ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ: «Διδακτική των Θετικών Επιστημών : Εκπαιδευτικά Προγράμματα, Αξιολόγηση και Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Εκπαίδευση» «ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΝΟΗΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ ΠΕΜΠΤΗΣ (Ε ) ΤΑΞΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΗΛΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: κα Μαρία Καμπεζά ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Μαρία Καραμάνου, Α.Μ: 347 ΠΑΤΡΑ, 2014

2 2

3 Αφιερώνεται στη μνήμη της μητέρας μου και στον πατέρα μου 3

4 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Ιδιαιτέρως θα ήθελα να ευχαριστήσω την επιβλέπουσα καθηγήτρια της διπλωματικής αυτής εργασίας κα Μαρία Καμπεζά, η οποία με καθοδήγησε και με ενθάρρυνε σε όλα τα στάδια της ερευνητικής αυτής προσπάθειας. Την ευχαριστώ θερμά για την υπομονή της και το χρόνο που διέθεσε στη συνεργασία μας, καθώς και για την αμέριστη υποστήριξη και την επιστημονική βοήθεια που μου προσέφερε. Επίσης, δεν θα ήθελα να παραλείψω τις ευχαριστίες μου στον πατέρα μου για την υποστήριξη, την ενθάρρυνση, την κατανόηση και τη βοήθεια του στις προσπάθειές μου κατά τη διάρκεια του μεταπτυχιακού αυτού προγράμματος. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τους εκπαιδευτικούς των τμημάτων της πέμπτης τάξης και τους διευθυντές του 54 ου και 56 ου Δημοτικών Σχολείων Πατρών για τη συνεργασία και τη βοήθειά τους στη συλλογή των απαιτούμενων ερευνητικών δεδομένων. 4

5 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Περίληψη σελ. 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ 1.1 Εισαγωγή...σελ Η σημασία των βιωματικών νοητικών παραστάσεων των παιδιών για την εκπαιδευτική διαδικασία..σελ Η ανάπτυξη της νέας γνώσης στο πλαίσιο του εποικοδομισμού...σελ Η στρατηγική αντιμετώπισης των στόχων εμποδίων..σελ Επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων σχετικά με τις ιδέες των παιδιών για το ηλιακό σύστημα...σελ Στόχος της έρευνας και ερευνητικά ερωτήματα...σελ.26 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο : ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ 2.1 Το είδος της έρευνας και το δείγμα...σελ Εργαλείο συλλογής δεδομένων....σελ Διεξαγωγή της έρευνας..σελ Περιγραφή εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων..σελ Εισαγωγική συζήτηση προβληματισμός...σελ Δραστηριότητα 1 η......σελ Δραστηριότητα 2 η σελ Δραστηριότητα 3 η......σελ Δραστηριότητα 4 η σελ.47 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο : ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 3.1 Συγκριτική ανάλυση αποτελεσμάτων pre- tests και post- tests.. σελ.49 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο :ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ 4.1 Συμπεράσματα...σελ.89 Ελληνική Βιβλιογραφία.. σελ.95 Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία..... σελ.96 Παράρτημα.....σελ.99 5

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό να διερευνήσει τις νοητικές παραστάσεις των μαθητών της πέμπτης (Ε ) Δημοτικού σχετικά με τη δομή του ηλιακού συστήματος και πιο συγκεκριμένα αναφορικά με τα εξής χαρακτηριστικά του : α. το κέντρο του ηλιακού συστήματος, β. τα δομικά μέρη του ηλιακού συστήματος (αριθμός και ονόματα πλανητών), γ. τη σφαιρική μορφή των πλανητών, δ. τις σχετικές θέσεις, αποστάσεις από τον ήλιο και τα σχετικά μεγέθη των πλανητών και ε. την κίνηση των πλανητών γύρω από τον ήλιο (περιφορά) και γύρω από τον άξονά τους (περιστροφή). Μελετάται επίσης η επίδραση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος σε σχέση με τα παραπάνω θέματα, το οποίο σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε σε 61 μαθητές. Γι αυτό το σκοπό, πραγματοποιήθηκαν ατομικές συνεντεύξεις, στο στάδιο των protests, ώστε να γίνει ανίχνευση των νοητικών παραστάσεων των μαθητ ών για τη δομή του ηλιακού συστήματος, όπου τα παιδιά καλούνταν να σχεδιάσουν το ηλιακό σύστημα όπως πίστευαν ότι είναι και έπειτα να απαντήσουν σε ορισμένα σχετικά ερωτήματα. Ακολούθησε η Διδακτική παρέμβαση (υλοποίηση των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων). Έπειτα οι μαθητές συμμετείχαν σε νέες ατομικές συνεντεύξεις στο στάδιο των post- tests ίδιες σε περιεχόμενο και δομή με τις πρώτες, προκειμένου να αξιολογηθεί η επίδραση της διδασκαλίας στις νοητικές τους παραστάσεις. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων προκύπτει ότι οι αντιλήψεις των μαθητών αναφορικά με το ηλιακό σύστημα και τα βασικά χαρακτηριστικά του μετατοπίστηκαν από διαισθητικού και συνθετικού τύπου στις επιδιωκόμενες επιστημονικού τύπου σε μεγάλο ποσοστό, κάτι το οποίο καταδεικνύει την αποτελεσματικότητα της διδακτικής παρέμβασης που έλαβε χώρα. 6

7 ABSTRACT The present research aims to elicit the conceptions of students in the fifth grade (E') of Greek primary school regarding the structure of solar system and specifically in regard to the following characteristics : a. centre of solar system, b. the structural parts of solar system (Number and names of planets), the c. shape of the planets, d. the relative positions, distances and relative sizes of the planets and e. the movement of the planets around the sun and around their axis. The effectiveness of an educational program concerning the above issues, which was designed and implemented to 61 students, individual interviews took place ( pre- tests) in order to, detect students initial ideas about the structure of the solar system, during which children were asked to draw the solar system and answer relative questions. The teaching intervention took place subsequently (implementation of educational activities). Afterwards, the students participated again in individual interviews, (post tests), which were the same in content and structure with the first interviews (pre-tests), so that the results could be comparable. The results show that the majority of students conceptions concerning the solar system and its basic characteristics, changed as they progressed from intuitive and synthetic models to the expected scientific model, which shows the effectiveness of the teaching intervention that took place. 7

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ 1.1 Εισαγωγή Η διδακτική των φυσικών επιστημών αποτελεί ένα πεδίο έρευνας, μια αυτόνομη επιστημονική περιοχή, η οποία έχει συγκροτηθεί σε στενή σχέση με τη φύση και τα χαρακτηριστικά της γνώσης των φυσικών επιστημών (Ραβάνης, 1995,2003). Υιοθετεί στρατηγικές που σχετίζονται με τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών την οποία αντιλαμβάνεται όχι ως γενική παιδαγωγική κατασκευή, αλλά ως μετασχηματισμό της επιστημονικής γνώσης αναφοράς, της γνώσης δηλαδή των φυσικών επιστημών σε σχέση με την οποία είναι δυνατό να αξιολογηθούν τόσο οι άλλες δύο μορφές γνώσεων (σχολική και βιωματική), που εμπλέκονται στη διδασκαλία των φυσικών επιστημών, όσο και τα χαρακτηριστικά των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε αυτές. Η πλειοψηφία των ερευνών και των δημοσιεύσεων σε όλους τους τομείς της διδακτικής έχει ως θέμα τις νοητικές παραστάσεις των μαθητών (Κουλαϊδής, 1996). Η κεντρική ιδέα συνίσταται στο ότι τα παιδιά καθώς αναπτύσσονται ερχόμενα σε επαφή με διαφόρων ειδών ερεθίσματα στο κοινωνικό τους περιβάλλον προσέρχονται στην εκπαιδευτική διαδικασία με διαμορφωμένες ιδέες και αντιλήψεις αναφορικά με τον κόσμο. Με βάση τις ιδέες αυτές μεταφράζονται οι εμπειρίες και αφομοιώνονται οι προσλαμβανόμενες πληροφορίες και φορές οι τελευταίες έρχονται σε αντίθεση με τα ερμηνευτικά εργαλεία των θεωριών, που είναι σήμερα αποδεκτές από την επιστημονική κοινότητα (Ραβάνης, 1999). Η μαθησιακή διαδικασία δεν μπορεί να πραγματωθεί ουσιαστικά αν δεν λάβει υπόψη της τον τρόπο με τον οποίο οικοδομούν τις γνώσεις τα υποκείμενα που μαθαίνουν. Στο πλαίσιο αυτής της εποικοδομιστικής θεώρησης, οι μαθητές πριν ακόμα πάνε στο σχολείο, διαθέτουν γνώσεις και αυτό που χρειάζεται είναι να βοηθηθούν, ώστε να οικοδομήσουν νέες γνώσεις επάνω σε αυτές που ήδη διαθέτουν. Οι βιωματικές αυτές νοητικές παραστάσεις δημιουργούνται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της γλώσσας, στην προσπάθεια των παιδιών να κατανοήσουν, να ερμηνεύσουν και να προβλέψουν ότι υποπίπτει στην αντίληψή τους και πρέπει να αποτελούν την αφετηρία κάθε μαθησιακής και διδακτικής 8

9 διαδικασίας. Οι αρχικές αναπαραστάσεις του παιδιού αποτελούν την αφετηρία για τη γνώση και είναι ο πρωταρχικός δεσμός που μπορεί να έχει με τις νέα γνώση και για αυτό δεν θα πρέπει να αγνοούνται, καθώς δεν εξαφανίζονται, απλώς απωθούνται. Δεδομένου ότι η επιστημονική γνώση αποτελεί πολιτισμικό αντικείμενο και συνεπώς αφορά το σύνολο του πληθυσμού μιας κοινωνίας (Κολιόπουλος, 2004), που οφείλει να ζει ανθρώπινα σε ένα επιστημονικό- τεχνικό περιβάλλον και να το χειρίζεται αποτελεσματικά, οι φυσικές επιστήμες και η τεχνολογία θεωρούνται όλο και περισσότερο βασικά αντικείμενα διδασκαλίας κοντά στη γλώσσα και τα μαθηματικά. Η μάθηση όμως των φυσικών επιστημών και η κατάκτηση της επιστημονικής γνώσης δεν μπορεί να είναι μια απλή διαδικασία εξέλιξης της βιωματικής γνώσης, αλλά μια σύνθετη και συστηματική διαδικασία υπέρβασης εννοιολογικών και μεθοδολογικών εμποδίων. Η διδακτική των φυσικών επιστημών εστιάζει στην ανάδειξη της βιωματικής γνώσης ως πρότερης, η οποία πρέπει να ληφθεί υπόψη πριν από τη διδασκαλία, ώστε όχι μόνο να γίνει αντιληπτή η ύπαρξη εμποδίων στη μάθηση, αλλά να καθοριστούν οι σκοποί και οι στόχοι της διδασκαλίας όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερα (Κολιόπουλος, 2004). Η γνώση των φυσικών επιστημών σύμφωνα με τον Bachelard (1980) αποτελεί κυρίως μια υποθετική γνώση η οποία παράγεται κατά τη μελέτη ενός προβλήματος και όχι γνώση που παράγεται από την παρατήρηση και την εμπειρία, οι οποίες ενίοτε συνιστούν εμπόδια στη συγκρότησή της. Επίσης, αποτελεί μια εννοιολογική κατασκευή που μας επιτρέπει να διαμορφώσουμε μια συγκεκριμένη αντίληψη για τα φυσικά φαινόμενα. Στόχο της διδασκαλίας των φυσικών επιστημών αποτελεί, με βάση τον άξονα αυτό, η διαμόρφωση εννοιολογικών μοντέλων συμβατών με την επιστημονική γνώση αναφοράς. Αντικείμενο της συγκεκριμένης ερευνητικής εργασίας αποτέλεσε η έννοια του «ηλιακού συστήματος». Ο Piaget κάποτε έγραψε ότι το να διδάξεις μικρά παιδιά αστρονομία, πολύ νωρίς, θα ήταν «εντελώς άχρηστο»,αφού πιθανόν δε θα μπορούσαν να την καταλάβουν (Piaget, 1929 σελ.). Σήμερα όμως, τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Η αστρονομία τώρα, εμφανίζεται στα αναλυτικά προγράμματα της Α /θμιας εκπαίδευσης σε πολλές χώρες του κόσμου και θεωρείται βασικός 9

10 παράγοντας του επιστημονικού γραμματισμού. 1 Στην Ελλάδα δε διδάσκεται ως αυτόνομο γνωστικό αντικείμενο σε καμιά εκπαιδευτική βαθμίδα, αλλά όψεις της υπεισέρχονται ακόμα και σε μαθήματα του δημοτικού σχολείου( π.χ στη γεωγραφία της έκτης δημοτικού μελετώνται θέματα όπως το σχήμα της γης, οι κινήσεις της γης και η σύνδεση τους με τα φαινόμενα εναλλαγής μέρας και νύχτας και των εποχών, η δομή του ηλιακού συστήματος κ.λ.π, σύμφωνα με το ΑΠΣ και το ΔΕΠΠΣ). Μεγάλος αριθμός ερευνητικών δεδομένων, των τελευταίων είκοσι χρόνων, υποστηρίζουν την άποψη ότι ο/η μαθητής/τρια, έρχεται στο σχολείο, έχοντας πολλές ιδέες και αντιλήψεις για φαινόμενα και έννοιες που πρόκειται να διδαχθούν (Driver and Tiberghien,1985; Osborne and Freyberg,1985). Οι ιδέες αναπτύσσονται στην προσπάθεια των παιδιών να δώσουν νόημα στον κόσμο μέσα στον οποίο ζουν, με αναφορά στις εμπειρίες τους, τις τρέχουσες γνώσεις τους και τη γλώσσα που χρησιμοποιούν. Οι απόψεις των μαθητών για διάφορα φαινόμενα, ιδιαίτερα αυτά των φυσικών επιστημών, συγκροτούν ερμηνευτικά πρότυπα που καταγράφονται συνήθως ως εναλλακτικές ιδέες των παιδιών ή παρανοήσεις, προϋπάρχουσες ιδέες, αυθόρμητες αντιλήψεις, διαισθητικές ιδέες, επιστήμη των παιδιών, αναπαραστάσεις ή ως νοητικά μοντέλα. Ένα συχνό παράδειγμα εναλλακτικών ιδεών, από το χώρο του Δημοτικού 1 Ενδεικτικά αναφέρεται πως το πρόγραμμα Science for All Americans (AFAA) ορίζει τον επιστημονικό γραμματισμό ως εξής: Το επιστημονικά γραμματισμένο άτομο είναι εκείνο που: Α) γνωρίζει ότι οι φυσικές επιστήμες, τα μαθηματικά και η τεχνολογία είναι νοητικά αλληλοεξαρτώμενες πορείες γνώσης, οι οποίες αφενός μεν έχουν τη δυνατότητα συνεχώς να εξελίσσονται και να επεκτείνουν τη γνώση μας για το φυσικό και τον κατασκευασμένο κόσμο, αφετέρου δε έχουν όρια που δε μπορούν να υπερβούν. Β) κατανοεί τις έννοιες κλειδιά και τις αρχές (νόμους μοντέλα) των φυσικών επιστημών Γ) είναι εξοικειωμένο με το φυσικό κόσμο, αναγνωρίζοντας τόσο την ποικιλία όσο και την ενότητά του, και Δ) χρησιμοποιεί τους επιστημονικούς τρόπους σκέψης για προσωπικούς (π.χ για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που προκύπτουν στην καθημερινή ζωή ) και για κοινωνικούς σκοπούς (π.χ για να αντιλαμβάνονται περιβαλλοντικά προβλήματα και να παίρνουν θέσεις και αποφάσεις ως προς αυτά) χρειάζεται βιβλιογραφική αναφορά Γενικά πάντως, βασικές παράμετροι του επιστημονικού γραμματισμού φαίνεται να είναι ο επιστημονικός τρόπος θέασης του κόσμου, οι επιστημονικές μέθοδοι έρευνας, η γνώση της φύσης της επιστήμης, η σύνδεση επιστήμης και τεχνολογίας, η αλληλεξάρτηση επιστήμης και κοινωνίας και η επίδραση των φυσικών επιστημών στην ιστορία και τον πολιτισμό. Επίσης ο επιστημονικός γραμματισμός σχετίζεται άμεσα και με τις αξίες, τις στάσεις, και τις ικανότητες που τα επιστημονικά γραμματισμένα άτομα θα πρέπει να κατέχουν (Laugksch, 2001).Κατά τον Buxton (2001) το άτομο με παιδεία σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας θα πρέπει να είναι σε θέση να εφαρμόσει την επιστήμη στην καθημερινή του ζωή. Ο δε Shamos (1996) υποστηρίζει ότι ο επιστημονικά ενημερωμένος πολίτης θα πρέπει να κατανοεί καλύτερα το «πως» και το «γιατί» της επιστημονικής προσπάθειας. Οι αναφορές αυτές πρέπει να υπάρχουν και στη βιβλιογραφία 10

11 Σχολείου, είναι η παράσταση που οικοδομούν οι μαθητές για το ηλιακό σύστημα. Μεγαλώνοντας τα παιδιά ακούν από τους ενήλικες ότι «ο ήλιος ανατέλλει και δύει», δίνοντας τους την εικόνα ενός ήλιου, που κινείται γύρω από τη Γη (γεωκεντρικό μοντέλο). Στο σχολείο οι μαθητές έρχονται σε επαφή με την άποψη ότι η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο (ηλιοκεντρικό μοντέλο). Οι μαθητές τότε έρχονται αντιμέτωποι με το δύσκολο στόχο να αναδομήσουν ένα νοητικό μοντέλο, που το κατανοούν λόγω της επιρροής της άμεσης εμπειρίας και να το αντικαταστήσουν με ένα άλλο μοντέλο, το οποίο έρχεται σε αντίθεση με αυτό. Οι μαθητές δεν έχουν βιωματικές εμπειρίες για τα ουράνια σώματα και αφετέρου οι όποιες εμπειρίες τους δημιουργούνται με σύστημα αναφοράς, τη Γη (Χαλκιά,2006). Τα παιδιά έρχονται στο σχολείο με πληθώρα διαφορετικών ερμηνειών αναφορικά με τα πλανητικά φαινόμενα (Brewer &Vosniadou 1992, Sneider & Ohadi 1998). Οι παρατηρήσεις τους ποικίλουν και οι εξηγήσεις που δίνουν παρουσιάζουν μεγάλη ανομοιομορφία παρότι βρίσκονται στην ίδια ηλικία και έχουν παρόμοιες εμπειρίες. 2 Η διδασκαλία στα μαθήματα Φυσικών Επιστημών συνήθως περιορίζεται στην απλή απομνημόνευση εννοιών και συγκράτηση πληροφοριών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι προϋπάρχουσες γνώσεις. Οι διδάσκοντες είναι φυσιολογικό να εκπλήσσονται καθώς παρατηρούν ότι το περιεχόμενο που διδάσκουν συγκρατείται για λίγο στη μνήμη και οι εναλλακτικές ιδέες των μαθητών δεν αργούν να επανέλθουν (Vosniadou, 1991). Η διερεύνηση των ιδεών των μαθητών και ο σχεδιασμός ενός εκπαιδευτικού προγράμματος για τη διδασκαλία βασικών χαρακτηριστικών του ηλιακού συστήματος στην πέμπτη τάξη του δημοτικού σχολείου αποτέλεσε το στόχο της παρούσας ερευνητικής προσπάθειας. Μια διδακτική παρέμβαση που στηρίζεται στις αρχές του εποικοδομισμού οφείλει να διερευνήσει και να καταγράψει τις νοητικές παραστάσεις των υποκειμένων της μάθησης. Σύμφωνα με την έρευνα που αφορά τη στρατηγική αντιμετώπιση των στόχων εμποδίων είναι σημαντικό τον προσδιορισμό των 2 Η ανάπτυξη της νόησης είναι διαδικασία κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Το παιδί στη διαδικασία αυτή δεν είναι παθητικός δέκτης αλλά δρών υποκείμενο που με τις πράξεις του διαμορφώνει τη γνωστική του πραγματικότητα, σύμφωνα με τις κοινωνικοπολιτισμικές θεωρίες μάθησης που εστιάζουν το ενδιαφέρον τους στην επικοινωνιακή και πολιτισμική διάσταση της μάθησης. 11

12 νοητικών παραστάσεων, να ακολουθήσει μια σειρά διαδικασιών οι οποίες συγκροτούν δυναμικά δίκτυα στόχων- εμποδίων (Ραβάνης, 2003). Κατά αυτό τον τρόπο οι νοητικές αναπαραστάσεις αξιοποιούνται κατά τη διάρκεια της κατάλληλης διδακτικής παρέμβασης, όταν αυτές ανταποκρίνονται στο επιστημονικό πρότυπο και αναδομούνται ή ανατρέπονται, όταν αποτελούν γνωστικά εμπόδια. Στη διπλωματική αυτή εργασία παρουσιάζεται μια ποιοτική έρευνα μικρής κλίμακας που στόχο είχε να διαπιστώσει αν η συμβολή μιας διδακτικής παρέμβασης (εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων) μετέβαλλε τις αρχικές νοητικές αναπαραστάσεις μαθητών της πέμπτης (Ε ) τάξης του δημοτικού σχολείου αναφορικά με το «ηλιακό σύστημα» και τις οδήγησε σε αντιλήψεις πιο κοντινές με αυτές της επιστημονικής γνώσης αναφοράς. Η ανάλυση του υλικού που συλλέχθηκε κατά τη διαδικασία ανίχνευσης της παιδικής σκέψης, με τη βοήθεια του διαγνωστικού εργαλείου της συνέντευξης,οδήγησε στην καταγραφή και κωδικοποίηση των μαθησιακών εμποδίων και κατ επέκταση στον προσδιορισμό των διδακτικών δραστηριοτήτων για την αντιμετώπισή τους. Με τη βοήθεια πάλι της συνέντευξης γίνεται η αξιολόγηση των συλλογισμών των παιδιών και της διδακτικής παρέμβασης μετά το πέρας της πραγματοποίησης των δραστηριοτήτων. Η δομή της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η εξής: Στο πρώτο κεφάλαιο αυτό γίνεται μια σύντομη εισαγωγή στο υπό εξέταση θέμα και Γίνεται μια σύντομη παρουσίαση του πλαισίου του εποικοδομισμού, της στρατηγικής αντιμετώπισης των στόχων εμποδίων και της έννοιας των νοητικών παραστάσεων των παιδιών, στα οποία στηρίχθηκε η πραγματοποίηση της διδακτικής παρέμβασης,. Παράλληλα πραγματοποιείται μια ανασκόπηση των ερευνητικών δεδομένων σχετικά με τις ιδέες των παιδιών αναφορικά με το ηλιακό σύστημα σύμφωνα με την ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία. Τέλος, παρουσιάζεται ο στόχος της έρευνας και διατυπώνονται αναλυτικά τα ερευνητικά ερωτήματα. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται αναλυτικά το είδος της έρευνας που πραγματοποιήθηκε, η μέθοδος της δειγματοληψίας, το εργαλείο συλλογής των ερευνητικών δεδομένων (ημι- δομημένη συνέντευξη), καθώς επίσης και ο σχεδιασμός αλλά και ο τρόπος διεξαγωγής της παρούσας έρευνας σε όλα τα στάδιά της. Τέλος, παρουσιάζονται αναλυτικά μία προς μία οι εκπαιδευτικές 12

13 δραστηριότητες της διδακτικής παρέμβασης που πραγματοποιήθηκε. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται μια μικρή εισαγωγή αναφορικά με τον τρόπο ανάλυσης των ερευνητικών δεδομένων και ακολουθεί η αποτίμηση της διδακτικής παρέμβασης, όπου αναλύεται το πώς πραγματοποιήθηκε κάθε δραστηριότητα του εκπαιδευτικού προγράμματος, ο αντίκτυπος που είχε στους μαθητές και πώς αντιμετωπίστηκε από αυτούς. Τέλος, όλα τα δεδομένα που συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν κατά τη διάρκεια των ατομικών συνεντεύξεων στα pre-tests και τα post-tests παρουσιάζονται και πραγματοποιείται συγκριτικός έλεγχος, ώστε να διαπιστωθεί ο βαθμός επιρροής της διδακτικής παρέμβασης στις νοητικές αναπαραστάσεις των μαθητών σχετικά με το ηλιακό σύστημα. Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο διατυπώνονται κάποια γενικά συμπεράσματα που προέκυψαν από την ερευνητική αυτή προσπάθεια, καθώς και προτάσεις επέκτασης αλλά και εφαρμογής στην εκπαιδευτική διαδικασία. 13

14 1.2 Η σημασία των βιωματικών νοητικών παραστάσεων των παιδιών για την εκπαιδευτική διαδικασία Τα παιδιά αναπτυσσόμενα στο κοινωνικό και φυσικό τους περιβάλλον προσέρχονται στις διδακτικές διαδικασίες με μια σειρά διαμορφωμένων σχημάτων σκέψης για τις ιδιότητες των αντικειμένων και των υλικών, τα φαινόμενα του φυσικού κόσμου και τις έννοιες των Φυσικών Επιστημών, συγκροτώντας έτσι στη νόησή τους πλαίσια προσέγγισης και κατανόησης, τα οποία συνήθως δεν είναι συμβατά με αυτά των μοντέλων των φυσικών επιστημών. Αναπτύσσονται στην προσπάθειά τους να δώσουν νόημα στον κόσμο που ζουν βασισμένοι στις εμπειρίες τους, στις τρέχουσες γνώσεις τους και στη γλώσσα που χρησιμοποιούν. Δεν πρόκειται για απλές παρανοήσεις λόγω κακής πληροφόρησης, αλλά για δίκτυα σημασιών με ορισμένους κανόνες λειτουργίας και ερμηνευτικά πρότυπα, με βάση τα οποία μεταφράζονται οι εμπειρίες και αφομοιώνονται οι προσλαμβανόμενες πληροφορίες (Ραβάνης, 2003 ). Αυτές οι απόψεις των παιδιών για διάφορα φαινόμενα, συγκροτούν ερμηνευτικά πρότυπα και καταγράφονται ως εναλλακτικές ιδέες των παιδιών, παρανοήσεις, προϋπάρχουσες ιδέες, αυθόρμητες αντιλήψεις, διαισθητικές ιδέες, επιστήμη των παιδιών, αναπαραστάσεις ή νοητικά μοντέλα. Οφείλονται στους μηχανισμούς που διαθέτουν τα παιδιά, με τους οποίους ερμηνεύουν τον κόσμο γύρω τους και επειδή ακριβώς είναι λειτουργικές παραμένουν ισχυρές. μερικές από αυτές διαφοροποιούνται με την ανάπτυξη του μαθητή ή με την επίδραση της διδασκαλίας. (Ψύλλος, 1993). Ο J. Piaget (1976 όπως αναφέρεται στο Ραβάνης, 2003) μιλά για αυθόρμητες παραστάσεις που σχηματίζονται στην παιδική νόηση μέσα από τις μακρόχρονες αλληλεπιδράσεις με το κοινωνικό, οικογενειακό, σχολικό και φυσικό περιβάλλον, οι οποίες προσδιορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη δυνατότητα επεξεργασίας νέων εννοιών Ο H. Wallon αναδεικνύει το ρόλο της ατομικής διανοητικής δραστηριότητας του κάθε παιδιού η οποία εμπλέκεται στην οργάνωση και διαμόρφωση των παραστάσεών του. Στη διεθνή βιβλιογραφία, (Weil- Barais, 1985), οι πρώτες αυτές παιδικές αντιλήψεις αναφέρονται: Ως νοητικές παραστάσεις, αυθόρμητες ιδέες και κοινές γνώσεις, αν το βάρος δίνεται στον κοινωνικό χαρακτήρα της γνώσης. 14

15 Ως προαντιλήψεις, πριν από τη διδασκαλία αντιλήψεις, και αρχικές παραστάσεις όταν επισημαίνεται η χρονική στιγμή κατά την οποία μελετάται η σκέψη των παιδιών Ως λάθος αντιλήψεις και εναλλακτικές απόψεις, αν η προσοχή εστιάζεται στον εσφαλμένο χαρακτήρα του περιεχομένου τους Ο σχηματισμός αυτών των παραστάσεων εξαρτάται από τις νοητικές δεξιότητες της ηλικίας των παιδιών, τις πληροφορίες που παίρνουν από την καθημερινή χρήση της γλώσσας και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας, την παρατήρηση και τη δράση πάνω στα αντικείμενα, καθώς. (Κόκκοτας κ.α, 2001) Επίσης, οι περισσότερες έχουν κοινά χαρακτηριστικά, ανεξάρτητα δηλαδή από εθνικότητα, κοινωνική τάξη, πολιτισμικό επίπεδο και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμα και από ηλικιακό επίπεδο των παιδιών, τα οποία θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε ως εξής: Τα παιδιά: Βασίζουν τους συλλογισμούς τους σε ό,τι αντιλαμβάνονται με τις αισθήσεις Επικεντρώνονται σε ορισμένα μόνο χαρακτηριστικά, τα οποία είναι τα κυρίαρχα Συνδέουν πάντα ένα αποτέλεσμα με ένα αίτιο Χρησιμοποιούν μια έννοια για να περιγράψουν περισσότερα από ένα πράγματα Οι ιδέες τους διαφοροποιούνται ανάλογα με το χώρο, την κατάσταση στην οποία βρίσκονται και πόσο οικείο τους είναι ένα πρόβλημα Εκφράζονται εγωκεντρικά ή ανθρωποκεντρικά Αποδίδουν χαρακτηριστικά ανθρώπων σε αντικείμενα Μπορούν επίσης να εμφανιστούν ως συνεκτικές ιδέες : έχουν τη μορφή λογικών εξηγήσεων, που εξηγούν επαρκώς ένα φαινόμενο, εμφανίζουν έναν εμπειρικό αιτιακό συλλογισμό, όπου εφαρμόζεται η ποσοτική αναλογική λογική (π.χ όσο περισσότερο έχω, τόσο περισσότερο δίνω), μπορεί να παρουσιάζουν δομικά χαρακτηριστικά και εσωτερική συνοχή. Σε αυτό το χαρακτηριστικό των νοητικών παραστάσεων οφείλεται και η ανθεκτικότητά τους στη διδασκαλία. Ενίοτε υπάρχει η πιθανότητα να λειτουργήσουν ως θεωρητικά μοντέλα με σημαντική εσωτερική συνοχή. Καταλήγοντας, οι νοητικές παραστάσεις αποτελούν ουσιαστικά δίκτυα σημασιών με ορισμένους κανόνες λειτουργίας και ερμηνευτικά πρότυπα με βάση 15

16 τα οποία «μεταφράζονται» οι εμπειρίες και αφομοιώνονται οι προσλαμβανόμενες πληροφορίες. (Ραβάνης, 2003). Είναι εμφανής η μεγάλη σημασία που θα έπρεπε να αποδίδεται στις νοητικές παραστάσεις, αφού οι τελευταίες συνιστούν το σύνολο των διανοητικών επεξηγήσεων των παιδιών επί των φυσικών φαινομένων. Θα πρέπει να αποτελούν την αφετηρία κάθε διδακτικής απόπειρας. Και δεν θα πρέπει να παραγκωνίζονται ως εσφαλμένες αντιλήψεις, ανασταλτικές ως προς το μαθησιακό αποτέλεσμα, αλλά αντίθετα θα ήταν ωφέλιμο να αξιοποιούνται στην πορεία προς ένα είδος σκέψης αναφορικά με τα φυσικά φαινόμενα, το οποίο προσεγγίζει το εκάστοτε επιστημονικό πρότυπο. 16

17 1.3 Η ανάπτυξη της νέας γνώσης στο πλαίσιο του εποικοδομισμού Ο όρος εποικοδομισμός (constructivism) πρωτοεμφανίστηκε στον τίτλο ενός άρθρου του Von Glaserfeld (1983). Προέρχεται από την αγγλική λέξη construction, δηλαδή κατασκεύασμα, κατασκευή, οικοδόμημα. Σύμφωνα με τους εποικοδομιστές, η γνώση, ως προσωπικό κατασκεύασμα, δεν μπορεί να είναι αντικειμενική, αλλά ατομικά και κοινωνικά προσδιορισμένη. Το αποτέλεσμά της είναι προσωρινό και αξιολογείται από τους εκπαιδευόμενους ανάλογα με το βαθμό στον οποίον ταιριάζει με την εμπειρία τους, τη χρησιμότητά της και το βαθμό στον οποίον εναρμονίζεται με τις νοητικές τους δομές. Η γνώση οικοδομείται ενεργά από τους εκπαιδευόμενους, δε μεταβιβάζεται, αλλά ούτε γίνεται παθητικά αποδεκτή (Driver, 1989, Wheatley, 1991). Η ουσία της εποικοδομιστικής θεωρίας είναι η ιδέα ότι οι εκπαιδευόμενοι πρέπει να ανακαλύψουν από μόνοι τους και να μετασχηματίσουν τη σύνθετη πληροφορία, αν θέλουν να την κάνουν δική τους (Leinhardt, 1992). Βασικό στοιχείο του εποικοδομισμού, είναι το γεγονός ότι λαμβάνει υπόψη και αξιοποιεί τις προϋπάρχουσες γνώσεις ή ιδέες των εκπαιδευομένων για τα φυσικά φαινόμενα. Με άλλα λόγια, συμβάλλει στον διδακτικό σχεδιασμό με βάση τον τρόπο που οι ίδιοι οι εκπαιδευόμενοι κατανοούν τις φυσικές έννοιες και ερμηνεύουν τα φαινόμενα της φύσης, πριν διδαχθούν τον επιστημονικό τρόπο ερμηνείας τους. Η επίδραση της σημασίας που αποδίδεται στις προϋπάρχουσες γνώσεις ή στις ιδέες των εκπαιδευομένων, διαφαίνεται σχεδόν σε όλα τα επίπεδα της διδακτικής διαδικασίας. Η ιδέα ότι η ικανότητα των ανθρώπων να μαθαίνουν κάτι καινούριο συνδέεται με το τι γνωρίζουν ήδη είναι σχετικά παλιά, αλλά τα πιο πρόσφατα ερευνητικά πορίσματα δείχνουν ότι είναι καθοριστικής σημασίας για να υπάρξει μάθηση. Δεν είναι δυνατό να κατανοήσει, να θυμηθεί ή να μάθει κανείς κάτι που του είναι εντελώς ξένο. Χρειάζονται κάποιες προϋπάρχουσες γνώσεις για να κατανοήσουμε το νόημα της εισερχόμενης πληροφορίας. Η έρευνα δείχνει ότι η μάθηση ενισχύεται όταν οι εκπαιδευτικοί αποδίδουν μεγάλη προσοχή στην προϋπάρχουσα γνώση του εκπαιδευόμενου και τη χρησιμοποιούν ως σημείο αφετηρίας για τη διδασκαλία (Vosniadou, 2001). Σημαντικό επίσης χαρακτηριστικό της εποικοδομιστικής προσέγγισης, είναι η επισήμανση της μεταγνωστικής διαδικασίας. Με τον όρο μεταγνώση εννοείται η επίγνωση της μαθησιακής διαδικασίας από τον ίδιο τον εκπαιδευόμενο και ορίζεται 17

18 ως «η σκέψη για τον τρόπο σκέψης». Με απλά λόγια, ο όρος αυτός δηλώνει: να γνωρίζουμε τι γνωρίζουμε και τι δε γνωρίζουμε. Κατά τις μεταγνωστικές διαδικασίες, βοηθείται και ενθαρρύνεται ο εκπαιδευόμενος, ώστε να έχει γνώση της γνωστικής του πορείας κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας (Βοσνιάδου, 2001). Κύρια, δίνεται έμφαση στην ανάδειξη των γνώσεων ή των ιδεών του εκπαιδευόμενου, στην εξάσκησή του στο να εκφράζει τις σκέψεις του, στο να αυτο-αξιολογείται, κ.α. Η μάθηση στο σχολείο απαιτεί την προσοχή των εκπαιδευόμενων, την παρατήρηση, την απομνημόνευση, την κατανόηση, τη στοχοθεσία και την ανάληψη ευθύνης για την ίδια τη μάθησή τους. Αυτές οι γνωστικές δραστηριότητες δεν είναι δυνατές χωρίς την ενεργητική συμμετοχή και εμπλοκή του εκπαιδευόμενου (Vosniadou, 2001). Οι κοινωνικές-εποικοδομιστικές θεωρήσεις για τη γνώση και τη μάθηση προτάσσουν τη διαδικασία κατασκευής γνώσης από τους εκπαιδευόμενους, όπου ο πειραματισμός και τα λάθη κατά τη διαδικασία της μάθησης κατέχουν πρωτεύοντα ρόλο. Τα λάθη είναι προσδοκώμενα αν λάβουμε υπόψη μας τη σημειωτική που δέχεται ότι: το κάθε μήνυμα μπορεί να γίνει αντιληπτό με πάρα πολλούς τρόπους. Αρκετοί εκπαιδευόμενοι μαθαίνουν από τα λάθη που κάνουν, ειδικά όταν αυτοί δείχνουν κατά πόσο αναγνωρίζουν το λάθος, πώς να ανακτούν από το λάθος και πώς να αποφεύγουν το λάθος στο μέλλον (Merrill, 2000). Στην παραδοσιακή διδασκαλία το λάθος χρησιμοποιείται για να κριθούν οι εκπαιδευόμενοι και οι ευκαιρίες μάθησης στη σχολική τάξη μέσα από διαδικασίες γνωστικής σύγκρουσης και αυτό-διόρθωσης είναι λίγες. Επίσης, το λάθος εκλαμβάνεται ως αποτέλεσμα άγνοιας. Στον εποικοδομισμό το λάθος θεωρείται ότι είναι συστατικό στοιχείο για την απόκτηση της γνώσης. Η απόκριση στις εσφαλμένες απαντήσεις των εκπαιδευομένων και η διδακτική αξιοποίηση του λάθους, των λανθασμένων δηλαδή απαντήσεών τους, που αντανακλούν τις αντίστοιχες εναλλακτικές ιδέες και απόψεις τους, Κάποιες από τις επιστημολογικές αρχές του εποικοδομισμού είναι οι εξής: Η γνώση δε συσσωρεύεται παθητικά αλλά μάλλον είναι το αποτέλεσμα της ενέργειας του ατόμου Η γνώση οργανώνει την εμπειρία κάποιου και δεν είναι μια διαδικασία, η οποία δίνει μια ακριβή αντιπροσώπευση της πραγματικότητας 18

19 Η γνώση είναι μια προσαρμοστική διαδικασία που λειτουργεί για να καταστήσει τη συμπεριφορά ενός ατόμου πιο βιώσιμη, λαμβάνοντας υπόψη ένα ιδιαίτερο περιβάλλον. Η γνώση έχει τις ρίζες της στη βιολογική- νευρολογική κατασκευή και τις κοινωνικές, πολιτιστικές και βασισμένες στη γλώσσα αλληλεπιδράσεις. Κατά συνέπεια ο εποικοδομισμός αναγνωρίζει τον ενεργό ρόλο του αρχαρίου στην προσωπική δημιουργία της γνώσης, τη σημασία της εμπειρίας (μεμονωμένης και κοινωνικής) σε αυτή τη διαδικασία δημιουργίας της γνώσης, και το γεγονός ότι η γνώση που δημιουργείται θα ποικίλλει στο βαθμό ισχύος της ως ακριβή αντιπροσώπευση της πραγματικότητας. Κεντρικοί είναι οι ρόλοι: α. του μαθητή που αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στην οικοδόμηση της γνώσης του β. της προηγούμενης ή πρότερης γνώσης του μαθητή η οποία θα πρέπει να τροποποιηθεί και να επεκταθεί ως αποτέλεσμα της μάθησης γ. του δασκάλου ο οποίος αναλαμβάνει έναν υποστηρικτικό- συμβουλευτικό ρόλο στη δραστηριότητα των μαθητών. Ο εποικοδομισμός εστιάζει το ενδιαφέρον του στο εσωτερικό του γνωστικού μας συστήματος, στη δομή και τη λειτουργία του : η μάθηση συνίσταται στην τροποποίηση των γνώσεων. Αναγνωρίζει δηλαδή ότι τα παιδιά, πριν ακόμα πάνε στο σχολείο, διαθέτουν γνώσεις και συνεπώς κατά την εκπαιδευτική διαδικασία οι γνώσεις αυτές πρέπει να αξιοποιηθούν. 19

20 1.4 Η στρατηγική αντιμετώπισης των στόχων εμποδίων Εφόσον οι ιδέες που συγκροτούν τα παιδιά έχουν νόημα και σημασία για την ανάπτυξη της γνώσης, είναι σημαντικό να ανιχνεύσει κανείς ποιες από αυτές τις ιδέες συνιστούν μαθησιακά εμπόδια και να προσδιοριστούν συνεπώς οι σχετικοί εκπαιδευτικοί στόχοι. Τα στοιχεία της διδακτικής στρατηγικής των στόχων εμποδίων μπορούμε να τα κωδικοποιήσουμε ως εξής: 1) Προσδιορίζουμε το εμπόδιο το οποίο καθιστούμε στόχο της διδακτικής διαδικασίας 2) Καθορίζουμε τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της έννοιας την οποία θέλουμε να κατακτήσουν τα παιδιά 3) Αποσαφηνίζουμε τις ακριβείς δυσκολίες κατανόησης που δημιουργεί το συγκεκριμένο εμπόδιο 4) Εντοπίζουμε τις νοητικές παραστάσεις που απαρτίζουν τις εν λόγω δυσκολίες 5) Προσδιορίζουμε τις κατάλληλες διδακτικές καταστάσεις για την υπέρβαση των εμποδίων προς την εννοιολογική αποσταθεροποίηση Πιο συνοπτικά διακρίνονται τέσσερις (4) φάσεις: Ανίχνευση μαθησιακών εμποδίων Προσδιορισμός των στόχων- εμποδίων Διδακτικές δραστηριότητες αντιμετώπισης των εμποδίων Αξιολόγηση των δραστηριοτήτων Ως στόχοι- εμπόδια εννοούνται τα «προβλήματα εκείνα της σκέψης των παιδιών, στα οποία κρίνουμε ότι η πρόοδος αφενός δε μπορεί να συντελεστεί αυθόρμητα και αφετέρου είναι ιδιαίτερα αποφασιστική σε κάποια δεδομένη στιγμή της μαθησιακής διαδικασίας» (Ραβάνης, 1999). Τα εμπόδια αυτά για τα οποία γίνεται λόγος προέρχονται κυρίως από βιωματικές νοητικές καταστάσεις των παιδιών και κατά ελάσσονα λόγο σχετίζονται με το βαθμό πρόσβασης σε κοινωνικές εμπειρίες και πρακτικές, σε απουσία δεξιοτήτων γλωσσικών και επικοινωνιακών λειτουργιών κ.α. Ανάλογα με το διδακτικό αντικείμενο της δραστηριότητας που πρόκειται να 20

21 πραγματοποιηθεί είναι απαραίτητη η ανίχνευση των μαθησιακών εμποδίων, προκειμένου να επιτευχθεί η αποσταθεροποίηση και ο μετασχηματισμός των νοητικών παραστάσεων των μαθητών. Τέλος, προκειμένου να ελεγχθεί η αποτελεσματικότητα της διδακτικής παρέμβασης και κατά πόσο η σκέψη των μαθητών έχει οδηγηθεί στους επιθυμητούς συλλογισμούς, προτείνονται δύο τεχνικές. Είτε γίνεται χρήση των ιδίων ερωτημάτων που χρησιμοποιήθηκαν για την ανίχνευση των αρχικών τους παραστάσεων είτε γίνεται χρήση διαφορετικών ερωτημάτων, τα οποία όμως ελέγχουν τις ίδιες γνωστικές παραμέτρους που μελετήθηκαν πριν από τη διδακτική παρέμβαση. (Ραβάνης, 1999). Στη συγκεκριμένη έρευνα, ακολουθήθηκε η πρώτη τεχνική, αφού οι μαθητές μετά το πέρας των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων έδωσαν πάλι συνεντεύξεις, στις οποίες απάντησαν στα ίδια με τα αρχικά ερωτήματα που τους είχαν τεθεί, ώστε να διαπιστωθεί ο βαθμός αποτελεσματικότητας της διδακτικής παρέμβασης. 21

22 1.5 Επισκόπηση των ερευνητικών δεδομένων σχετικά με τις ιδέες των παιδιών για το ηλιακό σύστημα Το διάστημα, ο Ήλιος, η Σελήνη, ο έναστρος ουρανός αποτελούν σημεία αναφοράς για την ανθρώπινη ύπαρξη και δημιουργία. O διαστημικός χώρος γοητεύει τους μαθητές. Η περιέργεια για το μακρινό και άγνωστο σύμπαν τους φέρνει αντιμέτωπους με φαινόμενα εντυπωσιακά που όμως υπερβαίνουν τα ανθρώπινα μέτρα και τις αισθήσεις. Η έλλειψη άμεσης εμπειρίας, η δημιουργία εικονικών εμπειριών μέσα από άτυπες και τυπικές μορφές γνώσης, η χρήση απλουστευτικών μοντέλων στα σχολικά εγχειρίδια, καθώς και η έκθεση των μαθητών σε προϊόντα μαζικής κουλτούρας συντελούν στο σχηματισμό εναλλακτικών αντιλήψεων για τον κόσμο(χαλκιά, 2007). Οι έρευνες στο πεδίο της διδακτικής των φυσικών επιστημών αναδεικνύουν τις παρανοήσεις που διατηρούν οι μαθητές σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης αναφορικά με τα ουράνια φαινόμενα (Baxter, 1989). Οι μαθητές συνήθως: Δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν τις σχέσεις των μεγεθών, ούτε τις αποστάσεις μεταξύ των πλανητών και του Ήλιου. Δύσκολα υιοθετούν την άποψη ότι ο Ήλιος βρίσκεται στο κέντρο του ηλιακού συστήματος και θεωρούν ότι ο Ήλιος είναι μοναδικός και ποιοτικά διαφορετικός από τα άλλα άστρα του γαλαξία μας. Αδυνατούν να συσχετίσουν τον Ήλιο με τη Γη και να αντιληφθούν τους πλανήτες ως ένα σύστημα σωμάτων που περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο με την ίδια σχεδόν φορά. Οι Jones, Lynch και Reesink (1987) ερεύνησαν τι σκέφτονται τα παιδιά για διάφορες όψεις της δομής του ηλιακού συστήματος και ανέδειξαν τη σημασία της κατανόησης της δομής και της δυναμικής του συστήματος γης-ήλιου-σελήνης ως πρωταρχικού παράγοντα για τη μετέπειτα κατανόηση του ηλιακού συστήματος συνολικά. Προτείνουν δε ότι η πιθανή ιεράρχησή τους ταιριάζει με την ιστορική ανάπτυξη των επιστημονικών εξηγήσεων. Τα αποτελέσματά τους δείχνουν μια αναπτυξιακή τάση για τα μοντέλα. Παρόμοια έρευνα των Vosniadou και Brewer (1996) πραγματοποιήθηκε στην Ινδία με 38 μαθητές δημοτικού σχολείου (19 στην Α τάξη και 19 στην Γ τάξη) με τη βοήθεια ατομικών συνεντεύξεων. Το 58% των παιδιών που συμμετείχαν στην έρευνα υιοθετούσαν γεωκεντρικά μοντέλα. 22

23 Κανένα από αυτά δεν αναγνώριζε τον ήλιο ως το κέντρο του ηλιακού συστήματος. Σε τμήμα της συγκριτικής έρευνας που πραγματοποίησε η Shu-Chiu Liu (2005) με 64 μαθητές (Γ έως ΣΤ τάξης δημοτικού σχολείου) από την Ταϊβάν και τη Γερμανία (δύο χώρες με διαφορετικό πολιτισμικό υπόβαθρο που αντανακλούν το κινέζικο και το ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό σύστημα αντίστοιχα), έγινε προσπάθεια να αποτυπωθούν οι απόψεις τους για το διάστημα, τα ουράνια σώματα και κάποια οικεία αστρονομικά φαινόμενα με τη βοήθεια ημι-δομημένων συνεντεύξεων. Όσον αφορά τις διαφορές μεταξύ των μαθητών, διαπιστώθηκε από τα αποτελέσματα της έρευνας ότι οι Γερμανοί μαθητές δείχνουν περισσότερο την πρόθεση ή τουλάχιστον έχουν μεγαλύτερη επίγνωση για την ανάγκη εξήγησης των διάφορων αστρονομικών φαινομένων και παρουσιάζουν πιο ακριβή μοντέλα με μεγαλύτερη ερμηνευτική δυνατότητα από τους μαθητές της Ταϊβάν, οι οποίοι φάνηκαν να έχουν μεγαλύτερη φαντασία και παρουσίασαν μεγαλύτερη εννοιολογική ευελιξία. Οι Finegold και Pundack (1990) χρησιμοποίησαν ένα ερωτηματολόγιο ερωτήσεων πολλαπλής επιλογής, για να ερευνήσουν τις ιδέες των μαθητών στην Αυστραλία, για τους πλανήτες του ηλιακού συστήματος. Διαπιστώθηκαν τέσσερις κατηγορίες: α)προ-επιστημονική άποψη που αναφέρεται σε μια επίπεδη Γη που βρίσκεται σε ένα ακίνητο σύμπαν, β)ένα γεωκεντρικό μοντέλο στο οποίο παρατηρούνται κάποιες αλλαγές, γ)ένα ηλιοκεντρικό μοντέλο όπου οι αλλαγές συμβαίνουν έξω από αυτό, δ)ένα ηλιοκεντρικό μοντέλο που βρίσκεται σε ένα ευρύτερο σύμπαν. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε από τις Σιμιτζόγλου και Χαλκιά (2006) με 110 μαθητές πέμπτης και έκτης τάξης (10-12 ετών) δύο δημοτικών σχολείων της Αθήνας πριν τη διδακτική παρέμβαση, η ανάδειξη των ιδεών των μαθητών φανέρωσε ότι υπήρχε μια διασπορά των ιδεών τους σε κατηγορίες (11 μοντέλα). Μόλις ένα ποσοστό 4,17% στην Ε τάξη και 4,84% στην Στ τάξη χρησιμοποιεί ένα αποδεκτό μοντέλο για το ηλιακό σύστημα πριν τη διδασκαλία. Η γεωκεντρική άποψη του κόσμου, πριν τη διδασκαλία παρατηρήθηκε στη σκέψη των παιδιών, σε ποσοστό 8,33% στην Ε τάξη και 4,84% στην Στ τάξη. Οι μαθητές αυτοί απεικόνιζαν μόνον σώματα τα οποία 23

24 μπορούσαν να παρατηρήσουν (Ήλιος-Γη-Σελήνη). Η πιο ριζική αναδόμηση στις πειραματικές ομάδες φαίνεται να είναι η μετάβαση από τα γεωκεντρικά στα ηλιοκεντρικά μοντέλα. Μετά τη διδασκαλία σε καμία ομάδα δεν παρουσιάστηκε κάποιο γεωκεντρικό μοντέλο ή το σύστημα Γη-Σελήνη-Ήλιος. Στην έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Αγγλία από τους John G. Sharp και Paul Kuerbis (2003) σε 62 μαθητές των δύο τελευταίων τάξεων του δημοτικού σχολείου, ηλικίας 9 έως 11 ετών, με τη χρήση συνεντεύξεων που περιλάμβαναν λεκτικές και μη τεχνικές εκμαίευσης, οι περισσότερες απαντήσεις των μαθητών του δείγματος συγκεντρώθηκαν στο τυχαίο μοντέλο σε μεγαλύτερο ποσοστό, ενώ το ηλιοκεντρικό (πλήρες- σωστό μοντέλο) συγκεντρώνει μικρό ποσοστό σωστών απαντήσεων. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι οι μαθητές είχαν μια σχετικά φτωχή αρχική γνωστική βάση με αρκετά χαρακτηριστικά διαισθητικού τύπου για τη δομή του ηλιακού συστήματος και τα χαρακτηριστικά του, όπως φάνηκε από τις αναλύσεις των συνεντεύξεων των παιδιών. Σε έρευνα του John G. Sharp (1996) που πραγματοποιήθηκε στην Αγγλία με 42 μαθητές ηλικίας ετών με ημιδομημένες συνεντεύξεις πιαζετικού τύπου έγινε προσπάθεια να διερευνηθούν οι απόψεις τους για τα χαρακτηριστικά του ηλιακού συστήματος. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων ανέδειξε ότι το 55% των μαθητών υιοθετούσε μη επιστημονικά μοντέλα για την περιγραφή του ηλιακού συστήματος ( 33% συνθετικά και 12% διαισθητικά). Σύμφωνα με τους Vosniadou και Brewer (1992) οι τύποι των νοητικών μοντέλων που χρησιμοποιούν οι μαθητές είναι: Αρχικά διαισθητικά μοντέλα, που βασίζονται σε παρατηρήσεις της καθημερινής ζωής και τις εδραιωμένες πεποιθήσεις (π.χ το έδαφος είναι επίπεδο) Συνθετικά μοντέλα, που παρουσιάζονται κατά τη διάρκεια σύνθεσης των επιστημονικών ιδεών με την ήδη υπάρχουσα γνώση του παιδιού Επιστημονικά μοντέλα, που αντιστοιχούν στις αποδεκτές επιστημονικές απόψεις Με βάση τη βιβλιογραφική επισκόπηση η πλειονότητα των μαθητών, 24

25 ιδιαίτερα αυτών των μικρότερων τάξεων του δημοτικού σχολείου, φαίνεται να υιοθετεί για την αναπαράσταση του ηλιακού συστήματος μη επιστημονικά μοντέλα (κυρίως διασθητικά και συνθετικά). Καθώς οι μαθητές προχωρούν στις βαθμίδες της δημοτικής εκπαίδευσης φαίνεται σταδιακά να εσωτερικεύουν επιστημονικά μοντέλα. Υφίσταται, δηλαδή, συνήθως, μια μετάβαση από τη γεωκεντρική αντίληψη του ηλιακού συστήματος σε μια ηλιοκεντρική, που πιθανά οφείλεται στη σχετική διδασκαλία που λαμβάνει χώρα κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, αλλά και την αξιοποίηση μιας ποικιλίας πηγών πληροφόρησης από τους μαθητές που συμβάλλει σε αυτή τους τη γνωστική συγκρότηση. Βέβαια ακόμα και αυτά τα ύστερα επιστημονικά μοντέλα που υιοθετούνται από τους μαθητές δεν είναι πλήρη και σωστά στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά εμφανίζουν αρκετές ελλείψεις και παρανοήσεις (π.χ σχετικά με τη σειρά των πλανητών γύρω από τον ήλιο, τα ονόματά τους, τις τροχιές που διαγράφουν κ.λ.π). Αν και οι μαθητές φαίνεται να κατακτούν τη βασική έννοια ότι ο ήλιος είναι το κέντρο του ηλιακού συστήματος και γύρω του διατάσσεται το σύστημα των πλανητών, ανάμεσά τους και η γη, αρκετά δευτερεύοντα χαρακτηριστικά του παραμένουν ασαφή. 25

26 1.6 Ο στόχος τη έρευνας και τα ερευνητικά ερωτήματα Στην παρούσα έρευνα θα γίνει προσπάθεια να διερευνηθούν οι αναπαραστάσεις μαθητών της πέμπτης τάξης του δημοτικού σχολείου σχετικά με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της δομής του ηλιακού συστήματος. Οι μαθητές δεν έχουν διδαχθεί το συγκεκριμένο αντικείμενο, καθώς η εισαγωγή του γίνεται στο μάθημα της γεωγραφίας της έκτης τάξης, με βάση το αναλυτικό πρόγραμμα (βιβλίο μαθητή ΣΤ δημοτικού: ενότητα Α Η γη ως ουράνιο σώμα). Συγκεκριμένα, θα γίνει προσπάθεια να αποτυπωθούν οι ιδέες των μαθητών σχετικά με στη δομή του ηλιακού συστήματος και κάποιων βασικών χαρακτηριστικών του και να ελεγχθεί εάν αυτές μετασχηματίστηκαν μετά από την εφαρμογή μιας διδακτικής παρέμβασης με σχετικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Η επιλογή της συγκεκριμένης τάξης (Ε δημοτικού) έγινε καθώς οι μαθητές δεν έχουν διδαχθεί, σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα, σχετική ενότητα με το ηλιακό σύστημα και μπορεί έτσι να γίνει ανίχνευση των ιδεών που έχουν σχετικά με αυτό χωρίς την επιρροή της σχολικής διδασκαλίας. Ο λόγος που προτιμήθηκε η συγκεκριμένη τάξη σε σχέση με μικρότερες είναι ότι οι μαθητές της ηλικίας αυτής αποτελούν συχνότερα δείγμα σε σχετικές έρευνες καθώς έχουν κάποιου είδους πληροφόρηση από εξωσχολικές πηγές για το ηλιακό σύστημα και μπορούν να εκφράσουν με σχετική σαφήνεια τις απόψεις τους. Επιπλέον, αν και δεν έχουν διδαχθεί αυτοτελώς το συγκεκριμένο γνωστικό αντικείμενο, υπολογίζεται πως έχουν έρθει σε επαφή με κάποιες βασικές έννοιες (π.χ τι είναι πλανήτης, το γεωμετρικό σχήμα της σφαίρας, κυκλική τροχιά κ.λ.π.) μέσα από τα υπόλοιπα μαθήματα (μελέτη του περιβάλλοντος, μαθηματικά κ.α) του σχολικού προγράμματος που είναι απαραίτητες για την πραγματοποίηση του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού προγράμματος και θεωρούνται προαπαιτούμενες. Κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό να θεωρείται σίγουρο για μικρότερες τάξεις του δημοτικού σχολείου. Τέλος, προτιμήθηκε να εκτελεστεί το πρόγραμμα αυτό στην πέμπτη και όχι στην έκτη τάξη, ώστε να διασφαλιστεί ότι οι μαθητές δεν είχαν δεχθεί κάποια επίδραση (π.χ τυπική διδασκαλία, επαφή με εικόνες και δεδομένα του σχολικού εγχειριδίου κ.λ.π), αν ληφθεί υπόψη ότι η ενότητα που αφορά το ηλιακό σύστημα είναι η πρώτη που διδάσκεται στο μάθημα της γεωγραφίας της συγκεκριμένης τάξης. Και σε αναλυτικά προγράμματα του εξωτερικού, στοιχεία αστρονομίας 26

27 (σχετικά με το ηλιακό σύστημα) εισάγονται συστηματικά για διδασκαλία σε μαθητές ηλικίας ετών στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες (π.χ Ηνωμένο Βασίλειο), αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και την Αυστραλία. Η καταγραφή των αντιλήψεων των μαθητών πάνω στη δομή του ηλιακού συστήματος θα στηριχθεί στους παρακάτω βασικούς άξονες (που αποτελούν και τα επιμέρους ερευνητικά ερωτήματα) : 1. Το κέντρο του ηλιακού συστήματος 2. Δομικά μέρη του ηλιακού συστήματος (Αριθμός και ονόματα πλανητών) 3. Σφαιρική μορφή των πλανητών 4. Σχετικές θέσεις, αποστάσεις από τον ήλιο και σχετικά μεγέθη πλανητών 5. Κίνηση των πλανητών γύρω από τον ήλιο (περιφορά) και γύρω από τον άξονά τους (περιστροφή) Το πρώτο ερευνητικό ερώτημα σχετίζεται με τον κεντρικό στόχο της έρευνας, το αν έχουν εσωτερικεύσει οι μαθητές την ηλιοκεντρική δομή του ηλιακού συστήματος. Το δεύτερο ερευνητικό ερώτημα αναφέρεται στο αν έχουν κατακτήσει οι μαθητές τα βασικά δομικά μέρη από τα οποία αποτελείται το ηλιακό σύστημα, αν γνωρίζουν δηλαδή ότι συγκροτείται από τον ήλιο και 8 πλανήτες. Επιλέχθηκε εξαιτίας των δυσκολιών που φάνηκε να έχουν οι μαθητές, με βάση τη βιβλιογραφική επισκόπηση, σχετικά με τον αριθμό και τα ονόματα των πλανητών. Σχετικά με το τρίτο ερευνητικό ερώτημα αναφέρεται στο αν οι μαθητές γνωρίζουν κάποια βασικά χαρακτηριστικά του ηλιακού συστήματος που έχουν να κάνουν με τις σχετικές θέσεις και τα σχετικά μεγέθη των πλανητών (π.χ ο Ερμής είναι ο κοντινότερος πλανήτης στον ήλιο και ο Ποσειδώνας ο πιο μακρινός, πιο κοντά στη γη βρίσκεται η Αφροδίτη και ο Άρης, ο Δίας είναι ο μεγαλύτερος πλανήτης και ο Ερμής ο μικρότερος κ.α) Το τέταρτο ερευνητικό ερώτημα σχετίζεται με την εικόνα που έχουν οι μαθητές για τη μορφή και το σχήμα των πλανητών, εάν γνωρίζουν δηλαδή τη σφαιρική τους μορφή σε τρισδιάστατο επίπεδο. Τέλος, το πέμπτο ερευνητικό ερώτημα αναφέρεται στην κίνηση που εκτελούν οι πλανήτες γύρω από τον ήλιο (περιφορά) και γύρω από τον άξονά τους (περιστροφή).με τον άξονα αυτό θέλουμε να διαπιστώσουμε αν οι μαθητές αντιλαμβάνονται την δυναμικότητα του ηλιακού συστήματος και αναγνωρίζουν τις εκτελούμενες κινήσεις των πλανητών, χωρίς να το έχουν στο μυαλό τους ως μια στατική δομή 27

28 Διατύπωση των ερευνητικών ερωτημάτων : Η διδακτική παρέμβαση (εκπαιδευτικές δραστηριότητες) που σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της συγκεκριμένης ερευνητικής προσπάθειας έχει μεταβάλλει τις αντιλήψεις των μαθητών της πέμπτης (Ε ) του δημοτικού σχολείου πάνω : 1. Στην ηλιοκεντρική δομή του ηλιακού συστήματος; (γνωρίζουν ότι στο κέντρο του ηλιακού συστήματος βρίσκεται ο ήλιος;) 2. Στα βασικά δομικά μέρη από τα οποία αποτελείται το ηλιακό σύστημα; (γνωρίζουν τον αριθμό των πλανητών και τα ονόματά τους; ) 3. Στα βασικά χαρακτηριστικά του ηλιακού συστήματος που έχουν να κάνουν με τις σχετικές θέσεις και τα σχετικά μεγέθη των πλανητών; (γνωρίζουν ποιός είναι ο μικρότερος, ο μεγαλύτερος πλανήτης, ότι ο ήλιος είναι μεγαλύτερος από τους πλανήτες, ποιός είναι ο κοντινότερος και ο μακρινότερος πλανήτης από τον ήλιο; ) 4. Στη μορφή και το σχήμα των πλανητών; (γνωρίζουν ότι οι πλανήτες και ο ήλιος έχουν σφαιρικό σχήμα, μπορούν να το δημιουργήσουν με ένα κομμάτι πλαστελίνης) 5. Στην κίνηση που εκτελούν οι πλανήτες γύρω από τον ήλιο (περιφορά) και γύρω από τον άξονά τους (περιστροφή); (γνωρίζουν τα δύο αυτά είδη κινήσεων που εκτελούν οι πλανήτες, μπορούν να τα περιγράψουν;) Έπειτα από την ανίχνευση των παραστάσεων που έχουν οι μαθητές πάνω στα συγκεκριμένα ζητήματα θα ακολουθήσει διδακτική παρέμβαση (μέσα από ένα σύνολο εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων), της οποία η επίδραση θα αποτιμηθεί τελικώς. 28

29 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο : ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 2.1 Η μέθοδος και το δείγμα της έρευνας Η παρούσα έρευνα ανήκει στην ποιοτική έρευνα και συνιστά Διερεύνηση που μελετά τις νοητικές παραστάσεις ενός δείγματος μαθητών. Η διαδικασία της έρευνας αφορά ανίχνευση των παραστάσεων παιδιών πριν τη μεσολάβηση μιας διδακτικής παρέμβασης (εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων) αναφορικά με τη δομή του ηλιακού συστήματος (προ-τεστ) και μετά την πειραματική διδασκαλία (μετά τεστ) και θα αναφερθεί αναλυτικότερα στη συνέχεια. Η μέθοδος της δειγματοληψίας αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η επιλογή των στοιχείων του πληθυσμού που αποτελούν το δείγμα. Η μέθοδος δειγματοληψίας στην παρούσα έρευνα είναι η βολική δειγματοληψία, καθώς το δείγμα συγκροτήθηκε από μαθητές από δημοτικά σχολεία της Πάτρας στα οποία υπήρχε εύκολη πρόσβαση. Συγκεκριμένα πρόκειται για τα δύο τμήματα της πέμπτης τάξης του 54 ου Δημοτικού Σχολείου και αντίστοιχα τα δύο τμήματα της πέμπτης τάξης του 56 ου Δημοτικού Σχολείου Πατρών. Πρόκειται για δύο σχολεία με μαθητές παρόμοιων κοινωνικο- οικονομικών χαρακτηριστικών Το δείγμα της παρούσας έρευνας, αποτελείται από εξήντα ένα (61) παιδιά, ηλικίας ετών και πιο συγκεκριμένα 28 αγόρια και 33 κορίτσια,τα οποία φοιτούν στα τμήματα της πέμπτης τάξης (Ε ) των δύο σχολείων που προαναφέρθηκαν. Το 54 ο δημοτικό είχε δύο τμήματα στην Πέμπτη τάξη, το ένα από αυτά αποτελούνταν από δεκατέσσερις (14) μαθητές και το άλλο από δεκαεπτά (17). Αντίστοιχα και το 56 ο δημοτικό είχε και αυτό δύο τμήματα στην Πέμπτη τάξη, καθένα από τα οποία αποτελούνταν από δεκαπέντε ( 15) μαθητές. Ο αριθμός των αγοριών και των κοριτσιών είναι τυχαίος, καθότι αυτή ήταν η σύνθεση των τμημάτων στα δύο προαναφερθέντα σχολεία. Δεν υπάρχει αναζήτηση από την πλευρά της έρευνας ως προς τη διαφοροποίηση της σκέψης των παιδιών με κριτήριο το φύλο. 29

30 2.2 Εργαλείο συλλογής δεδομένων Η διερεύνηση των νοητικών αναπαραστάσεων των μαθητών για τη δομή του ηλιακού συστήματος πραγματοποιήθηκε με τη χρήση του μεθοδολογικού εργαλείου, της ημι -δομημένης συνέντευξης, στο πλαίσιο της οποίας θα περιλαμβάνονταν ερωτήσεις ανοικτού τύπου αλλά και μια δραστηριότητα στην οποία οι μαθητές κλήθηκαν να σχεδιάσουν το ηλιακό σύστημα για να καταγραφούν με περισσότερη ακρίβεια οι ιδέες τους για αυτό. Πάνω στο σχέδιό τους ακολούθησε μια σχετική συζήτηση για να αναδειχθούν οι ιδέες τους. Με τον όρο συνέντευξη στην επιστημονική έρευνα, νοείται η πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία του ερευνητή με το υποκείμενο, προκειμένου να συζητηθεί και να διερευνηθεί ένα θέμα ή πρόβλημα. Με τη συνέντευξη ο ερευνητής συγκεντρώνει πληροφορίες για ένα θέμα ή πρόβλημα, που τον ενδιαφέρει, σε ποικίλους χώρους: και σε διάφορες χρονικές στιγμές (πρωί - μεσημέρι - βράδυ κλπ.), διερευνά και μελετά ένα θέμα σε βάθος αλλά και σε έκταση και τέλος διερευνά, όχι μόνο τις γνώσεις και τις πληροφορίες, που διαθέτει ένα υποκείμενο για το συγκεκριμένο θέμα, αλλά και τις στάσεις, τις επιθυμίες, τις προτιμήσεις, που αυτό έχει για το ίδιο θέμα (Cohen & Manion, 2000). Η συνέντευξη, επειδή απαιτεί προσωπική λεκτική επικοινωνία, για να είναι αποδοτική, χρειάζεται να εξασφαλίσει όλες τις βασικές προϋποθέσεις, που απαιτεί μια τέτοια επικοινωνία, όπως για παράδειγμα κοινό γλωσσικό κώδικα ανάμεσα στον ερευνητή και στο υποκείμενο, σαφήνεια, ακρίβεια και πληρότητα στις ερωτήσεις, ώστε αντίστοιχα γνωρίσματα να έχουν και οι απαντήσεις, ενδιαφέρον για το θέμα, όχι μόνο από τη σκοπιά του ερευνητή, αλλά και του υποκειμένου, ώστε η συμμετοχή του να είναι πρόθυμη και ουσιαστική. Επίσης εμπιστοσύνη του υποκειμένου προς τον ερευνητή, όχι μόνο ως προς την εχεμύθεια του, αλλά και ως προς τις γνώσεις και τις ικανότητες του για έρευνα, κατάλληλο χώρο, ώστε η ομιλία να είναι απρόσκοπτη, άνεση χρόνου, ιδιαίτερα εκ μέρους του υποκειμένου, ώστε η συζήτηση να γίνεται χωρίς άγχος και εξωτερικές πιέσεις και τέλος φιλικό κλίμα και «ζεστή» ατμόσφαιρα, η οποία να επιτρέπει την αβίαστη και ελεύθερη έκφραση σκέψεων, ιδεών, συναισθημάτων, στάσεων, ενδιαφερόντων, κλπ (Αθανασίου, 2000). Όλα τα παραπάνω καθίστανται ακόμα πιο σημαντικά όταν η συνέντευξη πραγματοποιείται με μικρά παιδιά. 30

31 Η ημιδομημένη συνέντευξη, επιτρέπει περισσότερη ευελιξία και μεγαλύτερη εμβάθυνση και θεωρήθηκε ότι θα βοηθήσει περισσότερο στην ανάδειξη των παραστάσεων που έχουν οι μαθητές σχετικά με το ηλιακό σύστημα. Με το ερευνητικό εργαλείο της ατομικής ημιδομημένης συνέντευξης, γνωστής και ως "κλινικής συνέντευξης" (Piaget, 1926) ο συνεντευκτής έχει τη δυνατότητα, αρχίζοντας με κάποιες βασικές ερωτήσεις, να εμβαθύνει στη σκέψη ενός ατόμου, υποβάλλοντας συνεχώς νέες διευκρινιστικές ερωτήσεις με στόχο να "ακτινογραφήσει" τη σκέψη του και να αποκαλύψει τις υπάρχουσες γνωστικές δομές τoυ. Παραλλαγές της μεθόδου του Piaget έχουν χρησιμοποιηθεί ευρέως από ερευνητές με κύριο στόχο την ενίσχυση της εγκυρότητας των δεδομένων που συλλέγονται. Οι ατομικές ημιδομημένες συνεντεύξεις εξακολουθούν να θεωρούνται ένα πολύ αξιόπιστο και χρήσιμο ερευνητικό εργαλείο (Welzel & Roth, 1998). Στην παρούσα έρευνα, λήφθηκαν υπόψη όλοι οι παραπάνω παράγοντες, προκειμένου να εξασφαλίσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο ασφαλή συμπεράσματα. Η συνέντευξη επιλέχθηκε στην παρούσα έρευνα ως τεχνική συλλογής ερευνητικού υλικού, διότι επιτρέπει καλύτερη αλληλεπίδραση με τα παιδιά (π.χ. διευκρινίσεις στα υποκείμενα, όταν κάτι δεν είναι κατανοητό στη συζήτηση, επαναδιατυπώσει την ερώτηση, ώστε να μην υπάρχουν παρανοήσεις και θα ζητούσε διευκρινίσεις, όταν μια απάντηση δεν ήταν σαφής). (Cohen & Manion, 1980). Έπειτα, ακολούθησε η διδακτική παρέμβαση (μέσα από ένα σύνολο εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων), η επίδραση της οποίας στις νοητικές παραστάσεις των παιδιών αποτιμήθηκε με τη διενέργεια του ίδιου τύπου συνεντεύξεων και μέσω της ανάλυσης που ακολούθησε διαπιστώθηκε αν μετασχηματίστηκαν οι αρχικές ιδέες των μαθητών. Πιο συγκεκριμένα αναφορικά με τη συνέντευξη (βλ. Παράρτημα), στα δύο πρώτα ερωτήματα οι μαθητές καλούνται να αναφέρουν ό,τι γνωρίζουν σχετικά με το ηλιακό σύστημα και το τι θεωρούν σημαντικό αναφορικά με αυτό. Ειδικότερα, για να εισαχθούν στο θέμα και τη συζήτηση που θα ακολουθούσε καλούνταν να απαντήσουν τα δύο παρακάτω ερωτήματα: 31

32 1. «Έχεις ακούσει κάτι για το ηλιακό σύστημα, ξέρεις τι είναι;» 2. «Πού πηγαίνει το μυαλό σου όταν ακούς τη φράση ηλιακό σύστημα; Τι σκέφτεσαι;» Με τις δύο αυτές εισαγωγικές ερωτήσεις αναμένεται να αποκαλυφθούν αυθόρμητες ιδέες και αντιλήψεις που έχουν εσωτερικεύσει τα παιδιά αναφορικά με το τι είναι το ηλιακό σύστημα και να δώσουν λέξεις κλειδιά με τις οποίες έχουν συνδέσει τη φράση «ηλιακό σύστημα». Εδώ οι μαθητές θα συμπυκνώσουν τα σημαντικότερα που γνωρίζουν για το ηλιακό σύστημα, αναδεικνύοντας τις κύριες ιδέες τους. Έπειτα τους ζητείται να σχεδιάσουν το ηλιακό σύστημα για να το παρουσιάσουν σε μια μικρότερη μαθήτρια του νηπιαγωγείου που δεν γνωρίζει τίποτα αναφορικά με αυτό. Σε αυτή τη δραστηριότητα, με τα σχέδια που θα δημιουργήσουν οι μαθητές θα φανούν οι αντιλήψεις τους για όλα τα επιμέρους ερευνητικά ερωτήματα που έχουν τεθεί αρχικά. (Δομικά μέρη του ηλιακού συστήματος, το κέντρο του ηλιακού συστήματος, αριθμός και ονόματα πλανητών, σχετικές θέσεις και μεγέθη των πλανητών). Πάνω στο σχέδιο του κάθε παιδιού θα ακολουθήσει συζήτηση για να αναδειχθούν οι ιδέες του σχετικά με όλα τα παραπάνω και κάποια σημεία που ίσως δεν είναι αρκετά ξεκάθαρα με την παρατήρηση του σχεδίου που θα έχει ζωγραφίσει κάθε μαθητής, ο οποίος θα κληθεί εδώ να σχολιάσει και να περιγράψει το έργο του. Σχετικά με το τέταρτο ερευνητικό ερώτημα (τη σφαιρική μορφή των πλανητών) οι μαθητές με το σχέδιο που θα δημιουργήσουν δε θα είναι σε θέση να αναπαραστήσουν τους πλανήτες σε τρισδιάστατη μορφή, με αποτέλεσμα να μην είναι σίγουρο εάν αντιλαμβάνονται τη σφαιρική διάσταση των πλανητών και του ήλιου. Για το λόγο αυτό, μετά τη συζήτηση πάνω στα σχέδιά τους θα τους δίνεται ένα κομμάτι πλαστελίνης με το οποίο θα τους ζητείται να απεικονίσουν τη μορφή (το σχήμα) ενός πλανήτη του ηλιακού συστήματος. Έτσι θα διασφαλίζεται η κατανόηση τους αναφορικά και με αυτό το ερευνητικό ερώτημα. Τέλος, όσον αφορά το τελευταίο ερευνητικό ερώτημα, οι μαθητές αφού ετοιμάσουν το σχέδιό τους για το ηλιακό σύστημα ρωτούνται αν υπάρχει κίνηση σε αυτό ή οι πλανήτες που δημιούργησαν είναι ακίνητοι. Εάν απαντήσουν θετικά, ότι δηλαδή οι πλανήτες κινούνται, τίθενται σχετικά ερωτήματα με τον τρόπο κίνησής τους. 32

33 Τέλος, εκτός από το μεθοδολογικό εργαλείο της ημι - δομημένης συνέντευξης που χρησιμοποιήθηκε, καθ όλη τη διάρκεια των συνεντεύξεων αλλά και των διδακτικών παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν κρατήθηκε φάκελος σημειώσεων με παρατηρήσεις σχετικές με τη διεξαγωγή των δραστηριοτήτων, τη συμμετοχή, των μαθητών, τα σχόλιά τους, τις παρατηρήσεις τους, τις απορίες που εξέφραζαν και άλλα ποιοτικά στοιχεία που θεωρήθηκαν ενδιαφέροντα και συντέλεσαν στην ανάλυση των αποτελεσμάτων της παρούσας έρευνας. 33

34 2.3 Διεξαγωγή της έρευνας Η έρευνα πραγματοποιήθηκε το χρονικό διάστημα Ιανουάριος- Μάρτιος Το δείγμα απαρτίζεται από 61 μαθητές της πέμπτης (Ε ) τάξης του 54 ου και 56 ου δημοτικού σχολείου Πατρών. Σε πρώτο στάδιο πραγματοποιήθηκαν και στα δύο σχολεία οι συνεντεύξεις για την ανίχνευση των αντιλήψεων των μαθητών αναφορικά με τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν. Οι συνεντεύξεις πραγματοποιήθηκαν σε κενές αίθουσες διδασκαλίας του σχολείου, με τις οποίες τα παιδιά της ηλικίας αυτής ήταν εξοικειωμένα έτσι ώστε να αποφευχθούν οι παράγοντες του άγχους, της ανασφάλειας της απόσπασης από εξωτερικούς παράγοντες, αλλά παράλληλα η τυπικότητα και αυστηρότητα του χώρου προσέδιδε το απαιτούμενο κύρος ώστε οι μαθητές να αντιμετωπίσουν τη συνέντευξη με την απαιτούμενη σοβαρότητα. Ο μέσος χρόνος διεξαγωγής μιας συνέντευξης ήταν 10 με 25 λεπτά, ανάλογα με την ανταπόκριση των μαθητών στη συζήτηση, τις απαντήσεις που έδιναν, το χρόνο που χρειάζονταν για να ολοκληρώσουν τα σχέδιά τους κ.λ.π. για να γίνει όσο το δυνατόν πιο εμφανής η δομή της σκέψης τους. Οι συνεντεύξεις πάρθηκαν τις πρώτες πρωινές σχολικές ώρες. Οι εκπαιδευτικοί φάνηκαν απόλυτα συνεργάσιμοι. Κάθε παιδί αφού ολοκλήρωνε τη συνέντευξη που έδινε επέστρεφε στο μάθημα, με αποτέλεσμα να μη χάνει πολύτιμο χρόνο από την παρακολούθηση της διδασκαλίας και παράλληλα να προχωρά ομαλά και η διαδικασία των συνεντεύξεων. Κάθε παιδί ρωτήθηκε ξεχωριστά και ανάμεσα στη ροή των συνεντεύξεων μεσολαβούσε διακοπή των δέκα περίπου λεπτών (10 ) ώστε να καταγραφούν τα απαιτούμενα σχόλια και παρατηρήσεις και να προετοιμαστεί η επόμενη συνέντευξη. Συνολικά η διαδικασία διεξαγωγής της κάθε συνέντευξης ολοκληρωνόταν περίπου σε τριάντα λεπτά (30 ). Το στάδιο της συλλογής του υλικού και από τα δύο σχολεία διήρκησε έξι (6) σχολικές ημέρες. Πρώτα πραγματοποιήθηκαν οι συνεντεύξεις στο 54 ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών και ακολούθησε η διαδικασία στο 56 ο Δημοτικό Σχολείο. Έπειτα από μία εβδομάδα από τη λήψη των συνεντεύξεων στο 54 ο Δημοτικό Σχολείο Πατρών ακολούθησε η εφαρμογή της διδακτικής παρέμβασης. Συνολικά το καθένα από τα δύο τμήματα της πέμπτης τάξης (Ε ) απασχολήθηκε 34

35 για έξι (6) συνεχόμενες διδακτικές ώρες μέσα σε μία σχολική ημέρα, όπου πραγματοποιήθηκαν οι εκπαιδευτικές δραστηριότητες, οι οποίες περιγράφονται παρακάτω αναλυτικά. Η ίδια διαδικασία έπειτα ακολουθήθηκε και στο 56 ο Δημοτικό Σχολείο. Η διδακτική παρέμβαση έγινε στη συνηθισμένη τάξη διδασκαλίας των μαθητών, ώστε να μην αποσπάται η προσοχή των παιδιών από εξωτερικά ερεθίσματα και τον περιβάλλοντα χώρο. Η δεύτερη δραστηριότητα (τρισδιάστατη προσομοίωση του ηλιακού συστήματος), για την οποία απαιτούνταν η χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή και διαδικτύου δεν έγινε σε κάποια αίθουσα πληροφορικής αλλά στην τυπική αίθουσα διδασκαλίας. Χρησιμοποιήθηκε ένας κεντρικός φορητός υπολογιστής, όπου παρουσιάστηκε η δραστηριότητα (όπως περιγράφεται παρακάτω). Επιλέχθηκε η τακτική αυτή για να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος από τις μετακινήσεις των μαθητών και να μη δημιουργηθεί αναστάτωση στο κλίμα της τάξης ( εξαιτίας της αναδιάρθρωσης των θέσεων των μαθητών, της αλλαγής περιβάλλοντος κ.λ.π) Επιπλέον, οι εκπαιδευτικοί δεν ήταν παρόντες κατά της διάρκεια της πειραματικής διδασκαλίας. Αφού έδωσαν ορισμένες αρχικές οδηγίες στους μαθητές αναφορικά με τη συμπεριφορά τους και παρουσίασαν την ερευνήτρια, δεν έλαβαν μέρος και δεν είχαν κάποιου είδους ενεργό συμμετοχή στη διεξαγωγή της διδακτικής παρέμβασης. Μετά την παρέλευση τριών εβδομάδων (15 ημερών) από τη διενέργεια της διδακτικής παρέμβασης σε κάθε τμήμα πραγματοποιήθηκαν τα post- tests υπό τις ίδιες συνθήκες, ώστε να διαπιστωθεί ο βαθμός αποτελεσματικότητας των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων και σε πιο βαθμό επέδρασαν στις αντιλήψεις και αναπαραστάσεις των μαθητών αναφορικά με τη δομή του ηλιακού συστήματος. Διήρκησαν και αυτές οι συνεντεύξεις συνολικά έξι (6) σχολικές ημέρες, τρεις (3) σε καθένα από τα δύο σχολεία. 35

36 2.4 Περιγραφή εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων Η διδακτική παρέμβαση για τη μελέτη του ηλιακού συστήματος πραγματοποιείται με με την αξιοποίηση εποπτικού υλικού και μιας τρισδιάστατης προσομοίωσης (μικρόκοσμος που αναπαριστά τη δομή του ηλιακού συστήματος), την τρισδιάστατη κατασκευή του ηλιακού συστήματος από τους μαθητές, μέσα από δραματοποίηση της κίνησης των πλανητών με ένα παιχνίδι ρόλου, με την κατασκευή νοητικών χαρτών αναφορικά με το ηλιακό σύστημα σε ομάδες και τη συζήτηση με τη μορφή «ντιμπέιτ» των απόψεων των μαθητών σχετικά με τη δομή του ηλιακού συστήματος. Οι μαθητές με την προτεινόμενη διδακτική πρακτική συμμετέχουν σε ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες για τη μελέτη του ηλιακού συστήματος. Αξιοποιούνται διάφορα διδακτικά εργαλεία και τεχνικές: προσομοιώσεις, κατασκευές μοντέλων με απλά υλικά, επίλυση προβλημάτων, εικόνες, παιχνίδι ρόλων κ.λπ. Ειδικότερα: Εισαγωγική συζήτηση - προβληματισμός Αρχικά, οι μαθητές ενημερώνονται για το θέμα που πρόκειται να αναπτυχθεί. Ο εκπαιδευτικός γράφει στον πίνακα τη φράση «το ηλιακό σύστημα» και μέσω της μεθόδου του καταιγισμού ιδεών γίνεται προσπάθεια κατασκευής ενός νοητικού χάρτη με τους μαθητές να δουλεύουν σε μικρές ομάδες (4 των 4 ατόμων) σχετικά με την έννοια αυτή. Με βάση την κεντρική ιδέα και τις πρότερες γνώσεις των μαθητών πάνω στο συγκεκριμένο θέμα, καταγράφονται διάφορες κύριες ιδέες του θέματος και σχετικές έννοιες μέσα στο πλαίσιο της κάθε ομάδας που έχει δημιουργηθεί. Οι μαθητές συζητούν μεταξύ τους, διατυπώνουν τις απόψεις τους και επεξεργάζονται σχετικές πληροφορίες που διαθέτουν, δημιουργώντας τον εννοιολογικό τους χάρτη, ο οποίος έπειτα παρουσιάζεται σε επίπεδο τάξης, συγκρίνεται με τους νοητικούς χάρτες των υπόλοιπων ομάδων, εντοπίζονται ομοιότητες αλλά και διαφορές, γίνεται συζήτηση και διατυπώνονται ορισμένα συμπεράσματα στα οποία καταλήγουν παραγωγικά οι μαθητές. 3 3 Τα πλεονεκτήματα της χαρτογράφησης συνίστανται στο ότι βλέπουμε ένα θέμα συνολικά(μεταβαίνοντας από το γενικό στο ειδικό).οι νοητικοί χάρτες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να οργανώσουν ιδέες, να κρατηθούν σημειώσεις και να οργανωθούν οι πληροφορίες που απαιτούνται για την ανάπτυξη ενός θέματος, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση (Russel, 2008). Οι εφαρμογές της χαρτογράφησης στην εκπαίδευση συνίστανται στον προσανατολισμό της προσοχής των 36

37 Έπειτα μετά την ολοκλήρωση του νοητικού χάρτη δίνεται για συζήτηση το παρακάτω θέμα σε μορφή «ντιμπέιτ»: «Το κέντρο του ηλιακού συστήματος». Εξηγείται στους μαθητές ότι οι επιστήμονες σε παλαιότερα χρόνια διαφωνούσαν πάνω στο συγκεκριμένο θέμα υιοθετώντας διαφορετικές απόψεις και μοιράζεται στις ομάδες,οι οποίες έχουν δημιουργηθεί, σχετικό υλικό για ανάγνωση. (βλ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : π.χ η επιστημονική άποψη για το ποιο είναι το κέντρο του ηλιακού συστήματος, παλιότερες εσφαλμένες απόψεις που είχαν διατυπωθεί κατά καιρούς, διάφοροι μύθοι κ.λ.π). Κάθε ομάδα αφού μελετήσει το αντίστοιχο υλικό που θα της δοθεί, ανακοινώνει στην τάξη περιληπτικά αυτά που διάβασε και διατυπώνει την κρίση της στο κάτα πόσον τα θεωρεί έγκυρα και συμφωνεί ή διαφωνεί επιχειρηματολογώντας παράλληλα. Οι μαθητές καλούνται να συμμετέχουν στη συζήτηση και αφού ακουστούν όλα τα επιχειρήματα, τους ζητείται να εντοπίσουν την πιο σωστή άποψη και εν συνεχεία αποκαλύπτεται το ποια είναι η επιστημονικά αποδεκτή άποψη σήμερα (ηλιοκεντρική) και τους ανακοινώνεται ότι θα πληροφορηθούν περισσότερα μέσα από το πρόγραμμα των δραστηριοτήτων που θα ακολουθήσει. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο (με τη μορφή της δραστηριότητας του «ντιμπέιτ») διαμορφώθηκε και μια αντίστοιχη συζήτηση μεταξύ των μαθητών για το εάν οι πλανήτες του ηλιακού συστήματος κινούνται (και με ποιο τρόπο) ή είναι ακίνητοι. Τελικά, ανακεφαλαιώνονται από τα παιδιά μέσω ερωτήσεων ορισμένα συμπεράσματα που βγήκαν μέσα από όλη τη συζήτηση της τάξης πάνω στο τι είναι το ηλιακό σύστημα και αποσαφηνίζονται ορισμένες έννοιες που θα χρησιμοποιηθούν και στην πορεία της διδακτικής παρέμβασης και ίσως δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρες στα παιδιά (π.χ πλανήτης) Στην εισαγωγική αυτή συζήτηση εντάχθηκε και η παρακάτω δραστηριότητα που έχει να κάνει με το γεωμετρικό σχήμα των πλανητών και του ήλιου. Πριν εμπλακούν οι μαθητές με τις υπόλοιπες δραστηριότητες είναι σημαντικό να κατανοήσουν ότι τα σώματα του ηλιακού συστήματος έχουν το σχήμα της σφαίρας. Πιο συγκεκριμένα, η ερευνήτρια δείχνει στους μαθητές μια σφαίρα, ένα ημισφαίριο και έναν δίσκο και τους ζητάει να υποθέσουν και να συζητήσουν σε επίπεδο τάξης με ποιό από τα σχήματα αυτά μοιάζουν οι πλανήτες και ο ήλιος. μαθητών στα κύρια σημεία και στη σύνδεσή τους με τις λεπτομέρειες, με αποτέλεσμα να μαθαίνουν καλύτερα. Το ανθρώπινο μυαλό λειτουργεί με σχέσεις μεταξύ εννοιών, οπότε ο μαθητής σχηματίζει πιο εύκολα αυτές τις συνδέσεις όταν δημιουργούνται στο πλαίσιο των νοητικών χαρτών. 37

38 Οι διάφορες απόψεις που θα διατυπωθούν και θα αναδειχθούν γίνονται αντικείμενο διαλόγου μέχρι η τάξη να καταλήξει σε μια απάντηση. Η διαδικασία του ερωτήματος αυτού σχετίζεται με το τέταρτο ερευνητικό ερώτημα για τη σφαιρική δομή των πλανητών Με την εισαγωγική αυτή διαδικασία γίνεται προσπάθεια να αναδειχθούν οι ιδέες των μαθητών για το ηλιακό σύστημα και να αποκτηθεί μια κοινή γνωστική βάση για όλη την τάξη. Είναι σημαντικό και για τους μαθητές να ακούσουν τις απόψεις των συμμαθητών τους και να συγκροτηθεί στο πλαίσιο της τάξης ένα ενιαίο γνωστικό επίπεδο για όλους μέσα από την εισαγωγική αυτή δραστηριότητα, που θα αποτελέσει το σημείο εκκίνησης των δραστηριοτήτων που θα ακολουθήσουν. Η δραστηριότητα αυτή πραγματοποιείται την πρώτη διδακτική ώρα του ωρολογίου προγράμματος ( ), διαρκεί δηλαδή περίπου σαράντα πέντε (45) λεπτά. 38

39 2.4.2 ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ 1 η ΕΠΟΠΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ Αρχικά, παρουσιάζεται στους μαθητές η παρακάτω εικόνα (εικόνα 1) του ηλιακού συστήματος, η οποία προσφέρει ορισμένες χρήσιμες πληροφορίες στους μαθητές που σχετίζονται άμεσα με τα ερευνητικά ερωτήματα που έχουν τεθεί. Πρώτα απ όλα μέσω της εικόνας γίνεται φανερή η ηλιοκεντρική δομή του ηλιακού συστήματος, διευκρινίζεται ότι ο ήλιος δεν είναι πλανήτης αλλά ο αστέρας του ηλιακού συστήματος και επιπλέον φαίνονται οι οχτώ πλανήτες με την αντίστοιχη ονομασία τους και αριθμημένοι από τον κοντινότερο στον ήλιο μέχρι τον πιο μακρινό. Παράλληλα είναι διακριτά τα σχετικά μεγέθη τους και οι θέσεις τους. Εικόνα 1: Οπτική εισαγωγή στο ηλιακό σύστημα (ονόματα, αριθμός και σειρά πλανητών, σχετικά μεγέθη και θέσεις) 39

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Άρης Ασλανίδης 1, Αδάμ Δαμιανάκης 2, Κατερίνα Τσαδήμα 2 info@educationplace.gr, ad@conceptum.gr, katerina@conceptum.gr 1

Άρης Ασλανίδης 1, Αδάμ Δαμιανάκης 2, Κατερίνα Τσαδήμα 2 info@educationplace.gr, ad@conceptum.gr, katerina@conceptum.gr 1 Το εκπαιδευτικό λογισμικό «Μαθαίνουμε Γεωλογία- Γεωγραφία Α Γυμνασίου στον Διαδραστικό Πίνακα» και η αξιοποίησή του στη διδασκαλία του μαθήματος «Ο πλανήτης Γη» Άρης Ασλανίδης 1, Αδάμ Δαμιανάκης 2, Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Οι εναλλακτικές ιδέες των παιδιών για το ηλιακό σύστημα

Οι εναλλακτικές ιδέες των παιδιών για το ηλιακό σύστημα ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ B Διδακτική και Διδασκαλία της Γεωγραφίας Οι εναλλακτικές ιδέες των παιδιών για το ηλιακό σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Απευθύνεται: Σε κάθε εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται να βελτιώσει και να εκσυγχρονίσει τη διδασκαλία του/της. Στους/ις υποψήφιους/ες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Τι είναι το PeLe; Το PeLe είναι ένα διαδικτυακό περιβάλλον που ενθαρρύνει την αξιολόγηση στο πλαίσιο της ομότιμης συνεργατικής μάθησης και

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Αθανάσιος Βράντζας 1 vrantzas@sch.gr 1 Καθηγητής Πληροφορικής Περίληψη Στην εργασία αυτή θα επιχειρηθεί να παρουσιαστεί η διδασκαλία του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Απόστολος Μιχαλούδης

Απόστολος Μιχαλούδης ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΕΩΝ Ανάπτυξη και εφαρμογή διδακτικών προσομοιώσεων Φυσικής σε θέματα ταλαντώσεων και κυμάτων Απόστολος Μιχαλούδης υπό την επίβλεψη του αν. καθηγητή Ευριπίδη Χατζηκρανιώτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αγγελική Γριβοπούλου, ΤΕ01.13-ΠΕ20 ΣΧΟΛΕΙΟ 1 ο Ε.Κ. Μεσολογγίου Μεσολόγγι, 14/07/2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ Τσάνταλη Καλλιόπη, calliopetsantali@yahoo.gr Νικολιδάκης Συμεών, simosnikoli@yahoo.gr o oo Εισαγωγή Στην παρούσα εργασία επιχειρείται μια προσέγγιση της διδακτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η γη από το διάστηµα» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΞΑΝΘΗ 2013, 2 ο ΣΕΚ ΞΑΝΘΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ : ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΙΔΗΣ Μαθηματικός www.kutidis.gr ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΟΡΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ 1.1. Τίτλος: Ανάβοντας ένα λαμπάκι 1.2. Θεματική περιοχή: Ηλεκτρισμός 1.3. Σκοπός & Στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε.

«Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε. «Εισαγωγή στον Τριγωνομετρικό Κύκλο» Διδάσκοντας Μαθηματικά με Τ.Π.Ε. Μπολοτάκης Γιώργος Μαθηματικός, Επιμορφωτής Β επιπέδου, Διευθυντής Γυμνασίου Αγ. Αθανασίου Δράμας, Τραπεζούντος 7, Άγιος Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Το εκπαιδευτικό υλικό το οποίο αντιστοιχεί στο νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Α Λυκείου αποτελείται από: 1. Το βιβλίο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ,ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ

1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ Συντάκτης: Eπιστημονική ομάδα εισηγητών 1o ΤΕΣΤ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ 1. Μάθηση είναι μια διαδικασία κατά την οποία: Α) Η συμπεριφορά του ατόμου δεν μεταβάλλεται Β) Η συμπεριφορά του ατόμου τροποποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ. Β' Τάξη Γενικού Λυκείου ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ & ΔΙΑΣΤΗΜΙΚΗΣ Β' Τάξη Γενικού Λυκείου Ομάδα συγγραφής: Κων/νος Γαβρίλης, καθηγητής Μαθηματικών Β/θμιας Εκπαίδευσης. Μαργαρίτα Μεταξά, Δρ. Αστροφυσικής, καθηγήτρια Φυσικής του Τοσιτσείου-Αρσακείου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech

RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RE-ACTIVE YOUTH I Against Online Hate Speech RECOGNISING Issues and Opportunities in Combating Online Hate Speech Αναθεώρηση της εθνικής Ελληνικής Στρατηγικής για την Στρατηγική Διακυβέρνησης του Διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Τρίγωνα - Είδη τριγώνων ως προς τις γωνίες και τις πλευρές - Ύψη τριγώνου

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Τρίγωνα - Είδη τριγώνων ως προς τις γωνίες και τις πλευρές - Ύψη τριγώνου ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Τρίγωνα - Είδη τριγώνων ως προς τις γωνίες και τις πλευρές - Ύψη τριγώνου Κανέλλα Κούτση ΚΣΕ 7ο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Καλών Τεχνών Τμήματα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών, Θεάτρου, Μουσικών Σπουδών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.:

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 1 Καθηγητής, Φυσικός, 2 ο Γενικό Λύκειο Αγ. Νικολάου Κρήτης xaralpan@gmail.com 2 Καθηγήτρια, Φυσικός,

Διαβάστε περισσότερα

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού

Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού Σάββατο, 28 Μαρτίου 2015 Λύκειο Λατσιών Αλέξανδρος Ταμπάκης Εκπαιδευτής Ε.Κ. Εισαγωγή 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14. ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η

Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14. ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14 ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η Νέες Τεχνολογίες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Εργασία στο Μαθήμα Σχεδίαση Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ 556 3 Ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΑΣΗΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕ Η ΧΩΡΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ Ματούλας Γεώργιος άσκαλος Σ Ευξινούπολης

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Θ. Κώτσης ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, kkotsis@cc.uoi.gr

Κωνσταντίνος Θ. Κώτσης ΠΤΔΕ Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, kkotsis@cc.uoi.gr ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ Α Οι Φυσικές Επιστήμες στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Η ικανοποιητική δεξιότητα των τυφλών μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ MARKETING ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ m133 ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΛΑΠΑΤΙΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα