ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ"

Transcript

1 Τ.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΦΙΚΗΣ 511 ΚΛ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΙΣΟΘΕΡΜΗΣ FREUNDLICH ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΤΗΣ Μ. Π. ΜΑΓΙΑΦΑ ΑΘΗΝΑ 2009

2 Τ.Ε. Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΚΛΩΣΤΟΥΦΑΝΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΒΑΦΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΙΣΟΘΕΡΜΗΣ FREUNDLICH ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓ ΑΣΙΑ ΤΗΣ Μ. Π. ΜΑΓΙΑΦΑ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ Μ. ΡΟΥΛΙΑ ΑΘΗΝΑ 2009

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Απευθύνω Θερμές ευχαριστίες στην Επιστη~ιονικ1Ί Συνεργάτιδα του Τμ1Ίματος Κλωστοϋφαντουργίας κ. Μ. Ρούλια και στον ΚαθηγηηΊ κ. Α. Α. Βασιλε ιάδη για το χρόνο που αφιέρωσαν, καθώς και για τις εύστοχες παρατηρ1ίσεις που διατύπωσαν καθόλη τη διάρκεια εκπόνηση ς αυτής της πτυχιακ1ίς εργασίας. Επίσης, Θα ήθελα να ευχαρ ισηίσ ω εκείνους οι οποίοι διαδραμάτισαν, με την παρουσία και τις συμβουλές τους, σημαντικό ρόλο στη μέχρι σίίμε ρα πορεία μου.

4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτ~ί μελετά τη συγκράτηση και την κατανομ11 κατιοντικών χρωμάτων πάνω στην προσροφητικ~ί επιφάν ε ια αργιλοπυριτικών υλικών. Ειδ ικότερα, εξετάζει τ~1ν προσρόφηση των χρωμάτων αυτών από σμηκτίτες ( μπ ε ντονίτη και μοντμοριλλονίτη) και από περλίτες (ακατέργαστο και διογκωμένο). Παρουσιάζονται αναλυτικά η δομ11, η χημικ1ί σύσταση, η προσροφητικ1ί ισχύς και τα χαρακτηριστικά των προσροφητικών αυτών. Επιπλέον, αναφ έ ρονται εκτ ενώ ς η χημική δομ1ί και οι ιδιότητ ες κατιοντικών χρωμάτων, των οποίων η προσρόφηση από τα συγκ ε κριμένα προσροφητικά έχε ι 1Ίδη μελετηθ ε ί. Επίση ς, πε ριγράφεται διεξοδικά η ε φαρμογ1ί του μαθηματικού προτύπου f Γeυndlich, ό)στε να εξακριβωθεί εάν η συμπ ε ριφορά των προαναφ ε ρθ έντων προσροφητικών συστημάτων μπορεί να ε ρμην ευθ ε ί ικανοποιητικά από την ισόθ ε ρμη προσρόφησης f ΓeυndJ ί cl1. Τέλος, συ ζητούνται με βάση την υπάρχουσα βιβλιογραφία τόσο ο μηχανισμό ς συγκράτησης των κατιοντικών χρωμάτων, όσο και οι παρ άγο ντες που επηρ εάζουν τα φαινόμενα τη ς προσρόφησ1ίς τους από σμηκτίτ ες και π ε ρλίτε ς, σε συσχετισμό με τις αντίστοιχες δομές χρωμάτων και προσροφητικών.

5 SYNOPSIS Ιη tl1is woγk tl1e ι-etention and distγibιιtion of cationic dyes onto tl1e adsoφtive sιπface of alιn11inosi lic ate 111ateΓials a Γe studied. Specifically, tl1e adsoφt ion of t11ese dyes by s111ectites (bentonite and ωont1110γillonite) and by peilites (Iaw and expanded) is exa111ined. T11e stωctιπe, tl1e cheιηical coιηposition, t11e adsoφtive capabi lity and tl1e cj1 aγacteγist i cs of tl1ese adsoι bents a1 e pγesented analytical\y. Fιπt l1 eπηοι-e, t11e cl1e111ical stωctuγe and t!1e pι-opeι-ties of cationic dyes, tl1e adsoφtion of w11icl1 by tl1e specific adsoγ b ents 11as alι-eady been stιιdied, aγe extensively ι- epoγted. ΜοΓeονeΓ, tl1e application of tl1e Fι-eund lich ωatl1e111aticaj iηodel is tl1oωugl1jy descγibed, to find out wl1et11eι- tl1e bel1avioι of tl1e adsoφtive systeιηs ιηentioned above can be sιιfficiently explained by tl1e Fι-eι111d l icl1 adsoφtion isotl1eπη. Finally, οη tl1e basis of the existing lit eγatι!l'e, botl1 tl1e i11echanis111 of Γetention of tl1e cationic dyes and tl1e paγaιηeteγs afiecting tl1e phenoιηena of t l1eiγ adsoφtion by 8111ectites and peγlites aγe discussed, in ι-elation to tl1e stnιctιl!'es of dyes and adsoι bents, ι-espectively.

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΚΑ Τ/ΟΝΤ/ΚΑ ΧΡΩΜΑ ΤΑ 2.1. Γενικά Κατηγορίες των κατιοντικών χρωμάτων Εφαρμογές των κατιοντικών χρωμάτων Ιδιότητες των κατιοντικών χρωμάτων Προσροφητικά υλικά και κατιοντικά χρώματα 3. ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΠΡΟΣΡΟΦΗΤ/ΚΑ Γενικά Άργιλοι Σμηκτίτες Κατεργασίες σμηκτιτών Περλίτες Ακατέργαστος περλίτης Διογκωμένος περλίτης Κατεργασίες περλιτών 4. ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑ ΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑ ΤΩΝ 4.1. Γενικά Θερμοκρασία Συγκέντρωση χρώματος Οξύτητα διαλυμάτων Χρόνος παραμονή ς Μέγεθος σωματιδίων προσροφητικού Ταχύτητα ανάδευσης Σ ΕΛΙΔΑ

7 Χαρακτηριστικά των χρωμάτων Προσρόφηση των χρωμάτων Σμηκτίτες Περλίτες 5. ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗΣ 5.1. Γενικά Ισόθερμη Freundlich 6. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΙΣΟΘΕΡΜΗΣ FREUNDLICH Γενικά Πρότυπο Freuπdlich και κατιοντικά χρώματα Σμηκτίτες Περλίτες 7. ΣΥΝΟΨΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ νίίί

8 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ ΣΧΗΜΑ Σ ΕΛΙΔΑ 1. Χημική δομή του μοντμοριλλονίτη [26,30,72] 2. Κατάταξη ισοθέρμων κατά Bruπauer-Deming-Demiπg-Te/ler (ΒΟΟΤ) [105] ΠΙΝΑΚΑΣ /. Χαρακτηριστικά των κατιοντικών χρωμάτων αυτής της εργασίας 11. Τυπική χημική σύσταση του περλίτη [38, 77,99] 111. Μοντμοριλλονίτης, βασικά χρώματα και προσροφητικά πρότυπα IV. Ισόθερμη Freundlich για κατιοντικά χρώματα σε μοντμοριλλονίτη V. Σταθερ έ ς Freuπdlich για προσρόφηση βασικών χρωμάτων από μοντμοριλλονίτη νι. Μπεντονίτης, κατιοντικά χρώματα και προσροφητικά πρότυπα Vll. Σταθερές Freuπdlich για προσρόφηση κατιοντικών χρωμάτων από μπεντονίτη V/11. Περλίτες, βασικά χρώματα και προσροφητικά πρότυπα /Χ. Κυανό του Μεθυλενίου σε Na- και ενεργοποιημένους περλίτες (ρη = 5, 5) P7J ~ Χ. Σταθερ ές Freundlich για περλίτες και Κυανό του Μεθυλενίου (303 Κ) [37] 37

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το πρώτο μαθηματικό πρότυπο με σκοπό την ερμηνεία του φαινομένου της προσρόφησης διατυπώθηκε από τον Η. FΓeιιndlicJ1 το έτος Η κατανόηση του μηχανισμού της προσρόφησης ουσιών (υγρών ή αέριων) στην επιφάνεια στερεών υλικών εξακολουθεί μέχρι σήμερα να προσελκύει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από τη μελέτη του μηχανισμού προσρόφησης απορρέουν σημαντικές πληροφορίες για τα προσροφητικά συστ~ίματα που μελετώνται, οι οποίες αφορούν τον τρόπο κατανομής των προσροφώμενων ουσιών στην επιφάνεια των στερ εώ ν, τους παράγοντες που επιδρούν στο μηχανισμό της προσρόφησης και, τέλος, την αποτελεσματικότητα του κάθε προσροφητικού συστ1ίματος, η οποία σχετίζεται τόσο με τη χημικίί συγγένεια και τις δυνάμεις αλληλεπίδρασης μεταξύ προσροφώμενου και προσροφητικού, όσο και με το ρυθμό της προσρόφησης. Εκτεταμένη έ ρ ευνα έχει διεξαχθεί για την προσρόφηση χρωστικών ουσιών από στερεά προσροφητικά υλικά. Ειδικότερα, η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων στην επιφάνεια αργιλοπυριτικών υλικών μελετάται από τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας έως σίίμερα. Στην κατηγορία των αργιλοπυριτικών υλικών υπάγονται υλικά όπως οι άργιλοι (μπεντονίτης, μοντμοριλλονίτ~1ς, καολίνης), οι περλίτες (ακατέργαστος και διογκωμένος) και οι ζεόλιθοι. Τα αργιλοπυριτικά υλικά παρουσιάζουν ευρύ πεδίο εφαρμογών. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην κλωστοϋφαντουργικίί επιστ~ίμη και τη βιομηχανία, τόσο στη διαχείριση των βιομηχανικών αποβλήτων, όσο και ως πρόσθετα σε βιομηχανικά υλικά. Ακόμη, μέσω της προσρόφησης χρώματος στην επιφάνεια των αργίλων, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη υβριδικών υλικών, όπως προϊόντα με ελκυστικές οπτικές ιδιότητες.

10 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με τον όρο προσρόφηση νοείται η συγκράτηση μιας αέριας 11 υγρ11ς ουσίας στην επιφάνεια ενός στερεού [1]. Συγκεκριμένα, προσρόφηση είναι η κατάσταση ισορροπίας μεταξύ δύο αντίθετων διαδικασιών, της ρόφησης και της εκρόφησης. Όταν, για παράδειγμα, μια αέ ρια ουσία προσπίπτει πάνω στην επιφάνεια ενός στερεού προσροφητικού μέσου, ένα κλάσμα των μορίων της συγκρατε ίται (ρόφηση) ενώ τα υπόλοιπα ανακλώνται. Αρχικά, η ταχύτητα της ρόφησης είναι μεγαλύτερη από εκείνη της εκρόφησης. Χημικ1Ί ισορροπία (δηλαδ1ί προσρόφηση) υφίσταται όταν η ταχύτητα της ρόφησης εξισωθεί με αυτή της εκρόφησης [1-3). Κάθ ε αέρια ή υγρ11 ουσία που προσροφάται σε μια επιφάνε ια ορίζεται ως η προσροφώμενη ουσία και η επιφάνεια, πάνω στην οποία αυτή προσροφάται, ορίζεται ως το προσροφητικό υλικό [2). Το προσροφητικό μπορεί να είναι πορώδες ή μη. Τα πορώδη προσροφητικά υλικά διακρίνονται, ανάλογα με την ακτίνα των πόρων, σε μικροπορώδη (< 2 ηω), μεσοπορώδη (2-50 η111) και μακροπορώδη (> 50 ηιη) [1,4]. Η διαδικασία της προσρόφησης μπορεί να έχει χημική ή φυσικίί υπόσταση. Κατά τη διάρκεια της χημικ11ς προσρόφησης δημιουργούνται ισχυροί χημικοί δεσμοί, ενώ στη φυσικ1ί προσρόφηση υφίστανται, ανάμεσα στην προσροφώμενη ουσία και το προσροφητικό, κυρίως [5) ηλεκτροστατικ1ίς φύσεως δυνάμεις. Η προσροφημένη, πάνω σε μια επιφάνεια, ουσία μπορεί να κατανέμεται είτε σε ένα είτε σε περισσότερα στρώματα μορίων [4). Η μαθηματικίί πλευρά της προσρόφησης περιγράφεται από ισόθερμες εξ ισώσεις, οι οποίες παρέχουν πληροφορίες σχετικές με τη συμπεριφορά των προσροφητικών υλικών 11 των ουσιών που προσροφώνται, αλλά και με τις αλληλεπιδράσεις προσροφημένων ουσιών-προσροφητικών μέσων [1].

11 Εισαγωγή Γενικά, η προσρόφηση είναι μια διαδικασία που παρουσιάζε ι εκτεταμένο εύρος ε φαρμογών. Αρχικά, χρησιμοποιείτο ως έ νας τρόπος μέ τρησης της επιφάν ε ιας και τη ς κατανομής των πόρων των στερεών. Για το σκοπό αυτό, λάμβανε χώρα υπολογισμός του όγκου του αερίου (γνωστού μοριακού όγκου) που είχε προσροφηθ εί στις προς εκτίμηση επιφάν ε ιες [4]. Στην πορ ε ία, όμως, οι διαδικασίες προσρόφηση ς βρήκαν εφα ρμογ11 και στον τομέα τη ς βιομηχανίας, κυρίως στο διαχωρισμό των συστατικών αέριων και υγρών με ιγμάτων, στην αφυδάτωση υγρών και αερίων [6] και την επανάκτηση ουσιό)ν από τα απόβλητα των βιομηχανικών διεργασιών [7,8]. Ακόμη, μέ σω της κατανόησης του τρόπου κατανομής διαφόρων ουσιών στην επιφάνεια στερεών, καθίσταται ε φικτ~ί η μελέ τη του τρόπου κηλίδωσης των μέσων προσρόφησης [9] και η δημιουργία υβριδικών υλικών μέσω της συγκράτησης ουσιών στην επιφάνεια προσροφητικών [5,10]. Τέλος, υπάρχε ι έ να μεγάλο πλ1ίθος μελετών προσρόφησης υγρασίας σ ε τρόφιμα [li-15] και σε αγροτικά προϊόντα [16-20], από τις οποίες λαμβάνονται σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τις επεξεργασ ίες, την αποθήκευση και τη μεταφορά όχι μόνο τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, αλλά και άλλων υγροσκοπικών υλικών. Στον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας, ειδικά, η προσρόφηση βρίσκει κυρίως εφα ρμογή στον τομέα των βαφικών επ εξε ργασιών, μέσω της προσρόφηση ς των χρωμάτων σ ε κλωστοϋφαντουργικά υποστρώματα [21-23), καθώς και σ ε εκείνο ν τη ς διαχείρισης των αποβλ1ίτων [5,24]. Επίσης, μέσω των προσροφητικών διεργασιών διευκολύνεται η μελέτη της συμπεριφοράς των κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων τόσο κατά τη διάρκεια επεξεργασιών, όπως το στέγνωμα, όσο και κατά τ~1 μεταφορά ή την αποθήκευσή τους, ως προς τη συγκράτηση υγρασίας και, όπως προαναφ έ ρθηκ ε, την κηλίδωση των προϊόντων αυτών. Ακόμη, η κατανόηση της προσρόφησης χρωμάτων μπορ ε ί να συνεισφέρει στην ανάπτυξη υλικών με βελτιωμέ νες ιδιότητες σε σύγκριση με τα συμβατικά κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα. Υλικά, για παράδειγμα, τα οποία θα λειτουργ1ίσουν ως επιβραδυντέ ς της προσρόφησης χρώματος στο προς βαφ1ί υπόστρωμα, δεσμευτικά της πλεο νάζουσας ποσότητας του χρώματος από το λουτρό βαφ1ίς, προσροφητικά για την ανάκτηση χρωμάτων 11 άλλων χημικών αντιδραστηρίων από τα απόβλητα κλωστοϋφαντουργικών επεξεργασιών, συσκευές μεταφοράς ηλεκτρονίων, χημικοί δείκτες, αισθητ~ίρες και πρώτες ύλες για παραγωγή έξυπνων ενδυμάτων, αναμένεται να δώσουν ν έα ώθηση στην κλωστοϋφαντουργική έρευνα [5,25-27]. 3

12 2. ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ 2.1. Γενικά Κάθε χρωστικίί ουσία αποτελείται, βάσε ι της θεωρίας του Witt, από τρία μέρη. Τα μέρη αυτά είναι το υπόστρωμα (αρωματικοί δακτύλιοι) και η χρωμοφόρος ομάδα (τα οποία αποτελούν το χρωμογόνο) και οι αυξόχρωμες ομάδες. Οι τελευ ταίες είνα ι αυτές που, όταν ενσωματώνονται στο μόριο του χρώματος, καθιστούν εφ ικηί τη σύνδεση αυτού με το προ ς βαφ11 υπόστρωμα. Αυξόχρωμες ομάδες μπορ εί να ε ίναι τα αλογόνα (- F, -CI, -ΒΓ, -Ι), οι υδρο ξυ- (-ΟΗ) και οι αμινο- (-ΝΗ 2 ) ομάδες, καθώς και παράγωγα αυτών [28] Κατηγορίες των κατιοντικών χρωμάτων Τα κατιοντικά 11 βασικά χρώματα χωρίζονται στις ακόλουθες υποκατηγορίες [28,29]: Διαρυλο- (όπως η Αουραμίνη Ο) και τριαρυλο- (όπως το Πράσινο του Μαλαχίτη και το C!Ύstal Vίolet) παράγωγα του μεθανίου, με χρωμοφόρο την ιμινομάδα (=C=N+-). Χρώματα αζινών, τα οποία ε ίναι παράγωγα της φαιναζίνης με χρωμοφόρο την πυραζίνη και δύο κύριες κατηγορίες, τις σαφραvίνες και τις συνθετικές αζίνες. Χρώματα ακριδίνης, τα οποία είναι παράγωγα της ακριδίνης. Παράδ ε ιγμα αυτών των χρωμάτων ε ίναι το C.I. Basic 0Γange Ι 4.

13 Κατιοντικά Χρώματα Χρώματα Θειαζινό)ν, παράγωγα της 1,4-Θ ε ιαζίνης με χρωμοφόρο το φαιναζοθειανιόν. Ένα χρώμα της κατηγορίας αυτής είναι το Κυανό του Μεθυλενίου. Χρώματα οξαζινών. Παραδείγματα τέτοιων χρωστικών ε ίναι το Nile Βlιιe και το New Blue R, παράγωγα τη ς φαινοξαζίνης με χρωμοφόρο το κατιόν της. Χρώματα ξανθενίου, που περιλαμβάνουν τα φλουορένια (κυρίως πυρονίνες και ροδαμίνες), τις ροδόλες και τις φλουορόνες. Δύο από τα κατιοντικά χρώματα που αν1ίκουν στην κατηγορία των χρωμάτων ξανθενίου ε ίναι τα Rhodamine Β και Rhodaιηine 60. Νεότερα βασικά χρώματα τα οποία χωρίζονται σε δύο υποκατηγορίες, με κριηίριο τον εντοπισμό του κατιόντος του χρώματος. Υπάρχουν χρώματα με κατιόν εντοπισμένο σταθερά σε ένα άτομο (εντοπισμένου Θετικού φορτίου) και άλλα, με κατιόν απεντοπισμένο σε ολόκληρο το χρωμογόνο (απεντοπισμένου Θετικού φορτίου). Αντιπροσωπευτικά π αραδείγματα των πρώτων είναι τα χρώματα της ανθρακινόνης και τα αζωχρώματα, όπως τα C.I. Basic Blυe 22 και C.I. Basic Red 18, αντίστοιχα. Παραδείγματα της δεύτερης υποκατηγορίας είναι τα C.I. Basic Βlιιe 54 και C.I. Basic Βlιιe Εφαρμογές των κατιοντικών χρωμάτων Αυτά τα χρώματα έχουν η1 δυνατότητα να βάψουν ίνες πολυακρυλονιτριλίου, τροποποιημένου πολυεστέρα, βαμβακιού, μεταξιού, τροποποιημένου πολυαμιδίου και μαλλιού. Όσον αφορά τη βαφ11 του βαμβακιού, σημαντικ1ί προϋπόθεση είναι να έχει υποστεί, προηγουμένως, πρόστυψη με ταννίνη. Αν και τα βασικά χρώματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν με επιτυχία γ ια τη βαφή όλων των παραπάνω ινών, ωστόσο, η χρ~ίση τους έχει περιοριστεί κυρίως στη βαφ1ί των ινών πο λυακρυλονιτριλίου. Τα κατιοντικά χρώματα επιλέγονται και για μη κλωστοϋφαντουργικές εφαρμογ έ ς, όπως για το χρωματισμό τροφίμων, καλλυντικών, φαρμάκων, χαρτιού και την κατασκευ1ί μελανιών [28,29]. 5

14 Κατιοντικά Χρώματα 2.2. Ιδιότητες των κατιοντικών χρωμάτων Τα κατιοντικά χρώματα (συν1ίθως άλατα), δ ιαθέτουν χρωμοφόρο ομάδα που εντοπίζεται στο κατιόν του άλατος και οι αυξόχρωμες ομάδες περιέχουν συν~ίθως αμ ινομάδες (-ΝΗ2). Τα χρώματα αυτά, σε υδατικά διαλύ ματα, βρίσκονται υπό τη μορφή θετικών ιόντων. Συνεπώς, λόγω του κατιοντικού χαρακηίρα που ε μφανίζουν τα μόριά τους, τα χρώματα αυτά θα έλκονται ηλεκτροστατικά από υλικά με αρνητικά φορτισμένες επ ιφάν ε ι ες. Η σύνδεση των κατιοντικών χρωμάτων με τα προσροφητικά υλικά επιτυγχάνεται μέσω η1ς ε ισαγωγ1ί ς -στο μόριο του χρώματος- αμινομάδων, η παρουσία των οποίων καθιστά εφ ικηί και τη διαλυτοποίηση των χρωμάτων [28,29). Τα βασικά χρώματα επηρεάζονται από τις μεταβολές του ph και, λόγω του κατιοντικού τους χαρακηίρα, αποσυντίθενται σε ισχυρά αλκαλικό περιβάλλον, ενώ σε όξινο ph ενισχύε ται το θετικό τους φορτίο. Η μεταβολή του ph επιδρ ά κα ι στην απόχρωση των χρωμάτων αυτών στα υδατικά διαλύματα. Κατιοντικά χρώματα, των οποίων η απόχρωση μεταβάλλεται με το ph, είνα ι το Πράσινο του Μαλαχίτη, το BΓilliant GΓeen, το Methyl GΓeen, το Methyl Violet και το CιΎstal Violet [29-32) Προσροφητικά υλικά και κατιοντικά χρώματα Η προσρόφηση ενός χρώματος περιλαμβάνει τα ακόλουθα στάδια [33): Μεταφορά του χρώματος από το διάλυμα πάνω στην επ ιφάνεια του προσροφητικού. Προσρόφηση των κατιόντων του χρώματος από τις αρνητικά φορτισμένες ομάδες της επ ιφάν ε ιας του προσροφητικού. Διάχυση του χρώματος στο εσω τερ ικό του προσροφητικού. Υπάρχουν αρκετοί παράγοντες, που επηρεάζουν μια προσροφητικίί πορεία άλλοτε θετικά και άλλοτε αρνητικά, όπως είναι η θερμοκρασία, το pi-i, ο χρόνος παραμον~ίς, η φύση και η συγκέντρωση της ουσίας και του προσροφητικού, η ταχύη~τα ανάδευσης και η πίεση. Επίσης, η συγκράτηση ενός κατιοντικού χρώματος εξαρτάται από την ικανότητα διάχυσης, αλλά και από την συγγένειά του με το προσροφητικό [29,33). 6

15 Κατιοντικά Χρώματα Στη βιβλιογραφία έχε ι επ ιχειρ ηθ εί εφαρμογ 1Ί ισόθερμων εξ ισώσεω ν για τα χρό)ματα Κυανό του Μεθυλενίου (C.I. Basic Βlιιe 9) [23,34-52], Πράσινο του Μαλαχίτη (C.I. Basic GΓeen 4) [45,46,49,53-61J, C!Ύstal Violet (C.I. Basic Violet 3) (39,49,62-66], R11oda111ine Β (C.I. Basic VioJet 10) [39,49,54,62,63,67,68], C. I. Basic Βlιιe 41 [69,70] (όπως το Ti-iac1Ύl Β!ιιe RL 330% (30,71,72]), C.I. Basic Yellow 28 (όπως το MaxiJon GoJden Yellow GL 200%) [73J, Metl1yJ GΓeen [31,74,75], ToJιιidine ΒJιιe [76}, Methyl Violet (C.I. Basic Violet 1) [31,74,75,77], Bι ijliant GΓeen [65,78], C.I. Basic Red 18 [69], C. I. Basic Red 9 [63,79], C.I. Basic Βωwη ι [63], SafΓanine [80), C.I. Basic Red 22 και C.I. Basic Yellow 21 [81,82], Cationic Red GTL, Cationic Τιπqιιοise GB και Cationic Yellow X-5GL [83], C.I. Basic Β!ιιe 3 (81,82,84], Bis111ai-k ΒΓΟwη R [68J, Bi-illiant Ci esyl ΒJιιe (44,80), ΝeιιtΓa] Red (44], SafΓanine Τ και Basic Fιιcl1sine (49}, AtΓazon ΒJιιe και Maxilon Red [85). Ως προσροφητικά κατιοντικών χρωμάτων έχου ν επιλεγεί ο εν εργός άνθρακας [31,36,54,63,69,74,79], οι περλίτες [30,37,71,77,86,87}, οι ζεόλιθοι [38,39,55,73], 0 μοντμοριλλονίτης [30,52,67, 72,88,89.J, ο μπεντονίτη ς [30,32,40,51,56), ο καολίνης [57,65,78}, η silica gel [80], ο σ επιο λίτη ς [90], ο λιγνίτης [81,83], τα μεταλλοπυρ ιτικά (41}, η χιτοζάνη [84) και ο παλυγκορσκίτης (είδος αργίλου) [50]. Επίσης, έχε ι ερευνηθεί η συγκράτηση κατιοντικών χρωμάτων από ορισμένα μη επεξεργασμένα αγροτικά και φυτικά προϊόντα, όπως κελύφη φασολιού [43], φυστικιού [44], καφέ [47], σπόρων κολοκύθας f 48] και λαχανοράπανου σε μορφή κόκκων [34), κονιοποιημένα υπολείμματα κίτρινου φρούτου του πάθους [42), ίνες κορμού ελαιοφο ίνικα [60], φύκη (άλγες) του γλυκού νερού (Pitl1opl10Γa sp.) [58,61) και κόκκοι αραβοσίτου [85}. Ακόμη, έχε ι μελε τηθεί η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων από άχυρο ρυζιού σ ε επεξεργασμένη μορφ1ί (απανθρακωμένο (59), τροποποιημένο με φωσφορικό (35) Ίl κιτρικό οξύ f 46)). Τέλος, έχει αναφερθεί προσρόφηση από άλλα προσροφητικά υλικά που δεν υπάγονται στις προηγούμενες κατηγορίες, όπως ανιοντικά προσροφητικά βασισμένα στο πολυ(γ-γλουταμινικό οξύ) [45], ίνες πολυ(τερ εφ θαλικού αιθυλενεστέρα) εμβολιασμένες με μεθακρυλικό οξύ [23), υπερ-απορροφητικά πολυμερ1) βασισμένα στο άμυλο (49], δικτυωμένα πολυμερ1ί βασισμένα στην κυκλοδεξτρίνη [53,62), κονιοποιημένες χρυσαλλίδες μεταξοσκώληκα από υπολείμματα της βιομηχανίας κλωστηρίωσης μ ε τά ξης [69,70] και δικτυωμένο επαμφοτερίζον άμυλο [75). 7

16 Κατιοvτικ ά Χρώματα Πίνακας /. Χαρακτηριστικά των κατιοντικών χρωμάτων αυτιίς της εργασfας Χρώμα Κατηγ ορία Μορ ιακό ς τύποξ Χημική δο μ1j Μ.- 0 Κυανό του Μεθυλενίου (C. Ι.: 520\ 5) Θε ιαζίνης 128,86,911 C.I. Basic Blue 4 \ (C. I. : \ \ \05, \ \ \ 54) Μονοαζω- 130,91) R11odamine Β (C. Ι. : ) Ξ ανθενίου C 28 H 32 CIN ,02 135,911

17 Καrιοντικά Χρώματα Π ράσ ινο του Μαλαχίτη (C.1.: 42000) C,,H,,CIN2 ι>j~.1 "" 364,9 1 [28,911 Crystal V iolet (C.l. : 42555) Τριαρυ λο-μεθανίου C,,H,oCIN, 9 CH, ' / CH, ~~u Ct\N \,,.# N/CH, CH, / ' CH, cf' 407,98 165,911 Metl1yl Violet (C.Ι.: 42535) C 25H30CIN 3 9 c1-1,,:/ch, '""~,U/'" CΉ, CH, / ' '~ 407,98 175,911 ι.ι Υπολογίστηκαν μέσω του προγράμματος Cl1cmBioDra\ν νersion

18 3. ΑΡΓΙΛΟΠΥΡΙΤΙΚΑ ΠΡΟΣΡΟΦΗΤΙΚΑ 3.1. Γενικά Τα αργιλοπυριτικά υλικά, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρ ι σ~ίμερα ως προσροφητικά υλικά κατιοντικών χρωμάτων, κατηγοριοποιούνται σε τρ ε ις επιμέρους ομάδες, τους περλίτες, τους ζεόλιθους και τις αργίλους. Στην τελευταία κατηγορία περιλαμβάνονται ο μοντμοριλλονίτης, ο μπε ντονίτης και ο καολίνης. Τα προσροφητικά αυτά αποτελούνται κυρίως από πυριτίο (Si) και αργίλιο (Α Ι ), αλλά διαφέρουν ως προς τη δομή. Οι αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα σ ε τ έτοιες επιφάν ε ιες εξα ρτώνται από το ph του διαλύματος, διότι αυτό καθορίζει το ηλεκτρικό φορτίο της επιφάνειας. Γενικά, σε χαμη λά ph η επιφ άνεια φορτίζεται θετικά, ενώ σ ε υψηλά ph φορτίζεται αρνητικά. Σε συγκεκριμένες ενδιάμεσες τιμές ph η επιφάνεια είναι η λεκτρικά ουδέτερη [37-39,73,77). Κοινό γνώρισμα των αργιλοπυριτικών υλικών ε ίναι η κατιονανταλλακτική τους ικανότητα (CEC). Για την ερμηνεία της διαδικασίας ανταλλαγ1ίς ιόντων έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες και μηχανισμοί [92) Άργιλοι Την τελευ ταία δεκαετία, οι άργιλοι έχουν πρ οσελκύσει ιδιαίτε ρο ενδιαφέρον /24,30]. Από τις αργίλους, ο μοντμοριλλονίτης και ο μπεντονίτης αν1ίκουν στην οικογένεια των σμη κτιτών [93-95]. Στις αργίλους κάθε άτομο Si βρίσκεται στο κέντρο τετραέδ ρου (Τ), τις κορυφές του οποίου καταλαμβάνουν άτομα οξυγόνου. Το άτομα Α Ι τοποθετούνται σε

19 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά κέντρα οκταέδρου (Ο), στις κορυφές των οποίων διατάσσονται άτομα οξυγόνου, κοινά ή μη με αυτά των πυριτικών τετρα έδ ρων. Αντικατάσταση των ατόμων Si και ΑΙ από άλλα άτομα, μικρότε ρου φορτίου, προκαλε ί έλλε ιμμα θετικών φορτίων στην επιφάν εια του υλικού. Η περ ίσσε ια του αρνητικού φορτίου αντισταθμίζεται τότε από ' ' Η+ Κ+ Ν + C 2 + Α1 3 + ' Μ 2 + ( λλ' ξ ' κατιοντα οπως,, a, a, η g αντα α ιμα κατιοντα) [95]. Τα προσροφητικά αυτά υλικά, λόγω των ιδιοηίτων τους, χρησιμοποιούνται για τη συγκράτηση ιόντων χρωμάτων 11 βαρέων μετάλλων. Ακόμη, μέσω η1ς προσρόφησης κατιοντικών, κυρίως, χρωμάτων στην επιφάνεια των αργίλων, αυτές ε ίναι χρ11σιμες ως καταλύτες και δείκτες, σε ηλιακά κύτταρα, συσκευές μεταφοράς ηλεκτρονίων και φωτογραφικά υλικά, καθώς και σε άλλες εφαρμογές [25-27] Σμηκτίτες Σημαντικότερα ορυκτά της κατηγορίας αυτής ε ίναι ο μοντμοριλλονίη1ς και ο μπε ντονίτης, ο οποίος αποτελείται κυρίως από μοντμοριλλονίτη. Οι σμηκτίτες είναι φυλλώδη υλικά που διαθέτουν υψηλ1ί κατιονανταλλακτική ικανότητα [95,98] και, κατά την ε μβάπτισ1ί τους σε πολικούς διαλύτες (όπως νερό, αλκοόλες) υφίστανται διόγκωση τη ς δομής τους (πολλαπλάσια ως προς τον ξηρό όγκο τους). Κατά την εμβάπτιση του μοντμοριλλονίτη σε ν ε ρό τα μόρια του νερού ε ισχωρούν ανάμεσα στα φυλλίδια όπου βρίσκονται τα ανταλλάξιμα κατιόντα του σμηκτίτη, με αποτέλεσμα να προκαλούν τη διόγκωσ1ί του [94,96). Ακόμη, στα υλικά αυτά παρατηρείται η εμφάνιση δύο διαφορετικών ε ιδών αρνητικού φορτίου, που οφ είλεται είτε στις ισόμορφες υποκαταστάσεις στα φυλλίδια, ε ίτε στην ύπαρξη ομάδων υδροξυλίου (-ΟΗ), οι οποίες ιοντίζονται στην επιφάνεια των σμηκτιτών [96]. Μοντμοριλλονίτης Ο μοντμοριλλονίτης, αργιλοπυριτικό υλικό που αν1ίκει στην οικογένεια των σμηκτιτών, συν1ίθως χρησιμοποιείται υπό τη μορφή Νa-μοντμοριλλονίτη ή Caμοντμοριλλονίτη. Οι ονομασίες αυτές οφείλονται στο κυρίαρχο ανταλλάξιμο κατιόν, 11

20 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά δηλαδή το Na+ ή το Caz+. Τα ιόντα Na+ ανταλλάσσονται ευκολότερα από τα ιόντα Ca 2 +, επομένως ο Νa-μοντμοριλλονίτης εμφανίζει ικανοποιητικότερη προσροφητική ισχύ συγκριτικά με τον Ca-μοντμοριλλονίτη [93,94,96]. Η δομή του μοντμοριλλονίτη επηρεάζεται από τη θερμοκρασία. Πάνω από τους 200 C λαμβάνει χώρα απομάκρυνση του μοριακού νερού (είτε επιφανειακού, είτε χαλαρά συγκρατημένου σε πόρους), οπότε προκαλείται μείωση της συνολικής επιφάνειας [26]. Η τυπική χημική σύσταση του μοντμοριλλονίτη έχει ως εξής: Si0 2 (69,6 %), Α (16,3%), MgO (3,56%), CaO (1,73%), Fe20 3 (1, 17%), Na 2 0 (0,33%), Κ20 (0,15%) [97]. Ο μοντμοριλλονίτης (Σχήμα 1) παρουσιάζει μια πορώδη δομή με μικροπόρους, ενώ τα ενεργά κέντρα προσρόφησης θεωρούνται ομοιόμορφα κατανεμημένα στην επιφάνεια του ορυκτού [30]. Τετρα~δρικό { πυριτιο Τετραεδρικό πυρίτιο eo, Al, Fe, Mg, Si και 8 υδροξύλιο Σχήμα 1. Χημική δομή του μοντμοριv.ονίτη [26,30, 72/ Το επιφανειακό φορτίο του μοντμοριλλονίτη επηρεάζεται από τη μεταβολή του ph του διαλύματος. Με την ελάττωση του ph επιτυγχάνεται σταδιακή αύξηση του ρυθμού αντικατάστασης των ανταλλάξιμων κατιόντων από Η+, τα οποία είναι λιγότερο ευκίνητα, με επακόλουθο την ελάττωση του αρνητικού φορτίου. Τέλος, το δυναμικό της επιφάνειας του μοντμοριλλονίτη φαίνεται να προσδιορίζεται από τα υδρογονοκατιόντα (Η+ ) και τα υδροξυλιοανιόντα (ΟΗ-) [30,86,96]: Για ph < pη ΣΟ η επιφάνεια θα είναι θετικά φορτισμένη και θα ισχύει 12

21 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά -Χ-ΟΗ + Η + ~ -Χ-ΟΗ 2 + Για ph = pησο η επιφάν ε ια θα είναι ηλεκτρικά ουδέτε ρη οπότε [-Χ-0 -] = [-Χ-ΟΗ/] Για ρι-ι > ρη ΣΟ η επιφάν ε ια θα ε ίναι αρνητικά φορτισμένη και όπου το Χ αντιπροσωπεύει άτομα Al και Si, ενώ το pησο αντιστοιχεί στο σημείο ουδετερότητα ς, δη λαδ1ί την τιμή ph όπου η επιφάνεια της αργίλου είναι η λεκτρικά ουδέτερη. Μπεντονίτης Ο μπεντονίτη ς ε ίναι φυλλώδες αργιλοπυριτικό υλικό με κύριο συστατικό τον μοντμοριλλονίτη [97], συνεπώς ισχύουν και για τον μπεντονίτη όσα αναφέρθηκαν για το μοντμοριλλονίτη. Όμως, λόγω της ύπαρξης προσμείξεων, ο μπεντονίτη ς εμφανίζε ι πιο ανομοιόμορφη επ ιφ άνεια σε σύγκριση με το μοντμοριλλονίτη [30] Κατεργασίες σμηκτιτών Άλλες κατεργασίες των σμηκτιτών, εκτός από τη θερμική απομάκρυνση του νερού, είναι η όξινη και η αλκαλική ε ν ε ργοποίησ1ί του ς, που πραγματοποιούνται κατά τη θ έ ρμανση της αργίλου με οξύ 11 βάση, αντίστοιχα. Παρουσία οξέος 11 βάσεως καταστρέφονται τα οκτάεδρα των ακμών, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μεσοπόρων και την αύξηση της συνολικ~ίς προσροφητικής επιφάνειας τη ς αργίλου [26] Περλίτες Εμπορικά, ο όρος περλίτης αναφ έ ρ εται σε κάθε υαλώδες ηφαιστειακό ορυκτό το οποίο, υπό την ε πίδραση θερμότητας, υφίσταται διόγκωση [97). Ο περλίτης συναντάται ως ακατέργαστος και διογκωμένος. Γενικά, τα υλικά αυτά ε ίναι αδραν1ί, υαλώδη και μη φυλλώδη ηφαιστειακά πετρώματα, στη δομή των οποίων εμπερ ιέχεται 13

22 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά ένα ποσοστό μοριακού νερού μέχρι 5% [30,98,99]. Η τυπικ1ί χημική σύσταση των περλιτών εμφανίζεται στον Πίναιcα ΙΙ. Τα υλικά αυτά περιέχουν σε μικρότερες ποσότητες και άλλα στοιχεία, όπως Ti, Ba, Pb, Cr, Fe, Μη και S. Ο πε ρλίτης, με βάση τα στοιχεία του Πίναιcα ΙΙ, είναι επίσης αργιλοπυριτικό υλικό. Τα άτομα του Si είναι, όπως και στους σμηκτίτες, ενωμένα με τα άτομα του οξυγόνου και σχηματίζουν μια τετραεδρικ1ί δομή, μέσα στην οποία παρεμβάλλονται άτομα Al. Η περίσσεια αρνητικού φορτίου εμφανίζεται και στους περλίτες ως επιφανειακές ομάδες -ο-, οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ως τα ενεργά κέντρα προσρόφησης του υλικού [38,77,86]. Πίvαιcας /1. Τυπικιj χημικιj σύσταση του περλίτη [38, 77,99] Συστατικό Si02 Al20 J Κ 2 Ο Na20 CaO Fe20 J MgO Ποσοστό(%) 71,0-75,0 12,5-18,0 4,0-5,0 2,9-4,0 0,5-2,0 0,1-1,5 0,03-0, Ακατέργαστος περλίτης Ο ακατέργαστος περλίτης, κατά την εμβάπτισή του σε υδατικά διαλύματα, παρουσιάζει αρνητικό δυναμικό ζίίτα γ ια όλες τις τιμές του ph. Το δυναμικό αυτό ελαττώνεται, αρχικά, με την αύξηση του ph (τιμές ph 3,0-8,0) [100] ενώ, στη συνέχεια, αυξάνεται μέχρι ph = 11,0. Η αύξηση της συγκέντρωσης του στερεού στο υδατικό διάλυμα μεταβάλλει ελαφρά την τιμ1ί του δυναμικού ζίίτα, που συνεχίζει να λαμβάνει αρνητικές τιμές [100]. Μέσω της όξινης ενεργοποίησης του περλίτη το δυναμικό ζίίτα δε μεταβάλλεται σημαντικά. Γενικά, ο ακατέργαστος περλίτης θα εμφανίζει αρνητικό επιφανειακό φορτίο. Η δομή του ακατέργαστου περλίτη παρουσιάζει λίγους μικροπόρους και ανομοιόμορφη κατανομή των ενεργών κέντρων προσρόφησης της επιφάνειάς του. Σε σχέ ση με τον διογκωμένο περλίτη, ο ακατέργαστος περιέχει ελάχιστα πιο αυξημένες ποσότητες Fe, Al, Ca και Si [30,37,86,99]. 14

23 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά Διογκωμένος περλίτης Με απότομη Θέρμανση του ακατέργαστου περλίτη σε Θερμοκρασίες > 700 C για μερικά δευτερόλεπτα σχηματίζεται ο διογκωμένος περλίτης [97,99]. Μέσω της Θέρμανσης αυηίς επ ιτυγχάν εται η απομάκρυνση του μ εγαλύ τερου μέ ρους μοριακού νερού και η ελάττωση των υδροξυλομάδων. Συνήθως, το ποσοστό του μοριακού νερού στη δομή του διογκωμένου περλίτη είναι τη ς τάξ εως του 1,60% κ.β. και 1,70% κ.β. για το χονδρόκοκκο και το λεπτόκοκκο περλίτη, αντίστοιχα [99]. Ο διογκωμένος πε ρλίτη ς, όπως και ο ακατέργαστος, κατά την ε μβάπτισή του σε υδατικά διαλύματα ε μφανίζει αρνητικά φορτισμένη επιφάνεια. Επομένως, Θα παρουσιάζει και αυτός την τάση να έλκει Θετικά ιόντα. Το διογκωμένο περλίτη χαρακτηρίζει, σ ε σύγκριση με τον ακατέργαστο, μ εγαλύτε ρη ειδικ1ί επιφάνεια και δυνατότητα ανταλλαγ1ίς ιόντων (κατιοντικ1ίς φύσεως), μεγαλύτε ρο δυναμικό ζ~ίτα, εξ ίσου ανομοιόμορφη κατανομή ενεργών κέντρων προσρόφησης και περισσότε ρο πορώδη ς δομ1ί (> 90%) με αξιοσημείωτη αύξηση της ακτίνας των πόρων του υλικού [30,37,97-100) Κατεργασίες περλιτών Ενεργοποίηση με Η2504 Έχει αναφερθεί [37,87) ότι η ε ν ε ργοποίηση με H2S04, τόσο του διογκωμένου όσο και του ακατέργαστου πε ρλίτ~1, επηρ εάζε ι την προσρόφηση του Κυανού του Μ εθυλε νίου. Αύξηση της συγκέντρωσης του H2S04 προκαλεί ανεπαίσθητη πτώση της ποσότητας χρώματος που προσροφάται. Αντίστοιχο συμπέρασμα προέκυψε και κατά τη μελέ τη της συγκράτησης του Metl1yl Violet στην επιφάνεια των περλιτών [77]. Επιπλέον, έχει αποδειχθεί πειραματικά ότι η ενεργοποίηση με H2S04 δεν επιφ έρε ι αισθητή ελάττωση του δυναμικού ζ~ίτα των προσροφητικών. Η μείωση που προκαλείται από το H 2 S0 4 οφείλεται, πιθανότατα, στη μ ε ίωση των ενεργών ομάδων προσρόφηση ς των π ε ρλιτών (δηλαδ1ί, των ομάδων -ΟΗ), καθώς και στη μερική καταστροφ11 της δομ1ίς τους [37,77,87]. 15

24 Αργιλοπυριτικά Προσροφητικά Ενεργοποίηση με NaCI Στη βιβ λιογ ραφία έχε ι ε ρ ευνηθ ε ί επίσης [37,87] η επίδραση του NaCJ στους περλίτες. Με την αύξηση τη ς συγκέντρωσης του NaCJ παρατηρ είται μικρή αύξηση της ποσότητας του κατιοντικού χρώματος που προσροφάται από τα υλικά αυτά. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι, κατά την προσρόφηση του NaCl από του ς πε ρλίτες, οι θετικά φορτισμένες πε ριοχές έλκο υν ανιόντα CΓ. Κατά την άνοδο της συγκέντρωση ς του άλατο ς στο διάλυμα προκύπτε ι αύξηση του δυναμικού ζ~ίτα του πε ρ λίτη. Μ έσω της μεγέθυνση ς του αρνητικού φορτίου της επιφάνειας δημιουργείται ισχυρότε ρο ηλε κτροστατικό πεδ ίο, με αυξημένες ελκτικές δυνάμεις ανάμεσα στα ανιόντα τη ς επιφάν ε ιας του πε ρλίτη και τα κατιόντα. Επομένως, η β ελτίωση τη ς συγκράτηση ς οφείλεται στην προσρόφηση των ανιόντων CΓ τα οποία, με τη σ ε ιρά του ς, έλκουν η λε κτροστατικά τα κατιόντα των χρωμάτων. Θερμική επεξεργασία Η θερμικ1ί κατεργασία προκαλε ί σταδιακή εκδ ίωξη του συνολικού μοριακού ν ε ρού από τη δομή των πε ρλιτών. Ο ακατέργαστος πε ρλίτη ς, σε θερμοκρασίες από Ο έως 550 C, υφίσταται απώλεια του ε μπε ριε χόμενου ν ε ρού σε ποσοστό της τάξ εως του 80-95%. Όσον αφορά τον διογκωμένο π ε ρ λίτη, παρατηρείται ότι, ακόμη και στη θερμοκρασία των 150 C, ε ίναι ε μφανή ς η απομάκρυνση μιας σημαντική ς ποσότητας ν ε ρού. Το φαινόμενο αυτό ίσω ς οφείλεται στις διαφορετικές δομές των δύο π ε ρλιτών. Συγκεκριμένα, η ταχε ία απομάκρυνση του μοριακού ν ε ρού από το διογκωμένο πε ρλίτη καθίσταται δυνατή λόγω της πιο ανοικτ~ίς δομής του [99]. Όμως, μαζί με την απομάκρυνση του νερού, κατά τη διόγκωση προκαλείται ελά ττωση και των επιφαν ε ιακών ομάδων -ΟΗ και, άρα, μείωση των επιφανειακών ενεργών κέ ντρων προσρόφησης των υλικών. Εντούτοις, ο διογκωμένος περλίτης εμφανίζει πάντοτ ε μια πιο ικανοποιητικ~ί προσροφητική ισχύ σε σχέση με τον ακατέ ργαστο, διότι η ανοικτ~ί δο μή του καθιστά προσβάσιμα περισσότε ρα εν ε ργά κέντρα προσρόφηση ς. 16

25 4. ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ 4.1. Γενι κ ά Αρκετοί παράγοντε ς, όπως η θ ε ρμοκρασία, το ph, ο χρόνο ς παραμονή ς, η φύση και η συγκέντρωση τη ς προσροφώμενης ουσίας, το ε ίδος του προσροφητικού, η ταχύτητα ανά δευση ς και η πίεση μπορ ε ί να επη ρ ε άζουν άλλοτε θ ετικά και άλλοτε αρνητικ ά μια προσροφητική πο ρ ε ία [33,55,67, 71 ]. Οι πα ράγ οντες που επιδ ρούν στην προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων, όταν αυτά συγκρατούνται στην επιφάν ε ια τω ν αργιλοπυριτικών υλικών, ανα λύονται διεξ οδικά στα επόμενα Θερμοκρασία Σμηκτίτες Η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων από σμηκτίτε ς μπορ ε ί να ε ίναι ενδόθ ε ρμη [40] 11 εξώ θ ε ρμη [66] δ ιαδικασία. Όταν η προσρόφηση ε ίναι ε νδόθ ε ρμη, η αύ ξηση τη ς ποσότητας του χρώματο ς που προσροφάται από του ς σμηκτίτε ς στ ις υψη λότ ε ρ ες θ ε ρμοκρασί ε ς οφ ε ίλεται στην αύξηση τη ς κινητικότητας των μορίων του χρ ώ ματος, αλλά και στο μεγάλο αριθμό δ εσμών χρώματος-ν ε ρού που διασπώνται [30]. Α κό μη, η αυ ξημένη ποσ ό τητα προσροφημένου χρώματος μπορ ε ί να οφ ε ίλεται στο μοριακό ν ε ρό που πε ριέχεται στη δ ομ1ί των προσροφητικών αυτών, το οποίο απ ο μα κρύν εται σ ε υψηλές θ ε ρμοκρασίες απο δε σμεύοντας χώρο για τη συγκράτηση του χρ ώ ματο ς.

26 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Έχει αναφερθ ε ί ότι, κατά τη μελέτη των προσροφητικών συστημ άτων Rl1oda1ηine Β-μοντμοριλλονίτη [67], Πράσινου του Μαλαχίτη-μπεντονίτη [32,SSJ και Κυανού του Μεθυλενίου-μπεντονίτη [40], η συγκράτηση των χρωμάτων στην επιφάνεια των σμηκτιτών αντιπροσωπεύει μια ενδόθερμη δ ιαδ ικασία. Αντίθετα, σε με λέτ ε ς συγκράτησης του Rl1oda1ηine 60 [89] και του C1Ύsta ] Violet [66) από μοντμοριλλονίτη διαπιστώνεται ότι η προσρ όφηση των δύο αυτών χρωμάτων είναι εξώθερμη. Όσον αφορά την προσρόφηση του C.I. Basic Βlιιe 41 από μοντμοριλλονίτη, έχε ι τεκμηριωθεί πειραματικά ότι ε ίναι πρακτικά ανεξάρτητη από την αύξηση της θερ μοκρασίας. Ακόμη, έχει παρατηρηθεί ότι ο μπεντονίτης συγκρατεί περισσότερη ποσότητα του χρώματος αυτού σε σύγκριση με το μοντμοριλλο νίτη. Η διαφορετική προσροφητική ισχύς των δύο αυτών υλικών, σε θερμοκρασία 353 Κ και για αρχικές συγκεντρώσεις χρώματος 1,2 g ι- Ι και 1,8 g L- 1, είνα ι πιθανό να οφείλεται στη δ ιαφορ ετικίί δομ1ί του μπεντονίτη [30,72). Περλίτες Η αύξηση της θερμοκρασίας επιδρά στην προσροφητικ~ί δραστικότητα των περλιτών (ακατέργαστου και διογκωμένου). Από τη μ ελέτη συγκράτησης Κυανού του Μεθυλενίου [37,86], Metl1yl Violet [77) και C.I. Basic Βlιτe 41 [30,70) σε π ερλ ίτες συμπεραίνεται ότι η προσρόφηση είνα ι μια ενδόθε ρμη διαδικασία. Η επίδραση της θερμοκρασίας στην προσροφητικ1ί ισχύ των περλιτών οφείλεται κυρίως στην αύξηση τη ς κινητικ~ίς ενέργειας των μορίων του χρώματος. Στην περίπτωση του διογκωμένου περλίτη αποδεικνύεται εφ ικτή η συγκράτηση μορίων χρώματος μ εγαλύ τε ρου πλήθους και αυξημένου μεγέθους. Κατά τη διόγκωση επιτυγχάνεται η ελάττωση των -ΟΗ (ενεργών κέντρων προσρόφησης του π ερλίτη) ταυτόχρονα με την απομάκρυνση του μοριακού νερού. Ωστόσο, ο διογκωμένος περλίτης συγκρατεί, γενικά, π ε ρισσότερο χρώμα σε σχέση με τον ακατέργαστο, διότι τα κατιόντα του χρώματος έλκονται από το αρνητικό φορτίο που δημιουργείται με ισόμορφ ες υποκαταστάσεις στο τετ ρά εδ ρο του Si από ανταλλάξιμα κατιόντα (τα οποία έχου ν αποκαλυφθεί κατά τη διόγκωση, λόγω της ανοικτ~ίς δομή ς του διογκωμένου περλίτη) [37,77,86,99]. 18

27 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Οι απόψεις διίστανται αναφορικά με την επίδραση της θερμοκρασίας στην προσροφητική ισχύ του διογκωμένου περλίτη. Κατά την προσρόφηση Κυανού του Μεθυλενίου πάνω στην επιφάνεια διογκωμένου περλίτη, παρατηρείται ελάττωση της προσροφητικ1ίς ισχύος του υλικού για θερμοκρασίες έως τους 40 C. Σε υψηλότερες θερμοκρασίες η συγκράτηση αυξάνεται ως ένα επίπεδο, χαμηλότερα πάντως από την αρχικ1ί ποσότητα που συγκρατ~ίθηκε στους 20 C [37,87]. Αντίθετα, η προσρόφηση C.I. Basic Βlιιe 41 σε διογκωμένο περλίτη επιβεβαιώνει ότι η ποσότητα χρώματος που συγκρατείται αυξάνεται συνεχώς με την άνοδο της θερμοκρασίας [30]. Είναι πιθανό ότι το γεγονός αυτό οφείλεται στη διαφορετικ1ί συγγένεια προσροφητικούπροσροφώμενων υλικών, καθώς και στο μέγεθος και τις ιδιότητες του χρώματος Σ υγκέν τρωση χρώματος Σμηκτίτ ε ς Η επίδραση της αρχικ~ίς συγκέντρωσης του χρώματος κατά την προσρόφησ1ί του από τους σμηκτίτες έχει μελετηθεί για τα κατιοντικά χρώματα C.I. Basic Βl ιι e 41 [30,72] και Κυανό του Μεθυλενίου [51 ]. Κατά τη μελέτη της προσρόφησης των προαναφερόμενων χρωμάτων σε μοντμοριλλονίτη 11 μπεντονίτη παρατηρείται αύξηση της ποσότητας χρώματος που συγκρατείται από τα προσροφ η τικά καθώς αυξάνεται η συγκέντρωσ1ί του. Γενικά, το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην αυξημένη επίδραση της βαθμίδας συγκέντρωσης σε υψηλότερες αρχικές συγκεντρώσεις χρώματος [32). Κατά τη συγκράτηση του C.I. Basic ΒJιιe 41 από μπεντονίτη, με αύξηση της αρχικ1ίς συγκέντρωσης του χρώματος από (Ο,8 g ι- ' σε 1,6 g ι- ') παρατηρείται σταδιακή ελάττωση του χρώματος που συγκρατείται (από 99,9% σε 60,4%). Επίσης, αναφέρεται αύξηση της ποσότητας που προσροφάται ανά μάζα προσροφητικού. Η ποσότ~1τα χρώματος που συγκρατείται, στις παραπάνω συγκεντρώσεις χρώματος, από τα 79,8 g χρώματος Ι 100 g προσροφητικού ανέρχεται στα 145,3 g χρώματος/ 100 g προσροφητικού (στις υψηλότερες θερμοκρασίες). Ακόμη, στην περίπτωση του μπεντονίτ~1 είναι εμφανής μια συμπεριφορά ανάλογη με του μοντμοριλλονίτη, γεγονός το οποίο είναι αναμενόμενο, δεδομένου ότι ο μπεντονίτης αποτελείται κυρίως από μοντμοριλλονίτη. Ωστόσο ο μπεντονίτης, λόγω της διαφορετικ1ίς δομ1ίς 19

28 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων του, ε μφανίζε ι μια πιο ικανοποιητικ1ί προσροφητική ισχύ σε σύγκριση με το μοντμοριλλονίτη [30, 72]. Κατά τη μελέ τη προσρόφηση ς Κυανού του Μεθυλενίου [Slj στην επιφάν ε ια μοντμοριλλονίτη προκύπτ ει αύξηση της ποσότητας του χρώματος που συγκρατείται από το προσροφητικό κατά την αύξηση της συγκέντρωσης του χρώματος. Όμως, ο μοντμοριλλονίτη ς συγκρατεί ακόμη μικρότε ρο ποσοστό Κυανού του Μεθυλενίου σ ε σχέση μ ε το C.I. Basic Βlιιe 41. Συγκεκριμένα, το ποσοστό Κυανού του Μ εθυλενίου που συγκρατείται, με βάση τα π ε ιραματικά δεδομένα της με λέτη ς αυηίς, προσ εγγίζε ι μό λ ις το 40% του αρχικού χρώματο ς. Συνεπώς, η μετα βολ1ί της αρχικής συγκέντρωσης των κατιοντικών χρωμάτων σ ε διαλύματά τους επηρ εάζε ι τη συγκράτησ1ί του ς από σμηκτίτες. Περλίτες Η επίδραση της αρχικής συγκέντρωσης χρώματος στην προσρόφηση έχει 1Ίδη ε ρ ευνηθ ε ί για ορισμένα προσροφητικά συσηίματα κατιοντικών χρωμάτων-πε ρλιτών. Ε ιδικότε ρα, τα χρώματα που έχουν μελετηθ ε ί είναι το C.I. Basic Βlιιe 41 [30] και το Κυανό του Μεθυλενίου [86]. Κατά την προσρόφηση του κατιοντικού χρώματος C.I. Bas ic Β!ιιe 41, η συγκρατούμενη μάζα χρώματος αυξάνεται καθώς μεγαλών ε ι η αρχικ1ί συγκέντρωση C. I. Basic Β!ιιe 41 στο υδατικό διάλυμα. Συγκεκριμένα, για μεταβολ1ί της αρχικής συγκέντρωσης χρώματος από 0,020 g ι-ι σε 0,10 g ι- Ι παρατηρείται μια αύ ξηση της προσροφώμε νη ς ποσότητας από Ο, 1084 σε 0,2360 g χρώματος Ι 100 g ακατέργαστου, καθώς και από Ο, 1446 σε 0,43 00 g χρώματος Ι 100 g διογκωμένου π ε ρλίτη (323 Κ). Μάλιστα, η παρατηρούμε νη διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές αρχικές συγκεντρώσεις χρώματος αυξάνεται στις υψηλότερ ες θ ε ρμοκρασίες. Ακόμη, αναφέρεται [30] ότι ο διογκωμένος πε ρλίτης, πιο πορώδης από τον ακατέργαστο, συγκρατεί μεγαλύτε ρη ποσότητα χρώματος ανά γραμμάριο προσροφητικού. Τέλος, βάσ ε ι των πε ιραματικών δεδομένων της μελέ τη ς αυηίς, διαπιστώνεται ότι η αρχικ~ί συγκέντρωση επιδρά και στο ποσοστό του χρώματος το οποίο απομακρύνεται από το διάλυμα του χρώματος. Συγκεκριμένα, αύξηση τη ς συγκέντρωση ς του C.I. Basic Βlιιe 41 προκαλε ί, γ ενικά, 20

29 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων ελάττωση του ποσοστού συγκρατημένου χρώματος. Παρόμοια συμπεράσματα, όσον αφορά την αρχική συγκέντρωση του χρώματος, ισχύουν και κατά την προσρόφηση Κυανού του Με θυλε νίου [86). Συνεπώς, αύξηση της αρχικής συγκέντρωσης του χρώματος προκαλε ί αύξηση της ποσότητας που συγκρατείται ανά μάζα περλίτη (ακατέργαστου και διογκωμένου), αλλά και ελάττωση της εξάντλησης Οξύτητα διαλυμάτων Σμηκτίτες Με βάση τη δομ11 των σμηκτιτών, καθώς και τις ιδιότητες των κατιοντικών χρωμάτων, η μεταβολή του ρη αναμένεται να επηρεάζει σε σημαντικό βαθμό την προσροφητική διαδικασία. Τόσο η επιφάν ε ια των σμηκτιτών, όσο και τα κατιοντικά χρώματα, φορτίζονται θετικά σε χαμηλές τιμέ ς ρη. Επομένως, η περιοχή αυηί του ρη δε θα εμφανίζει τις μέγιστες τιμές συγκράτησης. Όταν όμως η τιμή του ρη αυξάνεται, οι σμηκτίτες αποκτούν περίσσεια αρνητικού φορτίου, οπότε καθίσταται εφικτή η ανάπτυξη ηλεκτροστατικών δυνάμεων με ταξύ της αρνητικά φορτισμένης επιφάνειας των σμηκτιτών και των κατιόντων του χρώματος [32,55,67) ενώ, σε πολύ αλκαλικό πε ριβάλλον, τα χρώματα αυτά τε ίνουν να αποσυντίθενται. Κατιοντικά χρώματα που επηρ ε άζονται από τη μεταβολ1ί του ρη είναι το Πράσινο του Μαλαχίτη, το C!Ύstal Violet και το C.I. Basic Blue 41 [29,30,32). Προσροφητικά συστήματα, τα οποία επηρεάζονται σε μεγάλη έκταση από τη μεταβολ1ί του ρη, περιλαμβάνουν τα ζ εύγη R11odaιηine Β-μοντμοριλλονίτης [67J, C.I. Basic Blt1e 41 -μοντμοριλλονίτης [72), C.I. Basic Blue 41 -μπεντονίτης [30) και Πράσινο του Μαλαχίτη-μπεντονίτης [55). Εντούτοις, έχουν διατυπωθεί και απόψεις ότι η μεταβολή του ρη δεν επιφέρει αξ ιόλογη μεταβολή στην προσροφητική διαδικασία, όπως στις περιπτώσεις Πράσινου του Μαλαχίτη-μπεντονίτη [32) και C.I. Basic Blt1e 41 -μοντμοριλλονίτη [30,97). Τέλος, η μελέτη της συγκράτησης του C.I. Basic Blue 41 από μπεντονίτη και μοντμοριλλονίτη αναδεικνύ ε ι μια διαφορετική συμπεριφορά των δύο προσροφητικών 21

30 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων υλικών. Για τιμές ρη από 2 έως 4, στην περίπτωση του μπ εντον ίτη παρατηρ ε ίται αύξηση της ποσότητας του συγκρατημένου χρώματος ενώ, αντίθετα, η ποσότητα του προσροφημένου από το μοντμοριλλονίτη χρώματος παραμένε ι πρακτικά σταθερή και ανεξάρτητη του ρη [30]. Από τα προηγούμενα συμπ ε ραίν ε ται ότι η επίδραση του ρη στην προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων από του ς σμηκτίτες διαφοροποιείται κατά πε ρίπτωση. Συνήθως, η μεταβολή της οξύτητας επηρ εάζε ι σημαντικά την προσρόφηση αυτών των χρωμάτων από σμηκτίτες ενώ, ορισμέν ες φορ ές, η μεταβολή του ph δεν επιδρά στη συγκράτηση. Περλίτες Από τη δομ11 των πε ρ λ ιτών διαφαίνεται ότι το επιφανειακό τους φορτίο θα επηρ εάζεται από τη μεταβολ1ί της οξύτητας, όπως και στις αργίλους. Η επίδραση της αλλαγής του ρη στην προσροφητική δράση των περλιτών έχε ι μελε τηθ ε ί για τα κατιοντικά χρώματα C.I. Basic Βlιιe 41 [30), Methyl Violet [77) και Κυανό του Μ ε θυλεν ίου [37,86). Γενικά, αύ ξηση της τιμής ph του διαλύματος κατε ργασίας συνεπάγεται μεγαλύ τερ η ποσότητα κατιοντικών χρωμάτων που προσροφάται από του ς περλ ίτ ες. Ειδικότερα, με αύξηση του ρη λαμβάνει χώρα ιοντισμός των επιφανειακών ομάδων -ΟΗ, γεγονός το οποίο έχει ως επακόλουθο να αποκτούν οι περλίτες ένα πλεόνασμα αρνητικού φορτίου. Η αύξηση του δυναμικού ζ~ίτα ενισχύ ει τις ελκτικές δυνάμεις π ε ρλίτη-χρώματος, άρα σε υψηλές τιμές ρη θα ευνοείται π ε ρισσότε ρο η προσρόφηση των κατιοντικών χρωμάτων [30,37,77) Χρόνος παραμονής Γενικά, ο χρόνος επεξεργασίας επιδρά στην προσρόφηση των χρωμάτων. Αύξηση του χρόνου αυτού έχει ως αποτέλεσμα αυξημένη ποσότητα συγκρατημένου χρώματος στην επιφάν εια του προσροφητικού [32]. Όσον αφορά τα αργιλοπυριτικά υλικά, στη βιβλιογραφία πε ριγράφεται η προσρόφηση του Κυανού του Μ ε θυλενίου 22

31 Πρ ο σρόφηση Κατιοντ ι κών Χρωμά των από μοντμοριλλονίτη [52). Ακόμη, κατά την προσρόφηση του C.I. Basic Βlιιe 41 από ακατέ ργαστο και διογκωμένο π ε ρλίτη παρατηρ ε ίται αύξηση του ποσοστού χρώματος που προσροφάται με την παράταση του χρόνου κατε ργασίας [71) Μ έγε θο ς σωμ ατιδ ίων π ροσρ ο φητι κ ο ύ Αύξηση του μεγέθους των σωματιδίων του προσροφητικού προκαλεί, συν1ίθως, ελάττωση της επιφάνειας και τη ς προσροφητικ~ίς του δραστικότητας [32]. Τέτοια συμπε ριφορά έχε ι διαπιστωθ ε ί στη μελέ τη των προσροφητικών συστημάτων C.I. Basic Red 13 -φτέρης [24] και Πράσινου του Μαλαχίτη-μπεντονίτη [32] Ταχύτητα ανάδ ε υσης Μ ε την αύξηση της ταχύτητας ανάδευσης του μείγματος προσροφητικούπροσροφώμενου η ποσότητα του χρώματος που συγκρατείται από τους περλίτες αυξάνεται, διότι η επιτάχυνση του ρυθμού ανάδευσης προκαλεί αύξηση της κινητικότητας των μορίων του χρώματος. Κατά την προσρόφηση του Κυανού του Μεθυλενίου από περλίτες, ο διπλασιασμός της ταχύτητας ανάδευσης οδ1ίγησε σε αύξηση της προσροφημένης ποσότητας χρώματος από 0,57 σε 0,68 mg / g περλίτη [86] Χαρακ τ ηριστικά των χρωμάτων Όπως έχει 1Ίδη αναφερθεί, τα κατιοντικά χρώματα επηρεάζονται από το ph του διαλύματος. Κατά την προσρόφηση του BΓilliant GΓeen και του CrΎsta l Violet από καολίνη, ο ρυθμός συγκράτησης επηρεάζεται από τον ιοντικό χαρακηίρα του χρώματος και την ύπαρξη Θετικού φορτίου [65]. Επίσης, κατά τη μελέτη της προσρόφησης των χρωμάτων διασποράς σε ίνες Keνlaτ [1] παρατηρ1ίθηκε ότι η χημικ1ί δομ1ί του χρώματος επιδρά καθοριστικά στην προσροφητική διαδικασία. Θα πρέπε ι, ωστόσο, να επισημανθεί ότι τα χρώματα αυτά ε ίναι μη ιοντικού χαρακτήρα. 23

32 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Ένας άλλος παράγοντας, που θα μπορούσ ε να επιδράσε ι στη συγκράτηση, ε ίναι το μέγεθος των μορίων του χρώματος. Χρώματα μεγάλου μεγέθ ου ς μορίου αναμένεται να συναντήσουν μ εγαλύ τ ε ρη δυσκολία, σε σχέση με τα μικρομοριακά, για να ε ισχωρήσουν σε μικροπορώδη προσροφητικά. Όμως, όταν τα μ εγαλο μοριακά χρώματα ε ισέλθου ν στου ς πόρου ς του υλικού θα ε μφανίζουν ικανοποιητικότε ρη αντοχή, σε αντίθεση με τα μικρομοριακά χρώματα των οποίων τα μόρια ε ίναι πιο ευ κίνητα. Επίσης, ε ίναι πιθανό ότι το μέγεθος επιδρά στον τρόπο κατανομ1ίς των μορίων του χρώματος πάνω στην επιφάν ε ια των προσροφητικών υλικών. Όπω ς ε ίναι ευνό ητο, τα χρώματα με μεγάλα μόρια θα καλύπτουν μεγαλύ τε ρο ποσοστό τη ς επιφάν ε ιας του προσροφητικού, σ ε σύγκριση με την επιφάνεια που θα καταλάμβαν ε ίση ποσότητα προσροφώμε νου με μικρότε ρο μέγε θο ς μορίων Προσρόφηση των χρωμάτων Σμηκτίτες Ο μοντμοριλλονίτη ς, με βάση τη δομή του, εμφανίζει δύο ε ίδη επιφάνειας προσρόφησης. Μια «εξω τε ρικ1ί», η οποία υπολογίζεται όταν ο μοντμοριλλονίτης βρίσκεται σ ε στε ρεή κατάσταση και μια «ε σωτερικ~ί», που αποκαλύπτε ται όταν η άργιλος ε μβαπτιστε ί σ ε υδατικό διάλυμα, οπότε τα μόρια του ν ε ρού ε ισ έ ρχονται ανάμεσα στα φυλλίδια. Σχετικά μ ε τη συγκράτηση των κατιοντικών χρωμάτων στην επιφάν ε ια του μοντμοριλλον ίτη έ χε ι διεξαχθεί ε κτ εταμένη έ ρ ευνα [30,52,67,72,89]. Η προσρόφηση του Rl1oda111ine Β σε Νa-μοντμοριλλονίτη φαίνεται να λαμβάνει χώρα, αρχικά, στην «εξω τ ε ρικ1ί» επιφάνεια μέσω ηλεκτροστατ ικών δυνάμε ων μεταξύ των μορίων του χρώματο ς και του προσροφητικού. Στη συν έχε ια, τα μόρια του χρώματος συγκρατούνται [67] στην «ε σωτερικ~l» επιφάν ε ια του προσροφητικού υλικού μέσω χημε ιορόφηση ς. Ακόμη, ο μηχανισμός προσρόφησης του Κυανού του Μεθυλενίου από μοντμοριλλονίτη π ε ριλαμβάνει αλληλεπίδραση μέσω φυσικ~ίς προσρόφησης (ηλεκτροστατικές δυνάμεις), καθώς και μέσω της ανταλλαγ1ίς των κατιόντων του προσροφητικού με ε κ ε ίνα του χρώματος [52). Τ έλος, κατά τη συγκράτηση του Rb o d a ιηin e 60 από Ν a- μοντμοριλλο νίτη, τα μόρια του χρώματο ς προσροφώνται μέσω χημικ1ί ς προσρόφησης και ενός μηχανισμού ανταλλαγής κατιόντων [89]. 24

33 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων Η προσρόφηση κατιοντικών χρωμάτων έχει, επίσης, μ ελετηθ εί και για το μπεντονίτη. Συγκεκριμένα, έχε ι ερευ νηθ ε ί για τα κατιοντικά χρώματα Πράσινο του Μαλαχίτη [32,56), Κυανό του Μεθυλενίου [40,51] και C.I. Basic Βlιιe 41 [30]. Κατά τη συγκράτηση του Πράσινου του Μαλαχίτη από μπεντονίτη το χρώμα προσροφάται μέσω φυσικίί ς προσρόφηση ς (ηλεκτροστατικό π εδ ίο) [56] ή με τη δημιουργία χημικών δεσμών μέσω ε νός κατιονανταλλακτικού μηχανισμού [32]. Τα μόρια του χρώματος, αφού προσ εγγίσουν την προσροφητικ1ί επιφάνεια, ε ισ έ ρχονται στην πορώδη δομή του υλικού (στους μεσο - και μικρο- πόρους του μπεντονίτη) όπου συγκρατούνται. Τα μόρια του χρώματος δεσμεύονται μ έ σω μιας ανομοιόμορφης και, πιθανόν, μονομοριακής προσρόφησης [32,56]. Ομοίως, η προσρόφηση του Κυανού του Μεθυλε νίου στην επιφάνεια του μπεντονίτη πραγματοποιε ίται μέσω ηλεκτ ροστατικών δυνάμεων, καθώς και μέσω αντικατάστασης των κατιόντων του προσροφητικού από τα κατιόντα του χρώματος. Μάλιστα, μετά την προσρόφηση των μορίων του χρώματος αυτού στα ενεργά κέντρα προσρόφησης του μπεντονίτη, φαίνεται ότι η επιφάνεια του προσροφητικού τείν ε ι να γίνει ηλεκτρικά ουδέτερη. Το C1Ύstal Violet συγκρατείται, πιθανότατα, μέσω χημικής προσρόφησης στον τροποποιημένο Μg-μπεντονίτη, μέσω φυσικ1ίς προσρόφησης 11 ανταλλαγής κατιόντων στον ακατέργαστο μπεντονίτη ενώ, στον ενεργοποιημένο με οξύ μπεντονίτη, η συγκράτηση του χρώματος ίσως πραγματοποιείται μέσω φυσικής προσρόφησης. Τέλος, όταν το C.I. Basic Blue 41 συγκρατείται από σμηκτίτες, τείνει να δημιουργεί συσσωματώματα χρώματος. Στη βιβλιογραφία [30,72,87] αναφέρεται ότι, εκτός από μονομερή, είναι παρόντα Η-συσσωματώματα (τύπου sandwic\1), Η-διμερ11 και, ίσως, J-συσσωματώματα χρώματος. Ακόμη, λαμβάνει χώρα μια ανομοιόμορφη προσρόφηση, καθώς τα μόρια του C.I. Basic Βlιιe 41 κατανέμονται ακανόνιστα στην επιφάν ε ια των σμηκτιτών [30, 72,87]. Συνεπώς, με βάση τα προαναφερθέντα, η συγκράτηση των μορίων των κατιοντικών χρωμάτων στην προσροφητικ1ί επιφάνεια των σμηκτιτών επιτυγχάνεται, κυρίως, μέσω ισχυρών ηλε κτροστατικών δυνάμεων ανάμεσα στα κατιόντα του χρώματος και στις αρνητικά φορτισμένες -ο-, αλλά και με αντικατάσταση των ανταλλάξιμων κατιόντων (συν1ίθως Na+ ή Ca 2 +) της αργίλου από μόρια χρώματος. Άρα, η προσροφητικίί διαδικασία μπορεί να οφείλεται είτε σε φυσική προσρόφηση 25

34 Προσρόφηση Κατιοντικών Χρωμάτων ε ίτε σ ε χημε ιορ ό φηση, ε άν συνο δεύ ε ται από την ανάπτυ ξη ισχυρ ών αλληλ επιδ ράσεω ν μ εταξύ πρ ο σροφητικού-προσροφώ με ν ου Περλίτες Η συγκρ άτηση χρωμ άτων στην προσροφητικίί επιφάν ε ια τω ν πε ρ λιτών έ χε ι ε ρ ευνηθ ε ί ε κτεταμέ να. Από τα κατιοντικά χρ ώ ματα έχουν μελετηθ ε ί το C.I. Basic Βlιι e 41 [30,71,87), το Κυανό του Μ ε θυ λενίου [37,86) και το Metl1yl Violet [77). Όπω ς προαναφ έ ρθηκ ε, εν ε ργ ές ομάδ ε ς των συγκ ε κριμένων προσροφητικών ε ίν α ι οι επιφαν ε ιακέ ς ομά δ ες -ο -. Συν επ ώς, τα κατιόντα του χρώματος θα έλ κονται η λε κτροστατικά από αρνητικά φορτισμέν ες και η συγκράτηση πραγμ ατοποιε ίται, κατά βάση, μ έσω φυσικής προσρόφησης. Το γ εγονός αυτό τεκμηριώνεται από την προσρόφηση του Κυανού του Μ ε θυλενίου [52,81,86) και του Metl1yl Violet [77) σε πε ρλίτε ς. Λόγω τη ς, μικρή ς έστω, κατιονανταλλακτικίίς δραστικότητας των πε ρλιτών, ίσ ως να ισχύ ε ι έ νας μηχανισμό ς ανταλλαγή ς των κατιόντων του πε ρ λ ίτη με αυτά του χρ ώ ματο ς. Επιπλέ ον, από τα βιβλιογραφικά δ ε δομένα προκύπτε ι ότι ο ακατέργαστος πε ρ λίτη ς συγκρατε ί μικρότερη ποσότητ α του χρώματος C.I. Basic Βlιι e 41 [30,71,87], στις ίδιες συνθήκες κατε ργασία ς, σ ε σύγκριση με το διογκωμ ένο. 26

35 5. ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΣΡΟΦΗΣΗΣ 5.1. Γενικά Στην προσπάθ ε ια ε ρμην ε ίας του φαινομ ένου τη ς προσρόφηση ς διατυπώθηκαν δ ιάφορ ες θ ε ωρίες, η μαθηματική έκφραση των οποίων ε ίναι οι ισόθερμες εξ ισώσ ε ις. Η πρώτη θ ε ωρία διατυπώθηκε από τον Η. Fι-eιιndlicl1 (1906) [101] και αναφ ε ρόταν στην πο λυμορια κή προσρόφηση. Δύο εξ ίσου σημαντικές θ ε ωρίες ε ίναι αυτές του Lang111uiΓ (1914) [3] και των Bnιnaιiei--E 111ιn e t-tellei- (1938) [102]. Ακολούθησαν οι θεω ρίες των HaΓkin s-jιπa (1944) [103], των Dιιbinin-Radushk e νicl1 (1946) [2], του Halsey (1948) [104], του HendeΓson (1952) [14], του Te111pkin (1940) [36] και πο λλέ ς άλλες. Μ ε τον όρο ισόθ ε ρμη προσρόφησης ε ννο ε ίται η γραφικ1ί παράσταση τη ς ποσό τητας τη ς ουσία ς που προσροφ11θηκε στην επιφάν ε ια του προσροφητικού, υπό σταθ ε ρ1ί θ ε ρμοκρασία, σ ε συνάρτηση με την ποσότητα της ουσίας στο διάλυμα που δ ε συγκρατ1ίθηκε στην κατάσταση ισορροπίας. Στην περίπτωση που η προσρόφηση π ε ριλα μβάν ε ι συγκρ άτηση α ε ρίου από στε ρεό, η ποσότητα που δ εν προσροφ11θηκε μ ετρ ά ται ω ς λόγο ς Ρ /Ρ 0, όπου Ρ η πίε ση του αερίου στην ισορροπία και Ρ 0 η αρχική πίε ση ( συν1ίθ ως, η ατμοσφαιρική). Από τη μελέ τη των διαφόρων προσροφητικών συστημάτων προ έ κυψαν πέντε διαφορ ετικές κατηγορίες ισοθέρμων. Κάθ ε κατηγορία αντιπροσ ωπεύ ε ι έ να συγκε κριμέ νο ε ίδος προσροφητικού συστήματος με ξ ε χωρισηί συμπε ριφορά [1, ]. Οι ισόθ ε ρμ ες τύπου Ι (Σχιjμα 2) αναφ έ ρονται σε μονομορια1<11 προσρόφηση πάνω στην επιφάν ε ια μιιcροπορωδ ώ ν προσροφητικών, μέσω φυσικής συγκράτηση ς. Τα προσροφητικά αυτά δ ιαθ έ τουν σχε τικά μικρ ές εξ ωτε ρικές επιφάνε ιες. Στα αρχικά

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Μάθημα 10 ο Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Σχέση σειράς συμπλήρωσης τροχιακών και ΠΠ Μνημονικός κανόνας

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 14 Ιουνίου 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Απαντήσεις Θεμάτων Επαναληπτικών Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Γενικών Λυκείων Περιεχόμενα ΘΕΜΑ Α... 1 Α1. Β... 1 Α2. Γ... 1 Α3. Δ... 1 Α4. Α... 1 Α5. Α....

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. β Α5. β ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. α. ΛΑΘΟΣ β. ΛΑΘΟΣ γ. ΣΩΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1

FAX : 210.34.42.241 spudonpe@ypepth.gr) Φ. 12 / 600 / 55875 /Γ1 Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Η Η Μ Ο Κ Ρ Α Τ Ι Α Υ ΠΟΥ ΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑ Ι ΕΙΑ Σ & ΘΡΗΣ Κ/Τ Ω ΕΝΙΑ ΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤ ΙΚΟΣ Τ ΟΜ ΕΑ Σ Σ ΠΟΥ Ω Ν ΕΠΙΜ ΟΡΦΩ Σ ΗΣ ΚΑ Ι ΚΑ ΙΝΟΤ ΟΜ ΙΩ Ν /ΝΣ Η Σ ΠΟΥ Ω Τ µ ή µ α Α Α. Πα π α δ ρ έ ο υ 37

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική Ακτίνα ατομική ακτίνα δραστικού μείωση δραστικό πυρηνικό φορτίο και ο κύριος κβαντικός αριθμός των εξωτ. ηλεκτρονίων

Ατομική Ακτίνα ατομική ακτίνα δραστικού μείωση δραστικό πυρηνικό φορτίο και ο κύριος κβαντικός αριθμός των εξωτ. ηλεκτρονίων ATOMIKH AKTINA Ατομική Ακτίνα ορίζεται ως το μισό της απόστασης μεταξύ δύο γειτονικών ατόμων, όπως αυτά διατάσσονται στο κρυσταλλικό πλέγμα του στοιχείου. Η ατομική ακτίνα ενός στοιχείου: Κατά μήκος μιας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 1.1 ΤΑ ΟΞΕΑ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να διαπιστώνουμε τον όξινο χαρακτήρα σε προϊόντα καθημερινής χρήσης Να ορίζουμε τα οξέα κατά τον Arrhenius

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Τεχνολογία Πετρελαίου και Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Στόχοι Απομάκρυνση Ανεπιθύμητων Συστατικών Νερό Βαρείς Υδρογονάνθρακες Υδρόθειο Διοξείδιο του Άνθρακα Στοιχειακό Θείο Άλλα Συστατικά Ανάκτηση Συστατικών με Οικονομική Αξία Ήλιο Υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα

2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα 1 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 2.9 Υποατομικά σωματίδια Ιόντα 9-1. Ποια είναι τα «υποατομικά σωματίδια»: 1. Τα πρωτόνια (ρ). Κάθε πρωτόνιο είναι ένα θετικά φορτισμένο σωματίδιο με μία μονάδα θετικού

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Χημική αποσάθρωση Διάσπαση και εξαλλοίωση υλικών κοντά στην επιφάνεια της γης Σχηματισμός προϊόντων κοντά σε κατάσταση χημικής ισορροπίας με την ατμόσφαιρα,

Διαβάστε περισσότερα

Na 2. +CO 2 + 2HCl 2NaCl + SiO 2

Na 2. +CO 2 + 2HCl 2NaCl + SiO 2 Το διοξείδιο του πυριτίου εμφανίζεται ως άμορφο και ως κρυσταλλικό. Ο χαλαζίας είναι η πιο σημαντική κρυσταλλική μορφή του διοξειδίου του πυριτίου. Παρασκευάζεται σύμφωνα με την αντίδραση: SiO 2 +Na 2

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier

4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4.2 Παρα γοντες που επηρεα ζουν τη θε ση χημικη ς ισορροπι ας - Αρχη Le Chatelier Τι ονομάζεται θέση χημικής ισορροπίας; Από ποιους παράγοντες επηρεάζεται η θέση της χημικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων

ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Σ' όλα τα επίπεδα και σ' όλα τα περιβάλλοντα, η χηµική αποσάθρωση εξαρτάται οπό την παρουσία νερού καθώς και των στερεών και αερίων ΑΠΟΣΑΘΡΩΣΗ Η αποσάθρωση ορίζεται σαν η διάσπαση και η εξαλλοίωση των υλικών κοντά στην επιφάνεια της Γης, µε τοσχηµατισµό προιόντων που είναι σχεδόν σε ισορροπία µε τηνατµόσφαιρα, την υδρόσφαιρα και τη

Διαβάστε περισσότερα

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755

JEAN-CHARLES BLATZ 02XD34455 01RE52755 ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΝ Ι ΑΜ ΕΣ ΩΝ ΟΙ Κ ΟΝΟΜ Ι Κ ΩΝ Κ ΑΤΑΣ ΤΑΣ ΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙ ΡΙ ΑΣ Κ ΑΙ ΤΟΥ ΟΜ Ι ΛΟΥ Α Τρίµηνο 2005 ΑΝΩΝΥΜΟΣ Γ ΕΝΙ Κ Η ΕΤ ΑΙ Ρ Ι Α Τ ΣΙ ΜΕΝΤ ΩΝ Η Ρ ΑΚ Λ Η Σ ΑΡ. ΜΗ Τ Ρ. Α.Ε. : 13576/06/Β/86/096

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. 3ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΘΗΒΑΣ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΖΑΧΑΡΙΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΣ (ΧΗΜΙΚΟΣ)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. 3ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΘΗΒΑΣ: ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΖΑΧΑΡΙΟΥ ΦΙΛΙΠΠΟΣ (ΧΗΜΙΚΟΣ) Χημεία Α Λυκείου ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Κατηγορίες χημικών ενώσεων Θεωρία ηλεκτρολυτικής διάστασης Οξέα Βάσεις Οξείδια Άλατα Είδη χημικών αντιδράσεων Οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις Μεταθετικές αντιδράσεις Κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός.

2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 2.3 Είδη χημικών δεσμών: Ιοντικός ομοιοπολικός δοτικός ομοιοπολικός δεσμός. 11.1. Ποια είδη χημικών δεσμών γνωρίζετε; Υπάρχουν δύο βασικά είδη χημικών δεσμών: ο ιοντικός ή ετεροπολικός δεσμός και ο ομοιοπολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08-11-2015 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Μ.Ε ΠΡΟΟΔΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜ/ΝΙΑ: 08--05 ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α. Α.5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Η ηλεκτρονιακή δομή, στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ.

1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. 1.2. Ο ΣΙΔΗΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΡΑΜΑΤΑ ΤΟΥ. Ο σίδηρος πολύ σπάνια χρησιμοποιείται στη χημικά καθαρή του μορφή. Συνήθως είναι αναμεμειγμένος με άλλα στοιχεία, όπως άνθρακα μαγγάνιο, νικέλιο, χρώμιο, πυρίτιο, κ.α.

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ

Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ Ηλίας Χατζηθεοδωρίδης, Απρίλιος 2007 ΠΥΡΙΤΙΚΆ ΟΡΥΚΤΆ 92% των ορυκτών του φλοιού της γης είναι πυριτικά 39% 12% 12% 11% 5% 5% 5% 3% 8% Πλαγιόκλαστα Αλκαλικοί άστριοι Χαλαζίας Πυρόξενοι Αμφίβολοι Μαρμαρυγίες

Διαβάστε περισσότερα

Αυτoϊοντισμός του νερού ph

Αυτoϊοντισμός του νερού ph Αυτoϊοντισμός του νερού ph Το καθαρό νερό είναι ηλεκτρολύτης; Το καθαρό νερό είναι ομοιοπολική ένωση και θα περιμέναμε να είναι μην εμφανίζει ηλεκτρική αγωγιμότητα. Μετρήσεις μεγάλης ακρίβειας όμως έδειξαν

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π.

Φυσική Χημεία ΙΙ. Ηλεκτροχημικά στοιχεία. Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση. Σημειώσεις για το μάθημα. Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Σημειώσεις για το μάθημα Φυσική Χημεία ΙΙ Ηλεκτροχημικά στοιχεία Κεφ.1 Ηλεκτροδιαλυτική τάση Ευκλείδου Τ. Παναγιώτου Σ. Γιαννακουδάκης Π. Τμήμα Χημείας ΑΠΘ 1. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΗΛΕΚΤΡΟΔΙΑΛΥΤΙΚΗ ΤΑΣΗ 1.1 των µετάλλων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΙΑΒΡΩΣΗΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΓΥΑΛΙΝΩΝΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΤΟΥ ΓΥΑΛΙΟΥ Eνδογενείς και εξωγενείς. Eνδογενείς: Η σύσταση του γυαλιού. Υλικά που σχηµατίζουν το δίκτυο του γυάλινου υλικού. ιοξείδιο του πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων. Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4

Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων. Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4 Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4 1 Θέματα Θέμα 1 ο Να ορίσετε: Α. την ατομική ακτίνα Β. την ενέργεια πρώτου ιοντισμού των ατόμων Θέμα 2 Να αιτιολογήσετε πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΝΤΙΖΕΛ ΑΠΟ ΟΞΙΝΟ ΒΑΜΒΑΚΕΛΑΙΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΤΕΡΟΓΕΝΟΥΣ ΒΑΣΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο

ΟΙΙ. Έστω ένα οξύ-δείκτης Η, το οποίο ιοντίζεται και αποκαθίσταται ισορροπία της µορφής : Η + Η2Ο Π ΠΡ ΡΩ ΩΤ ΤΟ ΟΛ ΛΥ ΥΤ ΤΙΙΚ ΚΟ ΟΙΙ Ε ΕΙΙΚ ΚΤ ΤΕ ΕΣ Σ Πρωτολυτικοί δείκτες ονοµάζονται οι ενώσεις που έχουν την ιδιότητα να µεταβάλλουν το χρώµα τους µέσα σε καθορισµένα όρια του ph ενός διαλύµατος. Είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ

Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7. Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ Ζαχαριάδου Φωτεινή Σελίδα 1 από 7 Γ Λυκείου Κατεύθυνσης Κεφάλαιο 3: Οξέα, Βάσεις, Ιοντική ισορροπία Θέµατα Σωστού / Λάθους Πανελληνίων, ΟΕΦΕ, ΠΜ Χ ιάλυµα NaHSO 4 0,1 M έχει ph > 7 στους 25 ο C. Πανελλήνιες

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Χημεία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 1.2 Καταστάσεις των υλικών 1. Συμπληρώστε το παρακάτω σχεδιάγραμμα 2 2. Πώς ονομάζονται οι παρακάτω μετατροπές της φυσικής κατάστασης; 3 1.3

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman.

Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Ηλεκτρόλυση νερού ή ηλεκτρόλυση αραιού διαλύματος θειικού οξέος με ηλεκτρόδια λευκοχρύσου και με χρήση της συσκευής Hoffman. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΜΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗ ΒΔΟΜΑΔΑ ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό

Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Θερμόχήμεία Κεφάλαιό 2 ό Επιμέλεια: Χημικός Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών 11 12 Τι είναι η χημική ενέργεια των χημικών ουσιών; Που οφείλεται; Μπορεί να αποδοθεί στο περιβάλλον; Πότε μεταβάλλεται η χημική

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΕΣ ΙΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ ΠΕΤΡΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΑΝΤΙΡΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΕΙ. ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ιεργασίεςπου εφαρµόζονται συνήθως στην επεξεργασία του πόσιµου νερού Κροκίδωση

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:.

ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΚΚΟΥ ΠΑΦΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2010 2011 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ : Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΑΘΜΟΣ:. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 24.05.2011 ΧΡΟΝΟΣ : 10.30 12.30 ( Χημεία - Φυσιογνωστικά)

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων.

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. A. Εύρεση συγκέντρωσης c. A. Δίνονται τα mol της διαλυμένης ουσίας και ο όγκος του διαλύματος: n C, C σε Μ, V σε λίτρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ Με τον όρο χρωματογραφία εννοούμε ένα πλήθος τεχνικών διαχωρισμού που βασίζονται στη διαφορετική κατανομή των συστατικών ενός μίγματος μεταξύ μια κινητής και μιας στατικής

Διαβάστε περισσότερα

6. ιαμοριακές δυνάμεις

6. ιαμοριακές δυνάμεις 6. ιαμοριακές δυνάμεις ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός αυτού του κεφαλαίου είναι να γνωρίσουμε τα είδη των ελκτικών δυνάμεων που αναπτύσσονται μεταξύ των μορίων των ομοιοπολικών ενώσεων και την επίδραση που ασκούν οι δυνάμεις

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 4: Ογκομετρική Ανάλυση Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης

Υπολογισµοί του Χρόνου Ξήρανσης Η πραγµατική επιφάνεια ξήρανσης είναι διασπαρµένη και ασυνεχής και ο µηχανισµός από τον οποίο ελέγχεται ο ρυθµός ξήρανσης συνίσταται στην διάχυση της θερµότητας και της µάζας µέσα από το πορώδες στερεό.

Διαβάστε περισσότερα

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας:

Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: 12 Κεφάλαιο 1ο 1.2 ΟΞΕΑ ΚΑΤΑ ARRHENIUS Που οφείλεται ο όξινος χαρακτήρας; Στην περσινή χρονιά έμαθες ότι η Χημεία έχει τη δική της γλώσσα! Στη γλώσσα της Χημείας: Τα γράμματα είναι τα σύμβολα των χημικών

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ηλεκτρονιακές Κατανοµή

ηλεκτρονιακές Κατανοµή ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΙΚΟΙ ΕΣΜΟΙ 1. ίνεται ο πίκας: Σύµβολο Στοιχείου Να Ηλεκτρονιακή Κατανοµή X K (2) L(4) Ψ K (2) L(8) M(7) Ζ K (2) L(7) αντιγράψετε τον πίκα Οµάδα Π.Π. στη κόλλα Περίοδος Π.Π. σας τον

Διαβάστε περισσότερα

Υποστρώµατα σποράς λαχανικών

Υποστρώµατα σποράς λαχανικών Υποστρώµατα σποράς λαχανικών Εδαφικά µείγµατα 1. Εδαφική κοµπόστα Χώµα & κοπριά σε αναλογία 2:1 Τύπος χώµατος: Αµµοπηλώδες ή αργιλλοπηλώδες Τύπος κοπριάς: αγελαδινή ή αλογίσια ή προβάτων εν συνιστάται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013

ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2013 ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Πολυμερισμό 1,4 δίνει η ένωση:

Διαβάστε περισσότερα

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων

Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή - ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων Βουκλής Χ. Αλέξανδρος Αριθμός οξείδωσης, χημικοί τύποι, γραφή ονοματολογία χημικών ενώσεων Παρουσίαση σε μορφή ερωτωαπαντήσεων 1. Τι εννοούμε όταν λέμε «η γλώσσα της Χημείας»; Η χημεία είναι μια συμβολική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Ο «ΚΥΚΛΟΣ» ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 6 Τι πρέπει να γνωρίζεις Θεωρία 6.1 Να αναφέρεις τις τρεις φυσικές καταστάσεις στις οποίες μπορεί να βρεθεί ένα υλικό σώμα. Όπως και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ ΟΓ ΠΟ Υ ΑΝ ΑΣΤΑΣΙΟΣ

ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ ΟΓ ΠΟ Υ ΑΝ ΑΣΤΑΣΙΟΣ ΤΕΧΝ Οη ΟΓ ΙΚ Ο Ε Κ ΠΟ ΙΔ ΕΥ ΤΙ ΚΟ ΙΔΡΥΜΟ ΚΟΒΟΠΑΕ ΕΧΟΠΗ ΔΙϋΙ ΚΗ ΕΗ Σ ΚΑΙ Ο Ι ΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ηο ΓΙ ΣΤ ΙΚ ΗΣ ΘΕΜΑ: ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΑ ΧΑ ΡΑ ΚΤ ΗΡ ΙΣ ΤΙ ΚΑ ΤΗΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ - ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑ ΣΙ Α - Καθηγητή ΚΑΡΑ ΣΑ ΒΒ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση:

Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Μετά το τέλος της µελέτης του 3ου κεφαλαίου, ο µαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει ποιες ουσίες ονοµάζονται ηλεκτρολύτες. Να γνωρίζει τι είναι ο ιοντισµός, τι η διάσταση, σε ποιες περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών

Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών Ανάκτηση φωσφόρου από επεξεργασμένα αστικά λύματα Αξιολόγηση εναλλακτικών διεργασιών 1525-ΒΕΤ-2013 PhoReSΕ: Ανάκτηση φωσφόρου από τη δευτεροβάθμια εκροή εγκαταστάσεων επεξεργασίας αστικών λυμάτων ΠΡΑΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή.

Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή. 1.1 Ιδιότητες των οξέων Κοινές ιδιότητες των υδατικών διαλυμάτων των οξέων. 1. Τα διαλύματα των οξέων έχουν όξινη γεύση. Μερικές χαρακτηριστικές περιπτώσεις που η όξινη (ξινή) γεύση των οξέων γίνεται αντιληπτή.

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Προσοµοίωση Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν ιδάσκων: Ν ικό λ α ο ς Α µ π α ζ ή ς Ανάλυση Απ ο τ ε λε σµ άτ ω ν Τα απ ο τ ε λ έ σ µ ατ α απ ό τ η ν π αρ αγ ω γ ή κ αι τ η χ ρ ή σ η τ υ χ αί ω ν δ ε ι γ µ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΘΕΡΜΙΚΕΣ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓENIKA Θερµική κατεργασία είναι σύνολο διεργασιών που περιλαµβάνει τη θέρµανση και ψύξη µεταλλικού προϊόντος σε στερεά κατάσταση και σε καθορισµένες θερµοκρασιακές και χρονικές συνθήκες.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 ΘΕΜΑ 1 ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦ. 1-3 1. Ποια από τις παρακάτω τετράδες κβαντικών αριθµών n,, m, και ms περιγράφουν ένα από τα ηλεκτρόνια σθένους στη θεµελιώδη κατάσταση για το άτοµο του στροντίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1.4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί την σωστή απάντηση. 1.1. Στο μόριο του BeF 2 οι δεσμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

3. ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

3. ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 3. ΕΞΟΥΔΕΤΕΡΩΣΗ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να γνωρίσουμε με τη βοήθεια πειραμάτων τη χημική αντίδραση της εξουδετέρωσης Να ορίζουμε τη χημική αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÊÁËÁÌÁÔÁ. Κάνω τις ηλεκτρονιακές κατανοµές των ατόµων σε στιβάδες:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÊÁËÁÌÁÔÁ. Κάνω τις ηλεκτρονιακές κατανοµές των ατόµων σε στιβάδες: ΘΕΜΑ.. β.. α.. α.4. γ.5. α. Σωστό β. Λάθος γ. Λάθος δ. Σωστό ε. Σωστό ΘΕΜΑ.. α. Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κάνω τις ηλεκτρονιακές κατανοµές των ατόµων σε στιβάδες: Ο: s s p 4 9F: s

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου

Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου Τράπεζα Χημεία Α Λυκείου 1 ο Κεφάλαιο Όλα τα θέματα του 1 ου Κεφαλαίου από τη Τράπεζα Θεμάτων 25 ερωτήσεις Σωστού Λάθους 30 ερωτήσεις ανάπτυξης Επιμέλεια: Γιάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ

ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ ΠΛΑΙ ΣΙΟ ΧΡΗ ΜΑ ΤΟ ΔΟ ΤΗ ΣΗΣ ΣΤΟ ΧΟΣ- Ε ΠΙ ΔΙΩ ΞΗ Στό χος του Ο λο κλη ρω μέ νου Προ γράμ μα τος για τη βιώ σι μη α νά πτυ ξη της Πίν δου εί ναι η δια μόρ φω ση συν θη κών α ει φό ρου α νά πτυ ξης της ο ρει νής πε ριο χής, με τη δη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΘΕΜΑ Α ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ(5) Για τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΜΕΘΟ ΟΙ Ανάλογα με τη φυσική κατάσταση των 2 φάσεων

Διαβάστε περισσότερα