Στόχοι μάθησης. 2 Τι είναι η αγορά και ποιες είναι οι βασικές αγορές που συνιστούν την οικονομία.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Στόχοι μάθησης. 2 Τι είναι η αγορά και ποιες είναι οι βασικές αγορές που συνιστούν την οικονομία."

Transcript

1 Στόχοι μάθησης Σε αυτό το κεφάλαιο θα μάθετε: 1 Τι είναι τα οικονομικά και ποιες θεμελιώδεις έννοιες προσδιορίζουν τις κεντρικές ιδέες των οικονομικών. 2 Τι είναι η αγορά και ποιες είναι οι βασικές αγορές που συνιστούν την οικονομία. 3 Γιατί τα οικονομικά αποκαλούνται επι στήμη και γιατί οι οικονομολόγοι δια φωνούν συχνά με αυτόν τον χαρακτηρισμό.

2 Κεφάλαιο 1 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Την τελευταία δεκαετία συντελέσθηκαν μεγάλες και εντυπωσιακές αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία. Πολλές από αυτές τις αλλαγές συνδέονται με τη νέα τεχνολογική πρόοδο, η οποία έχει μεταμορφώσει τη διάρθρωση της παραγωγής στην παγκόσμια οικονομία, τις διαδικασίες με τις οποίες παράγονται πολλά προϊόντα και υπηρεσίες, τη γεωγραφική κατανομή της παραγωγής και τα δίκτυα διανομής των παραγόμενων προϊόντων και υπηρεσιών στα νοικοκυριά, στους κυβερνητικούς τομείς και στις επιχειρήσεις που τα αγοράζουν. Η νέα τεχνολογία έχει μεταμορφώσει τα πάντα, από την πώληση αεροπορικών εισιτηρίων μέχρι τις διαδικασίες παραγωγής αυτοκινήτων και από τη διανομή βιβλίων μέχρι τους διαύλους επικοινωνίας των ανθρώπων. Η βιομηχανική επανάσταση, κατά τη διάρκεια του 18ου και του 19ου αιώνα, μεταμόρφωσε αρχικά την οικονομία της Βρετανίας και στη συνέχεια τις οικονομίες άλλων χωρών, από αγροτικές οικονομίες σε βιομηχανικές οικονομίες. Παρομοίως, η επανάσταση της πληροφορικής, η οποία ξεκίνησε κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών του 20ού αιώνα και συνεχίζει να εξελίσσεται στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, μεταμορφώνει σταδιακά όλες αρχές της μικροοικονομικής 35

3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 σχεδόν τις πλευρές τις καθημερινότητάς μας. Το 1999, ως αναγνώριση της συνεχώς ανερχόμενης βαρύτητας των νέων επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας, οι μετοχές της Microsoft και της Intel -η πρώτη είναι παραγωγός του λειτουργικού συστήματος Windows και η δεύτερη είναι παραγωγός μικροεπεξεργαστών για τους προσωπικούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές- συμπεριελήφθησαν στον Μέσο Βιομηχανικό Δείκτη Dow-Jones (Dow-Jones Industrial Average), ο οποίος είναι ο γνωστότερος και ευρύτατα χρησιμοποιούμενος δείκτης τιμών της χρηματιστηριακής αγοράς των ΗΠΑ. Η εκρηκτική ανοδική πορεία της χρηματιστηριακής αγοράς κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών της δεκαετίας του 1990, η οποία τροφοδοτήθηκε από τον ενθουσιασμό για τη νέα τεχνολογία, τερματίσθηκε το Ωστόσο, η καινοτομία εξακολουθεί να είναι μία από τις βασικές κινητήριες δυνάμεις της οικονομίας. Παρ όλα αυτά, η παλαιά οικονομία είναι ακόμη ζωντανή και ενεργή. Το 2003, σύμφωνα με τον κατάλογο του περιοδικού Fortune που περιλαμβάνει τις 500 κορυφαίες εταιρίες των ΗΠΑ, οι τέσσερις από τις πέντε μεγαλύτερες εταιρίες ήταν παραδοσιακές βιομηχανικές εταιρίες General Motors, Exxon, Ford και General Electric. Η IBM που καταλάμβανε την 8η θέση και η Verizon Communications που βρισκόταν στην 10η θέση, ήταν οι μόνες εταιρίες πληροφορικής ή «τεχνολογίας» στην πρώτη δεκάδα του καταλόγου. Η Hewlett- Packard ήταν στην 14η θέση, η Dell Computers ήταν στην 36η θέση, αλλά η Microsoft δεν κατάφερε να βρεθεί σε θέση υψηλότερη από την 47η. Επομένως, η παλαιά οικονομία και η νέα οικονομία συνυπάρχουν και ακολουθούν παράλληλους δρόμους. Όμως, η επίδραση της νέας τεχνολογίας στην οικονομική δραστηριότητα δεν εκφράζεται μόνον από την εμφάνιση νέων εταιριών παραγωγής λειτουργικών συστημάτων για ηλεκτρονικούς υπολογιστές και προϊόντων που σχετίζονται με το Internet. Στην πραγματικότητα, όλες οι εταιρίες έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο παράγουν τα προϊόντα τους και οι πελάτες τους επηρεάζονται από αυτές τις αλλαγές. Στην αυτοκινητοβιομηχανία, οι γραμμές συναρμολόγησης βασίζονται πλέον σε ρομπότ που καθοδηγούνται και ελέγχονται από ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Τα παλαιά θορυβώδη μηχανουργεία επισκευής αυτοκινήτων, με τα λιγδιασμένα από μηχανέλαια πατώματα, έχουν αντικατασταθεί από ήσυχα και πεντακάθαρα εργαστήρια ηλεκτρονικής διάγνωσης των προβλημάτων των αυτοκινήτων. Επίσης, οι σχέσεις των πελατών με τις εταιρίες και ο τρόπος με τον οποίο διενεργούμε τις αγορές μας έχουν αλλάξει και αποκτήσει νέα μορφή. Αγοράζουμε αυτοκίνητα, 36 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

4 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ βιβλία ή CD, κλείνουμε θέσεις σε αεροπλάνα ή δωμάτια σε ξενοδοχεία και κάνουμε αιτήσεις σε πανεπιστημιακά τμήματα μέσω του Internet. Μεταξύ των άλλων, η νέα τεχνολογία έχει αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο διδάσκονται τα πανεπιστημιακά μαθήματα. Τα νέα διδακτικά εγχειρίδια, όπως αυτό που κρατάτε στα χέρια σας, περιλαμβάνουν πληροφορίες για ιστοσελίδες με πρόσθετο υλικό που μπορεί να βοηθήσει τους σπουδαστές, με συμπληρωματικές ασκήσεις και με συνδέσεις που προσφέρουν πρόσβαση στις νεότερες εξελίξεις, σε διαμάχες για ζητήματα οικονομικής πολιτικής ή στις τελευταίες οικονομικές ειδήσεις (κατά την μελέτη αυτού του εγχειριδίου μπορείτε να ανατρέχετε στη διεύθυνση: Με δεδομένες όλες αυτές τις αλλαγές και τις βαθιές τομές, ποιες γνώσεις, ιδέες ή αντιλήψεις μπορεί να προσφέρει η μελέτη της οικονομικής θεωρίας; Στα οικονομικά, θεωρούμε συνήθως τον Adam Smith, τον πασίγνωστο Σκωτσέζο καθηγητή της ηθικής φιλοσοφίας του 18ου αιώνα, θεμελιωτή του γνωστικού τομέα μας. Το πιο γνωστό βιβλίο του Adam Smith, ο Πλούτος των Εθνών (The Wealth of Nations), εκδόθηκε το Εκείνη την εποχή, οι σημερινές βιομηχανικές οικονομίες ήταν ακόμη αγροτικές οικονομίες. Πώς είναι δυνατό αυτή η παλαιά θεωρία, η οποία αναπτύχθηκε για την κατανόηση των παραγόντων που προσδιορίζουν την τιμή του σιταριού, να προσφέρει γνώσεις, ιδέες ή αντιλήψεις για τη σύγχρονη οικονομία, στην εποχή μας; Παρ όλο που μπορεί να φαίνεται απίθανο, η μελέτη της οικονομικής θεωρίας εξακολουθεί να προσφέρει τα καταλληλότερα μέσα για την κατανόηση της παγκόσμιας οικονομίας στην εποχή μας. Οι Carl Shapiro και Hal Varian του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια έχουν θέσει το ζήτημα ως εξής: «Η τεχνολογία αλλάζει. Οι νόμοι της οικονομίας δεν αλλάζουν». 1 Από την εποχή που έγραφε ο Adam Smith μέχρι σήμερα, οι μέθοδοι παραγωγής, η σύνθεση του παραγόμενου προϊόντος, οι διαδικασίες ανταλλαγής και οι συναλλακτικές συνήθειες έχουν αλλάξει ριζικά. Ωστόσο, οι ίδιοι θεμελιώδεις νόμοι της οικονομικής θεωρίας που ερμήνευαν τις τιμές των αγροτικών προϊόντων τον 18ο αιώνα, μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τη λειτουργία της οικονομίας του 21ου αιώνα. Τα θεμέλια που έθεσε ο Adam Smith και το οικοδόμημα που ανήγειραν πολλές γενεές οικονομολόγων εξακολουθούν να προσφέρουν τις 1 Carl Shapiro και Hal R. Varian, Information Rules: A Strategic Guide to the Network Economy (Boston: Harvard Business School Press, 1999), σελ. 2. αρχές της μικροοικονομικής 37

5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 γνώσεις και την καθοδήγηση που απαιτούνται για να κατανοήσει κανείς τη σύγχρονη οικονομία. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων διακοσίων ετών, οι οικονομολόγοι έχουν επεξεργασθεί την οικονομική θεωρία και έχουν εμβαθύνει στην κατανόηση της οικονομικής συμπεριφοράς. Ενσωματώνοντας τους ρόλους της πληροφόρησης και της τεχνολογικής προόδου στην ανάλυσή τους, οι οικονομολόγοι είναι πλέον σε θέση να ερμηνεύσουν πολύ περισσότερα στοιχεία της οικονομίας από όσα μπορούσαν να εξηγήσουν πριν από είκοσι χρόνια και να προσφέρουν νέες ιδέες για πολλά ζητήματα, από τους λόγους για τους οποίους οι πωλητές αυτοκινήτων κατασκευάζουν μοντέρνες και πολυτελείς εκθέσεις αυτοκινήτων μέχρι τη διάκριση των σημαντικών παραγόντων που ενθαρρύνουν την καινοτομία από τους σημαντικούς παράγοντες που ενθαρρύνουν τον σχεδιασμό και την παραγωγή νέων αυτοκινήτων. Ποιες είναι όμως αυτές οι νέες ιδέες; Τι ακριβώς μελετούν οι οικονομολόγοι; Και τι μπορούμε να μάθουμε, όταν εξετάζουμε τα ζητήματα από την οπτική γωνία της οικονομικής θεωρίας; Πώς μπορούν τα οικονομικά να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε γιατί πρέπει να ανησυχούμε για την πιθανή εξαφάνιση των σολομών και όχι για την εξαφάνιση των προβάτων, γιατί οι οικονομίες που βασίζονται στις ελεύθερες αγορές είναι αποτελεσματικότερες από τις οικονομίες που βασίζονται στον κεντρικό κυβερνητικό σχεδιασμό, και γιατί η κυριαρχία μιας επιχείρησης σε κάποιον κλάδο είναι κοινωνικά ασύμφορη; Οι τίτλοι ορισμένων ειδήσεων, από τον κλάδο παραγωγής ηλεκτρονικών υπολογιστών και από το Internet, θέτουν μερικά θεμελιώδη ζητήματα, στην αποσαφήνιση των οποίων μπορεί να συμβάλει η μελέτη της οικονομικής θεωρίας. «Το νομοσχέδιο για την καταπολέμηση της ηλεκτρονικής πειρατείας κατηγορείται ως πολύ γενικό», New York Times, 24 Ιουνίου Ένα νομοσχέδιο που προωθήθηκε για συζήτηση στη Γερουσία των ΗΠΑ, σκόπευε στον περιορισμό της παράνομης ηλεκτρονικής διακίνησης μουσικής και άλλων δεδομένων. Η προτεινόμενη νομοθετική ρύθμιση εξέφραζε τις τελευταίες εξελίξεις στη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση ανάμεσα στις εταιρίες που έχουν τα δικαιώματα της μουσικής παραγωγής και στους καταναλωτές που επιθυμούν να διακινούν ελεύθερα και να ανταλλάσσουν μεταξύ τους μουσικά κομμάτια. Σε τελική ανάλυση, η ακρόαση ενός μουσικού κομματιού από χίλια άτομα δεν κοστίζει περισσότερο στην παραγωγό εταιρία από την 38 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

6 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ακρόαση του ίδιου μουσικού κομματιού από δύο άτομα. Επομένως, μπορεί να αναρωτηθούν πολλοί, γιατί πρέπει να πληρώνουμε για να αποκτήσουμε και να ακούσουμε ένα μουσικό κομμάτι; Η ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας στην αναπαραγωγή της μουσικής επιτρέπει πλέον στους ακροατές να αντιγράφουν και να ανταλλάσσουν ελεύθερα τα μουσικά κομμάτια που επιθυμούν να ακούσουν. Όμως, η ελεύθερη αναπαραγωγή και διακίνηση μουσικών κομματιών συρρικνώνει τα κέρδη των παραγωγών μουσικής, με αποτέλεσμα να περιορίζονται τα κίνητρα των τελευταίων για αναζήτηση νέων καλλιτεχνών και ηχογράφηση καινούργιων μουσικών κομματιών. Τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα -σε αυτήν την περίπτωση, το νόμιμο δικαίωμα της εταιρίας παραγωγής μουσικής να χρεώνει τους χρήστες των στοιχείων της ιδιοκτησίας της- διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην οικονομία της αγοράς. Οι αντιπαραθέσεις που προκύπτουν από τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα, δεν είναι καινούργιο φαινόμενο. Όμως, η νέα ψηφιακή τεχνολογία διευκολύνει ιδιαίτερα την εμπορία και τη διακίνηση των ιδιοκτησιακών στοιχείων των εταιριών παραγωγής μουσικής και εγείρει νέα ερωτήματα. Όπως θα διαπιστώσουμε, τα οικονομικά μπορούν να προσφέρουν πολλά στην κατανόηση των ζητημάτων που συνδέονται με αυτές τις αντιπαραθέσεις. «Το εμπόριο φαρμάκων μέσω Internet αποδεικνύεται «πικρό χάπι» για τον Καναδά», Financial Times, 21 Απριλίου Το Internet έχει αλλάξει τη φύση των αγορών πολλών αγαθών. Τα φάρμακα που διατίθενται με ιατρική συνταγή, συμπεριλαμβάνονται σε αυτά τα αγαθά. Οι αγοραστές που κατοικούν στη Φλόριντα, μπορούν πλέον να αγοράζουν τα φάρμακά τους τόσο από ένα φαρμακείο που βρίσκεται στη Φλόριντα όσο και από ένα φαρμακείο που βρίσκεται στην Καλιφόρνια ή στον Καναδά. Γιατί όμως αυτή η δυνατότητα οδηγεί σε ελλείψεις ορισμένων φαρμάκων ευρείας κυκλοφορίας στον Καναδά; Ποιες είναι οι πιθανές επιπτώσεις στις τιμές των φαρμάκων στον Καναδά και στις ΗΠΑ; «Η Intel ακυρώνει τα σχέδια παραγωγής 2 chips», San Jose Mercury News, 8 Μαΐου Αφού δαπάνησε περίπου 2 δισεκατομμύρια δολάρια για την ανάπτυξη μιας νέας γραμμής παραγωγής chips για ηλεκτρονικούς υπολογιστές, η οποία είχε ονομασθεί Itanium, η Intel ακύρωσε το σχέδιο παραγωγής. Όταν η εταιρία αποφάσισε να διακόψει την υλοποίηση του σχεδίου παραγωγής, συνεκτίμησε την απώλεια των χρημάτων που είχε ήδη επενδύσει σε αυτό το σχέδιο παραγωγής; Οι εταιρίες ενδιαφέρονται πάντα αρχές της μικροοικονομικής 39

7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 για το κόστος και τα οικονομικά προσφέρουν τις απαιτούμενες γνώσεις και ιδέες για να κατανοήσουμε ποιες μορφές κόστους είναι σημαντικές και πότε ορισμένες μορφές κόστους, όπως η δαπάνη των 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων της Intel για την ανάπτυξη του σχεδίου Itanium, δεν είναι σημαντικές. «Η ebay πλειοδοτεί και αγοράζει την Baazee», The Economic Times, 23 Ιουνίου Σύμφωνα με ένα δημοσίευμα του economictimes.indiatimes. com, η εταιρία ebay αγόρασε την εταιρία Baazee.com, μία Ινδική εταιρία πωλήσεων στο Internet, έναντι 50 εκατομμυρίων δολαρίων. Με αυτήν την εξαγορά, η ebay πρόσθεσε μία ακόμη θυγατρική εταιρία στις ήδη υφιστάμενες στο Χονγκ Κονγκ, τη Σιγκαπούρη και την Κίνα και επέκτεινε το Ασιατικό δίκτυο των πωλήσεών της. Συνδέοντας ηλεκτρονικά αγοραστές και πωλητές σε όλον τον κόσμο, η ebay προσφέρει τη δυνατότητα σε έναν καταναλωτή στη Sioux City της Iowa να αγοράσει προϊόντα από έναν πωλητή στην Bangalore της Ινδίας. «Η προσφορά της Oracle για την PeopleSoft θα ελεγχθεί στο δικαστήριο», New York Times, 7 Ιουνίου Στις αρχές του 2004, η Oracle, ο γίγαντας του κλάδου παραγωγής προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών, ανακοίνωσε ότι έκανε μία επιθετική προσφορά (hostile bid) για την εξαγορά της PeopleSoft, μιας άλλης εταιρίας παραγωγής προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ προσέφυγε στη δικαιοσύνη για να εμποδίσει αυτήν την εξαγορά, ισχυριζόμενο ότι η εξαγορά θα περιορίσει τον ανταγωνισμό στην αγορά προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών για επιχειρήσεις. Η Oracle κατάφερε τελικά να εξαγοράσει την PeopleSoft. Γιατί όμως η κυβέρνηση προσπάθησε να διασφαλίσει τον ανταγωνισμό στην αγορά προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών για επιχειρήσεις; Ποια είναι τα πλεονεκτήματα του ανταγωνισμού; Ποια μέσα χρησιμοποιεί η κυβέρνηση για να ενισχύσει τον ανταγωνισμό; «Συνεδρίαση της FASB για τις δαπάνες των stock options», San Jose Mercury News, 24 Ιουνίου Πολλές εταιρίες νέας τεχνολογίας, ειδικά εκείνες που έχουν την έδρα τους στη Silicon Valley της Καλιφόρνια, προσφέρουν δικαιώματα μελλοντικής αγοράς μετοχών (stock options) στα στελέχη τους, ως πρόσθετη ανταμοιβή για τις υπηρεσίες τους. Με αυτόν τον τρόπο, τα στελέχη αποκτούν το δικαίωμα να αγοράσουν μετοχές των εταιριών στο μέλλον, σε προκαθορισμένες τιμές. Αν μία εταιρία είναι επικερδής και η τιμή της μετοχής της αυξηθεί, τα στελέχη της εταιρίας μπορούν 40 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

8 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ να αγοράσουν τις μετοχές που δικαιούνται στην προκαθορισμένη τιμή, να τις πουλήσουν σε υψηλότερη τιμή και να αποκομίσουν κέρδη. Τα στελέχη της εταιρίας έχουν το κίνητρο να εργασθούν σκληρά και αποδοτικά, προκειμένου να αυξηθούν η κερδοφορία της εταιρίας και η τιμή της μετοχής της. Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Λογιστικών Κανόνων (Federal Accounting Standards Board - FASB) πρότεινε τη θέσπιση νέων κανόνων, οι οποίοι θα υποχρεώνουν τις εταιρίες που προσφέρουν δικαιώματα μελλοντικής αγοράς μετοχών στα στελέχη τους, να υπολογίζουν αυτά τα δικαιώματα ως δαπάνη και να μειώνουν ανάλογα τα κέρδη τους. Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Λογιστικών Κανόνων, αυτή η πρακτική θα προσφέρει στο επενδυτικό κοινό μία ακριβέστερη εικόνα για την κερδοφορία των εταιριών και θα διευκολύνει τη λήψη ορθότερων αποφάσεων, όταν οι επενδυτές αγοράζουν ή πωλούν μετοχές. Οι τίτλοι των ειδήσεων συχνά αναφέρονται σε οικονομικά θέματα. Οι έξι τίτλοι που προαναφέρθηκαν, παραπέμπουν σε μερικά από τα θεμελιώδη ζητήματα που μελετούν οι οικονομολόγοι: οι ρόλοι των κινήτρων και της πληροφόρησης, η παγκοσμιοποίηση και οι διεθνείς συναλλαγές, ο ανταγωνισμός και οι κυβερνητικές ρυθμίσεις, το κόστος και η λήψη αποφάσεων στις εταιρίες. Η μελέτη των οικονομικών θα σας προσφέρει νέες γνώσεις, οι οποίες θα σας επιτρέψουν να κατανοείτε καλύτερα τις ειδήσεις που διαβάζετε στις εφημερίδες ή παρακολουθείτε στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Η μελέτη των οικονομικών θα σας προσφέρει μία νέα αντίληψη του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και των οικονομικών συναλλαγών στις οποίες συμμετέχετε κάθε ημέρα. Σύνδεση με Internet ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΤΗΝ ΨΗΦΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Από το 1998, το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ (U.S. Department of Commerce) εκδίδει μία ετήσια έκθεση για την ψηφιακή οικονομία. Μπορείτε να βρείτε την τελευταία έκθεση στη διεύθυνση: www. esa.doc.gov/reports.cfm. αρχές της μικροοικονομικής 41

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Τι είναι τα Οικονομικά; Οι τίτλοι των ειδήσεων προσφέρουν μία πρώτη και διαφωτιστική προσέγγιση στα ενδιαφέροντα ζητήματα που αναλύουν τα οικονομικά. Ένας ορισμός, όμως, του γνωστικού τομέα μας είναι απαραίτητος. Τα οικονομικά μελετούν τις διαδικασίες με τις οποίες οι ιδιώτες, οι επιχειρήσεις, η κυβέρνηση και άλλοι οργανισμοί της κοινωνίας οδηγούνται στις επιλογές τους και τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι επιλογές προσδιορίζουν τη χρήση των οικονομικών πόρων από την κοινωνία. Γιατί οι καταναλωτές επέλεγαν μικρά και οικονομικά αυτοκίνητα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και σπορ ή μεγάλα γενικής χρήσεως αυτοκίνητα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990; Ποιοι παράγοντες προσδιορίζουν τον αριθμό των απασχολουμένων στον τομέα της υγείας και τον αριθμό των εργαζομένων στον κλάδο των ηλεκτρονικών υπολογιστών; Γιατί η εισοδηματική απόσταση των πλουσίων από τους φτωχούς έγινε μεγαλύτερη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980; Για να κατανοήσουμε τις διαδικασίες που οδηγούν στις επιλογές και τις επιδράσεις των επιλογών στη χρήση των οικονομικών πόρων από την κοινωνία, πρέπει να εξετάσουμε πέντε έννοιες που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο: σχέσεις ανταλλαγής, κίνητρα, συναλλαγές, πληροφόρηση και διανομή. 1. Κάθε επιλογή συνδέεται με μία σχέση ανταλλαγής (trade-off). Η απόφαση να αγοράσουμε περισσότερες μονάδες ενός αγαθού περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα για την αγορά άλλων αγαθών. Η αφιέρωση περισσότερου χρόνου στη μελέτη των οικονομικών περιορίζει τον χρόνο που είναι διαθέσιμος για τη μελέτη της φυσικής. 2. Όταν κάνουν τις επιλογές τους, οι ιδιώτες αντιδρούν σε κίνητρα (incentives). Αν μειωθεί η τιμή των Zen MP3 players σε σχέση με την τιμή των ipods, το κίνητρο να αγοράσουμε Zen MP3 player γίνεται ισχυρότερο. Αν αυξηθούν οι μισθοί των μηχανικών σε σχέση με τους μισθούς αυτών που έχουν MBA, το κίνητρο των υποψήφιων φοιτητών να αποκτήσουν ένα πτυχίο μηχανικού γίνεται ισχυρότερο από το κίνητρο των υποψήφιων φοιτητών να αποκτήσουν ένα πτυχίο διοίκησης επιχειρήσεων. 3. Όταν έχουμε τη δυνατότητα να διενεργήσουμε συναλλαγές (exchanges) με άλλα άτομα, το σύνολο των πιθανών επιλογών μας διευρύνεται. 4. Για να κάνουμε έξυπνες και αποτελεσματικές επιλογές, πρέπει να δια- 42 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

10 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ θέτουμε και να χρησιμοποιούμε την απαραίτητη πληροφόρηση (information). 5. Τέλος, οι επιλογές μας για το επίπεδο της εκπαίδευσής μας, για την επαγγελματική σταδιοδρομία μας, για τα αγαθά και τις υπηρεσίες που θα αγοράσουμε κ.ο.κ. προσδιορίζουν τη διανομή (distribution) του πλούτου και του εισοδήματος στην κοινωνία μας. Αυτές οι πέντε έννοιες καθορίζουν τις βασικές ιδέες που διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην κατανόηση των οικονομικών. Επίσης, αυτές οι πέντε έννοιες κατευθύνουν τη σκέψη των οικονομολόγων, όταν μελετούν διάφορα ζητήματα και προβλήματα. Για να «σκέφτεστε ως οικονομολόγος», πρέπει να ανακαλύπτετε τις σχέσεις ανταλλαγής και τα κίνητρα που συνδέονται με το υπό μελέτη ζήτημα, να προσδιορίζετε τις επιδράσεις των συναλλαγών, τον ρόλο της πληροφόρησης και τις διανεμητικές συνέπειες. Σε όλα τα κεφάλαια του βιβλίου, δίνουμε έμφαση σε αυτές τις θεμελιώδεις έννοιες, στα Πλαίσια που έχουν τον τίτλο «Σκεφθείτε ως οικονομολόγος». ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ Όλοι κάνουμε συνέχεια τις επιλογές μας οι φοιτητές επιλέγουν να μελετήσουν στη βιβλιοθήκη και όχι στη φοιτητική εστία, να φάνε πίτσα και όχι μπέργκερ, να παρακολουθήσουν τα μαθήματα στο πανεπιστήμιο και να μην εργασθούν με πλήρες ωράριο κ.ο.κ. Οι κοινωνίες κάνουν και αυτές τις επιλογές τους - διατηρούν ελεύθερους χώρους και δεν επεκτείνουν τις περιοχές στις οποίες οικοδομούνται κατοικίες, παράγουν ηλεκτρονικούς υπολογιστές και εισάγουν τηλεοράσεις (ή το αντίθετο), περικόπτουν τους φόρους και δεν αυξάνουν τις δημόσιες δαπάνες κ.ο.κ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιλογές των ιδιωτών ή των κυβερνήσεων είναι εξατομικευμένες και σαφείς. Για παράδειγμα, επιλέξατε να σπουδάσετε οικονομικά και όχι κάποια άλλη επιστήμη. Επίσης, η κυβέρνηση αποφασίζει κάθε χρόνο αν θα περικόψει τους φόρους ή αν θα αυξήσει τις δημόσιες δαπάνες. Ωστόσο, σε άλλες περιπτώσεις, οι επιλογές είναι αποτέλεσμα ασυντόνιστων ενεργειών εκατομμυρίων ατόμων. Για παράδειγμα, ούτε η κυβέρνηση ούτε κάποιος μεμονωμένος ιδιώτης αποφάσισε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εισάγουν αυτοκίνητα από την Ιαπωνία και θα εξάγουν σιτάρι στην Ινδία. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η επιλογή συνδέεται με κάποια σχέση αρχές της μικροοικονομικής 43

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ανταλλαγής: για να αποκτήσετε περισσότερες μονάδες ενός αγαθού, πρέπει να περιορίσετε τις διαθέσιμες μονάδες κάποιου άλλου αγαθού. Οι σχέσεις ανταλλαγής επιβάλλονται αναγκαστικά από τη σπανιότητα (scarcity). Η σπανιότητα κατέχει δεσπόζουσα θέση στα οικονομικά. Οι επιλογές έχουν σημασία, επειδή οι πόροι σπανίζουν. Το περιορισμένο εισόδημα που διαθέτουμε, μας υποχρεώνει να κάνουμε επιλογές. Οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε την εισοδηματική άνεση να αποκτήσουμε όλα τα αγαθά που επιθυμούμε. Αν αυξηθεί η δαπάνη του ενοικίου, θα μειωθούν τα χρήματα που είναι διαθέσιμα για την αγορά ρούχων ή για την ψυχαγωγία μας. Όταν το ποσό που διαθέτουμε για την αγορά ενός αυτοκινήτου είναι δεδομένο, η επιλογή ενός μοντέλου με οροφή που ανοίγει μπορεί να αποκλείει την επιλογή δερμάτινων καθισμάτων. Όμως, το περιορισμένο εισόδημα δεν είναι η μοναδική αιτία της ύπαρξης σχέσεων ανταλλαγής. Ο χρόνος είναι ένας άλλος πόρος που σπανίζει. Ακόμη και οι πάμπλουτοι πρέπει να αποφασίζουν με ποιο ακριβό «παιχνίδι» θα «παίζουν» κάθε συγκεκριμένη ημέρα. Όταν λαμβάνουμε υπόψη τον χρόνο, συνειδητοποιούμε ότι η σπανιότητα είναι πραγματικά παρούσα στις ζωές όλων των ανθρώπων. Οι οικονομολόγοι συχνά διαφωνούν μεταξύ τους, αλλά όλοι συμφωνούν ότι ο ρόλος της σπανιότητας είναι κρίσιμος. Μπορούμε να συνοψίσουμε την άποψη των οικονομολόγων για τον ρόλο της σπανιότητας ως εξής: Δεν υπάρχει «δωρεάν γεύμα» (free lunch). Για να αποκτηθούν περισσότερες μονάδες ενός αγαθού, πρέπει αναγκαστικά να περιορισθούν οι διαθέσιμες μονάδες κάποιου άλλου αγαθού. Λόγω της σπανιότητας, οι σχέσεις ανταλλαγής είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό της ζωής. ΚΙΝΗΤΡΑ Σχετικά εύκολα κατανοούμε ότι αντιμετωπίζουμε σχέσεις ανταλλαγής, όταν κάνουμε επιλογές. Όμως, είναι πολύ πιο δύσκολη η κατανόηση των διαδικασιών με τις οποίες οι ιδιώτες και οι επιχειρήσεις κάνουν τις επιλογές τους, όπως και η κατανόηση της αλλαγής των επιλογών όταν μεταβάλλονται οι οικονομικές συνθήκες. Αν αναπτυχθεί και εφαρμοσθεί κάποια νέα τεχνολογία, οι επιχειρήσεις θα αυξήσουν ή θα μειώσουν τον αριθμό των εργαζομένων που απασχολούν; Αν αυξηθεί η τιμή της βενζίνης, οι ιδιώτες θα επιλέγουν και θα αγοράζουν διαφορετικούς τύπους αυτοκινήτων; 44 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

12 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Όταν πρέπει να κάνουν μία επιλογή, οι άνθρωποι συνεκτιμούν τα υπέρ και τα κατά των εναλλακτικών λύσεων. Για να αποφασίσετε τι θα φάτε απόψε το βράδυ, θα σταθμίσετε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα ενός βραδινού στο σπίτι με πίτσα από την κατάψυξη και μιας εξόδου για ένα μπέργκερ σε κάποιο κοντινό εστιατόριο, αν αυτές είναι οι εναλλακτικές λύσεις σας. Παρομοίως, μία εταιρία σταθμίζει τα υπέρ και τα κατά των εναλλακτικών λύσεων που διαθέτει, προκειμένου να εκτιμήσει την επίπτωση που θα έχει η επιλογή της στα κέρδη της. Για παράδειγμα, αν μία αλυσίδα καταστημάτων λιανικής πώλησης πρέπει να επιλέξει τη θέση στην οποία θα εγκαταστήσει ένα νέο κατάστημα, θα σταθμίσει τα σχετικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των διαθέσιμων θέσεων. Σε μία διαθέσιμη θέση, η κίνηση των πελατών μπορεί να είναι σχετικά μεγάλη, αλλά το ενοίκιο μπορεί να είναι ιδιαίτερα υψηλό. Σε κάποια άλλη διαθέσιμη θέση, η πρόσβαση των πελατών στο κατάστημα μπορεί να έχει ορισμένους περιορισμούς, αλλά το ενοίκιο μπορεί να είναι χαμηλό. Αν τα άτομα που λαμβάνουν αποφάσεις, σταθμίζουν συστηματικά τα υπέρ και τα κατά των εναλλακτικών λύσεων που διαθέτουν, μπορούμε να προβλέψουμε τις αντιδράσεις τους στις μεταβαλλόμενες οικονομικές συνθήκες. Η άνοδος της τιμής της βενζίνης αυξάνει το κόστος της οδήγησης, αλλά το κόστος της οδήγησης ενός οικονομικού αυτοκινήτου με μικρό κυβισμό αυξάνεται λιγότερο από το κόστος της οδήγησης ενός σπορ αυτοκινήτου ή ενός τζιπ με μεγάλο κυβισμό. Επομένως, τα νοικοκυριά που σκέφτονται να αγοράσουν αυτοκίνητο, έχουν ισχυρότερο κίνητρο να επιλέξουν ένα οικονομικό αυτοκίνητο με μικρό κυβισμό, όταν ανέρχεται η τιμή της βενζίνης. Όταν μία εταιρία επεκτείνει τις πωλήσεις της μέσω Internet, εξαρτάται λιγότερο από την κίνηση των πελατών στις περιοχές που έχει εγκαταστήσει τα καταστήματά της. Αυτή η εξέλιξη εξασθενεί το κίνητρο της εταιρίας να πληρώνει υψηλό ενοίκιο για την εγκατάσταση καταστημάτων σε περιοχές με μεγάλη κίνηση πελατών. Οι οικονομολόγοι αναλύουν τις επιλογές, επικεντρώνοντας την προσοχή τους στα κίνητρα. Στο πλαίσιο ανάλυσης των οικονομικών, τα κίνητρα είναι τα οφέλη (συμπεριλαμβανομένης και της μείωσης του κόστους), τα οποία παρακινούν τα άτομα που λαμβάνουν αποφάσεις να προτιμήσουν κάποια συγκεκριμένη λύση. Τα κίνητρα επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες, αλλά ο σημαντικότερος από αυτούς είναι οι τιμές. Όταν ανέρχεται η τιμή της βενζίνης, οι κάτοχοι αυτοκινήτων έχουν ισχυρότερο κίνητρο να οδηγούν λιγότερο. Όταν οι τιμές των MP3 players πέφτουν, ο καταναλωτής έχει ισχυρότερο κίνητρο αρχές της μικροοικονομικής 45

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 να αγοράσει MP3 player. Όταν η τιμή ενός αγαθού αυξάνεται, οι παραγωγοί εταιρίες παρακινούνται να παράγουν περισσότερες μονάδες αυτού του αγαθού, προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη τους. Όταν αυξάνεται το κόστος μίας εισροής σε κάποια παραγωγική διαδικασία, όπως η εργασία ή ο μηχανολογικός εξοπλισμός, οι επιχειρήσεις έχουν ισχυρότερο κίνητρο να αναζητήσουν νέες παραγωγικές μεθόδους, στις οποίες χρησιμοποιείται λιγότερο εντατικά αυτή η εισροή. Επίσης, τα κίνητρα επηρεάζονται από τις αποδόσεις που αναμένουν τα άτομα από τις επιμέρους δραστηριότητες. Όταν το εισόδημα των αποφοίτων πανεπιστημίου είναι μεγαλύτερο από το εισόδημα των αποφοίτων λυκείου, τα άτομα έχουν ισχυρότερο κίνητρο να εγγραφούν και να παρακολουθήσουν μαθήματα στα πανεπιστήμια. Όταν οι οικονομολόγοι μελετούν τη συμπεριφορά των ατόμων ή των εταιριών, εξετάζουν τα κίνητρά τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιδράσεις των κινήτρων είναι προφανείς. Αν αυξηθεί ο αριθμός των μαθημάτων που απαιτούνται για να αποκτηθεί το πτυχίο της βιολογίας, θα εξασθενήσει το κίνητρο των υποψήφιων φοιτητών να επιλέξουν τη βιολογία για τις πανεπιστημιακές σπουδές τους. Σε άλλες περιπτώσεις, οι επιδράσεις των κινήτρων είναι λιγότερο εμφανείς. Για παράδειγμα, η κατασκευή ασφαλέστερων αυτοκινήτων μπορεί να παρακινήσει τους οδηγούς να αναπτύσσουν μεγαλύτερες ταχύτητες και να είναι απρόσεκτοι. Ο προσδιορισμός των κινήτρων και των αντικινήτρων που παρωθούν σε διάφορες ενέργειες, είναι η πρώτη μέριμνα των οικονομολόγων, όταν επιθυμούν να κατανοήσουν τις επιλογές των ατόμων και των εταιριών. Τα άτομα που λαμβάνουν αποφάσεις, αντιδρούν σε κίνητρα. Για να κατανοήσουμε τις επιλογές των ατόμων, πρέπει να εξετάζουμε τα κίνητρά τους. Σχέσεις ανταλλαγής και κίνητρα στην πράξη: ηλεκτρονική διακίνηση μουσικής. Από το 1999, όταν η εταιρία Napster έθεσε σε κυκλοφορία το πρώτο πρόγραμμα ηλεκτρονικής διακίνησης δεδομένων που επέτρεπε στους χρήστες των ηλεκτρονικών υπολογιστών να ανταλλάσσουν μουσικά κομμάτια μέσω Internet, αυτή η πρακτική έχει γίνει αντικείμενο έντονων αντιπαραθέσεων. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η μουσική βιομηχανία, η οποία θεωρεί την ηλεκτρονική διακίνηση μουσικής μέσω Internet παράνομη ενέργεια. Από την άλλη πλευρά βρίσκονται οι εταιρίες που παράγουν τα προγράμματα με τα οποία ανταλλάσσονται τα μουσικά κομμάτια και γίνεται η ηλεκτρονική διακίνηση μουσικής, αλλά και τα εκατομμύρια των ακροατών που αγαπούν τη μουσική 46 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

14 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ και δεν επιθυμούν να πληρώνουν χρήματα για να απολαμβάνουν τα μουσικά κομμάτια που προτιμούν. Στην ίδια αντιπαράθεση έχει εισέλθει και η βιομηχανία του κινηματογράφου, αφού πλέον οι κινηματογραφικές ταινίες είναι δυνατό να διακινηθούν ηλεκτρονικά εξίσου εύκολα με τα μουσικά κομμάτια. Η νομική διαμάχη της MGM με την Grokster (εταιρία διανομής προγραμμάτων για την ανταλλαγή και την ηλεκτρονική διακίνηση μουσικών κομματιών και κινηματογραφικών ταινιών μέσω Internet) έφθασε στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ (United States Supreme Court) το Τα κίνητρα βρίσκονται στον πυρήνα της επιχειρηματολογίας κατά της ελεύθερης ηλεκτρονικής διακίνησης μουσικών κομματιών και κινηματογραφικών ταινιών μέσω Internet. Τα κέρδη των δισκογραφικών εταιριών προέρχονται από την πώληση των CDs. Αυτές οι εταιρίες, ή οι καλλιτέχνες που δημιουργούν τη μουσική, κατοχυρώνουν δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (copyrights), τα οποία τούς επιτρέπουν να χρεώνουν τους άλλους για τη χρήση των προϊόντων τους. Το υλικό που προστατεύεται από δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας (εκτός από τα μουσικά κομμάτια ή τις κινηματογραφικές ταινίες, τέτοιο υλικό συνιστούν και τα βιβλία, όπως το εγχειρίδιο που κρατάτε στα χέρια σας), δεν επιτρέπεται να διανεμηθεί ή να πωληθεί χωρίς την έγκριση αυτού που έχει κατοχυρώσει το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Με αυτόν τον τρόπο, αυτός που έχει κατοχυρώσει το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας (εκδότης βιβλίου, συγγραφέας, καλλιτέχνης, συνθέτης, δισκογραφική εταιρία κ.ο.κ.), έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την πρόσβαση στο υλικό του και να χρεώσει τους άλλους για τη χρήση του. Πριν από μία δεκαετία, όταν τα μουσικά κομμάτια μπορούσαν να αναπαραχθούν και να διακινηθούν μόνον με τη μαγνητοφώνηση κασετών ή την εγγραφή CDs, η παράνομη αναπαραγωγή και διακίνησή τους είχε σημαντικό κόστος. Επίσης, όταν οι φίλοι της μουσικής έγραφαν ένα CD για να το ακούνε στο αυτοκίνητο ή για να το δωρίσουν σε έναν φίλο, η έκταση της ανταλλαγής και της ηλεκτρονικής διακίνησης μουσικών κομματιών ήταν περιορισμένη και η μουσική βιομηχανία την ανεχόταν. Όμως, οι εξελίξεις στην αναπαραγωγή και στη διακίνηση του ψηφιακού ήχου άλλαξαν δραματικά την κατάσταση. Σήμερα, ένα μουσικό κομμάτι μπορεί εύκολα να διακινηθεί σε εκατομμύρια ακροατές. Το 1999, η εταιρία Napster έθεσε σε κυκλοφορία ένα πρόγραμμα ηλεκτρονικής διακίνησης δεδομένων μέσω Internet, το οποίο σχεδιάσθηκε αποκλειστικά για την ανταλλαγή και τη διακίνηση μουσικών κομματιών. Στην πορεία, αυτό το πρόγραμμα συνέβαλε αρχές της μικροοικονομικής 47

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 στη διάδοση της τεχνολογίας του MP3. Τον Φεβρουάριο του 2001, οι χρήστες του προγράμματος είχαν ανέλθει σε 26 εκατομμύρια, σε όλον τον κόσμο. Η Napster προσέλκυσε αμέσως την προσοχή των δισκογραφικών εταιριών, οι οποίες κατέθεσαν αγωγή εναντίον της για παράνομη διανομή μουσικών κομματιών που προστατεύονταν από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, χωρίς χρηματική αποζημίωση αυτών που είχαν κατοχυρώσει τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Το 2001, η Napster συμβιβάσθηκε και συμφώνησε να πληρώσει 26 εκατομμύρια δολάρια στους δικαιούχους που είχαν κατοχυρώσει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Το 2002, υπό το βάρος της πληρωμής αυτού του τεράστιου ποσού, η εταιρία Napster χρεοκόπησε. Τα τελευταία χρόνια, η Napster έχει μετατραπεί σε συνδρομητική υπηρεσία που προσφέρει νόμιμη πρόσβαση σε μουσικά κομμάτια μέσω του Internet. Τη θέση της Napster πήραν άλλες εταιρίες, όπως η Grokster και η Morpheus. Στις νομικές διαμάχες τους με τη μουσική βιομηχανία, αυτές οι εταιρίες ισχυρίσθηκαν ότι δεν πρέπει να θεωρούνται υπεύθυνες, απλά και μόνον επειδή τα προϊόντα τους ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν για παράνομη αναπαραγωγή και διακίνηση υλικού που προστατεύεται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Ωστόσο, τον Ιούλιο του 2005, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ (United States Supreme Court) έκρινε ότι αυτές οι εταιρίες πρέπει να θεωρηθούν υπεύθυνες, επειδή διακινούν εν γνώσει τους προϊόντα που έχουν σχεδιασθεί για την καταπάτηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και δεν προβαίνουν σε ενέργειες που θα αποθάρρυναν αυτήν την παράνομη δραστηριότητα. Πώς συνδέονται όλα αυτά με την έννοια των κινήτρων; Πρώτον, η ελεύθερη ανταλλαγή και ηλεκτρονική διακίνηση μουσικής αναμφίβολα προσφέρει στους φίλους της μουσικής το ισχυρό κίνητρο να προμηθεύονται τα μουσικά κομμάτια που προτιμούν από το Internet και να μην αγοράζουν και πληρώνουν CDs. Αυτό το επιχείρημα βρίσκεται στον πυρήνα της πολεμικής των δισκογραφικών εταιριών εναντίον της ελεύθερης ανταλλαγής και ηλεκτρονικής διακίνησης μουσικής μέσω Internet. Δεύτερον, αν οι δισκογραφικές εταιρίες δεν έχουν τη δυνατότητα να χρεώνουν τους ακροατές για τη χρήση των προϊόντων τους, το κίνητρο παραγωγής νέων μουσικών κομματιών εξασθενεί. Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της μουσικής βιομηχανίας, η εξασθένιση του κινήτρου παραγωγής νέων μουσικών κομματιών περιορίζει δραματικά τις ευκαιρίες και τις δυνατότητες των νέων καλλιτεχνών να ηχογραφούν μουσικά κομμάτια σε μεγάλες δισκογραφικές εταιρίες. 48 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

16 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Όμως, ενώ το είδος των επιδράσεων της ελεύθερης ανταλλαγής και ηλεκτρονικής διακίνησης μουσικής μέσω Internet στα κίνητρα είναι σαφές, το μέγεθος αυτών των επιδράσεων δεν είναι φανερό και έχει γίνει αντικείμενο αντιπαραθέσεων. Η μουσική βιομηχανία ισχυρίζεται ότι οι πωλήσεις των CDs μειώθηκαν από 942,5 εκατομμύρια CDs το 2000 σε 766,9 εκατομμύρια CDs το Σύμφωνα με τη μουσική βιομηχανία, αυτή η μείωση των πωλήσεων δείχνει το μέγεθος των αρνητικών επιδράσεων της ελεύθερης ανταλλαγής και ηλεκτρονικής διακίνησης μουσικής μέσω Internet. Ωστόσο, σύμφωνα με τους επικριτές των απόψεων της μουσικής βιομηχανίας, αυτή η μείωση των πωλήσεων ήταν απλά συνέπεια της οικονομικής ύφεσης και της αύξησης της ανεργίας που παρατηρήθηκε μετά το Σε ορισμένες μελέτες, έχει διατυπωθεί το επιχείρημα ότι η ελεύθερη ανταλλαγή και ηλεκτρονική διακίνηση μουσικής μέσω Internet στην πραγματικότητα μπορεί να αυξήσει τις πωλήσεις των CDs. Η ελεύθερη ακρόαση μουσικών κομματιών μέσω Internet αυξάνει το ενδιαφέρον του κοινού για τις νέες παραγωγές και την πιθανότητα οι ακροατές να αγοράσουν τελικά τα CDs που ήδη γνωρίζουν και προτιμούν. Σε μία μελέτη οικονομολόγων του Πανεπιστημίου της Βόρειας Καρολίνας (University of North Carolina) και της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Χάρβαρντ (Harvard Business School), δεν εντοπίσθηκε καμία αρνητική επίδραση της ελεύθερης ανταλλαγής και ηλεκτρονικής διακίνησης μουσικής μέσω Internet στις πωλήσεις των CDs. Όποια κι αν είναι η τελική έκβαση αυτής της διαμάχης, τα κίνητρα διαδραματίζουν ουσιώδη ρόλο στην κατανόηση των ζητημάτων που συνδέονται με αυτήν. Το κίνητρο των φίλων της μουσικής να αποφύγουν την αγορά CDs, το οποίο δημιουργείται από τη δυνατότητα ελεύθερης προμήθειας μουσικών κομματιών από το Internet, εξασθενεί το κίνητρο των δισκογραφικών εταιριών να αναζητήσουν, ανακαλύψουν και προωθήσουν νέα μουσικά ταλέντα. ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ Οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι ιδιώτες, τα νοικοκυριά, οι εταιρίες και η κυβέρνηση, αντιμετωπίζοντας σχέσεις ανταλλαγής και αντιδρώντας σε κίνητρα, προσδιορίζουν την κατανομή και τη χρήση των περιορισμένων πόρων της οικονομίας, στους οποίους περιλαμβάνονται η γη, η εργασία, ο μηχανολογικός εξοπλισμός, τα καύσιμα και άλλοι φυσικοί πόροι. Για να κατανοήσουμε την αρχές της μικροοικονομικής 49

17 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Σκεφτείτε ως οικονομολόγος ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ Η ΤΙΜΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ AOL Σήμερα, οι περισσότερες εταιρίες που προσφέρουν υπηρεσίες Internet, όπως η AOL, χρεώνουν τους πελάτες τους μία ενιαία και σταθερή μηνιαία συνδρομή, για να τους εξασφαλίσουν πρόσβαση στο Internet. Στα πρώτα χρόνια του Internet, όμως, η χρέωση της πρόσβασης βασιζόταν στον χρόνο (λεπτά, ώρες) που ο συνδρομητής παρέμενε συνδεδεμένος με το Internet. Το 1997, η AOL ανακοίνωσε ότι θα αλλάξει την τιμολογιακή πολιτική της και θα χρεώνει ένα ενιαίο και σταθερό ποσό ανά μήνα, το οποίο θα προσφέρει στο συνδρομητή τη δυνατότητα χρονικά απεριόριστης σύνδεσης με το Internet. Όταν εφαρμόσθηκε η νέα τιμολογιακή πολιτική, το δίκτυο της AOL υπερφορτώθηκε, οι συνδρομητές αντιμετώπιζαν μεγάλες δυσκολίες κατά την πρόσβασή τους στο Internet και σε αρκετές περιπτώσεις η σύνδεσή τους ήταν αδύνατη. Γιατί συνέβη αυτό; Από τη στιγμή που η χρέωση ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΙΜΩΝ έπαψε να βασίζεται στον χρόνο σύνδεσης, πολλοί συνδρομητές παρέμεναν συνεχώς συνδεδεμένοι, με αποτέλεσμα η χωρητικότητα του δικτύου της AOL να μην επαρκεί για την εξυπηρέτηση όλων. Όταν οι συνδρομητές χρεώνονταν ανάλογα με τον χρόνο σύνδεσης, είχαν το κίνητρο να εξοικονομούν χρόνο και να αποσυνδέονται αμέσως μετά την ολοκλήρωση της εργασίας για την οποία είχαν συνδεθεί. Αυτό το κίνητρο εξοικονόμησης χρόνου σύνδεσης έπαψε να υπάρχει, όταν η AOL άρχισε να χρεώνει ένα ενιαίο και σταθερό ποσό ανά μήνα, το οποίο προσέφερε στο συνδρομητή τη δυνατότητα χρονικά απεριόριστης σύνδεσης με το Internet. Αν οι υπεύθυνοι της AOL μελετούσαν τα κίνητρα και τις επιδράσεις τους, θα είχαν φροντίσει να αυξήσουν επαρκώς τη χωρητικότητα του δικτύου τους, πριν ανακοινώσουν και εφαρμόσουν τη νέα τιμολογιακή πολιτική. κατανομή και τη χρήση των διαθέσιμων πόρων, πρέπει να εξετάσουμε τον ρόλο που διαδραματίζουν οι εκούσιες συναλλαγές στις αγορές. Πολύ πριν την ανάπτυξη των σύγχρονων βιομηχανικών κοινωνιών, οι άνθρωποι είχαν αντιληφθεί πλήρως τα οφέλη των συναλλαγών. Για παράδειγμα, οι κοινωνίες που είχαν οργανωθεί σε παράκτιες περιοχές και είχαν πρόσβαση στους θαλάσσιους πόρους, αντάλλασσαν ψάρια με κρέας και δέρματα, τα οποία παρήγαγαν οι κοινωνίες που είχαν οργανωθεί στην ηπειρωτική χώρα. Οι κάτοικοι των παράκτιων περιοχών αναζητούσαν κρέας και δέρματα, προϊόντα που είχαν μεγαλύτερη αξία για αυτούς από τις ποσότητες ψαριών που έδιναν ως αντάλλαγμα. Παρομοίως, οι κάτοικοι της ηπειρωτικής χώρας αναζητούσαν 50 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

18 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Οι σύγχρονοι καταναλωτές ψωνίζουν τόσο σε παραδοσιακές αγορές όσο και σε «ηλεκτρονικές» αγορές, όπως η ebay.com. ψάρια, τα οποία είχαν μεγαλύτερη αξία για αυτούς από τις ποσότητες κρέατος και από τα δέρματα που έδιναν ως αντάλλαγμα. Από αυτές τις εκούσιες συναλλαγές ωφελούνταν τόσο οι κοινωνίες των παράκτιων περιοχών όσο και οι κοινωνίες της ηπειρωτικής χώρας. Στις σύγχρονες κοινωνίες, γίνονται καθημερινά εκατομμύρια συναλλαγές. Ελάχιστα άτομα παράγουν κάποιο από τα προϊόντα ή κάποια από τις υπηρεσίες που καταναλώνουν τα ίδια. Αντιθέτως, δάσκαλοι, γιατροί, δικηγόροι και εργαζόμενοι στις κατασκευές πωλούν τις δεξιότητες και την εργατική δύναμή τους στα σχολεία, τα νοσοκομεία, τους πελάτες που χρειάζονται νομικές υπηρεσίες και τους εργολάβους οικοδομών, αποκτούν εισόδημα και στη συνέχεια δαπανούν τα χρήματά τους για να αγοράσουν διάφορα αγαθά που επιθυμούν να καταναλώσουν, τα οποία παράγονται από άλλους. Σε κάθε εκούσια συναλλαγή και οι δύο πλευρές κερδίζουν. Αυτή η διαπίστωση έχει μεγάλη σημασία και κεντρική θέση στα οικονομικά. Κάθε συναλλαγή αυξάνει την ευημερία και των δύο πλευρών που εμπλέκονται σε αυτήν. Οι εμπλεκόμενες πλευρές σε μία συναλλαγή μπορεί να είναι δύο ιδιώτες από την ίδια χώρα, δύο εταιρίες από την ίδια χώρα, ένας ιδιώτης και μία εταιρία από την ίδια χώρα, αλλά και ιδιώτες ή εταιρίες από διαφορετικές χώρες. Σε όλες τις περιπτώσεις, η συναλλαγή ωφελεί και τις δύο πλευρές. Όταν γίνονται συναλλαγές, στις οποίες κάποιοι προσφέρουν χρήματα και κάποιοι άλλοι προσφέρουν αγαθά (ή παραγωγικούς συντελεστές), οι οικονομολόγοι μιλούν για την ύπαρξη αγοράς. Για χιλιάδες χρόνια, οι κοινωνίες δημιουργούσαν αγορές σε συγκεκριμένα σημεία (για παράδειγμα, στους κεντρικούς δρόμους ή στις πλατείες των χωριών), στα οποία λειτουργούσαν καταστήματα ή οργανώνονταν περιοδικά παζάρια, οι πωλητές έφερναν τα προϊόντα τους, διαπραγματεύονταν τους όρους των συναλλαγών με τους αγοραστές και όλοι καρπώνονταν τα οφέλη του εμπορίου. Στη σύγχρονη εποχή, οι αγορές δεν συνδέονται απαραίτητα με κάποια συγκεκριμένα σημεία, επειδή η ανάπτυξη των μεταφορών και των επικοινωνιών έχει διευρύνει τα όρια τους. Η οικονομική έννοια της αγοράς καλύπτει όλες τις περιπτώσεις συναλλαγών, είτε πρόκειται αρχές της μικροοικονομικής 51

19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Σύνδεση με Internet ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΕΣ Η δημοπρασία (auction) είναι ένα είδος αγοράς, στην οποία παλαιότερα ήταν απαραίτητη η φυσική παρουσία των υποψήφιων αγοραστών σε συγκεκριμένο σημείο. Σήμερα, πολλές δημοπρασίες διενεργούνται μέσω Internet και οι υποψήφιοι αγοραστές μπορούν να βρίσκονται μακριά, σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου. Ορισμένες εταιρίες που δραστηριοποιούνται στο Internet, όπως η ebay (www.ebay.com), προσφέρουν σχεδόν τα πάντα για πώληση. Άλλες εταιρίες ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΙΜΩΝ εξειδικεύονται σε συγκεκριμένα αγαθά. Για παράδειγμα, η Heritage Coins (www. heritagecoins.com) προσφέρει μέσω δημοπρασιών σπάνια νομίσματα. Ακόμη και η κυβέρνηση των ΗΠΑ χρησιμοποιεί το Internet για αυτόν τον σκοπό. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ δεν διενεργεί δημοπρασίες στο Internet, αλλά το χρησιμοποιεί για να δημοσιοποιήσει τα σημεία στα οποία δημοπρατεί αντικείμενα που έχουν κατασχεθεί (www.treas. gov/auctions/customs). για το παραδοσιακό παζάρι ενός χωριού είτε για ένα σύγχρονο χρηματιστήριο αξιών. Στη σύγχρονη οικονομία, οι συναλλαγές συχνά έχουν ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, στα πολυκαταστήματα και στα μεγάλα εμπορικά κέντρα, οι πελάτες σπάνια διαπραγματεύονται τις τιμές. Επίσης, τα περισσότερα προϊόντα από τα τρόφιμα, μέχρι τα ρούχα και τα ηλεκτρονικά δεν πωλούνται απευθείας από τους παραγωγούς στους καταναλωτές. Αντιθέτως, τα περισσότερα προϊόντα πωλούνται από τους παραγωγούς στους διανομείς, από τους διανομείς στους λιανοπωλητές και από τους λιανοπωλητές στους καταναλωτές. Η έννοια της αγοράς και η έννοια της οικονομίας της αγοράς (market economy) καλύπτουν όλες τις συναλλαγές, ανεξάρτητα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους. Σε μια οικονομία της αγοράς, όπως η οικονομία των ΗΠΑ ή οι οικονομίες πολλών άλλων χωρών, οι περισσότερες συναλλαγές διενεργούνται μέσω αγορών και κατευθύνονται από τις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών. Τα προϊόντα και οι υπηρεσίες που σπανίζουν περισσότερο (ή η παραγωγή τους απαιτεί τη χρήση περισσότερων πόρων), έχουν υψηλότερες τιμές. Για παράδειγμα, τα αυτοκίνητα είναι ακριβότερα από τα πλαστικά κύπελλα και οι δικηγόροι χρεώνουν μεγαλύτερα ποσά από τους θυρωρούς. Στις αγορές, οι επιλογές των καταναλωτών και των εταιριών αντανακλούν τη σχετική σπανιότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών. Γι αυτόν τον λόγο, η λειτουργία των αγορών οδηγεί σε αποτελεσματική χρήση των πόρων. Στις οικονομίες της αγοράς, η επίλυση των κυριότερων οικονομικών ζητη- 52 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

20 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ μάτων βασίζεται κυρίως στις συναλλαγές της αγοράς: Τι και σε ποιες ποσότητες παράγεται; Πώς παράγεται; Από ποιους παράγεται; Και ποιοι λαμβάνουν τις οικονομικές αποφάσεις; Οι ιδιώτες και οι εταιρίες λαμβάνουν τις αποφάσεις. Οι αποφάσεις των ιδιωτών εκφράζουν τις επιθυμίες τους και είναι οι αντιδράσεις τους στα κίνητρα που ενεργοποιούνται. Οι αποφάσεις των εταιριών μεγιστοποιούν τα κέρδη τους. Οι εταιρίες προσπαθούν να παράγουν τα αγαθά που επιθυμούν οι καταναλωτές, με το χαμηλότερο δυνατό κόστος, για να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους. Αυτή η διαδικασία καθορίζει τι θα παραχθεί, πόσο θα παραχθεί και από ποιον θα παραχθεί. Όταν οι εταιρίες ανταγωνίζονται η μία την άλλη, προκειμένου να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους, οι καταναλωτές ωφελούνται, τόσο από τα είδη των αγαθών που παράγονται όσο και από τις τιμές στις οποίες προσφέρονται τα παραγόμενα αγαθά. Γι αυτόν τον λόγο, η λειτουργία των αγορών εξασφαλίζει την αποτελεσματική χρήση των πόρων της κοινωνίας. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η λειτουργία της αγοράς οδηγεί σε ανεπιθύμητα για την κοινωνία αποτελέσματα. Για παράδειγμα, η λειτουργία της αγοράς μπορεί να δημιουργεί υπερβολική μόλυνση του περιβάλλοντος, μεγάλες ανισότητες ή να περιορίζει το κοινωνικό ενδιαφέρον για την εκπαίδευση, την υγεία και τη δημόσια ασφάλεια. Όταν η αγορά δεν λειτουργεί με τον επιθυμητό τρόπο, οι πολίτες στρέφονται στην κυβέρνηση και ζητούν την παρέμβασή της. Οι σύγχρονες οικονομίες, όπως η οικονομία των ΗΠΑ ή οι οικονομίες πολλών άλλων χωρών, συχνά αποκαλούνται μικτές οικονομίες (mixed economies) - δηλαδή, οικονομίες που βασίζονται κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στις ελεύθερες διαπραγματεύσεις και συναλλαγές παραγωγών και καταναλωτών, για να προσδιορισθεί τι θα παραχθεί, πόσο θα παραχθεί και από ποιον θα παραχθεί. Όταν η λειτουργία της αγοράς οδηγεί σε ανεπιθύμητα αποτελέσματα, η κυβέρνηση λαμβάνει τις αποφάσεις ή επιβάλλει περιορισμούς που επηρεάζουν τα κίνητρα των εταιριών και των ατόμων ή των νοικοκυριών. Επίσης, στην παραγωγή μερικών αγαθών, στη λήψη των αποφάσεων συμμετέχουν τόσο ο ιδιωτικός τομέας (private sector - εταιρίες και άτομα ή νοικοκυριά) όσο και ο δημόσιος τομέας (public sector - ομοσπονδιακή κυβέρνηση, κυβερνήσεις των πολιτειών και τοπικές αυτοδιοικήσεις). Ένα καλό παράδειγμα είναι η εκπαίδευση. Οι κυβερνήσεις διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο σε όλες τις οικονομίες της αγοράς. Οι κυβερνήσεις διαμορφώνουν το νομικό πλαίσιο, στο οποίο λειτουργούν οι ιδιωτικές εταιρίες και δραστηριοποιούνται οι ιδιώτες. Κανείς δεν θα αρχές της μικροοικονομικής 53

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 άνοιγε ένα κατάστημα, αν όποιος ήθελε μπορούσε να κλέψει προϊόντα από τα ράφια, χωρίς να τιμωρηθεί. Οι ιδιοκτήτες των καταστημάτων πρέπει να είναι βέβαιοι ότι υπάρχει ένα νομικό σύστημα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ποινική δίωξη της κλοπής. Καμία τράπεζα δεν θα δάνειζε χρήματα σε οικογένειες για να αγοράσουν σπίτια, αν δεν μπορούσε να απαιτήσει και να εξασφαλίσει με νομικά μέσα την αποπληρωμή των δανείων. Επίσης, οι κυβερνήσεις διαμορφώνουν το πλαίσιο των κανόνων, στο οποίο λειτουργούν οι εταιρίες. Για παράδειγμα, υπάρχουν κανόνες που υποχρεώνουν τις εταιρίες να μην εξαπατούν τους καταναλωτές, να μην κάνουν διακρίσεις φυλής ή φύλου και να ενδιαφέρονται για την ασφάλεια των εργαζομένων. Σε ορισμένους κλάδους, όπως η εκπαίδευση ή οι ταχυδρομικές υπηρεσίες, ο δημόσιος τομέας είναι ο κυριότερος παραγωγός υπηρεσιών. Σε άλλους κλάδους, όπως η αμυντική βιομηχανία, ο δημόσιος τομέας είναι ο κυριότερος αγοραστής. Επίσης, ο δημόσιος τομέας προσφέρει προϊόντα και υπηρεσίες που δεν παράγει ο ιδιωτικός τομέας, όπως η εθνική ασφάλεια, το οδικό δίκτυο ή το νόμισμα. Ο κρίσιμος ρόλος της κυβέρνησης έχει και κοινωνικές πτυχές. Η κυβέρνηση προσφέρει βοήθεια στους ηλικιωμένους μέσω των προγραμμάτων κοινωνικής ασφάλισης (μεταβιβάσεις εισοδήματος στους συνταξιούχους) και ιατρικής φροντίδας (χρηματοδότηση των δαπανών υγείας των ηλικιωμένων). Η κυβέρνηση βοηθά τα άτομα που βρίσκονται σε δυσάρεστη οικονομική κατάσταση, λόγω των οικονομικών συνθηκών ή εξαιτίας ατυχημάτων, προσφέροντας επιδόματα ανεργίας (στους προσωρινά άνεργους) και συντάξεις αναπηρίας (στα άτομα που δεν έχουν την ικανότητα να εργασθούν). Επίσης, η κυβέρνηση δημιουργεί ένα δίχτυ προστασίας και στήριξης των φτωχών ατόμων και οικογενειών (κυρίως των φτωχών παιδιών), μέσω διαφόρων προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας. Οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να ελέγχουν την οικονομία αμεσότερα. Στις χώρες που οι κυβερνήσεις ελέγχουν άμεσα την οικονομία και οι αποφάσεις λαμβάνονται σε κεντρικό επίπεδο, οι κυβερνητικές γραφειοκρατίες αποφασίζουν τι και πόσο θα παραχθεί σε κάθε εργοστάσιο και καθορίζουν τους μισθούς των εργαζομένων. Τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, οι κυβερνήσεις των χωρών που βασίζονταν στον κεντρικό σχεδιασμό, όπως οι κυβερνήσεις της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Κίνας, προσπαθούσαν να ελέγξουν ολόκληρο το φάσμα της λήψης αποφάσεων που συνδέονταν με την κατανομή των πόρων. Πριν από μερικά χρόνια, ακόμη και στην Ευρώπη, οι κυβερνήσεις πολλών χωρών έλεγχαν και λειτουργούσαν τις πετρελαϊκές εταιρίες, τα ορυχεία και 54 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

22 ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ τα τηλεφωνικά δίκτυα. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, οι κυβερνήσεις πωλούν και μεταβιβάζουν αυτές τις επιχειρήσεις στον ιδιωτικό τομέα. Αυτή η διαδικασία λέγεται ιδιωτικοποίηση (privatization). Οι οικονομίες της αγοράς, στις οποίες οι ιδιώτες και οι εταιρίες αποφασίζουν τι και πόσο θα παραχθεί και σε ποιες τιμές θα πωληθεί, είναι αποτελεσματικότερες και ικανότερες στην ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών και νέων προϊόντων. Δύσκολα μπορεί να φαντασθεί κανείς κυβερνητικούς γραφειοκράτες που σχεδιάζουν και αναπτύσσουν νέα και τεχνολογικά προηγμένα προϊόντα, όπως MP3 players ή imacs. Επίσης, οι οικονομίες της αγοράς εξασφαλίζουν γενικώς την αποτελεσματική κατανομή των πόρων. Η κατανόηση της κατανομής των πόρων, του προσδιορισμού των ποσοτήτων των αγαθών που θα παραχθούν και της διανομής των κερδών και των εισοδημάτων που θα δημιουργηθούν, βασίζεται στον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν οι συναλλαγές στις αγορές. ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ Η λήψη εύστοχων αποφάσεων απαιτεί πληροφόρηση. Σε τελική ανάλυση, πώς μπορεί να σταθμίσει κανείς το κόστος και τα οφέλη των εναλλακτικών επιλογών, αν δεν τα γνωρίζει! Μία εταιρία που σχεδιάζει την αγορά νέου λογισμικού για τη λειτουργία των ηλεκτρονικών υπολογιστών της, πρέπει να γνωρίζει τόσο το κόστος κάθε εναλλακτικής επιλογής όσο και τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της. Η πληροφόρηση έχει πολλές ομοιότητες με τα προϊόντα και τις υπηρεσίες. Οι ιδιώτες και οι εταιρίες επιθυμούν να αγοράσουν πληροφόρηση και υπάρχουν ειδικευμένοι οργανισμοί που συγκεντρώνουν, επεξεργάζονται και πωλούν πληροφόρηση. Μερικοί οργανισμοί εξειδικεύονται αποκλειστικά στην πληροφόρηση των καταναλωτών. Οι οργανισμοί που συντάσσουν και δημοσιοποιούν τις Αναφορές Καταναλωτή (Consumer Reports), είναι το κυριότερο παράδειγμα. Επίσης, το Internet είναι πλέον μία βασική πηγή ανεξάρτητης πληροφόρησης για τους αγοραστές. Ωστόσο, η πληροφόρηση έχει ορισμένες θεμελιώδεις διαφορές από τα άλλα αγαθά. Ένας πωλητής αυτοκινήτων θα σας επιτρέψει να οδηγήσετε δοκιμαστικά το αυτοκίνητο που σκέφτεστε να αγοράσετε (test-drive), αλλά ένας πωλητής πληροφόρησης δεν θα σας επιτρέψει να ελέγξετε τις πληροφορίες του πριν τις αγοράσετε. Από τη στιγμή που θα δείτε τις πληροφορίες, δεν θα έχετε κίνητρο να πληρώσετε και να τις αγοράσετε. αρχές της μικροοικονομικής 55

23 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Επίσης, ενώ ένα αναψυκτικό ή ένα κουλούρι δύσκολα το μοιραζόμαστε με άλλους, την πληροφόρηση μπορούμε εύκολα και ελεύθερα να την μοιρασθούμε με όσους θέλουμε. Αν σας δώσω μία πληροφορία, δεν θα περιορισθούν οι γνώσεις μου (αν και το κέρδος που θα μπορούσα να αποκομίσω από τις πληροφορίες μου, ενδέχεται να περιορισθεί). Σε ορισμένους βασικούς τομείς της οικονομίας, ο ρόλος που διαδραματίζει η πληροφόρηση είναι ιδιαίτερα κρίσιμος και επηρεάζει την ίδια τη φύση της αγοράς. Για παράδειγμα, στην αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, ο πωλητής και ο αγοραστής που διαπραγματεύονται την τιμή ενός αυτοκινήτου, έχουν διαφορετική πληροφόρηση για την ποιότητά του. Ο πωλητής έχει καλύτερη πληροφόρηση για την ποιότητα του μεταχειρισμένου αυτοκινήτου και το κίνητρο να ωραιοποιήσει την κατάστασή του, προσπαθώντας να διαπραγματευθεί υψηλότερη τιμή. Από την άλλη πλευρά, ο αγοραστής έχει περιορισμένη πληροφόρηση για την ποιότητα του μεταχειρισμένου αυτοκινήτου και το κίνητρο να αντιμετωπίσει με δυσπιστία τον πωλητή και να αμφισβητήσει τους ισχυρισμούς του για την κατάσταση του αυτοκινήτου, προσπαθώντας να διαπραγματευθεί χαμηλότερη τιμή. Οι διαφορές στην πληροφόρηση επηρεάζουν τις διαπραγματεύσεις μεταξύ αγοραστών και πωλητών, τόσο στην αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων όσο και σε πολλές άλλες αγορές. Όταν οι καταναλωτές δεν έχουν στη διάθεσή τους την πληροφόρηση που απαιτείται για τη λήψη εύστοχων αποφάσεων, οι κυβερνήσεις συχνά παρεμβαίνουν και υποχρεώνουν τις εταιρίες να προσφέρουν πληροφόρηση. Στις ΗΠΑ, οι εταιρίες τροφίμων υποχρεώνονται να αναγράφουν διατροφικές πληροφορίες στις συσκευασίες των προϊόντων τους. Η Επιτροπή Χρεογράφων και Χρηματιστηριακών Συναλλαγών (Securities and Exchange Commission - SEC) που επιβλέπει τις αγορές μετοχών των ΗΠΑ, υποχρεώνει τις εταιρίες να συντάσσουν αναφορές με συγκεκριμένα χρηματοοικονομικά δεδομένα, πριν εισαχθούν οι μετοχές τους για διαπραγμάτευση στα χρηματιστήρια αξιών, όπως το Χρηματιστήριο Αξιών της Νέας Υόρκης. Αυτές οι αναφορές δεδομένων βοηθούν τους ιδιώτες επενδυτές να εξασφαλίσουν την αξιόπιστη πληροφόρηση που απαιτείται κατά τη λήψη των επενδυτικών αποφάσεών τους. Συχνά, όμως, αυτός ο μηχανισμός δεν λειτουργεί αποτελεσματικά, όπως απέδειξε το σκάνδαλο της εταιρίας Enron, το Η εταιρία εμπορίας πετρελαιοειδών Enron «μαγείρεψε» τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της και υπερεκτίμησε την κερδοφορία της, στις υποχρεωτικές αναφορές της. Εκτός των άλλων, η οικονομική κατάρ- 56 Joseph E. Stiglitz Carl E. Walsh

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ ΤΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΠΛΗΡΩΜΩΝ Oι συναλλαγές μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων τόσο των εμπορικών όσο και των χρηματοοικονομικών ροών, καταγράφονται στο ισοζύγιο διεθνών πληρωμών. Oι συναλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΜΟΝΤΕΛΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΜΟΝΤΕΛΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζουμε επιγραμματικά τα σημαντικότερα μοντέλα ηλεκτρονικών επιχειρήσεων. Στα επόμενα κεφάλαια αναλύουμε διεξοδικότερα κάθε ένα από

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολή Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας Και Επικοινωνίας

Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολή Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας Και Επικοινωνίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολή Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας Και Επικοινωνίας Ψηφιακό Περιεχόμενο & Ηλεκτρονικό Εμπόριο (Δ εξάμηνο) Διάλεξη # 7η: Marketing και Διαδίκτυο Το «προϊόν» της

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης

Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης Ενημερωτική Διαφοροποίηση Προϊόντος: Ο Ρόλος της Διαφήμισης - Οι επιχειρήσεις δεν ανταγωνίζονται μόνο ως προς τις τιμές στις οποίες επιλέγουν να πουλήσουν τα προϊόντα τους. - Ο μη-τιμολογιακός ανταγωνισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off. Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com

Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off. Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com Η επιχειρηματική ιδέα και η εταιρία spin off Βασίλης Μουστάκης Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης vmoustakis@gmail.com Έρευνα αγοράς (Ι) Ανάγκη στην αγορά (κάτι που η αγορά θέλει αλλά δεν το έχει) Σύλληψη και

Διαβάστε περισσότερα

Οι Β2Β Ηλεκτρονικές Αγορές µε απλά λόγια

Οι Β2Β Ηλεκτρονικές Αγορές µε απλά λόγια Οι Β2Β Ηλεκτρονικές Αγορές µε απλά λόγια Κουργιαντάκης Μάρκος Υποψήφιος ιδάκτορας Τµήµατος Οικονοµικών Πανεπιστηµίου Κρήτης- Συνεργάτης του Επιµελητηρίου για τη δηµιουργία του Ηλεκτρονικού Κέντρου Εµπορίου

Διαβάστε περισσότερα

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται

(γ) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης που αναπτύσσονται Βασικές Έννοιες Οικονομικών των Επιχειρήσεων - Τα οικονομικά των επιχειρήσεων μελετούν: (α) Τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουν τις αποφάσεις τους οι επιχειρήσεις. (β) Τις μορφές στρατηγικής αλληλεπίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ

Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ Εισαγωγή στο Μάρκετινγκ 1. Ορισμός- Marketing Concept 2. Προσανατολισμοί της επιχείρησης 3. Βασικές έννοιες του Μάρκετινγκ 4. Ο ρόλος της Έρευνας Αγοράς 1 Ορισμός- Marketing Concept Διάφοροι ορισμοί «η

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (ΜΜΕ)

Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (ΜΜΕ) Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (ΜΜΕ) Γιώργος Μανής Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Μηχανικών Η/Υ και Πληροφορικής Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Τι είναι οι Τεχνολογίες

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικές ηµοπρασίες

Ηλεκτρονικές ηµοπρασίες Ηλεκτρονικές ηµοπρασίες Του Ιωάννη Βάρδα Υποψήφιου ιδάκτορα Οικονοµικών Πανεπιστηµίου Κρήτης Συνεργάτη του Επιµελητηρίου για τη δηµιουργία του Ηλεκτρονικού Κέντρου Εµπορίου Κρήτης α. Εισαγωγή Η εκρηκτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ Γκιπάλη Δώρα, A.M. 7795 Καρρά

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Μικροοικονομία. Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες. Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Μικροοικονομία Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες Δριτσάκη Χάιδω Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του

Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007. Όνομα: Επώνυμο: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του Εξετάσεις Θεωρίας και Πολιτικής Διεθνούς Εμπορίου Ιούλιος 2007 Α Όνομα: Επώνυμο: Αριθμός Μητρώου: Έτος: Επιθυμώ να μην περάσω το μάθημα εάν η βαθμολογία μου είναι του 1. Η χώρα Α έχει 10.000 μονάδες εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Ανάπτυξη νέων προϊόντων Τμηματοποίηση της αγοράς ΚΑΝΑΛΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τιμολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής

Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Τα μέσα της εμπορικής πολιτικής Περίγραµµα Ανάλυση µερικής ισορροπίας των δασµών: προσφορά, ζήτηση και εµπόριο σ ένα µεµονωµένο κλάδο Κόστος και όφελος των δασµών Επιδοτήσεις εξαγωγών Ποσοστώσεις στις

Διαβάστε περισσότερα

Περιφερειακή Ανάπτυξη

Περιφερειακή Ανάπτυξη ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Περιφερειακή Ανάπτυξη Διάλεξη 2: Οικονομική Ανάπτυξη και Οικονομική Μεγέθυνση (κεφάλαιο 1, Πολύζος Σεραφείμ) Δρ. Βασιλείου Έφη Τμήμα Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Telecoms. Retail. Τοµείς δραστηριοποίησης: Wholesale. στο χώρο της διανοµής προϊόντων τεχνολογίας µέσω της εταιρείας WestNet Distribution

Telecoms. Retail. Τοµείς δραστηριοποίησης: Wholesale. στο χώρο της διανοµής προϊόντων τεχνολογίας µέσω της εταιρείας WestNet Distribution Ο Όµιλος Εταιριών Olympia, του επιχειρηµατία Πάνου Γερµανού, αποτελεί σηµείο αναφοράς για την ελληνική επιχειρηµατική σκηνή ήδη από τη δεκαετία του 1980 και συνεχίζει αδιάλειπτα να στηρίζει την εθνική

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας οικονομικά της εργασίας αγορά αγορά εργασίας μισθός

Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας οικονομικά της εργασίας αγορά αγορά εργασίας μισθός Βασικές Έννοιες των Οικονομικών της Εργασίας - Τα οικονομικά της εργασίας μελετούν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η αγορά εργασίας. - Ορισμός: Η αγορά ενός αγαθού είναι η διαδικασία (θεσμικό πλαίσιο)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 3

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Αρ. Διάλεξης: 3 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Αλληλεξάρτηση και τα Οφέλη του Εμπορίου Αρ. Διάλεξης: 3 Ας δούμε πώς ξεκινά η μέρα σας Ξυπνάτε το πρωί με τη βοήθεια ενός ρολογιού το οποίο έχει κατασκευαστεί στην Κορέα.

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ

H ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ H ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ 2 Κλάδοι Οικονομικής (i) Μικροοικονομική: Αποφάσεις ατομικών νοικοκυριών- Επιχειρήσεων (ii) Μακροοικονομική: Μελέτη οικονομίας ως συνόλου Βασικά Ζητήματα που απασχολούν

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.)

Βασικά σημεία διάλεξης. λογιστική. Χρηματοοικονομική λογιστική (ΧΛ) ιοικητική Λογιστική. Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) Λογιστική και Χρηματοοικονομική (Π.Μ.Σ.) ιοικητική Λογιστική Εισαγωγή στη διοικητική λογιστική Βασικά σημεία διάλεξης Τι είναι η διοικητική λογιστική Ο ρόλος του διοικητικού ού λογιστή Χρηματοοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΚΑ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Κεφάλαιο 1 Προβλήµατα των νοικοκυριών και των οικονοµιών:! Ποιος θα εργασθεί;! Τι και πόσα αγαθά θα παραχθούν;! Ποιοι πόροι θα χρησιµοποιηθούν στην παραγωγή;! Σε τι τιµές θα πωληθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΟΜΙΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Κύριε Πρόεδρε, εκλεκτά μέλη της ακαδημαϊκής και της επιχειρηματικής κοινότητας, αγαπητοί απόφοιτοι, κυρίες και κύριοι. Βρίσκομαι απόψε

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις και Ψηφιακή Οικονομία: Νέες Θέσεις Εργασίας, Καλύτερες Υπηρεσίες

Επιχειρήσεις και Ψηφιακή Οικονομία: Νέες Θέσεις Εργασίας, Καλύτερες Υπηρεσίες Α. Η Ψηφιακή Ωριμότητα της Ελλάδας Οι ψηφιακές υπηρεσίες στην Ελλάδα παρουσιάζουν χαμηλότερη διείσδυση και μικρότερη ανάπτυξη σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Πρόσφατες αναλύσεις καταδεικνύουν

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 2 ο : Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - 2.1.: ΤΟ ΑΕΠ & Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ Α. ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ - ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Η οικονομική ανάλυση διακρίνεται σε μικροοικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Ενότητα 7: ΠΡΟΘΕΣΜΙΑΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ

ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Ενότητα 7: ΠΡΟΘΕΣΜΙΑΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΑΓΟΡΕΣ Ενότητα 7: ΠΡΟΘΕΣΜΙΑΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑΙΑ ΚΥΡΙΑΖΟΠΟΥΛΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Τμήμα ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΟΡΘΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΟΥ σελ. 1 Κατανοώντας το Ηλεκτρονικό Εμπόριο Τι είναι; Ο όρος ηλεκτρονικό εμπόριο (e-commerce) αφορά στις επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοικονομική. Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες. Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη)

Μικροοικονομική. Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες. Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Μικροοικονομική Ενότητα 1: Εισαγωγικές Έννοιες Σόρμας Αστέριος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ BUSINESS PLAN

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ BUSINESS PLAN ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ BUSINESS PLAN Business Plan (Γραπτή Τελική Εταιρική Αναφορά) Το business plan (γραπτή αναφορά) είναι η ολοκληρωμένη και αναλυτική αποτύπωση της επιχειρηματικής σας ιδέας με τρόπο που να

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης

Γενικές αρχές διοίκησης. μιας μικρής επιχείρησης Γενικές αρχές διοίκησης μιας μικρής επιχείρησης Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική - οικονομική μονάδα, με την έννοια ότι συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία, κεφάλαιο, γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση"!

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη Στρατηγική Διοίκηση! Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)» µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεµατική Ενότητα 1 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Προώθηση πωλήσεων Τμηματοποίηση της αγοράς Διαφήμιση ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

«Η θεωρία του οικονομικού underwriting» Τάσος Γαρυφαλλάκης Underwriter Ζωής & Υγείας Αξίωμα ΕΠΕ

«Η θεωρία του οικονομικού underwriting» Τάσος Γαρυφαλλάκης Underwriter Ζωής & Υγείας Αξίωμα ΕΠΕ «Η θεωρία του οικονομικού underwriting» Τάσος Γαρυφαλλάκης Underwriter Ζωής & Υγείας Αξίωμα ΕΠΕ Θέματα Τι είναι το οικονομικό underwriting Συχνές παρανοήσεις Αναγνωρίζοντας τις ανάγκες Γιατί γίνεται το

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση. Αρ. Διάλεξης: 6

Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι. Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση. Αρ. Διάλεξης: 6 Εισαγωγή στην Οικονομική Επιστήμη Ι Προσφορά-Ζήτηση και Κρατική Παρέμβαση Αρ. Διάλεξης: 6 Προσφορά, Ζήτηση και Κυβερνητικές Πολιτικές Σε μια ελεύθερη και χωρίς κανόνες αγορά, οι δυνάμεις της προσφοράς

Διαβάστε περισσότερα

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση

Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση Αποτροπή Εισόδου και Οριακή Τιμολόγηση - Στη βραχυχρόνια περίοδο, υποθέτουμε ότι το πλήθος των επιχειρήσεων που συμμετέχουν στην αγορά ενός αγαθού παραμένει σταθερό. - Αντίθετα, στη μακροχρόνια περίοδο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα. MSc in Accounting & Finance ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Μάθημα: ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ & ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα. MSc in Accounting & Finance ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Μάθημα: ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ & ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα MSc in Accounting & Finance ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Μάθημα: ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΑΓΟΡΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ & ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Η Έννοια της αγοράς Οι αγορές αποτελούν τους μηχανισμούς ανταλλαγής πραγματικών περιουσιακών

Διαβάστε περισσότερα

2 Προσωπική Αναφορά Ράπτη Ευάγγελου

2 Προσωπική Αναφορά Ράπτη Ευάγγελου 2 Προσωπική Αναφορά Ράπτη Ευάγγελου Προσωπική Αναφορά Ράπτη Ευάγγελου 3 4 Προσωπική Αναφορά Ράπτη Ευάγγελου Προσωπική Αναφορά για εύρεση ΜΒΑ Προσωπική Αναφορά Ράπτη Ευάγγελου 5 Το παρόν αποτελεί προϊόν

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Σύντομη ιστορική αναδρομή

Εισαγωγή. Σύντομη ιστορική αναδρομή ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΙΜΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Δ.Α.Κ. Τα Διαπραγματεύσιμα Αμοιβαία Κεφάλαια (Δ.Α.Κ.) είναι μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων τα οποία εκδίδονται από Ανώνυμες Εταιρίες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 11η: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q

Ζητουμένη Ποσότητα Qd. Τιμή Ρ. Καμπύλη ζήτησης. 0 20000 40000 60000 80000 100000 Ποσότητα Κιλά Q ΚΕΦ. 4 ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ Η τιμή είναι η χρηματική αξία ανταλλαγής ενός αγαθού. Αποτελεί μέτρο σύγκρισης του καταναλωτή με άλλα παρόμοια προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά. Πολλές φορές τον επιρεάζει στη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Μικροοικονομική. Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Μικροοικονομική Ενότητα 2:Οικονομική σκέψη Καραμάνης Κωνσταντίνος 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Λογιστικής και χρηματοοικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ AGENDA ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΩΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟΨΕΩΝ : ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΕ ΤΗ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ ΤΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Satisfaction, Quality and Value

Satisfaction, Quality and Value Το marketing στη σύγχρονη εποχή ικανοποίηση, ποιότητα και αξία Satisfaction, Quality and Value Οικονομία, κοινωνία και Marketing Τι θα παραχθεί Πως θα παραχθεί Ποιός θα το παράγει Που θα παραχθεί Πότε

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου

Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Καταναλωτή Γιάννη Οικονόμου Ομιλία του Γενικού Γραμματεία Γιάννη Οικονόμου σε συνέδριο της ΕΕΤΤ για το ευρυζωνικό δίκτυο Κυρίες και Κύριοι, Αγαπητοί φίλοι Με μεγάλη χαρά αποδέχτηκα την πρόσκληση της ΕΕΤΤ, για να συμμετάσχω στο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

Επιβολή ανώτατης τιµής. Η οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης. Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς

Επιβολή ανώτατης τιµής. Η οικονοµική πολιτική της κυβέρνησης. Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Το πρόβληµα του προσδιορισµού της ζήτησης και προσφοράς Αυτό σηµαίνει ότι δεν µπορούµε να προσδιορίσουµε µια τέτοια καµπύλη µόνο µε βάση τα στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

To ψηφιακό μέλλον των πόλεων

To ψηφιακό μέλλον των πόλεων To ψηφιακό μέλλον των πόλεων Οι ψηφιακές πόλεις σημαντικότερες του e-government Δρ Γιάννης Λάριος Σύμβουλος του Ειδικού Γραμματέα Ψηφιακού Σχεδιασμού Η Ψηφιακή Στρατηγική πώς είναι ήδη ορατή στους Δήμους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΛΟΓΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Σ.Ο.ΚΑ.Κ. www.sokak.org.cy ΕΠΙΛΟΓΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ Α Λυκείου - Ομάδες Μαθημάτων Προσανατολισμού 1η ΟΜΠ 2η ΟΜΠ 3η ΟΜΠ 4η ΟΜΠ Ομάδα Μαθημάτων Προσανατολισμού

Διαβάστε περισσότερα

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές.

Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. 1 2 Η άσκηση αναπαράγεται ταυτόχρονα στον πίνακα ανάλογα με όσο έχουν γράψει και αναφέρουν οι φοιτητές. Στόχος: Να αποδείξουν οι φοιτητές από μόνοι τους πόσες πολλές έννοιες βρίσκονται στην τομή των δύο

Διαβάστε περισσότερα

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ

10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ 10. ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΕ Όπως είδαµε στην Ενότητα 9, οι ΑΞΕ µπορούν να έχουν πολλές θετικές επιδράσεις στις χώρες υποδοχής τους. Οι αναµενόµενες αυτές θετικές επιδράσεις τους οδηγούν συχνά στην

Διαβάστε περισσότερα

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson

Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος. Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Εξειδικευμένοι Συντελεστές Παραγωγής και Διανομή του Εισοδήματος Το Υπόδειγμα των Jones και Samuelson Διεθνές Εμπόριο και Διανομή του Εισοδήματος Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους το διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ. 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΙΟΝ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει o μαθητής Είναι το πρώτο κεφάλαιο που εξετάζει τα οικονομικά φαινόμενα από μια διαφορετική οπτική, τη μακροοικονομική, και προσεγγίζει

Διαβάστε περισσότερα

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ

2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ 2. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Περιβαλλοντικές πολιτικές Μηχανισμόςό Ταξινόμηση Οικονομικά εργαλεία Τιμολογιακές πολιτικές Φόροι Εμπορεύσιμα δικαιώματα Πλεονεκτήματα - μειονεκτήματα 1 Οι εξωτερικές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: ΤΕΧΝΙΚΗ ΠΩΛΗΣΕΩΝ Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Ιανουάριος - Απρίλιος Καταναλωτική δαπάνη εισερχόμενου τουρισμού σε έξι Μεσογειακές χώρες, με επιμέρους στοιχεία για την Ελλάδα Αύγουστος 2 Αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακό Περιεχόμενο και Συμπεριφορά Καταναλωτή στον Τομέα της Ψυχαγωγίας

Ψηφιακό Περιεχόμενο και Συμπεριφορά Καταναλωτή στον Τομέα της Ψυχαγωγίας Ψηφιακό Περιεχόμενο και Συμπεριφορά Καταναλωτή στον Τομέα της Ψυχαγωγίας Ονοματεπώνυμο: Μαγδαληνή Βασιλάκη Σειρά: MSM 8 Επιβλέπων Καθηγητής: Α. Βρεχόπουλος Δεκέμβριος 2011 Σκοπός Έρευνας και Ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος Νόμος 4172/2013 Ισχύει από 1/1/2014. Κώδικας Φορολογικών Διαδικασιών Ν.4174/2013 Ισχύει από 1/1/2014

Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος Νόμος 4172/2013 Ισχύει από 1/1/2014. Κώδικας Φορολογικών Διαδικασιών Ν.4174/2013 Ισχύει από 1/1/2014 ΠΑΝΟΖΑΧΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Οικονομολόγος Φοροτεχνικός Msc Εφαρμοσμένης Λογιστικής & Ελεγκτικής Επιστημονικός Υπεύθυνος της ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΑΕ Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος Νόμος 4172/2013 Ισχύει από 1/1/2014 Κώδικας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος

ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος ΘΕΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1 περίοδος Στο μάθημα μας θα ασχοληθούμε, με τις πιο κάτω τεχνολογικές έρευνες. Έρευνες που διερευνούν: 1. Τις στάσεις των ανθρώπων έναντι τεχνολογικών έργων, συσκευών

Διαβάστε περισσότερα

Δίπλωμα στην ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (Diploma of Social Entrepreneurship)

Δίπλωμα στην ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (Diploma of Social Entrepreneurship) Δίπλωμα στην ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ (Diploma of Social Entrepreneurship) Οι αιτήσεις ξεκίνησαν (1ος κύκλος εγγραφών μέχρι 20 Ιουνίου 2015) Έναρξη μαθημάτων: 29 Σεπτεμβρίου 2015 Επιστημονικές υπεύθυνες:

Διαβάστε περισσότερα

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση

Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση Χρηματοδότηση σε αρχικό στάδιο ανάπτυξης: μια γενική προσέγγιση (βασισμένη στο μοντέλο στρατηγικής που αναπτύχθηκε για το έργο SEED REG) Ε.Κ.Ε.Τ.Α. Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονική υπογραφή και Ηλεκτρονική αναγνώριση. Ερωτηματολόγιο Επιτροπής ΜμΕ

Ηλεκτρονική υπογραφή και Ηλεκτρονική αναγνώριση. Ερωτηματολόγιο Επιτροπής ΜμΕ Ηλεκτρονική υπογραφή και Ηλεκτρονική αναγνώριση Ερωτηματολόγιο Επιτροπής ΜμΕ Οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες και συναλλαγές θα πρέπει να είναι αξιόπιστες και εύκολες στη χρήση, όπως στον πραγματικό κόσμο. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικά Εργαλεία Marketing. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Στρατηγικά Εργαλεία Marketing. Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Στρατηγικά Εργαλεία Marketing Νικόλαος Α. Παναγιώτου Τομέας Βιομηχανικής ιοίκησης & Επιχειρησιακής Έρευνας Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών 1 @ Ιούνιος 2003 Περιεχόμενα ιατύπωση Οράματος Ανάλυση Αλυσίδας Αξίας

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ

ρ. ιονύσης Σκαρµέας ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ & ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΟΝ ΙΑΝΟΜΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΙΜΟΛΟΓΗΣΗ Τι είναι Μάρκετινγκ; Ηδιαδικασία σχεδιασµού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσή Πότσιου Αναπλ. Καθ. ΣΑΤΜ, ΕΜΠ chryssy.potsiou@gmail.com

Χρυσή Πότσιου Αναπλ. Καθ. ΣΑΤΜ, ΕΜΠ chryssy.potsiou@gmail.com Διαχείριση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων και χρήσεων γης σε 5 διαστάσεις Χρυσή Πότσιου Αναπλ. Καθ. ΣΑΤΜ, ΕΜΠ chryssy.potsiou@gmail.com ΕΣΠΑ 2007-2013, Δράση«Διμερής Ε&Τ Συνεργασία Ελλάδας- Ισραήλ 2013-2015»

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων (στη γεωργία) Φίλιππος Ι. Καρυπίδης, Καθηγητής Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Αγροτικής Οικονομίας

Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων (στη γεωργία) Φίλιππος Ι. Καρυπίδης, Καθηγητής Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Αγροτικής Οικονομίας Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων (στη γεωργία) Διδάσκων: Φίλιππος Ι. Καρυπίδης, Καθηγητής Τμήμα: Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Αγροτικής Οικονομίας Διαχείριση Εφοδιαστικών Αλυσίδων -Φ. Καρυπίδης 1 Εφοδιαστική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική

Κεφάλαιο 1. Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη µακροοικονοµική Περίγραµµα κεφαλαίων Ποιο είναι το αντικείµενο της µακροοικονοµικής Με τι ασχολούνται οι µακροοικονοµολόγοι; Γιατί διαφωνούν οι µακροοικονοµολόγοι Ποιο είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που

Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που 1 Τα τελευταία χρόνια, έχουμε βιώσει ένα κλίμα αβεβαιότητας που όπως ξέρετε, είναι ό,τι χειρότερο για τις επιχειρήσεις. Το μόνο σταθερό δεδομένο που έχουμε, είναι ότι ζούμε σε μία εποχή μεγάλων αλλαγών.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 Μάθημα: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 6 Ιουνίου 2011

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 22. Μικροοικονομική

Κεφάλαιο 22. Μικροοικονομική Μέτρηση του Εθνικού Εισοδήματος Κεφάλαιο 22 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Μικροοικονομική Μικροοικονομική είναι η μελέτη του τρόπου με τον

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές της

Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές της Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Τραπεζικής και Χρηματοοικονομικής Διοικητικής Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Ανάλυση για Στελέχη» Οικονομικά για Νομικούς Μέρος 2ο Η ελαστικότητα και οι εφαρμογές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow.

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ. Created with Print2PDF. To remove this line, buy a license at: http://www.binarynow. Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ΣΩΣΤΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΤΗΡΙΟΥ ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ. ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΣΕ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ. Κεφάλαιο 8. Οικονομικά των Επιχειρήσεων. Ε. Σαρτζετάκης 1

ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ. Κεφάλαιο 8. Οικονομικά των Επιχειρήσεων. Ε. Σαρτζετάκης 1 ΔΙΑΦΟΡΙΣΜΟΣ ΤΙΜΩΝ Κεφάλαιο 8 Ε. Σαρτζετάκης Διαφορισμός τιμών Τιμολόγησηότανηεπιχείρησηέχειισχυρήθέσηστηναγορά: διαφορισμός τιμών Οι επιχειρήσεις οι οποίες έχουν σε κάποιο βαθμό δύναμη σε κάποια αγορά

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

2 Σκεφτόµενοιως Οικονοµολόγοι Σκεφτόµενοι ως Οικονοµολόγοι Κάθε επιστήµη έχει τη δική της τεχνολογία Μαθηµατικά Ολοκληρώµατα αξιώµατα διανυσµατικοί χώροι Ψυχολογία Εγώ ταυτότητα γνωστική ασυµφωνία Νοµική

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικό Πρόβλημα &

Οικονομικό Πρόβλημα & Οικονομικό Πρόβλημα & Οικονομική Επιστήμη Ανεπάρκεια Σπανιότητα Οικονομική επιστήμη Πως κατανέμονται οι διαθέσιμοι πόροι για την ικανοποίηση των αναγκών Περιορισμένοι Εργασία Κεφάλαιο Απεριόριστες Πρώτες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο Ένα Τι είναι η Στατιστική;

Κεφάλαιο Ένα Τι είναι η Στατιστική; Κεφάλαιο Ένα Τι είναι η Στατιστική; Copyright 2009 Cengage Learning 1.1 Τι είναι η Στατιστική; «Στατιστική είναι ένας τρόπος για την αναζήτηση πληροφοριών μέσα σε δεδομένα» Copyright 2009 Cengage Learning

Διαβάστε περισσότερα