ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ. Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ. Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης Νίκος Θεοχαράκης & Λευτέρης Τσερκέζης 2009

2

3 Σημείωση Τα κείμενα που ακολουθούν αποτελούν την βάση των πανεπιστημιακών παραδόσεων του υπογράφοντος στο μάθημα της Θεωρίας της Οικονομικής Μεγέθυνσης στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Αθήνησι. Πρέπει να διαβαστούν, για τις εξετάσεις του μαθήματος, σε συνδυασμό με το διδακτικό εγχειρίδιο του Hywell G. Jones Εισαγωγή στις σύγχρονες θεωρίες οικονομικής μεγέθυνσης (Αθήνα: Κριτική, 1993) που διανέμεται από το Πανεπιστήμιο Αθηνών στις φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος. Οι σημειώσεις δεν περιλαμβάνουν την ανάλυση της τεχνικής προόδου που υπάρχει στο εγχειρίδιο και είναι στην εξεταστέα ύλη. Οι πρώτες δύο διαλέξεις αποτελούν ουσιαστικά επεξεργασία της διδακτικής παρουσίασης με ηλεκτρονικό τρόπο και ως εκ τούτου είναι ελλειπτικές. Η τρίτη διάλεξη για το υπόδειγμα Harrod αποτελεί κωδικοποίηση του αντίστοιχου κεφαλαίου του Hywell Jones και αποτελούν μια σύνοψη και aide-mémoire. Το υπόδειγμα Solow αναλύεται πιο διεξοδικά σε αυτές τις σημειώσεις από ό,τι στο εγχειρίδιο. Αντίθετα το υπόδειγμα Ramsey-Cass-Koopmans, τα υποδείγματα ενδογενούς μεγέθυνσης και το υπόδειγμα του von Neumann δεν περιλαμβάνονται στο εγχειρίδιο. Ο Λευτέρης Τσερκέζης, διδακτορικός φοιτητής του Τμήματός μας έγραψε το τελευταίο κεφάλαιο για την σύγκλιση. Πρέπει να τονίσω ότι οι σημειώσεις αυτές σε μεγάλο μέρος τους δεν είναι πρωτότυπες. Βασίζονται κυρίως σε ξενόγλωσσα εγχειρίδια που απευθύνονται σε προχωρημένους προπτυχιακούς ή μεταπτυχιακούς φοιτητές και, φυσικά, στα πρωτότυπα άρθρα που αναλύονται. Όπου έχει γίνει αυτό αναφέρεται διαρρήδην και σαφώς μέσα στο κείμενο. Προσπάθησα όμως να κάνω τις σημειώσεις πιο αναλυτικές με επεξηγήσεις, ώστε να γίνουν προσιτές σε προπτυχιακούς φοιτητές χωρίς να απαιτείται εξειδικευμένη γνώση. Το κεφάλαιο που έγραψε ο Λευτέρης Τσερκέζης είναι όμως πρωτότυπο. Αυτές οι σημειώσεις μπορεί να διανεμηθούν δωρεάν και ελεύθερα μόνο για εκπαιδευτική χρήση και σε δημόσια εκπαιδευτικά ιδρύματα όπου η εκπαίδευση είναι δωρεάν. Είναι ανηρτημένες στην ιστοσελίδα του μαθήματος στον δικτυακό τόπο του Τμήματος Απαγορεύεται η διανομή τους με οικονομικό αντίτιμο. Αθήνα, Ιούνιος 2009, Νίκος Θεοχαράκης

4

5 Πίνακας περιεχομένων 1η Διάλεξη: Τα μαθηματικά της μεγέθυνσης... σ. 1 2η Διάλεξη: Sylized facs... σ. 15 3η Διάλεξη: Το υπόδειγμα Harrod... σ. 35 4η Διάλεξη: Το νεοκλασικό υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης του Rober Solow... σ. 41 5η Διάλεξη: Το νεοκλασικό υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης των Ramsey-Cass-Koopmans... σ. 53 6η Διάλεξη: Ενδογενής μεγέθυνση... σ. 69 7η Διάλεξη: Το υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης του von Neumann... σ. 85 8η Διάλεξη: Σύγκλιση... σ. 97

6

7 ΠΡΩΤΗ ΔΙΑΛΕΞΗ Τα μαθηματικά της μεγέθυνσης 1. Διαχρονική μεταβολή και ρυθμοί μεγέθυνσης (growh raes) Η οικονομική μεγέθυνση προϋποθέτει ότι τα οικονομικά μεγέθη (μεταβλητές, αγγλ. variables) μεταβάλλονται στον χρόνο. Άρα οι οικονομικές μεταβλητές που μας απασχολούν είναι χρονικές μεταβλητές και εκφράζονται αναλυτικά με χρονικές συναρτήσεις. Παραδείγματα οικονομικών μεταβλητών: ΑΕΠ, απόθεμα κεφαλαίου, επενδύσεις, εργατικό δυναμικό. Χρονικές μεταβλητές Διακρίνονται σε: Διακριτές μεταβλητές (Discree variables) Συνεχείς μεταβλητές (Coninuous variables) Διακριτές μεταβλητές Το μέγεθος μετράται σε συγκεκριμένες στιγμές του χρόνου (π.χ., στην αρχή ή το τέλος ενός μήνα, τριμήνου ή έτους) ή αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα (μήνας, τρίμηνο ή έτος) Στην πρώτη περίπτωση αναφερόμαστε σε απόθεμα (π.χ., απόθεμα κεφαλαίου, αριθμός ανέργων), ενώ στην δεύτερη περίπτωση αναφερόμαστε σε ροή (π.χ., ΑΕΠ, επενδύσεις). Στην περίπτωση της διακριτής μεταβλητής ο χρόνος λαμβάνει τιμές από τους φυσικούς αριθμούς =0,1,2,3,..,n Η χρονική στιγμή (ή διάστημα) = 0 ορίζεται αυθαίρετα και αποτελεί την αρχή της χρονολογικής σειράς. Οι χρονικές στιγμές (ή οι αρχές των χρονικών διαστημάτων) =0, =1, =2,, =n απέχουν χρονικά εξίσου μεταξύ τους κατά ένα διάστημα που αποτελεί την μονάδα μέτρησης του χρόνου. Την διακριτή μεταβλητή μπορούμε να την συμβολίσουμε χρησιμοποιώντας ως υπο-δείκτη την χρονική στιγμή ή διάστημα: y 0, y 1, y 2 y y n Εναλλακτικά μπορούμε να ορίσουμε ως 0 την αρχική στιγμή και οι υπόλοιπες να ορισθούν ως 0 +1, 0 +2,, 0 +n: y, y, y,, y o o+ 1 o+ 2 o+ n Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 1

8 Διακριτή μεταβλητή y=f() y = , (Χρόνος) Συνεχείς μεταβλητές Η χρονική μεταβλητή y ορίζεται συναρτήσει του χρόνου και συμβολίζεται ως y=f(). Στην περίπτωση της συνεχούς μεταβλητής ο χρόνος λαμβάνει τιμές από το συνεχές φάσμα των θετικών πραγματικών αριθμών και μπορεί να ορισθεί και για ενδιάμεσες χρονικές στιγμές. Συνεπώς η χρονική συνάρτηση y=f() είναι συνεχής (τουλάχιστον για ορισμένα χρονικά διαστήματα). Όπως και στην περίπτωση των διακριτών μεταβλητών η χρονική στιγμή =0 ορίζεται αυθαίρετα. Συνεχής μεταβλητή y=f() y = , (Χρόνος) Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 2

9 Μεταβολή & ταχύτητα μεταβολής Στις χρονικές μεταβλητές μας ενδιαφέρει η μεταβολή τους στον χρόνο καθώς και η ταχύτητα μεταβολής. Αν στο χρονικό διάστημα Δ η μεταβλητή y μεταβληθεί κατά Δy τότε η «μέση ταχύτητα», ή η μέση τάση μεταβολής της y που ορίζεται ως Δy/Δ μας δείχνει την απόλυτη μεταβολή του μεγέθους y στο χρονικό διάστημα Δ. Το πρόβλημα με τον ορισμό αυτό είναι ότι εξαρτάται από τις μονάδες μέτρησης της μεταβλητής y. Θα είναι δηλ., διαφορετικό αν η y είναι εκφρασμένη σε, ή σε χιλιάδες ή σε $. Σχετική ή ποσοστιαία μεταβολή Για τον λόγο αυτό εστιάζουμε στην σχετική ή ποσοστιαία μεταβολή του y: Διαιρούμε δηλ., την απόλυτη μεταβολή Δy (αρνητική ή θετική) με το μέγεθος της μεταβλητής y: Δy/y Στην περίπτωση αυτή οι μονάδες ακυρώνονται: Δy/y=100(χιλ. )/1.000(χιλ. ) = / =10% Ποσοστιαίος ρυθμός μεγέθυνσης Ορίζουμε τον ποσοστιαίο ρυθμό μεγέθυνσης της μεταβλητής y, g y ως: g y = 1 Δy y Δ Συχνά, επειδή λαμβάνουμε το Δ να είναι ίσο με την μονάδα μέτρησης του χρόνου, δηλ., Δ =1, ο παραπάνω ορισμός ισοδυναμεί με τον g y =Δy/y Ποσοστιαίος ρυθμός μεγέθυνσης στις διακριτές μεταβλητές Στις διακριτές μεταβλητές η απόλυτη μεταβολή ορίζεται ως: Δ y = y y + 1 Άρα ο ποσοστιαίος ρυθμός μεγέθυνσης είναι g y, y y y y = = = y Δ y Δ y 1 Δy Παρατηρείστε επίσης ότι Εφόσον στις διακριτές μεταβλητές Δ=(+1)-=1 Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 3

10 y y g = y + g = y ( 1 ) + 1 y, y, + 1 y Παράδειγμα: Έστω η μεταβλητή y η οποία έχει την αρχική τιμή y 0 =120 και στις επόμενες 5 περιόδους έχει τις τιμές 126, 138, 161, 182 και 200 αντίστοιχα. Υπολογίστε τους αντίστοιχους ρυθμούς μεγέθυνσης. Υπολογισμός ρυθμών μεγέθυνσης διακριτών μεταβλητών (1) (2) (3) (4) y Δy g y, ,00% ,52% ,67% ,04% ,89% Παρατηρείστε επίσης ότι ( 1+ y ) = ( 1+ y ) = = ( 1+ y )( 1+ y ) ( 1+ y ) = = ( 1+ y )( 1+ y )( 1+ y ) ( 1+ y ) = = ( 1+ y )( 1+ y )( 1+ y )( 1+ y ) ( 1+ y ) = = ( 1+ y )( 1+ y )( 1+ y )( 1+ y )( 1+ y ) y g y 0,0 1 y g y y g g 1,1 2 0,0,1 y g y y g g g 2,2 3 0,0,1,2 y g y y g g g g 3,3 4 0,0,1,2,3 y g y y g g g g g 4,4 5 0,0,1,2,3,4 Ερωτάται: Ποιος είναι ο μέσος ρυθμός μεγέθυνσης, δηλ., ο ρυθμός εκείνος που αν ήταν σταθερός σε όλες τις περιόδους θα μας έδινε την τελική τιμή; Δηλ., ποιος θα ήταν ο g y για τον οποίον θα ίσχυε y 0 (1+ g y ) n =y n Λύνοντας τον παραπάνω τύπο ως προς g y έχουμε: Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 4

11 n y n y0 ( 1+ gy) = yn gy = 1 y0 Στο παράδειγμά μας έχουμε: 1 n 1 1 n 5 y n 200 g y = 1 = 1 10,76% y0 120 Παρατηρείστε ότι ο μέσος ρυθμός μεγέθυνσης είναι διαφορετικός από τον μέσο όρο των ρυθμών μεγέθυνσης, δηλ., g y 1 n n 1 y g n y, 5+9,52+16,67+13,04+9,89 = 1 = 10,82% y 0 = 0 n 5 Ρυθμός μεγέθυνσης στις συνεχείς μεταβλητές Στις συνεχείς μεταβλητές αντικαθιστούμε το πηλίκο Δy/y με την πρώτη παράγωγο της συνάρτησης y=f(). Θυμηθείτε ότι η πρώτη παράγωγος μιας συνάρτησης y=f() ορίζεται ως: dy f ( +Δ) f ( ) f () = = lim d Δ 0 Δ Εν προκειμένω δεν μιλάμε για μέση τάση μεταβολής όπως στις διακριτές μεταβλητές αλλά για στιγμιαία τάση μεταβολής σε μια δεδομένη χρονική στιγμή, η οποία δίδεται από την πρώτη παράγωγο dy/d Ο (στιγμιαίος) ρυθμός μεγέθυνσης προκύπτει αντίστοιχα διαιρώντας την στιγμιαία τάση μεταβολής με το μέγεθος της μεταβλητής στην συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Δηλ., f ( ) 1 dy g y = = f y d () Συνήθως συμβολίζουμε την πρώτη παράγωγο ως προς τον χρόνο με μία τελεία πάνω από την μεταβλητή. Έτσι έχουμε: dy y = = f () d Ο οποίος διαβάζεται «y τελεία» (y do) Αντίστοιχα ο ρυθμός μεγέθυνσης ορίζεται ως: y g ˆ y = = y y Ο οποίος διαβάζεται «y σκεπή» (y ha) Άρα οι εξής συμβολισμοί είναι ισοδύναμοι: g y ( ) () y 1 dy f = = yˆ = = y y d f Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 5

12 2. Λογαριθμικές και εκθετικές συναρτήσεις Θυμηθείτε τους ορισμούς: Ο φυσικός λογάριθμος ενός θετικού αριθμού y ο οποίος συμβολίζεται με log e (y), ή απλούστερα με ln(y), είναι ο αριθμός εκείνος z ο οποίος αν χρησιμοποιηθεί ως εκθέτης του υπερβατικού αριθμού e= 2, μας δίνει τον αριθμό y. Δηλ., ισχύει ότι z z = ln ( y) y = e Άρα η y=y(z)=e z =exp(z) αποτελεί μια εκθετική συνάρτηση ως προς z Η συνάρτηση αυτή αποτελεί μια ειδική περίπτωση ενός γενικότερου τύπου εκθετικών συναρτήσεων της μορφής ( z) y = Ae φ Της οποίας η πρώτη παράγωγος δίνεται από τον τύπο dy φ( z) φ( z) = ( ) = φ dz ( ) Ae Ae z Στην περίπτωση της y(z)=e z η πρώτη παράγωγος είναι dy z z = ( e ) = e dz Δηλ., η ίδια η συνάρτηση. Είναι προφανές ότι όλες οι παράγωγοι (δευτέρα, τρίτη, κλπ.) είναι ίδιες με την αρχική συνάρτηση. Εφόσον y(0)=e 0 =1 και e z >0, δηλ., η συνάρτηση, η πρώτη και η δεύτερη παράγωγος είναι θετικές προκύπτει και η γραφική μορφή της συνάρτησης Γραφική παράσταση εκθετικής συνάρτησης y y = e z 1 z + Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 6

13 Οικονομική σημασία του e Έστω ένα ποσό Α το οποίο τοκίζεται με ετήσιο επιτόκιο r. Μετά από ένα έτος το ποσό αυτό θα είναι: Α(1+r) Μετά από έτη θα είναι: Α(1+r) Έστω τώρα ότι η τράπεζα ανατοκίζει το ποσό κάθε τρίμηνο, δηλ., 4 φορές το χρόνο. Μετά από ένα χρόνο το ποσό θα είναι: Α(1+r/4) 4 Μετά από έτη θα είναι :Α(1+r/4) 4 Γενικότερα αν η τράπεζα ανατοκίζει n φορές το χρόνο Μετά από ένα χρόνο το ποσό θα είναι: Α(1+r/n) n Μετά από έτη θα είναι Α (1+r/ n) n Τι σημασία έχει πόσες φορές ανατοκίζεται το κεφάλαιο; Ας δούμε τι σημαίνει αυτό για Α=1 και r=100% n (1+1/ n) n ,25 4 2, , , , , , Όταν οι φορές που ανατοκίζεται 1 με επιτόκιο 100% τείνουν στο άπειρο, δηλ., όταν έχουμε συνεχή ανατοκισμό (coninuous compounding), το ποσό αυτό μετά από ένα χρόνο θα τείνει στο e το οποίο είναι ίσο με 2, Πιο αυστηρά, το e ορίζεται ως: e lim 1+ n 1 n n Μπορεί να αποδειχθεί ότι όταν το επιτόκιο είναι σταθερό και ίσο με r, ένα ποσό 1 με συνεχή ανατοκισμό γίνεται μετά από έτη ίσο με e r Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 7

14 Απόδειξη Πρώτα αποδεικνύουμε για =1: Ζητούμε το όριο της ακολουθίας Όταν το n τείνει στο άπειρο Έστω m=n/r. Συνεπώς r 1+ n n Μετά αποδεικνύουμε για κάθε : Θυμηθείτε ότι γενικά ισχύει: Συνεπώς r = 1+ = 1+ n m m n m r 1 lim 1+ = lim 1+ n n m m n mr m 1 = lim 1+ m m r = e r r ( lim xm) = lim ( xm) m m m r r r n r r lim 1+ = lim 1+ n n n n = lim 1+ m r ( e ) = = e r r n n n Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 8

15 Άρα ένα ποσό Α συνεχώς ανατοκιζόμενο με ετήσιο επιτόκιο r θα είναι μετά από έτη ίσο με Αe r Τον τύπο αυτό μπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε για αναγωγή σε παρούσα αξία: Αν έχουμε συνεχή ανατοκισμό με σταθερό επιτόκιο r ποια είναι η παρούσα αξία ενός ποσού Β την χρονική στιγμή ; Η παρούσα αξία είναι ίση με Βe -r Ο παραπάνω τύπος είναι ανάλογος με τον τύπο της αναγωγής σε παρούσα αξία χωρίς ανατοκισμό: B (1 + r) Έστω μια συνεχής οικονομική μεταβλητή y() από την χρονική στιγμή 0 έως την χρονική στιγμή Τ. Ποια είναι η παρούσα αξία αυτής της μεταβλητής για όλο αυτό το διάστημα; Η απάντηση δίνεται από τον τύπο T r PV y e d = 0 Ο παραπάνω τύπος είναι ανάλογος με τον τύπο της αναγωγής σε παρούσα αξία μιας χρηματικής ροής χωρίς ανατοκισμό: PV = T = () y 0 (1 + r) Γενικότερα, μια μεταβλητή y() που μεγεθύνεται συνεχώς με σταθερό ετήσιο ρυθμό μεγέθυνσης ίσο με g και η οποία έχει αρχική τιμή y(0)= y 0 στην χρονική στιγμή θα είναι ίση με: y()= y 0 e g Όπου g y = = y yˆ Η μορφή αυτή μας επιτρέπει να μελετήσουμε καλύτερα μια χρονική συνάρτηση και μας διευκολύνει στους υπολογισμούς μας Παράδειγμα: Ερωτάται σε πόσα χρόνια θα διπλασιασθεί το ΑΕΠ (y) μιας οικονομίας αν έχει ένα σταθερό ρυθμό μεγέθυνσης ίσο με g; Απάντηση: Αν το ΑΕΠ διπλασιάσθηκε σε έτη από την αρχική περίοδο, θα ισχύει ότι y()= y 0 e g =2y 0 Άρα e g =2 Λογαριθμίζοντας και τα δύο σκέλη προκύπτει ότι Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 9

16 g ln 2 ln ( e ) = ln 2 g = ln 2 = g Δεδομένου ότι ln2 0,693 για ένα ρυθμό μεγέθυνσης 10% η οικονομία θα διπλασιασθεί σε =0,693/0,1 δηλ., σε περίπου 7 έτη. Από την συνάρτηση y(z)=e z προκύπτει και ένας άλλος τρόπος να μετρηθεί ο ρυθμός μεγέθυνσης Παρατηρείστε ότι y( ) = exp( z( ) ) dy dy dz z dz z dz dz = = ( e ) = e = y d dz d d d d dz 1 dy = = g y d y d Ή με τον συμβολισμό που υιοθετήσαμε yˆ z ( ) = = = = z y yz e z e z yz y z = = y Εφόσον z=ln(y) προκύπτει ότι dln y y z = yˆ d = y = Δηλ., η πρώτη παράγωγος του λογαριθμικού μετασχηματισμού της μεταβλητής y μας δίνει τον ρυθμό μεγέθυνσης της Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να αντιληφθούμε παρατηρώντας την γραφική παράσταση του λογαριθμικού μετασχηματισμού μιας μεταβλητής τι συμβαίνει στον ρυθμό μεγέθυνσης Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 10

17 Κανονική μορφή Ελλάδα: Real GDP per capia Alan Heson, Rober Summers and Beina Aen, Penn World Table Version 6.2, Cener for Inernaional Comparisons of Producion, Income and Prices a he Universiy of Pennsylvania, Sepember έτος Λογαριθμικός μετασχηματισμός Ελλάδα: Real GDP per capia έτος Αν ένα μέγεθος μεταβάλλεται με σταθερό εκθετικό ρυθμό η γραφική παράσταση του λογαρίθμου του θα είναι ευθύγραμμα. Στο διάγραμμα όπου εμφανίζεται το κατά κεφαλή ΑΕΠ της Ελλάδας λογαριθμικά στον κάθετο άξονα, είναι εμφανές ότι από την δεκαετία του 1980 η κλίση είναι μικρότερη γεγονός που αντανακλά και τον χαμηλό- Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 11

18 τερο μικρό μεγέθυνσης. Κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολα παρατηρήσιμο στην γραφική παράσταση με το κανονικό μέγεθος Γενικά ισχύει ότι Αν z=xy, τότε lnz=lnx +lny Αν z=x/y, τότε lnz=lnx lny Αν z=x β, τότε lnz=βlnx Αν y=f(x)=lnx, τότε dy/dx=1/x Αν y=lnx(), τότε dy dy dx 1 x = = x = = xˆ d dx d x x Λογαριθμίζοντας και παραγωγίζοντας ως προς Αν z=xy, τότε lnz=lnx +lny, και συνεπώς dlnz/d=dlnx/d +dlny/d ή ẑ = xˆ+ yˆ Αν z=x/y, τότε lnz=lnx lny, άρα ẑ = xˆ yˆ ẑ = β xˆ Αν z=x β, τότε lnz=βlnx άρα Παράδειγμα: Συνάρτηση Cobb-Douglas Λογαριθμίζοντας έχουμε () = () a () 1 Y AK L a () = + ( ) + ( ) ( ) lny ln A aln K 1 a ln L Στη συνέχεια παραγωγίζοντας έχουμε ( ) ( ) ( ) dlny dln K dln L = a + ( 1 a) d d d Y K L = a + ( 1 a) Yˆ = akˆ + ( 1 a) Lˆ Y K L Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 12

19 Λόγοι (raios) και ρυθμοί μεγέθυνσης (growh raes) Αν ο λόγος z δύο μεταβλητών x και y είναι σταθερός, τότε ο ρυθμός μεγέθυνσης των δύο μεταβλητών είναι ο ίδιος Απόδειξη: x z = zˆ = xˆ yˆ y Αν ο λόγος είναι σταθερός δεν μεταβάλλεται, άρα: z z = 0 = zˆ = 0= xˆ yˆ xˆ = yˆ z Παράδειγμα: Αν το κατά κεφαλή ΑΕΠ παραμένει αμετάβλητο, το ΑΕΠ θα πρέπει να μεγεθύνεται με τον ίδιο ρυθμό που μεγεθύνεται και ο πληθυσμός. Σχέση μεταξύ ποσοστιαίου ρ.μ. και εκθετικής μεγέθυνσης Ο ποσοστιαίος ρυθμός μεγέθυνσης ορίζεται ως [y(+1)-y()]/y() Στην εκθετική μεγέθυνση έχουμε y(+1)=y()e g Άρα ( 1) ( ) y() ( ) ( ) y() g y + y e y y g = = e 1 Γνωρίζουμε ότι η προσέγγιση κατά Taylor του e x για μικρά x είναι e x x+1 Άρα ( + 1) y( ) y() y ( ) g = e 1 g+ 1 1= g Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 13

20 Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 14

21 ΔΕΥΤΕΡΗ ΔΙΑΛΕΞΗ Sylized facs Η παρούσα διάλεξη έχει προκύψει από την διδακτική παρουσίαση με ηλεκτρονικό τρόπο και αποσκοπεί στο να δείξει γραφικά τα τυποποιημένα δεδομένα μεταξύ διαφορετικών χωρών στην μεταπολεμική περίοδο. Με την έννοια αυτή δεν αποτελεί ενοποιημένο κείμενο. Με τον αγγλικό όρο sylized facs, που θα μπορούσε να αποδοθεί ως «τυποποιημένα δεδομένα», εννοούμε απλουστευμένες παρουσιάσεις εμπειρικών ευρημάτων που έχουν επιβεβαιωθεί τόσο συχνά ώστε να μπορεί να θεωρηθούν ως προφανείς εμπειρικές αλήθειες. Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1958 από τον Ούγγρο οικονομολόγο Nicholas Kaldor, καθηγητή στο πανεπιστήμιο του Cambridge. Οι θεωρίες και τα υποδείγματα της οικονομικής μεγέθυνσης θα πρέπει να μπορούν να εξηγήσουν αυτά τα θεωρούμενα ως αληθή εμπειρικά ευρήματα.. Nicholas Kaldor, Ποια είναι λοιπόν τα sylized facs στην οικονομική μεγέθυνση; SF#1 Υπάρχει τεράστια διαφορά στο κατά κεφαλήν εισόδημα στις διάφορες εθνικές οικονομίες. SF#2 Οι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών. SF#3 Οι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης γενικά δεν είναι σταθεροί στον χρόνο. SF#4 Η σχετική θέση μιας χώρας στην παγκόσμια κατανομή των κατά κεφαλήν εισοδημάτων δεν είναι σταθερή. SF#5 Στις ΗΠΑ τον τελευταίο αιώνα: 1. Η πραγματική απόδοση του κεφαλαίου δεν έχει ανοδική ή πτωτική τάση 2. Τα σχετικά εισοδήματα εργασίας και κεφαλαίου παραμένουν σταθερά 3. Ο μέσος ρυθμός μεγέθυνσης του κατά κεφαλήν προϊόντος υπήρξε θετικός και σχετικά σταθερός Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 15

22 Ας ξεκινήσουμε λοιπόν περιγράφοντας τα τυποποιημένα δεδομένα. Το πρώτο τ.δ. (SF#1) είναι ότι υπάρχει τεράστια διαφορά στο κατά κεφαλήν εισόδημα στις διάφορες εθνικές οικονομίες. Στις επόμενες δύο εικόνες παρουσιάζονται δύο «τυπικά νοικοκυριά» με όλα τα υπάρχοντά τους. Το πρώτο είναι ινδικό και το δεύτερο αγγλικό. Η διαφορά στο επίπεδο των υλικών αγαθών είναι εμφανής. Πηγή: David N. Weil: Economic Growh, Addison-Wesley, Η σύγκριση μεταξύ του ΑΕΠ των διαφόρων εθνικών οικονομιών γίνεται με βάση την θεωρία της ισοτιμίας της αγοραστικής δύναμης (purchasing-power pariy). Μετράμε δηλ., όχι το ΑΕΠ σε δολάρια ή ευρώ κάνοντας την μετατροπή από το εθνικό νόμισμα με την τρέχουσα (ή άλλη) ισοτιμία αλλά σε όρους αγοραστικής δύναμης σε δολάρια ΗΠΑ. Παρόλο που δεν θα την αναπτύξουμε εδώ, η βασική ιδέα της θεωρίας είναι ότι Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 16

23 δεν μπορεί οι συγκρίσεις μεταξύ χωρών να βασίζονται στην και να μεταβάλλονται με την ισοτιμία των εθνικών νομισμάτων. Επίσης οι τιμές των διαφορετικών αγαθών και υπηρεσιών διαφέρουν ως προς το ύψος τους για αγαθά και υπηρεσίες που δεν υπόκεινται στην εξίσωση του διεθνούς εμπορίου. Έτσι, ενώ μια τηλεοπτική συσκευή κοστίζει το ίδιο στις περισσότερες χώρες, ένα κούρεμα κοστίζει διαφορετικά στην Ινδία και στις ΗΠΑ. Έτσι οι νομισματικές ισοτιμίες πρέπει να προσαρμοσθούν με τρόπο ώστε ένα «καλάθι» από αγαθά και υπηρεσίες να έχει το ίδιο κόστος σε όποια χώρα και αν αγορασθεί. Οι Διεθνείς Πίνακες από το Κέντρο Διεθνών Συγκρίσεων του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας στις ΗΠΑ (hp://pw.econ.upenn.edu/) είναι από τις πλέον χρησιμοποιούμενες βάσεις δεδομένων για διεθνείς οικονομικές συγκρίσεις. Μία κωμική αλλά ενδιαφέρουσα εφαρμογή της αρχής της ισοτιμίας της αγοραστικής δύναμης είναι το Economis's Big Mac index που συντάσσει το περιοδικό The Economis και δείχνει πόσο κοστίζει ένα χάμπουργκερ Big Mac στις διαφορετικές πόλεις του κόσμου. Πηγή: The Economis, 12/1/2006 Επίσης συχνά μετράμε το ΑΕΠ ανά εργάτη και όχι κατά κεφαλή. Οι λόγοι για αυτό είναι κυρίως ότι: Το κατά κεφαλή ΑΕΠ αναφέρεται στην ευημερία ενώ ανά εργάτη στην παραγωγικότητα Άτομα που δεν αναφέρονται ως εργαζόμενοι μπορεί να εργάζονται στην οικιακή οικονομία ή στην παραοικονομία Ας σημειωθεί πάντως ότι το ΑΕΠ κατά κεφαλή αποτελεί μόνο ένα δείκτη ευημερίας (π.χ., παιδική θνησιμότητα, ή το προσδόκιμο αποτελούν άλλα μέτρα ευημερίας) Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 17

24 Οι παρακάτω χάρτες δείχνουν την διαφορά σε ΑΕΠ κατά κεφαλή με βάση την αγοραστική δύναμη. Πηγή: Διεθνής Τράπεζα. Ένας άλλος τρόπος να αντιληφθούμε τις διαφορές του ΑΕΠ κατά κεφαλή είναι να δούμε γραφικά το ΑΕΠ κατά κεφαλή κατατάσσοντας τις χώρες κατά αύξον ΑΕΠ κ.κ. Πηγή: Heson e al., Penn World Tables (2006) και επεξεργασία ΝΘ. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 18

25 ΑΕΠ κατά κεφαλή Alan Heson, Rober Summers and Beina Aen, Penn World Table Version 6.2, Cener for Inernaional Comparisons of Producion, Income and Prices a he Universiy of Pennsylvania, Sepember ΑΕΠ κατά κεφαλή LBR SLE MDG TZA UGA RWA STP COM GHA BGD VNM VUT BIH FSM MAR PER SLV CHN DZA UKR DOM TUN BWA URY PLW LVA MYS ANT GRC BHS SVN PRI KWT SGP IRL AUS USA Χώρα Τα ίδια στοιχεία γίνονται ακόμα πιο παραστατικά αν τα επεξεργασθούμε υπολογίζοντας τον πληθυσμό κάθε χώρας και τα βάλουμε σε μια καμπύλη Lorenz που αποτελεί και ένα τρόπο μέτρησης της ανισότητας. Έτσι μπορούμε να δούμε τι ποσοστό του παγκόσμιου εισοδήματος έχει τι ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού. Φαίνεται, π.χ., ότι τα 2/3 του πληθυσμού έχουν πολύ λιγότερο από το 1/3 του παγκόσμιου ΑΕΠ, ενώ το 47% του πληθυσμού έχει λιγότερο από το 17% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Καμπύλη Lorenz % USA 90% 80% 70% Alan Heson, Rober Summers and Beina Aen, Penn World Table Version 6.2, Cener for Inernaional Comparisons of Producion, Income and Prices a he Universiy of Pennsylvania, Sepember NOR 60% % ΑΕΠ 50% GRC 40% 30% CHN 20% IDN IND 10% 0% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% % Πληθυσμού Πιο παραστατικά το επόμενο γράφημα δείχνει το ΑΕΠ κ.κ. σε σχετικούς όρους (με το παγκόσμιο ΑΕΠ κ.κ.=100) και το σωρευτικό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού που απολαμβάνει το συγκεκριμένο ΑΕΠ. Φαίνεται ότι τα ¾ του πληθυσμού έχουν Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 19

26 μικρότερο ΑΕΠ κ.κ. από τον μέσο όρο). Πηγή: IBRD/World Bank, 2005 Inernaional Comparison Program, Ο επόμενος πίνακας δείχνει σωρευτικά το ποσοστό του πληθυσμού της γης σε σχέση με το ΑΕΠ των ΗΠΑ ανά εργαζόμενο. Παρατηρείστε ότι το 60% του πληθυσμού έχει λιγότερο από το 20% του ΑΕΠ των ΗΠΑ ανά εργαζόμενο. Πηγή: Charles I Jones, Inroducion o Economic Growh, 2η εκδ., W.W. Noron, 2002 Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 20

27 Μια άλλη παρουσίαση της ανισότητας είναι μέσω της «παρέλασης», μιας ιδέας του Jan Pen από το Οι κάτοικοι του πλανήτη παρελαύνουν κατά «ύψος» του ΑΕΠ κ.κ., οι πιο «κοντοί» πρώτοι. Είναι όπως το προ-προηγούμενο διάγραμμα με πραγματικά όμως στοιχεία. Πηγή: David N. Weil: Economic Growh, Addison- Wesley,2005. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει διάφορες χώρες και δίπλα τον πληθυσμού τους και την σχέση του ΑΕΠ ανά εργαζόμενο σε σχέση με αυτό των ΗΠΑ, το 1960 και το Πηγή: Durlauf e al., Growh Economerics, Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 21

28 Το παρακάτω διάγραμμα κάνει ότι και ο προηγούμενος πίνακας για όλες τις χώρες και δείχνει την κατανομή του ΑΕΠ ανά εργαζόμενο σε σχέση με το ΑΕΠ ανά εργαζόμενο των ΗΠΑ το Παρατηρείστε ότι ακόμα και το 2000 οι περισσότερες χώρες (διακεκομμένη γραμμή) είναι σε χειρότερη μοίρα από ό,τι οι ΗΠΑ το (Ίδια πηγή). Ας δούμε τώρα το δεύτερο τυποποιημένο δεδομένο δηλ., ότι SF#2 Οι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης διαφέρουν σημαντικά μεταξύ των χωρών. Το επόμενο διάγραμμα (ίδια πηγή) δείχνει την κατανομή των μέσων ρυθμών μεγέθυνσης των εθνικών οικονομιών σε δύο εικοσαετίες: και Παρατηρείστε πόσο διαφέρουν μεταξύ τους και ότι οι ρυθμοί μεγέθυνσης ήταν πολύ καλύτεροι την πρώτη εικοσαετία από την δεύτερη. Παρατηρείστε επίσης πόσες οικονομίες είχαν αρνητικό ρυθμό μεγέθυνσης την δεύτερη εικοσαετία. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 22

29 Το επόμενο διάγραμμα (από το βιβλίο του Charles Jones, ο,π.) δείχνει το ΑΕΠ κατά κεφαλή και ανά εργαζόμενο το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό (με το οποίο γίνεται η μετατροπή μεταξύ των δύο προηγουμένων μεγεθών (πως;)), τον μέσο ρυθμό μεγέθυνσης από το 1960 έως το 1997 και τα χρόνια που θα χρειασθεί κάθε οικονομία να διπλασιάσει το σχετικό μέγεθος της. (Θυμηθείτε πως το υπολογίζουμε από την προηγούμενη διάλεξη). Ο Jones χωρίζει τις χώρες σε «πλούσιες», «φτωχές», «οικονομικά θαύματα» και «οικονομικές καταστροφές». Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 23

30 Ο επόμενος πίνακας αποτελεί επεξεργασία δική μου από το Penn World Table 6.2 και δείχνει ΑΕΠ κ.κ. (2003), μέσο ρυθμό μεγέθυνσης και πληθυσμό. ΑΕΠ / Μέσος ρ.μ. Πληθυσμός Χώρα κεφαλή (χιλ.) Λουξεμβούργο ,16% 453 ΗΠΑ ,34% Νορβηγία ,02% Χονγκ-Κονγκ ,05% Σιγκαπούρη ,41% Αγγλία ,18% Γαλλία ,59% Ισπανία ,41% Ν. Κορέα ,96% Ελλάδα ,14% Βενεζουέλα ,06% Τουρκία ,16% Κίνα ,75% Ινδία ,85% Ζιμπάμπουε ,14% Μαλί ,93% Τσαντ 884-0,59% Μαδαγασκάρη 759-1,19% Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 24

31 Οι επόμενοι τρεις πίνακες από τους Durlauf e al., δείχνουν τρία σενάρια: (1) 15 «οικονομικά θαύματα» ( ), (2) 15 «οικονομικές καταστροφές» ( ) και (3) «καταρρεύσεις του ΑΕΠ κ.κ.» μέσα σε τρία χρόνια. Στο Τσαντ μάλιστα το το ΑΕΠ κ.κ. έπεσε στο μισό! Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 25

32 Ας δούμε τώρα το τρίτο τυποποιημένο δεδομένο: SF#3. Οι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης γενικά δεν είναι σταθεροί στον χρόνο Στο σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας οι ρυθμοί μεγέθυνσης ήταν σχεδόν μηδενικοί για το μεγαλύτερο μέρος στην ιστορία αλλά αυξήθηκαν δραματικά στον 20ο αιώνα. Το παρακάτω διάγραμμα από τον Jones που επεξεργάζεται στοιχεία κυρίως από τον Angus Maddison, δείχνει το πώς εξελίχθηκε η παγκόσμια οικονομία σε ρυθμούς μεγέθυνσης από το 1500 και μετά. Στον κάθετο άξονα είναι ΑΕΠ κ.κ. σε δολάρια ΗΠΑ 1985 σε λογαριθμική μορφή. Παρατηρείστε ότι παρόλο που είμαστε σε λογαριθμικό μετασχηματισμό η καμπύλη έχει εκθετική μορφή και ότι στο μεγαλύτερο μέρος της η ανθρωπότητα είχε ρυθμούς μεγέθυνσης πολύ κάτω του 1%. Φυσικά τα στοιχεία αυτά πρέπει να αντιμετωπίζονται με εξαιρετική επιφύλαξη. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 26

33 Στις επιμέρους χώρες οι ρυθμοί μεγέθυνσης επίσης μεταβάλλονται στον χρόνο. Ξαναδείχνουμε ένα προηγούμενο διάγραμμα από τους Durlauf e al. όπου φαίνεται ότι οι ρυθμοί μεγέθυνσης ήταν πολύ μεγαλύτεροι την εικοσαετία από την εικοσαετία Τα επόμενα διαγράμματα από τους Durlauf e al. δείχνουν τα περί σύγκλισης. Σύμφωνα με τη λογική της σύγκλισης (convergence) θα έπρεπε όσο πιο χαμηλά ξεκινάς τόσο πιο γρήγορα να μεγεθύνεσαι ώστε να φτάσεις τους πιο ανεπτυγμένους. Τα διαγράμματα δείχνουν ως σημεία τις διεθνείς βραχυγραφίες των χωρών (π.χ., GRC για την Ελλάδα) και συγκρίνουν στον κάθετο άξονα το σχετικό ΑΕΠ ανά εργαζόμενο σε σχέση με τις ΗΠΑ (1960 στα δύο πρώτα διαγράμματα και 1980 στο τρίτο) και τον μέσο ρυθμό μεγέθυνσης στον κάθετο άξονα. Τα διαγράμματα αφορούν την τεσσαρακονταετία και τις εικοσαετίες και Αν ίσχυε η σύγκλιση θα έπρεπε τα σημεία να βρίσκονται πάνω σε μια ευθεία με αρνητική κλίση. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 27

34 Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 28

35 Στην πραγματικότητα, και όπως προκύπτει από το SF#3 οι ρυθμοί μεγέθυνσης διαφέρουν στον χρόνο. Αν υπήρχε σχέση μεταξύ των ρυθμών μεγέθυνσης στον χρόνο θα έπρεπε στο επόμενο διάγραμμα (πάλι από τους Durlauf e al.) να έχουμε όλα τα σημεία πάνω στην ευθεία των 45 μοιρών. Το διάγραμμα δείχνει στον οριζόντιο άξονα τον μέσο ρυθμό μεγέθυνσης το και στον κάθετο τον μέσο ρυθμό μεγέθυνσης το Παρατηρείστε όμως ότι τα σημεία βρίσκονται σε ένα σύννεφο και όχι πάνω στην ευθεία. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 29

36 Οι επόμενοι πίνακες από την ίδια πηγή συσχετίζουν ρυθμούς μεγέθυνσης διαφόρων χώρων μεταξύ εικοσαετιών και δείχνουν ο πρώτος που βρίσκονται οι διάφορες χώρες στα κελιά ενός πίνακα που έχει ρυθμούς μεγέθυνσης στις δύο εικοσαετίες και ο δεύτερος συντελεστές συσχέτισης μεταξύ ρυθμών μεγέθυνσης στις τέσσερις δεκαετίες από το 1960 έως το 2000 για ολόκληρο το δείγμα και την λέσχη των πλουσίων. Παρατηρείστε ότι για όλο το δείγμα ο συντελεστής συσχέτισης είναι εξαιρετικά χαμηλός. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 30

37 Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 31

38 Η διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στους ρυθμούς μεγέθυνσης μαζί με το γεγονός ότι οι ρυθμοί μεγέθυνσης μεταβάλλονται οδηγούν στο τέταρτο τυποποιημένο δεδομένο: SF#4 Η σχετική θέση μιας χώρας στην παγκόσμια κατανομή των κατά κεφαλήν εισοδημάτων δεν είναι σταθερή. Το παρακάτω διάγραμμα (Durlauf e al.) δείχνει σε λογαριθμική κλίμακα τα σχετικά (ως προς τις ΗΠΑ) ΑΕΠ ανά εργαζόμενο το 1960 και το Μία διατήρηση της σχετικής θέσης θα σήμαινε ότι οι χώρες θα ήταν συγκεντρωμένες γύρω από την ευθεία των 45. Αυτό όμως συμβαίνει μόνο εν μέρει. Τέλος το πέμπτο τυποποιημένο δεδομένο αφορά την οικονομία των ΗΠΑ. Συγκεκριμένα: SF#5 Στις ΗΠΑ τον τελευταίο αιώνα. 1. Η πραγματική απόδοση του κεφαλαίου δεν έχει ανοδική ή πτωτική τάση 2. Τα σχετικά εισοδήματα εργασίας και κεφαλαίου παραμένουν σταθερά 3. Ο μέσος ρυθμός μεγέθυνσης του κατά κεφαλήν προϊόντος υπήρξε θετικός και σχετικά σταθερός Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 32

39 Το τελευταίο δεδομένο φαίνεται από το επόμενο διάγραμμα (πηγή: Jones) όπου δείχνει το κατά κεφαλή ΑΕΠ των ΗΠΑ από το 1860 μέχρι το 2000 σε δολάρια του 1990 σε λογαριθμική κλίμακα. Ο σχεδιασμός σε λογαριθμική κλίμακα μας επιτρέπει να δούμε ότι γενικά με εξαίρεση την περίοδο από το κραχ του 1929 μέχρι την μεταπολεμική άνθιση μπορούμε να εφαρμόσουμε επιτυχώς μία ευθεία στην χρονολογική σειρά που δείχνει την τάση της μεγέθυνσης του κατά κεφαλή ΑΕΠ. Η ύπαρξη της ευθείας δείχνει ότι ο ρυθμός μεγέθυνσης είναι σταθερός. Βιβλιογραφία 2005 Inernaional Comparison Program: Tables of final resuls (2008), Washingon D.C.: Inernaional Bank for Reconsrucion and Developmen/ The World Bank. Διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση hp://sieresources.worldbank.org/icpint/resources/icp_final-resuls.pdf DURLAUF, Seven N., Paul A. JOHNSON & Jonahan R.W. TEMPLE (2005), Growh Economerics, στο Philippe Aghion & Seven N. Durlauf (επιμ.): Handbook of Economic Growh, τόμος Α. Amserdam: Norh-Holland, Elsevier. HESTON, Alan, Rober SUMMERS & Beina ATEN (2006), Penn World Table Version 6.2, Cener for Inernaional Comparisons of Producion, Income and Prices a he Universiy of Pennsylvania, Sepember. Διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση hp://pw.econ.upenn.edu/php_sie/pw_index.php JONES, Charles I. (2002), Inroducion o Economic Growh, 2η εκδ., New York: W.W. Noron. WEIL, David N. (2005): Economic Growh, Boson, Mass. & London: Addison- Wesley. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 33

40 Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 34

41 ΤΡΙΤΗ ΔΙΑΛΕΞΗ Το υπόδειγμα Harrod 1 Sir Roy F. Harrod, R. F. Harrod 1939 "An Essay in Dynamic Theory", Economic Journal, τ. 49, σσ Towards a Dynamic Economics: Some recen developmens of economic heory and heir applicaion o policy, London: Macmillan Economic Dynamics, London: Macmillan. R. F. Harrod, "An Essay in Dynamic Theory", Economic Journal, 1939 «Η σημασία αυτού που ακολουθεί δεν πρέπει να κριθεί αποκλειστικά από την ισχύ ή την ευχέρεια των συγκεκριμένων εξισώσεων που προτείνονται. Αφορά κάτι ευρύτερο: μία μέθοδο σκέψης, έναν τρόπο προσέγγισης ορισμένων προβλημάτων. Είναι αναγκαίο να σκεφτούμε δυναμικά». 2 1 Το παρόν δεν αποτελεί διάλεξη, αλλά μια αποδελτίωση του σχετικού κεφαλαίου για διδακτική παρουσίαση του εγχειριδίου του Hywell Jones. Διαβάστε προσεκτικά το σχετικό κεφάλαιο και χρησιμοποιείστε τις σημειώσεις αυτές ως ανακεφαλαίωση. 2 The significance of wha follows should no be judged solely by reference o he validiy or convenience of he paricular equaions se forh. I involves somehing wider: a mehod of hinking, a way of approach o cerain problems. I is necessary o hink dynamically Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 35

42 Υπόδειγμα Harrod Τρεις βασικές υποθέσεις 1. Το επίπεδο του εισοδήματος μιας κοινότητας είναι ο σημαντικότερος προσδιοριστικός παράγοντας της προσφοράς για αποταμίευση 2. Ο ρυθμός αύξησης του εισοδήματος σημαντικός παράγοντας της ζήτησης για αποταμίευση 3. Ζήτηση ίση με προσφορά Άρα το υπόδειγμα Harrod είναι ένα συναθροιστικό υπόδειγμα πολλαπλασιαστή επιταχυντή Συγκεκριμένες Υποθέσεις 1. Αποταμίευση S απλή αναλογική συνάρτηση του εισοδήματος Y S=sY όπου s=μέση και οριακή ροπή προς αποταμίευση 2. Το εργατικό δυναμικό L μεγεθύνεται με σταθερό εξωγενή ρυθμό n LL = n άρα μη μαλθουσιανή ανάπτυξη 3. Δεν υπάρχει τεχνολογική πρόοδος και απόσβεση αποθέματος κεφαλαίου 4. Οι ποσότητες κεφαλαίου K και εργασίας L που απαιτούνται για μια δεδομένη ροη προϊόντος Y δίνονται μονοσήμαντα K L Y = min, v u Εργασία L Αν όλη η εργασία είναι πλήρως απασχολημένη, τότε οποίο και αν είναι το απόθεμα κεφαλαίου K, το μέγιστο επίπεδο προϊόντος είναι L/u Άρα max Y L = = n Y L Κεφάλαιο Κ Ο λόγος κεφαλαίου-προϊόντος v είναι ο λόγος αποθέματος κεφαλαίου προς τη ροή του προϊόντος ή του εισοδήματος K=vY Ισχύει και για προσαυξήσεις ΔK=vΔY K = vy Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 36

43 Ο μέσος λόγος κεφαλαίου-προϊόντος v ισούται με τον οριακό λόγο κεφαλαίου-προϊόντος K ΔK K = = = v Y ΔY Y Δύο ορισμοί του λόγου κεφαλαίου-προϊόντος v Ορισμός (i): Πραγματική προσαύξηση του αποθέματος κεφαλαίου διαιρεμένη με την πραγματική προσαύξηση του προϊόντος. Μετρηθείς ή ex pos ( v ) Ορισμός (ii): Προσαύξηση του αποθέματος κεφαλαίου συνδεδεμένη με την προσαύξηση του προϊόντος που απαιτείται από τους επιχειρηματίες ώστε να θεωρούν ότι επένδυσαν την σωστή ποσότητα ex ane ( v r ) Εφόσον η απόσβεση είναι μηδενική συνεπάγεται ότι I = K I = vy Εφόσον I=S και S=sY προκύπτει ότι vy = sy Και συνεπώς Y Y s = v Θεμελιώδης εξίσωση Ολοκληρώνοντας έχουμε s s lny() = d Z v = v + Υψώνοντας στο e έχουμε s s Y() = exp + Z = exp( Z) exp = v v s = Y( 0exp ) v Ο ρυθμός μεγέθυνσης πρέπει να ισούται με τον λόγο της ροπής προς αποταμίευση προς τον λόγο κεφαλαίου-προϊόντος Y s = Y v Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 37

44 Αντίστοιχα K I = K = S = sy = s v s K = K v K s Y = = K v Y s K() = K( 0exp ) v Η θεμελιώδης εξίσωση ως ταυτότητα Από την θεμελιώδη εξίσωση Y = s Y v Προκύπτει ότι Y v s Y = Ανακαλώντας τον ορισμό (i) του v: K I v = = Y Y Η θεμελιώδης εξίσωση γίνεται Y Y v= I = s= S Y Y Y Y Συμβολίζουμε με G A τον πραγματικό ρυθμό μεγέθυνσης του εθνικού εισοδήματος και έχουμε G A s/v Η θεμελιώδης εξίσωση ορίζουσα τροχιά ισόρροπης μεγέθυνσης Y Y s = v r Από τον ορισμό (ii) Συμβολίζουμε με G W τον warraned (συστημικό ή επιθυμητό) ρυθμό μεγέθυνσης του εθνικού εισοδήματος και έχουμε G W s/v r Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 38

45 Το πρώτο πρόβλημα Harrod L GA = n L G = G = n A W G A s = = n v r Χρυσός Αιώνας Σταθερή μεγέθυνση με πλήρη απασχόληση είναι δυνατή αλλά δεν είναι πιθανή Πρόβλημα ευσταθείας Gv= s= G v G G A W r A W vr = v Αν ο πραγματικός ρ.μ. υπερβαίνει τον επιθυμητό τότε οι επιχειρηματίες θα καταλάβουν ότι η αύξηση του Κ είναι μικρότερη από αυτή που επιθυμούν Αν G A >G W τότε I Ορίζω ως προσδοκώμενο εισόδημα την περίοδο : E Y E E Y Y 1 Προσδοκώμενο ρυθμό μεγέθυνσης: G = E Y Y Y 1 Και πραγματικό ρυθμό μεγέθυνσης: G = Y Ο πολλαπλασιαστής καθορίζει Y E Και ο επιταχυντής I = vy ( Y 1) Από όπου προκύπτει 1 = I s Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 39

46 v E Y = ( Y Y 1) s E Y v Y Y 1 v = E E = G Y s Y s E G 1 G = 1 E G E s v Δηλ., αν G > s v G > G E E G = s v G = G E E G < s v G < G E E Δεύτερο πρόβλημα Harrod Οι αποκλίσεις του πραγματικού ρυθμού μεγέθυνσης από τον επιθυμητό όχι μόνο δεν διορθώνονται αλλά είναι και σωρευτικές Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 40

47 ΤETAΡΤΗ ΔΙΑΛΕΞΗ Το νεοκλασικό υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης του Rober Solow 3 Το υπόδειγμα οικονομικής μεγέθυνσης του Solow (Solow growh model) αποτελεί ουσιαστικά την αφετηρία της νεοκλασικής θεωρίας της μεγέθυνσης. Βασίζεται στο άρθρο του Rober Solow που δημοσιεύθηκε το 1956 στο Quarerly Journal of Economics το οικονομικό περιοδικό του πανεπιστημίου του Harvard. 4 Την ίδια χρονιά δημοσιεύθηκε ένα παρεμφερές άρθρο του Trevor Swan στο επιστημονικό περιοδικό Economic Record. 5 Για τον λόγον αυτό συχνά θα συναντήσετε την αναφορά στο υπόδειγμα Solow-Swan. Το υπόδειγμα όπως το παρουσιάζουμε εδώ είναι «πλήρες» με την έννοια ότι ενσωματώνει και την τεχνική πρόοδο και την απόσβεση του κεφαλαίου. Συνήθως οι περισσότερες παρουσιάσεις ξεκινούν με την απλούστευση ότι η απόσβεση είναι μηδενική και η τεχνική πρόοδος ανύπαρκτη και στην συνέχεια εισά- 3 Οι σημειώσεις αυτές βασίστηκαν στο βιβλίο του David Romer, Advanced Macroeconomics, McGraw-Hill, 2001, 2 η έκδοση, το οποίο πρόσφατα κυκλοφόρησε και στα ελληνικά. 4 Rober M. Solow (1956): A Conribuion o he Theory of Economic Growh, Quarerly Journal of Economics, τόμος 70, Φεβρουάριος, σσ Trevor W. Swan, (1956): Economic Growh and Capial Accumulaion, Economic Record, τόμος 32, Νοέμβριος, σσ Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 41

48 γουν αυτές τις έννοιες στο υπόδειγμα. Φυσικά θέτοντας τις αντίστοιχες παραμέτρους ίσες με το μηδέν καταλήγουμε στα ίδια συμπεράσματα με τα πιο απλά υποδείγματα. Μεταβλητές Ας ξεκινήσουμε εισάγοντας τις μεταβλητές μας: Υ = Προϊόν (Oupu) Κ= Κεφάλαιο (Capial). Τόσο το προϊόν όσο και το απόθεμα κεφαλαίου εκφράζονται με τις ίδιες μονάδες. Ουσιαστικά πρόκειται για το ίδιο προϊόν. Το προϊόν που παράγεται μπορεί είτε να καταναλωθεί είτε να επενδυθεί. Για τον λόγο αυτό τα υποδείγματα αυτά ονομάζονται υποδείγματα «σίτου» (corn models) γιατί το σιτάρι μπορεί είτε να το σπείρεις είτε να το καταναλώσεις. 6 L = Εργασία (Labour). Η μεταβλητή αυτή μπορεί να είναι αριθμός απασχολουμένων ή συνολικές ώρες εργασίας στην οικονομία. Δεδομένου ότι αποτελεί μεταβλητή που εισέρχεται στην συνάρτηση παραγωγής το μέγεθος αυτό είναι διαφορετικό από τον πληθυσμό και συνδέεται με την παραγωγικότητα της οικονομίας. Για τον λόγο αυτό, σε εμπειρικές διερευνήσεις του υποδείγματος Solow χρησιμοποιούμε ΑΕΠ ανά εργάτη και όχι ΑΕΠ κατά κεφαλή. Πάντως ενώ είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι ο πληθυσμός μιας χώρας αυξάνεται με εξωγενή δεδομένο ρυθμό, είναι πιο δύσκολο να κάνουμε την ίδια υπόθεση για το εργατικό δυναμικό. Εδώ υποθέτουμε ότι το εργατικό δυναμικό αυξάνεται σταθερά και εξωγενώς και ότι δεν υπάρχει ανεργία. Υποθέτουμε επίσης ότι όλες οι μονάδες έχουν το ίδιο επίπεδο ειδίκευσης. A = Γνώση ή Αποδοτικότητα της εργασίας ( Knowledge or effeciveness of labor ) Ουσιαστικά περιλαμβάνει κάθε είδους τεχνογνωσία, εκπαίδευση, οργάνωση, θεσμούς ή και ιδεολογία που επηρεάζει την παραγωγικότητα της απλής εργασίας. Θα αναφερθούμε εκτενέστερα στην έννοια της τεχνικής προόδου σε άλλη διάλεξη. Εδώ θεωρείστε την έννοια ως δεδομένη. = χρόνος (ime) Συνάρτηση παραγωγής (σ.π.) (Producion funcion) Ο Solow εισήγαγε την έννοια της συνάρτησης παραγωγής στην οποία μπορείς να υποκαταστήσεις κεφάλαιο σε εργασία. Έτσι ο λόγος κεφαλαίου-προϊόντος που είναι σταθερός και εξωγενώς δεδομένος στο υπόδειγμα Harrod-Domar εδώ είναι μεταβλητός και προσδιορίζεται ενδογενώς στο υπόδειγμα. Ουσιαστικά ο Solow ήθελε να δείξει ότι η υπόθεση του σταθερού λόγου κεφαλαίου-προϊόντος ευθύνεται για τα συμπεράσματα στα οποία οδηγεί το υπόδειγμα Harrod-Domar. 7 Η συνάρτηση παραγωγής που εισάγει ο Solow είναι της μορφής 6 Η αγγλική λέξη corn στο Αμερικανικό και Αυστραλέζικο ιδίωμα σημαίνει «αραβόσιτος». Στα βρετανικά αγγλικά σημαίνει το κύριο δημητριακό μιας περιοχής. Έτσι στην Αγγλία μπορεί να είναι σιτάρι (whea) και στην Σκωτία βρώμη (oas). Το πρώτο corn model διατυπώθηκε από τον David Ricardo το Η υπόθεση του ενός αγαθού έχει υποστεί κριτική και για τον λόγο αυτό το αγαθό αυτό έχει αποκληθεί ειρωνικά «πηλός», «πλαστελίνη» ή και «εκτόπλασμα». 7 Ο Solow και άλλοι υπέθεσαν ότι ο Harrod εργάζεται με μια συνάρτηση παραγωγής τύπου Leon- K L ief, δηλ. μια σ.π. του τύπου Y = min, v u. Ο ίδιος ο Harrod όμως δεν το δέχεται αυτό και θεωρεί ότι κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο για να υπάρχει σταθερός λόγος κεφαλαίου-προϊόντος. Βλ. την συζήτηση στο εγχειρίδιο του Hywell Jones. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 42

49 Παρατηρείστε ότι : () ( (), () ( )) Y = F K A L (1) 1. Ο χρόνος εισέρχεται στην σ.π. έμμεσα μέσω των K, A, L. Η σ.π. δεν είναι της μορφής F(K, L, A, ) 2. Οι A και L εισέρχονται πολλαπλασιαστικά ως AL 8 (AL= αποδοτική εργασία (effecive labour)) 3. Το προϊόν και το κεφάλαιο είναι το ίδιο αγαθό, το οποίο και καταναλώνεται και επενδύεται. Έχουμε δηλαδή ένα υπόδειγμα σίτου. Παραδοχές του υποδείγματος A. Συνάρτηση παραγωγής. Η συνάρτηση παραγωγής είναι ομαλώς συμπεριφερόμενη (well-behaved) και πληροί τους εξής όρους. Α1. Σταθερές αποδόσεις κλίμακος (consan reurns o scale) 9 ως προς Κ και AL, δηλ., FcKcAL (, ) = cfkal (, ) c 0 (2) Η εξίσωση (2) μας επιτρέπει να εργαστούμε με την εντατική μορφή (inensive form) της σ.π. Θέτοντας c=1/al στην (2) προκύπτει K 1 F,1 = F K, AL AL AL ( ) (3) όπου K/AL είναι κεφάλαιο ανά μονάδα αποδοτικής εργασίας. 8 Η τεχνολογική πρόοδος η οποία εισέρχεται κατ αυτόν τον τρόπο αποκαλείται αυξητική της εργασίας (labor augmening) ή ουδέτερη κατά Harrod (Harrod-neural). Τυπικά, ουδέτερη κατά Harrod ονομάζεται η πρόοδος εκείνη που τα σχετικά μερίδια των εισροών K FK L FL παραμένουν αμετάβλητα για δεδομένο λόγο κεφαλαίου-προϊόντος.. Το αποτέλεσμα ότι η συγκεκριμένη μορφή σ.π. είναι ουδέτερη κατά Harrod οφείλεται στην Joan Robinson και στον Hirofumi Uzawa. Αντίθετα, ουδέτερη κατά Hicks (Hicks-neural) ονομάζεται η πρόοδος εκείνη που o λόγος των οριακών προϊόντων των εισροών παραμένει αμετάβλητος για δεδομένο λόγο κεφαλαίου-προϊόντος. Βλ. το σχετικό κεφάλαιο στο εγχειρίδιο του Hywell Jones. Στο υπόδειγμα Solow η υπόθεση για labor-augmening πρόοδο είναι απαραίτητη για το αποτέλεσμα της σταθερής ισορροπίας, εκτός αν η σ.π. είναι Cobb-Douglas οπότε μπορεί να ερμηνευθεί εν μέρει και ως capial-augmening (βλέπε Rober J. Barro & Xavier Sala-i-Marin (1995): Economic Growh. McGraw-Hill, New York., σ. 54) 9 Η υπόθεση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως εξής: (α) η οικονομία είναι αρκετά μεγάλη ώστε έχουν εξαντληθεί τα οφέλη της εξειδίκευσης, αποτελείται, π.χ., από πολλές επιχειρήσεις οι οποίες αν και μικρές σε σχέση με την συνολική οικονομία είναι αρκετά μεγάλες ώστε να έχουν εξαντλήσει τα οφέλη της κλίμακας παραγωγής και (β) οι μόνοι συντελεστές παραγωγής που είναι σημαντικοί είναι αυτοί που είναι μέσα στην σ.π. Δεν υπάρχει, π.χ., εξάρτηση από την γη έτσι ώστε ένας τριπλασιασμός του κεφαλαίου και της εργασίας να περιορίσει την αποδοτικότητά τους. Πάντως η υπόθεση των σταθερών αποδόσεων κλίμακας βρίσκεται στην καρδιά της νεοκλασικής θεωρίας. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 43

50 Ορίζοντας k = K/AL, y = Y/AL και f(k) = F(k,1) μπορούμε να ξαναγράψουμε την εξίσωση (3) ως y = f( k) (4) Α2. Η εντατική μορφή ικανοποιεί τις συνθήκες f(0) = 0, f ( k) > 0, f ( k) < 0 Α3. Επίσης η f(k) εκπληρώνει και τις συνθήκες Inada 10 (Inada condiions) ότι δηλαδή k 0 ( ) ( ) lim f k =, lim f k = 0 (5) k Σημείωση: Κλασσικό παράδειγμα συνάρτησης που ικανοποιεί τις παραπάνω προϋποθέσεις είναι η συνάρτηση Cobb-Douglas: α F K, AL = K AL α, 0< α < 1 (6) ( ) ( ) 1 Είναι εύκολο να αποδειχτεί ότι στην συνάρτηση Cobb-Douglas f ( k) α ( ) ( ) α ( AL) ( AL) = k α (7) Απόδειξη: α 1 α 1 α α 1 α α 1 α Y K AL K AL K AL Y = K ( AL) y = = = = k 1 α = AL AL AL AL Μία τυπική σ.π. που πληροί τους παραπάνω όρους θα έχει την εξής γραφική μορφή 11 α f(k) k Β. Οι αρχικές τιμές 12 των K, L και Α, K(0), L(0) και A(0) θεωρούνται δεδομένες, ενώ δεχόμαστε ότι η εργασία και η γνώση αυξάνουν με σταθερό ρυθμό L () = n (8) L () 10 Kenichi Inada, (1964): Some Srucural Characerisics of Turnpike Theorems, Review of Economic Sudies, τόμος, 31 Ιανουάριος, σσ Το παραπάνω διάγραμμα κατασκευάστηκε με βάση μια συνάρτηση Cobb-Douglas με a=1/3 12 Όταν δηλαδή =0. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 44

51 () () A A = g Που σημαίνει ότι αν L(0), A(0) είναι οι τιμές στην χρονική περίοδο 0, οι τιμές στην n g στιγμή θα είναι L () = L(0) e, A () = A(0) e. Οι εκθετικές αυτές συναρτήσεις έχουν την παρακάτω γραφική μορφή. (9) x Γ. Το προϊόν διαιρείται σε κατανάλωση και επένδυση. Το ποσοστό που αφιερώνεται σε επένδυση (αποταμίευση) s, (0<s<1) είναι εξωγενώς δεδομένο και σταθερό. 13 Μια μονάδα προϊόντος που δαπανάται σε επένδυση δίνει μια μονάδα νέου κεφαλαίου. Το υπάρχον κεφάλαιο υπόκειται σε φυσική απόσβεση με ρυθμό δ. Αρα: () = ( ) δ ( ) K sy K (10) Δ. Το άθροισμα των n, g και δ είναι θετικό. Οι s, n, g και δ αποτελούν τις εξωγενώς δεδομένες παραμέτρους του υποδείγματος. Με τις παραδοχές αυτές περνάμε στην ανάλυση του υποδείγματος. Δυναμική ανάλυση του υποδείγματος Το υπόδειγμα Solow εστιάζει την προσοχή του στην συμπεριφορά της μεταβλητής k δηλ., του κεφαλαίου ανά μονάδα αποτελεσματικής εργασίας. Εξετάζουμε την συμπεριφορά της πρώτης παραγώγου του k ως προς τον χρόνο: ( ) ( + ) K K AL K AL AL K K L K A k = d d = = (11) 14 AL AL AL L AL A ( AL) 2 Από τον ορισμό του k, τις εξισώσεις (8), (9) και (10) προκύπτει ότι 13 Ο Solow θεωρούσε ότι ένα πραγματικά νεοκλασικό υπόδειγμα πρέπει να έχει ενδογενώς προσδιοριζόμενο ποσοστό αποταμίευσης. Διατήρησε όμως την υπόθεση του σταθερού ποσοστού αποταμίευσης για να μην αποστεί από το υπόδειγμα Harrod. 14 Η εξίσωση αυτή προκύπτει αυτόματα από τον ορισμό του k=k/al, παραγωγίζοντας ως προς, και χρησιμοποιώντας τον κανόνα παραγώγισης ότι ( ) ( ) ( )- ( ) ( ) ( ) f x ( ) f x g x g hx = h x = x f x 2 gx ( ) gx ( ) Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 45

52 sy K Y K Y k δ = kn kg = s δ kn kg = s kδ kn kg (12) AL AL AL AL και από το γεγονός ότι f(k)=y/al προκύπτει η θεμελιώδης εξίσωση του υποδείγματος Solow k ( ) = sf( k ( ))-( n+ g+δ ) k ( ) (13) Ο πρώτος όρος του δεξιού μέρους της εξίσωσης sf ( k( )) είναι η πραγματική επένδυση (acual invesmen) ανά μονάδα αποδοτικής εργασίας. Ο δεύτερος όρος είναι η επένδυση νεκρού σημείου ή επένδυση αναπλήρωσης (breakeven invesmen) η επένδυση δηλαδή που απαιτείται για να παραμείνει το k στο παρόν επίπεδο 15 Οταν η πραγματική επένδυση είναι μεγαλύτερη από την επένδυση αναπλήρωσης τότε το k αυξάνει, αλλιώς μειώνεται. Αυτό φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα. Επένδυση ανά μονάδα αποδοτικής εργασίας dk/d k* f(k) (n+g+δ)k sf(k) k Μπορούμε να συνοψίσουμε την παραπάνω σχέση με ένα διάγραμμα φάσεως (phase diagram) που δείχνει την μεταβολή της επένδυσης (dk/d) σε σχέση με το επίπεδο του κεφαλαίου (και τα δύο μεγέθη ανά μονάδα αποδοτικής εργασίας). 15 δ για να αναπληρώσει την απόσβεση, n+g για να αυξήσει το κεφάλαιο Κ κατά το ποσοστό που αυξάνεται η αποδοτική εργασία, εφόσον το k είναι ο λόγος K/AL. Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 46

53 dk/d k* k Για οποιοδήποτε επίπεδο κεφαλαίου ανά μονάδα αποδοτικής εργασίας μικρότερο του k*, εκεί δηλ., όπου sf(k*)=(n+g+δ)k*, η οικονομία αυξάνει τις επενδύσεις της μέχρι να επιτευχθεί αυτό το επίπεδο, ενώ για επίπεδα μεγαλύτερα του k* οι επενδύσεις μειώνονται μέχρις ότου το k φθάσει στο επίπεδο ισορροπίας. Δεδομένου ότι το σημείο ισορροπίας της οικονομίας είναι το σημείο όπου το κεφάλαιο ανά μονάδα αποδοτικής εργασίας παραμένει σταθερό, το ερώτημα είναι πώς εξελίσσονται τα υπόλοιπα μεγέθη στο σημείο ισορροπίας. Η εργασία και η γνώση, εξ υποθέσεως αυξάνονται με ρυθμούς n και g αντίστοιχα. Το κεφαλαιακό απόθεμα Κ, εφόσον είναι εξ ορισμού ίσο προς ALk και ο ρυθμός αύξησης του k είναι μηδενικός (όταν k=k*), αυξάνεται με ρυθμό g+n, 16 δηλαδή K K = n+ g. Δεδομένου ότι το κεφάλαιο και η αποδοτική εργασία αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό από την υπόθεση των σταθερών αποδόσεων κλίμακας προκύπτει ότι και το προϊόν Υ αυξάνεται με ρυθμό n+g. Τέλος το κεφάλαιο ανά μονάδα εργασίας (K/L) και το προϊόν ανά μονάδα εργασίας (Y/L) αυξάνονται με ρυθμό g. Αρα, στο υπόδειγμα Solow ανεξάρτητα από ποιο σημείο ξεκινά η οικονομία, τελικά συγκλίνει σε μία οδό ισόρροπης μεγέθυνσης (balanced growh pah) όπου τα κύρια μεγέθη μεγεθύνονται με τον ίδιο σταθερό ρυθμό. Η επίπτωση της αύξησης στο ποσοστό αποταμίευσης Μια αύξηση του s οδηγεί στην αύξηση του k* ισορροπίας. Αυτό είναι προφανές και από το παρακάτω διάγραμμα, όπου μια αύξηση του s σε s 1,οδηγεί σε ένα κεφάλαιο ισορροπίας ανά μονάδα αποδοτικής εργασίας k 1 * 16 Εάν w = xyz, και xx = a, y y= bzz, = c ww = a+ b+ c Νίκος Θεοχαράκης, Σημειώσεις στη Θεωρία της Οικονομικής Μεγέθυνσης, ΕΚΠΑ, 2009 σ. 47

Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Θεωρία Οικονομικής Μεγέθυνσης. Νίκος Θεοχαράκης Μάρτιος 2013

Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Θεωρία Οικονομικής Μεγέθυνσης. Νίκος Θεοχαράκης Μάρτιος 2013 Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Θεωρία Οικονομικής Μεγέθυνσης Νίκος Θεοχαράκης Μάρτιος 2013 Stylized facts Με τον αγγλικό όρο stylized facts, που θα μπορούσε να αποδοθεί ως «τυποποιημένα δεδομένα»,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ

1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ 1. ΑΝΟΙΚΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΕΡΙΟΔΟ Το διάγραμμα κυκλικής ροής της οικονομίας (κεφ. 3, σελ. 100 Mankiw) Εισόδημα Υ Ιδιωτική αποταμίευση S Αγορά συντελεστών Αγορά χρήματος Πληρωμές συντελεστών

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΠΜΣ Ειδίκευσης στην Οικονομική Επιστήμη

Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΠΜΣ Ειδίκευσης στην Οικονομική Επιστήμη Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΠΜΣ Ειδίκευσης στην Οικονομική Επιστήμη ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΛΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΕ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΟΟΣΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΣΙΝΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα

Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα Κατανάλωση, Αποταμίευση και Προσδιορισμός του Εθνικού Εισοδήματος σε Κλειστή οικονομία χωρίς Δημόσιο Τομέα -Σκοπός: Εξήγηση Διακυμάνσεων του Πραγματικού ΑΕΠ - Δυνητικό Προϊόν: Το προϊόν που θα μπορούσε

Διαβάστε περισσότερα

Ας δούµε τώρα πως το εν λόγω υπόδειγµα µεταχειρίζεται τη συσσώρευση κεφαλαίου.

Ας δούµε τώρα πως το εν λόγω υπόδειγµα µεταχειρίζεται τη συσσώρευση κεφαλαίου. Το υπόδειγµα οικονοµικής µεγέθυνσης του Solow σχεδιάστηκε προκειµένου να δείξει πως η µεγέθυνση του κεφαλαίου, του εργατικού δυναµικού αλλά και οι µεταβολές στην τεχνολογία αλληλεπιδρούν σε µια οικονοµία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Α ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ και ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Α ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ και ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Α ΜΕΡΟΣ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ και ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΘΗΝΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2014 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΣΥΝΤΑΞΗ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΝΙΚΟΣ 1 ΜAΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΕΠ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΕΥΡΑ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΔΑΠΑΝΗΣ Y = C + I + G + ( X M) Y

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο )

Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Γενικά Μαθηματικά (Φυλλάδιο 1 ο ) Επιμέλεια Φυλλαδίου : Δρ. Σ. Σκλάβος Περιλαμβάνει: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΑΡΑΓΩΓΙΣΗ ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΩΝ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr

Ερώτηση Α.1 (α) (β) www.arnos.gr info@arnos.co.gr Ερώτηση Α.1 Σε μια κλειστή οικονομία οι αγορές αγαθών και χρήματος βρίσκονται σε ταυτόχρονη ισορροπία (υπόδειγμα IS-LM). Να περιγράψετε και να δείξετε διαγραμματικά το πώς θα επηρεάσει την ισορροπία των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15

ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΚΠΑ Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Ακ. Ετος 2014-15 ΕΝΟΤΗΤΑ Νο. 1 ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ : ΣΤΟΧΟΙ, ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ, ΒΑΣΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ & ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία

Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Ποσοτική Εκτίμηση του Μέγιστου Εφικτού Λόγου Μη Εργαζομένων προς Εργαζόμενους στην Ελληνική Οικονομία Θεόδωρος Μαριόλης * 1. Εισαγωγή Ο λεγόμενος Λόγος Οικονομικής Εξάρτησης (Economic Dependency Ratio),

Διαβάστε περισσότερα

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S

είναι η καµπύλη συνολικής ζήτησης εργασίας από τις επιχειρήσεις και η καµπύλη S 3 Ασκήσεις πολλαπλής επιλογής στην 5 η ενότητα: Αµοιβές των ΠΣ διανοµή εισοδήµατος βασικά µακροοικονοµικά µεγέθη θεωρία κατανάλωσης και επένδυσης ισορροπία εισοδήµατος. Ο πραγµατικός µισθός των εργαζοµένων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 100 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΠΡΟΣ ΕΠΙΛΥΣΗ Vol. 1 ΑΘΗΝΑ ΜΑΪΟΣ 2013 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΣΥΝΤΑΞΗ 1 ΤΟΜΟΣ 1 ΜIΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ 1) Εάν ο οριακός λόγος υποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΟΜΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Για τον υπολογισμό της τρέχουσας συναλλαγματικής ισοτιμίας του ( /$ ) θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη σχέση ισοδυναμίας των επιτοκίων. Οπότε: Για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Μάθημα 8 Προσδιορισμός τιμών και ποσοτική θεωρία Προσδιορισμός τιμών Προσδιορισμός τιμών! Ως τώρα δεν εξετάσαμε πως διαμορφώνεται το γενικό επίπεδο τιμών και πως μεταβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΖΕΙ ΤΗ ΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΑΓΑΘΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ; Y = C + I + G + NX. απάνες Κατανάλωσης από τα νοικοκυριά

ΤΙ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΖΕΙ ΤΗ ΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΑΓΑΘΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ; Y = C + I + G + NX. απάνες Κατανάλωσης από τα νοικοκυριά ΤΙ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΖΕΙ ΤΗ ΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΑΓΑΘΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ; Συνολική Ζήτηση για εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ/GDP) απαρτίζεται από Y = C + I + G + NX απάνες Κατανάλωσης από τα νοικοκυριά Επενδυτικές απάνες από τα νοικοκυριά

Διαβάστε περισσότερα

Εισοδήματος και Απασχόλησης Determination of Income and Employment

Εισοδήματος και Απασχόλησης Determination of Income and Employment ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Προσδιορισμός Εισοδήματος και Απασχόλησης Determination of Income and Employment 1. Κεϋνσιανή θεωρία - Υπόδειγμα. Keynesian Model 1 Βασικές αρχές: Το μέγεθος του Εθνικού εισοδήματος (παραγόμενου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 Ν. ΠΑΝΤΕΛΗ ΔΕΟ 34 ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΟΜΟΣ 1 ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΤΥΠΟΛΟΓΙΟ & ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 1 ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΑΠ ΔΕΟ 34 ΚΟΣΤΗ Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model

Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics. Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Πάντειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης Msc. In Applied Economics Lecture 1: Trading in a Ricardian Model Το Ρικαρδιανό υπόδειγμα με ένα συντελεστή (συνέχεια) 1. Ο μόνος σημαντικός

Διαβάστε περισσότερα

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 1. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της συνολικής ζήτησης 2. H βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά προϊόντος 3. Η βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά περιουσιακών

Διαβάστε περισσότερα

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων

Ελλιπή δεδομένα. Εδώ έχουμε 1275. Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 1275 ατόμων Ελλιπή δεδομένα Στον πίνακα που ακολουθεί δίνεται η κατά ηλικία κατανομή 75 ατόμων Εδώ έχουμε δ 75,0 75 5 Ηλικία Συχνότητες f 5-4 70 5-34 50 35-44 30 45-54 465 55-64 335 Δεν δήλωσαν 5 Σύνολο 75 Μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 2 ο : Η Ζήτηση των Αγαθών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. Η ελαστικότητα ζήτησης για το αγαθό "Κ" είναι ίση με 2. Αυτό σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής. Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Συντάκτης: Δημήτριος Κρέτσης 1. Ο κλάδος της περιγραφικής Στατιστικής: α. Ασχολείται με την επεξεργασία των δεδομένων και την ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων

Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Διαγράμματα διασποράς (scattergrams) Συσχέτιση μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων Η οπτική απεικόνιση δύο συνόλων δεδομένων μπορεί να αποκαλύψει με παραστατικό τρόπο πιθανές τάσεις και μεταξύ τους συσχετίσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Κεφάλαιο 2o (συνέχεια) b) Υπολογισμός των βασικών Μακροοικονομικών μεγεθών Συνολικό εισόδημα και συνολική δαπάνη! Για μια οικονομία συνολικά, το εισόδημα πρέπει να είναι ίσο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4ο. Πραγματική και σχεδιαζόμενη επένδυση

ΘΕΩΡΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4ο. Πραγματική και σχεδιαζόμενη επένδυση ΘΕΩΡΙΑ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ Κεφάλαιο 4ο Πραγματική και σχεδιαζόμενη επένδυση! Ως πραγματοποιούμενη (ή απλώς) επένδυση ορίζουμε την επένδυση που πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια μιας χρονικής περιόδου! Η σχεδιαζόμενη,

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1

Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1. Μιγαδικοί αριθμοί. ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 ΤΕΤΥ Εφαρμοσμένα Μαθηματικά Μιγαδική Ανάλυση Α 1 Μιγαδική ανάλυση Μέρος Α Πρόχειρες σημειώσεις 1 Μιγαδικοί αριθμοί Τι είναι και πώς τους αναπαριστούμε Οι μιγαδικοί αριθμοί είναι μια επέκταση του συνόλου

Διαβάστε περισσότερα

Υποδείγματα Επαλλήλων Γενεών. Diamond και Blanchard- Weil

Υποδείγματα Επαλλήλων Γενεών. Diamond και Blanchard- Weil Υποδείγματα Επαλλήλων Γενεών Diamond και Blanchard- Weil 1 Υπoδείγματα Επαλλήλων Γενεών Το υπόδειγμα του αντιπροσωπευτικού νοικοκυριού βασίζεται στην υπόθεση ότι όλα τα νοικοκυριά είναι πανομοιότυπα. Μία

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Άριστες κατά Pareto Κατανομές

Άριστες κατά Pareto Κατανομές Άριστες κατά Pareto Κατανομές - Ορισμός. Μια κατανομή x = (x, x ) = (( 1, )( 1, )) ονομάζεται άριστη κατά Pareto αν δεν υπάρχει άλλη κατανομή x = ( x, x ) τέτοια ώστε: U j( x j) U j( xj) για κάθε καταναλωτή

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος»

Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Ερευνητική Εργασία με θέμα: «Ερευνώντας τα χρονικά μυστικά του Σύμπαντος» Σωτήρης Τσαντίλας (PhD, MSc), Μαθηματικός Αστροφυσικός Σύντομη περιγραφή: Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Αικατερίνη Γριμάνη Αρχές Οικονομικής ΙΙ

Δρ. Αικατερίνη Γριμάνη Αρχές Οικονομικής ΙΙ Δρ. Αικατερίνη Γριμάνη Αρχές Οικονομικής ΙΙ Μέτρηση οικονομικής επιτυχίας Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ): μετρά συγχρόνως (α) το συνολικό εισόδημα που έχει αποκτηθεί από την παραγωγή του μέσα στην οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΣΕΩΣ

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΣΕΩΣ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟΤΑΜΙΕΥΣΕΩΣ Κεφάλαιο 3ο Εισαγωγή! Στο μέρος αυτό του μαθήματος θα εξετάσουμε πως προσδιορίζεται η κατανάλωση και η αποταμίευση των νοικοκυριών (τα δύο μέρη του διαθέσιμου προσωπικού

Διαβάστε περισσότερα

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου

1 ου πακέτου. Βαθµός πακέτου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδηµαϊκό έτος 2011-2012 Τµήµα Οικονοµικών Επιστηµών Χειµώνας-Άνοιξη Μάθηµα: ηµόσια Οικονοµική ιδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Μετά και το 4 ο πακέτο, πρέπει να στείλετε

Διαβάστε περισσότερα

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια

Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Κωνσταντίνος Παπασταματίου Μαθηματικά Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Συναρτήσεις Όρια Συνέχεια Συνοπτική Θεωρία Μεθοδολογίες Λυμένα Παραδείγματα Επιμέλεια: Μαθηματικός Φροντιστήριο Μ.Ε. «ΑΙΧΜΗ» Κ. Καρτάλη 8 (με

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός 1 ου πακέτου. Βαθμός 2 ου πακέτου

Βαθμός 1 ου πακέτου. Βαθμός 2 ου πακέτου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας-Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Βασίλης Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Μετά και το 4 ο πακέτο, πρέπει να στείλετε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Βασικές αρχές. Εφαρµογές στην Ελληνική Οικονοµία. Ασκήσεις. Κεφάλαιο 1 Η Μακροοικονοµική Επιστήµη 1.1. Μικροοικονοµική και Μακροοικονοµική 1.2. Μακροοικονοµικά Υποδείγµατα 1.3.

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και

Μακροοικονομική. Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική. Αναπτύχθηκε ως ξεχωριστός κλάδος: Γιατί μελετάμε ακόμη την. Μακροοικονομική Θεωρία και Μακροοικονομική Θεωρία και Πολιτική Εισαγωγή: με τι ασχολείται Ποια είναι η θέση της μακροοικονομικής σήμερα; Χρησιμότητα - γιατί μελετάμε την μακροοικονομική θεωρία; Εξέλιξη θεωρίας και σχέση με την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος.

Α) Αν η διάμεσος δ του δείγματος Α είναι αρνητική, να βρεθεί το εύρος R του δείγματος. ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ου ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Άσκηση 1 (Προτάθηκε από Χρήστο Κανάβη) Έστω CV 0.4 όπου CV ο συντελεστής μεταβολής, και η τυπική απόκλιση s = 0. ενός δείγματος που έχει την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο ΤΥΧΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ 3.1 Τυχαίοι αριθμοί Στην προσομοίωση διακριτών γεγονότων γίνεται χρήση ακολουθίας τυχαίων αριθμών στις περιπτώσεις που απαιτείται η δημιουργία στοχαστικών

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση

Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Κεφάλαιο 24 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Παραγωγή και Οικονομική Μεγέθυνση Ηευημερία(το βιοτικό επίπεδο)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ

ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 ΤΟΜΟΣ Β ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ Κεφάλαιο 1 Η ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ Επιτόκιο: είναι η αμοιβή του κεφαλαίου για κάθε μονάδα χρόνου

Διαβάστε περισσότερα

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της

H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της H Ελαστικότητα και οι Εφαρμογές της (1) Ελαστικότητα της Ζήτησης 1A. Ελαστικότητα της Ζήτησης ως προς την Τιμή - Γιαναμετρήσουμετηνευαισθησίατηςζητούμενηςποσότητας( ) στις μεταβολές της τιμής (), μπορούμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική Γραπτή Εργασία # 3 (Μακροοικονομική) Ακαδ. Έτος: 2007-8 Οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Σημειώσεις

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ. Σημειώσεις ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Σημειώσεις Δρ. Ελευθέριος Γούλας Πάτρα, 2010 ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (Α.Ε.Π.) Είναι η αξία όλων των τελικών αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται σε μία οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή

Η Κανονική Κατανομή κανονική κατανομή (normal distribution) Κεντρικό Οριακό Θεώρημα (Central Limit Theorem) συνδέει οποιαδήποτε άλλη κατανομή Η Κανονική Κατανομή H κανονική κατανομή (ormal dstrbuto) θεωρείται η σπουδαιότερη κατανομή της Θεωρίας Πιθανοτήτων και της Στατιστικής. Οι λόγοι που εξηγούν την εξέχουσα θέση της, είναι βασικά δύο: ) Πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση

Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση. 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση Μακροοικονομική Κεφάλαιο 4 Κατανάλωση, αποταμίευση και επένδυση 4.1 Κατανάλωση και αποταμίευση 1) Χωρίς πληθωρισμό και με ονομαστικό επιτόκιο (i).03, κάποιος μπορεί να ανταλλάξει μια μονάδα σημερινής κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Νίκολσον (κεφ. 6,7,8,14 από Varian) Τα αποτελέσματα εισοδήματος και υποκατάστασης

Κεφάλαιο 5 Νίκολσον (κεφ. 6,7,8,14 από Varian) Τα αποτελέσματα εισοδήματος και υποκατάστασης Συναρτήσεις ζήτησης Κεφάλαιο 5 Νίκολσον (κεφ. 6784 από Varian) Τα αποτελέσματα εισοδήματος και υποκατάστασης Τα άριστα επίπεδα των 2 n ως συναρτήσεις όλων των τιμών και του εισοδήματος n συναρτήσεις ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Πεπερασμένες Διαφορές.

Πεπερασμένες Διαφορές. Κεφάλαιο 1 Πεπερασμένες Διαφορές. 1.1 Προσέγγιση παραγώγων. 1.1.1 Πρώτη παράγωγος. Από τον ορισμό της παραγώγου για συναρτήσεις μιας μεταβλητής γνωρίζουμε ότι η παράγωγος μιας συνάρτησης f στο σημείο x

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα. Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α

Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα. Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α Προτεινόμενα θέματα στο μάθημα Αρχές Οικονομικής Θεωρίας ΟΜΑΔΑ Α Στις προτάσεις από Α.1. μέχρι και Α10 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε αριθμό την ένδειξη Σωστό, αν

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός)

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός) 4 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (Επαναληπτικός ιαγωνισμός) Κυριακή, 5 Απριλίου, 00, Ώρα:.00 4.00 Προτεινόμενες Λύσεις Άσκηση ( 5 μονάδες) Δύο σύγχρονες πηγές, Π και Π, που απέχουν μεταξύ τους

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά

Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία στην Ανταγωνιστική Αγορά - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο) μέσω της οποίας έρχονται σε επικοινωνία οι αγοραστές και οι πωλητές του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

www.onlineclassroom.gr

www.onlineclassroom.gr ΜΕΡΟΣ Β Ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών Στις παρακάτω 10 ερωτήσεις, να γράψετε τον αριθμό της κάθε ερώτησης στην εργασία σας και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Η κάθε σωστή απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Όταν η Κ.Π.Δ. είναι γραμμική τότε το κόστος ευκαιρίας είναι πάντοτε σταθερό και ίσο με τη μονάδα.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Όταν η Κ.Π.Δ. είναι γραμμική τότε το κόστος ευκαιρίας είναι πάντοτε σταθερό και ίσο με τη μονάδα. ΟΜΑΔΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1 μέχρι και Α.5 να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την ένδειξη: Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας

Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Μάθημα Αστικής Γεωγραφίας Διδακτικό Έτος 2015-2016 Παραδόσεις Διδακτικής Ενότητας: Πληθυσμιακή πρόβλεψη Δούκισσας Λεωνίδας, Στατιστικός, Υποψ. Διδάκτορας, Τμήμα Γεωγραφίας, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1)

Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Case 12: Προγραμματισμός Παραγωγής της «Tires CO» ΣΕΝΑΡΙΟ (1) Ένα πολυσταδιακό πρόβλημα που αφορά στον τριμηνιαίο προγραμματισμό για μία βιομηχανική επιχείρηση παραγωγής ελαστικών (οχημάτων) Γενικός προγραμματισμός

Διαβάστε περισσότερα

1. Με βάση τον κανόνα της ψηφοφορίας με απλή πλειοψηφία, η ποσότητα του δημόσιου αγαθού που θα παρασχεθεί είναι η κοινωνικά αποτελεσματική ποσότητα.

1. Με βάση τον κανόνα της ψηφοφορίας με απλή πλειοψηφία, η ποσότητα του δημόσιου αγαθού που θα παρασχεθεί είναι η κοινωνικά αποτελεσματική ποσότητα. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξεταστική περίοδος Ιουλίου Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Η εξέταση αποτελείται από δύο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις

Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις 2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΙΣ ΘΕΩΡΙΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΜΕΡΟΣ Α -- ΑΛΓΕΒΡΑ Κεφάλαιο 1 o Εξισώσεις - Ανισώσεις Α. 1 1 1. Τι ονομάζεται Αριθμητική και τι Αλγεβρική παράσταση; Ονομάζεται Αριθμητική παράσταση μια παράσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2012-2013 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Χειμώνας-Άνοιξη Μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Βασίλης Θ. Ράπανος Γεωργία Καπλάνογλου Ημερομηνία παράδοσης: Ερωτήσεις πολλαπλών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 5 ο : Ο Προσδιορισμός των Τιμών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ασκήσεις 1. Οι συναρτήσεις ζήτησης και προσφοράς ενός αγαθού είναι: =20-2P και S =5+3P αντίστοιχα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΓΕΒΡΑ Α και Β ΛΥΚΕΙΟΥ για τις παν.εξετ. των ΕΠΑ.Λ.

ΑΛΓΕΒΡΑ Α και Β ΛΥΚΕΙΟΥ για τις παν.εξετ. των ΕΠΑ.Λ. ΑΛΓΕΒΡΑ Α και Β ΛΥΚΕΙΟΥ για τις παν.εξετ. των ΕΠΑ.Λ. Μια συνοπτική παρουσίαση της Άλγεβρας, για όσους θέλουν να προετοιμαστούν για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις των ΕΠΑ.Λ. Για απορίες στο www.commonmaths.weebly.com

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά;

1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο ΚΙΝΗΣΗ 2.1 Περιγραφή της Κίνησης 1. Ποια μεγέθη ονομάζονται μονόμετρα και ποια διανυσματικά; Μονόμετρα ονομάζονται τα μεγέθη τα οποία, για να τα προσδιορίσουμε πλήρως, αρκεί να γνωρίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010

Δελτίο Τύπου. Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Αθήνα, 21 Ιανουαρίου 2010 Δελτίο Τύπου Παρουσιάστηκε, σήμερα στις 21 Ιανουαρίου 2010 στο ξενοδοχείο St.George Lycabettus, το τρίτο τεύχος της Εξαμηνιαίας Έκθεσης Ανάλυσης των Τουριστικών Τάσεων με τις

Διαβάστε περισσότερα

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΑΓΟΡΩΝ Άντε πάλι.. Για να δούμε πόσες φορές θα κάνουμε αυτή τη δουλειά Κεφάλαιο 2 Οικονομικά των Επιχειρήσεων Ε.Σ.Σαρτζετάκης 1 Εισαγωγή? Η λειτουργία των αγορών προσδιορίζεται από δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ

ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ: Η ΣΩΡΕΥΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 4ο διεθνές επιστημονικό συνέδριο Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΗΜΕΡΑ: ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αθήνα, 10-11 Νοεμβρίου 2011 ΧΑΣΜΑ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΤΡΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Να απαντήσετε τα παρακάτω θέματα σύμφωνα με τις οδηγίες των εκφωνήσεων. Η διάρκεια της εξέτασης είναι 3 (τρεις) ώρες.

Να απαντήσετε τα παρακάτω θέματα σύμφωνα με τις οδηγίες των εκφωνήσεων. Η διάρκεια της εξέτασης είναι 3 (τρεις) ώρες. Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΜΠΣ Χρηματοοικονομικής και Τραπεζικής για Στελέχη Μάθημα: Οικονομική για Στελέχη Επιχειρήσεων Εξέταση Δεκεμβρίου 2007 Ονοματεπώνυμο: Να απαντήσετε τα παρακάτω θέματα σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Κάθε οικονομία παράγει πάντοτε τους συνδυασμούς των προϊόντων που βρίσκονται πάνω στην καμπύλη των παραγωγικών της δυνατοτήτων.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Α.1. Κάθε οικονομία παράγει πάντοτε τους συνδυασμούς των προϊόντων που βρίσκονται πάνω στην καμπύλη των παραγωγικών της δυνατοτήτων. ΟΜΑΔΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Στις παρακάτω προτάσεις, από Α.1 μέχρι και Α.5 να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα του την ένδειξη: Σωστό, αν η πρόταση είναι σωστή ή Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη. Α.1.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Β Γυμνασίου - Κεφάλαιο 2: Κινήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΙΝΗΣΕΙΣ. Φυσική Β Γυμνασίου

Φυσική Β Γυμνασίου - Κεφάλαιο 2: Κινήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΙΝΗΣΕΙΣ. Φυσική Β Γυμνασίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΙΝΗΣΕΙΣ Φυσική Β Γυμνασίου Εισαγωγή Τα πάντα γύρω μας κινούνται. Στο διάστημα όλα τα ουράνια σώματα κινούνται. Στο μικρόκοσμο συμβαίνουν κινήσεις που δεν μπορούμε να τις αντιληφθούμε άμεσα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΑΟΘ (16/3/2014)-ΣΕΙΡΑ Α

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΑΟΘ (16/3/2014)-ΣΕΙΡΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ ΑΟΘ (16//201)-ΣΕΙΡΑ Α ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α Α1. α. Λάθος β. Λάθος γ. Σωστό δ. Λάθος ε. Σωστό Α2. (β) Α. (γ) ΟΜΑΔΑ ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑ Β Β1.Η μεταβολή στην προσφερόμενη ποσότητα ενός αγαθού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός

Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Μονοτονία Συνάρτησης Tζουβάλης Αθανάσιος Κεφάλαιο 4: Διαφορικός Λογισμός Περιεχόμενα Μονοτονία συνάρτησης... Λυμένα παραδείγματα...

Διαβάστε περισσότερα

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες

εξισώσεις-ανισώσεις Μαθηματικά α λυκείου Φροντιστήρια Μ.Ε. ΠΑΙΔΕΙΑ σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες Με τον διεθνή όρο φράκταλ (fractal, ελλ. μορφόκλασμα ή μορφοκλασματικό σύνολο) στα Μαθηματικά, τη Φυσική αλλά και σε πολλές επιστήμες ονομάζεται ένα γεωμετρικό σχήμα που επαναλαμβάνεται αυτούσιο σε άπειρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι

Κεφάλαιο 4 Διανυσματικοί Χώροι Κεφάλαιο Διανυσματικοί Χώροι Διανυσματικοί χώροι - Βασικοί ορισμοί και ιδιότητες Θεωρούμε τρία διαφορετικά σύνολα: Διανυσματικοί Χώροι α) Το σύνολο διανυσμάτων (πινάκων με μία στήλη) με στοιχεία το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική

Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Πρόγραμμα Σπουδών: Διοίκηση Επιχειρήσεων & Οργανισμών Θεματική Ενότητα: ΔΕΟ 34 Οικονομική Ανάλυση & Πολιτική Γραπτή Εργασία # 4 (Δημόσια Οικονομική) Ακαδ. Έτος: 2006-7 Οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις)

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ. 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) 6 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 6.1 ΓΡΑΜΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (Επαναλήψεις-Συμπληρώσεις) Η εξίσωση αx βy γ Στο Γυμνάσιο διαπιστώσαμε με την βοήθεια παραδειγμάτων ότι η εξίσωση αx βy γ, με α 0 ή β 0, που λέγεται γραμμική εξίσωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ Α ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ Α Στις προτάσεις, από Α.1. μέχρι και Α.5., να γράψετε τον αριθμό της καθεμιάς και δίπλα σε κάθε αριθμό την ένδειξη Σωστό, αν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4 Αριθμητικές Μέθοδοι Περιγραφικής Στατιστικής

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ. Κεφάλαιο 4 Αριθμητικές Μέθοδοι Περιγραφικής Στατιστικής ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΤΡΑΣ Εργαστήριο Λήψης Αποφάσεων & Επιχειρησιακού Προγραμματισμού Καθηγητής Ι. Μητρόπουλος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ )

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) 5 1 1 1η σειρά ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ( ΘΕΡΙΝΑ ) ΘΕΜΑ 1 Α. Ας υποθέσουμε ότι x 1,x,...,x κ είναι οι τιμές μιας μεταβλητής X, που αφορά τα άτομα ενός δείγματος μεγέθους

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτημα 3α. Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται τα παρακάτω:

Ερώτημα 3α. Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται τα παρακάτω: Θέμα 3ο Ερώτημα 3α Αναφορά στον έλεγχο της οικονομικής προόδου ενός έργου γίνεται στην ενότητα 6.2 του Β τόμου. Επίσης, στην σελίδα 76 του τόμου β (σχήμα 11) απεικονίζεται ένα διάγραμμα αθροιστικών χρηματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α Α1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν, γράφοντας στο τετράδιό σας δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση τη λέξη Σωστό, αν η πρόταση είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ. 2. Τι περιλαμβάνει ο στενός και τι ο ευρύτερος δημόσιος τομέας και με βάση ποια λογική γίνεται ο διαχωρισμός μεταξύ τους; Μάθημα: Εισαγωγή στα δημόσια οικονομικά Διδάσκουσα: Καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη Οι παρακάτω ερωτήσεις είναι οργανωτικές του διαβάσματος. Τα θέματα των εξετάσεων δεν εξαντλούνται σε αυτές, αλλά περιλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής στη συναθροιστική ζήτηση

Επίδραση νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής στη συναθροιστική ζήτηση Επίδραση νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής στη συναθροιστική ζήτηση Κεφάλαιο 32 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Συναθροιστική ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Διάλεξη 12. Υπερβάλλον βάρος: Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός

Γενικά. Διάλεξη 12. Υπερβάλλον βάρος: Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός. Ορισμός Γενικά Διάλεξη Φορολογία και αποτελεσματικότητα ν η φορολογία από μηδέν που είναι τώρα αυξηθεί στο 0% π.χ., αυτό πως επηρεάζει την ευημερία του καταναλωτή; Σίγουρα η κατανάλωση θα μεταβληθεί λόγω της αύξησης

Διαβάστε περισσότερα

3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ

3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 1 2 3 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ 31 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Έστω δύο σύνολα Α και Β ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ του συνόλου Α στο Β είναι η διμελής σχέση f A B για την οποία A αντιστοιχεί ένα και μόνο ένα y B δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Γραμμικός Προγραμματισμός

Γραμμικός Προγραμματισμός Γραμμικός Προγραμματισμός Εισαγωγή Το πρόβλημα του Σχεδιασμού στη Χημική Τεχνολογία και Βιομηχανία. Το συνολικό πρόβλημα του Σχεδιασμού, από μαθηματική άποψη ανάγεται σε ένα πρόβλημα επίλυσης συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Για τις προτάσεις από Α1 µέχρι και A5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της καθεµιάς και δίπλα σε κάθε αριθµό τη λέξη Σωστό,

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος

ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ. και το Κόστος ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Κεφάλαιο 3 ο : Η Παραγωγή της Επιχείρησης και το Κόστος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Παραγωγή: είναι η διαδικασία με την οποία οι διάφοροι παραγωγικοί συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

Oικονομικές και Mαθηματικές Eφαρμογές

Oικονομικές και Mαθηματικές Eφαρμογές Το πακέτο ΕXCEL: Oικονομικές και Mαθηματικές Eφαρμογές Eπιμέλεια των σημειώσεων και διδασκαλία: Ευαγγελία Χαλιώτη* Θέματα ανάλυσης: - Συναρτήσεις / Γραφικές απεικονίσεις - Πράξεις πινάκων - Συστήματα εξισώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2006 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 27-1-2007

Διαβάστε περισσότερα

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση.

6. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. 12ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Να βρείτε ποια είναι η σωστή απάντηση. Το όργανο μέτρησης του βάρους ενός σώματος είναι : α) το βαρόμετρο, β) η ζυγαριά, γ) το δυναμόμετρο, δ) ο αδρανειακός ζυγός.

Διαβάστε περισσότερα

Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value)

Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value) Η τεχνική της Καθαρής Παρούσας Αξίας ( Net Present Value) Σύμφωνα με αυτή την τεχνική θα πρέπει να επιλέγουμε επενδυτικά σχέδια τα οποία έχουν Καθαρή Παρούσα Αξία μεγαλύτερη του μηδενός. Συγκεκριμένα δίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού

Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Σελίδα 1 από Κεφάλαιο 7 Βασικά Θεωρήµατα του ιαφορικού Λογισµού Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε τα βασικά θεωρήµατα του διαφορικού λογισµού καθώς και µε προβλήµατα που µπορούν να επιλυθούν χρησιµοποιώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ονοματεπώνυμο: Γαζώνας Θωμάς Αρ. μητρώου: 1207Μ065 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Κατεύθυνση: Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα : Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Το σύστημα του Χρυσού

Διαβάστε περισσότερα