherlands Suburban Philadelphia Parkinson Disease Care Center Wynnewood, Pennsylvania Bellevue Hospital Center New York, New York National Parkinson Foundation Outreach Centers Tallahassee Memorial Parkinson Center Tallahassee, Florida Parkinson Foundation of the National Capital Area McLean, Virginia

32 World Headquarters 1501 N.W. 9th Avenue/Bob Hope Road Miami, Florida Phone: (305) Toll Free: Fax: (305) World Wide Web: NPF -Speech and Swallowing Με την ευγενική προσφορά της Βoehringer Ingelheim Ελλάς Α.Ε.

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Βοήθημα για άτομα που βλέπουν ομάδα kαταπραϋντική φροντίδα ανιάτων. Κάνοντας ερωτήσεις μπορεί να σας βοηθήσει: National Community Education Initiative

Βοήθημα για άτομα που βλέπουν ομάδα kαταπραϋντική φροντίδα ανιάτων. Κάνοντας ερωτήσεις μπορεί να σας βοηθήσει: National Community Education Initiative National Community Education Initiative Κάνοντας ερωτήσεις μπορεί να σας βοηθήσει: Βοήθημα για άτομα που βλέπουν ομάδα kαταπραϋντική φροντίδα ανιάτων Asking Questions Can Help: An aid for people seeing

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 1. Με βάση διαφορετικές πλευρές της υγείας σας σήµερα, όπως τις περιγράψατε προηγουµένως, πού θα τοποθετούσατε

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για τη διαδικασία του θανάτου

Πληροφορίες για τη διαδικασία του θανάτου Πληροφορίες για τη διαδικασία του θανάτου Αν δεν έχετε δει ποτέ κάποιον να πεθάνει ίσως να φοβόσαστε για το τι θα συμβεί, αλλά η στιγμή του θανάτου είναι συνήθως γαλήνια. Αυτό το φυλλάδιο είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η φυματίωση; Η φυματίωση είναι νόσημα που προκαλείται από ένα μικρόβιο που λέγεται μυκοβακτηρίδιο της

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η Χρηματοδοτιση του εργου Εγινε απο το Υπουργειο Υγειας και Μακροχρονης Φροντιδας του Ονταριο. www.oha.com 1. Συμμετεχετε στην φροντιδα της υγειονομικης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φαρμακευτική Αγωγή (κατάποση δισκίων)

Φαρμακευτική Αγωγή (κατάποση δισκίων) Φαρμακευτική Αγωγή (κατάποση δισκίων) Για παιδιά με αυτισμό 2 Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να αναλύσουμε γιατί το παιδί μας δεν δέχεται να πάρει το δισκίο. Η κατάποση δισκίων για ένα παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ)

Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) VAK Learning Styles Self-Assessment Questionnaire Ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης μαθησιακού τύπου (προφίλ) Κυκλώστε ή επιλέξτε την απάντηση που αντιπροσωπεύει καλύτερα τη γενικότερη συμπεριφορά σας. Θυμηθείτε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522

ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ. Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΠΟΣΗΣ ΣΕ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΜΕ ΤΡΑΧΕΙΟΣΤΟΜΙΑ Μπάρδης Παναγιώτης 10522 ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ Οι Τεχνικές Διαχείρισης των

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία

Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Η στοματική υγεία στην τρίτη ηλικία Ενημερωτική Ομιλία για την επιτροπή Προληπτικής, Σεληνίδου Αγγελική Οδοντίατρος Δημόσιας Υγείας Πρόεδρος της Επιτροπής Προληπτικής ΟΣΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ για την πλατυποδία, τη στροφή των ποδιών προς τα "μέσα", τα"στραβά γόνατα" και τα παιδικά παπούτσια Lynn T. Staheli, MD ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ Οι γονείς ανησυχούν για την πλατυποδία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηµατολόγιο για τη συνολική εκτίµηση της ικανοποίησης από τη νοσηλεία

