«Σημασίες του θέματος του λόγου στη Μήδεια του Ευριπίδη»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "«Σημασίες του θέματος του λόγου στη Μήδεια του Ευριπίδη»"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΡΕΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ «Σημασίες του θέματος του λόγου στη Μήδεια του Ευριπίδη» Διπλωματική εργασία Α Κύκλου (Master) Μεταπτυχιακών Σπουδών Επόπτης Καθηγητής : κ. ΚΩΝ/ΝΟΣ ΒΑΛΑΚΑΣ ΠΑΤΡΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

2 1 Περιεχόμενα Εισαγωγικά 2 Ι) Θρησκευτικές και πολιτισμικές χρήσεις και σημασίες του λόγου Όρκος, Ικεσία, Επίκληση, Κατάρες 5 α) Όρκος 5 β) Ικεσία 7 γ) Επίκληση 11 δ) Κατάρες 13 ΙΙ) Ο λόγος ως ρητορικό φαινόμενο ε Πειθώ, Κριτική, Αγώνες λόγων α) Πειθώ 15 β) Κριτική 19 γ) Αγώνες λόγων 20 ΙΙΙ) Χαρακτηρολογικές χρήσεις και σημασίες του λόγου 39 Συμπεράσματα 46 Επίλογος 55 Βιβλιογραφία 58

3 2 Εισαγωγικά Η Μήδεια του Ευριπίδη διδάχτηκε για πρώτη φορά την άνοιξη του 431 π.χ. Πενήντα χρόνια νωρίτερα όταν οι Πέρσες επιδρομείς νικημένοι κατά ξηρά και θάλασσα εκδιώχθηκαν από την Ελλάδα, η Αθήνα είχε αρχίσει να διεκδικεί την κυριαρχία του ελληνικού κόσμου. Υπήρξαν καταστροφές και απογοητεύσεις αλλά τελικά από την πόλη προέκυψε η αυτοκρατορία. Τώρα επιτέλους είχε φθάσει ο χρόνος κατά τον οποίο θα μπορούσε να απολαύσει όσα είχε κερδίσει. Όμως αυτό δεν έμελλε να γίνει ποτέ. Από τη χρονιά της παράστασης της Μήδειας και εξής, η Αθήνα άρχισε να παρακμάζει και να πέφτει. αργά στην αρχή, ύστερα με αυξανόμενη ταχύτητα, έως ότου οι Σπαρτιάτες τελικά σήκωσαν πανιά από μια πόλη νικημένη, με τα τείχη της ισοπεδωμένα και το ηθικό της συντριμμένο. Όμως την άνοιξη της χρονιάς αυτής, η δόξα της πόλης βρισκόταν στο ύψιστο σημείο. Τα σύννεφα του πολέμου που έμελλε να ξεσπάσει επάνω της, ήταν ακόμα μια μακρινή σκιά. Η Αθήνα ήταν η κυρίαρχος μιας αυτοκρατορίας σε ειρήνη και ο Ευριπίδης είχε τη δυνατότητα να ψάλει για την πόλη του το πιο ευγενικό από τα εγκώμια που γράφτηκαν γι αυτή. (στ. 824 κ.ε.). Η Υπόθεση αποδίδει στο Δικαίαρχο (απ. 63 W.) και στον Αριστοτέλη. Τη γνώμη ότι ο Ευριπίδης δανείστηκε και διαμόρφωσε τη Μήδειά του από το Νεόφρονα. Στο Διγενή Λαέρτιο (ΙΙ, 134) και στη Σούδα (λ. Νεόφρων) η μαρτυρία αυτή παραμορφώθηκε στην είδηση ότι το έργο του Ευριπίδη είναι στην πραγματικότητα έργο του Νεόφρωνα. Σώζονται τρία αποσπάσματα (απ. 1-3 Ν.), από τα οποία το πρώτο εμφανίζει ως αιτία για την άφιξη του Αιγέα την επιθυμία του να ζητήσει εξήγηση από τη Μήδεια για το χρησμό που είχε πάρει, ενώ το δεύτερο και εκτενέστερο, αντιστοιχεί στον περίφημο μονόλογο της Μήδειας (στ. 1021) και υποδηλώνει συνοπτικά τα βασικά μοτίβα του. Το τρίτο απόσπασμα περιέχει μια προφητεία για το τέλος του Ιάσονα που ο Ευριπίδης την αποσιωπά. Διεξοδικά πραγματεύεται το πρόβλημα στην έκδοσή του ο D.L. Page, 1 ο οποίος ύστερα από πολύ προσεκτική, κυρίως γλωσσική, ανάλυση, καταλήγει στο συμπέρασμα, ότι ένας νεότερος Νεόφρων έγραψε ένα δράμα κατά μίμηση του Ευριπίδη και κάποιος ίσως παρασυρμένος από τη συνωνυμία το απέδωσε σ έναν ποιητή που πρέπει να τοποθετηθεί πριν από τον Ευριπίδη. 1 Page, D.L., Εκδ. σχολ., Euripides, Medea, Oxford, Clarendon Press, 1936, σ.σ

4 3 Η Μήδεια του Ευριπίδη εκτυλίσσεται όταν ο έρωτας και οι ημέρες της περιπέτειας έχουν τελειώσει. Ο ποιητής αναφέρει ή υπαινίσσεται κάποια γεγονότα από το παρελθόν της ηρωίδας του, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι πρόθεσή του ήταν να συνθέσει μια ιστορία, στην οποία να περιγράφει όλη τη ζωή της Μήδειας. Η αναζήτηση του Χρυσόμαλλου Δέρατος, οι άθλοι του Ιάσονα, ο έρωτας της Μήδειας, υπήρξαν θέματα άλλων ποιημάτων και θεατρικών έργων. Ο γάμος Ιάσονα και Μήδειας δε θα μπορούσε να είναι το τέλος. Στη Μήδειά του ο Ευριπίδης πραγματεύεται την απόρριψη και άρνηση της Μήδειας από τον Ιάσονα. Έτσι, προδομένη, πληγωμένη και απογοητευμένη σκοτώνει τη νύφη του Ιάσονα, τα παιδιά του και τον πατέρα της νύφης. Συνεπώς, στη Μήδεια οι υπαινιγμοί για την Αργοναυτική Εκστρατεία και για το θάνατο του Πελία αποτέλεσαν τη βάση αυτής της συγκεκριμένης πλοκής στο πλαίσιο της λογοτεχνικής παράδοσης, όπως και οι υπαινιγμοί στη μελλοντική διαμονή της Μήδειας στην Αθήνα και στις μελλοντικές καθιερωμένες ιεροτελεστίες στο ναό της Ήρας Ακραίας στην Περαχώρα φανέρωναν στο κοινό ότι ακόμα και αν στην ίδια την πλοκή υπάρχουν στοιχεία που είναι καινούργια ή προκαλούν έκπληξη, τα δρώμενα μπορούν να επανενταχθούν στην παράδοση και επικυρώνονται μέσω κάποιας σύνδεσής τους με το σύγχρονο κόσμο. Η Μήδεια του Ευριπίδη θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο εκπληκτικού χειρισμού της γλώσσας σ όλες της τις εκφάνσεις. Το γεγονός αυτό δεν συνιστά φυσικά έκπληξη σε μια δημοκρατία, στην οποία οι πολιτικές αποφάσεις βασίζονταν στη ρητορική πειθώ και σε έναν πολιτισμό, στον οποίο οι άνθρωποι επικαλούνταν θεούς ως μάρτυρες και υπερασπιστές τους. Επιπλέον, ο ίδιος ο κόσμος του Ευριπίδη βασιζόταν ακόμα σε μεγάλο βαθμό στις προφορικές ή πρόσφατα προφορικές παραδόσεις για τη δική του ιστορία. Παρ ότι με μια πρώτη εκτίμηση η Μήδεια παρουσιάζεται ως ψυχρή ορθολογίστρια έτοιμη για μια υπερήφανη εκδίκηση, ωστόσο ο ποιητής προβάλλει ουσιαστικά από τη μια πλευρά μια ηρωίδα που εκφράζει «ψυχολογικές» αντιδράσεις όπως η ζήτηση και από την άλλη πλευρά τον Ιάσονα, ο οποίος, όπως κατηγορείται, κακοποιεί τη γλώσσα. 2 Στο δράμα αυτό δεν αποτελεί στόχο απλά και μόνο η ανάδειξη του ήθους της πρωταγωνίστριας. Η τραγωδία στο σύνολό της βασίζεται στο λόγο με τη διττή σημασία του όρου : του λόγου ως μέσου επικοινωνίας (λέξη, διάλογος, επιχειρηματολογία) αλλά και του λόγου ως βάση με την οποία γίνεται κατανοητή η «πραγματικότητα», δηλαδή του λόγου ως λογική. 2 Rehm, R., Medea and the λόγος of the Heroic, Eranos 87 (1989), σ. 103 : Καταλήγει σε παρόμοια συμπεράσματα σχετικά με την κακοποίηση της γλώσσας από τον Ιάσονα.

5 4 Θεωρώντας τη «Μήδεια» ως μια τραγωδία λόγου, θα ερευνηθεί στην παρούσα εργασία η σχέση κυρίως της πρωταγωνίστριας με τις ποικίλες μορφές της γλώσσας συμπεριλαμβανομένου ακόμα του «λόγου», του μύθου, δηλαδή των περιπετειών της με τον Ιάσονα. Πιο συγκεκριμένα, έμφαση θα δοθεί στις μορφές του λόγου με πολιτισμικό σημασιολογικό φορτίο, όπως η ικεσία, ο όρκος, ο χρησμός, η επίκληση των θεών, η κατάρα. Ακόμα, θα εξεταστεί ο λόγος ως μέσο πειθούς καθώς και οι τρόποι πειθούς, δηλαδή ο λόγος ως ρητορικό φαινόμενο. Ιδιαίτερη αναφορά θα γίνει στον κατ εξοχήν ευριπίδειο ρητορισμό που διέπει τον αγώνα λόγου. Επίσης, μέσα από τη γλώσσα των ηρώων θα βγάλουμε συμπεράσματα για το χαρακτήρα τους και τις ψυχολογικές τους διακυμάνσεις.

6 5 Ι) Θρησκευτικές και πολιτισμικές χρήσεις και σημασίες του λόγου : Όρκος, Ικεσία, Επίκληση, Κατάρες α) Όρκος Αρχικά παρατηρούμε ότι η Μήδεια χρησιμοποιεί εναντίον των εχθρών της κάθε μορφή λόγου με τον οποίο κατηγορεί τον Ιάσονα ως εκμεταλλευτή. Η ισχυρότερη κατηγορία της αναμφισβήτητα βασίζεται στην καταπάτηση του όρκου που κάποτε εκείνος της έδωσε. Είναι φανερό ότι προδίδοντάς την για μια νέα σύζυγο, αθέτησε τον όρκο του. Άλλωστε η ένωση Ιάσονα και Μήδεια δε θεμελιώθηκε με έναν συμβατικό ελληνικό γάμο, στον οποίο ο πατέρας της νύφης παραδίδει την κόρη του στο γαμπρό. Ο D. J. Mastronarde αναφέρει σχετικά 3 : «Ο Ιάσονας κάποτε δέθηκε με τη Μήδεια μέσω όρκων με μάρτυρες τους θεούς και ο δεσμός αυτός επισφραγίστηκε με το σφίξιμο των δεξιών χεριών τους. Η συμφορά που τον βρήκε και του στέρησε τα παιδιά του είναι η τυπική τιμωρία για την καταπάτηση των όρκων. Η Τροφός εισάγει αυτές τις σύνθετες ιδέες στους στ : «Μήδεια δ ἡ δύστηνος ἠτιμασμένη βοᾶ μέν ὅρκους, ἀνακαλεῖ δέ δεξιᾶς πίστιν μεγίστην καί θεούς μαρτυρεῖται». Η Μήδεια η ίδια φωνάζει από το εσωτερικό του παλατιού (160-3) : «ὦ μεγάλα Θέμι και πότνι Ἄρτεμι, λεύσσεθ ἅ πάσχω, μεγάλοις ὅρκοις ἐνδησαμένα τόν κατάρατον πόσιν;» Στους στίχους αυτούς διακρίνουμε το μοτίβο του όρκου και των θεών που τους προστατεύουν. Ο Mastronarde αναφέρει : «Πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο θέμα που απαντά τόσο στο θρήνο που εκφωνεί η Μήδεια σε κατάσταση αλλοφροσύνης μέσα από το παλάτι, όσο και στις απαντήσεις που δίνει η Τροφός και ο Χορός στο θρήνο αυτό» 4 : «Θέμιν Εὐκταίαν Ζῆνά θ ὅς ὅρκων θνητοῖς ταμίας νενόμισται;» ( ) 3 Mastronarde, D.J., επιμ. Ευριπίδου Μήδεια, μτφρ. Δ. Γιωτοπούλου, επιμ. μτφρ. : Μ. Χριστόπουλος, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2006, σ ο.π. σημ. 3.

7 6 «Θεοκλυτεῖ δ ἄδικα παθοῦσα τάν Ζηνός ὁρκίαν Θέμιν.» (208-9) Ο ισχυρισμός του Χορού για αντιστροφή των πραγμάτων στο πρώτο στάσιμο προκύπτει από την αποτυχία του Ιάσονα να μείνει πιστός στους όρκους που έδωσε στο όνομα των θεών (στ Θεῶν πίστις, πρβλ. στ. 422 : ἀπιστοσύναν), και από την εξαφάνιση «της χάρης των όρκων» («βέβακε δ ὅρκων χάρις», 439), αλλά και ο Χορός δηλώνει ότι δε δέχεται ως φίλο έναν αχάριστο άνδρα ( ) : «ἀχάριστος ὄλοιθ ὅτῳ πάρεστιν μή φίλους τιμᾶν καθαρᾶν ἀνοίξαντα κλῆδα φρενῶν. ἐμοί μέν φίλος οὔποτ ἔσται.» Η Μήδεια επαναφέρει την ίδια κατηγορία στη σκηνή του αγώνα (492 : ὅρκων δέ φρούδη πίστις, στ. 493 : θεούς, στ. 495 : οὐκ εὔορκος) αλλά και ο Ιάσονας στην απάντηση που δίνει δε προσπαθεί να υπερασπίσει τον εαυτό του αναφορικά με αυτή την κατηγορία, καθώς η θέση του δεν επιδέχεται υπεράσπιση. Η Μήδεια αναφέρει την απιστία του Ιάσονα στον Αιγέα (698 πιστός οὐκ ἔφυ φίλοις) και στη συνέχεια προσπαθεί να αποσπάσει μια υπόσχεση και έναν όρκο από αυτόν. Η Μήδεια εκφράζει την ανάγκη της να βρει ένα καταφύγιο αφού εξολοθρέψει τους εχθρούς της. Ο Αιγέας ακούει με συμπάθεια την ιστορία της προδοσίας που υπέστη και συνάδει με την παραχώρηση ασύλου αν αυτή καταφύγει στην πόλη του. Εκείνη ουσιαστικά επιζητεί ένα είδος εγγύησης (731 πίστις) ότι θα την προστατέψει από εχθρούς που ίσως έρθουν να την πάρουν μακριά (734-6). Η ίδια κάνει μια ξεκάθαρη διάκριση ανάμεσα στο να «δεσμευτεί με όρκο» ο Αιγέας (735 : ὁρκίοισι μέν ζυγεῖς) και απλά να τη «δεχτεί μόνο με λόγια» (737 : Θεῶν ἀνώμοτος). Ο Αιγέας από την πλευρά του ουσιαστικά με τη στάση που κρατά επιδοκιμάζει τη σκέψη της Μήδειας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι και οι δυο ο καθένας απ τη δική του οπτική δεν παραθέτουν απλά και μόνο τους λόγους για την επισφράγιση της συμφωνίας τους μ έναν όρκο αλλά ότι παρουσιάζεται στο κοινό μια τυπική σκηνή ορκομωσίας. Η Μήδεια παραθέτει τα ονόματα των θεών στους οποίους θα ορκιστεί ο Αιγέας, υπαγορεύει το περιεχόμενο του όρκου και ζητά να δεσμευτεί ότι θα υποφέρει αν προδώσει τον όρκο του ( ). Το επεισόδιο αυτό λειτουργεί στο σύνολό του αντιστικτικά σε σύγκριση με το γεγονός της καταπάτησης των όρκων του Ιάσονα.

8 7 Στην τελική αναμέτρηση της Μήδεια και του Ιάσονα, η Μήδεια αναφέρεται στην καταπάτηση των όρκων στο στ (εἰ μή Ζεύς πατήρ ἠπίστατο) αλλά και στο στ (πατρώα νόσῳ) και στο τέλος δίνει στον Ιάσονα την εξής αποστομωτική απάντηση : «τίς δε κλύει σοῦ θεός ἤ δαίμων, τοῦ ψευδόρκου καί ξειναπάτου;» (1390-1) β) Ικεσία Η Μήδεια όμως γνωρίζει εξίσου καλά τους κανόνες για το παιχνίδι της ικεσίας και χρησιμοποιεί για το δικό της όφελος αυτή την ισχυρή μορφή λόγου. Αρχίζει τη δράση της στο Α επεισόδιο από τη σκηνή με τον Κρέοντα όταν επιδιώκει να τον πείσει να της επιτρέψει να παραμείνει στην Κόρινθο έστω και για μια ημέρα. Με τη χρήση των επιφωνημάτων λύπης (277 αἰαῖ, 292, 330 φεῦ), των επιθέτων, που περιγράφουν την εσωτερική της κυρίως κατάσταση (277 πανώλης ἡ τάλαινα) και των σχετικών ρημάτων (277 ἀπόλλυμαι, 334 πονοῦμεν, 343 οἴκτιρε, 347 κλαίω) αποσκοπεί στην πρόκληση οίκτου. Στην ίδια σκηνή εκδηλώνεται και η υποκριτική της συμπεριφορά, όταν αποδέχεται τις επιλογές του Κρέοντα (311 σύ δ οἶμαι σωφρονῶν ἔδρας τάδε), υποστηρίζοντας ότι αυτός δε διέπραξε αδικήματα σε βάρος της. Φαίνεται ότι η Μήδεια πιστεύει, πως μπορεί να μεταβάλει την εχθρική διάθεση του Κρέοντα με τη στρατηγική της, την οποία φροντίζει να ενισχύσει με την άποψη ότι είναι θύμα της φήμης της ( ). Ακολουθεί η ιδιαίτερα προσεκτική ικεσία : 324 «μή, πρός σε γονάτων, τῆς τε νεογάμου κόρης», που με την αναφορά στη θυγατέρα του πιέζει συναισθηματικά τον Κρέοντα. Αυτός έχει αντιληφθεί σωστά τον κίνδυνο και φοβάται και ανησυχεί για το παιδί του, γι αυτό και ακριβώς και κάμπτεται από την ικεσία. 5 Είναι αξιοσημείωτο ότι η Μήδεια δεν επικαλείται μια σχέση αίματος ανάμεσα στον Ιάσονα και στα παιδιά της, αλλά μια παράλληλη σχέση. Και αυτή ακριβώς η τακτική είναι αποτελεσματική. Η ικετευτική της στάση είναι επιτυχής περισσότερο ως χειρονομία παρά ως επιχειρηματολογία, που θα μπορούσε από μόνη της να είναι πειστική. Ότι η ικεσία αποτελεί εγνωσμένα μέσο πίεσης ιδιαίτερα αποτελεσματικό, δηλώνεται από την ίδια την ηρωίδα, όταν ψυχρά και με αυτογνωσία βεβαιώνει το Χορό, και έμμεσα τους θεατές, ότι ούτε θα μιλούσε ποτέ, ούτε θα ικέτευε τον Κρέοντα, αν δεν προσδοκούσε 5 Βλ. Blaiklock, Ε.Μ., The Male Characters of Euripides, Wellington New Zealand, 1952, σ. 27 και Dodds, E.R., «Euripides the Irrationalist», Cl. Rew , σ.σ

9 8 οφέλη (396 εἰ μή τι κερδαίνουσαν ἤ τεχνωμένην). Το ίδιο το πάθος της (328, 330, 332) έγινε μέσο (370) για να αντιμετωπιστεί η δύσκολη κατάσταση (364) και αυτή η πρώτη δοκιμή πέτυχε, καθώς ο Κρέων με την υποχώρησή του στρέφεται εναντίον της ορθότερης κρίσης, που είχε διατυπώσει : «δέδοικά σ, οὐδέν δεῖ παραμπίσχειν λόγους, μή μοί τι δράσῃς παῖδ ἀνήκεστον κακόν. συμβάλλεται δέ πολλά τοῦδε δείγματα.» (282-4) Με λίγα λόγια, η Μήδεια προσπαθεί να μεταπείσει τον Κρέοντα από την αρχική του απόφαση να τη διώξει από την Κόρινθο μαζί με τα παιδιά της με τρόπο ευγενικό ( ). Στη συνέχεια, και ενώ ο Κρέων παραμένει αμετακίνητος στη θέση του, η Μήδεια καταφεύγει σε πιο πιεστικές ικεσίες : Κρατώντας του το χέρι, τον εκλιπαρεί σαν ικέτης να της δωρίσει άλλη μια μέρα για να προετοιμάσει την εξορία των παιδιών της ( ). Και παρά το γεγονός ότι ο Κρέων αντιλαμβάνεται το λάθος του, μολαταύτα ενδίδει στην ικεσία της ( ). Ο Mastronarde 6 παρατηρεί : «η Μήδεια θα χρησιμοποιήσει αυτή τη χάρη εις βάρος του «ευεργέτη» της. έτσι εξισώνεται με τον Ιάσονα στο σχετικά με το θέμα της προδοσίας». Η Μήδεια απευθύνει την επόμενη ικεσία της προς τον Αιγέα (809-13) : και αυτή η ικεσία της είναι επιτυχημένη, αλλά σε αυτή την περίπτωση παρατηρείται αλλοίωση του θεσμού, καθώς η Μήδεια αποκρύπτει από τον Αιγέα τις προμελετημένες συνθήκες κάτω από τις οποίες θα αποχωρήσει από την Κόρινθο και επίσης ότι στο μακρινό μέλλον όπως γνωρίζει το αθηναϊκό κοινό θα απειλήσει τη ζωή του γιου του «ευεργέτη» της. Πιο αναλυτικά, ο λόγος της περιέχει στοιχεία που προκαλούν τον οίκτο: 711 «οἴκτιρον, οἴκτιρόν μέ τήν δυσδαίμονα» και τελειώνει με τη συγκεκριμένη απαίτηση, που για έμφαση εκφράζεται αρνητικά και καταφατικά : «καί μή μ ἔρημον ἐκπεσοῦσαν εἰσίδῃς δέξαι δέ χώρᾳ καί δόμοις ἐφέστιον.» (712-3) Η Μήδεια εκμεταλλεύεται το αδύνατο σημείο του Αιγέα και χρησιμοποιεί το αίτημα της ευεργεσίας. Υπόσχεται ότι θα τον ευεργετήσει (717 παύσω δέ σ ὄντ ἄπαιδα) και εκ των προτέρων ζητεί ανταπόδοση της ευεργεσίας, εφαρμόζοντας την τακτική του «δοῦναι καί λαβεῖν». Ο Αιγέας αναγνωρίζει την αδυναμία του να αντισταθεί στην προσφορά της (722 ἐς τοῦτο γάρ δή φροῦδός εἰμι πᾶς ἐγώ), υπόσχεται την ανοχή του (726) δεσμευόμενος, όπως είδαμε πριν, με όρκο (755). Από 6 ο.π. σημ. 3 σ.σ

10 9 τα παραπάνω συνάγουμε το συμπέρασμα ότι η ικεσία της Μήδειας προς τον Κρέοντα της προσφέρει το χρόνο που χρειάζεται για να διεκπεραιώσει την εκδίκησή της, ενώ η ικεσία της προς τον Αιγέα της παρέχει ένα μελλοντικό καταφύγιο. Μετά την αποχώρηση του Αιγέα η ηρωίδα σχεδιάζει τη νέα συνάντησή της με τον Ιάσονα. Γνωστοποιεί ότι θα ξεκινήσει την υποκριτική μεταμέλεια από την αλλαγή των γλωσσικών της επιλογών (776 μολόντι δ αὐτῶ μαλθακούς λέξω λόγους) και θα προσποιηθεί ότι αποδέχεται την πρακτική του (777-9). Στο Δ επεισόδιο η Μήδεια δεν διστάζει να ικετεύσει τον Ιάσονα, όταν βλέπει ότι είναι απαραίτητη η συνδρομή του στην εφαρμογή του σχεδίου της (869 Ἱᾶσον, αἰτοῦμαί σε τῶν εἰρημένωην /συγγνώμον εἶναι). Η διαφοροποιημένη τακτική της αρχίζει με την προσφώνηση «Ιᾶσον» ενώ προηγουμένως στη σκηνή της φιλονικίας ποτέ δεν απευθύνθηκε σ αυτόν με τ όνομά του. Η ρήση της αυτή είναι φυσικά μέρος του ευρύτερου σχεδίου και η υποκριτική υποταγή αποτελεί εργαλεία της εκδίκησής της. Τελικά κατορθώνει να φτάσει στο επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, να πείσει το σύζυγό της να τη βοηθήσει για να στείλει δώρα στη νέα του σύζυγο με τα παιδιά τα οποία η νέα νύφη μισεί ( ). Η τελευταία πράξη ικεσίας είναι έμμεση αλλά εξίσου κρίσιμη : Η Μήδεια την ενσωματώνει και στο σχέδιό της εναντίον του Βασιλιά και της κόρης του, αφού τα παιδιά πρόκειται να ικετεύσουν την πριγκίπισσα και εκείνη με τη σειρά της τον πατέρα της (971, 942-3). Γενικά σ όλες τις περιπτώσεις, η ικεσία της Μήδεια υπήρξε αποτελεσματική και ενισχυμένη από άλλα συνεπίκουρα μέσα υποκριτική συμπεριφορά, απάτη, κολακεία, - οδήγησε στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Μέσω αυτής ουσιαστικά ανοίγεται ο δρόμος στην εκδίκηση που πρόκειται να πάρει η Μήδεια εναντίον όσων την είχαν ψεύτικα ικετεύσει. Σε αντίθεση με τη δική της αποτελεσματικότητα ως ομιλήτρια, η ίδια η Μήδεια δεν ανταποκρίνεται στις ικεσίες των άλλων. Ο Mastronarde 7 σχολιάζει σχετικά : «Η ίδια η Μήδεια γίνεται ο αποδέκτης της ικεσίας και μάλιστα είναι αμείλικτα αρνητική απέναντι στις ικεσίες που γίνονται προς αυτήν». Πιο αναλυτικά, η Μήδεια δε θα απαντήσει στα λόγια ανακούφισης. Η Τροφός παραπονιέται στον πρόλογο αλλά : «ὡς δέ πέτρος ἤ θαλάσσιος / κλύδων ἀκούει νουθετουμένη φίλη (28-9)». 7 ο.π. σημ. 3 σ. 55.

11 10 «ἡ δ ἐν θαλάμοις τήκει βιοτήν δέσποινα, φίλων οὐδενός οὐδέν παραθαλπομένη φρένα μύθοις» (141-3). Ο Χορός θέλει επίσης να καταπραΰνει τη Μήδεια με λόγια : ξαφνικά οι Κορίνθιες γυναίκες ζητάνε από την Τροφό να τη φέρει έξω από το παλάτι για να τις ακούσει ( ). Η Τροφός είναι σύμφωνη να βοηθήσει αλλά χωρίς ελπίδα για επιτυχία : «Καίτοι τοκάδος δέργμα λεαίνης αποταυροῦται δμωσίν, ὅταν τις μῦθον προσφέρων πέλας ὁρμηθῆ» (187-9). Η Μήδεια εμφανίζεται πριν το Χορό, χωρίς να δίνει σημασία σε λόγια παρηγοριάς και ανακούφισης. Αντί γι αυτό εκφωνεί έναν αριστουργηματικά ρητορικά λόγο προκειμένου να κερδίσει τη συνενοχή του Χορού στην επιθυμία της για δικαιοσύνη απέναντι στον Ιάσονα. Έτσι, ουσιαστικά, διατηρεί την αυτόνομη θέση της μέσα στο δράμα. Όταν για παράδειγμα ο Χορός την παρακινεί να μην σκοτώσει τα παιδιά της, χρησιμοποιεί όρους που σχετίζονται άμεσα με την ικεσία : «ἐπείπερ ἡμῖν τόν δ ἐκοίνωσας λόγον, σε τ ὠφελεῖν θέλουσαν καί νόμοις βροτῶν ξυλλαμβάνουσα δρᾶν σ ἀπεννέπω τάδε» Στη συνέχεια στέλνει να φωνάξουν τον Ιάσονα και έτσι θέτει σε εφαρμογή το σχέδιό της (814). Τέλος κλείνει τη συζήτηση απαντώντας : «περισσοί πάντες οὑν μέσῳ λόγοι» (819). Κι ενώ ο Χορός τραγουδά για την ευλογημένη Αθήνα και διερωτάται πως ένα τέτοιο μέρος μπορεί να δεχτεί τη δολοφόνο Μήδεια (824-50), επαναλαμβάνει την ικεσία του (853-5) : «μη, πρός γονάτων σε πάντᾳ πάντως ἱκετεύομεν, τέκνα φονεύσῃς.» Η Μήδεια όμως δεν απαντά στην απελπισμένη ικεσία του. Μπαίνει ο Ιάσονας «ἥκω κελευσθείς» (866) και αυτή θέτει σε εφαρμογή το σχέδιό της. Η ίδια ανθίσταται πλέον στα λόγια του. Όταν αυτός με τόση ευφράδεια υπερασπίζεται την απόφασή του να παντρευτεί την κόρη του Κρέοντα, η Μήδεια άμεσα τον κατηγορεί : «ἐμοί γάρ ὅστις ἄδικος ὤν σοφός λέγειν

12 11 πέφυκε πλείστην ζημίαν ὠφλισκάνει» (580-1) Στην τελευταία σκηνή, όταν η Μήδεια εμφανίζεται στο άρμα του Ήλιου με τα νεκρά σώματα των παιδιών της, ο Ιάσονας συνειδητοποιεί ότι : «ἀλλ οὐ γάρ ἄν σε μυρίοις ὀνείδεσιν δάκοιμι. τοιόνδ ἐμπέφυκέ σοι θράσος.» (1344-5) «Παρουσιάζεται ως ικέτης, κατώτερος της Μήδειας, ο οποίος, καθώς την ικετεύει ενδεχομένως να έχει τα χέρια του τεντωμένα προς αυτή, λαχταρώντας να αγκαλιάσει τα νεκρά παιδιά του (στ πάρες, 1402 δός μοι πρός θεῶν η έκφραση «πρός θεῶν» είναι κατάλοιπο της ικεσίας) και απομακρύνει (1405 ἀπελαυνομεθ) ως ικέτης, του οποίου η ικεσία έγινε δεκτή. Σε αυτή την τελική άρνηση φαίνεται τόσο η μεταστροφή των ρόλων τους, όσο και η κατάλυση της προηγούμενης σχέσης τους» σημειώνει χαρακτηριστικά ο Mastronarde. 8 Και πράγματι η Μήδεια παραμένει ψυχρή στις μάταιες ικεσίες του να τον αφήσει να θάψει τα παιδιά «μάτην ἔπος ἔρριπται» (1404). Γενικά, ο Ιάσονας ουσιαστικά δεν είχε τη συμπεριφορά την οποία, όπως ήταν φυσικό, η Μήδεια ανέμενε από έναν άλλοτε ικέτη, ο οποίος είχε άλλοτε επικαλεστεί τη βοήθειά της με μια γλώσσα τυπική και κινήσεις ικεσίας 9 : «φεῦ δεξιά χείρ, ἧς σύ πόλλ ἐλαμβάνου καί τῶνδε γονάτων, ὡς μάτην κεχρώσμεθα κακοῦ πρός ἀνδρός, ἐλπίδων δ ἡμάρτομεν» (496-8) Ο Mastronarde 10 αναφέρει σχετικά : «στο παρελθόν ο Ιάσονας έσφιξε το χέρι της Μήδειας και γονάτισε ικετεύοντάς τη να τον βοηθήσει και ο ίδιος υποσχέθηκε σε ανταπόδοση ότι θα την προστατεύει αιώνια μια ακόμα υπόσχεση που αθέτησε ο Ιάσονας». γ) Επίκληση Ακόμα, πρέπει να σημειωθεί ότι η καθολική επιτυχία που γνωρίζουν τα σχέδια της Μήδειας συνδέεται άμεσα με τη θεϊκή αρωγή : οι θεοί απ την αρχή ως το τέλος βρίσκονται στο πλευρό της. «Από την πρώτη κι όλας εμφάνιση της σκηνής, η Μήδεια δεν έχει καμιά αμφιβολία ότι τη συντρέχουν οι θεοί. Ικετεύει τη Θέμιδα (προγονικό 8 ο.π. σημ. 3, σ.σ πρβλ. Gould, J., Ηiketeia, JHS 93, 1973, σ.σ και Flory S., Medea s Right Hand: Promises and Revenge, ΤΑΡΑ 108, 1978, σ.σ ο.π. σημ. 3, σ. 54.

13 12

14 13 δίκαιο) και την Άρτεμη (βοηθός της γυναίκας στη γέννα) να μαρτυρήσουν την άδικη πράξη του Ιάσονα (160-3). Επικαλείται το Δία ο οποίος κατά τη γνώμη της γνωρίζει τον υπεύθυνο των θλίψεών της : «Ζεῦ, μή λάθος σε τῶνδ ὅς αἴτιος κακῶν» (332), ορκίζεται να εκδικηθεί τον εαυτό της, στο όνομα της Εκάτης : «οὐ γάρ μά τήν δέσποιναν ἤν ἐγώ σέβω μάλιστα πάντων καί ξυνεργόν εἱλόμην, Ἑκάτην, μυχοῖς ναίουσαν ἑστίας ἐμῆς, χαίρων τις αὐτῶν τοὐμόν ἀλγυνεῖ κέαρ» (395-8). Σ όλο το έργο ικεσίες γίνονται προς δυο θεϊκές οντότητες, τη Γη και τον Ήλιο. Σ αυτούς τους Θεούς ορκίζεται ο Αιγέας να προστατεύσει τη Μήδεια από τους εχθρούς της όταν φτάσει στην Αθήνα. Στη Γη και στον Ήλιο ορκίζεται και ο Χορός στο τέλος της τραγωδίας, παρακαλώντας τους να αποτρέψουν το θάνατο των παιδιών και ο Ιάσονας στην τελευταία σκηνή ρωτά τη Μήδεια : «Καί ταῦτα δράσασ ἥλιον τε προσβλέπεις / καί γαῖαν, ἔργον τλᾶσα δυσσεβέστατον;(1327-8). Ωστόσο ο Ήλιος και η Γη βρίσκονται ξεκάθαρα στο πλευρό της Μήδειας : Δεν είναι μόνο τα δηλητηριασμένα δώρα που η Μήδεια έστειλε στην πριγκίπισσα κληρονομιά από τον Ήλιο αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι ο Ήλιος στέλνει στη Μήδεια το άρμα με το οποίο ξεφεύγει στην Αθήνα. «δός μοι πρός Θεῶν / μαλακοῦ χρωτός ψαῦσαι τέκνων» (1402-3). Ικετεύει, ο Ιάσονας τους θεούς αλλά η ικεσία του δεν έχει αποτέλεσμα : «ούκ ἔστι. μάτην ἔπος ἔρριπται», απαντά η Μήδεια (1404)», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Β.Μ.W. Knox. 11 δ) Κατάρες Τέλος, στον αντίποδα των επικλήσεων βρίσκουμε μια ακόμα θρησκευτική χρήση του λόγου, τις κατάρες, αναμεμειγμένες με απειλές και πικρούς θρήνους. Τόσο στον πρόλογο όσο και στην πάροδο από την Τροφό και το Χορό αντίστοιχα μεταφέρονται έμμεσα στους θεατές, έπειτα τις ακούμε από την ίδια τη Μήδεια επί σκηνής. Η Τροφός θεωρεί σοβαρές τις κατάρες της, ιδιαίτερα όταν απευθύνονται εναντίον των παιδιών της (115-8). Ξέρει καλά ότι δεν θα υπάρξει τέλος στην οργή της κυράς της μέχρις ότου καταφέρει να εξολοθρέψει κάποιον (93-95) και προειδοποιεί 11 Knox, B.M.W., The Medea of Euripides, στο Oxford Readings in Greek tragedy, Erich Segal επιμ., Oxford University Press, 1983 σ.σ

15 14 τα παιδιά να μείνουν μακριά όσο η μητέρα τους «κινεῖ κραδίαν, κινεῖ δέ χόλον» με τις κραυγές της 12 (98-105). Η φωνή της Μήδειας είναι «νέφος οἰμωγῆς ὡς τάχ ἀνάψει /μείζονι θυμῶ.» (106-8). Κάποια στιγμή εύχεται «διά μου κεφαλᾶς φλόξ οὐρανία /βαίη» (145-5) αλλά συχνότερα οργίζεται με τον Ιάσονα και με καθένα που συνδέεται μαζί του : «ὦ κατάρατοι /παῖδες ὄλοισθε στυγερᾶς ματρός /οὐκ πατρός καί πᾶς δόμος ἔρροι» (112-4). «ὅν ποτ ἐγώ νύμφαν τ ἐσίδοιμ /αὐτοῖς μελάθροις διακναιομένους / οἷ ἐμέ πρόσθεν τολμῶσ ἀδικεῖν» (163-5). 12 Πρβλ. Pucci, P., The Violence of Piti in Euripides Medea, Ithaca, 1980, σ.σ

16 15 ΙΙ) Ο λόγος ως ρητορικό φαινόμενο : Πειθώ, Κριτική, Αγώνες λόγων. α) Πειθώ Ο R.G.A. Buxton 13 έχει αποκαλέσει τη Μήδεια «δασκάλα πειθούς». Πρώτα λοιπόν πείθει το Χορό να παραμείνει σιωπηλός αν βρει έναν τρόπο να δικαιωθεί από τον Ιάσονα (στ , ιδιαίτερα ). Ακόμα, όπως ήδη εξετάσαμε στις περιπτώσεις του Κρέοντα και του Αιγέα, η πειθώ ενδυναμώνεται, όπου είναι απαραίτητο, μ ένα όρκο ή ικεσία. Είναι τα μόνα της όπλα. Η απογοήτευσή της απ τον Ιάσονα ουσιαστικά νομιμοποιεί την πιο σημαντική δύναμη πειθούς της Μήδειας. Αρχικά λοιπόν διατείνεται ότι σε μια δεύτερη σκέψη συμφωνεί ότι ο νέος γάμος του Ιάσονα είναι πράγματι μια καλή λύση για όλους (869-93). Καλεί τα παιδιά τους για να μιλήσουν στον πατέρα τους (894-99). Έπειτα εκλιπαρεί τον Ιάσονα να αφήσει τα παιδιά τους να παραμείνουν μαζί του στην Κόρινθο ενώ η ίδια θα ακολουθήσει το δρόμο της εξορίας (934-40). Ο Ιάσονας είναι έτοιμος να συμφωνήσει : «Οὐκ οἶδ ἄν εἰ πείσαιμι, πειρᾶσθαι δέ χρή» (941) Στην περίπτωση αυτή, η Μήδεια προτείνει στον Ιάσονα να πείσει τη νέα νύφη να ζητήσει η ίδια αυτή τη χάρη από τον πατέρα της. «Θα είναι εύκολο», προσθέτει με τραγική ειρωνεία, «αν η νέα του σύζυγος είναι όπως οι άλλες γυναίκες» έτσι θα πεισθεί τόσο εύκολα όσο εύκολα πείσθηκε κάποτε και η Μήδεια. Τελείως εξαπατημένος, ο εγωιστής Ιάσονας δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει (944). Και έτσι τώρα η Μήδεια φτάνει σε ένα σημείο καμπής του σχεδίου της : Θα βοηθήσει τον Ιάσονα στο καθήκον του στέλνοντας τα παιδιά στη νύφη με ακαταμάχητα δώρα, το λεπτό πέπλο και τη χρυσοποίκιλτη κορώνα, τα οποία η ίδια είχε κληρονομήσει από τον πατέρα του πατέρα της, τον Ήλιο (946-55). Ο Ιάσονας βρίσκει αυτή την προσφορά υπερβολική. Είναι πλέον σίγουρος ότι μπορεί να πείσει τη νέα του σύζυγο χωρίς μια τέτοια ανούσια δαπάνη. 14 Η Μήδεια όμως επιμένει : «μή μοι σύ. Πείθειν δῶρα καί θεούς λόγος. χρυσός δέ κρείσσων μυρίων λόγων βροτοῖς» (964-5) Και καθώς τα παιδιά βαδίζουν προς τη θανατηφόρα αποστολή τους, ο Χορός δυσοίωνα διαβλέπει ότι : 13 Buxton, R.G.A., Persuasion in Greek Tragedy : A Study of Peitho, Cambridge, 1982, σ Burnett, A.B., Medea and the Tragedy of Revenge, CP68, 1973, σ. 18 : Από την αγγελική ρήση μαθαίνουμε ότι δεν ήταν τόσο η πειθώ του Ιάσονα όσο τα δώρα της Μήδειας που έκαμψαν την αντίσταση της πριγκίπισσας.

17 16 «πείσει χάρις ἀμβρόσιός τ αὐγά πέπλον χρυσότευκτόν <τε> στέφανον περιθέσθαι» (982-3) Η Μήδεια τελικά θα μπορέσει να φέρει σε πέρας το σχέδιό της επειδή μίλησε με «λόγια ευχάριστα και μαλακά» για τα παιδιά της τόσο απέναντι στον Κρέοντα (316 : λέγεις μαλθάκ ) όσο και απέναντι στον Ιάσονα (776 : μαλθακούς λέξω λόγους). Παραλίγο όμως να αποτύχει καθώς χρησιμοποίησε αντίστοιχα λόγια απέναντι στον εαυτό της. 15 Στο σπουδαίο της μονόλογο όταν διαπραγματεύεται τη δολοφονία τους καταβάλλεται περισσότερο από μια φορά εξαιτίας της αγάπης της για αυτά. Τελικά όμως η ηρωική και συνάμα τραγική θέληση κερδίζει και ντρέπεται που ξεστόμισε γλυκόλογα παρασυρμένη από τον μητρικό ελεό! «τολμητέον τάδ. ἀλλά τῆς ἐμῆς κάκης, τό καί προσέσθαι μαλθακούς λόγους φρενί.» (1051-2). Αυτή της η στάση αποδεικνύει ότι η δύναμη πειθούς της έχει φτάσει στο απώγειο προκειμένου να επιτευχθεί το σχέδιό της. Το οπλοστάσιο της Μήδειας περιλαμβάνει ακόμα και τη γλώσσα της μομφής και της απειλής. Εξαιτίας αυτής της τής γλώσσας, ο Κρέων οδηγείται στην απόφαση να εξορίσει τη Μήδεια από την Κόρινθο (287-91) : «κλύω δ ἀπειλεῖν σ ὡς ἀπαγγελλουσί μοι, τόν δόντα και γήμαντα και γαμουμένην δράσειν τι. ταῦτ οὖν πρίν παθεῖν φυλάξομαι. κρεῖσσον δέ μοι νῦν πρός σ ἀπεχθέσθαι, γύναι, ἤ μαλθακισθένθ ὕστερον μεταστένειν» Ο Ιάσονας κατηγορεί τη Μήδεια ότι η ίδια προκάλεσε την εξορία της απειλώντας τη βασιλική οικογένεια (448-54) : «σοί γάρ παρόν γῆν τήνδε καί δόμους ἔχειν κούφως φερούσῃ κρεισσόνων βουλεύματα, λόγων ματαίων οὕνεκ έκπεσῆ χθονός. κἀμοί μεν οὐδέν πρᾶγμα. μή παύσῃ ποτέ λέγουσ Ἰάσον ὡς κάκιστος ἐστ ἀνήρ. ἅ δ ἐς τυράννους ἐστί σοι λελεγμένα, πᾶν κέρδος ἡγοῦ ζημιουμένη φυγῆ.» 15 Παρόμοια Conacher, D.J., Euripidean Drama : Myth, Theme and Structure, Toronto 1967, σ. 195.

18 17 Η Μήδεια όμως δεν μετανοεί : «Καί σοῖς ἀραία γ οὖσα τυγχάνω δόμοις (608)». Με αυτά τα λόγια προειδοποιεί τον Ιάσονα. Εκτός από τις κατάρες και τις απειλές, η Μήδεια χρησιμοποιεί ύβρεις και προσβολές εναντίον του Ιάσονα : «ὦ παγκάκιστε, τοῦτο γάρ σ εἰπεῖν ἔχω γλώσσῃ μέγιστον εἰς ἀνανδρίαν κακόν (465-6) εὖ δ ἐποίησας μολών ἐγώ τέ γαρ λέξασα κουφισθήσομαι ψυχήν κακῶς σε καί σύ λυπήσῃ κλύων» (472-74). Όπως αναλύει ο Pucci 16 : «Τα λόγια της Μήδειας προς τον Ιάσονα δεν είναι απλά και μόνο μια περιγραφή των όσων αισθάνεται η ίδια έχει ρητά συνειδητοποιήσει το θεραπευτικό αποτέλεσμα που έχουν σ αυτήν». Αξίζει να προστεθεί εδώ ότι τα ίδια λόγια είναι επώδυνα για τον Ιάσονα. Σε αυτή τη σκηνή καθίσταται λοιπόν φανερό ότι η γλώσσα είναι πάντα κάτι παραπάνω από έκφραση μιας εσωτερικής κατάστασης. Η Boedeker 17 χαρακτηρίζει τη Μήδεια «αυθεντία της γλώσσας» και αυτό αντικατοπτρίζεται στη συνήθειά της να μη χάνει άσκοπα τα λόγια της. Είναι τυπικό σ αυτό το δράμα να μιλάει μόνο όταν είναι ωφέλιμο γι αυτήν να το κάνει. Πράγματι, όπως έχουμε ήδη δει, αφού ικέτευσε τον Κρέοντα εξηγεί στο χορό : «δοκεῖς γάρ ἄν με τόνδε θωπεῦσαί ποτε εἰ μή τι κερδαίνουσαν ἤ τεχνωμένην; οὐδ ἄν προσεῖπον οὐδ ἄν ἡψάμην χεροῖν» (367-70) Έπειτα όταν ο αγγελιοφόρος την προειδοποιεί να φύγει από την πόλη, αφού της ανακοίνωσε και τη συμφορά που βρήκε τον Κρέοντα και την κόρη του εκπλήσσεται με τη χαρούμενη αντίδρασή της. «κάλλιστον εἶπας μῦθον» (1127). Λίγο παρακάτω του απαντάει «ἔχω τι κἀγώ τοῖσι σοῖς ἐναντίον /λόγοισιν εἰπεῖν» (1132-3) αλλά τελικά δεν του δίνει μια ουσιαστική απάντηση : Παρομοίως στην τελευταία της αναμέτρησης με τον Ιάσονα, η Μήδεια απαντά στις πικρές του κατηγορίες : «μακράν ἄν ἐξέτεινα τοῖσδ ἐναντίον λόγοισιν, εἰ μή Ζεύς πατήρ ἠπίστατο οἷ ἐξ ἐμοῦ πέπονθας οἷά τ ἠργάσω» (1351-3) 16 ο.π. σημ. 12 σ.σ Boedeker, D., Euripides Medea and the Vanity of Logoi, CP 86, 1991 σ. 101.

19 18

20 19 Θεωρεί περιττό να εξηγήσει τις σκέψεις της στους ανθρώπους και ιδιαίτερα στους άνδρες. Είναι αρκετό που οι θεοί γνωρίζουν. β) Κριτική Η Μήδεια όχι μόνο δεν είναι δεκτική στα λόγια των άλλων, φίλων ή εχθρών αλλά σχολιάζει και με ιδιαίτερα εκφραστικό τρόπο το τι λένε. Στον πρώτο της λόγο με το χορό μοιράζεται με τις Κορίνθιες την κοινή εμπειρία, όπως συνήθως κάνουν οι γυναίκες μεταξύ τους, και απορρίπτει μια καθ όλα καθιερωμένη άποψη : «λέγουσι δ ἡμᾶς ὡς ἀκίνδυνον βίον ζῶμεν κατ οἴκους, οἱ δέ μάρνανται δορί, κακώς φρονοῦντες. ὡς τρίς ἄν Ήπαρ ἀσπίδα στῆναι θέλοιμ ἄν μάλλον ἤ τεκεῖν ἄπαξ» (248-51) Στη συνέχεια η Μήδεια κριτικάρει δυσμενώς την ρήση του Ιάσονα, υπονοώντας ότι πρόκειται για μια κοινή θέση της ρητορικής «ἦ πολλά πολλοῖς εἰμι διάφορος βροτῶν. ἐμοί γάρ ὅστις ἄδικος ὤν σοφός λέγειν πέφυκε πλείστην ζημίαν ὀφλισκάνει.» (579-81) Η άποψή της εδώ βέβαια αντιπροσωπεύει έναν κοινό τόπο της αντισοφιστικής ρητορικής και ο Pucci 18 ορθά εξετάζει την ευθύτητα των επιχειρημάτων της Μήδειας εναντίον του Ιάσονα. Θέλει να καταλάβει αν ο δικός της λόγος είναι απλά ένα απροκατάληπτο σχόλιο της αλήθειας, όταν στην πραγματικότητα είναι όλος γεμάτος από προσωπικό ενδιαφέρον. Ήπαρ όλα αυτά και εδώ για άλλη μια φορά, ο Ευριπίδης παρουσιάζει την ηρωίδα του σαν έναν ανεξάρτητο κριτή των όσων οι άλλοι λένε. Εκτός από την πρωταγωνίστρια, είναι και οι γυναίκες του Χορού που επίσης κριτικάρουν τα όσα λέγονται. Αφού λοιπόν η Μήδεια αποφάσισε να πάρει εκδίκηση από τον προδότη της, οι Κορίνθιες άδουν : «ἄνω ποταμῶν ἱερῶν χωροῦσι παγαί, καί δίκα καί πάντα πάλιν στρέφεται. ἀνδράσι μέν δόλιαι βουλαί, θεῶν δ ούκέτι πίστις ἄραρεν» ( ) Σε αυτή την ωδή, ο Χορός αναφέρεται στις μελλοντικές φήμες, οι οποίες θα δοξάσουν τις γυναίκες έναντι της παροντικής υβριστικής τους δυσθυμίας. Ακόμα αποδίδουν αυτή τη φήμη στο γεγονός ότι οι τραγουδιστές ήταν πάντα άνδρες. Αλλά 18 ό.π. σημ. 12, σ.σ

21 20 αυτή η κατάσταση θα αλλάξει : «μακρός δ αἰών ἔχει πολλά μέν ἁμετέραν ἀνδρῶν τε μοῖρα εἰπεῖν» ( ) Στο επόμενο επεισόδιο, ο Χορός διστακτικά εκφέρει μια αντίθετη άποψη (παρά γνώμην ἐρῶ) σε σχέση με αυτή του Ιάσονα ο οποίος με τα κατάλληλα επιχειρήματα προσπαθεί να υπερασπιστεί το νέο του γάμο : «Ἰᾶσον, εὖ μέν τούσδ ἐκόσμησας λόγους. ὅμως δ ἔμοιγε, κεἰ παρά γνώμην ἐρῶ, δοκεῖς προδούς σήν ἄλαχον οὐ δίκαια δραν» (576-79). Και λίγο παρακάτω δηλώνει «οὐκ ἐξ ἑτέρων /μῦθον ἐχω φρασασθαι. / σέ γάρ οὐ πόλις, οὐ φίλων τις οἰκτίρεῖ παθοῦσαν δεινότατα παθέων» (στ ). Όταν η Μήδεια περιέγραψε το σχέδιό της για εκδίκηση, ο Χορός τολμά να υποστηρίξει μια άποψη τελείως αντίθετη στις καθιερωμένες αξίες ιδιαίτερα όπως αυτές υποστηρίζονται από τους αρσενικούς χαρακτήρες μέσα στο έργο. Διατείνονται ότι υπάρχουν κάποιες γυναίκες στις οποίες βρίσκεται η Μούσα που οδηγεί στη σοφία. Ύστερα λοιπόν από λεπτότατους στοχασμούς (διά λεπτοτέρων μύθων) καταλήγουν στο συμπέρασμα : «καί φημί βροτῶν οἵτινες εἰσίν πάμπαν ἄπειροι μηδ ἐφύτευσαν παῖδας προφέρειν εἰς εὐτυχίαν τῶν γειναμένων» (1091-3) γ) Αγώνες λόγων 1) Δομή και ύφος Ο Michael Lloyd σημειώνει σχετικά με τον αγώνα λόγων στον Ευριπίδη 19 : «Ο αγώνας λόγων στον Ευριπίδη δεν είναι μόνο μια αυστηρά καθορισμένη σκηνή αλλά επίσης συνήθως διασαφηνίζεται όταν ένας αγώνας είναι σε εξέλιξη. Οι περισσότεροι αγώνες στον Ευριπίδη ανακοινώνονται λιγότερο ή περισσότερο τυπικά εκ των προτέρων, ενώ σε άλλα έργα του ο πρώτος λόγος συνίσταται από μια παθιασμένη επίθεση χωρίς τυπικές ενδείξεις ενός αγώνα, ενώ ο δεύτερος λόγος ξεκινά με συγκεκριμένα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ένας αγώνας είναι σε εξέλιξη. Η δομή του διαμορφώνεται από την αντίθεση των δυο αντίστοιχου μήκους λόγων που χωρίζονται από δυο ή τρία ιαμβικά τρίμετρα από το χορό. Πιο συγκεκριμένα στη 19 Lloyd, M., The agon in Euripides, Clatendon Press, Oxford 1992, σ.σ. 2-5,

22 21 Μήδεια ο κεντρικός χαρακτήρας βρίσκεται ήδη στη σκηνή από την αρχή του αγώνα, όταν φτάνει ο δευτεραγωνιστής - Ιάσονας - και εκφωνεί έναν σύντομο και προκλητικό λόγο. Αυτό προκαλεί τον άγριο αντίλογο του πρωταγωνιστή στον οποίο ο άλλος ανταπαντά. Η σκηνή καταλήγει σε έναν οξύ διάλογο όταν πλέον είναι αργά για να έχει ο αγώνας ένα πρακτικό αποτέλεσμα, καθώς ο Ιάσονας έχει ήδη εγκαταλείψει τη Μήδεια και παντρευτεί τη βασιλοκόρη (Παραλληλίες διαπιστώνονται και στη δομή του αγώνα της Άλκηστης).»Ο λόγος της Μήδειας είναι ένας ενδιαφέρων συνδυασμός σοφιστικής ρητορικής και παθιασμένης εφευρετικότητας (αυτός ο συνδυασμός είναι ιδιαίτερα προφανής στο προοίμιο του αγώνα στ ). Η Μήδεια ξεκινά προσβάλλοντας τον Ιάσονα αλλά συνεχίζει αυτοσχολιάζοντας τη δική της πράξη (στ. 465). Αν και απορρίπτει την παρουσία του Ιάσονα συνεχίζει να εντρυφά σε μια σχολαστική συζήτηση για τη σωστή περιγραφή της αδιαντροπιάς του (στ ). Κλείνει το προοίμιό της με παρατηρήσεις του σκοπού του λόγου της και η επίγνωση αυτών των παρατηρήσεων δείχνει καθαρά τα σημάδια της ρητορικής επίδρασης. Το προοίμιο της Μήδειας περιλαμβάνει τη σύγκρουση ανάμεσα στο συναίσθημα και τη λογική, το κεντρικό δηλαδή θέμα του έργου. Η συναισθηματική της πλευρά επαναστατεί με ένα ξέσπασμα του μίσους της ενώ τα ρητορικά αυτοσυνειδησιακά στοιχεία του προοιμίου της αντικατοπτρίζουν την προσπάθειά της για αυτοέλεγχο και για να κάνει μια διαυγή και έλλογη ρήση. Η χρήση της ρητορικής λειτουργεί δηλαδή καθοριστικά στο πλαίσιο του χαρακτήρα της και στο περιεχόμενο αυτού του ιδιαίτερου λόγου σηματοδοτώντας την πιο ελεγχόμενη πλευρά της διχασμένης της προσωπικότητας. Αυτός ο διχασμός διαφάνηκε νωρίτερα στο έργο σε μια έμμεση αντιπαράθεση (στους παθιασμένους εκτός σκηνής ανάπαιστους της στον τυπικό προηγηθέν εναρκτήριο λόγο της, στ. 214 κ.ε.). Το ψυχρό και αναλυτικό στυλ αυτού του λόγου της είναι κατά κάποιο τρόπο τυπικό της ευριπίδειας ρήσης όμως παράλληλα έχει και μια ιδιαίτερη σημασιολογική αξία.»οι στ αντιστοιχούν δομικά στη ρητορική διήγηση, όπου παρουσιάζονται γεγονότα του μυθικού παρελθόντος. Αξιοσημείωτη είναι η ηρεμία και ο κυνισμός καθώς αναφέρεται στις φρικαλεότητες που η ίδια διέπραξε. Μετά τη διήγηση φαίνεται να συνεχίζει με έναν αποδεδειγμένα ρητορικό τρόπο αρχίζοντας με έναν υποθετικό συλλογισμό ενός είδους ο οποίος έχει πολλά ρητορικά παράλληλα (στ ). Σε αυτό το σημείο η προηγηθείσα ρητορική δομή καταρρίπτεται και η ηρωίδα αφήνεται σε ένα συναισθηματικό ξέσπασμα (στ ).

23 22

24 23 Ο Ευριπίδης προκαλεί -πράγμα που δεν κάνει συχνά στους αγώνες λόγων του- την άκαμπτη ρητορική δομή ακριβώς με σκοπό να δώσει έμφαση στην αποχώρηση της Μήδειας. Προσπαθώντας να ανακτήσει τον έλεγχό της (στ ) ο λόγος της αναδιπλώνεται ρητορικά, πριν περιέλθει λεκτικά σε μια παθιασμένη κλιμάκωση (στ ) και καταλήξει στο γνωμικό ρητορικό επίλογο (στ ).»Ο λόγος του Ιάσονα επίσης χρησιμοποιεί τη ρητορική με έναν τρόπο που αντικατοπτρίζει το χαρακτήρα του, με αρκετά διαφορετικό αποτέλεσμα από αυτό της Μήδειας. Η δομή του λόγου είναι πιο τυπική από τον ευριπίδειο αγώνα, με προοίμιο και επίλογο πλαισιώνοντας τρία διαφορετικά και ανεξάρτητα επιχειρήματα (στ , , ). Ο λόγος του Ιάσονα είναι μια υψηλή αυτοσυνειδησιακή παράσταση, όπως σχολιάζει στη ρήση του (στ ). Σε αυτούς σε σύγκριση με τη Μήδεια η χρήση της ρητορικής υπονοεί την ανειλικρίνεια του ομιλητή και ο λόγος του Ιάσονα είναι πραγματικά το έξοχο παράδειγμα για το ότι στον Ευριπίδη η ρητορική χρησιμοποιείται για να προάγει την πιο αδύναμη υπόθεση». Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο δεύτερος αγώνας λόγων : Η σκευωρία της Μήδειας πραγματοποιείται στο 4 ο επεισόδιο ( ) που διχοτομείται και μάλιστα με σαφή δήλωση της τομής (932). Η πλασματική συμφιλίωση συντελείται με τη μορφή ενός αγώνα λόγων : δυο ρήσεις, όπως είδαμε, που χωρίζονται από ένα δίστιχο του Χορού, και κατόπιν η μετάβαση σε στιχομυθία. Η Μήδεια προσποιείται φρόνηση. Ανάμεσα στα λόγια της η λέξη βουλεύματα εμφανίζεται και πάλι (866) με τη σημασία του ορθολογικά σταθμισμένου σχεδίου. Φωνάζει τα παιδιά από το σπίτι για να χαιρετήσουν τον πατέρα τους. Σε μια προσπάθεια λεπτότατης ψυχογραφίας, ο Ευριπίδης βάζει τη Μήδεια να χάνει την αυτοκυριαρχία της και να βουρκώνει μπρος στην εικόνα της οικογένειας που ενώνεται ξανά μολονότι πρόκειται για πλαστή εικόνα μπρος στα παιδιά που απλώνουν τα χέρια στον πατέρα τους. Το σκληρό μίσος, για το οποίο έγινε λόγος στον πρόλογο, έχει υποχωρήσει : τα παιδιά δεν είναι πια μόνο ένα μέσο για την πραγματοποίηση της εκδίκησης. είναι τα παιδιά της Μήδειας και η μητέρα νιώθει την οδύνη που εκφράστηκε για πρώτη φορά στα λόγια της (795) και που την είχε προβλέψει ο Χορός (861). Σε όλη τη σκηνή προβάλλεται έντονα η μοίρα των παιδιών : στους οδυνηρούς υπανιγμούς της μητέρας, στην παράλογη ουτοπία του πατέρα για το ευτυχισμένο μέλλον τους. Το δεύτερο μέρος της σκηνής προωθεί τη σκευωρία : ο Ιάσων πρέπει να πετύχει, με τη βοήθεια της Κρέουσας, την άδεια παραμονής των παιδιών. Η ίδια θα υποστηρίξει την αίτηση

25 24 στέλνοντας ακριβά δώρα. Ο Ιάσων όπως ήδη εξετάσαμε αντιδρά στην αρχή, πάλι μ έναν τόνο μεγαλόψυχου ενδιαφέροντος, αλλά πολύ γρήγορα μεταπείθεται. Η σκηνή κλείνει με την αναχώρηση των παιδιών : στα τελευταία λόγια της, ότι περιμένει ευχάριστες ειδήσεις, η Μήδεια δεν είναι παρά μια εκδικήτρια βέβαιη για την πορεία της. Παρακάτω θα γίνει εκτενέστερη ανάλυση, που αφορά στον πρώτο αγώνα λόγων. 2) Ανάλυση του ύφους του αγώνα λόγου Ι. Το κυρίαρχο μέρος του λόγου Στον αγώνα λόγων δεν υπάρχει πολύ μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στον αριθμό των ρημάτων και των ουσιαστικών, αν και τα τελευταία τελικά υπερτερούν. Πολλά από αυτά επαναλαμβάνονται (χθών, ἀνήρ, ἄνθρωπος, παις, ὄρκος, πατήρ, θεός, γυνή, τεκνά, φυγή) και συνοδεύονται τις περισσότερες φορές από επίθετα που τους προσδίδουν συγκεκριμένες ιδιότητες. Συνήθως λειτουργούν ως αντικείμενα ή ετερόπτωτοι προσδιορισμοί και σπανιότερα ως υποκείμενα. Τα ρήματα είναι και αυτά πολλά και κυρίως σε ενεργητική φωνή. Έτσι δίνεται ουσιαστικά έμφαση στην ενέργεια και στο αντικείμενό της. Ακόμη, αν παρατηρήσουμε την επιλογή των ουσιαστικών θα διαπιστώσουμε ότι δεν είναι τυχαία η συχνότητα με την οποία επαναλαμβάνονται, καταδεικνύει τη θεματική του λόγου, τον άξονα γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η συζήτηση: έτσι η καταπάτηση των όρκων, οι συνέπειες της εξορίας, η παρουσία των θεών, ο άνδρας, η γυναίκα, ο άνθρωπος εν γένει σηματοδοτούν την ουσία της τραγωδίας αυτής. Η Jacqueline De Romilly στη μελέτη της Η ελληνική τραγωδία στο πέρασμα του χρόνου επισημαίνει: «Η μελέτη του ύφους στους συγκεκριμένους στίχους μάς οδηγεί σε κάποια συμπεράσματα για τη σχέση ανάμεσα στον Ευριπίδη και στα διάφορα προβλήματα που χειρίστηκαν οι Σοφιστές στην εποχή του. Αν λάβουμε υπόψη μας τη μέθοδο του σοφιστή Πρόδικου σχετικά με τη διάκριση των συνώνυμων λέξεων ο Ευριπίδης φαίνεται σα να ήταν μαθητής του. Οπωσδήποτε όμως δε συναντάμε στον τραγικό το διδακτικό ύφος του Πρόδικου και τα σαφή αντιθετικά ζεύγη του Σοφιστή. Σίγουρα όμως υπάρχουν και δεν έχουν χαρακτήρα ψυχρό αλλά είναι γεμάτα πάθος. Βρίσκουμε αντίθετα μια βέβαιη και ακριβή χρήση των λέξεων και των αντιφάσεων που φαίνεται να αναβλύζει από τα βάθη της καρδιάς αλλά που ανταποκρίνεται στις διακρίσεις του Πρόδικου. Βλέπουμε επίσης σύνθετες λέξεις με

26 25 λεπτές αποχρώσεις που εκφράζουν την ίδια τάση για ακριβολογία όρων που δεν έχουν επιβεβαιωθεί πουθενά αλλού. Παρατηρούμε επίσης τη φροντίδα για ένα λεξιλόγιο που επιλέγεται προσεκτικά και βοηθά την πνευματική πρόοδο. Ο Ευριπίδης έχει τροφοδοτηθεί από τη διδασκαλία των σοφιστών, αλλά την χρησιμοποιεί για να προβάλλει τις συγκρούσεις μεταξύ των ανθρώπων και μεταξύ των αξιών που αντιπροσωπεύουν. Όπως μια διάκριση συνωνύμων χρησιμεύει να αντιπαραθέσει δυο στάσεις έτσι και οι σκηνές του αγώνα θα μπορούσαν να αντικατοπτρίσουν την επιτακτική ανάγκη δυο ατόμων σε σύγκρουση, καθώς αναζητούν να εξηγηθούν και να πείσουν. Κάθε εποχή έχει τους δικούς της τρόπους έκφρασης και για τον Ευριπίδη τα πιο πνευματικά μέσα της εποχής του χρησιμεύουν τελικά να εκφράσουν καλύτερα τα πάθη. Βλέπουμε, ανάλογα με την περίπτωση, η ευμενής σημασία μιας λέξης να γίνεται δυσμενής ή το αντίθετο. Η Μήδεια προσβάλλει τον Ιάσονα με τα λόγια: Ήρθες μπροστά μου εσύ ο πιο μισητός εχθρός, θράσος τούτο δεν είναι. Ούτε βέβαια τόλμη να αντικρίζεις καταπρόσωπα φίλους που αδίκησα τόσο αισχρά, είναι αρρώστια. Η χειρότερη αρρώστια του ανθρώπου είναι η αναίδεια. Οι διακρίσεις του Πρόδικου για το θάρρος υπηρετούν μια μανία χωρίς μέτρο. Όσο για την απάντηση δεν την έχουμε από τον Ιάσονα (στ )» Romilly, J., de, Η ελληνική τραγωδία στο πέρασμα του χρόνου, μτφρ. Αθηνά Μπάμπη Αθανασίου Κατερίνα Μηλιαρέση, το Άστυ, Αθήνα, 1996, σ.σ

27 26 «Χαρακτηριστική είναι επίσης η χρήση των όρων της ευτυχίας που χρησιμοποιούνται για να εκφράσουν τις απόψεις των ηρώων στο θέμα αυτό», όπως παρατηρεί η Marianne McDonald. 21 «Πιο συγκεκριμένα, ο όρος ευδαίμων χρησιμοποιείται πιο πολύ από τη Μήδεια ενώ από τον Ιάσονα ο όρος ευτυχής. Η αντίθεση των αντιλήψεων πάνω στο θέμα της ευτυχίας αποτελεί ένα από τα κλειδιά για την κατανόηση τις τραγωδίας. Ο Ιάσονας μιλά για μια ευτυχία που βασίζεται στη συμμαχία με τις ευγενείς και εξασφαλίζει σ αυτόν και στα παιδιά του πλούτο και δύναμη ενώ η Μήδεια μιλά για την εσωτερική ευτυχία. Ο Ιάσονας αντιπροσωπεύει μια συμβατική άποψη που εκφράστηκε τον 5 αιώνα από τους Σοφιστές, οι οποίοι εξαρτούσαν τη δύναμη από την υλική ευημερία.»ο Ιάσονας προσπαθεί να πείσει τη Μήδεια να δεχτεί το είδος της ευτυχίας που εκείνος επέλεξε και να συμμετάσχει σε αυτήν. Πρόκειται για την υλική ευτυχία που περιέγραψε κάποτε ο Κροίσος στον Ηρόδοτο Ι, (χρησιμοποιώντας τη λέξη ὄλβιος). Είναι το είδος της ευτυχίας που βασίζεται στη δύναμη και τον πλούτο, τον οποίο υποστηρίζουν και ο Πώλος με τον Καλλικλή στον Γοργία του Πλάτωνα 452 D, , D, 492 (χρησιμοποιώντας τον όρο ευδαίμων). Αντίθετα η Μήδεια υποστηρίζει την ευτυχία που βασίζεται στη φιλία, άποψη που υποστήριζε και η Άλκηστη. Η ευτυχία αυτή είναι εσωτερική και θυμίζει κάπως το είδος της ευτυχίας που περιέγραψε ο Σόλωνας και υποστήριξε ο Σωκράτης. Ωστόσο ενώ η ευτυχία για τον πρώτο αναφερόταν σε κάποιο κατόρθωμα και για τον δεύτερο ήταν καθαρά εγκεφαλική και είχε σχέση με τη γνώση του καλού, η ευτυχία για τη Μήδεια είναι καθαρά συναισθηματική. Η Μήδεια για να είναι ευτυχής χρειάζεται να έχει μια πόλη και ένα σπίτι για να ζει, ένα γάμο και μια ερωτική σχέση και τα παιδιά της ευτυχισμένα (πρβλ. Άλκηστη). Αντίθετα ο Ιάσονας ισχυρίζεται πως την έκανε μακαρία μεταξύ των Ελληνίδων (στ ) και παραβάλλει τη δική του ευτυχία που εξαντλείται στο γάμο με μια πριγκίπισσα (στ ). Η χρήση του όρου μάκαρ (= αυτός που μοιράζεται τη θεϊκή ευτυχία) είναι καθαρά ειρωνική, καθώς ο Ευριπίδης εδώ θέλει να δείξει πόσο μακριά βρίσκεται η ανθρώπινη ευτυχία από τη θεϊκή. Γι αυτό άλλωστε ο Ιάσονας έχει χαρακτηριστεί άνδρας της λογικής, ενώ η Μήδεια γυναίκα του πάθους. Ο Ιάσονας σκέφτεται μόνο το υλικό κέρδος, όταν μιλά για τη συνύπαρξη των ήδη υπαρχόντων παιδιών και αυτών που πρόκειται να γεννηθούν από τον καινούργιο του γάμο (στ ), Προσπαθώντας να δείξει τις ποταπές του 21 McDonald, M., Οι όροι της ευτυχίας στον Ευριπίδη, μτφρ. Ερρίκος Μπελιές, Οδυσσέας, Αθήνα, 1991, σ.σ

28 27 προθέσεις καλύτερες καταφεύγει σε σοφίσματα χωρίς να πείθει ούτε το κοινό ούτε τη Μήδεια. Η ηρωίδα του απαντά με λόγια αντάξια του Σωκράτη (στ ), ενώ παράλληλα απορρίπτει την ευτυχία του Ιάσονα, γιατί κατά τη γνώμη της φέρνει θλίψη και συναισθηματικό πόνο (στ ). Ο Ιάσονας με τη σειρά του επικρίνει τη λογική της Μήδειας και της λέει ότι θα έπρεπε να είναι λογικότερη και όταν της έρχεται καλή τύχη να μη θεωρεί τον εαυτό της κακότυχο (στ ).Ο Ιάσονας χρησιμοποιεί και πάλι τον όρο ευτυχής για να περιγράψει την καλή του τύχη. Η ουσία του επιχειρήματος είναι η ίδια όπως και πριν: η Μήδεια οφείλει να είναι ευτυχισμένη με τα εξωτερικά γνωρίσματα της ευτυχίας που απαριθμεί ο Ιάσονας. Ο Ιάσονας δείχνει να καταλαβαίνει τι στενοχώρια πέρασε η Μήδεια, όταν την άφησε και βρήκε καινούργια γυναίκα (στ ). Υποστηρίζει πως ο πλούτος θα της εξασφαλίσει ένα καταφύγιο και αυτή είναι η απάντησή του στις κατηγορίες ότι την οδηγεί στην εξορία (στ. 611). Εκείνη του απαντά πως ο πλούτος δε θα γιατρέψει τη θλίψη της και ότι έχει ανάγκη από τη συναισθηματική ζεστασιά της οικογένειάς της και τη σιγουριά ότι ζει στη γη που έχει γίνει πατρίδα της. Η Μήδεια μιλά για την εσωτερική θλίψη χρησιμοποιώντας πολύ ισχυρές λέξεις (στ ). Ο Ιάσονας επιμένει πως θα κερδίσει περισσότερα αν αφήσει κατά μέρος την οργή της και το παράλογο πάθος της. Είναι η τελευταία φορά που ο Ιάσονας χρησιμοποιεί κάποιον όρο της ευτυχίας. Παρόλο που ο Ιάσονας δεν έχει καταλάβει απόλυτα τη δική της μορφή ευτυχίας, η Μήδεια έχει βρει τη δική του και έχει ήδη αρχίσει να μηχανεύεται τρόπους για να του την στερήσει. Αν η Μήδεια δεν μπορεί να έχει την ευτυχία δεν θα την έχουν ούτε οι εχθροί της». II Ο τρόπος έκφρασης του ήρωα α) Χορός Στους στ που αποτελούν το α στάσιμο της τραγωδίας ο χορός εκφράζεται με έναν τρόπο που είναι σύμφωνος με το ρόλο του και αντίστοιχος του λυρικού χαρακτήρα των χορικών ασμάτων. Έτσι η ποιητικότατα που το διέπει είναι φυσιολογική και αναμενόμενη. Σύμφωνα με τον Rush Rehm 22 «η γλώσσα του χορού απηχεί ποιητικά μοντέλα, τα οποία υπογραμμίζουν την έλλειψη καλλιτεχνικής έμπνευσης των γυναικών: οι ιωνισμοί ὑμνεῦσαι ἀπιστοσύναν (στ. 423) παραπέμπουν στο μισογυνισμό Ιώνων ποιητών όπως ο Αρχίλοχος, ο Ιππώναξ, ο Σιμωνίδης, ενώ η 22 Rehm, R., Marriage to death, The conflation of wedding and funeral rituals in Greek tragedy, Princenton University Press, 1994, σ. 99.

29 28 φράση ὠπασε θέσπιν ἀοιδάν (στ. 425) προέρχεται άμεσα από την Οδύσσεια θ 498, όπου ο Οδυσσέας απευθύνεται στον αοιδό Δημόδοκο». Πιο συγκεκριμένα ξεκινά με μια παροιμιακή έκφραση (κατά τον Ησύχιο) που θέλει να δείξει την ανατροπή των φυσικών νόμων: ἄνω ποταμῶν ἱερῶν χωροῦσι πηγαί. Ακολουθούν εικόνες οπτικές και ακουστικές (στ , ) μεταφορές και προσωποποιήσεις (στ. 432 μαινομέναι κραδίαι. στ. 439 βεβακε ὅρκων χάρις στ. 440 αἰθέρια ἀνεπτα. στ πατρός δόμοι μεθορμίσασθαι) ενδεικτικά στοιχεία της λυρικότητας, η οποία επιβεβαιώνεται από τη χρήση της δωρικής διαλέκτου και του τροχαϊκού τετράμετρου. Στην επόμενη παρέμβασή του (στ ) ο χορός με μια γνώμη γενικού κύρους εκφράζει τη συμβιβαστική του διάθεση. Η έκφρασή του είναι φυσιολογική, χρησιμοποιώντας επίθετα με αρνητικό σημασιολογικό φορτίο (δεινή, δυσίατος) και το σχήμα της επανάληψης και της παρήχησης (φίλοι φίλοισι) για να κεντρίσει την προσοχή των ομιλητών. Τέλος η κορυφαία απευθύνεται στον Ιάσονα παίρνοντας άμεση πλέον θέση (ἐμοίγε ἐρῶ) εναντίον του τονίζοντάς του με ρεαλιστικό αλλά και ειρωνικό τρόπο έκφρασης τις ευθύνες του.

30 29 β) Μήδεια -Ιάσονας Όσον αφορά στον τρόπο έκφρασης των δυο πρωταγωνιστών είναι απόλυτα ρεαλιστικός, ρασιοναλιστικός και βαθιά ρητορικός αλλά και διανθισμένος με ψήγματα ποιητικότητας. Ο λόγος τους δεν αναλώνεται σε βερμπαλισμούς, είναι μεστός και πλήρης επιχειρημάτων. Αντικατοπτρίζει ουσιαστικά την παθολογία της σχέσης τους και τη δυσμένεια που αισθάνεται ο ένας για τον άλλο. Πιο συγκεκριμένα ο Ιάσονας προσπαθεί να ενισχύσει τη δύναμη της επιχειρηματολογίας του ρεαλιστικά και ρητορικά καταφεύγοντας στη χρήση γνωμικών (στ , , , ) και εκτοξεύοντας απειλές (στ. 458, 622) ενώ ταυτόχρονα τη χρωματίζει ποιητικά με εικόνες παρμένες από τον κόσμο της θάλασσας -κοινό μοτίβο για τους αρχαίους- (στ ). Το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει ο Ιάσονας διαφαίνεται από τη μια μεριά καθώς χρησιμοποιεί υποθετικούς λόγους αντίθετους προς την πραγματική κατάσταση (στ , ) και από την άλλη καθώς αναδιπλώνεται λεκτικά (χρήση υποθετικών λόγων του πραγματικού: στ , και ήπιων προσφωνήσεων και παρακελευσμάτων: στ. 460, 525, 600). Φαίνεται δηλαδή από την πλευρά του μια διάθεση συμφιλίωσης χωρίς όμως να υπαναχωρεί από τις αρχικές του διεκδικήσεις. Από τη μεριά της η Μήδεια παρουσιάζεται περισσότερο επιθετική μεταχειριζόμενη υβριστικές προσφωνήσεις (στ ὦ παγκάκιστε, στ ὦ κάκιστ ἀνδρῶν) εκτοξεύοντας απειλές (στ ) ειρωνείες (στ. 472, , 583). Αφήνει όμως παράλληλα να διαφανεί η πικρία της και η απογοήτευσή της μέσα από ρητορικές ερωτήσεις (στ ), από την επίκληση στο Δία (στ. 516) φτάνοντας σε ένα αποκορύφωμα λυρισμού καθώς αφήνεται σε ένα τρίστιχο χαρακτηριστικούς τεχνικής του εσωτερικού μονολόγου (στ ). Το λεκτικό των ηρώων συνάδει τελικά με το χαρακτήρα τους και την ψυχοσύνθεσή τους αλλά είναι τόσο τέλεια ρητορικός που προβληματίζει για την αληθοφάνεια του λόγου των ομιλητών και τη ρητορική τους δεινότητα. Σύμφωνα με την άποψη της Jacqueline de Romilly 23 «η Μήδεια και ο Ιάσονας εντάσσονται στην κατηγορία των ωραιολόγων ομιλητών που εμποδίζουν να φανεί η αλήθεια. Έμμεσα εδώ ο Ευριπίδης ασκεί κριτική στη δικαστική ρητορική που έχουν τελειοποιήσει οι Σοφιστές». 23 ό.π. σημ. 20, σ. 181.

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης

Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Αρχαίο ελληνικό δράμα: Ευριπίδης Ενότητα: 13. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις στίχων 663-718 της Μήδειας Μενέλαος Χριστόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα.

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ. Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ Θέμα: Απόδειξη του ότι η αρετή μπορεί να διδαχτεί είναι η ίδια η αγωγή των νέων στην Αθήνα. Οι φορείς της αγωγής στην Αθήνα Βαθμίδες αγωγής Παιδευτικά μέσα A).. α).......

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι.

Εισαγωγή. Ειρήνη Σταματούδη, LL.M., Ph.D. Διευθύντρια Ο.Π.Ι. Εισαγωγή Ο οδηγός που κρατάς στα χέρια σου είναι μέρος μιας σειράς ενημερωτικών οδηγών του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας. Σκοπό έχει να δώσει απαντήσεις σε κάποια βασικά ερωτήματα που μπορεί να έχεις

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3, -Οριζόντια Πράξη», ΑΡXAIA ΕΛΛΗΝΙΚH ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ- ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ A.1. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Επομένως, ούτε εκ φύσεως, αλλά ούτε και αντίθετα προς τη φύση μας υπάρχουν μέσα μας οι αρετές, αλλά έχουμε από τη φύση

Διαβάστε περισσότερα

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση

Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτικές και Κόλπα κατά την Διαπραγμάτευση Τακτική της Τμηματοποίησης Αν σκοπεύεις να διαπραγματευτείς ένα π.χ. συμβόλαιο τριών ετών, διαπραγματεύσου σκληρά για ένα συμβόλαιο ενός έτους μόνο. Όταν η διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (στ. 441-581) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. ΚΡΕΩΝ: Σε σένα, σε σένα μιλώ, που σκύβεις το κεφάλι στο έδαφος,ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα έκανες αυτά εδώ;

Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (στ. 441-581) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. ΚΡΕΩΝ: Σε σένα, σε σένα μιλώ, που σκύβεις το κεφάλι στο έδαφος,ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα έκανες αυτά εδώ; «ΑΝΤΙΓΟΝΗ» ΤΟΥ ΣΟΦΟΚΛΗ Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (στ. 441-581) ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΚΡΕΩΝ: Σε σένα, σε σένα μιλώ, που σκύβεις το κεφάλι στο έδαφος,ομολογείς ή αρνείσαι ότι τα έκανες αυτά εδώ; ΑΝΤΙΓΟΝΗ: Και ομολογώ ότι τα έκανα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο

Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426. Διδακτικό σενάριο Ομήρου Οδύσσεια Ραψωδία α 1-426 Διδακτικό σενάριο Πόπη Χριστοφόρου-Πούγιουρου, Φιλόλογος Λειτουργός Γραφείου Αναλυτικών Προγραμμάτων Λευκωσία 2012 Δυο λόγια για το διδακτικό σενάριο Η ακόλουθη διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου

Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Το παιδί μου κι εγώ: Πώς να κερδίσω το «παιχνίδι» του σχολείου Προσαρμογή κειμένου ενημερωτικό φυλλάδιο των εκδόσεων «Ελληνικά Γράμματα»: Γιώργος Ραφαηλίδης υπεύθυνος στο ΓραΣΕΠ Αιγινίου 1 Σύγχρονη µορφή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επιμέλεια: Μαρία Πουλάκου, Φιλόλογος Μεθοδολογία επιστολής Η επιστολή είναι γραπτός λόγος που χρησιμοποιούμε, για να επικοινωνήσουμε με πρόσωπα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 35 «Οἱ μὲν πολλοὶ ἐπαινοῦσι τὸν προσθέντα Ο Περικλής, όμως, διαφωνεί. τῷ νόμῳ τὸν λόγον τόνδε» Γιατί; 1. «ἐμοὶ δὲ ἀρκοῦν ἂν ἐδόκει εἶναι ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἔργῳ γενομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15)

1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Ανδρέας Κάλβος: Τα Ηφαίστεια (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 11-15) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία: 1. Πώς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΘΑΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ:ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ

ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΘΑΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ:ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΘΑΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ:ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ EΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΦΑΡΜΑΚΗΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΟΥΣIΑΣΗ ΒΙΒΛIΟΥ: ΜAΡΙΟΥ ΟΝΗΣΙΦOΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΡΕΤΡΙΑΣ ΑΙΩΝΙΟ ΦΩΣ ΑΜΑΡΥΝΘΟΣ 2015 Οι μαθητές μας διαβάζουν τους αρχαίους τραγικούς μας και τον Αριστοφάνη. Ενώνουν μεταφρασμένους στίχους των έργων τους και... δημιουργούν! ΧΡΗΜΑ Καμιά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΕΥΤΕΡΑ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (ΟΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΟΥΝΤΑΙ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ) A1. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα

Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση. Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Του γιοφυριού της Άρτας- Ανάλυση Επιμέλεια: Κατερίνα Κάζηρα Σε ποια κατηγορία τραγουδιών ανήκει το συγκεκριμένο τραγούδι; Ανήκει στα δημοτικά τραγούδια και συγκεκριμένα στις παραλογές. Τι είναι οι παραλογές;

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση)

5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5. Στίχοι 100-161 (από µετάφραση) 5.1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 1. Μετά τον πρόλογο ακολουθεί η είσοδος του χορού, η πάροδος. α) Με ποια διάταξη και από

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Β ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Β ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 24 ΜΑΪΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΛΥΣΕΙΣ ΓΝΩΣΤΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Γιατί εγώ τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου

Ο Ευριπίδης παρωδεί την Ηλέκτρα του Αισχύλου Ευριπίδης Ο Ευριπίδης είναι ο νεότερος από τους σημαντικότερους τραγικούς ποιητές μετά τον Αισχύλο και τον Σοφοκλή. Είναι ρεαλιστής. Φέρνει τη τραγωδία κοντά στην πραγματικότητα. Παρουσιάζει τους μυθικούς

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1.

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Α1. Μετάφραση Γιατί η ηθική αρετή έχει σχέση με τα ευχάριστα και τα δυσάρεστα γιατί κάνουμε τα τιποτένια για την ευχαρίστηση, ενώ απέχουμε από τα όμορφα εξαιτίας της λύπης. Γι αυτό πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Κυρία ΦΟΥΝΤΟΥΛΗ ΑΓΓΕΛΙΚΗ Κύριο ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΜΑΡΓΙΑΝΑΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της  Μη βίας Συμμετοχή στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας" Στις 25-2-2013 οι ομάδα των Έμπιστων Διαμεσολαβητών του σχολείου μας πραγματοποίησε επίσκεψη στην έκθεση για τις προσωπικότητες της " Μη βίας"

Διαβάστε περισσότερα

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr

Ποιητικές καταθέσεις ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ποιήματα. CaptainBook.gr Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ H ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ Στην εποχή του Θουκυδίδη πραγματοποιείται ένα σπουδαίο γεγονός που έγινε βασική αιτία να εξασθενίσουν οι Αρχαίες Ελληνικές πόλεις καθώς να συντριβή το πολιτισμικό μεγαλείο της αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ Ακαδημίας 98, Πλατεία Κάνιγγος Αθήνα ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Ακόμη το να σφάλλει κανείς μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους (γιατί το κακό και το άπειρο πάνε μαζί,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α. Στο κείµενο αυτό η συγγραφέας πραγµατεύεται την αρχαία ελληνική τέχνη και την προσφορά της στον άνθρωπο. Αρχικά επισηµαίνει την ιδιαιτερότητά

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert

«Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert 1 «Βασιλιάς των Ξωτικών» ( Erlkonig ) Κατηγορία: Lied Στίχοι: Goethe Μουσική: Schubert Το τραγούδι αυτό θεωρείται ένα από τα αριστουργήµατα (ίσως και το πιο σπουδαίο) του Γερµανικού lied, και ανήκει στην

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α Κείμενο Ἀκούσας ταῦτα ὁ Θηραμένης, ἀνεπήδησεν ἐπί τήν ἑστίαν καί εἶπεν: «Ἐγώ δ ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκευεύω τά πάντων ἐννομώτατα, μή ἐπί Κριτίᾳ εἶναι ἐξαλείφειν

Διαβάστε περισσότερα