ΑΘΩΝΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ. Περιοδική Επιστημονική Έκδοση. Τεύχος 1 Νοέμβριος 2014

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΘΩΝΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ. Περιοδική Επιστημονική Έκδοση. Τεύχος 1 Νοέμβριος 2014"

Transcript

1

2

3 ΑΘΩΝΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ Περιοδική Επιστημονική Έκδοση Τεύχος 1 Νοέμβριος 2014

4 ΑΘΩΝΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ ATHONITE PAPERS Περιοδική Επιστημονική Έκδοση Τεύχος 1 - Θεσσαλονίκη ISSN: Συντακτική Επιτροπή: Νικόλαος Μ. Μπονόβας Μιλτιάδης Δ. Πολυβίου Γεώργιος Φουστέρης Φαίδων Χατζηαντωνίου Γραμματεία: Αναστάσιος Ντούρος Σχεδιασμός - Σελιδοποίηση: Αναστάσιος Ντούρος, Ευρυδίκη Μηλιά Χορηγός - Εκδοτική παραγωγή - Διάθεση: Γραφικές Τέχνες - Εκδόσεις Μυγδονία Καμβουνίων 7, ΤΚ , Θεσσαλονίκη Τηλ.: , Fax:

5 Το εγχείρημα που εγκαινιάζεται με την έκδοση του εντύπου αυτού μας απασχολούσε από καιρό. Έχοντας ο καθένας μας θητεία αρκετών χρόνων στη μελέτη των μνημείων και της ιστορίας του Αγίου Όρους, είχαμε από νωρίς την ευκαιρία να συνειδητοποιήσουμε ότι η έλλειψη ενός αυστηρά επιστημονικού περιοδικού αφιερωμένου αποκλειστικά στην ιστορική, φιλολογική και αρχαιολογική έρευνα του μοναδικού αυτού τόπου αποτελεί ένα κενό που, πέρα από το ότι επηρεάζει αρνητικά την ανάδειξη του αθωνικού μνημειακού πλούτου, δεν τιμά όχι μόνον την αντίστοιχη επιστημονική κοινότητα αλλά, θα λέγαμε, ούτε και την πατρίδα μας. Δεν είμαστε τόσο επηρμένοι ώστε να νομίζουμε πως με τις μικρές μας δυνάμεις μπορούμε να εγγυηθούμε με βεβαιότητα ότι το περιοδικό μας θα είναι από την αρχή σε θέση να καλύψει με επάρκεια τις απαιτήσεις ενός τέτοιου εγχειρήματος και μάλιστα σε καιρούς οι οποίοι κάθε άλλο παρά ευνοούν τέτοιες εκδοτικές κινήσεις. Έχουμε όμως την ελπίδα πως όσοι θητεύουν στον ίδιο ερευνητικό χώρο θα δουν θετικά την πρωτοβουλία μας και θα αντιμετωπίσουν τα Αθωνικά Τετράδια σαν μια κοινή υπόθεση όλων μας, έτσι ώστε, με τη βοήθειά τους, να μπορέσουμε να τα καταστήσουμε τον ελλείποντα πόλο συσπείρωσης και επικοινωνίας της αγιορείτικης επιστημονικής κοινότητας. Η προσέγγιση του στόχου αυτού δεν μπορεί παρά να βασίζεται στην ποιότητα των συνεργασιών, στη σταθερή περιοδικότητα της έκδοσης και στο άνοιγμά της στους νέους επιστήμονες. Αν μη τι άλλο, αξίζει να το προσπαθήσουμε. Η συντακτική επιτροπή

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ CONTENTS MIRjANA ŽIvOjINOvIć, Οι Καταλανοί στο Άγιον Όρος σύμφωνα με τον Βίο του Αρχιεπισκόπου Δανιήλ του Β MIRjANA ŽIvOjINOvIć, Catalans on Mount Athos according to the Life of Archbishop Daniel II ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΙΤΣΑΚΗΣ, Σχετικὰ μὲ τὴν πεπλανημένη ἀπόδοση στὸν Ἅγιο Νικόδημο δύο ποιητικῶν κειμένων KONSTANTINOS G. PITSAKIS, On the erroneous attribution to St. Nicodemus of two poetic texts ΜΙλΤΙΑΔΗΣ Δ. ΠΟλυβΙΟυ, Ο σκευοφύλαξ Φιλόθεος ο εκ Μουντανείων και άλλοι Μουδανιώτες μοναχοί της Μονής Βατοπεδίου MIlTIAdES d. POlyvIOu, Skevophylax Philotheos and other Monks of Vatopedi from Moudania, Bithynia Μοναχὸς ΖΑΧΑΡΙΑΣ Ξηροποταμηνός, Ἐπιστολή τοῦ Πέτρου Φιλανθίδη σχετικὰ μὲ τὴν μελοποίηση δοξαστικοῦ τῶν Ἁγίων Τεσσαράκοντα Monk ZACHARIAS XEROPOTAMINOS, Letter of Petros Philanthides about a Doxastikon of Holy Forty Martyrs βασιλησ ΜΕΣΣΗΣ, Τρουλλαία παραβήματα σε ναούς του Αγίου Όρους vasilis MESSIS, Domed Parabemata of Athonite Katholika ΠΕΤΡΟΣ ΚΑψΟυΔΑΣ, Το κωδωνοστάσιο της μονής Αγίου Παύλου στο Άγιον Όρος PETROS KAPSOudAS, The Belfry of St. Paul s Monastery on Mount Athos

7 ΣΩΤΗΡΗΣ βογιατζησ, Το κελλί των Αγίων Θεοδώρων στην Προβάτα SOTIRIS vogiatzis, The Holly Cell of St. Theodores in Provata ΔΗΜΗΤΡΗΣ λιακοσ, Η ξυλογλυπτική στο Άγιον Όρος τον 16 ο και 17 ο αιώνα: από την πρώιμη παραγωγή και τα επείσακτα έργα στους μοναχούς τεχνίτες dimitris liakos, Woodworking on Mount Athos during the 16 th and 17 th Centuries ΘΩΜΑΣ ΖΗΚΟΣ, Η καλλιτεχνική δραστηριότητα του καστοριανού ζωγράφου Αθανασίου Παναγιώτου στο Άγιον Όρος ( ) THOMAS ZIKOS, The Artistic Activity of Painter Athansios Panagiotou ( ) of Kastoria on Mount Athos ΧΡΙΣΤΟΔΟυλΟΣ ΧΑΤΖΗΧΡΙΣΤΟΔΟυλΟυ, Άγνωστες φορητές εικόνες της σχολής του Διονυσίου του εκ Φουρνά στην Κύπρο CHRISTOdOulOS CHATZICHRISTOdOulOu, Unknown Icons of Dionysius from Fourna in Cyprus ΦΑΙΔΩΝ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟυ, Ιωσήφ Γεωργειρήνη Περιγραφή του Όρους Άθω PHAIdON HAdjIANTONIOu, Joseph Georgirenes Description of Mount Athos 165 βιβλιοκρισία ΝΙΚΟλΑΟΣ ΓΡΑΙΚΟΣ: Γεωργίου Τσιμπούκη, Η Αποκάλυψη του Ιωάννη στη μνημειακή ζωγραφική του Αγίου Όρους, Αθήνα 2013

8

9 1/ ΟΙ ΚΑΤΑλΑΝΟΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ ΣυΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ βιο ΤΟυ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟυ ΔΑΝΙΗλ ΤΟυ β Mirjana Živojinović 1. Cf. Archives de l Athos Iv: Actes de Dionysiou, éd. N. Oikonomidès, Paris 1968, p. 8, n Cf. G. SCHluMbERGER, Éxpédition des Almugavares ou routiers Catalans en Orient, Paris 1902, ; A. Rubio y lluch, «la Compagnie catalane sous le commandement de Thibaut de Chepoy», L Hellénisme contemporain, 2 e série, IX (1955) 45 48; A. laiou, Constantinople and Latins, The Foreign Policy of Andronicus II , Cambridge, mass. 1972, Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih napisao arhiepiskop Danilo i drugi, έκδ. dj. daničić, Ζάγκρεμπ Μετάφραση στην σύγχρονη σερβική: l. MIRKOvIć, Životi kraljeva i arhiepiskopa srpskih od arheiskopa Danila II, βελιγράδι Στο εξής: Βίος. 4. Ο άγιος Δανιήλ ο β Αρχιεπίσκοπος Σερβίας υπήρξε μία από τις πιό σημαντικές προσωπικότητες της μεσαιωνικής Σερβίας. Ήδη από την τοποθέτησή του στην ηγουμενία της μονής Χιλανδαρίου το 1306 έχαιρε της εκτίμησης του κράλη Μιλούτιν λόγω των ικανοτήτων του. Μετά την ηγουμενική του θητεία στο Άγιον Όρος ανέπτυξε εξαιρετική ποιμαντική, κτητορική και συγγραφική δραστηριότητα η οποία συνεχίστηκε και μετά την ανάδειξή του σε Αρχιεπίσκοπο της Σερβικής Εκκλησίας (1324). 5. Βίος, 256. Το Άγιον Όρος, από την άφιξη των πρώτων αναχωρητών, ιδιαίτερα από την εποχή της ίδρυσης των μεγάλων μονών τις τελευταίες δεκαετίες του 10 ου αιώνα, ήταν συνεχώς εκτεθειμένο σε ληστρικές επιδρομές διαφόρων πειρατών και ληστών, στις οποίες από τα τέλη του 13 ου αιώνα πρωτοστατούσαν οι Τούρκοι, απειλώντας τις μονές των ανατολικών ακτών του Όρους 1. Όμως, σε σύγκριση με όλους αυτούς, οι επιθέσεις των Καταλανών, οι οποίοι εισέβαλαν από την χερσαία πλευρά του Αγίου Όρους, ως προς την σφοδρότητα και την διάρκειά τους, από το καλοκαίρι του 1307 έως την άνοιξη του 1309, ξεπέρασαν όλες τις μέχρι τότε επιδρομές. Οι πολυάριθμες βυζαντινές πηγές που αναφέρονται στην άφιξη των Καταλανών στο βυζάντιο, στην αποστασία τους από την αυτοκρατορία και στους πολέμους που διεξήγαγαν στην Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία και Αττική, μας δίνουν ελάχιστες ειδήσεις για τα δεινά και τις φρικαλεότητες που υπέστησαν οι Αγιορείτες από τις επιθέσεις τους 2. Για τον λόγο αυτό ο Βίος του αρχιεπισκόπου Δανιήλ του Β 3, ο οποίος ήταν ηγούμενος της Mονής Χιλανδαρίου 4 καθ όλη την διάρκεια των επιθέσεων των Καταλανών, αποτελεί μοναδική πηγή για τα γεγονότα αυτά, ιδιαίτερα με την λεπτομερή περιγραφή των επιθέσεων των Καταλανών κατά του Χιλανδαρίου και των πολιορκιών της σερβικής μονής. Ο συγγραφέας του Βίου συνδέει τις αφηγήσεις για τις επιθέσεις των Καταλανών με την αφήγηση για την τοποθέτηση του Δανιήλ ως ηγουμένου του Χιλανδαρίου και την άφιξή του στη Μονή. Έχει σημασία να αναφέρουμε ότι ο Δανιήλ εξελέγη ηγούμενος στη Σερβία σε σύναξη στην οποία παρίστατο ο κράλης Μιλούτιν και ο αρχιεπίσκοπος Ευστάθιος 5. υποθέτουμε ότι ο κράλης Μιλούτιν και η σερβική σύναξη ήταν ενημερωμένοι για τον κίνδυνο που απειλούσε το Άγιον Όρος από τις επιθέσεις των Καταλανών και, θέλοντας να βοηθήσουν στην υπεράσπιση της μονής, μερίμνησαν να εκλεγεί ηγούμενος άτομο, οι ικανότητες του οποίου ήταν ήδη δοκιμασμένες και πολύ γνωστές. Πιστεύουμε ότι η ζωή και η δράση του Δανιήλ στην Σερβία συνέβαλαν στην εκλογή του ως ηγουμένου. Θεωρούμε ότι οι Καταλανοί, σύμφωνα με τον Βίο, άρχι-

10 10 MIRjANA ŽIvOjINOvIć σαν τις επιθέσεις κατά του Αγίου Όρους «λίγο διάστημα» μετά την άφιξη του Δανιήλ στο Χιλανδάρι, γεγονός που θα μπορούσε να είχε συμβεί στο δεύτερο μισό του 1306, ή στις αρχές του Προσελκυσμένοι από τις αφηγήσεις για τον μεγάλο πλούτο των αγιορείτικων μονών, οι Καταλανοί έστρεψαν τις επιθέσεις τους ακριβώς ενάντια σ αυτές: «Διότι οι άπιστοι αυτοί λαοί... αφού ήρθαν στο Άγιον Όρος, πολλούς ιερούς ναούς πυρπόλησαν και άρπαξαν όλα τους τα πλούτη και πήραν αιχμαλώτους στην σκλαβιά, και όσοι έμειναν λιμοκτονούν» (Βίος, 259). Κατά την διάρκεια των επιθέσεων εναντίον των οχυρωμένων μονών οι Καταλανοί εφάρμοζαν την ίδια τεχνική όπως όταν κατακτούσαν τις οχυρωμένες θρακικές πόλεις: πρώτα προσπαθούσαν να τις κατακτήσουν με τα όπλα και στην συνέχεια, σε περίπτωση που δεν το κατάφερναν, προσπαθούσαν με όπλο την πείνα να αναγκάσουν τους κατοίκους τους να παραδοθούν. Σε τέτοιες ιδιαίτερα δύσκολες συγκυρίες ο Δανιήλ ήταν ηγούμενος του Χιλανδαρίου, που σημαίνει όχι μόνο πνευματικός πατέρας της αδελφότητας, αλλά ταυτόχρονα και ηγέτης της άμυνας της Μονής. Το Χιλανδάρι και οι άλλες αγιορείτικες μονές, ακόμη στην αρχή της επίθεσης, άνοιξαν τις πύλες τους σε πολλούς κατοίκους των κοντινών περιοχών της Χαλκιδικής, οι οποίες, περισσότερο από τις μονές, ήταν εκτεθειμένες στις λεηλασίες και στην απειθάρχητη συμπεριφορά των ανδρών της Καταλανικής Εταιρείας. Δεδομένου ότι οι αγιορείτικες μονές προμηθεύονταν τα περισσότερα αναγκαία τρόφιμα από τα απομακρυσμένα μετόχια τους, είχαν μεγάλα αποθέματα. Ο βιογράφος του Δανιήλ περιγράφει πολύ γλαφυρά την επίθεση των Καταλανών στο Χιλανδάρι, στο οποίο έφθασαν, όπως όλα δείχνουν, χωρίς να συναντήσουν κάποια σοβαρή αντίσταση. Και τότε: Εικ. 1. Σερβία, Ναός Πατριαρχείο του Peć, νάρθηκας. Ο αρχιεπίσκοπος Δανιήλ ο β, δεόμενος προς την Θεοτόκο, π «Πλήθος από αυτούς άρχισαν, άλλοι μεν να σπάζουν την κεντρική θύρα της ένδοξης μονής του Χιλανδαρίου και άλλοι από την πίσω πλευρά να γκρεμίζουν τα τείχη της οχύρωσης, θέλοντας να εισβάλουν. Γιατί τα βέλη τα έριχναν βροχή τα χέρια των απίστων και οι πολεμικές σάλπιγγες ηχούσαν, και οι ίδιοι έκραζαν με μια φωνή επιτιθέμενοι. Γιατί ήταν φοβερή η θέα της πολεμικής τους στρατιάς» (Βίος, 259). Τα τείχη της Μονής άντεξαν στην επίθεση αυτή. Οι επιδρομείς δεν αποσύρθηκαν και συνέχισαν την πολιορκία. Στην διάρκεια της πολιορκίας: «τα περισσότερα τρόφιμα στην ένδοξη αυτή μονή, στο Χιλανδάρι, καταναλώθηκαν, έτσι ώστε ο ευλογημένος αυτός [Δανιήλ] και όσοι

11 ΟΙ ΚΑΤΑλΑΝΟΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ 11 ήταν μαζί του δεν είχαν τι να γευματίσουν. Μόνο μέσα από το χώμα ξεδιάλεγαν και έτρωγαν φλούδες φακής. και πολλοί από αυτούς παρακαλούσαν τον Θεό να πεθάνουν, και οι υπόλοιποι από αυτούς φεύγοντας έξω πέθαιναν» (Βίος, 260). Για την μοίρα αυτών των τελευταίων, ο βιογράφος του Δανιήλ αναφέρεται σε ένα ακόμη σημείο: «Πολλοί από τους μοναχούς που βρίσκονταν στο μοναστήρι αυτό, μη μπορώντας να αντέξουν τόση θλίψη, εγκατέλειψαν τον κύρη τους, τον κυρ Δανιήλ μου, μόνο του και οι ίδιοι έφυγαν [...] Γιατί αυτούς τους έπιασαν οι άπιστοι. άλλους σκότωσαν και άλλους οδήγησαν στην σκλαβιά» (Βίος, 258). Εικ. 2. Σερβία, Πατριαρχείο του Peć, ναός Παναγίας Οδηγήτριας. Ἀπεικόνιση του Δανιήλ του β σε κτητορική παράσταση, π Chronique étrangères relatives aux expéditions françaises pendant le XIIIe siècles, j. A. buchon, éd. Paris 1841, chp. 223 (R. Muntaner); laiou, ό.π., N. RAdOjčIć, O arhiepiskopu Danilu II i njegovim nastavljačima, Εἰσαγωγή στη μετάφραση τοῦ Βίου, viii. Για τον Δανιήλ, ο οποίος διοικούσε την ζωή στη Μονή, χωρίς καμία αμφιβολία άρχιζε μια πολύ δύσκολη στιγμή όταν η Μονή έμεινε χωρίς τρόφιμα. Το στοιχείο αυτό για την έλλειψη τροφίμων δεν είναι αρκετό για να συμπεράνουμε την διάρκεια της πολιορκίας του Χιλανδαρίου, διότι στη Μονή, όπως έχουμε ήδη πει, κατέφυγαν πολλοί άνθρωποι, με αποτέλεσμα τα τρόφιμα να καταναλωθούν γρηγορότερα. Οι πολιορκίες των Καταλανών μπορούσαν να διαρκέσουν και πολλούς μήνες (για παράδειγμα, το οχυρό της Μαδύτου το πολιορκούσαν επί οκτώ μήνες) 6. Στο τέλος, όταν δεν μπόρεσαν να αναγκάσουν τους κατοίκους του Χιλανδαρίου να παραδοθούν ούτε με τα όπλα ούτε με την πείνα, οι επιδρομείς αναγκάστηκαν να το εγκαταλείψουν, όμως με την πρόθεση να επιστρέψουν, γεγονός για το οποίο διαβάζουμε στον Βίο: «Και όταν αυτοί οι πανούργοι είδαν ότι δεν μπορούν να εισβάλουν στην μονή, καβάλησαν τα άλογά τους και έφυγαν, γεμάτοι οργή και λύσσα, απειλώντας τον ευλογημένο ότι όταν θα ξαναγυρίσουν θα το καταστρέψουν» (Βίος, 260). Οι Καταλανοί έκαναν νέα επίθεση κατά του Χιλανδαρίου το 1308, όταν έμαθαν ότι ο Δανιήλ το εγκατέλειψε. Αυτός ο «περισσότερο πολεμιστής, διπλωμάτης και διοικητής, παρά μοναχός» 7, με μεγάλη επιτυχία και με πολλή επιτηδειότητα και ικανότητα ηγήθηκε της άμυνας του Χιλανδαρίου, ώστε οι Καταλανοί πίστευαν ότι θα μπορέσουν να διεισδύσουν σ αυτό όταν ο Δανιήλ απουσιάζει. Ο Δανιήλ, επειδή συνειδητοποίησε την σοβαρότητα της κατάστασης και την δύσκολη θέση στην οποία βρέθηκε η Μονή του, αποφάσισε να μεταφέρει τον χρυσό της Μονής και διάφορα πολύτιμα εκκλησιαστικά αντικείμενα στον κράλη Μιλούτιν, ο οποίος βρισκόταν στα Σκόπια, και ταυτόχρονα να φέρει ανθρώπους για να υπερασπίσουν τη Μονή. Για να εφαρμόσει στην πράξη αυτήν του τη σκέψη, ο Δανιήλ, με εμπίστους συνοδούς, εκτέθηκε σε μεγάλες δυσκολίες και πολλούς κινδύνους, διότι οι μετακινήσεις στην Χαλκιδική ήταν πολύ δύσκολες. Ωστόσο κατόρθωσε να μεταφέρει τους θησαυρούς

12 12 MIRjANA ŽIvOjINOvIć της Μονής στα Σκόπια και στην συνέχεια, αφού αρνήθηκε την πρόταση του κράλη Μιλούτιν να μείνει για ένα διάστημα στην αυλή του μέχρι να απομακρυνθούν οι Καταλανοί, επέστρεψε. Και η επιστροφή ήταν το ίδιο δύσκολη. Όμως, δεδομένου ότι οι πολεμικές επιχειρήσεις των Καταλανών είχαν ληστρικό χαρακτήρα, είναι ολοφάνερο ότι κάποιες περιοχές ήταν εκτεθειμένες σε πρόσκαιρες και όχι σε συνεχείς επιθέσεις. Έτσι ο Δανιήλ με τους ανθρώπους του διέμεινε για ένα χρονικό διάστημα στο νησί της λίμνης Ρεντίνα, περιμένοντας ευνοϊκότερη στιγμή για να συνεχίσει το ταξίδι του. Είναι βέβαιο ότι χάρη στην επιτηδειότητα και το θάρρος του, αυτή η χωρίς καμία αμφιβολία εξαιρετική, και για το Χιλανδάρι τεράστιας σημασίας, επιχείρηση, πέτυχε. Όταν επέστρεψε, ο Δανιήλ βρήκε τη Μονή πολιορκημένη, διότι της επιτέθηκαν οι Καταλανοί, εκμεταλλευόμενοι, όπως είπαμε, την απουσία του ηγουμένου. Πιστεύουμε ότι δεν είναι υπερβολική η εκτίμηση του συγγραφέα του Βίου ότι εάν δεν επέστρεφε ο Δανιήλ η Μονή θα είχε παραδοθεί στους Καταλανούς, καθώς οι υπερασπιστές της είχαν φθάσει στα όρια της εξάντλησής τους από την πείνα και την δίψα. Ο Δανιήλ, «αφού έδωσε πολύ χρυσό», προφανώς την βοήθεια που έλαβε από τον κράλη Μιλούτιν, εξασφάλισε τρόφιμα για τους κατοίκους της Μονής και με την βοήθεια των ανθρώπων που έφερε, αλλά και εκείνων που προσέλαβε σαν μισθοφόρους, ανάγκασε τους Καταλανούς να αποσυρθούν. Την χρονιά εκείνη δεν επιτέθηκαν ξανά στο Χιλανδάρι, αλλά έκαναν επιθέσεις σε άλλες περιοχές του Άθωνα, και: «Αφού πήραν πολλή λεία από ολόκληρο το Όρος, έσερναν άνδρες και γυναίκες, νεαρούς και κοπέλες, σαν τετράποδα ζώα δεμένους σε σχοινιά και τους οδηγούσαν στην σκλαβιά Δύσκολα μπορεί να περιγράψει κανείς το κακό που τους βρήκε, γιατί τα όρη και οι σπηλιές, τα βουνά και τα λιβάδια και όλα τα μονοπάτια ήταν γεμάτα με νεκρούς, γυμνούς και άταφους, παρουσιάζοντας ένα τρομακτικό και θλιβερό θέαμα. Και αυτοί οι άπιστοι τα πάντα ερήμωναν και πίσω έφευγαν» (Βίος, 264). Ο βιογράφος του Δανιήλ αναφέρει μόνο μία ακόμη σύγκρουση των Χιλανδαρινών με τους Καταλανούς, όταν τμήμα των τελευταίων περνούσε κοντά από το Χιλανδάρι. Οι πολεμιστές του Δανιήλ βγήκαν από τη Μονή και αφού τους επιτέθηκαν με ενέδρα: «Πήδηξαν δίπλα τους, πολλούς δε σκότωσαν και άλλους τραυμάτισαν, και τους περισσότερους από αυτούς, αφού τους έπιασαν, τους οδήγησαν στη μονή, στον όσιο, τους δε αιχμαλώτους τους άφησαν ελεύθερους. Τότε άρπαξαν πολύ πλούτο από τους φαύλους (ἐχθρούς)» (Βίος, 264).

13 ΟΙ ΚΑΤΑλΑΝΟΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ Cf. M. ŽIvOjINOvIć, «Svetogorski dani danila II (danilo II et le Mont Athos)», Recueil des travaux L archevêque Danilo II et son époque, Colloque scientifique de l Académie serbes des sciences et des arts, vol. lviii, Classe des sciences historiques, vol 17, beograd 1991, Γ. Παχυμέρης, De Michaele et Andronico Palaeologis, II, ed. I. bekker, bonnae 1835, 554, 17 sqq.; Μανουήλ Φιλής, Carmina inedita, έκδ. A. E. Martini, Neapoli 1900, no 44; laiou, ό.π., Archives de l Athos XII: Actes de Saint-Pantéléèmôn, έκδ. P. lemerle et al., Paris 1982, n o 10, l laiou, ό.π., Για όλα αυτά οι Καταλανοί έβαλαν στόχο να συλλάβουν τον Δανιήλ 8. Με την πρόθεση να τους παραπλανήσει και οπωσδήποτε να γλυτώσει τη Μονή από νέα επίθεση, και ίσως γιατί επιθυμούσε να δει για μια ακόμη φορά τον πνευματικό του πατέρα στην ρωσική Μονή Αγίου Παντελεήμονος, ο Δανιήλ, διαφεύγοντας από τους επιδρομείς με την ολιγάριθμη συνοδεία του, κατέφυγε στην μονή αυτή. Σύμφωνα με την αφήγηση του Βίου, οι Καταλανοί βρήκαν δύο ανθρώπους από κάποιο μετόχι του Χιλανδαρίου, οι οποίοι φάνηκαν πρόθυμοι, για μεγάλο αντάλλαγμα, να προδώσουν τον Δανιήλ. Όταν έμαθαν ότι είναι στην Μονή Αγίου Παντελεήμονος, οι Καταλανοί κατόρθωσαν να γκρεμίσουν το οχυρωματικό τείχος και άρχισαν τήν λεηλασία, ζητώντας να τους παραδοθεί ο Δανιήλ και απειλώντας ότι σε αντίθετη περίπτωση θα πυρπολήσουν τη Μονή. Η πυρπόληση για την κατάληψη κάποιου οχυρού, ήταν πρακτική την οποία είχαν εφαρμόσει οι Καταλανοί στην Θράκη 9. Γρήγορα άναψαν μεγάλη φωτιά, επειδή ο Δανιήλ, μαζί με πολλούς άλλους, κατέφυγε στον πύργο της Μονής. Προφανώς το ύψος του πύργου συνέβαλε στην σωτηρία τους. Μαρτυρία για την πυρκαγιά αυτή περιέχει και το χρυσόβουλο του Ανδρόνικου β, του Σεπτεμβρίου 1311, στο οποίο διαβάζουμε ότι οι μοναχοί της ρωσικής μονής «έχασαν τα παλιά χρυσόβουλα και τα υπόλοιπα έγγραφα για τα δικαιώματα της μονής σε πυρκαγιά που ξέσπασε ξαφνικά» 10. Σύμφωνα με την αφήγηση του Βίου, οι επιδρομείς ξαφνικά παραιτήθηκαν από την περαιτέρω προσπάθεια να συλλάβουν τον Δανιήλ και όσους βρίσκονταν μαζί του στον πύργο, και αποσύρθηκαν. Αυτό θα πρέπει να το συνδέσουμε με την διχόνοια μεταξύ των αρχηγών της Εταιρείας, του Ροκαφόρτ (berrengar de Rocafort) και του Τεουμπάλντ ντε Σεπόι (Teobald de Cepoy) 11. Ασφαλώς, οι κακές τους σχέσεις επιδεινώθηκαν ακόμη περισσότερο στην διάρκεια του χειμώνα του 1308/1309. Το γεγονός ότι οι Καταλανοί δεν εμφανίσθηκαν πλέον στο Άγιον Όρος θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι η προσπάθειά τους να συλλάβουν τον Δανιήλ και η επίθεσή τους στη Μονή Αγίου Παντελεήμονος διαδραματίσθηκαν το 1309, οπωσδήποτε πριν την αναχώρησή τους από την Χαλκιδική την άνοιξη του ιδίου έτους. Μολονότι ο Βίος του Δανιήλ μάς πληροφορεί για τις επιδρομές των πολεμιστών της Καταλανικής Εταιρείας μόνο εναντίον δύο μονών, από το κείμενο σαφώς μπορούμε να δούμε ότι οι επιδρομείς έδρασαν σε ολόκληρο το Άγιον Όρος: «Δύσκολα μπορεί να περιγράψει κανείς το κακό που τους βρήκε, γιατί τα όρη και οι σπηλιές, τα βουνά και τα λιβάδια και όλα τα μονοπάτια ήταν γεμάτα με νεκρούς, γυμνούς και άταφους, παρουσιάζοντας ένα τρομακτικό και θλιβερό θέαμα» (Βίος, 264). Αναφέραμε ότι η πρώτη επιδρομή της Καταλανικής Εταιρείας ενα-

14 14 MIRjANA ŽIvOjINOvIć ντίον του Αγίου Όρους έλαβε χώρα το καλοκαίρι του Από τότε και μέχρι την άνοιξη του 1309 το Άγιον Όρος ήταν εκτεθειμένο στις ανελέητες επιθέσεις τους, που σημαίνει ότι διήρκεσαν σχεδόν δύο χρόνια. Για τον λόγο αυτό είναι ολοφάνερα υπερβολικός ο ισχυρισμός του βιογράφου του Δανιήλ ότι: «Αυτά τα άπιστα και φαύλα στίφη [.] όταν ήρθαν στο Άγιον Όρος έμειναν σ αυτό τρία χρόνια και τρεις μήνες, κάνοντας βαναυσότητες» (Βίος, 268). Επειδή έγιναν επιδρομές και τα τρία χρόνια, 1307, 1308 και 1309, ο συγγραφέας του Βίου, σύμφωνα και με την συνήθεια των συγγραφέων του Μεσαίωνα, στρογγυλεύει το διάστημα των επιδρομών σε τρία χρόνια, και για να είναι η αφήγηση πιο πειστική, προσθέτει και τρεις μήνες. Όμως και αυτό ήταν μακρύ χρονικό διάστημα για τέτοιες σκληρές επιθέσεις, για τις οποίες ακόμη και οι αγιορείτικες μονές δεν θα μπορούσαν να προσφέρουν ασφαλές καταφύγιο. «Μεγάλα ήταν τα δεινά και τέτοια τα τραύματα που άρχισαν οι άνθρωποι και όλα τα ζώα να πεθαίνουν από την πείνα. Γιατί θηλάζοντας τις πεθαμένες τους μητέρες και τα παιδιά τα ίδια πέθαιναν και οι άνθρωποι με απλανές βλέμμα από την πείνα συγκρούονταν μεταξύ τους και έπεφταν σαν μεθυσμένοι και, κατεχόμενοι από πείνα, δεν μπορούσαν ούτε να βλέπουν. Και άλλοι από αυτούς γονατισμένοι σαν τα ζώα, έκοβαν χόρτα με τα δόντια τους» (Βίος, 258). Το στοιχείο σχετικά με την παρουσία τόσων λαϊκών, ιδιαίτερα γυναικόπαιδων, στα οποία, σύμφωνα με τα αγιορείτικα τυπικά, ήταν αυστηρότατα απαγορευμένη η πρόσβαση στο Άγιον Όρος, μαρτυρεί με τον πιο εύλογο τρόπο για την έκτακτη κατάσταση στην οποία βρέθηκε η «χώρα των μοναχών» την εποχή των καταλανικών επιδρομών. Τα στοιχεία στον Βίο του Δανιήλ β, αν τα κοιτάξουμε κάτω από το φως των λοιπών μαρτυριών των βυζαντινών συγγραφέων σχετικά με την Καταλανική Εταιρεία, δείχνουν ότι ο συγγραφέας του ήταν καλά ενημερωμένος για τα γεγονότα που περιγράφει. Το γεγονός ότι στο σύγγραμμά του αποκαλεί τον Δανιήλ κύριέ μου - ο κύρης μου 12 και ότι περιγράφει με λεπτομέρειες τις επιθέσεις των Καταλανών στο Χιλανδάρι, την πολιορκία της σερβικής μονής, και την επίθεση και την πυρπόληση στην Μονή του Αγίου Παντελεήμονος, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι και ο ίδιος ήταν υποτακτικός και αυτόπτης μάρτυρας των γεγονότων που εξιστορεί. (Μετάφραση από τα σερβικά: Vukosava Stevović) 12. Βίος, σποράδην.

15 ΟΙ ΚΑΤΑλΑΝΟΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ 15 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸν βίο τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Δανιὴλ τοῦ β (μετάφραση Κ. Simić) Επιθέσεις εισβολέων διάφορων λαών κατά του Αγίου Όρους και οι ταλαιπωρίες εξ αιτίας αυτών και της πείνας Μεσολάβησε λίγος χρόνος ήρεμης ζωής σε ολόκληρο το Άγιον Όρος πριν συμβεί η ακόλουθη θεομηνία, όπως είχε προφητευτεί για την αγαπημένη πόλη των Ιεροσολύμων, αφού είπε: «θα δώσω τους αγαπημένους μου να πατηθούν και να λεηλατηθούν από πολλούς», όπως συνέβη και τότε. Όταν ο ευλογημένος αυτός κύρης μου ήταν στο Άγιον Όρος, όπως προαναφέραμε, σηκώθηκαν πολλοί λαοί και αφού προετοιμάστηκαν με μεγάλη δύναμη για τον πόλεμο, κατέκτησαν πολλά μέρη της ελλαδικής χώρας, μέχρι την ίδια την Βασιλεύουσα, και ερήμωσαν τα πάντα, και τους αιχμαλώτους πήραν μαζί τους στην σκλαβιά. Το θέαμα αυτό ήταν παράξενο και παράδοξο. Διότι αυτοί, όταν κατέκτησαν [τα υπόλοιπα μέρη], ήλθαν με τις δυνάμεις τους στο Άγιον Όρος, και αφού το περικύκλωσαν, λεηλάτησαν όλα τα συγκεντρωμένα σε αυτό πλούτη, και το ερήμωσαν σχεδόν ολόκληρο. Το άγιο αυτό μέρος που λέγεται Χιλανδάρι είχε πολλές προμήθειες και υπέφερε μεγάλα δεινά από τις επιθέσεις των απίστων. Μέσα δε στην μονή οι ευσεβείς και θεοφοβούμενοι άνδρες πολιορκούνταν από αυτούς, ανάμεσά τους και αυτός ο κύρης μου και μεγάλο πλήθος λαϊκών, οι οποίοι είχαν καταφύγει σε αυτήν με τα γυναικόπαιδά τους. Το ίδιο έτος ήρθε να προστεθεί ακόμη χειρότερο κακό, αφού όλο το ανθρώπινο γένος πέθαινε από την πείνα, και όλος αυτός ο πολυπληθής κόσμος συντηρείτο από την ένδοξη αυτή μονή Χιλανδαρίου. Μεγάλα ήταν τα δεινά και τέτοια τα τραύματα που άρχισαν οι άνθρωποι και όλα τα ζώα να πεθαίνουν από την πείνα. Γιατί θηλάζοντας τις πεθαμένες τους μητέρες και τα παιδιά τα ίδια πέθαιναν και οι άνθρωποι με απλανές βλέμμα από την πείνα συγκρούονταν μεταξύ τους και έπεφταν σαν μεθυσμένοι και, κατεχόμενοι από πείνα, δεν μπορούσαν ούτε να βλέπουν. Και άλλοι από αυτούς γονατισμένοι, έκοβαν χόρτα με τα δόντια τους σαν τα ζώα και εξέπνεαν. Πολλοί από τους μοναχούς που βρίσκονταν στο μοναστήρι αυτό, μη μπορώντας να αντέξουν τόση θλίψη, εγκατέλειψαν τον κύρη τους, τον κυρ Δανιήλ μου, μόνο του και οι ίδιοι έφυγαν. Ποιός είναι όμως εκείνος που μπορεί να ξεφύγει από την μοίρα του; Γιατί αυτούς τους έπιασαν οι άπιστοι. άλλους σκότωσαν και άλλους οδήγησαν στην σκλαβιά. Αυτός δε ο ευλογημένος, αγωνιζόμενος για την Εκκλησία του Χριστού, έτοιμος να δεχθεί τον θάνατο υπέρ αυτής, δεν την άφησε βλέποντας τον εαυτό του να υποφέρει τόσο πολύ. Είχε καταλάβει ότι ο Θεός μισεί το τραύμα και

16 16 MIRjANA ŽIvOjINOvIć ότι όλοι υποφέρουν με αυτόν τον τρόπο από την θεία οργή. Έμεινε στον ίδιο τόπο, διαμένοντας στον πύργο της μονής αυτής τρία χρόνια και τρεις μήνες, υποφέροντας από τέτοια θλίψη και μιζέρια. Μού φαίνεται, αγαπητοί, ότι οι τότε πόλεμοι και φόβοι έμοιαζαν με εκείνα τα δεινά των Ιεροσολύμων τα οποία υπέφεραν από τον Τίτο τον καίσαρα της Ρώμης. Επειδή όταν εκείνος ήρθε στα Ιεροσόλυμα, πάσα ψυχή της πόλης αυτής έπεφτε στη λεπίδα του ξίφους και άλλα ξακουστά δεινά. Διότι οι άνθρωποι μασούσαν τις ζώνες τους και τα ενδύματα, αγγίζοντας ακόμα και τα πλέον ακάθαρτα. Παρόμοια φρίκη μπορούσε να δει κανείς όταν ερημώθηκε το Άγιον Όρος από το χέρι των εχθρών. Διότι οι άπιστοι αυτοί λαοί Φρούζοι, Τούρκοι, Τάταροι, Μογκοβάροι και Καταλανοί, καθώς και άλλοι διάφοροι λαοί, αφού ήρθαν τότε στο Άγιον Όρος, πολλούς ιερούς ναούς πυρπόλησαν και άρπαξαν όλα τους τα πλούτη και πήραν αιχμαλώτους στην σκλαβιά, και όσοι έμειναν λιμοκτονούσαν. Δεν υπήρχε κανείς να τους θάψει, αλλά τα θηρία και πτηνά του ουρανού έτρωγαν το σώμα τους. Όταν έφθασαν εναντίον αυτού του ευλογημένου κυρ Δανιήλ με μεγάλη ορμή, πλήθος από αυτούς άρχισαν, άλλοι μεν να σπάζουν την κεντρική θύρα της ένδοξης μονής του Χιλανδαρίου και άλλοι από την πίσω πλευρά να γκρεμίζουν τα τείχη της οχύρωσης, θέλοντας να εισβάλουν. Τα βέλη τα έριχναν βροχή τα χέρια των απίστων και οι πολεμικές σάλπιγγες ηχούσαν, και οι ίδιοι έκραζαν με μία φωνή επιτιθέμενοι. Ηταν φοβερή η θέα της πολεμικής τους στρατιάς. Και αυτός ο κύρης μου, η γενναία ψυχή, η εγκράτεια του οποίου με εκπλήσσει, θαυμάζω την υπομονή του στους πόνους και εκπλήσσομαι με την επιμονή του στην προσευχή, συν την πείνα, σαν να ήταν σε ξένο σώμα. Παρά τον άγριο πόλεμο, έμεινε ακλόνητος, σαν το πράο πρόβατο βλέποντας την σφαγή του μαζί με τους δικούς του που ήταν εκεί. Διότι πολεμώντας με ανδρεία εναντίον των απίστων από το πρωί έως το βράδυ, κραύγαζε εκ βάθους της ψυχής προς Εκείνον που μπορούσε να τον σώσει, λέγοντας: «Κύριε, δες πως ήρθαν οι άπιστοι λαοί κατά της κληρονομίας σου και βεβήλωσαν τις αγίες σου εκκλησίες, και αυτό το Άγιον Όρος σου έθεντο ως οπωροφυλάκιον, έθεντο τα θνησιμαία των δούλων σου βρώμα τοις πετεινοίς του ουρανού, τας σάρκας των οσίων σου τοις θηρίοις της γης.εξέχεαν το αίμα αυτών ωσεί ύδωρ. Μη δη παραδώης ημάς εις τέλος δια το όνομά σου το Άγιον. τaχύ προκαταλαβέτωσαν ημάς οι οικτιρμοί σου, οτι επτωχεύσαμεν σφόδρα και εταπεινώθημεν έως τέλους ένεκεν των αμαρτιών ημών»*. Και όταν αυτοί οι πανούργοι είδαν ότι δεν μπορούν να εισβάλουν στην μονή, καβάλησαν τα άλογά τους και έφυγαν, γεμάτοι οργή και λύσσα, απειλώντας τον ευλογημένο ότι όταν θα ξαναγυρίσουν θα τον καταστρέψουν. Τέτοια και τόσα ήταν τα δεινά και οι ταλαιπωρίες αυτού του ανδρός, όπως ακούσατε, ωστόσο δεν κλονίσθηκε καθόλου εξ αιτίας τους. Τα περισσότερα τρόφιμα στην ένδοξη αυτή μονή, τό Χιλανδάρι, καταναλώ- * σύνθεση κυρίως εκ των Ψαλμ. 78, 1-3 και 8

17 ΟΙ ΚΑΤΑλΑΝΟΙ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ 17 θηκαν, έτσι ώστε αυτός ο ευλογημένος [Δανιήλ] και όσοι ήταν μαζί του δεν είχαν τι να φάνε. Μόνο μέσα από το χώμα ξεδιάλεγαν και έτρωγαν φλούδες φακής πολλοί από αυτούς παρακαλούσαν τον Θεό να πεθάνουν, ενώ οι υπόλοιποι φεύγοντας έξω πέθαιναν. Ο δε όσιος αυτός ηγούμενος κυρ Δανιήλ, υποφέροντας με χαρά, ευλογούσε τον Θεό για όλα όσα συνέβησαν. CATAlANS ON MOuNT ATHOS ACCORdING TO THE life OF ARCHbISHOP daniel II Mirjana Živojinović On the raid of the Catalans on Mount Athos, from the summer of 1307 up to the spring of 1309, the byzantine sources give little news. For this reason Life of Archbishop daniel II, who at that time was the abbot of Hilandar Monastery is a unique source for the detailed description of the attacks and continuous sieges of the Catalans against this Serbian Monastery and the rest of the Holy Mountain. In the present article, which includes characteristic excerpts of the Life, it is argued that, as the Catalan invasion was expected, the election of daniel as abbot of the Monastery was made by royal interference, and based on proven and well known military abilities of the man. It is also concluded that the author of life was a submissive to daniel and an eyewitness recounting of the events.

18 18

19 1/ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΕΠλΑΝΗΜΕΝΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΔυΟ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ* Κωνσταντίνος Γ. Πιτσάκης Ι. * Ἡ πρώτη μορφὴ αὐτῆς τῆς μελέτης παρουσιάστηκε ὡς ἀνακοίνωση στὸ Δ Ἐπιστημονικὸ Συνέδριο τῆς Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας «Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης καὶ ἡ ἐποχή του. 200 χρόνια ἀπὸ τὴν κοίμησή του», 6-8 Νοεμβρίου Ἡ παροῦσα δημοσίευση γίνεται μὲ τὴν εὐγενικὴ ἄδεια τῆς Ἁγιορειτικῆς Ἑστίας. 1. «ὑπὸ τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου». 2. Ὄχι ὅμως, π.χ. στὸ Album βυζαντινῶν ἐκκλησιαστικῶν ὕμνων (περὶ ἢ μετὰ τὸ 1980) τοῦ Θεοδώρου βασιλικοῦ: «Ἀρχαῖον εὐαγγέλιον εἰς ὁμηρικὴν διάλεκτον ὑπὸ συγκέλλου Προκοπίου Μελᾶ». Εἶναι σὲ ὅλους γνωστὴ ἡ ἔμμετρη παράφραση σὲ ὁμηρικὸ ἑξάμετρο τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα: Οὔσης ὀψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τῇ μιᾷ τῶν Σαββάτων... (Ἰω ), ἡ ὁποία ψάλλεται σήμερα σὲ νεώτερη μελοποίηση (ἐπεκράτησε ἡ μελοποίησή της ἀπὸ τὸν σύγκελλο Προκόπιο Μελᾶ) στὴν πρακτικὴ τοῦ πατριαρχικοῦ ναοῦ, ἐν συνεχείᾳ τῆς ἀναγνώσεως τῆς περικοπῆς σὲ διάφορες γλῶσσες, καθὼς καὶ σὲ ἄλλους ἐπίσης κατὰ τόπους καθεδρικοὺς ναοὺς ἢ σὲ ὡρισμένες μονές, καὶ ἐπίσης σὲ συναυλίες βυζαντινῶν χορῶν ἱεροψαλτῶν, ὡς λίαν εὐφρόσυνο πράγματι ἄκουσμα. Ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 19 ου αἰώνα ἡ περικοπὴ αὐτὴ ἔχει περιληφθῆ καὶ σὲ διάφορες ἐκδόσεις Συνόψεων καὶ περιλαμβάνεται συχνὰ σὲ χρηστικὲς ἐκδόσεις ἀκολουθιῶν τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, ἀπαντᾶ δὲ καὶ στὴν ἔκδοση τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τὸν πρωτοπρεσβύτερο Κωνσταντῖνο Παπαγιάννη. Ἡ ἀπόδοση τοῦ στιχουργήματος αὐτοῦ στὸν ἅγιο Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη ἐμφανίζεται σήμερα οὐσιαστικὰ ὁμόφωνη. Ἔτσι, κατὰ κανόνα, στὶς Συνόψεις καὶ στὶς ἀκολουθίες τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος, ἔτσι στὴν ἔκδοση Κωνσταντίνου Παπαγιάννη τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας 1, ἔτσι ἐνίοτε στὸ ἔντυπο ὑλικὸ ποὺ συνοδεύει τὶς δισκογραφικὲς ἐκτελέσεις τῆς μελοποιημένης παραφρασεως 2, ἔτσι στὰ σχετικὰ εἰδικὰ ἢ γενικὰ δημοσιεύματα. Ἡ πρώτη χρονολογημένη ἀπόδοση τοῦ στιχουργήματος στὸν Νικόδημο φαίνεται νὰ ἀπαντᾶ σὲ ὑποσημείωση ἐκδόσεως τῆς Συνόψεως στὴν Ἀθήνα τὸ 1896: «Τὸ εἰς ἡρωικὸν ἑξάμετρον Εὐαγγέλιον εἶναι ποίημα Νικοδήμου μοναχοῦ Ἁγιωρείτου, δημοσιευθὲν τὸ πρῶτον ἐν ἔτει 1801 ἐν τῷ Συμβουλευτικῷ αὐτοῦ Ἐγχειριδίῳ». Δὲν γνωρίζω ἂν αὐτὴ εἶναι καὶ ἡ πρώτη πραγματικὰ ἀπόδοση στὸν Νικόδημο, γιατὶ συχνὰ οἱ ἐκδόσεις τῆς Συνόψεως εἶναι ἀχρονολόγητες. περιέχεται πάντως σὲ ἀχρονολόγητες ἐκδόσεις τῆς Συνόψεως τῆς βιβλιοθήκης μου, ἀπὸ τὴν οἰκογενειακή μου

20 20 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΙΤΣΑΚΗΣ παράδοση, οἱ ὁποῖες εἶναι αὐτῆς περίπου τῆς ἐποχῆς: σύγχρονες ἢ κατά τι παλαιότερες ἢ νεώτερες τῆς Συνόψεως τοῦ Ἔχουμε ὅμως ἕνα καλὸ terminus post quem γιὰ τὴ χρονολόγηση τῆς ἀποδόσεως αὐτῆς, ποὺ μᾶς ὁδηγεῖ πάλι στὴ δεκαετία : τὸ 1887 (Μάρτιος-Ἀπρίλιος) ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ἐξαίρετος γνώστης τῶν λατρευτικῶν πραγμάτων καὶ τῶν λειτουργικῶν βιβλίων, διορθωτής τους καὶ ἐπικριτὴς διορθωτῶν τους 3, ἱεροψάλτης ὁ ἴδιος, στὴ σειρὰ τῶν χρονογραφημάτων «Ἡ Μεγάλη Ἑβδομὰς ἐν Ἀθήναις» ποὺ δημοσιεύει στην Ἐφημερίδα μὲ τὴν ὑπογραφὴ Π., τελειώνοντας μὲ τὴν περιγραφὴ τῶν ἀκολουθιῶν τοῦ Πάσχα 4, γνωρίζει καλὰ καὶ μνημονεύει τὴν παράφραση σὲ ἡρωικὸ ἑξάμετρο τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ ἑσπερινοῦ, ἀλλὰ οὔτε ποὺ ὑποπτεύεται ἀπόδοσή της στὸν Νικόδημο καὶ ἂν ὄχι ὁ Παπαδιαμάντης, μποροῦμε, περίπου, νὰ εἴμαστε βέβαιοι ὅτι καὶ κανεὶς ἄλλος. Ἄρα ὁ χρόνος post ca φαίνεται νὰ ἐπιβεβαιώνεται. Ὄψιμη λοιπὸν ἡ ἀπόδοση. Μπορεῖ ὅμως νὰ εἶναι ὀρθή; Ἡ ἐντύπωση, ὅπως εἴδαμε, γεννᾶται λόγῳ τῆς ἐντάξεως τῆς παραφράσεως στὸ Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον τοῦ Νικοδήμου τοῦ ἔτους Στην πραγματικότητα ἡ πρώτη δημοσίευσή της ἀπὸ τὸν Νικόδημο ἀνάγεται στὸ προηγούμενο ἔτος (1800): Ἐγχειρίδιον περιέχον τὰ ᾀσματικὰ ἐγκώμια καὶ τὸν κανόνα τοῦ Ἐπιταφίου... μετὰ καὶ τοῦ ἀναστασίμου κανόνος τῆς λαμπροφόρου ἡμέρας τοῦ Πάσχα... ἐπιμελείᾳ δὲ καὶ διορθώσει Νικοδήμου μοναχοῦ. Ἐν τῷ τοῦ Πατριαρχείου τῆς Κωνσταντινουπόλεως τυπογραφείῳ, ἔτει Στὰ προλεγόμενα «Τοῖς ἀναγινώσκουσι» [σ. 4] ὁ ἐκδότης ἀναφέρεται στην παράφραση τοῦ Εὐαγγελίου: «Εἰς χάριν δὲ τῶν φιλολόγων προσεθήκαμεν καὶ ἐκ τῶν Ὁμηροκέντρων τινά, καὶ τὸ Ἡρωικὸν Εὐαγγέλιον τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα, καί τινα σημειωμάτια, οἱονεὶ τῶν ἀναγινωσκόντων καρύκευμα». Τὸ κείμενο τῆς παραφράσεως ἀντιστοιχεὶ στὸ κυρίως κείμενο τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς, καὶ ἀρχίζει, κανονικά, μὲ τὸν στίχο: Εὖτε δὴ ἠέλιος φαέθων ἐπὶ ἕσπερον ἦλθε... Δημοσιεύεται ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴ: «Εὐαγγέλιον τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης Κυριακῆς τοῦ Πάσχα, ἡρωικόν, ἀναγινωσκόμενον ἐν αὐτῇ παρὰ τῶν βουλομένων. Μεταποιηθὲν ἐπὶ τὸ βέλτιον ὑπὸ τοῦ Διορθωτοῦ εἰς δόξαν τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ» (σσ ). Ὅταν ἡ παράφραση ἀναδημοσιεύεται στὸ Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον, βιέννη 1801 (στὸν τίτλο τοῦ βιβλίου:...προσετέθη δὲ παρ αὐτοῦ... τὸ ἡρωικὸν εὐαγγέλιον τοῦ Ἑσπερινοῦ τοῦ Πάσχα), ἔχουν πλέον προταχθῆ τὰ προκαταρκτικὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου: Καὶ ὑπὲρ τοῦ καταξιωθῆναι ἡμᾶς τῆς ἀκροάσεως... Σοφία, ὀρθοὶ ἀκούσωμεν... Εἰρήνη πᾶσι. Ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην... Πρόσχωμεν, παραφρασμένα καὶ αὐτά, πάντοτε σὲ ἡρωικὸ ἑξάμετρο: Ὄφρα κε νωιτέροισιν ἐν οὔασι πάγχυ βάλωμεν Ν. ΚΑλΟΣΠυΡΟΣ, Οἱ παπαδιαμαντικὲς διορθώσεις στὰ ἐκκλησιαστικὰ λειτουργικὰ βιβλία, Ἀθήνα βλ. καὶ τὸ ἄρθρο τοῦ Παπαδιαμάντη, «Ἐκκλησιαστικαὶ ἐκδόσεις ἐν Ἀθήναις» στὸ Ἄστυ (1900). ἡ δεύτερη καὶ ἡ τρίτη συνέχεια τοῦ ἄρθρου (β. «Ἡ διορθωσιμανία καὶ τὰ θύματά της» καὶ Γ. «Τὰ Δώδεκα Μηναῖα τοῦ ἐνιαυτοῦ») δὲν δημοσιεύθηκαν τότε, ἴσως μὲ τὴν παρέμβαση τοῦ Ἀλεξάνδρου Μωραϊτίδη: δημοσιεύθηκαν ἀπὸ τὸν ΙΩ. Ν. ΦΡΑΓΚΟυλΑ, Νέα Ἑστία 35 (1944), καί στὰ Ἅπαντα, ἔκδ. Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, τ. Ε, καὶ ὑπομνηματισμὸ τοῦ ἐκδότη, πρβλ. Κ. Γ. ΠΙΤΣΑΚΗΣ, «Γύρω ἀπὸ ἕνα παπαδιαμαντικὸ θέμα...», Εὐκαρπίας Ἔπαινος. Ἀφιέρωμα στὸν Καθηγητὴ Παναγιώτη Δ. Μαστροδημήτρη, (ἐπιμ. Γ. Ἀνδρειωμένος), Ἀθήνα 2007, ( ), Αλ. ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, «Ἡ Κυριακὴ τοῦ Πάσχα», Ἅπαντα, ἔκδ. Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος, τ. Ε, Ἀθήνα 1992,

21 ΠΕΠλΑΝΗΜΕΝΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΔυΟ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ²1885, ἀνατύπωση βόλος 1958, σ Ἡ παράλειψη τοῦ ἐπὶ τὸ βέλτιον μπορεῖ πράγματι νὰ δημιουργήσει αὐτὴ τὴν ἐντύπωση, ὅτι τὸ Ἤδη μπορεῖ νὰ σημαίνει: ἤδη προηγουμένως. Ἂν τὸ Ἤδη ἔχει τὴ φυσικότερη, φραστικά, ἔννοια: ἤδη πλέον, ἤδη τώρα, θὰ πρέπει νὰ δεχθοῦμε ὅτι εἴτε ἀγνοεῖται ἠθελημένα ἢ ἀποσιωπᾶται ἡ πρώτη δημοσίευση (ὅποτε ἡ παράλειψη ἐδῶ τοῦ ἐπὶ τὸ βέλτιον θὰ εἶναι μᾶλλον τυχαία) εἴτε ὅτι ἡ «μεταποίησις» παραπέμπει (τώρα) ἀκριβῶς στὴν προσθήκη τῆς παραφράσεως τῶν προκαταρκτικῶν της ἀναγνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου. 7. Σημειωτέον ὅτι καὶ στὶς σύγχρονες ἐκτελέσεις, ὄχι μόνον σὲ συναυλιακὲς ἐκδηλώσεις, ἀλλὰ ἀκόμη καὶ στὸ πλαίσιο τῆς ἐπίσημης λειτουργικῆς πρακτικῆς, τὰ προκαταρκτικὰ αὐτά, ποὺ ἀνήκουν στὸν διάκονο καὶ στὸν ἱερέα ἢ τὸν ἐπίσκοπο, ψάλλονται πλέον ἀνέτως ἀπὸ τοὺς χορούς, χωρὶς νὰ διακρίνονται ἀπὸ τὸ ὅλον. λεπτομέρεια: στὴν προσθήκη αὐτὴ τῶν προκαταρκτικῶν περιέχεται (ἂν παραμερίσουμε ἁπλᾶ φραστικά, συντακτικὰ ἢ μετρικὰ προβλήματα) τὸ μόνο τυπικὸ γραμματικὸ λάθος τοῦ ὅλου κειμένου ποὺ ἔχει ἐπισημανθῆ (βασιλοπουλοσ [κατωτέρω σημ. 13]): ἡ γενικὴ δευτέρας κλίσεως Ἰωάννοιο, σὲ ὄνομα πρώτης κλίσεως, Ἰωάννης, σὰν τὸ ὄνομα νὰ ἦταν Ἰωάννος λάθος τυπικὸ ποὺ ὑπερβαίνει τὴν εὐελιξία ποὺ παρατηρείται στὴ μετρικὴ τῶν κυρίων ὀνομάτων (κυρίως τῶν nomina sacra), καὶ δὲν φαίνεται νὰ ἐπιβάλλεται ἐδῶ ἀπὸ συγκεκριμένη μετρικὴ ἀνάγκη. 8. Ν. Ι. ΓΙΑΝΝΟΠΟυλΟΣ, «Σημειωτάριον πολλῶν ἀναγκαίων καὶ ἄνθος φιλοσόφων ἐπιστολῶν», Νέος Ἑλληνομνήμων 19 (1925), ( ) 371 ἀρ. ιε. πρβλ. [λ. Πολίτης-Ἀγ. Τσελίκας], Μικροφωτογραφήσεις χειρογράφων καὶ ἀρχείων, [Α ], Μορφωτικὸ Ἵδρυμα Ἐθνικῆς Τραπέζης, Ἀθήνα 1978, (23-) 24, ἀρ. 27 (γιὰ τὸν κώδικα : «χαρτ. 21Χ15,5 φφ ος αἰ. Σύμμεικτα». ΣΠυΡΙΔΑΚΙΣ 152: «γενόμενον κατὰ τὸ τέλος τοῦ ΙΗ αἰ.»). Εὐχαριστῶ καὶ ἀπὸ ἐδῶ τὸν φίλο καὶ συνάδελφο κ. Ἀγαμέμνονα Τσελίκα, ποὺ μοῦ διευκόλυνε τὴ χρήση τῆς μικροταινίας τοῦ χειρογράφου τοῦ Ἁλμυροῦ. Ἡ προσθήκη αὐτὴ ρητὰ μνημονεύεται στὴν ἐπιγραφὴ τῆς παραφράσεως στὴν ἔκδοση τοῦ Συμβουλευτικοῦ Ἐγχειριδίου, ποὺ παίρνει τώρα τὴ μορφή: «Εὐαγγέλιον τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης Κυριακῆς τοῦ Πάσχα, ἡρωικόν, ἀναγινωσκόμενον ἐν αὐτῇ ὑπὸ τῶν βουλομένων. Ἤδη μεταποιηθέν, εἰς δόξαν τοῦ ἀναστᾶντος Χριστοῦ. Ἄρχεται δὲ ἀπὸ τοῦ. Καὶ ὑπὲρ τοῦ καταξιωθῆναι ἡμᾶς» (σσ ) 5. Οἱ γνήσιες αὐτὲς νικοδήμειες ἐπιγραφές, ὄχι μόνον δὲν ἀντιποιοῦνται τὴν πατρότητα τῆς παραφράσεως, ἀλλὰ τὴν ἀποκλείουν: μεταποιηθὲν ἐπὶ τὸ βέλτιον ὑπὸ τοῦ διορθωτοῦ. Στην ἀναδημοσίευση τῆς παραφράσεως στὸ Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον τοῦ 1801, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν ἀσημάντη ἀλλαγὴ τῆς προθέσεως παρὰ σὲ ὑπό, μὲ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται τὸ ποιητικὸν αἴτιον, ἡ προσθήκη τῆς λέξεως Ἥδη (μεταποιηθέν)... προσιδιάζει στὴ δεύτερη πλέον δημοσίευση, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὴν παράλειψη ἐδῶ τῆς φράσεως ἐπὶ τὸ βέλτιον ἀφοῦ ἤδη ἡ «μεταποίησις ἐπὶ τὸ βέλτιον» εἶχε συντελεσθῆ, καὶ δὲν ὑπάρχει περαιτέρω «βελτίωσις» μεταξὺ τῆς πρώτης δημοσιεύσεως καὶ τῆς δεύτερης 6. Σημαντικὴ εἶναι ἡ παράλειψη τῆς φράσεως ὑπὸ τοῦ διορθωτοῦ, ἡ ὁποία δὲν θὰ εὐωδοῦτο πλέον, ἀφοῦ ὁ Νικόδημος στὸ Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον εἶναι ὁ συγγραφεὺς τοῦ βιβλίου, ὄχι ὁ διορθωτής, ὅπως στὸ Ἐγχειρίδιον περιέχον τὰ ᾀσματικὰ ἐγκώμια τοῦ Καὶ βέβαια οὐσιωδέστερη ἡ ἀναφορὰ στὴν προσθήκη τῶν προκαταρκτικῶν τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου: Ἄρχεται δὲ ἀπὸ τοῦ. Καὶ ὑπὲρ τοῦ καταξιωθῆναι ἡμᾶς (μὲ διαφορετικά, καὶ μάλιστα μεγαλύτερα στοιχεῖα, στὴν πρώτη ἔκδοση τοῦ Συμβουλευτικοῦ Ἐγχειριδίου). Εὔλογα θὰ μποροῦσε νὰ ὑποτεθῆ ὅτι αὐτὸ ποὺ θὰ ἦταν δυνατὸν νὰ «διεκδικήσει» ὁ Νικόδημος καὶ τὸ μόνο ποὺ στην πραγματικότητα διεκδικεῖ εἶναι ἀκριβῶς ἡ σύνταξη σὲ ἑξάμετρο (κάτι ποὺ ἀσφαλῶς θὰ ἦταν σὲ θέση νὰ πράξει) τῶν προκαταρκτικῶν αὐτῶν ἢ τοὐλάχιστον ἡ πρωτοβουλία τῆς συντάξεώς τους καὶ τῆς ἐντάξεώς τους στὸ σύνολο 7 καὶ βέβαια ἡ «διόρθωσις» ἐπὶ τὸ βέλτιον τῆς (προϋπαρχούσης) μεταφράσεως τῆς κυρίως περικοπῆς. Ἡ χειρόγραφη παράδοση φαίνεται νὰ ἐπιβεβαιώνει αὐτὴ τὴ διαπίστωση, ἂν καὶ ἡ χρονολόγησή τους, συνήθως ἐμπειρική, στὸν 18ο αἰῶνα, δὲν θὰ ἀπέκλειε, καθ ἑαυτήν, τὴν πατρότητα τοῦ Νικοδήμου. ὁπωσδήποτε ποτὲ δὲν ἀναφέρουν ὄνομα τοῦ στιχουργοὺ. Ἐκδεδομένη εἷναι ἡ ἐκδοχὴ ποὺ περιέχεται στὸν σύμμεικτο κώδικα Ἁλμυροῦ (Φιλαρχαίου Ἑταιρείας Ὄθρυος), 27 (23): «Σημειωτάριον πολλῶν ἀναγκαίων καὶ ἄνθος φιλοσόφων ἐπιστολῶν» 8 φ. 78ν. Ἐκδίδεται ἀπὸ τὸν ἑλληνοδιδάσκαλο Ἀθ. Ἰ. Σπυριδάκι, «Ἀνέκδοτα χειρόγραφα τῆς Ἑταιρείας Ὄθρυος» Ἐπετηρὶς Φιλολογικοὺ Συλλόγου Παρνασσὸς 5 (1901), ( ) ἀρ. Iv, ὅπου καὶ γιὰ πρώτη φορά, ἀπὸ ὅ,τι γνωρίζω, σὲ φιλολογικὸ δημοσίευμα, μνημονεύεται ἡ ἀπόδοση στὸν Νικόδημο βάσει Συνόψεως: «Ἐν τῇ ἱερᾷ Συνόψει ἐν Ἀθήναις 1896 ὑποσημειούται ὅτι τὸ εἰς ἡρωικὸν ἑξάμετρον Εὐαγγέλιον εἶναι ποίημα Νικοδήμου

22 22 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΙΤΣΑΚΗΣ μοναχοῦ Ἁγιωρείτου [sic], δημοσιευθὲν τὸ πρῶτον ἐν ἔτει 1801 ἐν τῷ Συμβουλευτικῷ αὐτοῦ Ἐγχειριδίῳ». Ἡ ἐπιγραφὴ ὑπὸ τὴν ὁποία περιέχεται στὸν κώδικα ἡ παράφραση: Εὐαγγέλιον τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς ἁγίας καὶ μεγάλης Κυριακῆς τοῦ Πάσχα, ἡρωικόν, ἀναγινωσκόμενον ἐν αὐτῇ παρὰ τῶν βουλομένων, μεταποιηθὲν ἐπὶ τὸ βέλτιον ὑπὸ διορθωτοῦ εἰς δόξαν τοῦ ἀναστάντος Χριστοῦ εἶναι, μὲ τὴ διαφορὰ μιᾶς ἐλάχιστης ἀλλὰ οὐσιώδους λεπτομερείας, ὅμοια ἀκριβῶς μὲ τὴν ἐπιγραφὴ τῆς πρώτης δημοσιεύσεως τῆς παραφράσεως ἀπὸ τὸν Νικόδημο, στὸ Ἐγχειρίδιον περιέχον τὰ ᾀσματικὰ ἐγκώμια τοῦ Τὸ κείμενο φυσικά, καὶ στὶς δύο περιπτώσεις, εἶναι τῆς κυρίως παραφράσεως τοῦ Εὐαγγελίου (Εὖτε δὴ ἠέλιος φαέθων... ), χωρὶς τὰ προκαταρκτικὰ τῆς ἀναγνώσεως (Ὄφρα κε νωιτέροισιν... ). Μεταξὺ τῶν δύο σχεδὸν συγχρόνων παραδόσεων, τῆς χειρόγραφης καὶ τῆς ἔντυπης, εἶναι ἡ δημοσίευση τοῦ 1800 τοῦ Νικοδήμου ποὺ ἀντλεῖ ἀπὸ τὸ χειρόγραφο τοῦ Ἁλμυροῦ (ἢ ἀπὸ ἄλλο συγγενὲς) ἢ τὸ χειρόγραφο ἀντιγράφει ἀπὸ τὸ ἔντυπο; Ἡ ἀπάντηση εἶναι μὲ ἀσφάλεια ὑπὲρ τῆς δεύτερης ἐκδοχῆς. Πράγματι, στὸ ἔντυπο ἡ φράση μεταποιηθὲν ἐπὶ τὸ βέλτιον ὑπὸ τοῦ διορθωτοῦ παραπέμπει σαφῶς στὸν τίτλο τοῦ βιβλίου καὶ στὸν γνωστὸ ἀπὸ ἐκεῖ διορθωτή του: ἐπιμελείᾳ δὲ καὶ διορθώσει Νικοδήμου μοναχοῦ. Ἡ ἐπιγραφὴ τῆς παραφράσεως μεταφέρεται, ὅπως εἴδαμε, αὐτούσια στὸ χειρόγραφο, ἀλλὰ ἐκεῖ, βέβαια, ἡ φράση ὑπὸ τοῦ διορθωτοῦ δὲν ἔχει νόημα, ἀφοῦ ὁ διορθωτὴς εἶναι ὁ διορθωτὴς τοῦ βιβλίου (ὁ ὁποῖος βέβαια δὲν μνημονεύεται ἐδῶ) καὶ ὄχι, φυσικά, τοῦ χειρογράφου τὸ ὁποῖο, ἄλλωστε, δὲν ἐμφανίζεται ὡς ἁπλὸ ἀντίγραφο ἑνὸς συγκεκριμένου βιβλίου, οὔτε καὶ εἶναι, κατ ἀκρίβειαν 9. Ἔτσι, ὁ τίτλος μεταβάλλεται ἐλαφρῶς: μεταποιηθὲν ἐπὶ τὸ βέλτιον ὑπὸ διορθωτοῦ. Ἑπομένως καὶ ἡ χρονολόγηση τοῦ χειρογράφου του Ἁλμυροῦ στὸν 18 ο αἰώνα ἤ, ἀκριβέστερα, «κατὰ τὸ τέλος τοῦ ιη αἰῶνος», γίνεται πιὸ συγκεκριμένη: post 1800 (μᾶλλον ἀρχὲς τοῦ 19 ου αἰώνα). Διαφορετικὴ εἶναι ἡ περίπτωση μεταγενεστέρων χειρογράφων, ὅπως τοῦ κώδικος Παντελεήμονος 720 (λάμπρος 6227).10, τοῦ 19 ου αἰώνα, φ. 100r, ὅπου τὸ Εὐαγγέλιον ἀρχίζει πλέον μὲ τὰ προκαταρκτικὰ τῆς ἀναγνώσεως: Ὄφρα κε νωιτέροισιν... «Γέγραπται δὲ ὁ κῶδιξ χειρὶ Δωροθέου τοῦ Βουλησμᾶ» (λάμπρος, ΙΙ, ). Ὁ βουλησμᾶς (1740;-1818) θὰ μποροῦσε εὐχερῶς νὰ ἔχει παραλάβει τὴν περικοπή, στὴν συμπληρωμένη μὲ τὰ προκαταρκτικὰ τῆς ἀναγνώσεως μορφή της, ἀπὸ τὸ Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον, ὅπως θὰ ἦταν δυνατὸν ὁ βουλησμᾶς, γνώριμος ἀσφαλῶς, ἴσως καὶ κατὰ ἰδιάζοντα τρόπο φίλος, τοῦ Νικοδήμου, ὁ κριτής, κατ ἐντολὴν τοῦ Πατριαρχείου, τοῦ Πηδαλίου, ὡς γνώστης αὐτῆς τῆς μορφῆς τῆς παραφράσεως, ἡ ὁποία συμπεριλαμβάνει καὶ τὰ προκαταρκτικὰ τῆς ἀναγνώσεως, νὰ εἶχε αὐτὸς ὑποδείξει στὸν Νικόδημο τὴ συμπλήρωση τῆς περικοπῆς μὲ τοὺς στίχους τῶν προκαταρκτικῶν 9. Ἴσως πάντως καὶ ὁ τίτλος τοῦ χφ: Σημειωτάριον πολλῶν... νὰ εἶναι ἐμπνευσμένος ἀπὸ τὴ φράση τῶν προλεγομένων τοῦ Νικοδήμου: καί τινα σημειωμάτια.

23 ΠΕΠλΑΝΗΜΕΝΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΔυΟ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ 23 ὁπότε, βέβαια, ἡ ὑποτιθεμένη πατρότης τοῦ Νικοδήμου θὰ ὑποχωροῦσε ἀκόμη καὶ ὡς πρὸς τὴν παράφραση τῶν προκαταρκτικῶν. Ὅπως εἴδαμε, τὸ 1887, ὁ Παπαδιαμάντης δὲν ἔχει ἀκόμη τὴν ἐλαχίστη ὑποψία ὅτι συντάκτης τῆς παραφράσεως μπορεῖ νὰ εἶναι ὁ Νικόδημος: «Φέρονται δὲ καί τινες εἰς ἑξαμέτρους ἢ εἰς ἰαμβείους παραφράσεις τοῦ εὐαγγελίου τούτου, ὧν ἡ μία: Εὖτε δὴ ἠέλιος... ἴσως εἶναι ἔργον τῆς βασιλίσσης Εὐδοκίας τῆς λεοντιάδος. Ἀλλ ἔν τινι παλαιῷ εὐαγγελίῳ, ὅπερ εἶχον κατὰ τὴν παιδικήν μου ἡλικίαν, ὑπῆρχεν ἄλλη τις παράφρασις, λιτοτέρα καὶ προσφυεστέρα. Τὸ ὄνομα τοῦ ποιητοῦ μοῦ διαφεύγει τὴν μνήμην, ἀλλ ἐνθυμοῦμαι στίχους τινάς: Καὶ σκιερὴ[ν] ὅτε γαῖαν ὅλην ἐμέλαινεν ὁμίχλη...» ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, Ἅπαντα, ἔνθ ἀνωτ., XlIX. Περὶ Θωμᾶ (A. ludwich). Κριτικὲς ἐκδόσεις: Α.-l. REy, Eudocie, Patricius, Optimus, Côme de Jérusalem, Centons homériques [= Sources Chrétiennes, 437], Παρίσι M. d. usher, Eudocia, Homerocentones, λειψία-στουτγάρδη Xlv. Περὶ τῆς ταφῆς τοῦ Κυρίου. [= Νόννος Πανοπολίτης PG 43, 912] Ἡ ἀπόδοση στὴν Εὐδοκία εἶναι βέβαια πεπλανημένη. Στὰ Ὁμηρόκεντρα τῆς Εὐδοκίας ἡ παράφραση τοῦ Εὐαγγελίου ἔχει ἐντελῶς διαφορετικὸ κείμενο 11. Θὰ μποροῦσε βέβαια ὁ Παπαδιαμάντης νὰ ἔχει ἁπλῶς ὑποθέσει οἴκοθεν ὅτι πρόκειται γιὰ τὴν παράφραση τῆς Εὐδοκίας, ἐφ ὅσον τὰ Ὁμηρόκεντρά της στὰ Εὐαγγέλια εἶναι εὐρέως γνωστά. Ἀπόσπασμα ὅμως ἀπὸ τὰ Ὁμηρόκεντρα τῆς Εὐδοκίας (γιὰ τὸν ἐπιτάφιο θρῆνο) 12 περιέχεται ἐπίσης, ὅπως εἴδαμε, στὸ Ἐγχειρίδιον περιέχον τὰ ᾀσματικὰ ἐγκώμια τοῦ 1800 καὶ μνημονεύονται καὶ στὰ προλεγόμενά του, μαζὶ μὲ τὴν μνεία τῆς παραφράσεως τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς τοῦ ἑσπερινοῦ του Πάσχα: «Εἰς χάριν δὲ τῶν φιλολόγων προσεθήκαμεν καὶ ἐκ τῶν Ὁμηροκέντρων τινά, καὶ τὸ Ἡρωικὸν Εὐαγγέλιον τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα, καί τινα σημειωμάτια οἱονεὶ τῶν ἀναγινωσκόντων καρύκευμα». Ἡ φράση θὰ μποροῦσε νὰ ἔχει παρασύρει τὸν Παπαδιαμάντη πρὸς τὴν κατεύθυνση ὅτι καὶ ἡ παράφραση τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Ἑσπερινοῦ του Πάσχα ἀνήκει στὰ (γνωστά) Ὁμηρόκεντρα τῆς Εὐδοκίας καὶ δὲν πρέπει νὰ μας ἀπασχολήσει ἄλλο. λεπτομέρεια κατὰ παρέκβαση: τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὰ Ὁμηρόκεντρα τῆς Εὐδοκίας, ἀπὸ τὴν ἔκδοση τοῦ 1800, μεταφέρεται καὶ αὐτὸ στὸ χειρόγραφο τοῦ Ἁλμυροῦ. Ἀλλὰ καὶ τὰ προλεγόμενα αὐτὰ τοῦ βιβλίου τοῦ 1800 μᾶς ἀπομακρύνουν ἐπίσης ἀπὸ ὁποιαδήποτε ἰδέα ποὺ θὰ συνέδεε τὸν Νικόδημο μὲ τὴ σύνταξη τῆς παραφράσεως: Εἰς χάριν δὲ τῶν φιλολόγων προσεθήκαμεν..., ὡς φιλολογικὸ curiosum, οἰονεὶ τῶν ἀναγινωσκόντων καρύκευμα τὸ ἴδιο ἀπομάκρυνε καὶ τὸν Παπαδιαμάντη, ὁ ὁποῖος δὲν σκέφθηκε νὰ ἀποδώσει στὸν Νικόδημο τὴν παράφραση, ἐνῶ φαίνεται ὅτι εἶχε πρόσβαση εἰδικὰ στὴν ἔκδοσή του τοῦ 1800, καὶ παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Νικόδημος σαφέστατα μνημονεύεται στὸν τίτλο της. Ἡ πρόσβαση τοῦ Παπαδιαμάντη στὴν ἔκδοση τοῦ 1800 πιθανολογεῖται καὶ ἀπὸ τὴν ἀναφορὰ, ποὺ εἴδαμε, στὰ Ὁμηρόκεντρα τῆς Εὐδοκίας καὶ ἀπὸ τὴν ἴδια τὴν ἀρχὴ Εὖτε δὴ ἠέλιος... ποὺ παραθέτει, ἐνῶ ἀπὸ τὸ Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον καὶ ἐφεξῆς τὸ κείμενο δημοσιεύεται πλέον σταθερὰ, ὡς

24 24 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γ. ΠΙΤΣΑΚΗΣ ἑνιαῖο σύνολο, μὲ τὴν ἀρχή: Ὄφρα κε νωιτέροισιν... Ὁ Παπαδιαμάντης, μελετητὴς τῶν λειτουργικῶν κειμένων καὶ τῆς ἱστορίας τους, θὰ ἦταν εὔλογο νὰ ἔχει ἐνδιαφερθῆ γιὰ αὐτὴν τὴν πρώιμη νικοδήμεια ἔκδοση τῶν Ἐγκωμίων (καὶ τοῦ κανόνος τοῦ Μεγάλου Σαββάτου). Ἡ ἀπόδοση στὸν Νικόδημο ἔμεινε, ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 19 ου αἰώνα, κυρίως μέσῳ τῶν ἐκδόσεων τῶν ἀκολουθιῶν τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδος καὶ τῶν Συνόψεων, ἀδιασάλευτη. Τὸ ἴδιο ὅμως καὶ στὰ γενικὰ ἔργα γιὰ τὸν Νικόδημο, ἀλλὰ καὶ στὰ ὀλίγα εἰδικὰ δημοσιεύματα γιὰ τὴν παράφραση: τὸ ἐξαιρετικὰ ἐπιφανειακὸ καὶ ἐλλιπὲς στὴν παρουσίαση τοῦ στιχουργήματος δημοσίευμα τοῦ Στυλ. Δ. βασιλοπούλου 13, ὅπου καὶ ἐπανέκδοση τῆς παραφράσεως, βεβαρημένη μὲ πολλὰ νέα λάθη (Σοφίῃ, ἡμετέροισι λόγοις...). καὶ τὸ μὴ βασιζόμενο σὲ χωριστὴ ἔρευνα δημοσίευμα τοῦ jean-jacques Richard 14 ὁ ὁποῖος ὡς πρὸς τὰ ἱστορικὰ τῆς ἀποδόσεως βασίζεται ἀποκλειστικὰ σὲ εἰδήσεις ἀπὸ τὸν π. Γεώργιο Μαρνέλλο 15. Ἐν τῷ μεταξὺ στὴν ἔκδοση Ν. Δ. Τριανταφυλλοπούλου τῶν Ἁπάντων τοῦ Ἀλεξάνδρου Παπαδιαμάντη εἶχε συμπεριληφθῆ σημείωμα στὸ ὁποῖο ἤδη προέβαινα σὲ πρόδρομη, καὶ πρώιμη ἀκόμη, ἀνακοίνωση τῶν ἀρχικῶν συμπερασμάτων μου (ἀκόμη δὲν εἴχαμε ἐντοπίσει τὴ δημοσίευση τοῦ 1800, γιὰ τὴν ὁποία εἴμαστε ὀφειλέτες στὸν ἔγκριτο μελετητὴ τοῦ Νικοδήμου, μητροπολίτη Σουηδίας κ. Παῦλο Μενεβίσογλου): «Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐξ ἴσου σαφὲς ὅτι ὁ Νικόδημος ὑπῆρξε ὁ συντάκτης. Ἴσως μόνο ὁ διασκευαστὴς ἢ ἐκεῖνος ποὺ προσέθεσε τοὺς ἑπτὰ στίχους Ὄφρα κε νωιτέροισιν... ποὺ ἀποδίδουν τὰ προκαταρκτικὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ Εὐαγγελίου» 16. Τώρα, νομίζω, μποροῦμε νὰ εἴμαστε βέβαιοι ὅτι ὁ Νικόδημος δὲν εἶναι ὁ συντάκτης τῆς παραφράσεως. 13. Σ. βασιλοπουλου, «Ἡ ὑπὸ Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου εἰς ἡρωικὸν ἑξάμετρον ἀπόδοσις τῆς κατὰ τὴν ἀκολουθίαν τῆς Ἀγάπης ἀναγινωσκομένης εὐαγγελικῆς περικοπῆς (Ἰωάν. κ, 19-25)», Ριζάρειος Ἐκκλησιαστικὴ Παιδεία, Α, Ἀθήνα 1978, Ὁ συγγραφέας γνωρίζει μόνον τὴν ἔκδοση τοῦ κειμένου στὸ Συμβουλευτικὸν Ἐγχειρίδιον καὶ σὲ Συνόψεις. - Ἀπὸ τὰ νέα λάθη τῆς ἐκδόσεως αὐτῆς ποὺ σημειώνονται ἐδῶ, τὸ ἠμετέροισι ὀρθὰ ἀναγράφεται ὡς ὑμετέροισι στὸν ὑπομνηματισμὸ (σ. 288), ἀλλὰ τὸ Σοφίῃ ἐπαναλαμβάνεται πάντοτε μὲ αὐτὴν τὴν μορφὴ (σ. 278) καὶ προφανῶς ἀποτελεῖ ἠθελημένη ἐπιλογή, ἀπὸ παρανόηση. 14. j.-j. Richard, «l apparition du Christ ressuscité aux disciples, paraphrase versifiée du récit évangélique composée en dialecte homérique par le bienheureux Nicodème l Hagiorite», Βουκόλιον, τιμητικὸς τόμος γιὰ τὸν bertrand bouvier, Γενεύη 1995, Πρβλ. G. MARNEllOS, Saint Nicodème l Hagiorite, maître de la nation grecque, et docteur de l Eglise orthodoxe [= Ἀνάλεκτα βλατάδων 64], Θεσσαλονίκη τὸ βιβλίο δὲν εἶναι, καὶ γενικότερα, ἀπαλλαγμένο ἀπὸ ἐπιπόλαιες ταυτίσεις ἢ ἀποδόσεις. πολλὰ ἄλλα νικοδημικὰ δημοσιεύματα τοῦ ἴδιου: βλ. Γ. ΜΑΡΝΕλλΟΣ, Ἁγιονικοδημικὰ Μελετήματα, β, Ἅγιος Νικόλαος Κρήτης ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, Ἅπαντα, ἔνθ ἀνωτ.,