Ερωτηµατολόγιο για τη συνολική εκτίµηση της ικανοποίησης από τη νοσηλεία Ερωτηµατολόγιο για τη συνολική εκτίµηση της ικανοποίησης από τη νοσηλεία COMPREHENSIVE ASSESSMENT OF SATISFACTION WITH CARE Τη σύνταξη του ερωτηµατολογίου έκαναν οι: A. Bredart D. Razavi Ν. Deelvuax Tην

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόματη Εξωτερική Απινίδωση

Αυτόματη Εξωτερική Απινίδωση Αυτόματη Εξωτερική Απινίδωση European Resuscitation Council www.erc.edu Αιφνίδιος Καρδιακός Θάνατος Το πρόβλημα 75.000 εξωνοσοκομειακοί θάνατοι από ΑΚΑ/έτος στο UK & 330.000 στις USA Πιθανότητα επιβίωσης

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ Η Νόσος Alzheimerή γεροντική άνοια είναι µια χρόνια νευροεκφυλιστικήασθένεια του Κεντρικού Νευρικού Συστήµατος, που χαρακτηρίζεται στην ήπια µορφή της από σταδιακή απώλεια της µνήµης και περιορισµό

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης

Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης Αν έχετε µια επείγουσα κατάσταση απειλητική για τη ζωή, πηγαίνετε στα επείγοντα περιστατικά ενός νοσοκοµείου ή καλέστε αµέσως το 911. Ο/η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

National Eye Institute Visual Functioning Questionnaire-25 (VFQ-25)

National Eye Institute Visual Functioning Questionnaire-25 (VFQ-25) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ National Eye Institute Visual Functioning Questionnaire-25 (VFQ-25) Version 2000 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

50+ στην Ευρώπη. Η Έρευνα για την Υγεία, τη Γήρανση και τη Συνταξιοδότηση στην Ευρώπη

50+ στην Ευρώπη. Η Έρευνα για την Υγεία, τη Γήρανση και τη Συνταξιοδότηση στην Ευρώπη Νοικοκυριό-ID 1 9 0 4 2 0 0 Ατομικό-ID Ημερομηνία Συνέντευξης: ID Ερευνητή: Αρχικά Ερευνώμενου: 50+ στην Ευρώπη Η Έρευνα για την Υγεία, τη Γήρανση και τη Συνταξιοδότηση στην Ευρώπη Ερωτηματολόγιο για Συμπλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες Δεκέμβριος 2010

Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες Δεκέμβριος 2010 ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εποχική γρίπη: Οδηγίες κατά το ταξίδι με πλοίο/κρουαζιερόπλοιο για τα μέλη του πληρώματος και τους ταξιδιώτες

Διαβάστε περισσότερα

The Keele STarT Back Screening Tool

The Keele STarT Back Screening Tool The Keele STarT Back Screening Tool Σκεπτόμενος (-η) τις 2 τελευταίες εβδομάδες σημειώστε την απάντησή σας στα ακόλουθα ερωτήματα: Διαφωνώ Συμφωνώ 0 1 1 Ο πόνος στην μέση μου απλώθηκε κάτω στο (-α) πόδι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η

ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η ΣΤΡΕΣ -ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μ Α Θ Η Μ Α 9 Φ Ι Ο Ρ Ε Ν Τ Ι Ν Α Π Ο Υ Λ Λ Η 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Τεχνικές αντιμετώπισης στρες Διαχείριση χρόνου Μελέτη περίπτωσης 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τεχνικές διαχείρισης του στρες είναι ποικίλες

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ

ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ ΔΩΣΤΕ ΤΕΛΟΣ ΣΤΗΝ ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΛΕΡΓΙΑ Αλλεργία και άσθμα; Αν πάσχετε από αυτές τις παθήσεις, θα υποφέρετε για όλη σας τη ζωή ; ΟΙ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ ΛΕΝΕ ΟΧΙ. Η Ελληνική Εταιρεία Αλλεργιολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΠΟΤΕ ΠΑΙΔΙ ΒΡΕΧΟΝΤΑΙ

ΜΙΑ ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΚΑΝΑΝ ΠΟΤΕ ΠΑΙΔΙ ΒΡΕΧΟΝΤΑΙ Μια στις τρεις γυναίκες Οι γυναίκες που έχουν γεννήσει μόνο ένα παιδί έχουν σχεδόν τρεις φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να τους διαφεύγουν ούρα και να βρέχονται σε σύγκριση με τις γυναίκες που δεν έχουν κάνει

Διαβάστε περισσότερα

BREAST SCREENING The Facts

BREAST SCREENING The Facts BREAST SCREENING GREEK The Facts ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΣΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα στοιχεία Τι είναι η εξέταση µαστού; Η εξέταση µαστού (µαστογραφία) είναι µια ακτινογραφία των µαστών. Η εξέταση µαστού µπορεί να ανιχνεύσει όγκους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εποχική γρίπη: Οδηγίες για τα μέλη πληρώματος των αεροσκαφών Δεκέμβριος 2010 Στην Ελλάδα η περίοδος της εποχικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει;

Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Τώρα που ο γιατρός σας είπε ότι πάσχετε από ΧΑΠ ή Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, ίσως έχετε ερωτήσεις όπως: Τι είναι η ΧΑΠ; Πώς με επηρεάζει; Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τη ΧΑΠ; Αυτό το ενημερωτικό φυλλάδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ COPYRIGHT 2008 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion

ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ M. Sion ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ Λοβοί του πνεύμονα ΠΡΟΣΘΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΑΚΡΟΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ Σχήμα ακρόασης των πνευμόνων Με την ακρόαση του αναπνευστικού συστήματος εξετάζονται: 1. Το φυσιολογικό αναπνευστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ

ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ ΗΧΟΣ 10-0133.indb 143 25/2/2013 3:35:01 μμ 144 ΦΕ1: ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ Ο ΗΧΟΣ Παρατήρησε τις εικόνες. Πώς παράγεται ο ήχος; 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Πείραμα Στήριξε με το χέρι σου στην άκρη του θρανίου

Διαβάστε περισσότερα

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά.

Τα ενδοφλέβια υγρά θα αναπληρώνουν τις ανάγκες του οργανισµού σας για µερικές ηµέρες µέχρις ότου µπορέσετε να τρέφεστε κανονικά. Μετά την χειρουργική επέµβαση Η ανάρρωση µετά από την χειρουργική επέµβαση στους πνεύµονες επέρχεται µετά από πάροδο µερικών εβδοµάδων. Κάποιοι ασθενείς φυσικά αναρρώνουν πιο γρήγορα από άλλους. Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΟΥΡΩΝ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΟΥΡΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΕΤΑΣΕΩΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΟΥΡΩΝ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ ηµέρα µήνας έτος Το παρόν ερωτηµατολόγιο βασίζεται στις οδηγίες της διεθνούς σύσκεψης για την ακράτεια (International Consultation on Incontinence).

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων Λογοθεραπευτών Ελλάδος. Workshop

Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων Λογοθεραπευτών Ελλάδος. Workshop Σύλλογος Επιστημόνων Λογοπαθολόγων Λογοθεραπευτών Ελλάδος Workshop The Evaluation & Treatment of Dysphagia in Infants & Children: A Hands on Clinical Approach Εταιρία Διοργάνωσης 28-29 Νοέμβριου, 2015

Διαβάστε περισσότερα

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές

Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Η αποκάλυψη της διάγνωσης: ελληνικές και ευρωπαϊκές απόψεις και πρακτικές Δρ. Παρασκευή Σακκά Νευρολόγος - Ψυχίατρος Πρόεδρος Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών Διευθύντρια Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Θεραπεία της Δυσφαγίας στα πλαίσια της Αφασίας

Αξιολόγηση και Θεραπεία της Δυσφαγίας στα πλαίσια της Αφασίας Τμήμα Λογοθεραπείας Τ.Ε.Ι. Ηπείρου-Σ.Ε.Υ.Π. Ιωάννινα Αξιολόγηση και Θεραπεία της Δυσφαγίας στα πλαίσια της Αφασίας Επόπτης: Χριστοδουλίδης Παύλος Σπουδαστές: Γώρου Ουρανία Καπουνάς Δημήτριος Φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ

ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΑΛΚΟΟΛ ΛΟΓΟΙ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ v Μεταξύ ατόμων ηλικίας από 15 μέχρι 25 ετών βγήκαν τα ακόλουθα συμπεράσματα: Κοινωνικότητα (71%) Τους αρέσει η γεύση (51%) Δημιουργεί αίσθημα χαλάρωσης (12%) Προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι στα γυμναστήρια

Στόχοι στα γυμναστήρια Στόχοι στα γυμναστήρια Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΓΒΕ Οκτώβριος 2004 ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΣ Ιδιοκτήτης: Τι θέλουν οι πελάτες μου; Γυμναστής: Τι θέλουν οι ασκούμενοί μου; Πελάτης: Τιθέλωαπότογυμναστήριοως

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βοήθηµα για όσους: Προβληµατίζονται µε το κάπνισµα Έχουν αποφασίσει να το κόψουν Το έχουν κόψει και θέλουν να παραµείνουν µη καπνιστές

Ένα βοήθηµα για όσους: Προβληµατίζονται µε το κάπνισµα Έχουν αποφασίσει να το κόψουν Το έχουν κόψει και θέλουν να παραµείνουν µη καπνιστές Προσπάθησε µαζί µε έν α φίλο σου Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Κλινικής Ψυχολογίας Οδηγός ιακοπής Καπνίσµατος Ένα βοήθηµα για όσους: Προβληµατίζονται µε το κάπνισµα Έχουν αποφασίσει να το κόψουν Το έχουν κόψει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΥΠΝΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ Αποφρακτική άπνοια είναι οι συνεχείς και επαναλαμβανόμενες διακοπές της αναπνοής λόγω αποφράξεως των ανώτερων αναπνευστικών οδών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΛΟΓΟΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΛΟΓΟΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ ΛΟΓΟΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ Dr Rosenbek s Workshop How to Treat Aphasia, Dysarthria and Apraxia of Speech: Evidence and Experience Διοργάνωση: 12-13 Σεπτεμβρίου 2015 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ. ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΖΩΗΣ ΤΗΣ (ενηλίκων) Συστάσεις του ERC για την Αναζωογόνηση - 2005 ΑΝΑΓΝΩΣΤΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ Τι είναι αναζωογόνηση ; Για τη διατήρηση της ζωής χρειάζεται συνεχής τροφοδοσία όλων των οργάνων με

Διαβάστε περισσότερα

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει

Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει < Η Γιαγιά δε με Γνωρίζει Συγγραφή παραμυθιού: Εύα Στεφανάτου, εκπ/κός, υπεύθυνη Αγωγής Υγείας της Π.Ε. Ν. Ηρακλείου Επιμέλεια εικονογράφησης & ηλεκτρονική επεξεργασία: Εύα Στεφανάτου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15 ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΦΑΙΑΚΩΝ ΤΑΞΗ Β Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας «Παιδεία για ένα μέλλον χωρίς Κάπνισμα και Αλκοόλ» Σχολικό Έτος 2014-15 Το παρακάτω ερωτηματολόγιο είναι αυθεντικό και διαμορφώθηκε στις συναντήσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΙΟΥ: ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΙΟΥ: ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΙΟΥ: ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ Ασκήσεις για εύρος κινήσεων Κάμψη ισχίου και γόνατος: Ξαπλωμένος με τη πλάτη και τα πόδια τεντωμένα, τα δάκτυλα των ποδιών να βλέπουν κατά το ταβάνι και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10

ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 ΠΕΠΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ 10-0133.indb 55 25/2/2013 3:34:10 56 ΦΕ1: ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Η τροφή είναι απαραίτητη για όλους μας. Πρέπει όμως να προσέχουμε τι τρώμε! Παρατήρησε τις εικόνες. Ποιο παιδί τρώει υγιεινά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ..

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΙΚΡΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΗΜΕΡΑ ΧΤΙΖΟΥΝ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΜΙΑΣ ΖΩΗΣ.. Γνωρίζοντας τις ομάδες τροφίμων μέσω της πυραμίδας... Τα τρόφιμα τα οποία καταναλώνουμε και κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία για το σχολείο

Προετοιμασία για το σχολείο Getting ready for school A guide for parents of a child with disability Προετοιμασία για το σχολείο Οδηγός για γονείς παιδιού με αναπηρία Greek Η έναρξη του Kindergarten είναι ένα συναρπαστικό βήμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Περί Φωνιτικής 1.ΗΧΕΙΑ

Περί Φωνιτικής 1.ΗΧΕΙΑ Περί Φωνιτικής 1.ΗΧΕΙΑ Υπάρχουν 3 ενεργά µέρη-ηχεία στη φωνή ενός τραγουδιστή. Ηχείο Ι όταν ο ήχος που τραγουδάµε παράγεται µε χαµηλούς τόνους, µπάσες νότες. Ηχείο ΙΙ όταν τραγουδάµε µεσαίους τόνους και

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α(Η1Ν1) ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙ Ι ΜΕ ΤΡΑΙΝΟ. Οδηγίες που αφορούν επιβάτες και προσωπικό του τραίνου 22/07/2009

ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α(Η1Ν1) ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙ Ι ΜΕ ΤΡΑΙΝΟ. Οδηγίες που αφορούν επιβάτες και προσωπικό του τραίνου 22/07/2009 (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΜΕΤΡΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α(Η1Ν1) ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΑΞΙ Ι ΜΕ ΤΡΑΙΝΟ Οδηγίες που αφορούν επιβάτες και προσωπικό του τραίνου 22/07/2009 Τι

Διαβάστε περισσότερα

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός)

Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; (Κάθε σωστή απάντηση 1 βαθµός) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Φύλλο εργασίας 1 Ερµηνεύουµε σύµβολα! Αν δούµε κάπου τα παρακάτω σήµατα πώς θα τα ερµηνεύσουµε; Επικοινωνούµε έτσι κι αλλιώς 26 2. Πού µπορείτε να συναντήσετε αυτό το σήµα; Σύνολο: (Κάθε σωστή.

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Λαχτάρα για φαγητό Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Ενσωμάτωση δεξιοτήτων: Υλικό: 1 διδακτική ώρα ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΣΤΟ ΓΟΝΙ ΙΟ Χ

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗ ΣΤΟ ΓΟΝΙ ΙΟ Χ ΜΥΪΚΗ ΥΣΤΡΟΦΙΑ ΤΥΠΟΥ DUCHENNE Τι είναι η µυϊκή δυστροφία (Μ ) τύπου Duchenne; Υπάρχουν πολλοί τύποι Μ και όλοι προκαλούνται από ελαττώµατα στα γονίδια (οι κληρονοµικές µονάδες που µεταβιβάζουν οι γονείς

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές πως η υγιεινή του αναπνευστικού μπορεί να οδηγήσει στη μετάδοση μικροοργανισμών και ασθενειών.

Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές πως η υγιεινή του αναπνευστικού μπορεί να οδηγήσει στη μετάδοση μικροοργανισμών και ασθενειών. Τάξεις Δ, Ε, ΣΤ Μάθημα Αγωγή Υγείας και Φυσικές Επιστήμες (π.χ. Μελέτη Περιβάλλοντος, Φυσική, Γεωγραφία, κ.α. ) Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας 50 λεπτά Αυτή η ενότητα έχει στόχο να διδάξει τους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα