ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ"

Transcript

1 Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΦΙΚΗΣ 511 ΚΛ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΙΣΟΘΕΡΜΗΣ FREUNDLICH ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΤΗΣ Μ. Π. ΜΑΓΙΑΦΑ ΑΘΗΝΑ 2009

2 Τ.Ε. Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΦΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΙΣΟΘΕΡΜΗΣ FREUNDLICH ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΤΗΣ Μ. Π. ΜΑΓΙΑΦΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Μ. ΡΟΥΛΙΑ ΑΘΗΝΑ 2009

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Απευθύνω Θερμές ευχαριστίες στην Επιστη~ιονικ1Ί Συνεργάτιδα του Τμ1Ίματος Κλωστοϋφαντουργίας κ. Μ. Ρούλια και στον ΚαθηγηηΊ κ. Α. Α. Βασιλε ιάδη για το χρόνο που αφιέρωσαν, καθώς και για τις εύστοχες παρατηρ1ίσεις που διατύπωσαν καθόλη τη διάρκεια εκπόνηση ς αυτής της πτυχιακ1ίς εργασίας. Επίσης, Θα ήθελα να ευχαρ ισηίσ ω εκείνους οι οποίοι διαδραμάτισαν, με την παρουσία και τις συμβουλές τους, σημαντικό ρόλο στη μέχρι σίίμε ρα πορεία μου.

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτ~ί μελετά τη συγκράτηση και την κατανομ11 κατιοντικών χρωμάτων πάνω στην προσροφητικ~ί επιφάν ε ια αργιλοπυριτικών υλικών. Ειδ ικότερα, εξετάζει τ~1ν προσρόφηση των χρωμάτων αυτών από σμηκτίτες ( μπ ε ντονίτη και μοντμοριλλονίτη) και από περλίτες (ακατέργαστο και διογκωμένο). Παρουσιάζονται αναλυτικά η δομ11, η χημικ1ί σύσταση, η προσροφητικ1ί ισχύς και τα χαρακτηριστικά των προσροφητικών αυτών. Επιπλέον, αναφ έ ρονται εκτ ενώ ς η χημική δομ1ί και οι ιδιότητ ες κατιοντικών χρωμάτων, των οποίων η προσρόφηση από τα συγκ ε κριμένα προσροφητικά έχε ι 1Ίδη μελετηθ ε ί. Επίση ς, πε ριγράφεται διεξοδικά η ε φαρμογ1ί του μαθηματικού προτύπου f Γeυndlich, ό)στε να εξακριβωθεί εάν η συμπ ε ριφορά των προαναφ ε ρθ έντων προσροφητικών συστημάτων μπορεί να ε ρμην ευθ ε ί ικανοποιητικά από την ισόθ ε ρμη προσρόφησης f ΓeυndJ ί cl1. Τέλος, συ ζητούνται με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία τόσο ο μηχανισμό ς συγκράτησης των κατιοντικών χρωμάτων, όσο και οι παρ άγο ντες που επηρ εάζουν τα φαινόμενα τη ς προσρόφησ1ίς τους από σμηκτίτ ες και π ε ρλίτε ς, σε συσχετισμό με τις αντίστοιχες δομές χρωμάτων και προσροφητικών.

5 SYNOPSIS Ιη tl1is woγk tl1e ι-etention and distγibιιtion of cationic dyes onto tl1e adsoφtive sιπface of alιn11inosi lic ate 111ateΓials a Γe studied. Specifically, tl1e adsoφt ion of t11ese dyes by s111ectites (bentonite and ωont1110γillonite) and by peilites (Iaw and expanded) is exa111ined. T11e stωctιπe, tl1e cheιηical coιηposition, t11e adsoφtive capabi lity and tl1e cj1 aγacteγist i cs of tl1ese adsoι bents a1 e pγesented analytical\y. Fιπt l1 eπηοι-e, t11e cl1e111ical stωctuγe and t!1e pι-opeι-ties of cationic dyes, tl1e adsoφtion of w11icl1 by tl1e specific adsoγ b ents 11as alι-eady been stιιdied, aγe extensively ι- epoγted. ΜοΓeονeΓ, tl1e application of tl1e Fι-eund lich ωatl1e111aticaj iηodel is tl1oωugl1jy descγibed, to find out wl1et11eι- tl1e bel1avioι of tl1e adsoφtive systeιηs ιηentioned above can be sιιfficiently explained by tl1e Fι-eι111d l icl1 adsoφtion isotl1eπη. Finally, οη tl1e basis of the existing lit eγatι!l'e, botl1 tl1e i11echanis111 of Γetention of tl1e cationic dyes and tl1e paγaιηeteγs afiecting tl1e phenoιηena of t l1eiγ adsoφtion by 8111ectites and peγlites aγe discussed, in ι-elation to tl1e stnιctιl!'es of dyes and adsoι bents, ι-espectively.

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΚΑ Τ/ΟΝΤ/ΚΑ ΧΡΩΜΑ ΤΑ 2.1. Γενικά Κατηγορίες των κατιοντικών χρωμάτων Εφαρμογές των κατιοντικών χρωμάτων Ιδιότητες των κατιοντικών χρωμάτων Προσροφητικά υλικά και κατιοντικά χρώματα 3. ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΠΡΟΣΡΟΦΗΤ/ΚΑ Γενικά Άργιλοι Σμηκτίτες Κατεργασίες σμηκτιτών Περλίτες Ακατέργαστος περλίτης Διογκωμένος περλίτης Κατεργασίες περλιτών 4. ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑ ΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑ ΤΩΝ 4.1. Γενικά Θερμοκρασία Συγκέντρωση χρώματος Οξύτητα διαλυμάτων Χρόνος παραμονή ς Μέγεθος σωματιδίων προσροφητικού Ταχύτητα ανάδευσης Σ ΕΛΙΔΑ

7 Χαρακτηριστικά των χρωμάτων Προσρόφηση των χρωμάτων Σμηκτίτες Περλίτες 5. ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗΣ 5.1. Γενικά Ισόθερμη Freundlich 6. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΣΟΘΕΡΜΗΣ FREUNDLICH Γενικά Πρότυπο Freuπdlich και κατιοντικά χρώματα Σμηκτίτες Περλίτες 7. ΣΥΝΟΨΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ νίίί

8 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ ΣΧΗΜΑ Σ ΕΛΙΔΑ 1. Χημική δομή του μοντμοριλλονίτη [26,30,72] 2. Κατάταξη ισοθέρμων κατά Bruπauer-Deming-Demiπg-Te/ler (ΒΟΟΤ) [105] ΠΙΝΑΚΑΣ /. Χαρακτηριστικά των κατιοντικών χρωμάτων αυτής της εργασίας 11. Τυπική χημική σύσταση του περλίτη [38, 77,99] 111. Μοντμοριλλονίτης, βασικά χρώματα και προσροφητικά πρότυπα IV. Ισόθερμη Freundlich για κατιοντικά χρώματα σε μοντμοριλλονίτη V. Σταθερ έ ς Freuπdlich για προσρόφηση βασικών χρωμάτων από μοντμοριλλονίτη νι. Μπεντονίτης, κατιοντικά χρώματα και προσροφητικά πρότυπα Vll. Σταθερές Freuπdlich για προσρόφηση κατιοντικών χρωμάτων από μπεντονίτη V/11. Περλίτες, βασικά χρώματα και προσροφητικά πρότυπα /Χ. Κυανό του Μεθυλενίου σε Na- και ενεργοποιημένους περλίτες (ρη = 5, 5) P7J ~ Χ. Σταθερ ές Freundlich για περλίτες και Κυανό του Μεθυλενίου (303 Κ) [37] 37

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το πρώτο μαθηματικό πρότυπο με σκοπό την ερμηνεία του φαινομένου της προσρόφησης διατυπώθηκε από τον Η. FΓeιιndlicJ1 το έτος Η κατανόηση του μηχανισμού της προσρόφησης ουσιών (υγρών ή αέριων) στην επιφάνεια στερεών υλικών εξακολουθεί μέχρι σήμερα να προσελκύει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από τη μελέτη του μηχανισμού προσρόφησης απορρέουν σημαντικές πληροφορίες για τα προσροφητικά συστ~ίματα που μελετώνται, οι οποίες αφορούν τον τρόπο κατανομής των προσροφώμενων ουσιών στην επιφάνεια των στερ εώ ν, τους παράγοντες που επιδρούν στο μηχανισμό της προσρόφησης και, τέλος, την αποτελεσματικότητα του κάθε προσροφητικού συστ1ίματος, η οποία σχετίζεται τόσο με τη χημικίί συγγένεια και τις δυνάμεις αλληλεπίδρασης μεταξύ προσροφώμενου και προσροφητικού, όσο και με το ρυθμό της προσρόφησης. Εκτεταμένη έ ρ ευνα έχει διεξαχθεί για την προσρόφηση χρωστικών ουσιών από στερεά προσροφητικά υλικά. Ειδικότερα, η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων στην επιφάνεια αργιλοπυριτικών υλικών μελετάται από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας έως σίίμερα. Στην κατηγορία των αργιλοπυριτικών υλικών υπάγονται υλικά όπως οι άργιλοι (μπεντονίτης, μοντμοριλλονίτ~1ς, καολίνης), οι περλίτες (ακατέργαστος και διογκωμένος) και οι ζεόλιθοι. Τα αργιλοπυριτικά υλικά παρουσιάζουν ευρύ πεδίο εφαρμογών. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην κλωστοϋφαντουργικίί επιστ~ίμη και τη βιομηχανία, τόσο στη διαχείριση των βιομηχανικών αποβλήτων, όσο και ως πρόσθετα σε βιομηχανικά υλικά. Ακόμη, μέσω της προσρόφησης χρώματος στην επιφάνεια των αργίλων, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη υβριδικών υλικών, όπως προϊόντα με ελκυστικές οπτικές ιδιότητες.

10 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο προσρόφηση νοείται η συγκράτηση μιας αέριας 11 υγρ11ς ουσίας στην επιφάνεια ενός στερεού [1]. Συγκεκριμένα, προσρόφηση είναι η κατάσταση ισορροπίας μεταξύ δύο αντίθετων διαδικασιών, της ρόφησης και της εκρόφησης. Όταν, για παράδειγμα, μια αέ ρια ουσία προσπίπτει πάνω στην επιφάνεια ενός στερεού προσροφητικού μέσου, ένα κλάσμα των μορίων της συγκρατε ίται (ρόφηση) ενώ τα υπόλοιπα ανακλώνται. Αρχικά, η ταχύτητα της ρόφησης είναι μεγαλύτερη από εκείνη της εκρόφησης. Χημικ1Ί ισορροπία (δηλαδ1ί προσρόφηση) υφίσταται όταν η ταχύτητα της ρόφησης εξισωθεί με αυτή της εκρόφησης [1-3). Κάθ ε αέρια ή υγρ11 ουσία που προσροφάται σε μια επιφάνε ια ορίζεται ως η προσροφώμενη ουσία και η επιφάνεια, πάνω στην οποία αυτή προσροφάται, ορίζεται ως το προσροφητικό υλικό [2). Το προσροφητικό μπορεί να είναι πορώδες ή μη. Τα πορώδη προσροφητικά υλικά διακρίνονται, ανάλογα με την ακτίνα των πόρων, σε μικροπορώδη (< 2 ηω), μεσοπορώδη (2-50 η111) και μακροπορώδη (> 50 ηιη) [1,4]. Η διαδικασία της προσρόφησης μπορεί να έχει χημική ή φυσικίί υπόσταση. Κατά τη διάρκεια της χημικ11ς προσρόφησης δημιουργούνται ισχυροί χημικοί δεσμοί, ενώ στη φυσικ1ί προσρόφηση υφίστανται, ανάμεσα στην προσροφώμενη ουσία και το προσροφητικό, κυρίως [5) ηλεκτροστατικ1ίς φύσεως δυνάμεις. Η προσροφημένη, πάνω σε μια επιφάνεια, ουσία μπορεί να κατανέμεται είτε σε ένα είτε σε περισσότερα στρώματα μορίων [4). Η μαθηματικίί πλευρά της προσρόφησης περιγράφεται από ισόθερμες εξ ισώσεις, οι οποίες παρέχουν πληροφορίες σχετικές με τη συμπεριφορά των προσροφητικών υλικών 11 των ουσιών που προσροφώνται, αλλά και με τις αλληλεπιδράσεις προσροφημένων ουσιών-προσροφητικών μέσων [1].

11 Εισαγωγή Γενικά, η προσρόφηση είναι μια διαδικασία που παρουσιάζε ι εκτεταμένο εύρος ε φαρμογών. Αρχικά, χρησιμοποιείτο ως έ νας τρόπος μέ τρησης της επιφάν ε ιας και τη ς κατανομής των πόρων των στερεών. Για το σκοπό αυτό, λάμβανε χώρα υπολογισμός του όγκου του αερίου (γνωστού μοριακού όγκου) που είχε προσροφηθ εί στις προς εκτίμηση επιφάν ε ιες [4]. Στην πορ ε ία, όμως, οι διαδικασίες προσρόφηση ς βρήκαν εφα ρμογ11 και στον τομέα τη ς βιομηχανίας, κυρίως στο διαχωρισμό των συστατικών αέριων και υγρών με ιγμάτων, στην αφυδάτωση υγρών και αερίων [6] και την επανάκτηση ουσιό)ν από τα απόβλητα των βιομηχανικών διεργασιών [7,8]. Ακόμη, μέ σω της κατανόησης του τρόπου κατανομής διαφόρων ουσιών στην επιφάνεια στερεών, καθίσταται ε φικτ~ί η μελέ τη του τρόπου κηλίδωσης των μέσων προσρόφησης [9] και η δημιουργία υβριδικών υλικών μέσω της συγκράτησης ουσιών στην επιφάνεια προσροφητικών [5,10]. Τέλος, υπάρχε ι έ να μεγάλο πλ1ίθος μελετών προσρόφησης υγρασίας σ ε τρόφιμα [li-15] και σε αγροτικά προϊόντα [16-20], από τις οποίες λαμβάνονται σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις επεξεργασ ίες, την αποθήκευση και τη μεταφορά όχι μόνο τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, αλλά και άλλων υγροσκοπικών υλικών. Στον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας, ειδικά, η προσρόφηση βρίσκει κυρίως εφα ρμογή στον τομέα των βαφικών επ εξε ργασιών, μέσω της προσρόφηση ς των χρωμάτων σ ε κλωστοϋφαντουργικά υποστρώματα [21-23), καθώς και σ ε εκείνο ν τη ς διαχείρισης των αποβλ1ίτων [5,24]. Επίσης, μέσω των προσροφητικών διεργασιών διευκολύνεται η μελέτη της συμπεριφοράς των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων τόσο κατά τη διάρκεια επεξεργασιών, όπως το στέγνωμα, όσο και κατά τ~1 μεταφορά ή την αποθήκευσή τους, ως προς τη συγκράτηση υγρασίας και, όπως προαναφ έ ρθηκ ε, την κηλίδωση των προϊόντων αυτών. Ακόμη, η κατανόηση της προσρόφησης χρωμάτων μπορ ε ί να συνεισφέρει στην ανάπτυξη υλικών με βελτιωμέ νες ιδιότητες σε σύγκριση με τα συμβατικά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Υλικά, για παράδειγμα, τα οποία θα λειτουργ1ίσουν ως επιβραδυντέ ς της προσρόφησης χρώματος στο προς βαφ1ί υπόστρωμα, δεσμευτικά της πλεο νάζουσας ποσότητας του χρώματος από το λουτρό βαφ1ίς, προσροφητικά για την ανάκτηση χρωμάτων 11 άλλων χημικών αντιδραστηρίων από τα απόβλητα κλωστοϋφαντουργικών επεξεργασιών, συσκευές μεταφοράς ηλεκτρονίων, χημικοί δείκτες, αισθητ~ίρες και πρώτες ύλες για παραγωγή έξυπνων ενδυμάτων, αναμένεται να δώσουν ν έα ώθηση στην κλωστοϋφαντουργική έρευνα [5,25-27]. 3

12 2. ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ 2.1. Γενικά Κάθε χρωστικίί ουσία αποτελείται, βάσε ι της θεωρίας του Witt, από τρία μέρη. Τα μέρη αυτά είναι το υπόστρωμα (αρωματικοί δακτύλιοι) και η χρωμοφόρος ομάδα (τα οποία αποτελούν το χρωμογόνο) και οι αυξόχρωμες ομάδες. Οι τελευ ταίες είνα ι αυτές που, όταν ενσωματώνονται στο μόριο του χρώματος, καθιστούν εφ ικηί τη σύνδεση αυτού με το προ ς βαφ11 υπόστρωμα. Αυξόχρωμες ομάδες μπορ εί να ε ίναι τα αλογόνα (- F, -CI, -ΒΓ, -Ι), οι υδρο ξυ- (-ΟΗ) και οι αμινο- (-ΝΗ 2 ) ομάδες, καθώς και παράγωγα αυτών [28] Κατηγορίες των κατιοντικών χρωμάτων Τα κατιοντικά 11 βασικά χρώματα χωρίζονται στις ακόλουθες υποκατηγορίες [28,29]: Διαρυλο- (όπως η Αουραμίνη Ο) και τριαρυλο- (όπως το Πράσινο του Μαλαχίτη και το C!Ύstal Vίolet) παράγωγα του μεθανίου, με χρωμοφόρο την ιμινομάδα (=C=N+-). Χρώματα αζινών, τα οποία ε ίναι παράγωγα της φαιναζίνης με χρωμοφόρο την πυραζίνη και δύο κύριες κατηγορίες, τις σαφραvίνες και τις συνθετικές αζίνες. Χρώματα ακριδίνης, τα οποία είναι παράγωγα της ακριδίνης. Παράδ ε ιγμα αυτών των χρωμάτων ε ίναι το C.I. Basic 0Γange Ι 4.

13 Κατιοντικά Χρώματα Χρώματα Θειαζινό)ν, παράγωγα της 1,4-Θ ε ιαζίνης με χρωμοφόρο το φαιναζοθειανιόν. Ένα χρώμα της κατηγορίας αυτής είναι το Κυανό του Μεθυλενίου. Χρώματα οξαζινών. Παραδείγματα τέτοιων χρωστικών ε ίναι το Nile Βlιιe και το New Blue R, παράγωγα τη ς φαινοξαζίνης με χρωμοφόρο το κατιόν της. Χρώματα ξανθενίου, που περιλαμβάνουν τα φλουορένια (κυρίως πυρονίνες και ροδαμίνες), τις ροδόλες και τις φλουορόνες. Δύο από τα κατιοντικά χρώματα που αν1ίκουν στην κατηγορία των χρωμάτων ξανθενίου ε ίναι τα Rhodamine Β και Rhodaιηine 60. Νεότερα βασικά χρώματα τα οποία χωρίζονται σε δύο υποκατηγορίες, με κριηίριο τον εντοπισμό του κατιόντος του χρώματος. Υπάρχουν χρώματα με κατιόν εντοπισμένο σταθερά σε ένα άτομο (εντοπισμένου Θετικού φορτίου) και άλλα, με κατιόν απεντοπισμένο σε ολόκληρο το χρωμογόνο (απεντοπισμένου Θετικού φορτίου). Αντιπροσωπευτικά π αραδείγματα των πρώτων είναι τα χρώματα της ανθρακινόνης και τα αζωχρώματα, όπως τα C.I. Basic Blυe 22 και C.I. Basic Red 18, αντίστοιχα. Παραδείγματα της δεύτερης υποκατηγορίας είναι τα C.I. Basic Βlιιe 54 και C.I. Basic Βlιιe Εφαρμογές των κατιοντικών χρωμάτων Αυτά τα χρώματα έχουν η1 δυνατότητα να βάψουν ίνες πολυακρυλονιτριλίου, τροποποιημένου πολυεστέρα, βαμβακιού, μεταξιού, τροποποιημένου πολυαμιδίου και μαλλιού. Όσον αφορά τη βαφ11 του βαμβακιού, σημαντικ1ί προϋπόθεση είναι να έχει υποστεί, προηγουμένως, πρόστυψη με ταννίνη. Αν και τα βασικά χρώματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν με επιτυχία γ ια τη βαφή όλων των παραπάνω ινών, ωστόσο, η χρ~ίση τους έχει περιοριστεί κυρίως στη βαφ1ί των ινών πο λυακρυλονιτριλίου. Τα κατιοντικά χρώματα επιλέγονται και για μη κλωστοϋφαντουργικές εφαρμογ έ ς, όπως για το χρωματισμό τροφίμων, καλλυντικών, φαρμάκων, χαρτιού και την κατασκευ1ί μελανιών [28,29]. 5

14 Κατιοντικά Χρώματα 2.2. Ιδιότητες των κατιοντικών χρωμάτων Τα κατιοντικά χρώματα (συν1ίθως άλατα), δ ιαθέτουν χρωμοφόρο ομάδα που εντοπίζεται στο κατιόν του άλατος και οι αυξόχρωμες ομάδες περιέχουν συν~ίθως αμ ινομάδες (-ΝΗ2). Τα χρώματα αυτά, σε υδατικά διαλύ ματα, βρίσκονται υπό τη μορφή θετικών ιόντων. Συνεπώς, λόγω του κατιοντικού χαρακηίρα που ε μφανίζουν τα μόριά τους, τα χρώματα αυτά θα έλκονται ηλεκτροστατικά από υλικά με αρνητικά φορτισμένες επ ιφάν ε ι ες. Η σύνδεση των κατιοντικών χρωμάτων με τα προσροφητικά υλικά επιτυγχάνεται μέσω η1ς ε ισαγωγ1ί ς -στο μόριο του χρώματος- αμινομάδων, η παρουσία των οποίων καθιστά εφ ικηί και τη διαλυτοποίηση των χρωμάτων [28,29). Τα βασικά χρώματα επηρεάζονται από τις μεταβολές του ph και, λόγω του κατιοντικού τους χαρακηίρα, αποσυντίθενται σε ισχυρά αλκαλικό περιβάλλον, ενώ σε όξινο ph ενισχύε ται το θετικό τους φορτίο. Η μεταβολή του ph επιδρ ά κα ι στην απόχρωση των χρωμάτων αυτών στα υδατικά διαλύματα. Κατιοντικά χρώματα, των οποίων η απόχρωση μεταβάλλεται με το ph, είνα ι το Πράσινο του Μαλαχίτη, το BΓilliant GΓeen, το Methyl GΓeen, το Methyl Violet και το CιΎstal Violet [29-32) Προσροφητικά υλικά και κατιοντικά χρώματα Η προσρόφηση ενός χρώματος περιλαμβάνει τα ακόλουθα στάδια [33): Μεταφορά του χρώματος από το διάλυμα πάνω στην επ ιφάνεια του προσροφητικού. Προσρόφηση των κατιόντων του χρώματος από τις αρνητικά φορτισμένες ομάδες της επ ιφάν ε ιας του προσροφητικού. Διάχυση του χρώματος στο εσω τερ ικό του προσροφητικού. Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες, που επηρεάζουν μια προσροφητικίί πορεία άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά, όπως είναι η θερμοκρασία, το pi-i, ο χρόνος παραμον~ίς, η φύση και η συγκέντρωση της ουσίας και του προσροφητικού, η ταχύη~τα ανάδευσης και η πίεση. Επίσης, η συγκράτηση ενός κατιοντικού χρώματος εξαρτάται από την ικανότητα διάχυσης, αλλά και από την συγγένειά του με το προσροφητικό [29,33). 6

15 Κατιοντικά Χρώματα Στη βιβλιογραφία έχε ι επ ιχειρ ηθ εί εφαρμογ 1Ί ισόθερμων εξ ισώσεω ν για τα χρό)ματα Κυανό του Μεθυλενίου (C.I. Basic Βlιιe 9) [23,34-52], Πράσινο του Μαλαχίτη (C.I. Basic GΓeen 4) [45,46,49,53-61J, C!Ύstal Violet (C.I. Basic Violet 3) (39,49,62-66], R11oda111ine Β (C.I. Basic VioJet 10) [39,49,54,62,63,67,68], C. I. Basic Βlιιe 41 [69,70] (όπως το Ti-iac1Ύl Β!ιιe RL 330% (30,71,72]), C.I. Basic Yellow 28 (όπως το MaxiJon GoJden Yellow GL 200%) [73J, Metl1yJ GΓeen [31,74,75], ToJιιidine ΒJιιe [76}, Methyl Violet (C.I. Basic Violet 1) [31,74,75,77], Bι ijliant GΓeen [65,78], C.I. Basic Red 18 [69], C. I. Basic Red 9 [63,79], C.I. Basic Βωwη ι [63], SafΓanine [80), C.I. Basic Red 22 και C.I. Basic Yellow 21 [81,82], Cationic Red GTL, Cationic Τιπqιιοise GB και Cationic Yellow X-5GL [83], C.I. Basic Β!ιιe 3 (81,82,84], Bis111ai-k ΒΓΟwη R [68J, Bi-illiant Ci esyl ΒJιιe (44,80), ΝeιιtΓa] Red (44], SafΓanine Τ και Basic Fιιcl1sine (49}, AtΓazon ΒJιιe και Maxilon Red [85). Ως προσροφητικά κατιοντικών χρωμάτων έχου ν επιλεγεί ο εν εργός άνθρακας [31,36,54,63,69,74,79], οι περλίτες [30,37,71,77,86,87}, οι ζεόλιθοι [38,39,55,73], 0 μοντμοριλλονίτης [30,52,67, 72,88,89.J, ο μπεντονίτη ς [30,32,40,51,56), ο καολίνης [57,65,78}, η silica gel [80], ο σ επιο λίτη ς [90], ο λιγνίτης [81,83], τα μεταλλοπυρ ιτικά (41}, η χιτοζάνη [84) και ο παλυγκορσκίτης (είδος αργίλου) [50]. Επίσης, έχε ι ερευνηθεί η συγκράτηση κατιοντικών χρωμάτων από ορισμένα μη επεξεργασμένα αγροτικά και φυτικά προϊόντα, όπως κελύφη φασολιού [43], φυστικιού [44], καφέ [47], σπόρων κολοκύθας f 48] και λαχανοράπανου σε μορφή κόκκων [34), κονιοποιημένα υπολείμματα κίτρινου φρούτου του πάθους [42), ίνες κορμού ελαιοφο ίνικα [60], φύκη (άλγες) του γλυκού νερού (Pitl1opl10Γa sp.) [58,61) και κόκκοι αραβοσίτου [85}. Ακόμη, έχε ι μελε τηθεί η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων από άχυρο ρυζιού σ ε επεξεργασμένη μορφ1ί (απανθρακωμένο (59), τροποποιημένο με φωσφορικό (35) Ίl κιτρικό οξύ f 46)). Τέλος, έχει αναφερθεί προσρόφηση από άλλα προσροφητικά υλικά που δεν υπάγονται στις προηγούμενες κατηγορίες, όπως ανιοντικά προσροφητικά βασισμένα στο πολυ(γ-γλουταμινικό οξύ) [45], ίνες πολυ(τερ εφ θαλικού αιθυλενεστέρα) εμβολιασμένες με μεθακρυλικό οξύ [23), υπερ-απορροφητικά πολυμερ1) βασισμένα στο άμυλο (49], δικτυωμένα πολυμερ1ί βασισμένα στην κυκλοδεξτρίνη [53,62), κονιοποιημένες χρυσαλλίδες μεταξοσκώληκα από υπολείμματα της βιομηχανίας κλωστηρίωσης μ ε τά ξης [69,70] και δικτυωμένο επαμφοτερίζον άμυλο [75). 7

16 Κατιοvτικ ά Χρώματα Πίνακας /. Χαρακτηριστικά των κατιοντικών χρωμάτων αυτιίς της εργασfας Χρώμα Κατηγ ορία Μορ ιακό ς τύποξ Χημική δο μ1j Μ.- 0 Κυανό του Μεθυλενίου (C. Ι.: 520\ 5) Θε ιαζίνης 128,86,911 C.I. Basic Blue 4 \ (C. I. : \ \ \05, \ \ \ 54) Μονοαζω- 130,91) R11odamine Β (C. Ι. : ) Ξ ανθενίου C 28 H 32 CIN ,02 135,911

17 Καrιοντικά Χρώματα Π ράσ ινο του Μαλαχίτη (C.1.: 42000) C,,H,,CIN2 ι>j~.1 "" 364,9 1 [28,911 Crystal V iolet (C.l. : 42555) Τριαρυ λο-μεθανίου C,,H,oCIN, 9 CH, ' / CH, ~~u Ct\N \,,.# N/CH, CH, / ' CH, cf' 407,98 165,911 Metl1yl Violet (C.Ι.: 42535) C 25H30CIN 3 9 c1-1,,:/ch, '""~,U/'" CΉ, CH, / ' '~ 407,98 175,911 ι.ι Υπολογίστηκαν μέσω του προγράμματος Cl1cmBioDra\ν νersion

18 3. ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΠΡΟΣΡΟΦΗΤΙΚΑ 3.1. Γενικά Τα αργιλοπυριτικά υλικά, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρ ι σ~ίμερα ως προσροφητικά υλικά κατιοντικών χρωμάτων, κατηγοριοποιούνται σε τρ ε ις επιμέρους ομάδες, τους περλίτες, τους ζεόλιθους και τις αργίλους. Στην τελευταία κατηγορία περιλαμβάνονται ο μοντμοριλλονίτης, ο μπε ντονίτης και ο καολίνης. Τα προσροφητικά αυτά αποτελούνται κυρίως από πυριτίο (Si) και αργίλιο (Α Ι ), αλλά διαφέρουν ως προς τη δομή. Οι αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα σ ε τ έτοιες επιφάν ε ιες εξα ρτώνται από το ph του διαλύματος, διότι αυτό καθορίζει το ηλεκτρικό φορτίο της επιφάνειας. Γενικά, σε χαμη λά ph η επιφ άνεια φορτίζεται θετικά, ενώ σ ε υψηλά ph φορτίζεται αρνητικά. Σε συγκεκριμένες ενδιάμεσες τιμές ph η επιφάνεια είναι η λεκτρικά ουδέτερη [37-39,73,77). Κοινό γνώρισμα των αργιλοπυριτικών υλικών ε ίναι η κατιονανταλλακτική τους ικανότητα (CEC). Για την ερμηνεία της διαδικασίας ανταλλαγ1ίς ιόντων έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες και μηχανισμοί [92) Άργιλοι Την τελευ ταία δεκαετία, οι άργιλοι έχουν πρ οσελκύσει ιδιαίτε ρο ενδιαφέρον /24,30]. Από τις αργίλους, ο μοντμοριλλονίτης και ο μπεντονίτης αν1ίκουν στην οικογένεια των σμη κτιτών [93-95]. Στις αργίλους κάθε άτομο Si βρίσκεται στο κέντρο τετραέδ ρου (Τ), τις κορυφές του οποίου καταλαμβάνουν άτομα οξυγόνου. Το άτομα Α Ι τοποθετούνται σε

19 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά κέντρα οκταέδρου (Ο), στις κορυφές των οποίων διατάσσονται άτομα οξυγόνου, κοινά ή μη με αυτά των πυριτικών τετρα έδ ρων. Αντικατάσταση των ατόμων Si και ΑΙ από άλλα άτομα, μικρότε ρου φορτίου, προκαλε ί έλλε ιμμα θετικών φορτίων στην επιφάν εια του υλικού. Η περ ίσσε ια του αρνητικού φορτίου αντισταθμίζεται τότε από ' ' Η+ Κ+ Ν + C 2 + Α1 3 + ' Μ 2 + ( λλ' ξ ' κατιοντα οπως,, a, a, η g αντα α ιμα κατιοντα) [95]. Τα προσροφητικά αυτά υλικά, λόγω των ιδιοηίτων τους, χρησιμοποιούνται για τη συγκράτηση ιόντων χρωμάτων 11 βαρέων μετάλλων. Ακόμη, μέσω η1ς προσρόφησης κατιοντικών, κυρίως, χρωμάτων στην επιφάνεια των αργίλων, αυτές ε ίναι χρ11σιμες ως καταλύτες και δείκτες, σε ηλιακά κύτταρα, συσκευές μεταφοράς ηλεκτρονίων και φωτογραφικά υλικά, καθώς και σε άλλες εφαρμογές [25-27] Σμηκτίτες Σημαντικότερα ορυκτά της κατηγορίας αυτής ε ίναι ο μοντμοριλλονίη1ς και ο μπε ντονίτης, ο οποίος αποτελείται κυρίως από μοντμοριλλονίτη. Οι σμηκτίτες είναι φυλλώδη υλικά που διαθέτουν υψηλ1ί κατιονανταλλακτική ικανότητα [95,98] και, κατά την ε μβάπτισ1ί τους σε πολικούς διαλύτες (όπως νερό, αλκοόλες) υφίστανται διόγκωση τη ς δομής τους (πολλαπλάσια ως προς τον ξηρό όγκο τους). Κατά την εμβάπτιση του μοντμοριλλονίτη σε ν ε ρό τα μόρια του νερού ε ισχωρούν ανάμεσα στα φυλλίδια όπου βρίσκονται τα ανταλλάξιμα κατιόντα του σμηκτίτη, με αποτέλεσμα να προκαλούν τη διόγκωσ1ί του [94,96). Ακόμη, στα υλικά αυτά παρατηρείται η εμφάνιση δύο διαφορετικών ε ιδών αρνητικού φορτίου, που οφ είλεται είτε στις ισόμορφες υποκαταστάσεις στα φυλλίδια, ε ίτε στην ύπαρξη ομάδων υδροξυλίου (-ΟΗ), οι οποίες ιοντίζονται στην επιφάνεια των σμηκτιτών [96]. Μοντμοριλλονίτης Ο μοντμοριλλονίτης, αργιλοπυριτικό υλικό που αν1ίκει στην οικογένεια των σμηκτιτών, συν1ίθως χρησιμοποιείται υπό τη μορφή Νa-μοντμοριλλονίτη ή Caμοντμοριλλονίτη. Οι ονομασίες αυτές οφείλονται στο κυρίαρχο ανταλλάξιμο κατιόν, 11

20 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά δηλαδή το Na+ ή το Caz+. Τα ιόντα Na+ ανταλλάσσονται ευκολότερα από τα ιόντα Ca 2 +, επομένως ο Νa-μοντμοριλλονίτης εμφανίζει ικανοποιητικότερη προσροφητική ισχύ συγκριτικά με τον Ca-μοντμοριλλονίτη [93,94,96]. Η δομή του μοντμοριλλονίτη επηρεάζεται από τη θερμοκρασία. Πάνω από τους 200 C λαμβάνει χώρα απομάκρυνση του μοριακού νερού (είτε επιφανειακού, είτε χαλαρά συγκρατημένου σε πόρους), οπότε προκαλείται μείωση της συνολικής επιφάνειας [26]. Η τυπική χημική σύσταση του μοντμοριλλονίτη έχει ως εξής: Si0 2 (69,6 %), Α (16,3%), MgO (3,56%), CaO (1,73%), Fe20 3 (1, 17%), Na 2 0 (0,33%), Κ20 (0,15%) [97]. Ο μοντμοριλλονίτης (Σχήμα 1) παρουσιάζει μια πορώδη δομή με μικροπόρους, ενώ τα ενεργά κέντρα προσρόφησης θεωρούνται ομοιόμορφα κατανεμημένα στην επιφάνεια του ορυκτού [30]. Τετρα~δρικό { πυριτιο Τετραεδρικό πυρίτιο eo, Al, Fe, Mg, Si και 8 υδροξύλιο Σχήμα 1. Χημική δομή του μοντμοριv.ονίτη [26,30, 72/ Το επιφανειακό φορτίο του μοντμοριλλονίτη επηρεάζεται από τη μεταβολή του ph του διαλύματος. Με την ελάττωση του ph επιτυγχάνεται σταδιακή αύξηση του ρυθμού αντικατάστασης των ανταλλάξιμων κατιόντων από Η+, τα οποία είναι λιγότερο ευκίνητα, με επακόλουθο την ελάττωση του αρνητικού φορτίου. Τέλος, το δυναμικό της επιφάνειας του μοντμοριλλονίτη φαίνεται να προσδιορίζεται από τα υδρογονοκατιόντα (Η+ ) και τα υδροξυλιοανιόντα (ΟΗ-) [30,86,96]: Για ph < pη ΣΟ η επιφάνεια θα είναι θετικά φορτισμένη και θα ισχύει 12

21 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά -Χ-ΟΗ + Η + ~ -Χ-ΟΗ 2 + Για ph = pησο η επιφάν ε ια θα είναι ηλεκτρικά ουδέτε ρη οπότε [-Χ-0 -] = [-Χ-ΟΗ/] Για ρι-ι > ρη ΣΟ η επιφάν ε ια θα ε ίναι αρνητικά φορτισμένη και όπου το Χ αντιπροσωπεύει άτομα Al και Si, ενώ το pησο αντιστοιχεί στο σημείο ουδετερότητα ς, δη λαδ1ί την τιμή ph όπου η επιφάνεια της αργίλου είναι η λεκτρικά ουδέτερη. Μπεντονίτης Ο μπεντονίτη ς ε ίναι φυλλώδες αργιλοπυριτικό υλικό με κύριο συστατικό τον μοντμοριλλονίτη [97], συνεπώς ισχύουν και για τον μπεντονίτη όσα αναφέρθηκαν για το μοντμοριλλονίτη. Όμως, λόγω της ύπαρξης προσμείξεων, ο μπεντονίτη ς εμφανίζε ι πιο ανομοιόμορφη επ ιφ άνεια σε σύγκριση με το μοντμοριλλονίτη [30] Κατεργασίες σμηκτιτών Άλλες κατεργασίες των σμηκτιτών, εκτός από τη θερμική απομάκρυνση του νερού, είναι η όξινη και η αλκαλική ε ν ε ργοποίησ1ί του ς, που πραγματοποιούνται κατά τη θ έ ρμανση της αργίλου με οξύ 11 βάση, αντίστοιχα. Παρουσία οξέος 11 βάσεως καταστρέφονται τα οκτάεδρα των ακμών, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μεσοπόρων και την αύξηση της συνολικ~ίς προσροφητικής επιφάνειας τη ς αργίλου [26] Περλίτες Εμπορικά, ο όρος περλίτης αναφ έ ρ εται σε κάθε υαλώδες ηφαιστειακό ορυκτό το οποίο, υπό την ε πίδραση θερμότητας, υφίσταται διόγκωση [97). Ο περλίτης συναντάται ως ακατέργαστος και διογκωμένος. Γενικά, τα υλικά αυτά ε ίναι αδραν1ί, υαλώδη και μη φυλλώδη ηφαιστειακά πετρώματα, στη δομή των οποίων εμπερ ιέχεται 13

22 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά ένα ποσοστό μοριακού νερού μέχρι 5% [30,98,99]. Η τυπικ1ί χημική σύσταση των περλιτών εμφανίζεται στον Πίναιcα ΙΙ. Τα υλικά αυτά περιέχουν σε μικρότερες ποσότητες και άλλα στοιχεία, όπως Ti, Ba, Pb, Cr, Fe, Μη και S. Ο πε ρλίτης, με βάση τα στοιχεία του Πίναιcα ΙΙ, είναι επίσης αργιλοπυριτικό υλικό. Τα άτομα του Si είναι, όπως και στους σμηκτίτες, ενωμένα με τα άτομα του οξυγόνου και σχηματίζουν μια τετραεδρικ1ί δομή, μέσα στην οποία παρεμβάλλονται άτομα Al. Η περίσσεια αρνητικού φορτίου εμφανίζεται και στους περλίτες ως επιφανειακές ομάδες -ο-, οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ως τα ενεργά κέντρα προσρόφησης του υλικού [38,77,86]. Πίvαιcας /1. Τυπικιj χημικιj σύσταση του περλίτη [38, 77,99] Συστατικό Si02 Al20 J Κ 2 Ο Na20 CaO Fe20 J MgO Ποσοστό(%) 71,0-75,0 12,5-18,0 4,0-5,0 2,9-4,0 0,5-2,0 0,1-1,5 0,03-0, Ακατέργαστος περλίτης Ο ακατέργαστος περλίτης, κατά την εμβάπτισή του σε υδατικά διαλύματα, παρουσιάζει αρνητικό δυναμικό ζίίτα γ ια όλες τις τιμές του ph. Το δυναμικό αυτό ελαττώνεται, αρχικά, με την αύξηση του ph (τιμές ph 3,0-8,0) [100] ενώ, στη συνέχεια, αυξάνεται μέχρι ph = 11,0. Η αύξηση της συγκέντρωσης του στερεού στο υδατικό διάλυμα μεταβάλλει ελαφρά την τιμ1ί του δυναμικού ζίίτα, που συνεχίζει να λαμβάνει αρνητικές τιμές [100]. Μέσω της όξινης ενεργοποίησης του περλίτη το δυναμικό ζίίτα δε μεταβάλλεται σημαντικά. Γενικά, ο ακατέργαστος περλίτης θα εμφανίζει αρνητικό επιφανειακό φορτίο. Η δομή του ακατέργαστου περλίτη παρουσιάζει λίγους μικροπόρους και ανομοιόμορφη κατανομή των ενεργών κέντρων προσρόφησης της επιφάνειάς του. Σε σχέ ση με τον διογκωμένο περλίτη, ο ακατέργαστος περιέχει ελάχιστα πιο αυξημένες ποσότητες Fe, Al, Ca και Si [30,37,86,99]. 14

23 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά Διογκωμένος περλίτης Με απότομη Θέρμανση του ακατέργαστου περλίτη σε Θερμοκρασίες > 700 C για μερικά δευτερόλεπτα σχηματίζεται ο διογκωμένος περλίτης [97,99]. Μέσω της Θέρμανσης αυηίς επ ιτυγχάν εται η απομάκρυνση του μ εγαλύ τερου μέ ρους μοριακού νερού και η ελάττωση των υδροξυλομάδων. Συνήθως, το ποσοστό του μοριακού νερού στη δομή του διογκωμένου περλίτη είναι τη ς τάξ εως του 1,60% κ.β. και 1,70% κ.β. για το χονδρόκοκκο και το λεπτόκοκκο περλίτη, αντίστοιχα [99]. Ο διογκωμένος πε ρλίτη ς, όπως και ο ακατέργαστος, κατά την ε μβάπτισή του σε υδατικά διαλύματα ε μφανίζει αρνητικά φορτισμένη επιφάνεια. Επομένως, Θα παρουσιάζει και αυτός την τάση να έλκει Θετικά ιόντα. Το διογκωμένο περλίτη χαρακτηρίζει, σ ε σύγκριση με τον ακατέργαστο, μ εγαλύτε ρη ειδικ1ί επιφάνεια και δυνατότητα ανταλλαγ1ίς ιόντων (κατιοντικ1ίς φύσεως), μεγαλύτε ρο δυναμικό ζ~ίτα, εξ ίσου ανομοιόμορφη κατανομή ενεργών κέντρων προσρόφησης και περισσότε ρο πορώδη ς δομ1ί (> 90%) με αξιοσημείωτη αύξηση της ακτίνας των πόρων του υλικού [30,37,97-100) Κατεργασίες περλιτών Ενεργοποίηση με Η2504 Έχει αναφερθεί [37,87) ότι η ε ν ε ργοποίηση με H2S04, τόσο του διογκωμένου όσο και του ακατέργαστου πε ρλίτ~1, επηρ εάζε ι την προσρόφηση του Κυανού του Μ εθυλε νίου. Αύξηση της συγκέντρωσης του H2S04 προκαλεί ανεπαίσθητη πτώση της ποσότητας χρώματος που προσροφάται. Αντίστοιχο συμπέρασμα προέκυψε και κατά τη μελέ τη της συγκράτησης του Metl1yl Violet στην επιφάνεια των περλιτών [77]. Επιπλέον, έχει αποδειχθεί πειραματικά ότι η ενεργοποίηση με H2S04 δεν επιφ έρε ι αισθητή ελάττωση του δυναμικού ζ~ίτα των προσροφητικών. Η μείωση που προκαλείται από το H 2 S0 4 οφείλεται, πιθανότατα, στη μ ε ίωση των ενεργών ομάδων προσρόφηση ς των π ε ρλιτών (δηλαδ1ί, των ομάδων -ΟΗ), καθώς και στη μερική καταστροφ11 της δομ1ίς τους [37,77,87]. 15

24 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά Ενεργοποίηση με NaCI Στη βιβ λιογ ραφία έχε ι ε ρ ευνηθ ε ί επίσης [37,87] η επίδραση του NaCJ στους περλίτες. Με την αύξηση τη ς συγκέντρωσης του NaCJ παρατηρ είται μικρή αύξηση της ποσότητας του κατιοντικού χρώματος που προσροφάται από τα υλικά αυτά. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, κατά την προσρόφηση του NaCl από του ς πε ρλίτες, οι θετικά φορτισμένες πε ριοχές έλκο υν ανιόντα CΓ. Κατά την άνοδο της συγκέντρωση ς του άλατο ς στο διάλυμα προκύπτε ι αύξηση του δυναμικού ζ~ίτα του πε ρ λίτη. Μ έσω της μεγέθυνση ς του αρνητικού φορτίου της επιφάνειας δημιουργείται ισχυρότε ρο ηλε κτροστατικό πεδ ίο, με αυξημένες ελκτικές δυνάμεις ανάμεσα στα ανιόντα τη ς επιφάν ε ιας του πε ρλίτη και τα κατιόντα. Επομένως, η β ελτίωση τη ς συγκράτηση ς οφείλεται στην προσρόφηση των ανιόντων CΓ τα οποία, με τη σ ε ιρά του ς, έλκουν η λε κτροστατικά τα κατιόντα των χρωμάτων. Θερμική επεξεργασία Η θερμικ1ί κατεργασία προκαλε ί σταδιακή εκδ ίωξη του συνολικού μοριακού ν ε ρού από τη δομή των πε ρλιτών. Ο ακατέργαστος πε ρλίτη ς, σε θερμοκρασίες από Ο έως 550 C, υφίσταται απώλεια του ε μπε ριε χόμενου ν ε ρού σε ποσοστό της τάξ εως του 80-95%. Όσον αφορά τον διογκωμένο π ε ρ λίτη, παρατηρείται ότι, ακόμη και στη θερμοκρασία των 150 C, ε ίναι ε μφανή ς η απομάκρυνση μιας σημαντική ς ποσότητας ν ε ρού. Το φαινόμενο αυτό ίσω ς οφείλεται στις διαφορετικές δομές των δύο π ε ρλιτών. Συγκεκριμένα, η ταχε ία απομάκρυνση του μοριακού ν ε ρού από το διογκωμένο πε ρλίτη καθίσταται δυνατή λόγω της πιο ανοικτ~ίς δομής του [99]. Όμως, μαζί με την απομάκρυνση του νερού, κατά τη διόγκωση προκαλείται ελά ττωση και των επιφαν ε ιακών ομάδων -ΟΗ και, άρα, μείωση των επιφανειακών ενεργών κέ ντρων προσρόφησης των υλικών. Εντούτοις, ο διογκωμένος περλίτης εμφανίζει πάντοτ ε μια πιο ικανοποιητικ~ί προσροφητική ισχύ σε σχέση με τον ακατέ ργαστο, διότι η ανοικτ~ί δο μή του καθιστά προσβάσιμα περισσότε ρα εν ε ργά κέντρα προσρόφηση ς. 16

25 4. ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ 4.1. Γενι κ ά Αρκετοί παράγοντε ς, όπως η θ ε ρμοκρασία, το ph, ο χρόνο ς παραμονή ς, η φύση και η συγκέντρωση τη ς προσροφώμενης ουσίας, το ε ίδος του προσροφητικού, η ταχύτητα ανά δευση ς και η πίεση μπορ ε ί να επη ρ ε άζουν άλλοτε θ ετικά και άλλοτε αρνητικ ά μια προσροφητική πο ρ ε ία [33,55,67, 71 ]. Οι πα ράγ οντες που επιδ ρούν στην προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων, όταν αυτά συγκρατούνται στην επιφάν ε ια τω ν αργιλοπυριτικών υλικών, ανα λύονται διεξ οδικά στα επόμενα Θερμοκρασία Σμηκτίτες Η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων από σμηκτίτε ς μπορ ε ί να ε ίναι ενδόθ ε ρμη [40] 11 εξώ θ ε ρμη [66] δ ιαδικασία. Όταν η προσρόφηση ε ίναι ε νδόθ ε ρμη, η αύ ξηση τη ς ποσότητας του χρώματο ς που προσροφάται από του ς σμηκτίτε ς στ ις υψη λότ ε ρ ες θ ε ρμοκρασί ε ς οφ ε ίλεται στην αύξηση τη ς κινητικότητας των μορίων του χρ ώ ματος, αλλά και στο μεγάλο αριθμό δ εσμών χρώματος-ν ε ρού που διασπώνται [30]. Α κό μη, η αυ ξημένη ποσ ό τητα προσροφημένου χρώματος μπορ ε ί να οφ ε ίλεται στο μοριακό ν ε ρό που πε ριέχεται στη δ ομ1ί των προσροφητικών αυτών, το οποίο απ ο μα κρύν εται σ ε υψηλές θ ε ρμοκρασίες απο δε σμεύοντας χώρο για τη συγκράτηση του χρ ώ ματο ς.

26 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Έχει αναφερθ ε ί ότι, κατά τη μελέτη των προσροφητικών συστημ άτων Rl1oda1ηine Β-μοντμοριλλονίτη [67], Πράσινου του Μαλαχίτη-μπεντονίτη [32,SSJ και Κυανού του Μεθυλενίου-μπεντονίτη [40], η συγκράτηση των χρωμάτων στην επιφάνεια των σμηκτιτών αντιπροσωπεύει μια ενδόθερμη δ ιαδ ικασία. Αντίθετα, σε με λέτ ε ς συγκράτησης του Rl1oda1ηine 60 [89] και του C1Ύsta ] Violet [66) από μοντμοριλλονίτη διαπιστώνεται ότι η προσρ όφηση των δύο αυτών χρωμάτων είναι εξώθερμη. Όσον αφορά την προσρόφηση του C.I. Basic Βlιιe 41 από μοντμοριλλονίτη, έχε ι τεκμηριωθεί πειραματικά ότι ε ίναι πρακτικά ανεξάρτητη από την αύξηση της θερ μοκρασίας. Ακόμη, έχει παρατηρηθεί ότι ο μπεντονίτης συγκρατεί περισσότερη ποσότητα του χρώματος αυτού σε σύγκριση με το μοντμοριλλο νίτη. Η διαφορετική προσροφητική ισχύς των δύο αυτών υλικών, σε θερμοκρασία 353 Κ και για αρχικές συγκεντρώσεις χρώματος 1,2 g ι- Ι και 1,8 g L- 1, είνα ι πιθανό να οφείλεται στη δ ιαφορ ετικίί δομ1ί του μπεντονίτη [30,72). Περλίτες Η αύξηση της θερμοκρασίας επιδρά στην προσροφητικ~ί δραστικότητα των περλιτών (ακατέργαστου και διογκωμένου). Από τη μ ελέτη συγκράτησης Κυανού του Μεθυλενίου [37,86], Metl1yl Violet [77) και C.I. Basic Βlιτe 41 [30,70) σε π ερλ ίτες συμπεραίνεται ότι η προσρόφηση είνα ι μια ενδόθε ρμη διαδικασία. Η επίδραση της θερμοκρασίας στην προσροφητικ1ί ισχύ των περλιτών οφείλεται κυρίως στην αύξηση τη ς κινητικ~ίς ενέργειας των μορίων του χρώματος. Στην περίπτωση του διογκωμένου περλίτη αποδεικνύεται εφ ικτή η συγκράτηση μορίων χρώματος μ εγαλύ τε ρου πλήθους και αυξημένου μεγέθους. Κατά τη διόγκωση επιτυγχάνεται η ελάττωση των -ΟΗ (ενεργών κέντρων προσρόφησης του π ερλίτη) ταυτόχρονα με την απομάκρυνση του μοριακού νερού. Ωστόσο, ο διογκωμένος περλίτης συγκρατεί, γενικά, π ε ρισσότερο χρώμα σε σχέση με τον ακατέργαστο, διότι τα κατιόντα του χρώματος έλκονται από το αρνητικό φορτίο που δημιουργείται με ισόμορφ ες υποκαταστάσεις στο τετ ρά εδ ρο του Si από ανταλλάξιμα κατιόντα (τα οποία έχου ν αποκαλυφθεί κατά τη διόγκωση, λόγω της ανοικτ~ίς δομή ς του διογκωμένου περλίτη) [37,77,86,99]. 18

27 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Οι απόψεις διίστανται αναφορικά με την επίδραση της θερμοκρασίας στην προσροφητική ισχύ του διογκωμένου περλίτη. Κατά την προσρόφηση Κυανού του Μεθυλενίου πάνω στην επιφάνεια διογκωμένου περλίτη, παρατηρείται ελάττωση της προσροφητικ1ίς ισχύος του υλικού για θερμοκρασίες έως τους 40 C. Σε υψηλότερες θερμοκρασίες η συγκράτηση αυξάνεται ως ένα επίπεδο, χαμηλότερα πάντως από την αρχικ1ί ποσότητα που συγκρατ~ίθηκε στους 20 C [37,87]. Αντίθετα, η προσρόφηση C.I. Basic Βlιιe 41 σε διογκωμένο περλίτη επιβεβαιώνει ότι η ποσότητα χρώματος που συγκρατείται αυξάνεται συνεχώς με την άνοδο της θερμοκρασίας [30]. Είναι πιθανό ότι το γεγονός αυτό οφείλεται στη διαφορετικ1ί συγγένεια προσροφητικούπροσροφώμενων υλικών, καθώς και στο μέγεθος και τις ιδιότητες του χρώματος Σ υγκέν τρωση χρώματος Σμηκτίτ ε ς Η επίδραση της αρχικ~ίς συγκέντρωσης του χρώματος κατά την προσρόφησ1ί του από τους σμηκτίτες έχει μελετηθεί για τα κατιοντικά χρώματα C.I. Basic Βl ιι e 41 [30,72] και Κυανό του Μεθυλενίου [51 ]. Κατά τη μελέτη της προσρόφησης των προαναφερόμενων χρωμάτων σε μοντμοριλλονίτη 11 μπεντονίτη παρατηρείται αύξηση της ποσότητας χρώματος που συγκρατείται από τα προσροφ η τικά καθώς αυξάνεται η συγκέντρωσ1ί του. Γενικά, το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην αυξημένη επίδραση της βαθμίδας συγκέντρωσης σε υψηλότερες αρχικές συγκεντρώσεις χρώματος [32). Κατά τη συγκράτηση του C.I. Basic ΒJιιe 41 από μπεντονίτη, με αύξηση της αρχικ1ίς συγκέντρωσης του χρώματος από (Ο,8 g ι- ' σε 1,6 g ι- ') παρατηρείται σταδιακή ελάττωση του χρώματος που συγκρατείται (από 99,9% σε 60,4%). Επίσης, αναφέρεται αύξηση της ποσότητας που προσροφάται ανά μάζα προσροφητικού. Η ποσότ~1τα χρώματος που συγκρατείται, στις παραπάνω συγκεντρώσεις χρώματος, από τα 79,8 g χρώματος Ι 100 g προσροφητικού ανέρχεται στα 145,3 g χρώματος/ 100 g προσροφητικού (στις υψηλότερες θερμοκρασίες). Ακόμη, στην περίπτωση του μπεντονίτ~1 είναι εμφανής μια συμπεριφορά ανάλογη με του μοντμοριλλονίτη, γεγονός το οποίο είναι αναμενόμενο, δεδομένου ότι ο μπεντονίτης αποτελείται κυρίως από μοντμοριλλονίτη. Ωστόσο ο μπεντονίτης, λόγω της διαφορετικ1ίς δομ1ίς 19

28 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων του, ε μφανίζε ι μια πιο ικανοποιητικ1ί προσροφητική ισχύ σε σύγκριση με το μοντμοριλλονίτη [30, 72]. Κατά τη μελέ τη προσρόφηση ς Κυανού του Μεθυλενίου [Slj στην επιφάν ε ια μοντμοριλλονίτη προκύπτ ει αύξηση της ποσότητας του χρώματος που συγκρατείται από το προσροφητικό κατά την αύξηση της συγκέντρωσης του χρώματος. Όμως, ο μοντμοριλλονίτη ς συγκρατεί ακόμη μικρότε ρο ποσοστό Κυανού του Μεθυλενίου σ ε σχέση μ ε το C.I. Basic Βlιιe 41. Συγκεκριμένα, το ποσοστό Κυανού του Μ εθυλενίου που συγκρατείται, με βάση τα π ε ιραματικά δεδομένα της με λέτη ς αυηίς, προσ εγγίζε ι μό λ ις το 40% του αρχικού χρώματο ς. Συνεπώς, η μετα βολ1ί της αρχικής συγκέντρωσης των κατιοντικών χρωμάτων σ ε διαλύματά τους επηρ εάζε ι τη συγκράτησ1ί του ς από σμηκτίτες. Περλίτες Η επίδραση της αρχικής συγκέντρωσης χρώματος στην προσρόφηση έχει 1Ίδη ε ρ ευνηθ ε ί για ορισμένα προσροφητικά συσηίματα κατιοντικών χρωμάτων-πε ρλιτών. Ε ιδικότε ρα, τα χρώματα που έχουν μελετηθ ε ί είναι το C.I. Basic Βlιιe 41 [30] και το Κυανό του Μεθυλενίου [86]. Κατά την προσρόφηση του κατιοντικού χρώματος C.I. Bas ic Β!ιιe 41, η συγκρατούμενη μάζα χρώματος αυξάνεται καθώς μεγαλών ε ι η αρχικ1ί συγκέντρωση C. I. Basic Β!ιιe 41 στο υδατικό διάλυμα. Συγκεκριμένα, για μεταβολ1ί της αρχικής συγκέντρωσης χρώματος από 0,020 g ι-ι σε 0,10 g ι- Ι παρατηρείται μια αύ ξηση της προσροφώμε νη ς ποσότητας από Ο, 1084 σε 0,2360 g χρώματος Ι 100 g ακατέργαστου, καθώς και από Ο, 1446 σε 0,43 00 g χρώματος Ι 100 g διογκωμένου π ε ρλίτη (323 Κ). Μάλιστα, η παρατηρούμε νη διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές αρχικές συγκεντρώσεις χρώματος αυξάνεται στις υψηλότερ ες θ ε ρμοκρασίες. Ακόμη, αναφέρεται [30] ότι ο διογκωμένος πε ρλίτης, πιο πορώδης από τον ακατέργαστο, συγκρατεί μεγαλύτε ρη ποσότητα χρώματος ανά γραμμάριο προσροφητικού. Τέλος, βάσ ε ι των πε ιραματικών δεδομένων της μελέ τη ς αυηίς, διαπιστώνεται ότι η αρχικ~ί συγκέντρωση επιδρά και στο ποσοστό του χρώματος το οποίο απομακρύνεται από το διάλυμα του χρώματος. Συγκεκριμένα, αύξηση τη ς συγκέντρωση ς του C.I. Basic Βlιιe 41 προκαλε ί, γ ενικά, 20

29 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων ελάττωση του ποσοστού συγκρατημένου χρώματος. Παρόμοια συμπεράσματα, όσον αφορά την αρχική συγκέντρωση του χρώματος, ισχύουν και κατά την προσρόφηση Κυανού του Με θυλε νίου [86). Συνεπώς, αύξηση της αρχικής συγκέντρωσης του χρώματος προκαλε ί αύξηση της ποσότητας που συγκρατείται ανά μάζα περλίτη (ακατέργαστου και διογκωμένου), αλλά και ελάττωση της εξάντλησης Οξύτητα διαλυμάτων Σμηκτίτες Με βάση τη δομ11 των σμηκτιτών, καθώς και τις ιδιότητες των κατιοντικών χρωμάτων, η μεταβολή του ρη αναμένεται να επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την προσροφητική διαδικασία. Τόσο η επιφάν ε ια των σμηκτιτών, όσο και τα κατιοντικά χρώματα, φορτίζονται θετικά σε χαμηλές τιμέ ς ρη. Επομένως, η περιοχή αυηί του ρη δε θα εμφανίζει τις μέγιστες τιμές συγκράτησης. Όταν όμως η τιμή του ρη αυξάνεται, οι σμηκτίτες αποκτούν περίσσεια αρνητικού φορτίου, οπότε καθίσταται εφικτή η ανάπτυξη ηλεκτροστατικών δυνάμεων με ταξύ της αρνητικά φορτισμένης επιφάνειας των σμηκτιτών και των κατιόντων του χρώματος [32,55,67) ενώ, σε πολύ αλκαλικό πε ριβάλλον, τα χρώματα αυτά τε ίνουν να αποσυντίθενται. Κατιοντικά χρώματα που επηρ ε άζονται από τη μεταβολ1ί του ρη είναι το Πράσινο του Μαλαχίτη, το C!Ύstal Violet και το C.I. Basic Blue 41 [29,30,32). Προσροφητικά συστήματα, τα οποία επηρεάζονται σε μεγάλη έκταση από τη μεταβολ1ί του ρη, περιλαμβάνουν τα ζ εύγη R11odaιηine Β-μοντμοριλλονίτης [67J, C.I. Basic Blt1e 41 -μοντμοριλλονίτης [72), C.I. Basic Blue 41 -μπεντονίτης [30) και Πράσινο του Μαλαχίτη-μπεντονίτης [55). Εντούτοις, έχουν διατυπωθεί και απόψεις ότι η μεταβολή του ρη δεν επιφέρει αξ ιόλογη μεταβολή στην προσροφητική διαδικασία, όπως στις περιπτώσεις Πράσινου του Μαλαχίτη-μπεντονίτη [32) και C.I. Basic Blt1e 41 -μοντμοριλλονίτη [30,97). Τέλος, η μελέτη της συγκράτησης του C.I. Basic Blue 41 από μπεντονίτη και μοντμοριλλονίτη αναδεικνύ ε ι μια διαφορετική συμπεριφορά των δύο προσροφητικών 21

30 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων υλικών. Για τιμές ρη από 2 έως 4, στην περίπτωση του μπ εντον ίτη παρατηρ ε ίται αύξηση της ποσότητας του συγκρατημένου χρώματος ενώ, αντίθετα, η ποσότητα του προσροφημένου από το μοντμοριλλονίτη χρώματος παραμένε ι πρακτικά σταθερή και ανεξάρτητη του ρη [30]. Από τα προηγούμενα συμπ ε ραίν ε ται ότι η επίδραση του ρη στην προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων από του ς σμηκτίτες διαφοροποιείται κατά πε ρίπτωση. Συνήθως, η μεταβολή της οξύτητας επηρ εάζε ι σημαντικά την προσρόφηση αυτών των χρωμάτων από σμηκτίτες ενώ, ορισμέν ες φορ ές, η μεταβολή του ph δεν επιδρά στη συγκράτηση. Περλίτες Από τη δομ11 των πε ρ λ ιτών διαφαίνεται ότι το επιφανειακό τους φορτίο θα επηρ εάζεται από τη μεταβολ1ί της οξύτητας, όπως και στις αργίλους. Η επίδραση της αλλαγής του ρη στην προσροφητική δράση των περλιτών έχε ι μελε τηθ ε ί για τα κατιοντικά χρώματα C.I. Basic Βlιιe 41 [30), Methyl Violet [77) και Κυανό του Μ ε θυλεν ίου [37,86). Γενικά, αύ ξηση της τιμής ph του διαλύματος κατε ργασίας συνεπάγεται μεγαλύ τερ η ποσότητα κατιοντικών χρωμάτων που προσροφάται από του ς περλ ίτ ες. Ειδικότερα, με αύξηση του ρη λαμβάνει χώρα ιοντισμός των επιφανειακών ομάδων -ΟΗ, γεγονός το οποίο έχει ως επακόλουθο να αποκτούν οι περλίτες ένα πλεόνασμα αρνητικού φορτίου. Η αύξηση του δυναμικού ζ~ίτα ενισχύ ει τις ελκτικές δυνάμεις π ε ρλίτη-χρώματος, άρα σε υψηλές τιμές ρη θα ευνοείται π ε ρισσότε ρο η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων [30,37,77) Χρόνος παραμονής Γενικά, ο χρόνος επεξεργασίας επιδρά στην προσρόφηση των χρωμάτων. Αύξηση του χρόνου αυτού έχει ως αποτέλεσμα αυξημένη ποσότητα συγκρατημένου χρώματος στην επιφάν εια του προσροφητικού [32]. Όσον αφορά τα αργιλοπυριτικά υλικά, στη βιβλιογραφία πε ριγράφεται η προσρόφηση του Κυανού του Μ ε θυλενίου 22

31 Πρ ο σρόφηση Κατιοντ ι κών Χρωμά των από μοντμοριλλονίτη [52). Ακόμη, κατά την προσρόφηση του C.I. Basic Βlιιe 41 από ακατέ ργαστο και διογκωμένο π ε ρλίτη παρατηρ ε ίται αύξηση του ποσοστού χρώματος που προσροφάται με την παράταση του χρόνου κατε ργασίας [71) Μ έγε θο ς σωμ ατιδ ίων π ροσρ ο φητι κ ο ύ Αύξηση του μεγέθους των σωματιδίων του προσροφητικού προκαλεί, συν1ίθως, ελάττωση της επιφάνειας και τη ς προσροφητικ~ίς του δραστικότητας [32]. Τέτοια συμπε ριφορά έχε ι διαπιστωθ ε ί στη μελέ τη των προσροφητικών συστημάτων C.I. Basic Red 13 -φτέρης [24] και Πράσινου του Μαλαχίτη-μπεντονίτη [32] Ταχύτητα ανάδ ε υσης Μ ε την αύξηση της ταχύτητας ανάδευσης του μείγματος προσροφητικούπροσροφώμενου η ποσότητα του χρώματος που συγκρατείται από τους περλίτες αυξάνεται, διότι η επιτάχυνση του ρυθμού ανάδευσης προκαλεί αύξηση της κινητικότητας των μορίων του χρώματος. Κατά την προσρόφηση του Κυανού του Μεθυλενίου από περλίτες, ο διπλασιασμός της ταχύτητας ανάδευσης οδ1ίγησε σε αύξηση της προσροφημένης ποσότητας χρώματος από 0,57 σε 0,68 mg / g περλίτη [86] Χαρακ τ ηριστικά των χρωμάτων Όπως έχει 1Ίδη αναφερθεί, τα κατιοντικά χρώματα επηρεάζονται από το ph του διαλύματος. Κατά την προσρόφηση του BΓilliant GΓeen και του CrΎsta l Violet από καολίνη, ο ρυθμός συγκράτησης επηρεάζεται από τον ιοντικό χαρακηίρα του χρώματος και την ύπαρξη Θετικού φορτίου [65]. Επίσης, κατά τη μελέτη της προσρόφησης των χρωμάτων διασποράς σε ίνες Keνlaτ [1] παρατηρ1ίθηκε ότι η χημικ1ί δομ1ί του χρώματος επιδρά καθοριστικά στην προσροφητική διαδικασία. Θα πρέπε ι, ωστόσο, να επισημανθεί ότι τα χρώματα αυτά ε ίναι μη ιοντικού χαρακτήρα. 23

32 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Ένας άλλος παράγοντας, που θα μπορούσ ε να επιδράσε ι στη συγκράτηση, ε ίναι το μέγεθος των μορίων του χρώματος. Χρώματα μεγάλου μεγέθ ου ς μορίου αναμένεται να συναντήσουν μ εγαλύ τ ε ρη δυσκολία, σε σχέση με τα μικρομοριακά, για να ε ισχωρήσουν σε μικροπορώδη προσροφητικά. Όμως, όταν τα μ εγαλο μοριακά χρώματα ε ισέλθου ν στου ς πόρου ς του υλικού θα ε μφανίζουν ικανοποιητικότε ρη αντοχή, σε αντίθεση με τα μικρομοριακά χρώματα των οποίων τα μόρια ε ίναι πιο ευ κίνητα. Επίσης, ε ίναι πιθανό ότι το μέγεθος επιδρά στον τρόπο κατανομ1ίς των μορίων του χρώματος πάνω στην επιφάν ε ια των προσροφητικών υλικών. Όπω ς ε ίναι ευνό ητο, τα χρώματα με μεγάλα μόρια θα καλύπτουν μεγαλύ τε ρο ποσοστό τη ς επιφάν ε ιας του προσροφητικού, σ ε σύγκριση με την επιφάνεια που θα καταλάμβαν ε ίση ποσότητα προσροφώμε νου με μικρότε ρο μέγε θο ς μορίων Προσρόφηση των χρωμάτων Σμηκτίτες Ο μοντμοριλλονίτη ς, με βάση τη δομή του, εμφανίζει δύο ε ίδη επιφάνειας προσρόφησης. Μια «εξω τε ρικ1ί», η οποία υπολογίζεται όταν ο μοντμοριλλονίτης βρίσκεται σ ε στε ρεή κατάσταση και μια «ε σωτερικ~ί», που αποκαλύπτε ται όταν η άργιλος ε μβαπτιστε ί σ ε υδατικό διάλυμα, οπότε τα μόρια του ν ε ρού ε ισ έ ρχονται ανάμεσα στα φυλλίδια. Σχετικά μ ε τη συγκράτηση των κατιοντικών χρωμάτων στην επιφάν ε ια του μοντμοριλλον ίτη έ χε ι διεξαχθεί ε κτ εταμένη έ ρ ευνα [30,52,67,72,89]. Η προσρόφηση του Rl1oda111ine Β σε Νa-μοντμοριλλονίτη φαίνεται να λαμβάνει χώρα, αρχικά, στην «εξω τ ε ρικ1ί» επιφάνεια μέσω ηλεκτροστατ ικών δυνάμε ων μεταξύ των μορίων του χρώματο ς και του προσροφητικού. Στη συν έχε ια, τα μόρια του χρώματος συγκρατούνται [67] στην «ε σωτερικ~l» επιφάν ε ια του προσροφητικού υλικού μέσω χημε ιορόφηση ς. Ακόμη, ο μηχανισμός προσρόφησης του Κυανού του Μεθυλενίου από μοντμοριλλονίτη π ε ριλαμβάνει αλληλεπίδραση μέσω φυσικ~ίς προσρόφησης (ηλεκτροστατικές δυνάμεις), καθώς και μέσω της ανταλλαγ1ίς των κατιόντων του προσροφητικού με ε κ ε ίνα του χρώματος [52). Τ έλος, κατά τη συγκράτηση του Rb o d a ιηin e 60 από Ν a- μοντμοριλλο νίτη, τα μόρια του χρώματο ς προσροφώνται μέσω χημικ1ί ς προσρόφησης και ενός μηχανισμού ανταλλαγής κατιόντων [89]. 24

33 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Η προσρόφηση κατιοντικών χρωμάτων έχει, επίσης, μ ελετηθ εί και για το μπεντονίτη. Συγκεκριμένα, έχε ι ερευ νηθ ε ί για τα κατιοντικά χρώματα Πράσινο του Μαλαχίτη [32,56), Κυανό του Μεθυλενίου [40,51] και C.I. Basic Βlιιe 41 [30]. Κατά τη συγκράτηση του Πράσινου του Μαλαχίτη από μπεντονίτη το χρώμα προσροφάται μέσω φυσικίί ς προσρόφηση ς (ηλεκτροστατικό π εδ ίο) [56] ή με τη δημιουργία χημικών δεσμών μέσω ε νός κατιονανταλλακτικού μηχανισμού [32]. Τα μόρια του χρώματος, αφού προσ εγγίσουν την προσροφητικ1ί επιφάνεια, ε ισ έ ρχονται στην πορώδη δομή του υλικού (στους μεσο - και μικρο- πόρους του μπεντονίτη) όπου συγκρατούνται. Τα μόρια του χρώματος δεσμεύονται μ έ σω μιας ανομοιόμορφης και, πιθανόν, μονομοριακής προσρόφησης [32,56]. Ομοίως, η προσρόφηση του Κυανού του Μεθυλε νίου στην επιφάνεια του μπεντονίτη πραγματοποιε ίται μέσω ηλεκτ ροστατικών δυνάμεων, καθώς και μέσω αντικατάστασης των κατιόντων του προσροφητικού από τα κατιόντα του χρώματος. Μάλιστα, μετά την προσρόφηση των μορίων του χρώματος αυτού στα ενεργά κέντρα προσρόφησης του μπεντονίτη, φαίνεται ότι η επιφάνεια του προσροφητικού τείν ε ι να γίνει ηλεκτρικά ουδέτερη. Το C1Ύstal Violet συγκρατείται, πιθανότατα, μέσω χημικής προσρόφησης στον τροποποιημένο Μg-μπεντονίτη, μέσω φυσικ1ίς προσρόφησης 11 ανταλλαγής κατιόντων στον ακατέργαστο μπεντονίτη ενώ, στον ενεργοποιημένο με οξύ μπεντονίτη, η συγκράτηση του χρώματος ίσως πραγματοποιείται μέσω φυσικής προσρόφησης. Τέλος, όταν το C.I. Basic Blue 41 συγκρατείται από σμηκτίτες, τείνει να δημιουργεί συσσωματώματα χρώματος. Στη βιβλιογραφία [30,72,87] αναφέρεται ότι, εκτός από μονομερή, είναι παρόντα Η-συσσωματώματα (τύπου sandwic\1), Η-διμερ11 και, ίσως, J-συσσωματώματα χρώματος. Ακόμη, λαμβάνει χώρα μια ανομοιόμορφη προσρόφηση, καθώς τα μόρια του C.I. Basic Βlιιe 41 κατανέμονται ακανόνιστα στην επιφάν ε ια των σμηκτιτών [30, 72,87]. Συνεπώς, με βάση τα προαναφερθέντα, η συγκράτηση των μορίων των κατιοντικών χρωμάτων στην προσροφητικ1ί επιφάνεια των σμηκτιτών επιτυγχάνεται, κυρίως, μέσω ισχυρών ηλε κτροστατικών δυνάμεων ανάμεσα στα κατιόντα του χρώματος και στις αρνητικά φορτισμένες -ο-, αλλά και με αντικατάσταση των ανταλλάξιμων κατιόντων (συν1ίθως Na+ ή Ca 2 +) της αργίλου από μόρια χρώματος. Άρα, η προσροφητικίί διαδικασία μπορεί να οφείλεται είτε σε φυσική προσρόφηση 25

34 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων ε ίτε σ ε χημε ιορ ό φηση, ε άν συνο δεύ ε ται από την ανάπτυ ξη ισχυρ ών αλληλ επιδ ράσεω ν μ εταξύ πρ ο σροφητικού-προσροφώ με ν ου Περλίτες Η συγκρ άτηση χρωμ άτων στην προσροφητικίί επιφάν ε ια τω ν πε ρ λιτών έ χε ι ε ρ ευνηθ ε ί ε κτεταμέ να. Από τα κατιοντικά χρ ώ ματα έχουν μελετηθ ε ί το C.I. Basic Βlιι e 41 [30,71,87), το Κυανό του Μ ε θυ λενίου [37,86) και το Metl1yl Violet [77). Όπω ς προαναφ έ ρθηκ ε, εν ε ργ ές ομάδ ε ς των συγκ ε κριμένων προσροφητικών ε ίν α ι οι επιφαν ε ιακέ ς ομά δ ες -ο -. Συν επ ώς, τα κατιόντα του χρώματος θα έλ κονται η λε κτροστατικά από αρνητικά φορτισμέν ες και η συγκράτηση πραγμ ατοποιε ίται, κατά βάση, μ έσω φυσικής προσρόφησης. Το γ εγονός αυτό τεκμηριώνεται από την προσρόφηση του Κυανού του Μ ε θυλενίου [52,81,86) και του Metl1yl Violet [77) σε πε ρλίτε ς. Λόγω τη ς, μικρή ς έστω, κατιονανταλλακτικίίς δραστικότητας των πε ρλιτών, ίσ ως να ισχύ ε ι έ νας μηχανισμό ς ανταλλαγή ς των κατιόντων του πε ρ λ ίτη με αυτά του χρ ώ ματο ς. Επιπλέ ον, από τα βιβλιογραφικά δ ε δομένα προκύπτε ι ότι ο ακατέργαστος πε ρ λίτη ς συγκρατε ί μικρότερη ποσότητ α του χρώματος C.I. Basic Βlιι e 41 [30,71,87], στις ίδιες συνθήκες κατε ργασία ς, σ ε σύγκριση με το διογκωμ ένο. 26

35 5. ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗΣ 5.1. Γενικά Στην προσπάθ ε ια ε ρμην ε ίας του φαινομ ένου τη ς προσρόφηση ς διατυπώθηκαν δ ιάφορ ες θ ε ωρίες, η μαθηματική έκφραση των οποίων ε ίναι οι ισόθερμες εξ ισώσ ε ις. Η πρώτη θ ε ωρία διατυπώθηκε από τον Η. Fι-eιιndlicl1 (1906) [101] και αναφ ε ρόταν στην πο λυμορια κή προσρόφηση. Δύο εξ ίσου σημαντικές θ ε ωρίες ε ίναι αυτές του Lang111uiΓ (1914) [3] και των Bnιnaιiei--E 111ιn e t-tellei- (1938) [102]. Ακολούθησαν οι θεω ρίες των HaΓkin s-jιπa (1944) [103], των Dιιbinin-Radushk e νicl1 (1946) [2], του Halsey (1948) [104], του HendeΓson (1952) [14], του Te111pkin (1940) [36] και πο λλέ ς άλλες. Μ ε τον όρο ισόθ ε ρμη προσρόφησης ε ννο ε ίται η γραφικ1ί παράσταση τη ς ποσό τητας τη ς ουσία ς που προσροφ11θηκε στην επιφάν ε ια του προσροφητικού, υπό σταθ ε ρ1ί θ ε ρμοκρασία, σ ε συνάρτηση με την ποσότητα της ουσίας στο διάλυμα που δ ε συγκρατ1ίθηκε στην κατάσταση ισορροπίας. Στην περίπτωση που η προσρόφηση π ε ριλα μβάν ε ι συγκρ άτηση α ε ρίου από στε ρεό, η ποσότητα που δ εν προσροφ11θηκε μ ετρ ά ται ω ς λόγο ς Ρ /Ρ 0, όπου Ρ η πίε ση του αερίου στην ισορροπία και Ρ 0 η αρχική πίε ση ( συν1ίθ ως, η ατμοσφαιρική). Από τη μελέ τη των διαφόρων προσροφητικών συστημάτων προ έ κυψαν πέντε διαφορ ετικές κατηγορίες ισοθέρμων. Κάθ ε κατηγορία αντιπροσ ωπεύ ε ι έ να συγκε κριμέ νο ε ίδος προσροφητικού συστήματος με ξ ε χωρισηί συμπε ριφορά [1, ]. Οι ισόθ ε ρμ ες τύπου Ι (Σχιjμα 2) αναφ έ ρονται σε μονομορια1<11 προσρόφηση πάνω στην επιφάν ε ια μιιcροπορωδ ώ ν προσροφητικών, μέσω φυσικής συγκράτηση ς. Τα προσροφητικά αυτά δ ιαθ έ τουν σχε τικά μικρ ές εξ ωτε ρικές επιφάνε ιες. Στα αρχικά

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν Τα απ ο τ ε λ έ σ µ ατ α απ ό τ η ν π αρ αγ ω γ ή κ αι τ η χ ρ ή σ η τ υ χ αί ω ν δ ε ι γ µ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ιεργασίεςπου εφαρµόζονται συνήθως στην επεξεργασία του πόσιµου νερού Κροκίδωση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο Π ΠΡ ΡΩ ΩΤ ΤΟ ΟΛ ΛΥ ΥΤ ΤΙΙΚ ΚΟ ΟΙΙ Ε ΕΙΙΚ ΚΤ ΤΕ ΕΣ Σ Πρωτολυτικοί δείκτες ονοµάζονται οι ενώσεις που έχουν την ιδιότητα να µεταβάλλουν το χρώµα τους µέσα σε καθορισµένα όρια του ph ενός διαλύµατος. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη

Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Α. Συμβω νης Ε Μ Π Σ Ε Μ Φ Ε Τ Μ Φεβρουα ριος 2015 Α. Συμβω νης (ΕΜΠ) Θεωρι α Γραφημα των 8η Δια λεξη Φεβρουα ριος 2015 168 / 182 Χρωματισμοι Γραφημα των Χρωματισμο ς Κορυφω

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.2 ΑΛΚΑΛΙΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλκαλίων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε ορισμένες κοινές ιδιότητες των αλκαλίων

Διαβάστε περισσότερα

Νέα µέθοδος προσδιορισµού κατανοµής µεγέθους πόρων για νανοπορώδη υλικά

Νέα µέθοδος προσδιορισµού κατανοµής µεγέθους πόρων για νανοπορώδη υλικά ΑΚΜΩΝ Νέα µέθοδος προσδιορισµού κατανοµής µεγέθους πόρων για νανοπορώδη υλικά Νέα µέθοδος προσδιορισµού κατανοµής µεγέθους πόρων για νανοπορώδη υλικά Τα πορώδη υλικά αποτελούν µια πολύ σηµαντική κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ http://edu.klimaka.gr ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 6 ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ).

( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). Χηµεία Α Λυκείου Φωτεινή Ζαχαριάδου 1 από 12 ( α πό τράπεζα θεµάτων) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Να χαρακτηρίσετε τις επόµενες προτάσεις ως σωστές (Σ) ή λανθασµένες (Λ). α) Ένα µείγµα είναι πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗ ΧΗΜΕΙΑ (ΦΥΕ 12) Ονοματεπώνυμο Φοιτητή: Αριθμός Μητρώου: ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 2007 Ημερομηνία εξετάσεων: 17 Ιουνίου 2007 ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ Διαβάστε με προσοχή το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία

Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Έκτη Διάλεξη Ονοματολογία Α) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ Στοιχείο Σύμβολο Σθένος Νάτριο Να 1 Κάλιο Κ 1 Μαγνήσιο Mg 2 Ασβέστιο Ca 2 Σίδηρος Fe 2 ή 3 Χαλκός Cu 2 Ψευδάργυρος Zn 2 Λίθιο Li 1 Άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα

2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα 2.2 Κατάταξη των στοιχείων (Περιοδικός Πίνακας) - Χρησιμότητα του Περιοδικού Πίνακα Θεωρία 9.1. Τι είναι ο περιοδικός πίνακας; Αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στης Χημείας. Πρόκειται για

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Γ Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΗΛΕΚΤΡΙΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΙΙ ΦΟΡΤΙΙΟ ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. 1) ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς μμεε ααππααννττήήσσεει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ (adsorption)

ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ (adsorption) Εισαγωγή Προσρόφηση είναι η διεργασία κατά την οποία μόρια ενός αερίου ή υγρού έρχονται σε επαφή και προσκολλώνται σε μία στερεή επιφάνεια. [Σε αντίθεση, απορρόφησηabsortion είναι η διαλυτοποίηση των μορίων

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ

ΚΑΘΕΤΗ Νίκος ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΟΜΑΖΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ Παραγωγή, ιαχείριση και Επεξεργασία της Βιοµάζας για την Παραγωγή Βιοκαυσίµων Συµβουλές Μελέτες Εφαρµογές Κατασκευές Αυγεροπούλου 1 173 42 Άγ. ηµήτριος Αττική Τηλ.: 210 9915300, 210 9939100 Fax: 210 9960150

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων

Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων Διαχείριση υπολειμμάτων από τη θερμική επεξεργασία αστικών απορριμμάτων Πέτρος Σαμαράς Καθηγητής, ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Παρασκευή 8 Απριλίου 2011 Στόχοι Από τη θερμική επεξεργασία ΑΣΑ με ταυτόχρονη παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΔΟΑΝΑΓΩΓΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση των μηχανισμών των οξειδοαναγωγικών δράσεων. Θεωρητικό Μέρος Οξείδωση ονομάζεται κάθε αντίδραση κατά την οποία συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ

ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΓΕΩΡΓΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΛΛΕΙΕΡΓΕΙΩΝ ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΕ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΔΑΦΩΝ Web: http://www.ismc.gr/ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧ/ΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΦΥΣΙΗ ΛΥΕΙΟΥ ΘΕΤΙΗΣ Ι ΤΕΧ/ΗΣ ΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜ : Στις ερωτήσεις - να γράψετε στο φύλλο απαντήσεων τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Στις ερωτήσεις -5 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα

Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Όγδοη Διάλεξη Οξέα - Βάσεις - Άλατα Οξέα Είναι οι χημικές ενώσεις οι οποίες όταν διαλυθούν στο νερό, ελευθερώνουν κατιόντα υδρογόνου (Η + ) Ιδιότητες Οξέων 1. Έχουν όξινη γεύση. 2. Επιδρούν με τον ίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Β. Tσιρίδης 1, Π. Σαμαράς 2, Α. Κούγκολος 3 και Γ. Π. Σακελλαρόπουλος 1 1 Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και Ινστιτούτο Τεχνικής Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα

Σκληρότητα νερού. Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Σκληρότητα νερού Μόνιμη και παροδική σκληρότητα Τι περιέχει το νερό της βροχής; Ποιο είναι συνήθως το ph του βρόχινου νερού; Γιατί; Τι περιέχει το νερό του εδάφους; Na +, K +, Ca 2+, Mg 2+, Cl, SO 4 2,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΥΚΛΩΝ) Θέμα Α Στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr

Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Περικλέους Σταύρου 31 34100 Χαλκίδα Τ: 2221-300524 & 6937016375 F: 2221-300524 @: chalkida@diakrotima.gr W: www.diakrotima.gr Προς: Μαθητές Α, Β & Γ Λυκείου / Κάθε ενδιαφερόμενο Αγαπητοί Φίλοι Όπως σίγουρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÓÕÍÅÉÑÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Μ. Τετάρτη 16 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α.1 Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain)

Μηχανικές ιδιότητες υάλων. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) Μηχανικές ιδιότητες υάλων Η ψαθυρότητα των υάλων είναι μια ιδιότητα καλά γνωστή που εύκολα διαπιστώνεται σε σύγκριση με ένα μεταλλικό υλικό. Διάγραμμα τάσης-παραμόρφωσης (stress-stain) E (Young s modulus)=

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου

«γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» όρια εδάφους και βράχου «γεωλογικοί σχηματισμοί» - «γεωϋλικά» έδαφος (soil) είναι ένα φυσικό σύνολο ορυκτών κόκκων που μπορούν να διαχωριστούν με απλές μηχανικές μεθόδους (π.χ. ανακίνηση μέσα στο νερό) όλα τα υπόλοιπα φυσικά

Διαβάστε περισσότερα

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας

ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας ραστηριότητες Πράσινης Χηµείας Απόστολος Μαρούλης, Κωνσταντίνα Χατζηαντωνίου Μαρούλη και µεταπτυχιακοί φοιτητές του ιχηνετ ( ιαπανεπιστηµιακό ιατµηµατικό Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών της ιδακτικής της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΗ ΘΕΩΡΙΑ ΟΞΕΟΒΑΣΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Πολυχρόνης Σ. Καραγκιοζίδης. Σχολικός Σύµβουλος. Ακροπόλεως 49, 54634, Θεσσαλονίκη, τηλέφωνα: 2310205997 6944935177 E-mail: info@polkarag.gr ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Ι 2 Κατηγορίες Υλικών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ Παραδείγματα Το πεντάγωνο των υλικών Κατηγορίες υλικών 1 Ορυκτά Μέταλλα Φυσικές πηγές Υλικάπουβγαίνουναπότηγημεεξόρυξηήσκάψιμοή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΒΩΞΙΤΗ, ΜΠΕΝΤΟΝΙΤΗ ΚΑΙ ΠΕΡΛΙΤΗ Αύγουστος 1999 Μεθοδολογία Οι δοκιμές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ

6.2. ΤΗΞΗ ΚΑΙ ΠΗΞΗ, ΛΑΝΘΑΝΟΥΣΕΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΕΣ 45 6.1. ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΦΑΣΕΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΕΣ ΦΑΣΕΩΝ Όλα τα σώµατα,στερεά -ά-αέρια, που υπάρχουν στη φύση βρίσκονται σε µια από τις τρεις φάσεις ή σε δύο ή και τις τρεις. Όλα τα σώµατα µπορεί να αλλάξουν φάση

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων

Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Β. ΜΕΤΑΘΕΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Στις αντιδράσεις αυτές οι αριθμοί οξείδωσης όλων των στοιχείων που μετέχουν στην αντίδραση παραμένουν σταθεροί. Τέτοιες αντιδράσεις είναι οι: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου

Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Χημεία Γ Γυμνασίου: Απαντήσεις των ασκήσεων και ερωτήσεων του σχολικού βιβλίου Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Οξέα - Βάσεις Άλατα Σελίδα 15 1. Τι ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Γράψτε την τετράδα των κβαντικών αριθμών που χαρακτηρίζει τα ακόλουθα ηλεκτρόνια: (α) Το εξώτατο ηλεκτρόνιο του ατόμου Rb. (β) Το ηλεκτρόνιο που κερδίζει το ιόν S

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

α: i)ο σ δεσµός δηµιουργείται µεαξονική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών, ενώ ο π δεσµός δηµιουργείται µε πλευρική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών.

α: i)ο σ δεσµός δηµιουργείται µεαξονική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών, ενώ ο π δεσµός δηµιουργείται µε πλευρική επικάλυψη των ατοµικών τροχιακών. ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ(ΟΜΑ Α Β ) ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1: γ, Α2: β, Α3: α, Α4: β, Α5: β Β1 α: Λ, β:

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΜΕΣΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΕΩΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΜΕΣΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΕΩΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ 5-1 ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΜΕΣΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΑΠΟΣΥΝΘΕΣΕΩΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΤΩΝ Έννοιες που θα γνωρίσετε: Δομή και δυναμικό ηλεκτρικής διπλής στιβάδας, πολώσιμη και μη πολώσιμη μεσεπιφάνεια, κανονικό και

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2. ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε το βασικό χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τις βάσεις κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων)

Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) 6 η Εργαστηριακή Άσκηση Τυποποιημένη δοκιμή διεισδύσεως λιπαντικών λίπων (γράσσων) Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Λιπαντικό λίπος (γράσσο) Το λιπαντικό λίπος ή γράσσο είναι ένα στερεό

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα.

Γιατί τα διαλύματα είναι σημαντικά για τις χημικές αντιδράσεις; Στη χημεία αρκετές χημικές αντιδράσεις γίνονται σε διαλύματα. 3.1 Οξέα Βάσεις Ιοντικά υδατικά διαλύματα Τι είναι διάλυμα; Διάλυμα είναι κάθε ομογενές μίγμα που προκύπτει από την ανάμειξη δύο ή περισσότερων καθαρών ουσιών. Στα διαλύματα, μία από τις ουσίες θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 5: Επισκόπηση οργανικών αντιδράσεων 1. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Γενικά, εξετάζουμε το είδος της αντίδρασης και τον τρόπο που αυτές συντελούνται Γενικοί τύποι αντιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα

1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα 1.4 Καταστάσεις της ύλης - Ιδιότητες της ύλης -Φυσικά και Χημικά φαινόμενα Μάθημα 4 Θεωρία Καταστάσεις της ύλης 4.1. Πόσες και ποιες είναι οι φυσικές καταστάσεις που μπορεί να έχει ένα υλικό σώμα; Τέσσερις.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

Μεσομερείς Δομές ή Δομές Συντονισμού

Μεσομερείς Δομές ή Δομές Συντονισμού Μεσομερείς Δομές ή Δομές Συντονισμού Σε περίπτωση ενώσεων που περιέχουν πολλαπλούς δεσμούς όπως το αιθυλένιο (αιθένιο), ο διπλός δεσμός δημιουργείται με συνεισφορά ενός ηλεκτρονίου από κάθε άτομο άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΔΙΑΛΥΣΗΣ ΣΤΕΡΕΗΣ ΟΥΣΙΑΣ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Σε αυτή την εργαστηριακή άσκηση θα ορίσουμε την ταχύτητα διάλυσης μιας στερεής ουσίας στο νερό και θα

Διαβάστε περισσότερα

Φορτίο. Cv <0,40. 1,5< Cv <3

Φορτίο. Cv <0,40. 1,5< Cv <3 ΕΝΕΡΓΟΣ ΙΛΥΣ Τύπος Χαµηλή φόρτιση Μέση Φόρτιση Υψηλή Φόρτιση F/M Kg BOD 5 / kg SS.d F/M < 0,15 F/M < 0,07 0,15F/M> 0,4 Φορτίο BOD (Cv) Kg BOD 5 / m 3.d Cv

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΣΗΣΗ 5 Προσδιορισµός του ύψους του οραικού στρώµατος µε τη διάταξη lidar. Μπαλής

Διαβάστε περισσότερα