25 ΠΕΠλΑΝΗΜΕΝΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΝΙΚΟΔΗΜΟ ΔυΟ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ 25 ΙΙ. Ὅπως εἶναι γνωστό, ἂν καὶ ἡ ἀναγραφὴ τῆς μνήμης τοῦ πατριάρχη Φωτίου στὸ ἑορτολόγιο τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως γίνεται ἀρκετὰ νωρίς 17, σύνταξη ἀκολουθίας πρὸς τιμήν του δὲν ὑπῆρξε πρὶν ἀπὸ τὸ 1848: πρόκειται γιὰ τὴν ἀκολουθία στὸν ἅγιο Φώτιο ποὺ συνέθεσε ὁ πρῶτος σχολάρχης τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Χάλκης μητροπολίτης Σταυρουπόλεως Κωνσταντῖνος Τυπάλδος-Ἰακωβάτος ( ) 18. Ἡ σύνταξη τῆς ἀκολουθίας συνδέεται μὲ τὴν ἐπιδίωξη καθιερώσεως τῆς μνήμης τοῦ Φωτίου ὡς σημαντικῆς ἑορτῆς στὸ Πατριαρχεῖο, παράλληλα μὲ τὴν διάδοση τοῦ θρύλου σχετικὰ μὲ τὸν Φώτιο ὡς ἀρχαῖο ἱδρυτὴ τῆς μονῆς τῆς Ἁγίας Τριάδος, ὅπου καὶ ἡ σχολὴ τῆς Χάλκης. Ὣς τότε ἡ λειτουργικὴ μνημόνευση τοῦ Φωτίου περιωριζόταν στὴν ἁπλῆ ἀναγραφὴ τοῦ ὀνόματός του 19 σὲ συναξαρικὰ κείμενα, τὴν 6 Φεβρουαρίου, ἡμερομηνία τοῦ θανάτου του, καὶ μάλιστα σὲ περιωρισμένο μᾶλλον ἀριθμὸ χειρογράφων μόνον συναξαρίων. Ἡ σταθερὴ ἀναγραφή του στὰ ἔντυπα συναξαρικὰ κείμενα φαίνεται νὰ καθιερώνεται μόλις μὲ τὴ δημοσίευση τοῦ Συναξαριστοῦ τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ τοῦ Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτη (βενετία 1819) 20. Ἡ ἀναγραφὴ τῆς μνήμης τοῦ Φωτίου στὸν Συναξαριστὴ τοῦ Νικοδήμου συνοδεύεται μὲ τὴ δημοσίευση, γιὰ πρώτη, ἀπὸ ὅ,τι εἶναι γνωστό, φορά, τῶν ἰαμβικῶν στίχων ποὺ συνοδεύουν, στὴν ἀκολουθία τοῦ ὄρθρου, τὸ Μηνολόγιον, πρὶν ἀπὸ τὸ κυρίως κείμενο τοῦ Συναξαρίου κάθε μνημονευομένου ἁγίου κατὰ τὸ πρότυπο ποὺ εἰσήγαγαν στὴν ἐκκλησιαστικὴ πρακτικὴ οἱ ἰαμβικοὶ στίχοι τοῦ Χριστοφόρου τοῦ Μυτιληναίου. Οἱ στίχοι γιὰ τὸν Φώτιο ποὺ εἰσάγονται στὸν Συναξαριστὴ τοῦ Νικοδήμου εἶναι: 17. H. delehaye, Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae [= Acta Sanctorum, Propylaeum Novembris], βρυξέλλες 1902, στ. 448: Καὶ τοῦ ἐν ἁγίοις πατρὸς ἡμῶν καὶ ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Φωτίου. Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ προφητείῳ τοῦ ἁγίου Προφήτου καὶ Βαπτιστοῦ Ἰωάννου τῷ ὄντι ἐν τοῖς Ἠρεμίας. j. MATEOS, Le Typicon de la Grande Église. Ms. Sainte-Croix No 40 (X e siècle) [= Orientalia Christiana Analecta 165], 1, Ρώμη 1962, 228: ἐν τοῖς Ἠρεμίας, ἐκεῖθεν ἀπὸ τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας ἐξιούσης τῆς λιτῆς καὶ ἀπερχομένης ἐν τῷ Φόρῳ καὶ μετὰ τὰς ἐκεῖσε συνήθεις εὐχὰς παραγινομένης ἐν τῇ εἰρημένῃ συνάξει. Γιὰ τὸν ναὸ τοῦ ἁγίου Ἰωάννου ἐν τοῖς Ἠρεμίας: R. janin, La géographie ecclésiastique de l Empire Byzantin. I. Le siège de Constantinople et le Patriarcat Œcuménique. 3. Les églises et les monastères, Παρίσι 1953, l. PETIT, Bibliographie des acolouthies grecques [= Subsidia Hagiographica 16], βρυξέλλες 1926, Δ. ΣΤΡΑΤΗ- ΓΟΠΟυλΟΣ, Ἔντυπες ἀκολουθίες ἁγίων. Συλλογὴ Ντόρης Παπαστράτου, ἐπιμ. Κρ. Χρυσοχοΐδης, Ἀθήνα 2007, Γιὰ τὸν ἅγιο Φώτιο στὴ λατρεία βλ. Σ. Α. ΠΑΣΧΑλΙΔΗΣ, «Ἡ συνείδηση τῆς Ἐκκλησίας γιὰ τὴν ἁγιότητα τοῦ Μεγάλου Φωτίου καὶ ἡ ἐντάξή του στὸ ἑορτολόγιο», Μνήμη Ἁγίων Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καὶ Μεγάλου Φωτίου ἀρχιεπισκόπων Κωνσταντινουπόλεως, Θεσσαλονίκη 1994, ΑΠ. ΓλΑβΙΝΑΣ, Ἀσματικὲς ἀκολουθίες πρὸς τιμὴ τοῦ ἱεροῦ Φωτίου πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως, Κατερίνη 1999, (στό ἐξῆς: ΓλΑβΙΝΑΣ, Ἀκολουθίες ἱεροῦ Φωτίου) ὅπου καὶ ἡ προηγούμενη βιβλιογραφία [εἰδικά: ΧΡυΣΟΣΤΟΜΟΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟυλΟΣ, «Ἡ μνήμη τοῦ ἁγίου Φωτίου», Πάνταινος 13 (1921), M. jugie, «le culte de Photius dans l Église byzantine», Revue de l Orient Chrétien, 3 e série, 3 ( ) Π. ΧΡΗΣΤΟυ,«Ἡ μνήμη τοῦ ἱεροῦ Φωτίου», Κληρονομία 23 (1991) ]. 20. Παραπέμπω, ἐδῶ, στὴν πιστὴ ἐπανέκδοση (μὲ ἐπιμέλεια λαμπρινῆς Ν. Τριανταφυλλοπούλου), Ἀθήνα 2005: τόμ. β, 204. Διάφορες, ἐνδιαμέσως, διασκευασμένες ἐκδόσεις τοῦ ἀρχικοῦ κειμένου.

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ Ἀρχὴ τῆς Ἰνδίκτου, ἤτοι τοῦ Νέου Ἔτους, Συμεὼν ὁσίου τοῦ Στυλίτου, τῶν Ἁγίων 40 Γυναικῶν, Ἀμμοῦν Διακόνου Ἑσπερινός-Παράκληση 18:00-19:00 06:30-08:30 2 4 6 8 Μάμαντος Μεγαλομάρτυρος,

Διαβάστε περισσότερα

του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου

του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου του Αριστείδη Βικέτου, δημοσιογράφου Λαμπρή, αλλά και συνάμα λιτή ήταν η Ακολουθία στην γυναικεία Μονή Αγίου Νικολάου Ορούντας, που τελέστηκε το Σάββατο της Διακαινησιμού προεξάρχοντος του Μητροπολίτη

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

Παρόμοια νὰ σκεφθῇς ὅτι καὶ ἕνας ποὺ στέκεται κοντὰ σὲ μία μεγάλη πυρκαϊά, διατηρεῖ τὴν θερμότητα γιὰ πολὺ καιρὸ καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσί του ἀπὸ τὴν φωτιά. Άραγε ἀπὸ ποιὰ ἄρρητη εὐωδία φιλανθρωπίας, ἀπὸ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β

Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Φροντιστηριακὸ Μάθημα Ἁγιογραφίας Β Στὴν Ἱερὰ Μονή μας, τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Κυπριανοῦ καὶ Ἰουστίνης, στὴν Φυλὴ Ἀττικῆς, μὲ τὴν Χάρι τοῦ Θεοῦ, τὴν εὐχὴ τοῦ ἀσθενοῦντος Σεβασμιωτάτου Πνευματικοῦ Πατρός μας,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΙΟΥΛΙΟΥ

ΙΕΡΕΣ ΑΚΟΛΟΥΘΙΕΣ ΙΟΥΛΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 1 3 Κυριακή 7 8 10 11 12 ΙΟΥΛΙΟΥ Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ τῶν Ἀναργύρων Β Ματθαίου 06:30-10:00 06:30-09:45 ΣΤΗ : Μνημόσυνο Κυπριανοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κύπρου, Μητροπολιτῶν Πάφου Χρύσανθου, Κιτίου Μελετίου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Να γελάσεις απ' τα βάθη των χρυσών σου ματιών είμαστε μες στο δικό μας κόσμο Η πιο όμορφη θάλασσα είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει Τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 9: Το βιβλίο της Αποκάλυψης: Α μέρος Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο

Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο Ἀσκητὲς καὶ ἀσκητήρια στὴ νῆσο Σκόπελο (Μιὰ πρώτη προσέγγιση στὸ θέμα) Εἰπώθηκε, πὼς ὁλόκληρο τὸ Ἅγιον Ὄρος μοιάζει μὲ τὸ Καθολικὸ ἑνὸς ἰεροῦ Ναοῦ καὶ ὅτι ἡ περιοχὴ ἀπὸ τὴν Ἁγία Ἄννα καὶ πέρα εἶναι τὸ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα

Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ. Ποιήματα Χριστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Αὒγουστος 2011 12 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Χριαστιάνα Ἀβρααμίδου ΜΑΤΙΑ ΑΝΑΠΟΔΑ Ποιήματα Τεῦχος 12 - Αὒγουστος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό

Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό Θέρμη 25/10/2013 Η Α.Θ.Π. ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος τίμησε με την παρουσία του τις εκδηλώσεις για τον εορτασμό των 35 χρόνων των Εκπαιδευτηρίων Ε. Μαντουλίδη. Τον εορτασμό των 35 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Φ. Ἀ. Δημητρακόπουλος Γ. Β. Ἀνδρειωμένος Μ. Χρόνη Χ. Κοντονικολῆς - Ἀ. Βακαλόπουλος Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ

Φ. Ἀ. Δημητρακόπουλος Γ. Β. Ἀνδρειωμένος Μ. Χρόνη Χ. Κοντονικολῆς - Ἀ. Βακαλόπουλος Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ 1 Φ. Ἀ. Δημητρακόπουλος Γ. Β. Ἀνδρειωμένος Μ. Χρόνη Χ. Κοντονικολῆς - Ἀ. Βακαλόπουλος Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ Ἀπὸ 2 ἕως 12 Ἰουνίου 2010, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψη τοῦ καθηγητῆ Φωτίου

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ Σχολή Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ

ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Dies Domini ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΔΕΛΤΙΟ της Ποιμαντικής Ενότητας της Καθολικής Μητροπόλεως Νάξου Αρ. 30 5-19 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ & ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ ΤΟ ΠΑΣΧΑΛΙΝΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΑΣ Προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10 «Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα Διδ. Εν. 10 α) Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας Μεγάλη Εβδομάδα: επειδή γιορτάζουμε μεγάλα (σπουδαία) γεγονότα Από την Κυριακή των Βαΐων

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Συνόλων - Set Theory

Θεωρία Συνόλων - Set Theory Θεωρία Συνόλων - Set Theory Ἐπισκόπηση γιὰ τὶς ἀνάγκες τῶν Πρωτοετῶν Φοιτητῶν τοῦ Τµήµατος Διοίκησης, στὸ µάθηµα Γενικὰ Μαθηµατικά. Ὑπὸ Γεωργίου Σπ. Κακαρελίδη, Στὸ Τµῆµα Διοίκησης ΤΕΙ Δυτικῆς Ἑλλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή Δομήνικος Θεοτοκόπουλος: Ο Άγιος Πέτρος μετανοών (1600) «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò

LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò LAHGLATA ACIOCQAVIAS PEQIODOS Bò L hgla Aò Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου ἐνδόξου Ἀποστόλου καὶ πρώτου Ἁγιογράφου, Εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ (18η Ὀκτωβρίου) καὶ πρὸς τιμήν Του, πραγματοποιήθηκε, μὲ τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Συνεστίαση κατηχητών την Ιεράς Μητροπόλεως

Συνεστίαση κατηχητών την Ιεράς Μητροπόλεως Συνεστίαση κατηχητών Ιεράς Μητροπόλεως την Με πολύ χαρά και μεγάλη συμμετοχή πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεστίαση των κατηχητών της Ιεράς Μητροπόλεως μας στον πολυχώρο Διακονία στην Πυλαία Θεσσαλονίκης.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015

Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015 Πολυήμερη εκπαιδευτική και προσκυνηματική εκδρομή της Γ Λυκείου στο Άγιον Όρος και τη Θεσσαλονίκη από 13 έως 17 Φεβρουαρίου 2015 Οι τελειόφοιτοι μαθητές του Σχολείου μας πραγματοποίησαν από 13 μέχρι 17

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΣ

ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΣ ΑΓΙΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΓΑΘΟΠΟΥΣ Ἡ συνεισφορὰ τῆς νήσου Κρήτης στὴ συγκρότηση τοῦ «ἔσω ἀνθρώπου», καθὼς καὶ στὴν πνευματικὴ προαγωγή, δὲν συνίσταται μονάχα στὴν καλλιέργεια τῶν Γραμμάτων καὶ τῶν Τεχνῶν, ἀλλὰ καὶ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #4: Για αρχάριους Οι Σταυροφορίες Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Εἰσαγωγὴ. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. ICAMSoft Law Applications Σημειώ σεις

Εἰσαγωγὴ. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. Αὐτόματη Δημιουργία Οἰκονομικῶν Κινήσεων Ἀμοιβῶν. ICAMSoft Law Applications Σημειώ σεις Εἰσαγωγὴ Ὅπως γνωρίζουν ὅλοι οἱ χρῆστες τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν μας, τὰ εἴδη τῶν ἐνεργειῶν ποὺ μποροῦν νὰ καταγραφοῦν σὲ μία ὑπόθεση εἶναι 1. Ἐνέργειες Ἐξέλιξης, 2. Οἰκονομικές, 3. Λοιπές Ἐνέργειες &

Διαβάστε περισσότερα

Η πορεία προς την Ανάσταση...

Η πορεία προς την Ανάσταση... Η νύχτα της Ανάστασης Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου χτυπούν χαρούμενα οι καμπάνες. Οι χριστιανοί φορούν τα γιορτινά τους και πηγαίνουν στην εκκλησία για να γιορτάσουν την Ανάσταση του Χριστού. Στα

Διαβάστε περισσότερα

Εκδόσεις του ΕΣΕ. 38 Εκδόσεις του ΕΣΕ

Εκδόσεις του ΕΣΕ. 38 Εκδόσεις του ΕΣΕ Εκδόσεις του ΕΣΕ ΕΛΛΗΝΙΣ, Περιοδική έκδοση του ΕΣΕ, 1921-1940, µε περιλήψεις στα Γαλλικά. Σε ηλεκτρονική µορφή: www.genderpanteion.gr HELLENIA, Περιοδική έκδοση 1948-1975, στα Αγγλικά. Συνεργασία των:

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία του ανθρώπου

Η δημιουργία του ανθρώπου Η δημιουργία του ανθρώπου Στο τέλος της έκτης ημέρας, ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο, ο οποίος υπήρξε το τελευταίο και το τελειότερο δημιούργημα του Θεού. Ψηφιδωτό από το Μονρεάλε της Σικελίας, 13ος αι.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Βαλκανικά σύμμεικτα ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Υπεύθυνος: Μέλη: Καθ. Παρασκευή Νάσκου Περράκη Καθ. Φώτιος Σιώκης Καθ. Κυριάκος Κεντρωτής Λέκτ. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1-Β Α7-8: Χριστολογία 4ου-5ου αιώνα Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΥΡΟΥ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΥΡΟΥ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΣΥΡΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΩΣ ΚΑΙ ΘΕΙΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΚΑΙ ΧΟΡΟΣΤΑΣΙΩΝ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ κ. ΔΩΡΟΘΕΟΥ Β' ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΟΜΑΔΑ ΚΑΙ ΠΑΣΧΑ 2016 Ελογημένα μου παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

1814-2014 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΘΟΔΟΥ

1814-2014 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΘΟΔΟΥ Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν Ψ Α Λ Τ Ι Κ Η Σ 1814-2014 200 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΔΙΕΘΝΕΣ, ΕΠΕΤΕΙΑΚΟ ΜΟΥΣΙΚΟΛΟΓΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ἀφιερωμένο στὴ μνήμη τῶν τριῶν μεγάλων εὐεργετῶν τοῦ ἔθνους Χρυσάνθου τοῦ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΦΟΣΙΩΣΕΩΣ

ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΦΟΣΙΩΣΕΩΣ Μητροπολίτου Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως καί Πολυκάστρου ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΔΙΑΚΟΝΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΦΟΣΙΩΣΕΩΣ ΑΘΗΝΑ 1987 Προσφώνηση στοὺς Νεωκόρους τῶν Ἱ. Ναῶν τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν, κατὰ τὴ διάρκεια γεύματος ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης

Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης Ἕνας ἡσυχαστής τοῦ Ἁγίου Ὄρους στήν καρδιά τῆς πόλης: ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης Θανάσης Ν. Παπαθανασίου Eνας HςυχαςτHς του AγIου Oρους ςτhν καρδιa τῆς πoλῆς Ὅσιος Πορφύριος Καυσοκαλυβίτης ἐπιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

Παύλεια. digitalarchive

Παύλεια. digitalarchive digitalarchive publishing by tag Γιορτή που διεξάγεται στη Βέροια προς τιμήν του Αποστόλου Παύλου. Τα γιορτάζονται κάθε Ιούνιο, στο Βήμα του Αποστόλου Παύλου, στο σημείο, δηλαδή, από όπου εκείνος μίλησε

Διαβάστε περισσότερα

οικουμενικο πατριαρχειο και θεια λατρεια ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ορθοδοξια και οικουμενη eπιστημονικά συμπόσια Θεσσαλονίκη Ἀμφιθέατρο Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος Μελετῶν

οικουμενικο πατριαρχειο και θεια λατρεια ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ορθοδοξια και οικουμενη eπιστημονικά συμπόσια Θεσσαλονίκη Ἀμφιθέατρο Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος Μελετῶν eπιστημονικά συμπόσια ορθοδοξια και οικουμενη γ ΦΩΤΟ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΜΑΓΓΙΝΑΣ οικουμενικο πατριαρχειο και θεια λατρεια ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ πεμπτη 1 εωσ σαββατο 3 Δεκεμβρίου 2016 Θεσσαλονίκη Ἀμφιθέατρο Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 279-283

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 23 (2013) 279-283 Paul Canart, Études de paléographie et de codicologie reproduites avec la collaboration de Maria Luisa Agati et Marco D Agostino, τόμ. I-II [Studi e Testi 450-451], Città del Vaticano 2008, σσ. XXVIII+748+VI+749-1420.

Διαβάστε περισσότερα

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ.

2η: Στις 5 Ιανουαρίου παραμονή των Θεοφανείων τρώμε μόνον ΑΛΑΔΑ, εάν όμως συμπέσει Σάββατο ή Κυριακή τρώμε ΛΑΔΕΡΑ. Οι Νηστείες της Αγίας μας Εκκλησίας Οι νηστείες, όπως αρχίζουν από την αρχή σχεδόν του χρόνου, είναι οι εξής: 1η: Από την ημέρα των Χριστουγέννων μέχρι τις 4 Ιανουαρίου τρώμε τα πάντα είτε έχουμε ΤΕΤΑΡΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΔΡΑΣΗ...ἐνορία ἐν δράσῃ!

ΕΝΟΡΙΑΚΗ ΔΡΑΣΗ...ἐνορία ἐν δράσῃ! διαδρομές Ν ο ητ ι κ έ ς δ ι α δ ρ ο μ έ ς σ τ ό ν χ ῶ ρ ο τ ῆ ς π ί σ τ η ς Μηνιαῖο φυλλάδιο τοῦ Ἱ.Ν. Ἁγίας Τριάδος Πετρουπόλεως Σουλίου 167 - Τηλ.: 210 5013108 Τεῦχος 15 ο - Σεπτέμβριος 2015 ierosnaosagiastriadospetroupoleos.blogspot.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Τὰ Προλεγόμενα. (π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνὸς)

Τὰ Προλεγόμενα. (π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνὸς) Ἁγίου Ἀθανασίου τοῦ Παρίου Ἀλεξίκακον Φάρμακον καὶ ἡ ἐπιστολὴ στὸν Κοραῆ Περὶ Νηστείας Εὐρωπαϊκῶν Νοσημάτων Θεραπευτικὴ Προλεγόμενα: π. Γεώργιος Μεταλληνός, Ἐκδόσεις «Γρηγόρη», Ἀθήνα 2016, σελίδες 229.

Διαβάστε περισσότερα

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου μετάφραση: Μαργαρίτα Ζαχαριάδου Δύο Σε μια σπουδαία αρχαία πόλη που την έλεγαν Ουρούκ, ζούσε ένας νεαρός βασιλιάς, ο Γκιλγκαμές. Πατέρας του Γκιλγκαμές ήταν ο βασιλιάς Λουγκαλμπάντα και μητέρα του η

Διαβάστε περισσότερα

Αγια. Μετέωρα Σ Ω Τ Η Ρ Ε Ι Α 2 0 1 5. ἀφιέρωμα στά. ιεροσ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ναοσ

Αγια. Μετέωρα Σ Ω Τ Η Ρ Ε Ι Α 2 0 1 5. ἀφιέρωμα στά. ιεροσ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ναοσ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΗΦΙΣΙΑΣ, ΑΜΑΡΟΥΣΙΟΥ ΚΑΙ ΩΡΩΠΟΥ ιεροσ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΣ ναοσ μεταμορφωσεωσ του σωτηροσ δημου μεταμορφωσεωσ Χλόης & Λεβαδείας Τ.Κ. 144 52 τηλ.: 210-2850060 & φάξ: 210-2816706 site: www.inmm.gr,

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδες τοῦ ὑπηρεσιακοῦ διαβατηρίου

Σελίδες τοῦ ὑπηρεσιακοῦ διαβατηρίου Σελίδες τοῦ ὑπηρεσιακοῦ διαβατηρίου 284 Ἡ ἔρημος τῆς Δαμασκοῦ ἀπό τό ἀεροπλάνο Ἐσωτερικό τοῦ ἀεροδρομίου τῆς Δαμασκοῦ Ἐσωτερικό τοῦ ἀεροδρομίου τῆς Δαμασκοῦ Πατριαρχεῖο Ἀντιοχείας στήν Δαμασκό. Ἐξωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

Χίος, ὡραῖο νησί κι ἄν δέν φόρεσες δαφνόκλαρα, σοῦ φτάνει γιά δόξα σου τό ἀκάνθινο τοῦ μαρτυρίου στεφάνι.

Χίος, ὡραῖο νησί κι ἄν δέν φόρεσες δαφνόκλαρα, σοῦ φτάνει γιά δόξα σου τό ἀκάνθινο τοῦ μαρτυρίου στεφάνι. Χίος, ὡραῖο νησί κι ἄν δέν φόρεσες δαφνόκλαρα, σοῦ φτάνει γιά δόξα σου τό ἀκάνθινο τοῦ μαρτυρίου στεφάνι. Ἡ Χἀρις τῆς Τρισηλίου Θεότητος, τοῦ ἀνάρχου Πατρός, τοῦ συνανάρχου Υἱοῦ καί τοῦ συναϊδίου Ἁγίου

Διαβάστε περισσότερα

Παραθέτουμε απόσπασμα του άρθρου: ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΝ- Οι Ιεχωβάδες και οι Μασόνοι κεφάλαια εις το βιβλίον των θρ

Παραθέτουμε απόσπασμα του άρθρου: ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ ΑΠΙΣΤΕΥΤΟΝ- Οι Ιεχωβάδες και οι Μασόνοι κεφάλαια εις το βιβλίον των θρ Με ένα από τα αγαπημένα της θέματα ασχολήθηκε για μια ακόμη φορά, στο φύλλο 1991 της 27ης Σεπτεμβρίου 2013, η εφημερίδα ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ. Αιτία, το κεφάλαιο του βιβλίου των Θρησκευτικών που διδάσκεται στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΕΤΡΑΣ ΚΑΙ ΧΕΡΡΟΝΗΣΟΥ ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ Αγαπητοί μου, Όλοι μας χαιρόμαστε απόψε ιδιαίτερα στα Θυρανοίξια του Ιερού αυτού Ναού. Βλέπουμε τον ιστορικό αυτό Ναό της Παναγίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗ ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ Τὰ Ἕξι μεγάλα ἐρωτήματα τῆς δυτικῆς μεταφυσικῆς καταλαμβάνουν μιὰ ξεχωριστὴ θέση στὴν ἱστορία τῆς φιλοσοφικῆς ἱστοριογραφίας. Ὁ συγγραφέας του βιβλίου, Χάιντς Χάιμζετ (1886-1975),

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α

Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Γενικὴ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία Α Ενότητα 11: Μονοθελητισμός και Μονοενεργητισμός Δρ. Ἰωάννης Ἀντ. Παναγιωτόπουλος Λέκτορας Γενικῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Αγιολογία - Εορτολογία

Αγιολογία - Εορτολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Τα αγιολογικά κείµενα. Ειδολογική κατάταξη: Ι. Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2008 Ύµνος της οµάδας Ύµνος των Αγίων Ανδρόνικου και Αθανασίας Έχει του «αύριο» κρυµµένη την ελπίδα και τη φυλάει σαν τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Ἀλήθεια, πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς διατροφῆς. Εἴμαστε αὐτὸ ποὺ τρῶμε, λένε μερικοὶ ὑλιστὲς φιλόσοφοι. Καὶ ἐννοοῦν τίποτα παραπάνω. Ἡ λογικὴ αὐτὴ εἶναι λίγο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας µιαν υπογραφή

Αναζητώντας µιαν υπογραφή Νίκος Βασιλειάδης Don t forget, the birds will sing at 1.45... Σελίδες: 86 12 19 εκ. Τιμή: 8,00 ISBN: 978 960 6628 62 7 Έκδοση: 2014 Δημήτρης Κάββουρας Νὰ λὲς Μαρία Ένα ποίηµα Σελίδες: 72 17 24 εκ Τιμή:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία

Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία Οι εικόνες της Ανάστασης στην Ορθόδοξη Βυζαντινή Αγιογραφία Η γιορτή της Ανάστασης του Κυρίου είναι η σημαντικότερη, η λαμπρότερη, η πιο χαρούμενη μέρα μέσα στον εορταστικό κύκλο της Χριστιανοσύνης. Και

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα