Βίλχελμ Ράιχ Η ΜΑΖΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. ιον_σισμου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Βίλχελμ Ράιχ Η ΜΑΖΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. ιον_σισμου"

Transcript

1 Βίλχελμ Ράιχ Η ΜΑΖΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ιον_σισμου

2 ΤΙτΑ.οζ στά γερμανικά:. WilheIm Reich: Die MassenpsychoIogJe des FaschismtlS Copyright: Γιά τήν έλληνικη γλώσσα εκδόσεις Μ π ο υ κ ο υ μ ά ν η 1974 Στοιχειοθετήθηκε και τυπώθηκε στην 'Αθήνα τό Σεπτέμβριο του 1975 στό εργοστάσιο Γραφικών Τεχνών Θ. ΜΠΑΛΛΙΔΗΣ καί ΥΙός Ο.Ε., (Βυζαντίου ΙΕ Ν. 'Ιωνία, τηλ ) γιά λογαριασμό τών εκδόσεων ΜΠΟΥΚΟΥ ΜΑΝΗ (Μαυρομιχάλη 1, Άθήνα, τηλ ). Διόρθωση: Χριστίνα Γιατζόγλου Σχέδιο έξωφύλλου: Λίκα Φλώρου «Β ο u k ο u m a n ί s» Publications, 1, Mavromichali St. Athens 143, Greece - Tel

3 WILHELM REICH Η ΜΑΖΙΚΉ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ Τόμος πρc1)τoς Μετάφeαση από τά γεeμανικά ΗΡΩ Δ. ΛΑΜΠΡΟΥ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΠΟΥΚΟΥΜΑΝΗ - ΑΘΗΝΑ

4 Περιεχόμενα Γλωσσάριο..... ElσαΎαη'tKo σημείωμα. Πρόλογος στην τριτη διορθαιμένη και tπαυξημένη ~Kδoση. Ι. Ή ΙΔΕΟΛΟΠΑ ΩΣ ΥΛΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ Η διάσταση ΟΙκονομική και ΙδεOλoΎLKη δομη τi'jς ΎερμανιK~ς KOLWlvfac; ΤΟ πρόβλημα ti'\c; όμαδι1cf\ς ψυχολo-yfας 4. Ή Koινιovική λειτουρ-υ{α τi'\ς Ύενετήσιας καταπίεσης 11. Η ΑΥΤΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΠΑ ΤΗΣ OIΚOΓENEIAΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑ- ΔIΚiI ΨΥΧΟΛΟΠΑ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ 1. Φύρερ και όμαδικη δομη Ή καταύουυή, του Χίτλερ ΣτοιχεΤα Ύιά την όμαδική ψυχολο-υ{α του μικροαστισμου. 4. ΟΙΚΟΎενειακή προσήλιοση και έθνικό φρόνημα.. 5. Ή έθvιkoσoσιαλιστικη αότοπεποίθηση 6. Ό έξαστισμός τi'\ς BιoμηχανιK~ς fpoyatlki'\c; τάξης 111. Η ΦΥ ΛΕΤΙΚΗ θεωρια ΤΟ περιεχόμενό της 2. 'Αντικειμενική και tποκειμενική λειτουρ-υ{α του φασισμου 3. Φυ'. ετικη άυνότητα, δηλητηριαση του ατματος και μυστικισμός lν. Ο ΣYMBOΛIΣMOΣ ΤΟΥ ΑΓΚΥΛΩΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. ν. ΟΙ ΓΕΝΕΤΗΣΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟ<Υ<ΠΟθΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΥΤΑΡΧΙΚΗΣ OIΚOΓENEIAΣ.... νι. Ο ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΣ ΩΣ ΔΙΕθΝΙΚΗ ΑΝΤΙΑ- ΦPOΔIΣIAΚH ΟΡΓΑΝΩΣΗ Τό ένδιαφέρον Ύιά την έkιcλησία Ό. άύώνας έναντίον του «πολιτιστικου μπολσεβικισμου» 3. Τό έύερτήριο του μυστικιστικου αισθήματος Ό σκοπός ti'\c; πολιτιστι1cf\ς έπανάστασης στό φliiς τ~ς φασιστι1cf\ς άντιδρασης

5 VII. Η ΓΕΝΕΤΗΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΟΥ ΜΥΣΤΙΚΙΣΜΟΥ Τα τρία βασικά στοιχεία του θρησκευτικού αισθήματος Το ρίζωμα της θρησκείας από γενετήσιο άγχος Υγιής και νευρωτική αυτοπεποίθηση VIII. ΜΕΡΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΗΣΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Θεωρία και πράξη Ο αγώνας εναντίον του μυστικισμού ως τα σήμερα Η ερωτική ευδαιμονία ενάντια στο μυστικισμό Το ατομικό ξερίζωμα του θρησκευτικού αισθήματος Αντιρρήσεις και η πράξη της γενετήσιας οικονομίας Ο απολιτικός άνθρωπος ΙΧ. ΜΑΖΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ Να λέγονται αλήθειες - αλλά πως και πότε; «Τι συμβαίνει με τη μάζα των ανθρώπων;» Ο πόθος για το σοσιαλισμό Η «απονέκρωση του κράτους» Το πρόγραμμα του ΚΚΣΕ Η «εισαγωγή της σοβιετικής δημοκρατίας» Η εξέλιξη του αυταρχικού κρατικού μηχανισμού από ορθολογικές κοινωνικές σχέσεις Η κοινωνική λειτουργία του κρατικού καπιταλισμού Χ. ΒΙΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Το πρόβλημα της «αυθόρμητης εργατικής πειθαρχίας» ΧΙ. ΔΩΣΤΕ ΥΙΙΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑ ΣΤΗ ΖΩΤΙΚΑΑΝΑΓΚΑΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ Τι είναι η «εργοδημοκρατία»; Τι είναι καινούργιο στην εργοδημοκρατία; ΧΙΙ. ΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΥΙΙΟΛΟΓΙΣΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΙΙΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Το ενδιαφέρον μας για μια απελευθερωτική ανάπτυξη Βιολογική αρτηριοσκλήρωση, ανικανότητα για ελευθερία, και μηχανική αυταρχική αντίληψη της ζωής Το οπλοστάσιο της ανθρώπινης ελευθερίας ΧΙΙΙ. ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΡΓΟΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Έρευνες για τις φυσικές κοινωνικές δυνάμεις που θα υπερνικήσουν τη συναισθηματική πανούκλα Εργασία σε αντίθεση προς την πολιτική Σημείωση για την εμπράγματη κριτική και την παράλογη επίκριση Η εργασία είναι έλλογη από την ίδια την ουσία της Η ζωτικά αναγκαία και η άλλη εργασία

6

7 Γλωσσάριο Εργοδημοκρατlα. Ή έργοδημοκρατία δεν ειναι Ιδεολογικό, ούτε και «πολιτικό» σύστημα, που θά μπορο\)σε νά έπιβληθεί στην ανθρώπινη κοινωνία με την προπαγάνδα ένός κόμματος, ένός πολιτικο\) ήγέτη, η μιας δμάδας συνδεμένη ς με κοινη Ιδεολογία. Έργοδημοκρατία ειναι ή δλότητα των βιολειτουργιων, κυβερνημένη από τις ελλογες διανθρώπινες σχέσεις, που γεννήθηκαν, αναπτύχτηκαν και έξελίχτηκαν φυσικά καί όργανικά. Τό καινούργιο χαρακτηριστικό τf)ς έργοδημοκρατίας ειναι, δτι γιά πρώτη φορά στην ίστορία τf)ς κοινωνιολογίας, ή μελλοντικη ρυθμιστικη δύναμη τf)ς ανθρώπινης κοινωνίας δε θά παράγεται από Ιδεολογίες η από δημιουργητέες συνθf)κες, αλλ' από φυσικες διαδικασίες, πού ή ύπαρξή τους και ή πορεία τους ειναι δοσμένες έξυπαρχf)ς. Ή έργοδημοκρατικη «πολιτικη» εχει διακριτικό της γνώρισμα δτι αποκρούει κάθε πολιτική και δημαγωγία. Δεν αφαιρεί από τις έργαζόμενς μάζες ηίν κοινωνικη ευθύνη τούς την αναθέτει. οι έργοδημοκράτες δεν εχουν τη φιλοδοξία νά ειναι πολιτικοί ήγέτες δε θά τούς επιτραπεί, άλλωστε, ποτέ, ν' αναπτύξουν μιά τέτοια φιλοδοξία. την τυπικη δημοκρατία, που έκφράζεται με μόνη την έκλογη πολιτικων αντιπροσώπων και δε συνεπάγεται καμιάν άλλη περαιτέρα ευθύνη από μέρους των ψηφοφόρων, ή έργοδημοκρατία την αναπτύσσει συνειδητά σέ γνήσια έμπράγματη καί εμπρακτη δημοκρατία σε κλίμακα οικουμενική. Ή δημοκρατία αύτη στηρίζεται στις λειτουργίες: αγάπη (ερως), έργασία και γνώση. 'Αναπτύσσεται όργανικά. Πολεμάει τό μυστικισμό και την Ιδέα το\) δλοκληρωτικο\) κράτους, δχι δμως μέ πολιτικές ~ξεις καί σχήματα, αλλά με τις πρακτικές βιολειτουργίες, που ύπακο\)ν στους δικούς τους νόμους. Με λίγα λόγια: ή έργοδημοκρατία δεν ειναι πολιτικό πρόγραμμα ε{ναι μιά νεοεύρετη βιοκοινωνιολογική φυσικη και θεμελιωτικη λειτουργία τf)ς κοινωνίας.

8 Βιόνια. Φυσαλίδες, που παρουσιάζουν μεταβατικα στάδια άνάμεσα στην άβια και την εμβια οόσία. Σχηματίζονται μέσα στη φύση αδιάλειπτα από τη διαδικασία της διάλυσης ανόργανης και ενόργανης ύλης. <Η διαδικασία αότη μπορεί ν' αναπαραχθεί πειραματικά. τα βιόνια ειναι φορτισμένα με όργονενέργεια και εξελίσσονται σε πρωτόζωα και βακτηρίδια. Βιοπάθεια. Άσθένεια προκαλούμενη από ηί διαταραχη του βιολογικοϋ σφυγμου σ' όλόκλ ηρο τόν όργανισμό. Περιέχει δλες τις νοσηρες διαδικασίες, που παρουσιάζονται μέσα στό αότόνομο βιολογικό σύστημα. Ό «Jcεντρικός μηχανισμός» ειναι μια διαταραχη στην εκφόρτωση της βιογενετήσιας διέγερσης. Χαρακτηροανάλυση. Παραλλαγή της ψυχαναλυτικης τεχνικης της ανάλυσης των συμπτωμάτων, που περιλαμβάνει στη θεραπευτικη διαδικασία τό χαρακτήρα και τις αντιστάσεις του. Χαρακτηροδομή. <Η τυπικη δομη ένός ατόμου, ό στερεότυπος τρόπος στη δράση και την αντίδρασή του. 'Άγχος Οργασμού'.Γενετήσιο, αφροδισιαστικό, άγχος, που εξωτερικα μεν προκαλείται δταν τό άτομο στερηθεί την εκπλήρωση της γενετήσιας όρμης του, αλλα που εσωτερικεύεται και ριζώνει στο βάθος της ψυχης από φόβο μπρός στην αποκλεισμένη γενετήσια διέγερση. Τό άγχος τοϋ όργασμου σχηματίζει τη βάση τοϋ γενικου άγχους της ήδονης, που αποτελεί σήμερα συστατικό στοιχείο της επικρατούσας ανθρώπινης δομης. Όργαστική άνικανότητα. Άναφροδισία απουσία όργαστικης δύναμης, αφροδισιακων όρμων- δηλαδη ή αδράνεια, ή αδυναμία να παραδοθεί κανεις όλόβολος στόν ακούσιο σπασμο του όργανισμοϋ, ν' απολαύσει την ακέρια εκτόνωση της διέγερσης στό κορύφωμα της ερωτικης συνουσίας. ΕΙναι τό σημαντικότερο γνώρισμα του σημερινου μέσου ανθρώπου, που δεσμεύει τη βιολογικη (όργον-) ενέργεια μέσα στόν όργανισμό του κ' ετσι δημιουργεί την πηγη της ενέργειας για βιοπαθητικα συμπτώματα και κοινωνικες αλογίες κάθε λογης. Όργονενέργεια. Κοσμικη αρχέγονη ενέργεια ειναι πανταχοϋ παρούσα, και μπορεί ν' αποδειχτεί όπτικά, ήλεκτροσκοπικα και με τους μετρητες Γκάιγκερ-Μύλλερ. Μέσα στό ζωντανό όργα-

9 νισμό: βιοενέργεια, ζωικη ενέργεια. Άνακαλύφθηκε από τόν Ράιχ ανάμεσα στα 1936 και στα Όργονομικη ((ένεργητικη») θεωρία τής ΜιτουργΙας. Ή λειτουργικη διαλογιστικη μέθοδος, που καθοδηγεί η)ν κλινικη και πειραματικη όργονοέρευνα. 'Αξίωμά της ετναι ή ταυτότητα τ&ν παραλλαγ&ν μέσα στην κοινη λειτουργικη αρχή. Η διαλογιστικη αότη μέθοδος αναπτύχθηκε, καθως προχωροί5σαν οι ερευνες για τη διαμόρφωση του ανθρώπινου χαρακτήρα, και όδήγησε στην ανακάλυψη τf\ς λειτουργικf\ς όργανικf\ς και ΚΟσμικf\ς όργονενέργειας. Με τόν τρόπο αότό φάνηκε, δτι καθρεφτίζει όρθα τις βασικες φυσικές διαδικασίες τf\ς ζωντανf\ς καθως και τf\ς νεκρf\ς (άβιας) ϋλης. Γενετήσια οικονομια. Άφροδίσια οίκονομία. 0 δρος αναφέρεται στόν τρόπο, που ρυθμίζεται ή βιολογικη ενέργεια, η - πράγμα ταυτόσημο - ό τρόπος που ρυθμίζει τό άτομο την οlκο-νομία τf\ς γενετήσιας ενέργειάς του - δηλαδη πόση ενέργεια δεσμεύει και πόση ξοδεύει (αναλώνει) στόν όργασμό. ΟΙ παράγοντες, που καθορίζουν αότόν τό ρυθμιστικό τρόπο στη φύση τους κοινωνιολογικοί, ψυχολογικοι και βιολογικοί. Η επιστήμη Τf\ς γενετήσιας οίκονομίας εχει ως περιεχόμενό της τό σύνολο τf\ς γνώσης, που ετχε πορίσει ή μελέτη αότ&ν τ&ν παραγόντων. 0 δρος δηλώνει την εργασία τοί5 Ράιχ από τη στιγμη που αντικρούει τη φροϋδικη φιλοσοφία του πολιτισμοί5 ως την ανακάλυψη του όργόνιου, όπότε ό δρος μετατρέπεται σε ΌργονομΙα - επιστήμη τf\ς ζωικf\ς ενέργειας. Γενετήσια (f) άφροδίσια) πολιτική. 0 δρος γενετήσια πολιτικη και γενετησιοπολιτικός δηλώνει την πραkτ~kη εφαρμογη τf\ς γενετησιοπολιτικf\ς επιστήμης μέσα στα πλαίσια τf\ς κοινωνίας και σε βάση όμαδική. Τό εργο αότό επιτελέστηκε στην Αύστρία και τη Γερμανία από τα 1929 ως τα 1933 μέσα στα πλαίσια τ&ν απελευθερωτικ&ν επαναστατικ&ν κινημάτων και τf\ς ψυχικf\ς ύγιεινf\ς. Σέξπολ. Όνομασία τf\ς γερμανικf\ς όργάνωσης, που άσχολοϋνταν με τις γενετησιοπολιτικες δραστηριότητες. 11

10 Φvτoθεραπε[α. Μέ την άνακάλυψη της μυικης θωράκισης τροποποιήθηκε ή χαρακτηροαναλυτικη θεραπευτικη διαδικασία, για νά έλευθερώσει τις δεσμευμένες φυτικές ένέργειες, πράγμα που έπανορθώνει τη βιοφυσικη κινητικη Ικανότητα το{) άρρώστου. Ό συνδυασμός χαρακτηροανάλυσης και φυτοθεραπείας εύtνε γνωστός ώς χαρακτηροαναλυτικη φυτοθεραπεία. Ή κατοπινη άνακάλυψη της δργονενέργειας το{) δργανισμο{) (Βιοενέργεια) και ή συγκέντρωση άτμοσφαιρικης δργονενέργειας με τη βοήθεια ένός συσσωρευτη-δργονενέργειας, χρειάστηκε να άναπτυχτεί, για να έξελιχτεί ή χαρακτηροαναλυτικη φυτοθεραπεία σε μια περιεκτικη βιοφυσικη δργονοθεραπεία.

11 ΕΙσαΎιοΡΚΟ σημείωμα Πολυ(1υζητημέιιος, μ' ένθου(1ιαιπικους θια(1ωτες και φανατικου,; πιιπούς, που φτάνουν στο σημείο, να ((τον θεωρούν προφήτη κ' έναν άπο τους μεγdλoυς έλευθερωτες τής άνθρωπότητας»l, ό ΒΙλχελμ Ράιχ ετναι άπο τους συγγραφείς έκείνους που μια όριιυμένη (11,ιγμη lγινε σύμβολο κα! ή βαl1ικη Ιδέα του πέρα(1ε ιπην κοινη συνείδηση σαν αύταπόδεικτη άλήθεια. την έποχή, που έκδηλώνεται όρμητικο Το ((άμφισβητητικο)) κίνημα τής έπαναuτατημένης νεολαίας, με κορύφωμα το γαλλικο Μάη τού το (1ύνθημα ((Κάνετε 'Έρωτα, οχι Π6λεμω) υποτίθεται, πως συνοψίζει έπιγραμματικα τον πυρήνα τής. βιοθεωρίας τού Ράιχ2. Βέβαια, δπως κάθε υπεραπλoύ(1τεvση, σσο σωιπη κι dν ετναι, το l1ύνθημα αύτο δε μας διδά(1κει πολλα πράγματα για τη (1υμβολη τού Ράιχ στην έξέλιξη τής ψvxανάλυσης και τής ψvxιατρικής γενικά, για την ΠΡΜωπικότητά του, τους άγωνες και τη δρά(1η του. Κατα κάποιον τρόπο, αλλω(1τε, το (1ύνθημα θα μπορούσε, στην άφηρημένη γενικότητά του να Ισχύει και για τη φιλμοφικη θεώρηση τού Μαρκούζε - fj άκόμη καλύτερα για τη ((AυσιστράΤηJ) του' ΑΡΙ(1τοφάνη, με μια παραλλαγη στη διατύπω(1η: ((Πάψτε τον πόλεμο, για να κάνουμε Ιρωτα))! Και για να παμε άκ6μη μακρύτερα ιπις πρωταρχες τής φιλοσοφικής κοσμοθεώρησης, το σύνθημα θα μπορούσε ν' άναφέρεται στις πανάρχαιες δυνάμεις που συνάζουν ή χωρίζουν τα στοιχεία στον κ6σμο τού ' Εμπεδοκλή τη Φ ι λ ό τ η τ α και το Ν ε ί κ ο ς, τον" Ερωτα και την 'Έχθρα - το πρότυπο αύτο που ετχε έμπνεύ (1ει και τον Φρόυντ, σταν διατύπωνε τη μεταψυχολογικη θεωρία του για τον 'Έρωτα και το Θάνατο, τις δυο μεγάλες πρωταρχικες όρμές, που τις ύπέθεσε σύμφυτες με τον ΨVXΙ(1μO τοπ άνθρώπου. Ό Ράιχ άντικρούει με πάθος αύτη την όψιμη έκδοχη του Φρόvντ για το όρμέμφυτο τής καταl1τρoφης και του θανάτου ώς όμ6λογου 1. Charles Rycroft, Reich, Fontana, 1971, νενθ. άνωτ

12 και ίσοδύναμου με τήν άρμή της ζωης, τή θεωρεί άπαράδεκτη υπαναχώρηση, «θεωρητική συνθηκολόγηση)) προδοσία της πρώτης φροϋδικης ανακάλυψης 8τι ή πρωταρχικη κινητήρια δύναμη στον άνθρωπο ειναι ή γενετήσια όρμή, ή φιλήδονη ερωτικη επιθυμία ((λίμπιντω)), - ή «β ι ο ε ν έ Ρ γ ε ι α)), 8πως θά την όνομάσει ά Ράιχ στην όψιμη περίοδ6 του. Γιά τον Ράιχ μόνο μιά άρμή ειναι Ιμφυτη στόν άνθρωπο ή γενετήσια. Οί καταστρεπτικες όρμές, ό σαδισμός και το αντιθετικό του σύστοιχο, ά μαζοχισμός, ό φόβος της ζωης και της κινητήριας δύναμής της, της γεννητικης όρεξης, ό φόβος της ελευθερίας, ή ευθυνοφοβία, ή αρχομανία και ή σύστοιχή της 15ποταγη στην εξουσία, ειναι γιά τον Ράιχ όρμες δευτερογέννητες, κοινωνικά προσδιορισμένες, καλλιερ-, l', μέ',, \, γουμενες και αναπαραγομενες σα στο κοινωνικο συστημα και στην ψυχικη δομη τού ανθρώπου άπο τά συμφέροντα της αυταρχικης πατριαρχικης κοινωνίας, της ταξικης κοινωνίας άρα, που τελευταία της εκδήλωση ειναι το κεφαλαιοκρατικο σύστημα μ' δλες τις π.αραφυάδες του και τους έκάστοτε νεοσχηματισμούς του, και μάλιστα τό πιό πρ6σφατο φαινόμενο, τό φασισμό, το όλοκληρωτικό καταδυναστευτικο σύστημα, το σύγχρονο επιστέγασμα μιας κοινωνικης έξέλιξης, που οί άπαρχές της ανάγονται στήν προ - Ι} πρωτο - ίστορικη κατάργηση της μητριαρχίας, άπο την οίκονομικά ανερχόμενη πατριαρχία, «την πατροκεντρικη φιλοαποκτητικη κοινωνία)), δπως την όνόμασε ό 'Έριχ Φρ6μ. Ύπεραπλουστεύω, βέβαια, γιά νά συνοψίσω ακροθιγώς τά θέματα, που θά συναντήσει ό αναγνώστης στή «Μαζικη Ψυχολογία τού Φασισμού)). Ύπεραπλουστευμένη άλλωστε, και σχηματικη - γιά νά μήν πώ δογματικη και κάπως άπλοϊκη - ειναι, νομίζω, και ή αντίληψη τού Ράιχ γιά τη μητριαρχία. Δεν ειναι τ6πος έδώ γιά διεξοδικη ανάπτυξη τού θέματος. Ό Ράιχ πάντως στηρίζεται στη θεωρία τού Μπάχοφεν, 8πως τήν ειχε έρμηνεύσει ό 'Ένγκελς άπό τη σκοπιά τού ίστορικού υλισμού. Ένδιαφέρουσα σχετικά ειναι μιά μελέτη το_ύ 'Έριχ Φρόμ: Ή κοινωνιο-ψυχολογικη σημασία της θεωρίας της μητριαρχίας, 8που ό συγγραφέας υπογραμμίζει, δτι ή ίδέα ένος μητροκεντρικού πολιτισμού - ανεξhλ ' \ \, θ λ ' 'ξ' 'ζ \ v.ιtτητα απο την αν ρωπο σγικη της α ια - οραματι εται μια πραγματικότητα, που δεν τή διέπουν τά συμφέροντα της κυριαρ-

13 χίας, άλλά οί εκπληρωμένες φιλήδονες ερωτικες σχέσεις μεταξυ των ανθρώπων. Κι αυτη ή θεωρία γιά τη μητριαρχία με τά σvνακόλoυθά της, τον ελεύθερο έρωτα, την κοινοκτημοσύνη τών αγαθών και τη γιορταστικη παλλαϊκη απόλαυσή της έχει πανάρχαιες ρίζες, δπως μας το δείχνει ή σάτιρα του' Αριστοφάνη στις ((' Εκκλησιάζουσες». Σημειώνω, εν παρόδφ, δτι ή νοσταλγία τού χαμένου επίγειου - πρωτοκομμουνιστικου - παραδείσου, εμφανίζεται αποσκηνης του αρχαίου έλληνικου θεάτρου, έστω και σά σάτιρα, δταν καταρρέomι οί αυτοκρατορικες μορφες τής δημοκρατίας με την ijττα της αθηναϊκης ήγεμονίας απο τη Σπάρτη και την εγκαθίδρυση των Τριάκοντα Τυράννων στο τέλος του Πελοποννησιακου πολέμου. Σε μιάν ανάλογη κρίσιμη φάση του σύγχρονου πολιτισμου τοποθετοννται οί επαναστατικες πρωταρχες της ψυχανάλυσης και ή κατοπινή της εξέλιξη. 'Όπως γράφει δ Χέρμπερτ Μαρκουζε στον επίλογο του (('Έρως και Πολιτισμός»: Ή ψυχανάλυση άλλαξε τη λειτουργία της μέσα στον πολιτισμο τού καιρού μας σύμφωνα με τις βασικες κοινωνικες αλλαγές, που συνέβηκαν στο πρωτο ijμισυ του αιώνα. Η κατάρρευση της φιλελεύθερης περιόδου και των υποσχέσεών της, το εξαπλωνόμενο δλοκληρωτικο ρευμα και οί προσπάθειες αντιμετώπισής του, καθρεφτίζονται στη θέση της ψυχανάλυσης. Στά πρωτα είκοσι χρόνια της ανάπτυξής της πριν απο τδν Α' παγκόσμιο πόλεμο ή ψυχανάλυση ειχε απεργαστεί τις έννοιες γιά μιά ψυχολογικη κριτικη του πιο εξυμνημένου επιτεύγματος τής σύγχρονης εποχης: του ατόμου. Ό Φρόυντ έδειξε, πώς δ αναγκασμός, ή καταπίεση και ή αποστέρηση ειναι το υλικό, που πλάθει την ((ελεύθερη προσωπικότητα». Συγκεντρώνοντας την προσοχή του στις περιπέτειες των αρχέγονων όρμων, ανακάλυψε την κοινωνία μέσα στις πιο απόκρυφες πτυχες τού γένους και τής ατομικης ψυχής. 'Αναγνώρισε, δτι ή ((γενικη κακοδαιμονία της κοινωνεας» ειναι το αξεπέραστο δριο της θεραπείας και της κανονικότητας. Ή ψυχανάλυση ήταν μιά ριζικά κριτικη θεωρlα. 'Αργότερα, δταν ή κεντρικη και ή ανατολ \ Ε" β',, \ 'ξέ ' ικη υρωπη ρισκονταν σ επαναστατικη ε γερση, φανηκε καθαρά πόσο ή ψυχανάλυση ήταν δεσμευμένη απέναντι τής κοινωνεας, της δποίας ειχε αποκαλύψει τά μυστικά. Ή ψυχαναλυτικη 15

14 αντtληψη για τον ανθρωπο με την πίστη της στη βασικα ανάλλαχτη ανθρώπινη ψύση φάνηκε ((αντιδραστική»' ή θεωρία τού ΦριJvντ έμοιαζε να ύποδηλώνει, δτι τ' ανθρωπιστικα Εδανικα τού σοσιαλισμου ήταν ανθρωπίνως ανέφικτα. Τ6Τδ αρχισαν να επιταχύνονται οε μεταρρυθμίσεις της ψυχανάλυσης. Θα μπορούσε να μιλήσει κανεις για μια διάσπαση σε αριστερη και σε δεξια πτέρυγα. Ή πιο σοβαρη προσπάθεια ν' αναπτυχθεί ή κριτικη κοινωνικη θεωρία, ή ύποδηλων6μενη στον Φρ6V11Τ, έγινε άπο τον Βίλχελμ Ράιχ στα πρωτα του έργα. Στο δοκίμι6 του Der Είηbruch der SexualmoraI, 1931, ΓΗ είσβολη της γενετήσιας ήθικης), ό Ράιχ προσανατ6λισε την ψυχανάλυση στη σχέση των κοινωνικων και των όρμέμφvτων δομων. Τ6νισε έμφατικα σε τί βαθμο τα συμφέροντα της κυριαρχίας και της εκμετάλλευσης έπ.ιβάλλουν την καταπίεση τ-ης γενετήσιας όρμης και π6σο αυτα τα συμφέροντα πάλι δv11αμώνοvν και αναπαράγονται με τη γενετήσια καταπίεση. Ώστ6σο ή lδέα του Ράιχ για τ-ι]ν καταπίεση της γενετήσιας άρμης παραμένει αδιαφοροποίητη' παραμελεί τον Ιστορικό δv11αμισμο των γενετήσιων όρμων και το συγκερασμ6 τους με τις καταστρεπτικες παρορμήσεις (ό Ράιχ απορρίπτει την ύπ6- θεση τού Φρ6V11Τ για τ' όρμέμφυτο του θανάτου και δλη τη διάσταση του βάθους, που αποκάλυψε ή φροϋδικη μεταψυχολογία). ΣV11ακ6λουθα, ή γενετήσια απελευθέρωση α υ τ η κ α θ α υ τ η γίνεται για τον Ράιχ ή πανάκεια για δλα τ' ατομικα και κοινωνικα κακά... και 1] πρ60δος της ελευθερίας φαίνεται σαν άπλη απ6- λυση γενετήσιας όρμης. τα κριτικα κοινωνιολογικα εύριlματα, που περιέχοv11 τα πρωτα συγγράμματα τού Ράιχ δεν αναπτύσσονται». Ό Paul Robinson στο δοκίμι6 του (c'h φροϋδικη Αριστερά», 1969 σημειώνει: αή κοινωνικη θβωρία του Ράιχ προσφέρει ενα ευφάνταστο έννοιακο δργανο στην κοινωνιολογικη και ίστορικη έρευνα, και βοηθάει να καταλάβουμε, πως μετατρέπονται σε πολιτική, ήθικη και θρησκεία οε οικονομικες πραγματικ6τητες, κι ακ6μη για να καταλάβουμε πως διατηρείται αυτο καθαυτο το σύστημα». Αλλα δεν κατ6ρθωσε να έπεξεργαστεί με επιστημονικr) ακρίβεια και με την πρακτικη εφαρμογη αυτη την πρώτη του σύλληψη, παρατηρεί ό Ρ6μπινσον. Πάντως ή συμβολη τού

15 Ράιχ στην εξέλιξη τής ψυχανάλυσης ειναι αναμφισβήτητη-((έξέλιξη, που τη μεταμόρφωσε &.πο μια μf'i.λλoν ερασιτεχνικη ενασχόληση σ' επαγγ8λματικη τεχνική, που μπορεί να διδαχτεί συστηματικά. 'Απο το 1924 &ς το 1930?}ταν ό διευθυντης τού Σεμινάριου για την Ψυχαναλυτικη Θεραπεία, δπου συζητούνταν πρακτικα προβλήματα θεραπευτικής αγωγής, και τρείς μελέτες του περι τεχνικής συμπεριλαμβάνονται σ έναν- τόμο με τιτλ? The Psychoanalytical Reader (εκδ. F1iess), που τον συνιστούν μέχρι σήμερα στους σπουδαστες τών ψυχαναλυτικών Ινστιτούτων». (Rycroft, ένθ. ανωτ. σ. 9). Εξάλλου, ((ή γενετησιοοικονομικη θεωρία του, που &.ποτελεί τον κεντρικο πυρήνα τού έργου του, συνδυάζει μια θεωρία τής ψυχοπαθολογίας με μια κριτικη τής κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας». Φυσικά, αφού ό Ράιχ?}ταν μαρξιστης και μέλος τού Κομμουνιστικού Κόμματος Αύστρίας, απο το 1928 &ς το 1933, όπόταν το Κόμμα τον διαγράφει, μετα τη δημοσίευση στη Δανία τής ((Μαζικής* Ψυχολογίας τού Φασισμού». Ό ίδιος ό Ράιχ γράφει στον πρόλογό του στην τρίτη έκδοση τού βιβλίου του: ((Ή γενετησιο-οικονομικη κοινωνιολογία γεννήθηκε &.πο την προσπάθεια να εναρμονιστεί ή ψυχολογία τού βάθους τού Φρόυντ και ή οικονομικη διδασκαλία τού Μάρξ. Παρορμητικες και κοινωνικες-οικονομικες διαδικασίες προσδιορίζουν την \ αν 'θ' ρωπινη υπαρ "ξ η... 'Η γενετησιo-oικoνoμι~,1,j, κοινωνιο λ 0- γία αναιρεί την αντίφαση, που έκανε την ψυχανάλυση να ξεχάσει τον κοινωνικο παράγοντα, και το μαρξισμο τη ζωικη προέλευση τού ανθρώπου)). 'Όσο για τη διαγραφή του &.πο το Κόμμα, ό Ράιχ σημειώνει: ((Με διέγραψαν με το αιτιολογικό, δτι ειχα εισαγάγει στο χώρο τής Κοινωνιολογίας την 'Αφροδισιολογία κ' έβγαζα τα συμπεράσματά μου για την επίδρασή της στη διαμόρφωση τής ανθρώπινης δομής». Πρέπει να έχει ζήσει κανεις τό κλίμα των Ιδεολογικών διενέξεων τής εποχής εκείνης, για να καταλάβει τι ((έγκλημα καθοσιώσεως»?}ταν για τα κομμουνιστικα κόμματα ακόμη και. ή Οπου παρακάτω χρησιμοπο\εττα\ ή λέξη δμαδ\κή Iiχε\ τήν αδτήν Iivvow μέ τη μαζική.

16 άπλη μνεία της ψυχανάλυσης. Ή άξίωση του Ράιχ, να έρμηνεύσει την ανοδο του φασισμού άπδ τη συναισθηματικη ύποστήριξη που προσπ6ρισε ή ψυχικη δομη τού άγελαίου άτ6μου - ή άρνησή του να δεχτεί Οτι οί μάζες παραπλανήθηκαν η συσκοτίστηκαν, ό Ισχυρισμός του, Οτι άντίθετα οίμάζες ειχαν επιθυμήσει τό φασισμό - κι αυτό ειναι που πρέπει να εξηγηθβί, αύτη άκριβως ή διαστροφη τού άγελαίου π6θου, που κάνει τις μάζες να στρέφονται ενα'ρτίον των ίδιων τωιι ταξικων και ζωτικων συμφερ6ντων τους, ήταν στα μάτια των κομμουνιστων τ6τε μια προδοσία που έπρεπε να τιμωρηθεί παραδειγματικά. Ώστ6σο ((ό Ράιχ ειχε ξανανακαλύψει τό βασικό. πρ6βλημα της πολιτικης φιλοσοφίας, που ειχε θέσει ό Σπιν6ζα: ((Γιατί αραγε άγωνίζονται οί άνθρωποι "δλ' γ ι α τη ου οσυνη τους ~"" ωσαν να επροκειτο ';ιι).. για Τι, σωτηρια, τους ;» Σήμερα, περισσ6τερο παρα ποτέ, Ισχύει ή διαπίστωση καί νουθεσία μαζί τού Ράιχ: ((Δεν μπορούμε να εξουδετερώσουμε τόν άφηνιασμένο φασιστή, ι'i.ν άπό πολιτικη καιροσκοπία ψάχνουμε να τον βρούμε μέσα στό Γερμανό η τόν Ίταλό μ6νο, κι οχι επίσης μέσα στον Αμερικανο καί τον Κινέζο' ι'i. ν δ ε ν τ δ 'JI ά ν ι - χνδύουμε και μέσα στους ίδιους τους έαυτ ο ύ ς μ α ς ι'i.ν δε γνωρίζουμε τους κοινωνικους θεσμούς, που τον εκκολάπτουν καθημερινά... )). Ήρω Δ. Λάμπρου

17 Πρόλογος στην τρίτη διορθωμένη και έπαυξημένη εκδοση Διεξοδικη και εύσυνείδητη θεραπευτικη άσχολία με τόν άνθρώπινο χαρακτήρα μ' εχει διδάξει πώς, όταν κρίνουμε τις άνθρώπινες αντιδράσεις, θα πρέπει βασικα να εχουμε ύπόψη μας τρία διαφορετικα στρώματα της βιοφυσικης δομης. Οπως τό εχω εξηγήσει στό βιβλίο μου Χαρακτηροανάλυση, τα στρώματα τουτα της χαρακτηροδομης είναι αύτόνομα λειτουργουσες βαθμίδες της κοινωνικης εξέλιξης. Στό επιφανειακό επίπεδο της ύπαρξής του δ μέσος άνθρωπος είναι συγκρατημένος, εύγενικός, συμπονετικός, ύπεύθυνος και εύσυνείδητος. Δέ θα ύπηρχε κοινωνικη τραγωδία του άνθρώπινου ζώου, αν αύτός δ επιφανειακός φλοιός της ύπαρξης βρισκόταν σέ αμεση επαφη μέ τό βαθυ φυσικό πυρήνα. Μα ή τραγωδία είναι ακριβώς ότι δέ συμβαίνει κάτι τέτοιο: δ επιφανειακός φλοιός της κοινωνικης συνεργασίας δέν εφάπτεται μέ τό βαθυ βιολογικό πυρήνα του προσώπου' στηρίζεται πάνω σ' ενα δεύτερο, διάμεσο στρώμα του χαρακτήρα, που άπαρτίζεται άπό άγριες, σαδιστικές, λάγνες, άρπακτικές και ζηλόφθονες όρέξεις. Είναι τό φρουδικό «ασυνείδητο» fι «απωθημένο», δηλαδή, στη γλώσσα της γενετήσιας οικονομίας: τό σύνολο απ' όλες τις λεγόμενες «δευτερογέννητες δρμές». Ή όργονοβιοφυσικη κατόρθωσε να μας δείξει, ότι τό φρουδικό ασυνείδητο, το αντικοινωνικο στοιχείο μέσα στον άνθρωπο γεννιέται απο την καταπιεση αρχέγονων βιολογικών όρμών. 'Άν μές από τό διάμεσο στρώμα της διαστροφης κατορθώσει κανεις να φτάσει στό βιολογικό θεμέλιο του άνθρώπινου ζώου, τότε ανακαλύπτει κατα κανόνα τό τρίτο και βαθύτερο στρώμα, που τ' όνομάζουμε «βιολογικό πυρήνα». Έκεί στα μύχια του δ άνθρωπος είναι, κάτω από εύνοϊκές κοινωνικες συνθηκες, ενα τίμιο, εργατικό και συνεργατικό ζώο, που ξέρει ν' άγαπα, αλλα και να μισεί, όταν ύπαρχει βάσιμος λόγος. Μόνο που δέν μπορουμε σέ καμια περίπτωση χαρακτηροαναλυτικης θερα- 19

18 πείας, νά φτάσουμε σήμερα σ' έκείνο τό βαθύτατο καί έλπιδοφόρο στρli'>μα, liv δέν παραμερίσουμε πρli'>τα τή νόθη ψευτοκοι, νωνική επιφάνεια. Οταν δμως πέσει τό προσωπείο τfjς καλλιέργειας, δεν παρουσιάζεται άπευθείας ή φυσική κοινωνικότητα, άλλά μόνο ή διαστρεβλωμένη σαδιστική πλευρά το\) χαρακτήρα. "Η όλέθρια τούτη διάρθρωση φταίει γιά τό γεγονός, δτι κάθε φυσική κοινωνική iί ερωτική παρόρμηση, πού μές άπό τό βιολογικό πυρήνα. θέλει νά έκφραστεί ένεργά, πρέπει νά διαπεράσει πρli'>τα τό στρli'>μα tli'>v δευτερότοκων διαστρεβλωμένων δρμli'>ν και κεί άκριβ«>ς ξεστρατίζει. Τό παραστράτημα αότό μεταβάλλει τόν άρχικά κοινωνικό χαρακτήρα tli'>v φυσικli'>ν δρμli'>ν, τόν διαστρέφει, προκαλώντας ~τσι άναγκαστικά τήν άναστολή κάθε γνήσιας ζωτικfjς έκδήλωσης. W Ας μεταφέρουμε τώρα τήν και πολιτικό πεδίο. άνθρώπινη δομή μας στό κοινωνικό Εσκολα καταλαβαίνουμε, δτι ο{ διάφορες πολιτικές και Ιδεολογικές δμάδες τfjς άνθρώπινης κοινωνίας άντιστοιχο\)ν στά διάφορα στρώματα τfjς άνθρώπινης χαρακτηροδομfjς. Φυσικά, δέν κάνουμε τό λάθος τfjς Ιδεαλιστικfjς φιλοσοφίας, νά ύποθέσουμε, πως ή άνθρώπινη αότή δομή ετναι δοσμένη άπό καταβολης και θά παραμείνει άνάλλαχτη ό)ς τή συντέλεια το\) αιli'>νος! Οί κοινωνικές περιστάσεις καί μεταβολές διαμορφώνουν σέ χαρακτηροδομη τις aρχέγoνες βιολογικές αξιώσεις τού ανθρώπου καί κατόπιν ή χαρακτηροδομη αναπαράγει μέ τη μορφη των ίδεολογιών την κοινωνικη δομη της κοινων[ας. Ό βιολογικός πυρήνας το\) άνθρώπου, ώστόσο, ~χει μείνει χωρίς κοινωνική εκπροσώπηση, άφότου διαλύθηκε ή άρχέγονη έργοδημοκρατική όργάνωση. Ή «άτόφια» καί «ύψηλή» φύση το\) άνθρώπου, έιcείνη πού τόν συνδέει μέ τόν κόσμο του, μόνο στή μεγάλη τέχνη ~χει βρεί τή γνήσιά της ~Kφραση, Ιδίως στή μoυσιιcή και τή ζωγραφική. Άλλ' ό)ς τά τώρα δέν ~χει έπηρεάσει οόσιαστικά τή διαμόρφωση τfjς άνθρώπινης κοινωνίας, liv με τόν δρο «κοινωνία» δέν έννοο\)με άπλli'>ς τήν καλλιέργεια, τόν πολιτισμό μιας μικρfjς και πλούσιας δμάδας, άλλα τήν κοινότητα δλων tli'>v άνθρώπων.

19 Στα ήθικα και κοινωνικα Ιδανικα το{} φιλελευθερισμο{} ξαναβρίσκουμε τ' άντιπροσωπευτικα γνωρίσματα το{} επιφανειακο{} φλoιoϊj της χαρακτηροδομης, τήν αύτοκυριαρχία και τήν άνοχή. WΕκδηλος σκοπός της ήθικης το{} φιλελευθερισμο{} αύτο{} είναι να καταπνίξει «τό θηρίο μέσα στόν άνθρωπο», εκείνο τό διάμεσο στρώμα των «δευτερότοκων ψυχόρμητων», τό φρο\} δικό «άσυνείδητο». Ή φυσική κοινωνικότητα το{} βαθύτατου τρίτου στρώματος, το{} πυρήνα, είναι άγνωστη στόν φιλελεύθερο. ΟΙκτίρει, και καταπολεμάει τή διαστροφή τοί) άνθρώπινου χαρακτήρα με ήθικους κανόνες δμως οι KoινωVΙKες καταστροφες το{} 200ί) αιώνα μας διδάξαν, δτι ή τακτική αύτή δε μας δδήγησε πουθενά. Κάθε γνήσια επανάσταση, κάθε γνήσια τέχνη και επιστήμη κατάγεται άπό τό φυσικό βιολογικό πυρήνα τοί) άνθρώπου. UΟ μως, οi)τε δ γνήσιος επαναστάτης, οi)τε δ καλλιτέχνης, οi)τε δ επιστήμονας εχει ως τα τώρα κερδίσει, δδηγήσει μάζες, fι κι αν δδήγησε, δεν κατόρθωσε να τις συγκρατήσει στήν περιοχή τών ζωτικών τους συμφερόντων. 'Αλλιώς, κι άντίθετα άπό τό φιλελευθερισμό και τή γνήσια επανάσταση, εκδηλώνεται δ φασισμός. Έκφράζει στήν ούσία του, οχι βέβαια τόν επιφανειακό φλοιό, ούτε τόν εσώτατο πυρήνα, άλλα κυρίως εκείνο τό διάμεσο στρώμα το{} χαρακτήρα, δπου θρασεύουν οι «δευτερογέννητες δρμές». Τήν εποχή πού πρωτόγραψα τοί)το τό βιβλίο, δ φασισμός θεωρο{}νταν γενικα «~να πολιτικό κόμμα», που δπως και οι άλλες «κοινωνικες δμάδες» εkπρoσωπoϊjσε όργανωμένα μια «πολιτική Ιδέα». Σύμφωνα μ' αύτή τή θεωρία «τό φασιστικό κόμμα» εφερε τό φασισμό με τή βία fι με "πολιτικους έλιγμούς". 'Αντίθετα, ή Ιατρική μου πείρα, που μο{} προσπόριζε ή συναναστροφή μου με άνθρώπους άπό διάφορες φυλές, θρησκείες, στρώματα, εθνη κλπ., με είχε διδάξει, δτι δ φασισμός είναι ή πολιτικα όργανωμένη εκφραση της μέσης άνθρώπινης χαρακτηροδομης δομης, που δε συνδέεται με δρισμένες φυλες fι «εθνη», οi)τε με δρισμένα κόμματα, άλλ' είναι γενική και διεθνική. Μ' αύτή τή χαρακτηρολογική εννοια, δ «φασισμός)) ει",αι ή ΤVπικη σv'l'αισθηματικη συμπεριφορα τού καταπιεσμέ-

20 νου ανθρώπου της αυταρχικης κοινωνίας μας μέ τό μηχανικό πολιτισμό της και τή μηχανοκρατική-μυστικιστική βιοθεωρία της. Ο μηχανοκρατικα μυστικιστικος χαρακτήρας του ανθρώπου της εποχης μας δημιουργεί το. φασιστικά κόμματα κι οχι αντεστροφα. Μιά σφαλερη πολιτικη άντίληψη είχε δημιουργήσει την εντύπωση, πού επικρατεί άκόμη και σήμερα, στι ό φασισμός είναι πρt'ί>τoν ενα Ιδιαίτερο έθνικό γνώρισμα των Γερμανων και των 'Ιαπώνων, καί, δεύτερο, ή δικτατορία μιας μικρης άντιδραστικης φατρίας. Άπό την άρχικη εκείνη σφαλερη άντίληψη πηγάζουν δλες οι άλλες σφαλερες έρμηνείες, οι τόσο έπιζήμιες γιά τά γνήσια έλευθερωτικά κινήματα. Ή πεισματικη εμμονη σε κείνη την πλάνη πρέπει ν' άποδοθεί στό φόβο νά παραδεχτουμε την άλήθεια: ό φασισμός είναι διεθνικό φαινόμενο, διάχυτο σε σύμπασες τις κοινωνικες όμάδες δλων των έθνt'ί>ν. Τό συμπέρασμα αότό βρίσκεται σε άπόλυτη συμφωνία με τά παγκόσμια γεγονότα τt'ί>ν τελευταίων δεκαπέντε έτt'ί>ν. ΟΙ χαρακτηροαναλυτικές μου εμπειρίες με πείθουν, δτι δεν ύπάρχει σήμερα ζωντανός άνθρωπος, πού νά μη «φέρει» στη δομή του τά στίγματα του φασιστικου αίσθάνεσθαι και σκέπτεσθαι. Ό φασισμός ό:ις πολιτικη κίνηση διαφέρει άπό άλλα πολιτικά κόμματα κατά τουτο: στι τόν ύποστηρίζουν και τον εκ ΠΡOσωπoVΝ ανθρώπινες μάζες. wexro άκέραιη την έπίγνωση τf1ς εόθύνης μου γι' αότές μου τις πεποιθήσεις. Θά εόχόμουν, γιά τό καλό τούτου του σπαραγμένου κόσμου, οι εργατικές άνθρώπινες μάζες νά είχαν συνειδητοποιήσει εξίσου καθαρά τήν εοθύνη τους γιά τό φασισμό. Θά πρέπει νά διαχωρίσουμε καθαρά τή συνηθισμένη στρατοκρατία άπό τό φασισμό. Ή Γερμανία του Γουλιέλμου ήταν στρατοκρατούμενη, άλλ' οχι φασιστική. Έπειδή ό φασισμός έμφανίζεται παντου και πάντοτε σάν κίνημα στηριζόμενο σε άνθρώπινες μάζες, παρουσιάζει σλα τά γνωρίσματα και τις άντιφάσεις τf1ς χαρακτηροδομf1ς του άγελαίου άνθρώπου: δεν είναι ό φασισμός, σπως πιστεύεται γενικά, ενα καθαρά άντιδραστικό κίνημα, άλλά ένα άμάλγαμα άπό ανταρτικα συναισθήματα και άντιδραστικες κοινωνικες Ιδέες.

21 ν Αν με τόν δρο έπανάσταση έννοοljμε τήν ~λλoγη έξέγερση μπρός σε άφόρητες συνθηκες μέσα στους κόλπους της κοινωνίας, ηίν ~λλoγη βούληση «νά φτάσουμε στή ρίζα των πραγμάτων» και νά τά διορθώσουμε, τότε δ φασισμός δεν είναι ποτε έπαναστατικός. Μπορεί βέβαια νά παρουσιάζεται με τό προσωπείο έπαναστατικοlj πάθους. Αλλά δε θά ονομάσουμε έπαναστάτη τό γιατρό, που χειρίζεται μιάν άρρώστια με ύπεροπτικες βρισιές, άλλο έκείνον, που έρευνί'i ησυχα, θαρραλέα και ευσυνείδητα τά α{τια της άρρώστιας και τά πoλεμί'i. Ό φασιστικός άνταρτισμός προβάλλει πάντοτε έκεί, που μιά έπαναστατική συγκίνηση ξεστρατίζει άπό φόβο μπρός στήν άλήθεια και Kαταντί'i φαντασιοπληξία. Ό φασισμός είναι στήν καθαρή μορφή του το άθροισμα άπ' δλες τις dλογες άντιδράσεις τοlj μέσουάνθρώπινου χαρακτήρ.α. Στό στενοκέφαλο κοινωνιολόγο, που δεν ~χει τό θάρρος ν' άναγνωρίσει, τι σπουδαίο ρόλο διαδραματίζει τό άλογο στοιχείο μέσα στήν Ιστορία της άνθρωπότητας, ή φασιστική φυλετική θεωρία φαίνεται άπλως σάν αυτοκρατορικό συμφέρον, 11, άκόμη πιο μαλακά, σάν «προκατάληψη». Τό {δω και στόν άνεύθυνο άερολόγο πολιτικό. Η έξαλλοσύνη και ή πλατιά διάδοση αυτων των «φυλετικων προκαταλήψεωv) φανερώνει τήν καταγωγή τους άπο το άλογο μόριο της ψυχης, τοlj άνθρώπινου χαρακτήρα. Η φυλετική θεωρία δεν είναι δημιούργημα τοlj φασισμοlj. Άντίστροφα: δ φασισμός είναι δημιούργημα τοlj φυλετικοlj μίσους, και ή πολιτικά οργανωμένη ~Kφρασή του. Συνακόλουθα, όπάρχει gνας γερμανικός, Ιταλικός, Ισπα VΙKός, άγγλoσαξωvιkό.,., Ιουδαϊκός και άραβικός φασισμός. Η φvλετικη ΕδεολογΙα ειναι μια γνήσια βιοπαθητικη χαρακτηρολογικη έκφραση του άναφρόδιτου (άνικανου για όργασμο) άνθρώπου. 0 σαδιστικά-διάστροφος χαρακτήρας της φυλετικης Ιδεολογίας φανερώνει τήν ουσία του και στή θέση που παίρνει άπέναντι στή θρησκεία. 0 φασισμός, μί'iς λένε, είναι, τάχα, έπιστροφή στήν ειδωλολατρεία και θανάσιμος έχθρός της θρησκείας. Κάθε άλλο! Άντίθετα μάλιστα, δ φασισμός είναι ή άκραία ~Kφραση τοlj θρησκευτικοlj μυστικισμοlj. Γι' αυτό και 23

22 εμφανίζεται με ειδικη κοινωνικη μορφή. Ό φασισμός στηρίζει τη θρησκευτικότητα εκείνη, που κατάγεται από την αφροδίσια (γενετήσια) διασφοφη και μετατρέπει τό μαζοχιστικό χαρακτήρα της παλιας πατριαρχικης θρησκείας τών Παθών σε σαδιστικη θρησκεία. Γι' αυτό και μεταθέτει τη θρησκεία από τό επέκεινα της φιλοσοφίας το() πάθους στό εδώ της σαδιστικης σφαγης. "Η φασιστικ'η νοοτροπία είναι ή νοοτροπία το() μικρο() εξανδραποδισμένου, φίλαρχου καί συνάμα αντάρτικου «ανθρωπάριου». Δεν είναι τυχαίο, ότι ολοι οί φασιστές δικτάτορες προέρχονται από τό βιωτικό επίπεδο το() μικρο() αντιδραστικο() ανθρώπου. 0 μεγαλοβιομήχανος και ό φεουδάρχης στρατοκράτης εκμεταλλεύονται για τους δικούς τους σκοπους αότό τό κοινωνικό δεδομένο, όταν ~χει αποκρυσταλλωθεί πια μέσα στό χώρο της καθολικης βιοκαταπίεσης. 0 μηχανοκρατικα αυταρχικός πολιτισμός εισπράττει απλώς από τό καταπιεσμένο ανθρωπάριο τό φασισμό, σαν ανταμοιβη για τό μυστικισμό, την επιλοχιqκρατία, τόν αότοματισμό, που αιώνες όλόκληρους ~χει σπείρει μέσα στις μάζες τών μικρών καταδυναστευμένων ανθρώπων. Τό ανθρωπάκι λοιπόν αυτό εχει ξεσηκώσει στην εντέλεια τό φέρσιμο το() «μεγάλου ανδρός», και τό ξαναπαρουσιάζει παραμορφωμένο και μεγεθυσμένο. 0 φασιστης είναι ό επιλοχίας της γιγάντιας στρατιας το() βαρύτατα αρρωστημένου μεγαλοβιομηχανικο() μας πολιτισμο(). Δεν κρούει κανεις ατιμωρητι μπρός στό ανθρωπάκι τό μεγάλο Ταμταμ της ύψηλης πολιτικης: ό μικρός επιλοχίας εχει ξεπεράσει σ' όλα τα καμώματα τόν αυτοκρατορικό στρατηγό: στα εμβατήρια, στό βηματισμό της χήνας, στις διαταγες και την ύπακοή, στό θανάσιμο φόβο μπρός στό λογισμό, στη διπλωματία, τη στρατηγικη και τακτική, στις στολες και τις παρελάσεις, στις παρασημοφορίες και μεταλλειοφορίες. 0 Κάιζερ Γουλιέλμος φαίνεται σ' ολ' αότα τα πράγματα καντιποτένιος κι αδέξιος αν τόν παραβάλεις μέ τόν πειναλέο ύπαλληλογιό Χίτλερ. Οταν ενας «προλετάριος» στρατηγός κρεμάει στό στηθος του ζερβόδεξα κι απ' το λαρύγγι ώς τόν αφαλό όλα τα παράσημα το() κόσμου, εχουμε

23 μπρός μας τό ζωντανό παράδειγμα τοί) ανδράριου, που δεν εννοεί να φανεί κατώτερο από τό «γνήσιο» μεγάλο στρατηγό. Πρέπει να εχει μελετήσει κανεις εξονυχιστικα και διεξοδικα τό χαρακτήρα τοί) καταπιεσμένου ανθρωπάκου, να εχει δεί πώς συμβαίνουν τα πράγματα πίσω από την πρόσοψη, για να καταλάβει πάνω σε ποιες δυνάμεις στηρίζεται δ φασισμός. Οταν ή αγέλη τών κακοπαθημένων ανθρώπινων ζώων ξεσηκώθηκε εναντίον τοί) κlβδηλoυ φιλελευθερισμοί) με τις κούφιες του ευγένειες (δεν εννοώ τό γνήσιο φιλελευθερισμό και τη γνήσια ανοχη) τότε φανερώθηκε τό στρώμα τοί) χαρακτήρα, δπου φωλιαζουν οί δευτερογέννητες δρμές. Δεν μπορουμε να εξουδετερώσουμε τόν αφηνιασμένο φασιστή, αν από πολιτικη καιροσκοπία ψάχνουμε να τον βροί)με μέσα στό Γερμανό fι τόν Ίταλό μόνο, κι όχι επίσης μέσα στον 'Αμερικανό και τόν Κινέζο' αν δεν τόν ανιχνεύουμε και μέσα στον ίδιο τον έαυτό μας αν δε γνωρίζουμε τους κοινωνικους θεσμούς, που τόν εκκολάπτουν καθημερινά. ΜΠΟΡΟί)με να χτυπήσουμε αποτελεσματικα τό φασισμό, μόνάχα, δταν τόν αντιμετωπίζουμε έμπράγματα και πρακτικα με καλοθεμελιωμένη γνώση της ζωης και της κίνησής της. Κανεις δεν μπορεί να τόν φτάσει στην πολιτικολογία, στους διπλωματικους έλιγμους και τις παρελάσεις. Ομως για τα πρακτικα προβλήματα της ζωης δεν εχει να δώσει απάντηση καμιά, επειδη τα βλέπει δλα μ~σα στόν καθρέφτη της Ιδεολογίας fι με το σχημα της κρατικης στολης. Οταν ακουμε κάποιο φασιστή, δποιασδήποτε απόχρωσης, να βγάζει κήρυγμα για την «τιμη τοί) εθνους» (αντι για την τιμη τοί) ανθρώπου), για τη «σωτηρία της αγιας οικογένειας και της φυλης» (αντι της κοινωνίας και της εργαζόμενης ανθρωπότητας) δταν φουσκώνει και κορδώνεται κι εχει τό ρύγχος του γεμάτο συνθήματα, τότε ας τον ρωτήσουμε δημοσία ηρεμα και άπλά: «τι κocνεlς στην πρocξη YLOC νoc τoctσεlς το εθνος, χωρ!.ς νoc 30λοψοτησεLς (1λλoc εθνύj ; τι κocνεlς ώς γlocτρος YLOC νoc κocτocπολεμ~σεlς τ!.ς χρόνlες ιiρρώστlες, τι ώς ΠOCL3ocγωγος YLOC ν' άπεργocστεi:ς την εuτυχιoc του 'ItOCL3LOU, τι ώς οικονομολόγος YLOC νoc έξου3ετε-

24 , " Ι t Ι λ ό ", β' ρωσεlς τη φτωχεlοι, τ. ως ΚΟLνωνLκος εlτοuρυ ς YLOΙ ν οιποσο Ύ)- crelc; τη σuντρlβ~ πολύτεκνων μύ)τέρων, τε ώς ιχρχlτέκτονοις YLOC νoc βεληώσεlς την UYLeLV~ της ΚΟΙΤΟLκεοις. ΚοιΙ μ-η φλuοιρετς τώροι, &:λλoc ~ωσε μοις μloc σuυκεκρlμένύ) ΠΡΟΙΚΤLκ-η ιχπά:ντησύ), είμλλως κλετσε το στόμοι σοι) Ι» Συμπέρασμα: ό διεθνικός φασισμός δε θα ήττηθεϊ ποτ ε με πολιτικους έλιγμούς. Θα όποκύψει μόνο σηίν παγκόσμια φυσικη δργάνωση της εργασίας, της αγάπης και της γνώσης. Ή εργασία, ή αγαπη και ή γνώση δε διαθέτουν ακόμη μέσα στην κοινωνία μας τη δύναμη να δρίσουν τη ζωή και την ανθρώπινη ύπαρξη. Και κάτι περισσότερο: τουτες ο{ μεγάλες δυνάμεις της αρχέγονης δρμης της ζωης δεν εχουν συνειδητοποιήσει ακόμη τη ρώμη τους, την αναντικατάστατη και τεράστια σημασία τους για την ύπόσταση της κοινωνίας. Γι' αότό βρίσκεται ή ανθρώπινη κοινωνία σήμερα, ενα χρόνο μετα τη στρατιωτικη ήττα του κομματικοu φασισμοu, πιό κοντα στό χεϊλος τοu γκρεμοu. Ή πτώση τοu πολιτισμοu μας θα είναι άναπότρεπτη, αν τυχόν οί φορεϊς της εργασίας, ο{ φυσικοι επιστήμονες δλων τών κλάδων της ζωης (οχι του θανάτου), δλοι εκεϊνοι που χαρίζουν και δέχονται τη φυσικη άγάπη, δεν μπορέσουν να συνειδητοποιήσουν άρκετα γρήγορα την τεράστια εόθύνη τους. Ή ζωντάνια μπορεϊ να όπάρξει χωρις τό φασισμό, δ φασισμός δμως δεν μπορεϊ να όπάρξει χωρις τη ζωντάνια. Είναι δ βρυκόλακας, που θέλει να χορτάσει τις φονικες δρμές του πάνω στό σώμα της ζωης, δταν ηίν άνοιξη ζητάει δ ερωτας την εκπλήρωσή του. «Ή άνθρώπινη και κοινωνικη ελευθερία, ή αότοκυβέρνηση της ζωης μας και της ζωης τών ερχόμενων γενεών θ' άνοίξουν τάχα τό δρόμο τους είρηνικα fι με τη βία ;» Λότό είναι τό άνήσυχο ρώτημα. Κανεις δμως δεν ξέρει την άπάντηση. Μα δποιος ξέρει τη λειτουργία της ζωης μέσα στό ζώο, στό νιογέννητο βρέφος, στόν άφοσιωμένο εργάτη, είτε μηχανικός είναι αότός, είτε ερευνητης είτε καλλιτέχνης, αότός εχει πάψει πια να σκέφτεται με τις εννοιες, που σπείρανε στόν κόσμο μας τα εκτρωματικα κομματικα πολιτικα συστήματα. Τό ζωντανό ον δεν

25 27 μπορεί «ν' αρπάξει βίαια την εξουσία», γιατι δε θα ήξερε τι να την κάνει την εξουσία. Αότό τό συμπέρασμα σημαίνει μήπως, δτι ή ζωντανη ζωη θα μείνει για πάντα εκθετη, παραδομένη στόν πολιτικό γκανγκστερισμό, πάντοτε τό καρτερικό θύμα του, δτι δ καιροσκόπος πολιτικός θα ρουφάει πάντοτε τό αίμα της; weva τέτοιο συμπέρασμα θ~ ηταν λαθεμένο. Σα γιατρός, χρέος εχω να θεραπεύσω Cφρώστιες. Ώς ερευνητής, ν' αποκαλύψω άγνωστες φυσικες συναρτήσεις. Υ Α ν τώρα ερχόταν ενας ανεμοκαύκαλος πολιτικός για να με αναγκάσει να παρατήσω τους αρρώστους μου και τό μικροσκόπιό μου, δε θα τόν άφηνα βέβαια να μου ταράξει τους κύκλους, μα θα τόν πετου σα έξω από την πόρτα, αν δεν έφευγε δηλαδη από μόνος του. Υ Α ν θα χρειαστει fι όχι να βιαιοπραγήσω για να προστατεύσω τη δουλειά μου από τους παρείσακτους, αότό δεν εξαρταται από μένα η από τη δουλειά μου, αλλ' από τό βαθμό της αναίδειας του παρείσακτου. Υ Ας ύποθέσουμε, λοιπόν, πως δλοι, δσοι εργάζονται για τό καλό της ζωης, μπορουν ν' αναγνωρίσουν έγκαιρως τόν πολιτικό καυχησολόγο. Θα κάναν ακριβως δ,τι και γώ. ΥΙσως σ' αότό τό απλουστευμένο παράδειγμα να ύπάρχει ενα ειδος απάντηση στό ρώτημα: πως θ' αμυνθει αργα fι γρήγορα τό ζωντανό πλάσμα εναντίον των δσων τό ενοχλουν και τό καταστρέφουν. Ή μαζικη ψυχολογία του φασισμου γεννήθηκε στα κρίσιμα γερμανικα χρόνια Γράφτηκε στα 1933 κυκλοφόρησε τό Σ)βρη του 1933 σε πρώτη και τόν Άπρίλη του 1934 σε δεύτερη έκδοση στη Δανία. Είκοσι χρόνια πέρασαν από τότε. Ή αποκάλυψη της άλογης φύσης της φασιστικης ίδεολογίας προσπόρισε στό βιβλίο μου τη ζωηρη επιδοκιμασία δλων.των πολιτικων παρατάξεων - επιδοκιμασία, που ανάβρυζε περισσότερο από ενθουσιασμό, παρα από γνώση fι πράξη. Τό βιβλίο πέρασε - εν μέρει μεψευδώνυμα - τα γερμανικα σύνορα σε μεγάλες ποσότητες. Τό παράνομο επαναστατικό κίνημα τό ύποδέχτηκε με χαρά. Δημιούργησε μακροχρόνια επαφη με τό γερμανικό αντιφασιστικό κίνημα.

26 ΟΙ φασιστες άπαγόρεψαν τα βιβλία μου στα 1935 μαζι με δλα τα εντυπα τα σχετικα με την πολιτικη ψυχολογία1. Μέρη το\) βιβλίου μου, δμως, άνατυπώθηκαν στη Γαλλία, την Άμερική, την Τσεχοσλοβακία, τα σκανδιναβικα κράτη, κλπ., κριθή καν και συζητήθηκαν διεξοδικα στόν τύπο. Μόνο οι άποτελματωμένοι στόν οικονομισμό τους σοσιαλιστες το\) κόμματος και οι μισθωτοι άξιωματο\)χοι του, που διαθέταν δλα τα πολιτικα κομματικα δργανα, δεν ξέραν &ς τα σήμερα τι να τα κάνουν. "Η ήγεσία τ6)ν κομμουνιστικ6)ν κομμάτων της Δανίας και της Νορβηγίας, Π.χ., τα χτύπησε σφοδρα και τα καυτηρίασε ώς «άντεπαναστατικά». Είναι χαρακτηριστικό, άντίθετα, δτι πολλα νέα παιδια μ' έπαναστατικη νοοτροπία, liv και μέλη φασιστικ6)ν συνδέσμων, κατάλαβαν την άφροδισιο-οικονομικη έρμηνεία της άλογης φυλετικης θεωρίας. Στα 1942 ήρθε άπό την Άγγλία ή πρόταση, να μεταφραστεί στ' άγγλικα ή Μαζικη Ψυχολογία του Φασισμο\). Αύτό μο\) δημιούργησε την ύποχρέωση, να έλέγξω, δέκα χρόνια μετα τη συγγραφή του, liv ήταν άκόμη χρήσιμο το βιβλίο. ΤΟ άποτέλεσμα το\) έλέγχου αύτο\) καθρεφτίζει με άκρίβεια τις τεράστιες μεταβολές που συντελέστηκαν στη σκέψη μου την τελευταία 1. Άντίγραφο. Γερμανικη 'ΕφημερΙς τfjς Κυβερνήσεως. Άριθ. 213, 13 Άπριλίου Βάσει τοο ΑΔ τfjς κατάσχονται όπό τfjς άστυνομίας και άποσύρονται τfjς κυκλοφορίας έν Πρωσίq τά Ι!ντυπα «τι ε{ναι ταξικη συνείδηση ;» τοο "Ερνστ Παρέλλι, «Διαλεκτικός όλισμός και ψυχανάλυση» τοο Βίλχελμ Ράιχ, άριθ. 1 και 2 τfjς πολιτικfjς-ψυχολογικfjς σειρίiς συγγραμμάτων τ&ν Έκδόσεων Γενετήσια Πολιτική, Κοπεγχάγη-Πράγα-Ζυρίχη, ώς έπίσης και άπαντα τά έκδοθησόμενα Ι!ντυπα τfjς αότfjς σειρίiς, διότι ε{ναι κατάλληλα νά θέσουν έν κινδύνφ την δημοσίαν άσφάλειαν και τάξιν ) Β 1. Βερολίνον, Γκεστάπο Άριθ Μαίου 1935 Βάσει τοο ΑΔ τοο Προέδρου του ΓερμανικοΟ Ράιχ άπό άπηγορεύθη ή έν τφ τfjς χώρας διάδοσις πάντων τ&ν έν ti,'l άλλoδαπij έκδιδομένων έντύπων τ1'jς σειρίiς πολιτικ&ν-ψυχολογικ&ν μελετ&ν τfjς Σέξ. Πολ. ('Εκδόσεις Γενετήσια Πολιτική, Κοπεγχάγη, Δανία, ώς και Πράγα, Τσεχοσλοβακία, και Ζυρίχη, 'Ελβετία) μέχρι νεωτέρας διαταyfjς. ΙΙΙ Ρ 3952 Β 53. Βερολίνον, Ψευδώνυμο τοο Βίλχελμ Ράιχ.

27 δεκαετία. ΕΤναι επίσης ή λυδία λίθος για την εμβέλεια της κοινωνικης γενετήσιας οικονομίας και της σχέσης της μέ τις κοινωνικές μεταβολές τοϋ αιώνα μας. ΕΤχα πολλα χρόνια να πιάσω στα χέρια μου αύτο το βιβλίο. Όταν λοιπον άρχισα να το διορθώνω και να το επεκτείνω, συνειδητοποίησα μέ συνταρακτικ'η ενάργεια τα διανοητικα λάθη, που ε{χαν διαπραχθεί δεκαπέντε χρόνια πρίν, τις ριζικές αλλαγές στη σκέψη μου και τις αξιώσεις που προβάλλει στην επιστήμη ή ανάγκη να όπερνικηθεί δ φασισμός. Καταρχην βέβαια, μποροϋσα να επιτρέψω στον έαυτό μου να χαρεί ~να μεγάλο θρίαμβο. "Η γενετησιο-οικονομικη ανάλυση της Ιδεολογίας του φασισμοϋ όχι μόνο άντεχε στη δοκιμασία του χρόνου, αλλα και κάτι περισσότερο: τα τελευταία δέκα χρόνια ετχαν επικυρώσει λαμπρα τα κύρια σημεία της. "Η θεωρία μου λοιπον επιζουσε, ενώ ετχαν καταρρεύσει στο μεταξυ οι οικονομιστικές εννοιες του αγοραίου μαρξισμου, που χρησιμοποιουσαν τα γερμανικα μαρξιστικα κόμματα στην προσπάθειά τους να παραβγοϋν μέ το φασισμό. "Η Μαζικη ΨυχολογΙα μου εχει επίσης συνήγορό της το γεγονος δτι, δέκα χρόνια μετα τη συγγραφή της, όπάρχει νέα ζήτησή της. Τέτοια προβολη δεν αξιώθηκε κανένα απο τα μαρξιστικα συγγράμματα της εποχης γύρω στα 1930, που οι συγγραφείς τους ετχαν καταδικάσει τη ΓενεΤ1}crια οίκονομια. Ίδου τώρα πώς διατύπωσα τις όταν επεξεργαζόμουν τη δεύτερη εκδοση: ριζικες αλλαγές της σκέψης μου, Γύρω στα 1930 δέν είχα την παραμικρη Ιδέα για τις φυσικές εργοδημοκρατικές σχέσεις τών εργαζόμενων άνθρώπων. ΟΙ νέες μου απόψεις για τη γενετήσια οικονομία και το ρόλο της στη διαμόρφωση της ανθρώπινης δομης ετχαν στεγαστεί τότε μέσα στα θεωρητικα πλαίσια τών μαρξιστικών κομμάτων. Έργαζόμουν τον καιρο εκείνο σέ διάφορες φιλελεύθερες, σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές όργανώσεις, και ήμουν άναγκασμένός απο καθημερινη τριβή, να μεταχειρίζομαι τις τρέχουσες μαρξιστικές κοινωνιολογικές εννοιες, όταν παρουσίαζα τις απόψεις μου για τη γενετήσια οικονομία. "Η τεράστια άντίφαση ανάμεσα στην κοινωνικη γενετήσια οικονομία και τον άγοραίο

28 οικονομισμό ειχε άρχίσει να εκδηλώνεται άπό τότε κιόλαc, στις οδυνηρες διενέξεις μου με τους διάφορους μανδαρίνους των κομμάτων. Έπειδη όμως την εποχη εκείνη πίστευα στη βασικα επιστημονικη φύση των μαρξιστικων κομμάτων, μου ήταν άδύνατο να καταλάβω, για ποιό λόγο οι άνθρωποι του κόμματος καταπολεμο\)σαν την κοινωνικη επίδραση της ίατρικης μου εργασίας με τόση οξύτητα, άκριβως όταν πλήθος ύπάλληλοι, βιομηχανικοι εργάτες, μικροέμποροι, φοιτητες κλπ. συρρέαν στις γενετησιο-οικονομικα προσανατολισμένες οργανώσεις, για να άντλήσουν γνώσεις για τη ζωντανη ζωή. Δε θα ξεχάσω ποτε τόν «ερυθρό καθηγητη» άπό τη Μόσχα, που ειχε ερθει στα 1928 σε μιαν άπό τις φοιτητικες διαλέξεις μου στη Βιέννη, για να ύποστηρίξει εναντίον μου «τη γραμμη του κόμματος». Ό άνθρωπος αύτός ειχε δηλώσει, μεταξυ άλλων, ότι τό (<οίδιπόδειο σύμπλεγμα» ήταν καθαρη βλακεία δεν ύπηρχε τέτοιο πράγμα. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, οί Ρωσοι σύντροφοί του χύναν τό αίμα τους κάτω άπό τα τανκς των μηχανοκίνητων παιδιων το\) Φύρερ. Ώστόσο, φυσικό θα ήταν να ύποθέσουμε, ότι τα κόμματα εκείνα που ίσχυρίζονταν πως άγωνίζονται για την άνθρώπινη ελευθερία, θα δέχονταν με χαρα την πολιτικη-ψυχολογικη εργασία μου. Τ άρχεία του 'Ινστιτούτου μας όμως μας πείθουν, ότι άκριβως τό άντίθετο συνέβαινε. rοσο μεγαλύτερη κοινωνικη επίδραση άσκουσε ή εργασία μου για την δμαδικη ψυχολογία, τόσο πιό βίαια ήταν τ' άντίμετρα των πολιτικων το\) κόμματος εναντίον μου. WΗδη στα 1932 οι σοσιαλιστικες και κομμουνιστικες οργανώσεις στό Βερολίνο ειχαν άπαγορεύσει, παρ' όλες τις σφοδρες διαμαρτυρίες των μελων τους, τη διάθεση των συγγραμμάτων που δημοσίευαν τότε οι «'Εκδόσεις Γενετήσιας οικονομίας». Έμένα με άπειλο\)σαν, ότι θα με στήναν στόν τοίχο μόλις θα επαιρνε την εξουσία στη Γερμανία δ μαρξισμός. Στα 1932, παρα τη θέληση των μελων τους, οι κομμουνιστικες οργανώσεις στη Γερμανία εξοστρακίσαν τους γιατρους της γενετήσιας οικονομίας άπό τις συγκεντρώσεις τους, όπως τους ειχεν εξοστρακίσει άπό τα κιόλας ή αύστριακη Σοσιαλδημοκρατία. Προσωπικα με διαγράψαν κι άπό τις δύο οργανώσεις

29 με τό αιτιολογικό, δτι ειχα εισαγάγει στό χ&ρο της κοινωνιολογίας την 'Αφροδισιολογία κι εβγαζα τα συμπεράσματά μου για την έπίδρασή της στη διαμόρφωση της άνθρώπινης δομης. Μεταξυ τoϊj , οι άξιωματoϊjχoι τoϊj Κόμματος ήταν πάλι έκείνοι που έπισημαίναν έπανειλημμένως στους φασιστικους κύκλους της Εύρώπης τόν «κίνδυνο» της γενετήσιας οικονομίας. Τό γεγονός αύτό είναι άπόλυτα τεκμηριωμένο. τα συγγράμματα της γενετήσιας οίκονομίας δεν μπόρεσαν να περάσουν τα σοβιετικα σύνορα, δπως άκριβ&ς δεν μπόρεσαν να τα περάσουν τό πληθος οι πρόσφυγες, που πρoσπαθoϊjσαν να σωθoϊjν άπό τό γερμανικό φασισμό. την πράξη αύτη κανένα έπιχείρημα δε θα μπορέσει ποτε νά τη δικαιολογήσει. Αύτά τα πράγματα, που τότε μου φαίνονταν άκατανόητα, μου γίναν άπολύτως καταληπτά, δταν αρχισα νά ξαναδουλεύω ηί Μαζικη ΨυχολογΙα του Φασισμου. ΟΙ διαπιστώσεις μου για τη γενετήσια οικονομία ειχαν στριμωχτεί μέσα στην άγοραία μαρξιστικη δρολογία, δπως ενας"έλέφας μέσα σε μιαν άλεπουδότρυπα. ΥΗδη, δταν στα 1938 έπεξεργαζόμουν μια νέαν εκδοση του νεανικου μου εργου (Ό γενετήσιος αγώνας των νέων), ειχα διαπιστώσει, πως κάθε λέξη που άναφερόταν στη γενετήσια οικονομία ειχε διατηρήσει, όχτω χρόνια μετά, τη σημασία της έν& κάθε κομματικό σύνθημα, που ειχα συμπεριλάβει στό βιβλίο μου, είχε πια χάσει τό νόημά του. Αύτό Ισχύει και για την τρίτη εκδοση της όμαδικης ΨVχoλoγEας του φασισμου. Σήμερα εχει πια γίνει σ' δλους φανερό, πως ό φασισμός δεν ειναι εργο ένός Χίτλερ Τι Μουσολίνι, άλλα ή έκφραση της ιj.λoγης δομης του αγελαιου ανθρώπου. Βλέπουμε καθαρότερα σήμερα, παρ' δ,τι πριν άπό δέκα χρόνια, πως ή φvλετικη θεωρια ετναι βιολογικός μυστικισμ6ς. Σήμερα είμαστε πιό προετοιμασμένοι, για να καταλάβουμε τόν όργαστικό πόθο τ&ν μαζ&ν, παρ' δ,τι δέκα χρόνια πρίν, και γενικα δ κόσμος εχει άρχίσει να διαισθάνεται, δτι ό φασιστικός μυστικισμός θτναι lνας διάστροφος π6θος οργασμού, Ιπειδη ακριβως έχει στραβώσει και αναχαιτιστεί ή έμφυτη Ιρωτικη όρμή. ΟΙ κρίσεις της γενετήσιας οικονομίας για τό φασισμό Ισχύουν πιό πολυ σήμερα, παρα πριν άπό δέκα χρόνια. 'Αντίθετα, οι μαρξιστικες κομμα- 31

30 τικές εννοιες ειχαν χρεωκοπήσει κι επρεπε νά διαγραφοl)ν αρα άπό τό βιβλίο μου και ν' άντικατασταθοl)ν μέ νέες. Μήπως αύτό σημαίνει, δτι ή οικονομικη θεωρία tol) μαρξισμου ειναι βασικά σφαλερή; Θά ήθελα νά διασαφηνίσω αύτό τό έρώτημα μ' ~να παράδειγμα. ΕΙναι μήπως σφαλερό τό μικροσκόπιο της έποχης του Παστέρ και λαθεμένη ή ύδραντλία, που κατασκεύασε δ Λεονάρντο Ντά Βίντσι; "Ο μαρξισμός ειναι μιά οικονομική θεωρία, που κατάγεται άπό τις άρχές και τά μέσα του 190υ αιώνα. "Η κοινωνία, δμως, δέν ειχε πάψει νά κινείτι;ιι, άλλά συνέχιζε τήν κίνησή της μέσα στή βασικά διαφορετικη πρόβαση το\) 2001) αιώνα. Μέσα σ' αύτή τη νέα κοινωνική πρόβαση βρίσκουμε δλα τά κύρια χαρακτηριστικά το\) 190υ αιώνα, δπως άκριβ«>ς βρίσκουμε στό σύγχρονο μικροσκόπιο τη βασική δομη το\) παστερικου μικροσκόπιου και στη σύγχρονη ύδραυλική έγκατάσταση τη βασικη άρχή του Λεονάρντο Ντά Βίντσι. ')lλλά δέν μπορο\)με νά κάνουμε σήμερα πολλά πράγματα με τό μικροσκόπιο το\) Παστέρ, ούτε μέ τήν ύδραντλία το\) Λεονάρντο. rεχουν ξεπεραστεί άπό νέες διαδικασίες και λειτουργίες, που άνταποκρίνονται σέ μιάν έντελ&ς νέαν άντίληψη της τεχνικης. Τά μαρξιστικα κόμματα της Εύρώπης άποτύχαν και άφανίστηκαν (δέν τό λέω χαιρέκακα), έπειδή έπιχειρο\)σαν να καταλάβουν τό φασισμό το\) 200υ αιώνα, ενα τελείως νέο φαινόμενο, μέ εννοιες το\) 190υ αιώνα. Καταρρεύσαν σαν κοινωνικές όργανώσεις, επειδη παραλείψαν νά διατηρήσουν ζωντανές και ν' άναπτύξουν τις εξελικτικές δυνάμεις, που περιέχει κάθε έπιστημονική θεωρία. Δέ μετανιώνω που για χρόνια εργάστηκα ώς γιατρός στις μαρξιστικές όργανώσεις. rexro κερδίσει τις κοινωνιολογικές μου γνώσεις δχι άπό βιβλία, άλλα κυρίως άπό τήν πρακτική συμμετοχή μου στους άγ&νες που ειχαν άναλάβει οι άνθρώπινες μάζες για μιάν αξια ελεύθερη ί5παρξη. ΟΙ καλύτερες άπόψεις μου για τη γενετήσια οικονομία προέρχονται άκριβ«>ς άπό τά διανοητικα λάθη που κάναν οί ίδιες αύτές οι μάζες, λάθη που τους φέραν κατόπι τή φασιστικη πανώλη. Σα γιατρός ειχα τόν τρόπο να πλησιάσω τόν έργαζόμενο ανθρωπο μέ τις καθημερινές του ευνοιες, όπως κανεις πολιτικός το\) κόμματος. Ό πολιτικός το\) κόμματος εβλεπε μόνο «την έργατικη

31 Στά χρόνια 1937 εως 1939 άναπτύχθηκε δ νέος δρος: τάξη», που ηθελέ νά της «εμφυσήσει ταξική συνείδηση». 'Βγω έβλεπα τό ζώον-άνθρωπο, που είχε περιπέσει σέ κοινωνικές συνθηκες το\) χειρίστου είδους, συνθηκες που τις είχε δημιουργήσει δ ίδιος, που τις κουβαλο\)σε άγκυροβολημένες εντός. του, και που μάταια προσπαθο\)σε νά τις άποτινάξει και νά ελευθερωθείο Τό χάσμα άνάμεσα στην οικονομική και τή βιο-κοινωνιολογικ'η θεωρία έγινε άγεφύρωτο. Στή «θεωρία το\) ταξικο\) άνθρώπου» άντιπαρατάχτηκε ή άλογη φύση της κοινωνίας το\) ζώου «{iνθρωπος». Σήμερα δ καθένας ξέρει, δτι οί μαρξιστικές οικονομικές θεωρίες έχουν διαποτίσει κι επηρεάσει, λίγο-πολύ, τή σκέψη της σύγχρονης άνθρωπότητας - πολυ συχνά μάλιστα χωρις νά συνειδητοποιο\)ν οι έκάστοτε οικονομολόγοι και κοινωνιολόγοι άπό ποιόν κατάγονται οι άπόψεις τους. 'Έννοιες δπως: «τάξη», «κέρδος», «εκμετάλλευση», «ταξική πάλη», «εμπόρευμα» και «ύπεραξία» έχουν πιά γίνει κοινό κτημα τ&ν άνθρώπων. Άντίθετα, δέν ύπάρχει σήμερα κανένα κόμμα, που νά μπορεί νά θεωρηθεί κληρονόμος και ζωντανός εκπρόσωπος το\) επιστημονικο\) μαρξισμο\); εκεί που δ λόγος γιά δεδομένα κοινωνικ&ν εξελίξεων βέβαια, και όχι γιά συνθήματα, που δέ συμπίπτουν πιά μέ τό περιεχόμενο. «έργοδημοκρατία)). Ή τρίτη έκδοση της Όμαδικης Ψυχολογίας του Φασισμου περιέχει τήν παρουσίαση τ&ν κύριων χαρακτηριστικ&ν αυτο\) το\) νέου κοινωνιολογικο\) δρου. 0 δρος περιλαμβάνει τά καλύτερα κοινωνιολογικά εύρήματα το\) μαρξισμο\), που Ισχύουν άκόμη και σήμερα. Ταυτόχρονα, συνυπολογίζει τις κοινωνιολογικές άλλαγές, που συντελέστηκαν στόν «εργάτη» μέσα στά τελευταία έκατό χρόνια. Ξέρω άπό πείρα, πως οι «μοναδικοι εκπρόσωποι της εργατιας», οί προηγούμενοι και οι έπόμενοι «ήγέτες το\) παγκόσμιου προλεταριάτου» θά είναι άιφιβ&ς εκείνοι που θά πολεμήσουν ό:ις «φασιστική», «τροτσκιστική», «άντεπαναστατική» κλπ., αύτή τήν προέκταση της κοινωνικης έννοιας «εργάτης». ~Oμως, εργάτες που άποκλείουν άπα τις όργανώσεις τους τους Νέγρους και φέρονται σά χιτλεράκηδες, δέν τους πρέπει νά θεωρο\)νται θεμελιωτές μιας νέας ελεύθερης

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12

ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ. Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών. Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΒΙΩΣΗ Λ. ΛΙΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Σχέσεων 3/12/12 Η Εικόνα της Κρίσης όπως την αντιλαμβανόμαστε (λανθασμένα) Όταν σκεπτόμαστε ή μιλούμε

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο

Κεφάλαιο τρίτο. Κεφάλαιο τρίτο Κεφάλαιο τρίτο Αυτό που ξέρουµε σαν αρρώστια είναι το τελικό στάδιο µιας βαθύτερης ανωµαλίας και είναι φανερό ότι για να εξασφαλίσουµε πλήρη επιτυχία στη θεραπεία, το ν' αντιµετωπίσουµε µόνο το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα:

Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ερευνώντας τις Αντισημιτικές Συμπεριφορές στην Ελληνική Κοινή Γνώμη: Στοιχεία από μια Αντιπροσωπευτική Έρευνα: Ηλίας Ντίνας elias.dinas@politics.ox.ac.uk Σπύρος Κοσμίδης spyros.kosmidis@politics.ox.ac.uk

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επιμέλεια: Μαρία Πουλάκου, Φιλόλογος Μεθοδολογία επιστολής Η επιστολή είναι γραπτός λόγος που χρησιμοποιούμε, για να επικοινωνήσουμε με πρόσωπα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

OPMH. κοντά στο µαθητή!

OPMH. κοντά στο µαθητή! ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαζόμενος - Εργοδότης

Εργαζόμενος - Εργοδότης Οικονομική δραστηριότητα στην Αρχαία Ελλάδα Εργαζόμενος - Εργοδότης Καταναλωτή Επενδυτές Εργαστήρι 1 Η Πρώτη του Μάη δεν είναι αργία είναι απεργία Εικόνες από την απεργία στο Σικάγο 1886 8ώρες δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς

http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς http://hallofpeople.com/gr/ Μισελ ντε Μονταιν ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα από την αρχή) Τα συναισθήματα μας επεκτείνονται πέρα από εμάς Εκείνοι που κατηγορούν τους ανθρώπους ότι τρέχουν διαρκώς πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές

Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός. Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Durkheim: Λειτουργισμός & Θετικισμός Εισαγωγή στον Πολιτισμό και τις Πολιτισμικές Σπουδές Emile Durkheim(1858-1917) Γεννήθηκε στη Γαλλία. Γιός Ραβίνου, παράλληλα με τις σπουδές του εντρύφησε στην εβραϊκή

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ IΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002

37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 37 ο ΕΝΙΑΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ 18 Απριλίου 2002 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ, «ΠΛΑΤΩΝΑ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ» ΤΑΞΗ: Γ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: Αρετή Πότσιου, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ: Νίκος Κοκκινάκης

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ

Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Η ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΑΓΑΘΩΝ 1. Εισαγωγή Όπως έχουμε τονίσει, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο προσδιορίζεται η τιμή ενός αγαθού απαιτεί κατανόηση των δύο δυνάμεων της αγοράς, δηλαδή της ζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα