ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΟΜΑΔΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΩΝ Ονόματα: Νάταλυ Χατζηπέτρου Α.Τ. : Ερασμία Κυριάκου Α.Τ. : ΕΠΑ 488 Σύγχρονες Εκπαιδευτικές Διαστάσεις της Βιολογίας Όνομα Διδάσκων: Μανώλη Κωνσταντίνος Εργασία Χειμερινού Εξαμήνου

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εξώφυλλο Περιεχόμενα 2 3. Λήψη Απόφασης Επίλυση Προβλήματος Διαλογική Αντιπαράθεση Ομάδες Ειδικών Σταθμοί Πληροφόρησης Πολυμεσική Παρουσίαση Πείραμα Παιγνίδια Παραμύθι Μοντέλα Jigsaw Βιβλιογραφία

3 Παιδαγωγική Προσέγγιση Λήψης Απόφασης Μια εκπαιδευτική προτεραιότητα που υπάρχει στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια είναι η ιδέα της προετοιμασίας των μαθητών ως μελλοντικούς πολίτες που να είναι σε θέση να λαμβάνουν ορθές αποφάσεις σχετικά με το περιβάλλον και την κοινωνία στην οποία ζουν (Maloney 2007; Barratt Hacking, Barratt, and Scott 2007 στο ). Ειδικά για την περιβαλλοντική εκπαίδευση, η ικανότητα λήψης αποφάσεων θεωρείται ως ένας από τους βασικούς στόχους που πρέπει να εξοικειωθεί ο μαθητής γιατί τα διλλήματα στα οποία έρχεται αντιμέτωπος αφορούν περιβαλλοντικά προβλήματα τα οποία σχετίζονται όχι μόνο με αυτούς, αλλά και με την τοπική και παγκόσμια φυσική κληρονομιά. Στις μέρες μας, υπάρχει μια ανησυχία για το περιβάλλον. Η ανησυχία αυτή και τα προβλήματα που προκύπτουν οφείλονται στις αντιλήψεις του κόσμου που σχετίζονται με το περιβάλλον, στα συναισθήματά τους προς αυτό, στις γνώσεις τους και στις στάσεις και αξίες του κάθε ατόμου. Μέσα από τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών αυτά τα περιβαλλοντικά προβλήματα θα πρέπει να θιχτούν με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να παρέχουν στους μαθητές ευκαιρίες για να αναπτύξουν το αίσθημα της ιδιοκτησίας και της ενδυνάμωσης, στοχεύοντας πάντοτε στην υπευθυνότητα των μαθητών και στην ενεργό συμμετοχή τους σε σχετικά περιβαλλοντικά θέματα ως αυριανοί πολίτες στην κοινωνία. Καλλιεργώντας αυτή την υπευθυνότητα υπάρχει περισσότερη πιθανότητα για να δείξουν ενδιαφέρον ως προς το περιβάλλον. Η καλλιέργεια αυτή υποστηρίζεται πως μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα από τη στρατηγική λήψης αποφάσεων. Θεωρείται ότι ένα μαθησιακό περιβάλλον με στόχο την προώθηση λήψης αποφάσεων καλλιεργεί δεξιότητες, που θα επιτρέψει στους μαθητές να αναπτύξουν κριτήρια επιλογής διατυπώνοντας έτσι τεκμηριωμένες αποφάσεις. Σύμφωνα με αυτό τον τρόπο σκέψης η δεξιότητα λήψης αποφάσεων μπορεί να αναπτύξει την περιβαλλοντική ευαισθησία, φέρνοντας έτσι στην επιφάνεια πιο ενεργούς πολίτες. Η προετοιμασία όμως, του να μπορούν οι εκπαιδευόμενοι να παίρνουν τις κατάλληλες και αποτελεσματικές περιβαλλοντικές αποφάσεις δεν είναι και τόσο εύκολη. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα φαίνεται να είναι πολύπλοκα, αμφιλεγόμενα, που υπόκεινται πολλές φορές σε πολλαπλές προοπτικές και λύσεις. Για να μπορέσουν τα παιδιά να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με την απόφαση και τη λύση που θα δώσουν, θα πρέπει αρχικά να περάσουν από κάποια διαδικασία διερεύνησης και μελέτης. Πριν λάβουν οποιαδήποτε απόφαση οι μαθητές θα πρέπει να είναι σε θέση να κατανοούν και να αναφέρουν τις αιτίες ενός προβλήματος, καθώς και τις επιπτώσεις του προβλήματος αυτού. Στη συνέχεια αφού μελετήσουν το πρόβλημα και πάρουν την απόφασή τους, θα πρέπει να είναι σε θέση να παρουσιάσουν στους υπόλοιπους τα πλεονεκτήματα της απόφασής τους, τα μειονεκτήματά της, καθώς και εναλλακτικά αποτελέσματα στη διαδικασία λήψης απόφασης. Γενικά κάποια στοιχεία και βήματα που μπορούν να ακολουθηθούν στη στρατηγική λήψης απόφασης είναι : 1. Επιλογές: Λίστα από τις πιθανές εναλλακτικές πορείες δράσης λαμβάνοντας υπόψη το πρόβλημα ή ζήτημα. 3

4 2. Κριτήρια : να καθορίσουν κατάλληλα κριτήρια μέσα από συζήτηση για να μπορούν με βάση τα κριτήρια να επιλέξουν μια απόφαση μέσα από τις πολλές εναλλακτικές επιλογές. 3. Πληροφορίες : Αποσαφήνιση των πληροφοριών σχετικά με πιθανές εναλλακτικές λύσεις δίνοντας έμφαση στα καθορισθέντα κριτήρια. 4. Έρευνα: Αξιολόγηση των πλεονεκτημάτων και μειονεκτημάτων της κάθε εναλλακτικής λύσης κατά τα κριτήρια που προσδιορίζονται. 5. Επιλογή : Επιλογή μιας εναλλακτικής λύσης με βάση τα κριτήρια που λήφθηκαν υπόψη. 6. Επανεξέταση: Αξιολόγηση της λήψης αποφάσεων που έγιναν, προσδιορίζοντας τυχόν βελτιώσεις. Οι αποφάσεις που παίρνονται είναι αιτιολογημένες επιλογές οι οποίες βασίζονται σε κριτήρια. Τα κριτήρια δεν είναι δομημένα από την αρχή, αλλά αναπτύσσονται μέσα από την αλληλεπίδραση με την αξιολόγηση των διαθέσιμων επιλογών. Η διαδικασία λήψης απόφασης σε περιπτώσεις περιβαλλοντικών προβλημάτων πολλές φορές γίνεται ακόμη πιο δύσκολη απ ότι είναι γιατί εμπλέκονται τα οικονομικά συμφέροντα, οι κοινωνικές αξίες και άλλοι εξωγενείς παράγοντες. Αυτό που γίνεται δηλαδή είναι να αυξάνονται τα κριτήρια επιλογής μιας απόφασης κάνοντας έτσι την όλη διαδικασία πιο χρονοβόρα και δύσκολη. Τα κοινωνικό-οικονομικά ζητήματα, είναι θέματα στα οποία μπορεί εύκολα να εφαρμοστεί μια τέτοια στρατηγική μάθησης. Αυτό συμβαίνει, γιατί σχετίζονται με θέματα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και της Διδακτικής των Φυσικών Επιστημών, αλλά και γιατί οργανώνονται γύρω από διλήμματα που καλούνται να επιλύσουν οι ανθρώπινες κοινωνίες. Κατά την αντιμετώπιση του διλήμματος δημιουργούνται συγκρούσεις με αποτέλεσμα οι εκπαιδευόμενοι να διασαφηνίζουν τις αξίες τους και να εδραιώνουν τις πεποιθήσεις τους. Πλεονεκτήματα Η στρατηγική αυτή έχει και τα πλεονεκτήματά της αλλά και τα μειονεκτήματά της. Όσον αφορά τα πλεονεκτήματά της η ικανότητα του μαθητή να μπορεί να κρίνει μία κατάσταση και να λειτουργεί προβλεπτικά ως προς την εξέλιξή της, αποτελεί σημαντικό εφόδιο και δεξιότητα γι αυτόν. Η ικανότητα στη διαδικασία της λήψης αποφάσεων αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα της συγκροτημένης προσωπικότητας του ατόμου, αυξάνει την αποτελεσματικότητά του, την αυτοπεποίθησή του, καθώς και τη διοικητική του ικανότητα. Οι δεξιότητες που αναπτύσσουν οι μαθητές εξασκώντας την ικανότητά τους στον τομέα αυτό, ενισχύει τον ποιοτικό συλλογισμό, καθώς και τον πληρέστερο τρόπο συλλογισμού. Επίσης με τη διαδικασία αυτή οι μαθητές εξοικειώνονται με τους διαφορετικούς τρόπους θέασης ενός θέματος και μπαίνουν στη διαδικασία διερεύνησης και προβληματισμού. Επιπλέον αναπτύσσεται η ικανότητα επιχειρηματολογίας, προάγεται η κριτική σκέψη απέναντι στα περιβαλλοντικά ζητήματα, και οι εκπαιδευόμενοι αρχίζουν πλέον να τεκμηριώνουν τις απόψεις τους. 4

5 Σε περίπτωση που οι μαθητές είναι οργανωμένοι σε ομάδες και καλούνται να λύσουν το πρόβλημα δίνοντας μια ομαδική λήψη απόφασης, τα πλεονεκτήματα έχουν ως εξής : Παρέχεται πιο ολοκληρωμένη πληροφόρηση. Μια ομάδα μπορεί να προσφέρει περισσότερη ποικιλία εμπειριών και προοπτικές στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, από ότι ένα άτομο που δρα μόνο του. Παράγονται περισσότερες εναλλακτικές λύσεις. Η αξιολόγηση των εναλλακτικών είναι περισσότερο αντικειμενική. Η επιλογή είναι περισσότερο ρεαλιστική. Επίσης, βασικά χαρακτηριστικά τα οποία εμπερικλείει η διαδικασία λήψης αποφάσεων στην ομάδα, είναι οι ίσες ευκαιρίες για όλους να μιλήσουν και οι υπόλοιποι να δουν και να ακούσουν τον ομιλούντα, η δέουσα προσοχή στις ιδέες του καθενός καθώς και η έμφαση στο περιεχόμενο της σκέψης και στην αιτιολόγησή της. Επίσης ακόμη ένα χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης προσέγγισης είναι πως η επιλογή μιας ιδέας ή σύνθεσης ιδεών στην ομάδα, σύμφωνα με τους Mercer & Wegerif (1999: 91), γίνεται κατά πλειοψηφία ενώ κατά τον Schwier (1995: 119), η αξιολόγηση της μάθησης εντάσσεται στο ίδιο το μαθησιακό περιβάλλον. Μειονεκτήματα Όσον αφορά τα μειονεκτήματα της συγκεκριμένης προσέγγισης, φαίνεται να ποικίλουν αφού σύμφωνα με μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί έχουν αναφερθεί αδυναμίες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός πως οι ικανότητες των εκπαιδευομένων να αντιμετωπίσουν την πολυπλοκότητα των ζητημάτων, ήταν μειωμένες με αποτέλεσμα να οδηγηθούν στην αποτυχία. Η αποτυχία αυτή και η ανικανότητα να λάβουν την ορθή απόφαση οφειλόταν στην εξάλειψη των πιθανών εναλλακτικών λύσεων καθώς και στη μη εφαρμογή κριτηρίων επιλογής. Επίσης σύμφωνα με σχετική έρευνα από τους Sadler και Donnelly (2006), διαπιστώθηκε πως οι συμμετέχοντες στη διαδικασία λήψης απόφασης, είχαν την τάση να μην χρησιμοποιούν γνώση του περιεχομένου στην επιχειρηματολογία τους για τα κοινωνικο-επιστημονικά ζητήματα πράγμα που θα μπορούσε να επηρεάσει, έστω και έμμεσα, την ποιότητα του συλλογισμού τους. Μειονέκτημα επίσης, είναι το γεγονός πως η συγκεκριμένη στρατηγική δε μπορεί να εφαρμοστεί σε παιδιά μικρής ηλικίας αφού τείνουν (τα παιδιά), να είναι λιγότερο αποτελεσματικά απ ότι παιδιά της μεγαλύτερης ηλικίας, στο να διακρίνουν τις σχετικές και τις άσχετες πληροφορίες. Επίσης σε μικρή ηλικία δεν υπάρχουν κίνητρα γι αυτούς, για να επικεντρωθούν σε μια διαδικασία λήψης αποφάσεων. Στοιχείο το οποίο αναπτύσσεται στην εφαρμογή της στρατηγικής αυτής αλλά θεωρείται αρνητικό είναι η διατύπωση προκαθορισμένων συμπερασμάτων αφού το πλαίσιο προγράμματος και το πρόβλημα υπό μελέτη έχουν διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο που επιβάλλεται από την αρχή ότι η σωστή λύση στο πρόβλημα είναι η Οικολογική. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να ενθαρρύνει τους μαθητές για εξερεύνηση του δικού τους τρόπου συλλογισμού, καθώς και να παρέχει ευκαιρίες για σκέψη και κριτική αυτονομία. 5

6 Σε περίπτωση που η μέθοδος αυτή εφαρμοστεί σε ομάδες, τότε προκύπτουν κι άλλα μειονεκτήματα. Ένα από αυτά τα μειονεκτήματα είναι πως η όλη διαδικασία θα είναι χρονοβόρα αφού μία ομάδα χρειάζεται πάντα περισσότερο χρόνο από ότι ένα άτομο για την λήψη μίας απόφασης. Ένα άλλο μειονέκτημα είναι πως θα υπάρχουν πιέσεις για συμφωνία αφού στις ομάδες υπάρχουν κοινωνικές πιέσεις. Η επιθυμία των μελών μιας ομάδας να γίνει αποδεκτή η λήψη απόφασής της, μπορεί να καταπνίξει κάθε φανερή διαφωνία και να ενθαρρύνει τη συμμόρφωση στις απόψεις τις πλειοψηφίας. Η κατάσταση αυτή μπορεί πολλές φορές να οδηγήσει και σε προβλήματα πειθαρχίας αλλά και στην πρόκληση εντάσεων μέσα στην τάξη. Σημαντικό να αναφερθεί, πως στη συγκεκριμένη προσέγγιση, οι μαθητές δε βγάζουν όλοι τα ίδια αποτελέσματα και δεν υπάρχει σωστή και λάθος απάντηση. Όλα εξαρτώνται από τις ηθικές αξίες των παιδιών. Αυτό ως ομάδα, δεν το θεωρούμε θετικό στοιχείο αλλά αρνητικό. Πότε εφαρμόζεται η προσέγγιση Η μέθοδος αυτή μπορεί να εφαρμοστεί κυρίως σε ζητήματα σχετικά με τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Αυτό έγκειται στο γεγονός πως τα συγκεκριμένα θέματα έχουν κοινωνικοεπιστημονική φύση και η ικανότητα των μαθητών να λαμβάνουν αποφάσεις σε τέτοια θέματα μπορεί να συνεισφέρει ευρύτερα στην λήψη απόφασης σε θέματα σχετικά με την Αειφόρο ανάπτυξη και διαβίωση. Ένα παράδειγμα εφαρμογής της παιδαγωγικής προσέγγισης Λήψη Απόφασης μπορεί να εφαρμοστεί στο θέμα Προσαρμογές των φυτών που εντάσσεται στην ενότητα Οικολογία Φυτών. Τα παιδιά στη συγκεκριμένη περίπτωση θα πρέπει να μελετήσουν διάφορα προσαρμοστικά χαρακτηριστικά των φυτών με σκοπό να σκεφτούν και να αποφασίσουν ποια φυτά είναι ικανά να επιζήσουν σε συγκεκριμένο περιβάλλον και ποια όχι. Συγκεκριμένα, μέσα από μελέτη, τα παιδιά παρατηρούν τα φυτά ως προς τις ρίζες, το βλαστό και τα φύλλα και καταλήγουν σε συγκεκριμένα συμπεράσματα. Ένα ακόμη παράδειγμα εφαρμογής της συγκεκριμένης στρατηγικής μπορεί να εφαρμοστεί στο θέμα: "Απόφαση για τον καινούργιο δρόμο που το μαθησιακό υλικό εντάσσεται στην ενότητα "Διατήρηση των φυτών". Στη συγκεκριμένη περίπτωση, δίνεται στους μαθητές μια προβληματική κατάσταση καθώς και κάποιες επιλογές για λύση του προβλήματος. Μέσα από το μαθησιακό περιβάλλον παρέχεται η απαραίτητη επιστημονική και τεχνική πληροφόρηση, ώστε οι εκπαιδευόμενοι να αντιληφθούν την πολυπλοκότητα του προβλήματος, να μελετήσουν τις επιπτώσεις της κάθε επιλογής αλλά και να χρησιμοποιήσουν τη μέθοδο της βελτιστοποίησης ώστε να διατυπώσουν κριτήρια και να τα αξιολογήσουν πριν καταλήξουν στην απόφασή τους. 6

7 Παιδαγωγική Προσέγγιση Επίλυσης Προβλήματος Αυτή η διδακτική στρατηγική, υποστηρίζει ένα περιβάλλον όπου οι μαθητές εμπλέκονται στην αυθεντική μάθηση με ευκαιρίες να εξερευνήσουν και να επεκτείνουν τις γνώσεις τους, να εμπλουτίσουν τις εμπειρίες τους, να ρωτούν, να αναζητούν απαντήσεις και να κατανοούν την πολυπλοκότητα του κόσμου. Μέσα από αυτή τη διαδικασία δημιουργείται ενδιαφέρον και τα παιδιά οδηγούνται στην επίλυση πραγματικών προβλημάτων αναζητώντας απάντηση σε ερωτήματα σύμφωνα με τις δικές τους ανάγκες και συνδυάζοντας γνώσεις από διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα (Nagel, 1996 στο Γκλιάου, Ν. 2012). Επομένως, στο πλαίσιο αυτής της μεθόδου ένα περιβαλλοντικό πρόβλημα προσεγγίζεται ερευνητικά από τους μαθητές µε σκοπό την επιδίωξη επίλυσής του. Ως πρόβλημα μπορεί να οριστεί μια ερώτηση που δημιουργεί σύγχυση, αμφιβολία ή αβεβαιότητα, μια δύσκολη απροσδόκητη κατάσταση που πρέπει να ξεκαθαριστεί (Μπιρμπίλη, 2008:203 στο Γκλιάου, Ν ). Η ικανότητα του ατόμου να εντοπίζει νέα λύση στο πρόβλημα, βοηθά τα παιδιά να σκέφτονται την αιτία, να παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις και να μαθαίνουν. Η ικανότητα όμως επίλυσης ενός προβλήματος στηρίζεται στην κατανόηση και εκτέλεση ορισμένων βημάτων, όπως : Θέση του προβλήματος : Το πρόβλημα πάντοτε πρέπει να σχετίζεται με τις εμπειρίες των παιδιών. Επίσης το πρόβλημα είναι σημαντικό να τεθεί από τους ίδιους τους μαθητές και όχι από τους εκπαιδευτικούς γιατί πρέπει να είναι κάτι που να το αναγνωρίζουν και να το αντιλαμβάνονται οι ίδιοι οι εκπαιδευόμενοι ως πρόβλημα ( Dewey, στο Αλεξόπουλου, 1992). Ορισμός του προβλήματος : Το άτομο που επιλύει ένα πρόβλημα αρχικά πρέπει να μπει στη διαδικασία να το αναγνωρίσει. Συχνά το στάδιο αυτό εμπεριέχει δυσκολίες, αφού για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα πρέπει να γίνει μελέτη και κατανόησή του. Η αναζήτηση της λύσης πρέπει να συνδέεται με την αιτία του προβλήματος κι όχι με το αποτέλεσμα της πράξης. (Becker et al., Britz, 1993) Διατύπωση υποθέσεων για τη λύση του προβλήματος : Οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές εκμεταλλευόμενοι τις εμπειρίες που έχουν, διατυπώνουν υποθέσεις που οδηγούν στη λύση του προβλήματος. Γίνεται καταιγισμός ιδεών προσφέροντας έτσι στα παιδιά ευκαιρίες συζήτησης και διαπραγμάτευσης (Dewey, στο Αλεξόπουλου, 1992). Έλεγχος υποθέσεων και συλλογή πορισμάτων : Γίνεται έλεγχος των υποθέσεων που τέθηκαν στο προηγούμενο στάδιο. Επίσης, στο στάδιο αυτό οι εκπαιδευόμενοι καλούνται να σκεφτούν κριτικά για να εξαγάγουν συμπεράσματα στηριζόμενοι στην μελέτη της υπόθεσής τους ( Dewey, στο Αλεξόπουλου, 1992). Αξιοποίηση και εφαρμογή της λύσης του προβλήματος σε άλλα προβλήματα : Αφού γίνει η επιλογή της πιο κατάλληλης υπόθεσης και προσδιοριστεί η επίλυση του προβλήματος, η λύση αυτή πρέπει να εφαρμοστεί και να αξιοποιηθεί και σε άλλα προβλήματα με σκοπό να δοκιμαστεί το κύρος της ( Dewey, στο Αλεξόπουλου, 1992). 7

8 Αξιολόγηση των επιλογών και αιτιολόγηση του τι συνέβη : Αξιολογώντας τη διαδικασία επίλυσης προβλήματος τα παιδιά αναγνωρίζουν τις επιλογές και τα λάθη τους και μαθαίνουν να εκτιμούν τη δουλειά τους (Becker et al., 1979). Όπως φαίνεται στη βιβλιογραφία, παρουσιάζονται διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς το ποια είναι τα στάδια εφαρμογής της συγκεκριμένης μεθόδου. Υπάρχουν δύο γνωστές στρατηγικές με τις οποίες ο εκπαιδευτικός μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά στην επίλυση προβλήματος. Σύμφωνα με Hartman, (1997) υπάρχει η επίλυση προβλήματος Α) με συνεργασία, και Β) μέσω εξωτερίκευσης των σκέψεων (ή σκέφτομαι δυνατά). Όσον αφορά την επίλυση μέσω συνεργασίας, τα παιδιά μαθαίνουν πώς να επιλύουν προβλήματα συνεργαζόμενα με κάποιον άλλον. Αρχικά ένα άτομο προσπαθεί να δώσει λύση στο πρόβλημα εκφράζοντας λεκτικά τις σκέψεις του. Με αυτόν τον τρόπο, βοηθά το άλλο παιδί που συνεργάζεται μαζί του, να δει τα πράγματα από μια άλλη προοπτική. Ακούει προσεκτικά τη διαδικασία επίλυσης και την πρόοδο στη λύση του προβλήματος που δίνει ο συμμαθητής του, παρακολουθεί τα λεγόμενα, εξετάζει την ακρίβειά τους, εντοπίζει τα λάθη και προκαλεί τον ομιλητή να συνεχίσει να σκέφτεται. Και οι δύο μαζί μπορούν να εντοπίσουν παρεξηγήσεις, λάθη ή άλλες αδυναμίες. Οι ρόλοι συνεργασίας στο ζευγάρι μπορούν να αντιστραφούν έτσι ώστε όλοι να αναλαμβάνουν το ρόλο, άλλοτε αυτού που σκέπτεται και προτείνει, κι άλλοτε αυτού που αναλύει αυτά που ακούει. Ο εκπαιδευτικός παρατηρεί κάθε ζευγάρι, βοηθά στην εξέλιξη της διαδικασίας και παρέχει ανατροφοδότηση. Αυτός ο τρόπος προσέγγισης και επίλυσης προβλήματος βοηθά το παιδί να αναπτύξει μεταγνωστική ικανότητα. Όσον αφορά την επίλυση μέσω εξωτερίκευσης των σκέψεων (ή σκέφτομαι δυνατά), εμπλέκει ένα άτομο που εκφράζει δυνατά όλα τα βήματα και όλη τη διαδικασία που έχει σκεφτεί για να λύσει ένα πρόβλημα. Στις περιπτώσεις που ο εκπαιδευτικός εξηγεί φωναχτά τα βήματα και τις σκέψεις του για να λύσει ένα πρόβλημα, τα παιδιά, μπαίνουν στη διαδικασία να ελέγξουν το δικό τους τρόπο σκέψης και τα βοηθά να δουν πώς ένας ειδικός προσεγγίζει κάποιο πρόβλημα. Όταν αυτός που σκέφτεται και μιλά είναι το παιδί, η διαδικασία είναι εξίσου σημαντική. Το παιδί εργάζεται συστηματικά, εντοπίζει τα λάθη του πριν προχωρήσει η διαδικασία και μαθαίνει να ελέγχει τις σκέψεις του όταν τις παρουσιάζει. Είναι σημαντικό τα προβλήματα που δίνονται στους μαθητές, να πηγάζουν μέσα από τις εμπειρίες των παιδιών και μέσα από τις πραγματικές καταστάσεις της ζωής. Η λύση προβλημάτων που στηρίζονται σε αληθινά γεγονότα βοηθά τα παιδιά όχι μόνο να δουν τη σκοπιμότητα της δραστηριότητας, αλλά και να διαπιστώσουν στην πράξη πώς μπορεί κανείς να προσεγγίσει προβλήματα της ζωής (San Diego State University, 1996, όπως αναφ. στο Μπιρμπίλη, 2008). Όπως αναφέρει και ο Nagel, 1996, η εμπλοκή σε μάθηση με νόημα, δίνει στα παιδιά την ευκαιρία να επεκτείνουν και να συνδέουν συγκεκριμένη γνώση με το περιεχόμενο των προβλημάτων. 8

9 Πλεονεκτήματα της στρατηγικής Λύσης Προβλήματος Υιοθετώντας τη διαδικασία επίλυσης προβλήματος, τα παιδιά εφοδιάζονται με δεξιότητες χρήσιμες για δια βίου μάθηση. Οι εκπαιδευόμενοι επίσης μπαίνουν στη διαδικασία ανάπτυξης ικανοτήτων διερεύνησης και επίλυσης περιβαλλοντικών προβλημάτων, που αποτελούν ικανότητες χρήσιμες για την υπόλοιπή τους ζωή. Μέσα από τη συγκεκριμένη στρατηγική τα παιδιά μπορούν να αποκτήσουν γνώσεις και πληροφορίες για προβλήματα που σχετίζονται με το τοπικό τους περιβάλλον κατανοώντας τις αιτίες που τα προκαλούν αλλά και τις επιπτώσεις που αυτά έχουν. Δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά να αναπτύξουν μια επιστημονική θεώρηση για αντιμετώπιση και επίλυση προβλημάτων αφού μπαίνουν στη διαδικασία καλλιέργειας δεξιοτήτων που αφορούν την ανάλυση, την έρευνα, την αξιολόγηση πληροφοριών, καθώς και τη λήψη απόφασης. Όπως έχει αναφερθεί οι εκπαιδευόμενοι για να δώσουν μια λύση στο πρόβλημα μπαίνουν στη διαδικασία να συνεργαστούν με άλλους. Η συνεργασία αυτή ενισχύει τις κοινωνικές και διαπροσωπικές δεξιότητες των παιδιών μέσω της αλληλεπίδρασης με συνομήλικους και με ενήλικες. Η συνεργασία για επίλυση προβλήματος κινητοποιεί τους συμμετέχοντες και γίνεται αποτελεσματική, αφού τα παιδιά μοιράζονται έναν κοινό σκοπό και έχουν διαφορετικές απόψεις για τον τρόπο με τον οποίο θα τον εκπληρώσουν. Αυτή η διαφορά των απόψεών τους, οδηγεί στη γνωστική ανάπτυξη και κάνει τη μάθηση ελκυστική (Mayer, Tudge & Caruso, 1989). Εξάλλου, έρευνες έχουν δείξει την προσφορά της συνεργασίας για επίλυση προβλήματος στη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών (Blake, 1995). Η επίλυση προβλήματος επίσης, αποτελεί αρχή της αυτορυθμιζόμενης μάθησης, η οποία ενισχύει την ανεξαρτησία και την αυτοεκτίμηση των μαθητών. Γενικά η μάθηση μέσου επίλυσης προβλήματος, έχει πολλά πλεονεκτήματα αφού αντανακλά στόχους αυθεντικούς που συνδέονται με την πραγματική ζωή, ενθαρρύνει τους μαθητές να γίνονται ενεργητικά μέλη, ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντα των μαθητών και οδηγεί σε διερευνητική μάθηση, όπου εμπλέκονται πολλές και διαφορετικές γνωστικές περιοχές (Nagel, 1996). Μειονεκτήματα της στρατηγικής Λύσης Προβλήματος Ένα από τα βασικά μειονεκτήματα της συγκεκριμένης στρατηγικής είναι πως χρειάζεται πολύ χρόνο για να ολοκληρωθεί (Ramsey et al., 1992). Επίσης βλέποντας το ρόλο του εκπαιδευτικού, φαίνεται να είναι πολύ περιορισμένος αφού μονάχα παρακολουθεί και συντονίζει τις ενέργειες των παιδιών. Αυτό μπορεί να προκαλέσει στον εκπαιδευτικό δυσκολίες γιατί από ένα ενεργό ρόλο άμεσης διδασκαλίας οδηγείται σε ένα πιο συμβουλευτικό και καθοδηγητικό ρόλο που μέχρι τώρα δεν είχε συνηθίσει. Επίσης πρόβλημα μπορεί να δημιουργηθεί και στη συμπεριφορά των παιδιών αφού από την παραδοσιακή διδασκαλία στην οποία παρέμεναν άβουλοι, τώρα παίρνουν ένα ενεργό και συμμετοχικό ρόλο. Αυτή όλη η πρωτοβουλία, η συζήτηση και η εμπλοκή τους στη διαδικασία μάθησης μπορεί να φέρει εντάσεις και προβλήματα πειθαρχίας. Τέλος, ένα ακόμη μειονέκτημα της συγκεκριμένης μεθόδου είναι πως η ενασχόληση με περιβαλλοντικά θέματα πολύ συχνά καταλήγει στο να δίνεται μεγάλη έμφαση στην αρνητική πλευρά ενός θέματος και να αγνοείται η θετική. Για παράδειγμα, σε προβλήματα ρύπανσης αρκετοί είναι αυτοί που εστιάζονται στα αρνητικά της διαδικασίας αυτής και δεν 9

10 αναφέρονται καθόλου στα θετικά. Άλλα παραδείγματα που μπορεί να σχολιαστούν με τον ίδιο τρόπο είναι : η κλωνοποίηση, τα μεταλλαγμένα προϊόντα κλπ. Πότε εφαρμόζεται η επίλυση προβλήματος Για να μπορέσουν τα παιδιά να εμπλακούν στην επίλυση ενός προβλήματος πρέπει το πρόβλημα να είναι συγκεκριμένο και κατάλληλο για το αναπτυξιακό επίπεδο και τις νοητικές ικανότητές τους. Επίσης πρέπει να προκαλεί το ενδιαφέρον και την περιέργειά τους, πρέπει να μπορεί να προσεγγιστεί και να επιλυθεί με διαφορετικούς τρόπους, ενώ τα παιδιά θα πρέπει να διαθέτουν κάποιες γνώσεις για το θέμα που θα ασχοληθούν και να υπάρχει ένα πλαίσιο γύρω από το οποίο θα δομηθούν οι δράσεις τους. (Britz, Goffin, 1985). Η επίλυση προβλήματος επίσης, εφαρμόζεται όταν απαιτείται καλλιέργεια δεξιοτήτων ενημέρωσης, παρατήρησης, συσχέτισης πληροφοριών, έρευνας, διατύπωσης ερωτήσεων, αξιολόγησης, εξαγωγής συμπερασμάτων, λήψης αποφάσεων, καθώς και ανάπτυξης κριτικής και δημιουργικής σκέψης. Εξερευνώντας, και δοκιμάζοντας τις υποθέσεις και τελικά επιλύοντας προβλήματα τα παιδιά κάνουν τη μάθηση δική τους σε μια διαδικασία γεμάτη νόημα. Θα μπορούσαμε να πούμε πως η συγκεκριμένη στρατηγική εφαρμόζεται σε προβλήματα που συνήθως δεν απαιτούν μια και μοναδική λύση, αλλά αποτελούν πρόκληση για έρευνα, συζήτηση και ομαδική εργασία των παιδιών (Foglere & LeBlanc, 1995) Η επίλυση προβλήματος μπορεί να εφαρμοστεί σε πρακτικά, καθημερινά, επιστημονικά, κοινωνικά κ.α θέματα. Παραδείγματα εφαρμογών Ένα παράδειγμα εφαρμογής της στρατηγικής επίλυσης προβλήματος αφορά το θέμα: Οικολογία απειλούμενων ενδημικών φυτών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση οι μαθητές καλούνται να επιλύσουν ένα πρόβλημα το οποίο σχετίζεται με την εξαφάνιση ενός φυτού. Συγκεκριμένα ένας επιστήμονας, αναφέρει στα παιδιά πως δημιούργησε μια μηχανή χρόνου και μεταφέρθηκε στο μέλλον. Εκεί διαπίστωσε πως οι περισσότερες φυσικές περιοχές της Κύπρου και τα περισσότερα ενδημικά φυτά έχουν πλέον καταστραφεί. Τα παιδιά αναμένεται να μπουν στη μηχανή του χρόνου για να αντλήσουν πληροφορίες σχετικά με το θέμα. Το μαθησιακό περιβάλλον παρέχει την απαραίτητη επιστημονική και τεχνική πληροφόρηση ώστε οι μαθητές να μελετήσουν τόσο στο παρόν όσο και στο μέλλον οικολογικά και κοινωνικο-οικονομικά στοιχεία. Έπειτα, οι μαθητές μπαίνουν στη διαδικασία να καταγράψουν τις σκέψεις τους, τους προβληματισμούς και τις απόψεις τους σχετικά με την οικολογία απειλούμενων ενδημικών φυτών και προτείνουν λύσεις στο παρόν με στόχο να αποφευχθεί η εξαφάνιση του συγκεκριμένου φυτού στο μέλλον. Ακόμη ένα παράδειγμα της συγκεκριμένης στρατηγικής μπορεί να εφαρμοστεί στο θέμα της διαπνοής των φυτών. Συγκεκριμένα θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως πρόβλημα πως κάποια φυτά που βρίσκονται στο μπαλκόνι, παρόλο που ποτίζονται, εν τούτοις μαραίνονται. Σε αυτή την περίπτωση, τα παιδιά μέσα από μια διαδικασία έρευνας, διατύπωσης υποθέσεων, έκφρασης απόψεων, διερεύνησης, παρατήρησης και σύνδεσης με τα όσα ήδη γνωρίζουν από την καθημερινότητά τους, καλούνται να καταλήξουν σε συμπεράσματα και να δώσουν λύσεις στο πρόβλημα. 10

11 Κάποια άλλα παραδείγματα τα οποία θα μπορούσαν να εφαρμοστούν είναι το να μελετούν τα προστατευόμενα ζώα του τόπου μας και να εντοπίζουν, τα αίτια που έφτασαν στο σημείο να είναι προστατευόμενα αλλά και να εντοπίζουν τρόπους προστασίας των ζώων αυτών. 11

12 Παιδαγωγική Προσέγγιση Διαλογικής Αντιπαράθεσης Μεταξύ των στρατηγικών διδασκαλίας που θεωρούμε ότι προσεγγίζουν καλύτερα τις αρχές και τους στόχους της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, είναι και η Διαλογική Αντιπαράθεση (debate). Η τεχνική του debate είναι περισσότερο γνώριμη με την μορφή κομματικών αντιπαραθέσεων. Αρχηγοί πολιτικών κομμάτων, πριν τις εκλογές, αντιπαραθέτουν απόψεις, υπερασπίζονται/αντικρούουν θέσεις και προβάλλουν επιχειρήματα με σκοπό την ψήφο του κοινού που τους παρακολουθεί. Αυτά τα χαρακτηριστικά όμως δεν αποτελούν προνόμιο μόνο των πολιτικών αντιπαραθέσεων αλλά και των διαλογικών αντιπαραθέσεων που διεξάγονται από τους μαθητές στα σχολεία ως μια από τις στρατηγικές μάθησης. Στη συγκεκριμένη όμως περίπτωση υπάρχουν διαφορετικοί στόχοι αφού σημασία έχει η μαθησιακή διαδικασία και όχι η προσέλευση ακροατηρίου και η απόκτηση ψήφων. Όσον αφορά την εκπαιδευτική πράξη ο όρος αυτός, χρησιμοποιείται για να «περιγράψει μια οργανωμένη συζήτηση απόψεων πάνω σε ένα θέμα, μέσα από την οποία επιθυμούμε να πετύχουμε βαθύτερη κατανόηση διαφορετικών απόψεων και θέσεων, καθώς και να δώσουμε τη δυνατότητα να αναπτυχθούν δεξιότητες προφορικού λόγου» (Gilbert &Sawyer 2000:128, στο Μαυριάκη, Ε. 2001). Σύμφωνα με τον Branham (1991), το debate μπορεί να θεωρηθεί ως την τέχνη του να πείθεις τους άλλους για τις απόψεις σου, φτάνει η κάθε πλευρά να καταθέτει ελεύθερα τα επιχειρήματά της και να μπορεί η μια πλευρά να απαντήσει στα επιχειρήματα της άλλης. Στις φυσικές επιστήμες η αντιπαράθεση επιχειρημάτων, μπορεί να οριστεί σαν η σύνδεση μεταξύ απόψεων και στοιχείων μέσα από την αιτιολόγηση, ή την αξιολόγηση ισχυρισμών, και με την επίκληση είτε εμπειρικών είτε θεωρητικών στοιχείων. Έρευνες δείχνουν πως οι διαλογικές αντιπαραθέσεις, αποτελούν πολυδύναμο εκπαιδευτικό εργαλείο για τη διδασκαλία και μάθηση των φυσικών επιστημών (Jimenez- Aleixandre & Erduran, 2007; Odegaard, 2003; Κοντογιάννη & Βαβουγιός, 2005; Παρουσή & Τσελφές, 2007; Solomon et al., 1992; Metacalfe et al., 1984; Kenealy, 1989). Γι αυτό δεν είναι τυχαίο το γεγονός πως τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια γίνεται όλο και πιο δημοφιλής και προτείνεται σε πολλά εκπαιδευτικά κι αναλυτικά προγράμματα σε όλο τον κόσμο. Γενικά οι βασικότεροι στόχοι της συγκεκριμένης στρατηγικής είναι τρεις (Libbert,1985, στο Μαυριάκη, Ε. 2001) : Η ενίσχυση της κριτικής σκέψης και της ικανότητας επιχειρηματολογίας. Η ακαδημαϊκή πρόοδος. Η ανάπτυξη επικοινωνιακών δεξιοτήτων. Η στρατηγική αυτή μάθησης, όπως είναι φανερό στους πιο πάνω στόχους, θα μπορούσαμε να πούμε πως δεν προάγει αποκλειστικά γνωστικούς στόχους αλλά καλλιεργεί στάσεις, αξίες και αναπτύσσει την αυτογνωσία των μαθητών αφού οι μαθητές εκφράζουν αυτά που γνωρίζουν και ακούν τις απόψεις των συμμαθητών τους με σεβασμό. Επίσης, η εφαρμογή της, επιδιώκει την εξοικείωση των μαθητών στην παρατήρηση του κόσμου γύρω τους και 12

13 στη συνεχή διερώτηση. Παράλληλα, βασική επιδίωξη αποτελεί η καλλιέργεια και η ανάπτυξη δεξιοτήτων και στάσεων που αφορούν το σύγχρονο, ενεργό και δημοκρατικό πολίτη, όπως η ενεργή συμμετοχή στις κοινωνικές δράσεις, η διαχείριση και κριτική πληροφοριών, και η εμπλοκή σε συζητήσεις και θέματα που αφορούν την ποιότητα ζωής (Σέρογλου, 2006 στο Παπαδόπουλος, Π. & Σέρογλου, Φ. 2012). Για να μπορεί να εφαρμοστεί η συγκεκριμένη στρατηγική θα πρέπει : (Δερβίσης, 1993: , στο Μαυριάκη, Ε. 2001) Να υπάρχει διάθεση από το μαθητή να συμμετάσχει. Ο μαθητής να είναι ικανός να διατυπώνει και να επεξηγεί τις σκέψεις του με τρόπο που να γίνεται κατανοητός από τους άλλους. Ο μαθητής να είναι ικανός να διαπιστώνει την ορθότητα μιας θέσης κλπ. Για να μπορεί να εφαρμοστεί σωστά όμως η στρατηγική αυτή, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να είναι εξοικειωμένος με την όλη διαδικασία και να μπορεί ο ίδιος να προετοιμάσει ανάλογα τους μαθητές ώστε να αποκτήσουν τα απαραίτητα στοιχεία για να αναπτύξουν επιχειρήματα, αλλά και το επιλεγμένο θέμα να τους αφορά για να τους κεντρίζει έτσι το ενδιαφέρον συμμετοχής. (Kofoed, 2006 στο Παπαδόπουλος, Π. & Σέρογλου, Φ. 2012). Με βάση τα επιστημολογικά μοντέλα, το debate, δεν αποσκοπεί στην παρουσίαση μιας μοναδικής αλήθειας. Αυτό αντιστοιχεί και στα θέματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης όπου δεν προσφέρεται η παρουσίαση της μιας και μοναδικής αλήθειας και η προσαρμογή των μαθητών σε αυτή (θετικιστική προοπτική), αλλά προωθείται η ερμηνευτική και ρεαλιστική προοπτική όπου κυριαρχεί η εναλλακτικότητα συλλογισμών, η κατασκευή εννοιών, ο αναστοχασμός, καθώς και η αντιμετώπιση εννοιών ως εργαλεία για παρέμβαση. Πλεονεκτήματα Διαλογικής Αντιπαράθεσης Η στρατηγική αυτή θεωρείται σημαντική αφού δίνει την ευκαιρία στα παιδιά να εκτεθούν σε πολλές διαφορετικές απόψεις και να διαπιστώσουν την πολυπλοκότητα και την ποικιλία των περιβαλλοντικών προβλημάτων. Επίσης μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι μαθητές αναπτύσσουν τον προφορικό λόγο, και συνεπώς τις επικοινωνιακές δεξιότητες. Αναπτύσσεται επίσης η κριτική σκέψη, η διανοητική ευστροφία, η πνευματική ετοιμότητα καθώς και η αυτοπεποίθηση των παιδιών. Επιπρόσθετα, μέσα από την εφαρμογή της ανοικτής συζήτησης στη διαδικασία αντιπαράθεσης, οι μαθητές εξασκούνται στην αποδοχή της διαφορετικότητας (διαφορετικές απόψεις),στην τεκμηρίωση των απόψεών τους, στην παρουσίαση των σκέψεών τους με σαφήνεια, καθώς και στον υπεύθυνο λόγο (παρουσιάζουν τις απόψεις τους με πειστικότητα και καθαρότητα). Ακόμη ένα πλεονέκτημα της διαλογικής αντιπαράθεσης είναι, πως μέσα από τις διχογνωμίες και τις αντιθέσεις που αναπτύσσονται, διευρύνονται οι γνωστικοί ορίζοντες των παιδιών και οι μαθητές γίνονται συνδημιουργοί της γνώσης. Επιπλέον, μέσα από τη διαδικασία αυτή, οι μαθητές εξοικειώνονται με τους διαφορετικούς τρόπους θέασης ενός θέματος και μπαίνουν στη διαδικασία διερεύνησης και προβληματισμού. 13

14 Γενικά θα μπορούσαμε να πούμε πως το debate έχει πολλά θετικά στοιχεία, αφού αποτελεί συνεργατική μορφή μάθησης, αναπτύσσει την επιχειρηματολογία, προάγει την κριτική σκέψη απέναντι στα ζητήματα, καλλιεργεί και αναπτύσσει τις διαπροσωπικές σχέσεις και συμβάλλει στη βελτίωση της ψυχολογικής υγείας (Johnson. Johnson, & Smith. 1995). Τέλος, με την προσέγγιση αυτή, θα μπορούσαμε να πούμε πως οι εκπαιδευόμενοι συνηθίζουν να συνδιαλέγονται και να τεκμηριώνουν τις απόψεις τους και στην καθημερινή κοινωνική τους ζωή. Μειονεκτήματα Διαλογικής Αντιπαράθεσης Θα μπορούσαμε να πούμε πως η εφαρμογή ενός debate σε μια σχολική τάξη η οποία δεν έχει συνηθίσει τέτοιου είδους προσεγγίσεις, θα είναι δύσκολη, γιατί τα παιδιά από ένα αδρανή και παθητικό ρόλο, καλούνται να μπουν σε ένα διαφορετικό περιβάλλον μάθησης (με ενεργό και συμμετοχικό ρόλο μη γνώριμο για αυτά). Η διαδικασία αυτή μπορεί επίσης να δημιουργήσει προβλήματα πειθαρχίας γιατί τα παιδιά πολλές φορές υποστηρίζουν με πάθος μια συγκεκριμένη άποψη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την έντονη αντιπαράθεση των συμμετεχόντων και τη δημιουργία διαμαχών μεταξύ τους. Κάποιες φορές μέσα από τη διαλογική αντιπαράθεση δίνεται η ευκαιρία στα παιδιά να εκφράσουν συναισθήματα που πιθανών να έχουν για κάποιους συμμαθητές τους, δημιουργώντας έτσι εντάσεις. Ακόμη ένα μειονέκτημα της συγκεκριμένης στρατηγικής, είναι πως οι μαθητές πιθανόν να μην μπορέσουν να δουν την άλλη όψη ενός προβλήματος αλλά να ενισχύσουν τις ήδη υπάρχουσες απόψεις τους για αυτό το θέμα. Αυτό δηλαδή που μπορεί να συμβεί είναι να υπάρχει μονοδιάστατη θέαση των πραγμάτων το οποίο δυσχεραίνει την κατάσταση. Τέλος, σε αυτή τη μέθοδο δεν διασφαλίζεται πάντοτε η συμμετοχή όλων των μαθητών γιατί δουλεύουν σε ομάδες και η παρουσίαση των επιχειρημάτων μπορεί να μην γίνεται από όλα τα παιδιά αλλά από κάποιους εκπρόσωπους. Αυτό φυσικά αποτελεί μειονέκτημα στην περίπτωση που ο εκπαιδευτικός εφαρμόζει τη συγκεκριμένη στρατηγική με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε κάποια παιδιά να μην παίρνουν πρωτοβουλίες και να παραμένουν άβουλα στην όλη διαδικασία. Πότε εφαρμόζεται η διαλογική αντιπαράθεση ; Η διαλογική αντιπαράθεση μπορεί να εφαρμοστεί σε θέματα που οδηγούν το άτομο σε δίλλημα, δημιουργούν διχογνωμίες, και μπορούν να τεθούν σε ένα πλαίσιο διαπραγμάτευσης υπέρ ή κατά. Μια ομάδα μαθητών θα υποστηρίζει με επιχειρήματα την μια άποψη και η άλλη ομάδα θα υποστηρίζει την άλλη άποψη προβάλλοντας έτσι τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του συγκεκριμένου θέματος που τους δίνεται. Η διαδικασία της διαλεκτικής αντιπαράθεσης δηλαδή προσφέρεται για θέματα πολυπαραγοντικά, για τα οποία δεν υπάρχει μία προφανής και κοινά αποδεκτή απάντηση. Επίσης, η προσέγγιση αυτή χρησιμοποιείται κυρίως σε έννοιες οι οποίες είναι δύσκολες να κατανοηθούν αφού δεν περιλαμβάνουν κάτι απτό, που να έχει μάζα και όγκο. Σημαντικό να αναφερθεί πως η στρατηγική αυτή μπορεί εύκολα να εφαρμοστεί σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης έχοντας αξιόλογα αποτελέσματα. Σύμφωνα με έρευνες ακόμη και μικρά παιδιά συμμετείχαν αποτελεσματικά στη διαδικασία αυτή με θέμα την κατασκευή ενός καινούριου δρόμου στην πόλη τους (Carre, 1987). 14

15 Παραδείγματα διαλογικής αντιπαράθεσης Κάποια παραδείγματα εφαρμογής της διαλογικής αντιπαράθεσης είναι : Η πυρηνική ενέργεια, τα γεννητικά τροποποιημένα προϊόντα, η τουριστική ανάπτυξη περιοχών φυσικής ομορφιάς, η κλωνοποίηση, και η εκμετάλλευση ήπιων μορφών ενέργειας. Επίσης, ακόμη ένα παράδειγμα εφαρμογής είναι το θέμα των προστατευόμενων ζώων, όπου κάποια παιδιά θα έπαιρναν το ρόλο ενός ζώου και κάποια άλλα παιδιά, το ρόλο ενός ανθρώπου. Σε αυτή την περίπτωση τα ζώα θα έδιναν κάποια επιχειρήματα για το ότι δεν πρέπει οι άνθρωποι να κυνηγούν και να είναι τόσο ασυνείδητοι γιατί απειλούνται προς αφανισμό και οι άνθρωποι (π.χ. κυνηγοί, γεωργοί) με τα δικά τους αντεπιχειρήματα θα υπεράσπιζαν τον εαυτό τους. Παράδειγμα εφαρμογής της διαλογικής αντιπαράθεσης Τα παιδιά καλούνται να αποκτήσουν γνώσεις σχετικά με την έννοια της φωτοσύνθεσης στα φυτά, μέσα από την εφαρμογή της συγκεκριμένης προσέγγισης. Αρχικά δίνεται στα παιδιά μια προβληματική κατάσταση και δύο αντίθετες απόψεις, πράγμα που τους οδηγεί σε μελέτη και έρευνα σχετικά με τα φυτά και τη φωτοσύνθεση. Η επεξεργασία του θέματος θα γίνει σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος οι μαθητές θα πρέπει να επεξεργαστούν γενικά όλο το θέμα και στο δεύτερος μέρος γίνεται το debate. Στο πρώτο μέρος γίνεται συλλογή πληροφοριών μέσα από βιβλία, εφημερίδες (εάν υπάρχουν για το συγκεκριμένο θέμα), λογισμικά, διαδίκτυο κλπ., προκαλώντας στους μαθητές ερωτήματα αφού τους δημιουργείτε σύγκρουση από τη διασταύρωση της νέας γνώσης με τις παλιές. Με αυτόν τον τρόπο οι μαθητές προχωρούν σε περαιτέρω διερεύνηση και διαμορφώνουν ολοκληρωμένες και τεκμηριωμένες απόψεις σχετικά με το θέμα. Σημαντικό να αναφερθεί, πως στην πιο πάνω διαδικασία οι μαθητές δε γνωρίζουν ποια από τις δύο απόψεις θα υποστηρίξουν. Έτσι με αυτόν τον τρόπο γίνεται σφαιρική ενημέρωση των παιδιών για το θέμα και εντοπίζονται από αυτούς(τους μαθητές) πολλαπλές πτυχές που το χαρακτηρίζουν (π.χ. από τι αποτελείται το φυτό, τι κάνει η φωτοσύνθεση, τι χρειάζεται για να γίνει φωτοσύνθεση, πώς η φωτοσύνθεση επηρεάζει τους άλλους οργανισμούς, θετικά-αρνητικά ύπαρξης ήλιου ως προς το περιβάλλον, την υγεία, την οικονομία κλπ.). Στη συνέχεια, μέρος των μαθητών παίρνουν το ρόλο του κοινού που αποτελεί τον αντικειμενικό κριτή, κάτι σαν δικαστές της συζήτησης. Υποβάλλουν ερωτήματα στις δυο ομάδες και καταλήγουν σε κάποια κοινά συμπεράσματα σχετικά με το θέμα. Έπειτα, ανακοινώνεται στην κάθε ομάδα η θέση την οποία θα υποστηρίξει. Αφού ανακοινώσει η μια ομάδα τις απόψεις και τα επιχειρήματά της για τη θέση που πρέπει να υποστηρίξει, η αντίπαλη ομάδα επιχειρηματολογεί ενάντια στις απόψεις της άλλης ομάδας. Με το τέλος της διαδικασίας θα ήταν καλό να υπάρξει συζήτηση για τα συμπεράσματα που διεξάχθηκαν και για τις απόψεις που υιοθετηθήκαν. Επομένως, ολοκληρώνοντας, φαίνεται πως η μέθοδος αυτή αποτελεί ένα ελκυστικό εκπαιδευτικό εργαλείο, που διαμορφώνει ένα δυναμικό μαθησιακό περιβάλλον μέσα από τη σύνδεση του σχολείου με τις πραγματικές συνθήκες της ζωής αλλά και μέσα από την εστίαση στην κατανόηση και τη σκέψη παρά στην απομνημόνευση και την απλή, μηχανική εξάσκηση. Οι μαθητές δε μένουν παθητικοί ακροατές του μαθήματος αλλά συμμετέχουν σε 15

16 συζητήσεις και στο στήσιμο της όλης δραστηριότητας. Όλα αυτά οδηγούν στο αποτέλεσμα οι επιστημονικές έννοιες να γίνονται πιο προσιτές κι εύκολα κατανοητές. Τα παιδιά μαθαίνουν να χρησιμοποιούν επιχειρήματα, να παρακολουθούν το συνομιλητή τους, να αποδομούν το λόγο του, να τον αναλύουν και να τον συνθέτουν, έτσι ώστε να μπορούν να τον αντιμετωπίσουν δυναμικά κι αποτελεσματικά. 16

17 Παιδαγωγική Προσέγγιση Μέθοδος των Ειδικών Η μέθοδος των ειδικών, θεωρείται μια από τις παιδοκεντρικές προσεγγίσεις αφού η διεξαγωγή του μαθήματος στηρίζεται στους μαθητές και όχι στον εκπαιδευτικό. Ο εκπαιδευτικός δε θεωρείται αυθεντία αλλά ούτε και η μόνη πηγή πληροφόρησης. Στη συγκεκριμένη προσέγγιση ξεφεύγουμε από τον δασκαλοκεντρισμό έχοντας τον εκπαιδευτικό σύμβουλο και καθοδηγητή. Η όλη διαδικασία μάθησης στηρίζεται στην ομαδοσυνεργατική μάθηση και αναλαμβάνεται από τα παιδιά. Οι εκπαιδευόμενοι χωρίζονται σε διάφορες ομάδες μέσα από τις οποίες έχουν τη δυνατότητα να αναπτύξουν δεξιότητες διερεύνησης και συνεργασίας λόγω του ότι αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ανακαλύπτοντας και οικοδομώντας τη γνώση. Στην αρχή του μαθήματος, οι ομάδες εργάζονται σε δραστηριότητες μελετώντας το ίδιο θέμα. Στις δραστηριότητες που ακολουθούν, οι μαθητές εξακολουθούν να εργάζονται στις ομάδες τους με ένα διαφορετικό τρόπο. Η μέθοδος που ακολουθείται αποκαλείται «μέθοδος ειδικών». Στηριζόμενοι στην προσέγγιση αυτή, οι μαθητές της κάθε ομάδας θα γίνουν ειδικοί, θα ειδικευτούν δηλαδή στη μελέτη ενός συγκεκριμένου θέματος ή θα λέγαμε καλύτερα μίας συγκεκριμένης πτυχής του ιδίου θέματος. Πλεονεκτήματα Το πλεονέκτημα της μεθόδου αυτής είναι ότι επιτρέπει και διευκολύνει την παράλληλη και εκτενέστερη μελέτη διαφόρων πτυχών του ίδιου θέματος αφού στο τελευταίο και πολύ σημαντικό στάδιο του μαθήματος, η κάθε ομάδα παρουσιάζει στις υπόλοιπες ομάδες της τάξης τις σημαντικότερες πληροφορίες που κατέγραψε καθώς και τα αποτελέσματά της. Αφού ολοκληρωθούν οι παρουσιάσεις και συζητηθούν τα αποτελέσματα όλων των ομάδων, οι μαθητές αποκτούν μια πιο ολοκληρωμένη αντίληψη για το θέμα. Η παρουσίαση όμως αυτή, εκτός από την ενημέρωση και την ευκαιρία γνώσης που παρέχει στους μαθητές, είναι σημαντική και για την αξιολόγηση της εργασίας των μαθητών τόσο από τον εκπαιδευτικό, όσο και από τους ίδιους τους μαθητές γιατί μέσα από την παρουσίαση θα μπορούν οι ίδιοι να αντιληφθούν τι έχουν αποκομίσει μέσα από την εργασία τους αυτή και σε ποια σημεία πιθανό να συνάντησαν τις περισσότερες δυσκολίες. Με την εφαρμογή αυτή της συνεργατικής μάθησης οι μαθητές έρχονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στο αντικείμενο μελέτης τους, και έτσι μπορούν με τον δικό τους τρόπο να ανακαλύψουν και να οικοδομήσουν τη γνώση. Σημαντικό στοιχείο είναι πως οι μαθητές μέσα από αυτήν την προσέγγιση, μπορούν να διατυπώσουν ελεύθερα τις ιδέες τους, να συζητήσουν μεταξύ τους, να λάβουν άμεση ανατροφοδότηση, να απαντήσουν ο ένας στις ερωτήσεις του άλλου και να μπουν στη διαδικασία να διδάξουν ο ένας τον άλλο (Johnson 1971). Αυτή η αλληλεπίδραση είναι συνεχής και όλα τα μέλη της ομάδας είναι απασχολημένα κατά τη διάρκεια μιας μαθησιακής δραστηριότητας. Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η συνεχής αλληλεπίδραση των μαθητών με τα άλλα μέλη της ομάδας τους, είναι αυτή που τους επιτρέπει να μάθουν. Αυτό οφείλεται στο ότι κατά τη διάρκεια των συζητήσεών τους για το περιεχόμενο του θέματός τους, δημιουργούνται γνωστικές 17

18 συγκρούσεις με αποτέλεσμα να γίνει περεταίρω έρευνα σχετικά με το θέμα προκύπτοντας έτσι σε πιο έγκυρα και σωστά αποτελέσματα, υψηλότερης ποιότητας. Συνεπώς, κάθε μαθητής είναι σημαντικός και απαραίτητος για την αποτελεσματική διεξαγωγή της δραστηριότητας και την επιτυχή διεκπεραίωση της αποστολής τους, αφού η γνώμη και ο τρόπος σκέψης του κάθε ενός είναι σημαντικός και μοναδικός. Σε γενικές γραμμές, η συνεργατική αυτή μάθηση, προωθεί ικανότητες επίλυσης προβλημάτων και της κριτικής σκέψης, διευκολύνει την απόκτηση εννοιών και γνώσεων, ευνοεί την παραγωγικότητα και αναπτύσσει διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των παιδιών καθώς και κοινωνική υποστήριξη μεταξύ των μελών της ομάδας αφού επιμερίζονται την επιτυχία ή την αποτυχία της ομάδας. Επίσης μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία δίνονται συνεχώς περισσότερα κίνητρα και μεγαλύτερη δέσμευση για την εκμάθηση. Μειονεκτήματα Για να μπορεί όμως η συγκεκριμένη μέθοδος να θεωρηθεί ολοκληρωμένη και για να μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά, πρέπει να υπάρχει ένα είδος διασύνδεσης των διαφόρων θεμάτων που μελετήθηκαν από τις ομάδες μαθητών. Η διασύνδεση αυτή μπορεί να επιτευχθεί μέσα από τη παρουσίαση της εργασίας των ομάδων στην ολομέλεια της τάξης την οποία αναφέραμε πιο πάνω. Φυσικά δεν θα είναι τόσο εύκολο να καταλάβουν όλοι τα άλλα θέματα, που δεν είχε την ευθύνη η ομάδα τους να συλλέξει πληροφορίες, αλλά μπορούν να γίνουν κατανοητά με την κατάλληλη παρουσίαση και ανακεφαλαίωση από τον δάσκαλο στο τέλος. Σε περίπτωση που κάθε παιδί στην ομάδα δεν αναλάβει κάποιο συγκεκριμένο ρόλο, τότε πιθανόν να δημιουργηθούν συγκρούσεις μεταξύ τους με συνέπεια τη μη αρμονική λειτουργία των ομάδων και τη μη αποτελεσματική ολοκλήρωση των εργασιών τους. Φτάνοντας σε αυτό το σημείο φαίνεται να απουσιάζει ο σεβασμός προς την εργασία και τη γνώμη του κάθε μαθητή, πράγμα που αποτελεί σοβαρό μειονέκτημα αφού αποτελούν τα βασικότερα συστατικά μιας οργανωμένης και αποδοτικής ομάδας. Τα πλεονεκτήματα όμως φαίνεται να υπερτερούν έναντι των μειονεκτημάτων αφού μελέτες αξιολόγησης της συνεργατικής αυτής μεθόδου σε σχολικό περιβάλλον, έδειξαν επανειλημμένες φορές πως παρέχουν περισσότερα κίνητρα για μάθηση, υψηλές επιδόσεις και στάσεις και γενικά αυτό-αποτελεσματικότητα. Αυτός είναι και ο λόγος άλλωστε που αποτελεί κύριο μέσο διδασκαλίας τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες. Παραδείγματα Εφαρμογής της προσέγγισης «Ομάδα Ειδικών» Η συγκεκριμένη στρατηγική θα μπορούσε να εφαρμοστεί στο θέμα «Η χρήση των Φυτών» που εντάσσεται στην ενότητα «Χλωρίδα». Αρχικά, δίνεται μια προβληματική κατάσταση σχετικά με την εξαφάνιση των φυτών. Αποστολή των παιδιών είναι να ερευνήσουν και να βρουν διάφορες πληροφορίες σχετικά με τα φυτά και την χρησιμότητά τους. Να δώσουν δηλαδή επιχειρήματα για τη σημαντικότητα των φυτών στη ζωή μας και για την ευθύνη που έχουμε να τα προστατεύουμε. Οι εκπαιδευόμενοι σε αυτή την περίπτωση, χωρίζονται σε ομάδες και εξειδικεύονται σε ένα θέμα. Για παράδειγμα δημιουργούνται ομάδες ειδικών 18

19 που ασχολούνται με διαφορετικό τομέα του ιδίου θέματος. Συγκεκριμένα η κάθε ομάδα διερευνά, παρατηρεί, εντοπίζει και σημειώνει τη σπουδαιότητα και τη χρησιμότητα των φυτών σε ένα τομέα της ζωής μας (π.χ η μια ομάδα επικεντρώνεται στη διακόσμηση, η άλλη ομάδα στη ξυλεία, άλλη στη βιολογία, στη μαγειρική, στην φαρμακευτική κλπ).όταν ολοκληρώσουν τη διαδικασία διερεύνησής τους, κάθε ομάδα θα πρέπει να φτιάξει μια μεγάλη αφίσα στην οποία να παρουσιάζονται οι σημαντικότερες χρήσεις των φυτών που μελέτησαν. Στο τέλος του μαθήματος, γίνεται παρουσίαση των πληροφοριών από όλες τις ομάδες και σχολιάζονται τα αποτελέσματά τους στην ολομέλεια της τάξης. Έτσι, μέσα από τις παρουσιάσεις και τις συζητήσεις, οι μαθητές αποκτούν μια πιο σφαιρική αντίληψη του θέματος με το οποίο ασχολήθηκαν. Η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί επίσης στο θέμα προστατευόμενα ζώα αλλά και σε άλλα θέματα τα οποία μπορείς να τα μελετήσεις σε πολλές πτυχές όπως για παράδειγμα το ερειστικό σύστημα (λειτουργίες, μέρη, βλάβες των οστών κλπ.). 19

20 Παιδαγωγική Προσέγγιση Σταθμοί πληροφόρησης Ορισμός και περιγραφή Η προσέγγιση των σταθμών πληροφόρησης μπορούν να εφαρμοστούν σε αρκετά μαθησιακά αντικείμενα και θέματα. Όπως φαίνεται κι από την ονομασία της προσέγγισης αυτής, οι εκπαιδευόμενοι καλούνται να εργαστούν σε διάφορους σταθμούς. Με τον όρο «σταθμός», εννοούμε ορισμένα κομβικά σημεία της αίθουσας ή του πεδίου, τα οποία έχουν διαμορφωθεί από τον εκπαιδευτικό εμπλουτίζοντας τα με εικόνες, πίνακες, καρτέλες και διαγράμματα. Στα σημεία αυτά έχουν τοποθετηθεί από τον εκπαιδευτικό αυτά τα μέσα και υλικά με κύριο στόχο την αξιοποίησή τους από τους μαθητές για απόκτηση της γνώσης με ένα πιο ενδιαφέρον και διερευνητικό τρόπο. Ένα μέλος από κάθε ομάδα μεταβαίνει σε ένα διαφορετικό σταθμό είτε για να παρατηρήσει είτε για να συλλέξει πληροφορίες, τις οποίες θα μεταβιβάσει στη συνέχεια στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Ο εκπαιδευτικός νε μεν δεν συμμετέχει ενεργά κατά την διαδικασία εξερεύνησης των σταθμών από τα παιδιά, αλλά επιβλέπει, υποστηρίζει και καθοδηγεί όπου χρειάζεται. Επίσης, ο εκπαιδευτικός καλείται να κάνει μια άτυπη αρχικά αξιολόγηση (ομαδική ή ατομική) των παιδιών για να ξέρει που υστερούν και που θέλουν περισσότερη βοήθεια. Σχέση διερευνητικής μεθόδου με την προσέγγιση των σταθμών Η παιδαγωγική προσέγγιση των «σταθμών πληροφόρησης» έχει άμεση σχέση με την διερευνητική μέθοδο η οποία χωρίζεται σε τέσσερα στάδια. Τα στάδια χωρίζονται ως εξής: α) τη δομημένη δραστηριότητα (Structured Activity), β) την καθοδηγούμενη διερεύνηση (Guided Inquiry), γ) την ανοικτή-ελεύθερη εξερεύνηση (Open-ended Exploration) και δ) την αξιολόγηση μέσα από ερωτήσεις (Read and Answer). Στο πρώτο στάδιο ο εκπαιδευτικός παρέχει στους μαθητές τις απαραίτητες πληροφορίες που θα χρειαστούν για να διερευνήσουν το πρόβλημα και παρουσιάζει, χωρίς να τους ενημερώνει για τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ο εκπαιδευτικός στόχος του μέσα απ αυτό το στάδιο, είναι να εισάγει ομαλά τις έννοιες, το λεξιλόγιο, τις διαδικασίες, τις δεξιότητες και μεθόδους έρευνας που θα χρησιμοποιήσουν οι μαθητές στην συνέχεια. Είναι καθοδηγητής έτσι ώστε να οδηγηθούν οι μαθητές σε συγκεκριμένες ανακαλύψεις, δίνοντας μια κοινή βάση εμπειριών. Στο δεύτερο στάδιο ο δάσκαλος παρέχει μόνο τα υλικά που θα χρειαστούν για να ερευνήσουν το πρόβλημα. Οι μαθητές καλούνται να αναπτύξουν τη δική τους διαδικασία για την επίλυση του προβλήματος. Έτσι έχουμε πρόκληση του ενδιαφέροντος και της εννοιολογικής κατανόησης των μαθητών, αναπτύσσοντας έτσι βαθύτερη και ευρύτερη κατανόηση μέσα από βιωματικές δραστηριότητες. Στο τρίτο στάδιο, οι μαθητές διερευνώντας, διαμορφώνουν τις δικές τους ιδέες για τη διαδικασία επίλυσης του προβλήματος. Τα παιδιά συνεργάζονται κάνουν υποθέσεις, ανταλλάσουν, σκέψεις και τεκμηριώνουν με επιχειρήματα τις απόψεις τους. 20

21 Στο τέταρτο και τελευταίο στάδιο γίνεται ανακεφαλαίωση και παρουσίαση των αποτελεσμάτων της κάθε ομάδας. Μπορεί να γίνει παροχή εναλλακτικών εξηγήσεων κάνοντας συνδέσεις με άλλες θεματικές περιοχές. Κατηγορίες σταθμών Σύμφωνα με την Dodge, Colker, και Heroman, ένα μάθημα με σταθμούς πρέπει οπωσδήποτε να περιέχει έναν, που να επιτρέπει την ελεύθερη έκφραση των μαθητών. Ένας τέτοιος σταθμός μπορεί να ασχολείται με την τέχνη. Για παράδειγμα, όταν μελετούν την ανατομία του ενός λουλουδιού, ο δάσκαλος σε ένα σταθμό μπορεί να ζητά από τους μαθητές να σχεδιάσουν και να χρωματίζουν το δικό τους λουλούδι βάση των χαρακτηριστικών που έχουν μάθει (στήμονες, πέταλα, σέπαλα κλπ.). Έτσι αναπτύσσουν τις γνωστικές τους δεξιότητες μέσω της δημιουργίας. Ένα άλλο κέντρο που θεωρείται απαραίτητο σε ένα μάθημα Φ.Ε με σταθμούς είναι το «Discovery», αφού ένα βασικό χαρακτηριστικό του μαθήματος της επιστήμης είναι η ανακάλυψη της γνώσης. Στο συγκεκριμένο σταθμό τα παιδιά μπορούν να εξερευνήσουν υποθέσεις, δίνοντας τους την ευκαιρία να εξερευνήσουν τη ζωή, τη γη, και τους νόμους της φύσης. Ο σταθμός «ανακάλυψη», επιτρέπει στους μαθητές να χρησιμοποιούν την επιστημονική μέθοδο για να προβλέψουν και να βρουν λύσεις. Στο μάθημα των Φ.Ε δίνεται σημασία στις αισθήσεις. Έτσι ένας σταθμός μπορεί να περιλαμβάνει μια δραστηριότητα αισθήσεων (αφή, όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση). Τα παιδιά μ αυτό τον τρόπο μαθαίνουν να εντοπίζουν διαφορετικά αισθητηριακά υλικά (γνωστική δεξιότητα). Επίσης έχουν κοινό χώρο και χρόνο με τους άλλους (κοινωνική δεξιότητα), συζητώντας και απολαμβάνοντας την εμπειρία της αισθητηριακής δραστηριότητας (συναισθηματική δεξιότητα). Πότε εφαρμόζεται Η προσέγγιση σταθμοί υποστηρίζει τη διδασκαλία των αφηρημένων εννοιών, καθώς και έννοιες που χρειάζονται πολλή επανάληψη. Οι σταθμοί επίσης μπορούν να καλύπτουν ένα μόνο θέμα, όπως η πυκνότητα, ή περισσότερα θέματα όπως η αναθεώρηση των επιστημονικών οργάνων. Πλεονεκτήματα Σε αντίθεση με την παραδοσιακή διδασκαλία η «εργασία σε σταθμούς», προσφέρει πολλές δυνατότητες. Καταρχήν η μέθοδος αυτή συντελεί στην άρτια οργάνωση της τάξης, σε σχέση με τα υλικά και τον χώρο πράγμα που είναι πολύ σημαντικό για την επιτυχή διεκπεραίωση ενός μαθήματος. Η μέθοδος αυτή, επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς, να διαφοροποιήσουν τη διδασκαλία τους, ενσωματώνοντας τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα και τα μαθησιακά στυλ των μαθητών. Πολύ σημαντικό στην παιδαγωγική προσέγγιση των σταθμών είναι ότι μπορεί να αυξήσει το ενδιαφέρον και την περιέργεια των μαθητών, παρέχοντας κίνητρα που τους οδηγούν στην γνώση. Επίσης, μέσα από έρευνες φάνηκε ότι μπορούν να εξαλείψουν πολλά προβλήματα συμπεριφοράς, αφού και οι πιο ζωηροί μαθητές 21

22 καθηλώνονται από τις πρωτότυπες δραστηριότητες και θέλουν να συμμετέχουν, ακολουθώντας έτσι αναγκαστικά τους κανόνες. Σημαντική επίσης είναι η ενεργητική συμμετοχή όλων των μαθητών, αφού για να διεκπεραιωθεί η ανατιθέμενη αποστολή πρέπει να εργαστούν όλα τα μέλη της ομάδας. Κάθε μαθητής στα πλαίσια της μεθόδου αυτής αποτελεί σημαντικό στοιχείο, καθώς αναλαμβάνει κάποιο συγκεκριμένο ρόλο, διαφορετικό από τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας του. Έτσι, το παιδί αναπτύσσει αισθήματα υπευθυνότητας, αυτονομίας και σεβασμού προς τους συμπαίχτες του, καθώς και υγιή συναγωνισμό με τους υπόλοιπους συμμαθητές του. Οι μαθητές στην προσέγγιση αυτή δεν είναι παθητικοί δέκτες, άδεια δοχεία που γεμίζουν με τις γνώσεις του εκπαιδευτικού αυθεντία. Αντιθέτως, μετατρέπονται σε ενεργοί μέτοχοι στη διαδικασία της μάθησης, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ανακαλύπτοντας και οικοδομώντας τη γνώση. Όλες οι προαναφερθείσες διεργασίες επιτρέπουν στους μαθητές να αναπτύξουν βασικές δεξιότητες διερεύνησης, παρατήρησης και συνεργασίας. Μειονεκτήματα Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, ο κάθε μαθητής είναι υπεύθυνος να φέρει εις πέρας την αποστολή που του δόθηκε. Αυτό μπορεί να προκαλέσει άγχος σε κάποιους μαθητές και αν τελικά δεν τα καταφέρουν μπορεί να απογοητευτούν και να χάσουν την αυτοπεποίθηση τους. Επίσης ίσως να δεχτεί άσχημες κριτικές από τους συμπαίχτες του οι οποίοι θα τον φταίξουν για την αποτυχία της ομάδας, δημιουργώντας του αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό του και για οποιαδήποτε εργασία που θα γίνεται συνεργατικά. Οι διάφοροι σταθμοί πρέπει να έχουν δημιουργηθεί πριν την έναρξη του μαθήματος από τον/την εκπαιδευτικό. Αυτό σημαίνει ότι όλη η ευθύνη της οργάνωσης της διαδικασίας είναι στα χέρια του εκπαιδευτικού. Το παραμικρό λάθος στην προετοιμασία (χώρο, υλικά, οδηγίες) μπορεί να φέρει μεγάλη αναστάτωση στην τάξη. Επίσης οι σταθμοί πρέπει να περιλαμβάνουν όλα τα απαραίτητα μέσα/υλικά που θα χρειαστούν οι μαθητές στα πλαίσια της διερεύνησής τους. Αυτό, επιβαρύνει οικονομικά τον εκπαιδευτικό καθώς πρέπει να τα προμηθευτεί και να τα έχει έτοιμα από πριν (π.χ. χαρτόνια για καρτέλες, εικόνες, παιχνίδια κλπ.). Επίσης τα υλικά που θα συμπεριληφθούν στους σταθμούς πρέπει να επιλεχτούν με προσοχή από τον εκπαιδευτικό, καθώς πρέπει να είναι κατάλληλα και ασφαλή για την ηλικία και το επίπεδο των μαθητών. Έτσι ώστε να μπορούν να τα χρησιμοποιήσουν με ευκολία. Πολύ σημαντικό επίσης, για την ομαλή διεξαγωγή αυτής της προσέγγισης είναι οι οδηγίες που θα δοθούν στα παιδιά. Είναι απαραίτητο να μπορούν να γίνουν κατανοητές από τα παιδιά σε λίγο χρονικό διάστημα. Άρα πρέπει να είναι σαφής, σύντομες αλλά ταυτόχρονα να περιέχουν τις βασικές πληροφορίες που θα χρειαστούν τα παιδιά στον συγκεκριμένο σταθμό. Προσοχή όμως, για να έχει νόημα η εκπαιδευτική διαδικασία ο κάθε σταθμός πρέπει να έχει έναν στόχο ή σκοπό έτσι ώστε, εκτελώντας τις δραστηριότητες οι μαθητές να εμπλουτίζουν τις γνώσεις τους. 22

23 Μια διδακτική παρέμβαση με σταθμούς διέπεται από κανόνες, τους οποίους οι μαθητές πρέπει να τους γνωρίζουν καλά και απαιτούν από αυτούς να είναι υπεύθυνοι και υπόλογοι για τη δική τους μάθηση. Για να επιτευχθεί αυτό χρειάζεται να έχεις μια καλά πειθαρχημένη τάξη για να αποφευχθεί τυχόν αναστάτωση κατά την διάρκεια του μαθήματος, πράγμα αρκετά δύσκολο για τα κυπριακά δεδομένα των δημόσιων σχολείων. Επιπλέον, η προσέγγιση των σταθμών πληροφόρησης είναι πολύ πιο ανεπίσημη από την παραδοσιακή μορφή διδασκαλίας στις Κυπριακές αίθουσες. Πολλοί εκπαιδευτικοί αποφεύγουν να εφαρμόζουν αυτή την προσέγγιση στην τάξη τους γιατί πιστεύουν ότι τα παιδιά θα είναι ανεξέλεγκτα. Επίσης, κάποιοι δάσκαλοι αισθάνονται ότι δεν μπορούν να παρακολουθούν με ακρίβεια την ανεξάρτητη εργασία των μαθητών τους στα κέντρα λόγω του ότι ο αριθμός των παιδιών δεν ευνοεί την συστηματική παρατήρηση και παροχή βοήθειας του εκπαιδευτικού ανά πάσα στιγμή. Μερικοί εκπαιδευτικοί απλά δεν μπορούν να βρουν το χρόνο ή τα υλικά που απαιτούνται για ένα μαθησιακό περιβάλλον σαν κ αυτό που περιγράφουμε. Η κατασκευή των κέντρων εκμάθησης είναι πολύ πιο χρονοβόρα από τις παραδοσιακές προσεγγίσεις, επειδή ο δάσκαλος πρέπει να δημιουργήσει τα υλικά για τις δραστηριότητες σε κάθε σταθμό. Τέλος απαιτούν πολύ χώρο, κάτι που δεν είναι πάντα στη διάθεση των εκπαιδευτικών στα δημόσια σχολεία. Παραδείγματα εφαρμογής της προσέγγισης σταθμών πληροφόρησης Η συγκεκριμένη στρατηγική θα μπορούσε εύκολα να εφαρμοστεί στο θέμα "Μέρη του σπέρματος", που εντάσσεται στην ενότητα "Δομή Φυτών". Οι μαθητές μπαίνουν στη διαδικασία να δουλέψουν ομαδικά. Αρχικά γίνονται κάποιες δραστηριότητες σε κάθε ομάδα. Στη συνέχεια, οι μαθητές της κάθε ομάδας αναλαμβάνουν να εξειδικευτούν σε ένα από τα τέσσερα μέρη του σπέρματος με τυχαίο τρόπο. Αφού γίνει κατανοητό στα παιδιά για το πού ακριβώς θα γίνουν ειδικοί, φεύγουν από την ομάδα τους, πηγαίνουν σε ένα σταθμό, εντοπίζουν την εικονική μορφή του μέρους του σπέρματος στο οποίο έχουν ειδικευτεί και επιστρέφουν πίσω στην ομάδα με σκοπό να δημιουργήσουν ένα μοντέλο του σπέρματος. Στη συνέχεια, οι μαθητές καλούνται να καταγράψουν τις υποθέσεις τους σχετικά με τη χρησιμότητα των μερών ενός σπέρματος. Αφού γίνει η καταγραφή των υποθέσεών τους, κάθε παιδί επισκέπτεται πάλι στον αντίστοιχο σταθμό για να μάθει και για να για ανακαλύψει την πραγματική χρησιμότητα του συγκεκριμένου μέρους του σπέρματος που είχε αναλάβει. Ακολούθως, όπως και προηγουμένως, οι εκπαιδευόμενοι επανέρχονται πάλι στις ομάδες τους με το αντίστοιχο υλικό, ανακοινώνοντας τις πληροφορίες και τις ανακαλύψεις τους στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας. Αφού ολοκληρωθεί η συγκεκριμένη διαδικασία από όλα τα μέλη της ομάδας, καταγράφουν όλοι τα αντίστοιχα στοιχεία για τη «χρησιμότητα των μερών του σπέρματος». Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, το μοντέλο του σπέρματος που έφτιαξε η κάθε ομάδα καλείται να το παρουσιάσει στην ολομέλεια της τάξης ανακοινώνοντας ταυτόχρονα τα ερωτήματα της αποστολής που είχε να διερευνήσει. Αυτή η διδακτική παρέμβαση βασισμένοι στους «σταθμούς πληροφόρησης», έχει στόχο να γνωρίσουν οι μαθητές τα διαφορετικά μέρη του σπέρματος, καθώς και το διαφορετικό ρόλο που επιτελεί το καθένα 23

24 απ' αυτά. Έτσι, με το τέλος του μαθήματος, θα πρέπει να μπορούν να συνδέσουν αυτά που έμαθαν (δομή του σπέρματος) με τη λειτουργία της φύτρωσης. Όπως όλες οι εκπαιδευτικές προσεγγίσεις έτσι κ αυτή των κέντρων εκμάθησης ή αλλιώς σταθμοί πληροφόρησης έχουν μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα. Τα μειονεκτήματα αυτής της μεθόδου αφορούν περισσότερο την οργάνωση της παρά το διδακτικό περιεχόμενο. Άρα τα πλεονεκτήματα υπερτερούν έναντι των αρνητικών στοιχείων. Αφού οι σταθμοί πληροφόρησης επιτρέπουν στα παιδιά να χειρίζονται συγκεκριμένα υλικά, να διερευνήσουν ιδέες, να ανακαλύψουν τις συνέπειες, να χτίσουν, να δημιουργήσουν και να εκφραστούν. Η γνώση αποκτάται βιωματικά και αυτό είναι το πιο σημαντικό. 24

25 Παιδαγωγική Προσέγγιση Πολυμεσικής παρουσίασης Περιγραφή προσέγγισης Αυτό που κάνει ξεχωριστή μια πολυμεσική διδασκαλία είναι ο συνδυασμός κειμένου, εικόνας, ήχου ή ακόμα και βίντεο. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί σε σχολικό πλαίσιο με την βοήθεια του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η πολυμεσική παρουσίαση ή αλλιώς animation μοιάζει με την προσομοίωση αλλά διαφέρουν στην αλληλεπίδραση του χρήστη με αυτές. Υπάρχουν κάποια είδη προσομοίωσης που δίνουν περισσότερο εύρος στον χρήστη για την πειραματική διάταξη. Ενώ στο animation ο χρήστης δεν μπορεί να αλληλεπιδράσει με αυτό, δεν μπορεί να το επεξεργαστεί. Η προσομοίωση είναι το τελικό προϊόν της μοντελοποίησης. Η χρήση του Η/Υ μπορεί να στραφεί γύρω από τέσσερις άξονες (Μπαλκίζας, Ν ): Ο υπολογιστής ως α)γνωστικό διερευνητικό εργαλείο (λογισμικό διερευνητικής μάθησης π.χ. αλληλεπιδραστική προσομοίωση, μοντελοποίηση κλπ.) β) εποπτικό μέσο διδασκαλίας (π.χ. διαφάνειες, βίντεο κλπ.) γ) εργαλείο επικοινωνίας και αναζήτησης πληροφοριών (χρήση βάσης δεδομένων και δικτύων) και για δ) πληροφορικό αλφαβητισμό (εκμάθηση βασικών λειτουργιών του Η/Υ). Η προσέγγιση του θέματος της εκπαιδευτικής δραστηριότητας με τα πολυμεσικά εργαλεία του Η/Υ έχει ως βασικό στόχο, την παρουσίαση με ελκυστικό, αλλά ταυτόχρονα και δυναμικό αλληλεπιδραστικό τρόπο (Ραπτης & Ραπτη, 2001 στο Μπαλκίζας, Ν ). Η διδασκαλία γίνεται ενδιαφέρουσα καθώς οι εικόνες τα χρώματα και ο ήχος, διεγείρουν την προσοχή και την ανταπόκριση των μαθητών. Ο υπολογιστής όμως δεν αντικαθιστά ούτε το δάσκαλο ούτε το πείραμα, αλλά αποτελεί μια διαφορετική προσέγγιση με πολλές δυνατότητες. Εισαγωγή και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση «Τελευταία η ραγδαία ανάπτυξη της ηλεκτρονικής τεχνολογίας δημιουργεί νέους προβληματισμούς και ερωτήματα σχετικά με την εισαγωγή της στην εκπαίδευση, τις νέες δυνατότητες που παρέχει, τους νέους ρόλους που διαμορφώνει αλλά και τα μεθοδολογικά και παιδαγωγικά ζητήματα που προκύπτουν από αυτή τη χρήση». (Βρύζας, Κ στο Μαρκαντώνης, Χ., Δημητρακάκης, Κ. & Μανιάτης, Π.Γ. 2004). Ο χώρος της εκπαίδευσης επηρεάζεται άμεσα από τις κοινωνικές μεταβολές και ως ένα βαθμό τις καθορίζει, επομένως είναι αδύνατον το εκπαιδευτικό σύστημα να αγνοήσει την τεχνολογική έκρηξη. Στη σημερινή εποχή θεωρείται απαραίτητος ο συνδυασμός και η αρμονική συμπόρευση της ανθρωπιστικής παιδείας με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις. Οι εκπαιδευτικές εφαρμογές των ΤΠΕ υποστηρίζουν την οικοδόμηση της γνώσης, επιτρέπουν διερευνήσεις, αποτελούν νοητικούς συνεργάτες και υποστηρίζουν τη μάθηση μέσω της πράξης. Μπορούμε να πούμε ότι τα ΤΠΕ είναι ένας ελκυστικός τρόπος προσέγγισης της μάθησης (παιχνίδι ως κίνητρο) κάνοντας το μάθημα ευχάριστο και κατανοητό (Κεκές & Μυλωνάκου, 2001 στο Μαρκαντώνης, Χ., Δημητρακάκης, Κ. & Μανιάτης, Π.Γ. 2004). Ο εκπαιδευτικός μέσω οπτικοακουστικών εργαλείων μπορεί να κινήσει το ενδιαφέρον των μαθητών, να τους 25

26 προβληματίσει, να οξύνει την κριτική τους σκέψη με αποτέλεσμα η μάθηση να μην είναι απλώς η στείρα αποστήθιση κάποιων γνώσεων αλλά αντίθετα να γίνεται βιωματική. Ο υπολογιστής μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εποπτικό μέσο σε όλα τα μαθήματα και να προωθήσει τη συνεργατική και διαθεματική μάθηση. Οι νέες τεχνολογίες μέσω των υπολογιστών μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη προώθηση σημαντικών στόχων της μάθησης όπως είναι η καλλιέργεια κριτικής σκέψης. Αυτό μπορεί να γίνει με τη χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού, που δεν θα αποτελεί μόνο μία εναλλακτική μορφή βιβλίου σε ηλεκτρονική μορφή, αλλά θα προωθεί μέσα από τις κατάλληλες μεθόδους νέες δυνατότητες μάθησης. Ρεαλιστικές προσομοιώσεις και διαθεματικές προσεγγίσεις της γνώσης, προβάλλονται μέσα από τα λογισμικά (όπως είναι το λογισμικό Ιnspiration, Mindmap, multimedia). Μειονεκτήματα Ο υπολογιστής όμως, αν δεν χρησιμοποιείται σωστά, είναι δυνατόν να δημιουργήσει μια αίσθηση εξάρτησης και να μειώσει την εμπιστοσύνη του μαθητή στις δικές του δυνάμεις, και να συμβάλει έτσι στην κοινωνική του απομόνωση και μοναξιά. Επίσης οι επιπτώσεις από τη συνεχή έκθεση στην ακτινοβολία των υπολογιστών και την ακινησία προκαλούν διάφορα προβλήματα. Για τον σχεδιασμό και την ενσωμάτωση των ΤΠΕ πρέπει να ληφθούν υπόψη οι γνώσεις και οι ικανότητες των μαθητών και του εκπαιδευτικού. Αν δεν γνωρίζει ο εκπαιδευτικός πώς να εφαρμόσει μια πολυμεσική παρουσίαση μέσω ενός Η/Υ δεν μπορεί να την αξιοποιήσει διδακτικά. Για παράδειγμα αν αποφασίσει ο εκπαιδευτικός να δείξει ένα βίντεο στα παιδιά πρέπει να είναι σίγουρος ότι ταιριάζει με την ηλικία, το επίπεδο και τις προϋπάρχουσες γνώσεις των μαθητών, καθώς και με το περιεχόμενο και τους στόχους του μαθήματος. Άρα η προετοιμασία του εκπαιδευτικού για την εξεύρεση του κατάλληλου διδακτικού υλικού είναι απαραίτητη. Η εφαρμογή της μεθόδου δεν είναι πάντα εφικτή, αφού προϋποθέτει την ύπαρξη αντίστοιχου εξοπλισμού και την εξοικείωση των εκπαιδευόμενων και των εκπαιδευτικών με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Επίσης, εμπόδιο αποτελεί η υφιστάμενη υλικοτεχνική υποδομή σε σχέση με τον εξοπλισμό που χρειάζεται μια πολυμεσική παρουσίαση. Ακόμη, ένα μεγάλο πρόβλημα για τους εκπαιδευτικούς αποτελεί ο διαθέσιμος διδακτικός χρόνος. Έτσι προτιμούν την παραδοσιακή διδασκαλία για να προλάβουν την δοθείσα διδακτέα ύλη. Επίσης, μερικές φορές η χρήση οπτικοακουστικών μέσων στο μάθημα των Φ.Ε αποτελεί εναλλακτική λύση (λανθασμένη) που υποκαθιστά την έξοδο στο πεδίο (π.χ. βίντεο για τα μέρη του άνθους). Κύριο μειονέκτημα της μεθόδου είναι ότι οι εκπαιδευόμενοι έχουν παθητικό ρόλο στην διαδικασία της μάθησης, αφού δεν μπορούν να αλληλεπιδράσουν με την προσομοίωση (π.χ. ταινίες, διαφάνειες). Οι προσομοιώσεις μέσω Η/Υ παρέχουν απαντήσεις στους εκπαιδευόμενους παρά κατανόηση των διεργασιών (Lahiry, 1988 στο Μέθοδοι περιβαλλοντικής εκπαίδευσης). Επομένως, δεν βοηθούν τα παιδιά να αυξήσουν τις γνώσεις 26

27 τους ούτε να αναπτύξουν δεξιότητες απλώς τους παρέχουν πληροφορίες. Άρα, θεωρούνται περισσότερο ως μέσα πληροφόρησης παρά ως μέθοδοι-προσεγγίσεις διδασκαλίας. Πλεονεκτήματα Η προσέγγιση αυτή αποτελεί εφαρμογή της παρακάτω ρήσης : «Μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις». Οι εικόνες συνήθως δημιουργούν μεγαλύτερη εντύπωση στους μαθητές, βοηθώντας τους να συνδέσουν τα λεγόμενα των εκπαιδευτικών με τον πραγματικό κόσμο. Με τη χρήση των οπτικοακουστικών μέσων οι εκπαιδευόμενοι έρχονται πιο κοντά με το υπό μελέτη ζήτημα. Η ακουστική ή η οπτική επαφή με ένα φαινόμενο είναι πιο άμεση παρά η απλή λεκτική αναφορά σε αυτό, έτσι συμβάλλει στην περαιτέρω κατανόηση. Επίσης υπάρχουν διάφορα εργαλεία (π.χ. πίνακας, διαφάνειες, ταινίες) που προωθούν την πολυμεσική παρουσίαση και ευνοούν παράλληλα τους διαφορετικούς τύπους- στιλ μάθησης του κάθε παιδιού (οπτικός, ακουστικός, κιναισθητικός κλπ.). Από πολλούς αναγνωρίζεται το γεγονός ότι οι υπολογιστές μπορούν να αποτελέσουν ένα ισχυρό εργαλείο στη συλλογή, επεξεργασία και παρουσίαση της πληροφορίας καθώς και στην ανάπτυξη νέων μορφών επικοινωνίας. (Honey & Henriguez, 1993 στο Μαρκαντώνης, Χ., Δημητρακάκης, Κ. & Μανιάτης, Π.Γ. 2004). Η μάθηση γίνεται πιο κατανοητή, ενδιαφέρουσα και διασκεδαστική, καθώς τα γεγονότα παρουσιάζονται με πολλαπλό τρόπο. Μπορεί να επιτευχθεί η προσομοίωση φαινομένων και καταστάσεων που είναι αδύνατον να προσεγγίσουμε με πείραμα στο σχολικό εργαστήριο (π.χ. πολυμεσική εφαρμογή για το ηλιακό σύστημα ή για το ηφαίστειο), δίνοντας τη δυνατότητα στο μαθητή, μέσα από μια ευχάριστη διαδικασία που περιλαμβάνει εικόνα, ήχο κλπ, να αλληλεπιδράσει δημιουργικά. Με άλλα λόγια δίνεται η δυνατότητα παρουσίασης του μικρόκοσμου, μέσα από προσομοίωση σε υπολογιστή, κάτι που δεν θα μπορούσε να γίνει με άλλο συμβατικό τρόπο. Επιπλέον μπορούν να φέρουν τους εκπαιδευόμενους σε επαφή με περιβάλλοντα και καταστάσεις που είναι ξένα προς αυτούς. Πιο συγκεκριμένα, τα βασικά πλεονεκτήματα της προσέγγισης αυτής είναι: η δυνατότητα επανάληψης εύκολα και γρήγορα, η μελέτη και η εκτέλεση επικίνδυνων πειραμάτων και εφαρμογών που απαιτούν ακριβές και δυσεύρετες ουσίες-συσκευές, η αντιμετώπιση χρονοβόρων πειραμάτων κ.α. Η πολυμεσική παρουσίαση μπορεί να αξιοποιηθεί για την εμπέδωση δυσνόητων φυσικών φαινομένων της καθημερινής ζωής αλλά και άλλων που δε συναντιόνται στο οικείο περιβάλλον του μαθητή, με τη χρήση προσομοιώσεων. Ακόμη δίνεται στους μαθητές η ευκαιρία να δράσουν πάνω σε μια πραγματικότητα έστω και εικονική. Η εφαρμογή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και στο σπίτι σε αυτοδιδασκαλία ή με καθοδήγηση (Παπαδημητρίου, Α.Α. & Αθανασιάδης, Κ. χ.χ). Για τα προγράμματα προσομοίωσης από πολλούς ερευνητές έχει επισημανθεί η συμβολή τους στην προαγωγή της εννοιολογικής αλλαγής. Οι μαθητές έχουν την δυνατότητα να εξετάσουν τις βασικές επιστημονικές έννοιες που εισάγει το πρόγραμμα και να τις 27

28 συγκρίνουν με τις δικές τους ιδέες. Έτσι μπορούν να διατυπώσουν και να ελέγξουν υποθέσεις αναδομώντας τις ιδέες και επιλύοντας την ασυμφωνία που προκύπτει (Tao P., Gunstone R. 1999, Zietsman A. & Hewson P στο Μαρκαντώνης, Χ., Δημητρακάκης, Κ. & Μανιάτης, Π.Γ. 2004). Ο Η/Υ συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας του διδακτικού υλικού. Μειώνει επίσης, τον χρόνο που απαιτείται για τη σχεδίαση, την παραγωγή και την αναπαραγωγή του (π.χ. με ένα βίντεο). Επιτρέπει την αποθήκευση και εύκολη-γρήγορη προσπέλαση μεγάλων ποσοτήτων πληροφοριών. Πιο συγκεκριμένα στο μάθημα των Φ.Ε με μια προσομοίωση εξοικονομείς κόστος (ποσότητα υλικών, καταστροφή υλικών π.χ. σπάσιμο λαμπτήρων), χρόνο και χώρο. Επίσης, διατηρείται η ασφάλεια των μαθητών καθώς η εκτέλεση πειραμάτων γίνεται χωρίς κίνδυνο. Γενικά προσφέρουν εύχρηστα ευέλικτα, γρήγορα και δυναμικά περιβάλλοντα αναπαραστάσεων. Πότε εφαρμόζεται - Επιλογή θέματος Συνήθως η επιλογή ενός θέματος, για να το διδάξεις βάση αυτής της προσέγγισης γίνεται λόγω της δυσκολίας που υπάρχει στο να αναπτυχθεί σωστά από τον εκπαιδευτικό αλλά και να γίνει κατανοητή η ύλη του μέσα σε μία παραδοσιακή αίθουσα διδασκαλίας. Για παράδειγμα, οι μαθητές καλούνται να μελετήσουν την γονιμοποίηση, αυτό μπορεί να γίνει μέσα από σύντομης διάρκειας πολυμεσικές παρουσιάσεις (animation). Η συγκεκριμένη διδακτική προσέγγιση δίνει την ευκαιρία στους μαθητές να δουν τι πραγματικά συμβαίνει στο φυτό κατά τη γονιμοποίηση, κάτι που δεν μπορεί να κάνει μια παραδοσιακή διδασκαλία. Οι μαθητές έχουν την οπτική εικόνα της διαδικασίας της γονιμοποίησης και όχι μόνο τη λεκτική, πράγμα το οποίο συμβάλλει στην περαιτέρω κατανόηση αυτής της τόσο σημαντικής διαδικασίας στα φυτά. Παράδειγμα Εφαρμογής Μέσα από προτεινόμενες δραστηριότητες, η ιστοεξερεύνηση "Από το άνθος στον καρπό" από την ενότητα «Αναπαραγωγή» (Δ τάξη) επιδιώκει να βοηθήσει τους μαθητές να γνωρίσουν τη λειτουργία της γονιμοποίησης και την ίδια στιγμή να αντιληφθούν τη σημασία που έχει στον κόσμο των φυτών. Οι μαθητές καλούνται να παρακολουθήσουν σύντομες ταινίες, από τις οποίες πρέπει να συνεργαστούν με την ομάδας τους, με στόχο να συλλέξουν απαραίτητες πληροφορίες. Οι ερωτήσεις είναι σημαντικές για να επιτευχθεί η κατανόηση του φαινομένου που μελετούν π.χ. Α)Τι είναι αυτό στο στίγμα του υπέρου; Β)Ο σωλήνας σχηματίζεται καθώς κατεβαίνει ο πυρήνας ή είναι ήδη σχηματισμένος; Γ)Σε ποιο σημείο του υπέρου καταλήγει ο πυρήνας και γιατί; Με την ολοκλήρωση της δραστηριότητας, διεξάγεται διόρθωση του φυλλαδίου στην ολομέλεια της τάξης. Κατά τη διάρκεια των διαφόρων δραστηριοτήτων της παρούσας ιστοεξερεύνησης, ο εκπαιδευτικός έχει τον ρόλο του μέντορα/διευκολυντή. Παρακολουθεί τους μαθητές, βοηθά σε τυχόν προβλήματα που φαίνονται να αντιμετωπίζουν οι ομάδες στη χρήση των Η/Υ, ή στη κατανόηση κάποιων εννοιών που αναφέρονται στα φύλλα εργασίας. Επίσης, ο/η 28

29 εκπαιδευτικός συζητά με τα παιδιά και τα προβληματίζει σχετικά με τη γονιμοποίηση και τη σημαντικότητά της. Τέλος, ο εκπαιδευτικός κατά την παρουσίαση των εργασιών των παιδιών συντονίζει και παρέχει την απαραίτητη στήριξη στους μαθητές. Οι Νέες Τεχνολογίες στην εκπαίδευση είναι επομένως μια αναμφισβήτητη πραγματικότητα και με αυτό δεν εννοούμε απλώς την εισαγωγή ενός νέου εργαλείου, αλλά την ανάπτυξη μιας νέας διάστασης της εκπαιδευτικής τεχνολογίας. Μέσω του υπολογιστή εκείνο που έχει σημασία, για τις παιδαγωγικές προσεγγίσεις της μάθησης και της διδασκαλίας είναι ότι αυτό το εικονικό περιβάλλον της προσομοίωσης και μοντελοποίησης δίνει στους μαθητευόμενους χειροπιαστά εργαλεία και οικείους διαδικαστικούς όρους, που έχουν γνωστική αξία, αφού έχουν σχεδιαστεί και οργανωθεί, ώστε να μετατρέπονται σε εργαλεία γνωστικής ανάπτυξης. Οι μελλοντικοί εκπαιδευτικοί θα πρέπει να προετοιμασθούν αποτελεσματικά, έτσι ώστε να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις και να εκμεταλλευθούν τις δυνατότητες ενός ραγδαία μεταβαλλόμενου τεχνολογικού περιβάλλοντος. 29

30 Παιδαγωγική Προσέγγιση Πείραμα Ορισμός Το πείραμα είναι το μέσο παραγωγής δηλώσεων μετά από παρατήρηση, έχοντας μια λογική σχέση με τις προτάσεις που προκύπτουν από την θεωρία. Ακόμα, ο πειραματισμός αποτελεί μια λογική και σκόπιμη δραστηριότητα όπου μέσω της εσωτερικής συζήτησης παίρνει την μορφή μιας λογικής σειράς προτάσεων (Gooding D., 1990). Το πείραμα, ως μέθοδος μάθησης, είναι μια έρευνα κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες η οποία βοηθάει στον έλεγχο, στην επαλήθευση μιας υπόθεσης ή στην ανακάλυψη κάποιων παραγόντων ή ενός φυσικού φαινομένου (Lahiry et al., 1988). Για να επιτευχθούν οι ελεγχόμενες συνθήκες ο ερευνητής πρέπει να καθορίσει τις σχετικές παραμέτρους/μεταβλητές ανεξάρτητη, εξαρτημένη, ελεγχόμενες (Γεωργόπουλος, Τσαλίκη, 1998). Ιστορική αναδρομή Μέσα από την ιστορία, την εποχή της επιστημονικής επανάστασης, το πείραμα απέκτησε σημαντική θέση και ρόλο για την μετέπειτα εξέλιξη της επιστήμης. Η θέση των πειραμάτων στις Φ. Ε. είναι καθοριστική γιατί θεωρούνται μια από τις απαραίτητες διαδικασίες στο μάθημα των Φ. Ε. όπως αυτές ορίστηκαν από την American Association for Advancement of Science (AAAS). Το πείραμα, ως μέθοδος μάθησης, είναι μια έρευνα κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες η οποία βοηθάει στον έλεγχο, στην επαλήθευση μιας υπόθεσης ή στην ανακάλυψη κάποιων παραγόντων ή ενός φυσικού φαινομένου (Lahiry et al., 1988). Για να επιτευχθούν οι ελεγχόμενες συνθήκες ο ερευνητής πρέπει να καθορίσει τις σχετικές παραμέτρους/μεταβλητές (ανεξάρτητη, εξαρτημένη, ελεγχόμενες), τις οποίες κρατά σταθερές εκτός απ εκείνη που εξετάζει (Γεωργόπουλος, Τσαλίκη, 1998). Ο Bacon. F (1620) υποστηρίζει ότι η φύση πρέπει να ερευνάται μέσω των αισθήσεων και αυτό μπορεί να γίνει με την βοήθεια των πειραμάτων. Αφού το πειραματικό όργανο αποτελεί επέκταση των αισθητηρίων του ανθρώπου. Αναφέρει επίσης ότι η απόκτηση της κατάλληλης γνώσης δεν γίνεται με την παθητική θέαση, αλλά με το πείραμα. Συμβολή τεχνολογίας Σημαντική συμβολή στην ανάπτυξη του πειραματισμού έπαιξε η εξέλιξη της τεχνολογίας, όπου υπερισχύει κατά πολύ τις ανθρώπινες αισθήσεις όσο αφορά την ακρίβεια και την αξιοπιστία. Με την κατασκευή αρκετών οργάνων ακριβείας όπως είναι το βαρόμετρο και το ψηφιακό υγρόμετρο, οδηγούμαστε στην αντικειμενικότερη παρατήρηση και μέτρηση. 30

31 Πλεονεκτήματα Η διεξαγωγή πειραμάτων αποτέλεσε την αφετηρία της επιστημονικής έρευνας, και αντιπροσωπεύει απόλυτα των κόσμο της επιστήμης. Επίσης το πείραμα χρησιμεύει για να εξετάσει προτεινόμενες ερμηνείες και υποθέσεις. Έτσι οι πραγματικές αρχές αποδεικνύονται αληθινές με βάση τα ρεαλιστικά γεγονότα. Αυτό που κάνει ένας πειραματικός επιστήμονας είναι η διατύπωση μιας υπόθεσης, ακολούθως ξεκινά αρχικά από τις παρατηρήσεις που τον ενδιαφέρουν και επιλέγει έναν τρόπο για να ελέγξει την υπόθεση αυτή. Το πείραμα ως διδακτικό μέσο, έχει στόχο να αναπτύξει νοητικές δεξιότητες και να καλλιεργήσει επιστημονική σκέψη/νοοτροπία στους μαθητές. Οι μαθητές μέσα από αυτή την διαδικασία καλούνται να σκέφτονται όπως οι επιστήμονες. Δηλαδή να μην θεωρούν τα πάντα δεδομένα αλλά να διερευνούν, να βρίσκουν λάθη, να ξαναδοκιμάζουν, οικοδομώντας έτσι τη γνώση (Unesco, 1980/85 στο Κόκκοτας, Π. & Βλάχος, Γ. (χ.χ). Το πείραμα αποτελεί ένα τρόπο κατανόησης ενός θέματος, όπου υπάρχει άμεση εμπλοκή των μαθητών με ένα φαινόμενο. Αρχικά καλούνται να κάνουν παρατηρήσεις και να διατυπώσουν διερευνήσιμα ερωτήματα. Έπειτα να κάνουν υποθέσεις και να τις ελέγξουν σχεδιάζοντας και εκτελώντας πειράματα. Τέλος, να καταγράψουν και να ερμηνεύσουν τα αποτελέσματα, να επαληθεύσουν τα συμπεράσματα και να τα αποδείξουν ή να τα ακυρώσουν όλα καταλήγοντας σε κοινά συμπεράσματα. Οι ενέργειες αυτές συντελούν στη σύνδεση της θεωρίας με την πράξη και του εργαστηρίου με την φύση και την καθημερινή ζωή. Έτσι το παιδί συνηθίζει στη νοοτροπία του επιστήμονα και αποκτά επιθυμητές συνήθειες, όπως η υπομονή, η επιμονή, θάρρος και αυτοπεποίθηση, αφού μαθαίνει να παίρνει πρωτοβουλίες και να βασίζεται στις δικές του δυνάμεις. Τα παιδιά είναι χωρισμένα σε ομάδες όπου η κάθε ομάδα μπορεί να εφαρμόζει το ίδιο πείραμα και στο τέλος να γίνει σύγκριση των αποτελεσμάτων. Μπορεί, όμως η κάθε ομάδα να κάνει διαφορετικό πείραμα και στο τέλος να γίνει παρουσίαση της δουλείας της στην ολομέλεια. Έτσι αυτή μέθοδος ενισχύει την ομαδική εργασία και την συνεργασία. Από πολύ παλιά αναγνωρίστηκε η σπουδαιότητα του πειράματος στη διδακτική πράξη. Υποστηρίζεται ότι οι μαθητές μπορούν νιώσουν μεγάλη ικανοποίηση όταν η απόκτηση της γνώσης γίνεται πειραματικά. Τα πειράματα ταιριάζουν στις ικανότητες τους, καθώς αν μελετήσουμε τον τρόπο που συλλογίζονται θα δούμε ότι τα παιδιά σε μικρές ηλικίες, δεν έχουν προκαταλήψεις και χρησιμοποιούν όλες τους τις αισθήσεις στη μάθηση. Επίσης οι μαθητές προτού να αποκτήσουν κάποιες γνώσεις γύρω από τα φαινόμενα, δεν είναι σε θέση να μελετήσουν τις αιτίες. Η παρατήρηση πρέπει να προηγείται του συλλογισμού, γι αυτό δεν πρέπει να πιέζουμε τους μαθητές να βγάλουν συμπεράσματα, πριν αποκτήσουν κάποια εμπειρία (Edgeworths, 1811 στο Κόκκοτας, Π. & Βλάχος, Γ. (χ.χ). 31

32 Πότε το εφαρμόζουμε Μία διαδεδομένη παρανόηση όσο αφορά τα πειράματα στο μάθημα των Φ.Ε είναι ότι το πείραμα είναι ένα απαραίτητο και αναντικατάστατο στοιχείο για το μάθημα και πως χωρίς αυτό δεν είναι αρκετά επιτυχημένο ένα μάθημα. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Ένα μάθημα Φ.Ε μπορεί να πραγματοποιηθεί και χωρίς την παρουσία πειράματος αλλά μόνο με μία παραγωγική συζήτηση. Για την επιλογή της εισαγωγής και εκτέλεσης ενός πειράματος στο μάθημα υπάρχουν προϋποθέσεις. Για παράδειγμα η ηλικία, το επίπεδο των μαθητών, οι ικανότητες του εκπαιδευτικού, τα κατάλληλα μέσα και υλικά αλλά και η ενότητα που μελετάται την δεδομένη στιγμή (π.χ. σαλιγκάρι δεν χρειάζεται η εκτέλεση κάποιου πειράματος vs. οξέα-βάσεις είναι απαραίτητη η εκτέλεση ενός πειράματος για να παρατηρήσουν τις αλλαγές των χρωμάτων και τις αντιδράσεις με άλλα υλικά). Παράδειγμα εφαρμογής Στη διδασκαλία των Φ.Ε το πείραμα κατέχει ξεχωριστή θέση, γιατί βοηθά στη διανοητική ανάπτυξη του παιδιού. Για παράδειγμα για να κατανοήσει ένα παιδί τον νόμο του Hooke πρέπει να τον μελετήσει πειραματικά. Μπορεί να ελέγξει την ακρίβεια του νόμου αυτού μετρώντας την επιμήκυνση ενός ελατηρίου όταν σ αυτό εφαρμοστεί μια προκαθορισμένη δύναμη. Οπότε βλέπουμε ότι το πείραμα αυτό όπως και άλλα πολλά, δεν μπορεί να ελεγχθεί με τη λογική, τα Μαθηματικά ή με τις αισθήσεις. Μειονεκτήματα Η πειραματική επίδειξη στη τάξη προϋποθέτει καλά προγραμματισμένες και σχεδιασμένες ενέργειες από τον εκπαιδευτικό με στόχο την απεικόνιση ενός φαινομένου και την κατανόηση του από τους μαθητές. Η σωστή χρήση του πειράματος στο μάθημα των φυσικών επιστημών εξαρτάται από τις γνώσεις του εκπαιδευτικού, τον χώρο και την υλικοτεχνική υποδομή. Επίσης, στο εργαστήριο πρέπει να επικρατούν οι κατάλληλες συνθήκες, έτσι ώστε ο μαθητής να μπορεί να βλέπει από την θέση του. Ο εκπαιδευτικός κατά την διάρκεια της επίδειξης πρέπει να προβληματίζει τους μαθητές, οι οποίοι καλούνται να αποδώσουν γραφικά το φαινόμενο και να το ερμηνεύσουν. Αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο για ένα παιδί δημοτικού και χρειάζεται επανειλημμένη εξάσκηση για να το καταφέρει να το κάνει σωστά. Αυτό απαιτεί χρόνο και κόστος (μέσων και υλικών). Άρα μπορούμε να πούμε ότι αυτή η μέθοδος μειονεκτεί σε κάποια σημεία, καθώς έχει απαιτήσεις για κατάλληλο εξοπλισμό και χώρο, αλλά και πείρας από τους εκπαιδευτικούς για τη σωστή καθοδήγηση. Μερικές φορές ακόμα κι αν γίνει η σωστή προετοιμασία, γίνονται λάθη τα οποία οδηγούν στην αποτυχία του πειράματος κάτι που οδηγεί στην καταστροφή ολόκληρου του μαθήματος. Μέσα από έρευνες φάνηκε ότι αυτός είναι ο φόβος και ο λόγος τον περισσοτέρων δασκάλων όπου μετά από μερικές αποτυχίες πειραμάτων αποθαρρύνονται 32

33 και εγκαταλείπουν την προσπάθεια για αυτοβελτίωση. Ενώ ένας καλός δάσκαλος όχι μόνο θα ψάξει για το σφάλμα με την βοήθεια των μαθητών αλλά μπορεί μερικές φορές να προκαλεί επίτηδες λάθη στις διατάξεις πειραματισμού για να δίνει την ευκαιρία στους μαθητές να το ανακαλύψουν και να το διορθώσουν. Λειτουργίες και ρόλοι του πειράματος Μερικές από τις λειτουργίες του πειράματος είναι οι εξής: α) Δοκιμάζει την αλήθεια μιας υπόθεσης και συνολικά μια θεωρία β) Αναζητεί νέα φαινόμενα που προβλέφτηκαν θεωρητικά (π.χ. πριν την ανακάλυψη του πλανήτη Ποσειδώνα, έγινε πρόβλεψη του Leverrier). Γ) Δημιουργία νέων υλικών(π.χ. στη Χημεία) και αντικειμένων (Κόκκοτας, 1988) ως αποτελέσματα. Το πείραμα είναι πράξη και ως πράξη προϋποθέτει γνώση αλλά είναι και πηγή γνώσης. Η πράξη θέτει στους επιστήμονες προβλήματα, για την λύση των οποίων κατασκευάζουν θεωρίες. Οπότε αφού το πείραμα είναι μορφή πράξης συντελεί στην ανάπτυξη της σκέψης, διότι το μυαλό αναπτύσσεται μέσω της πράξης. Αυτό που διδάσκει η σύγχρονη ψυχολογία είναι ότι για να παραχθεί γνώση, απαραίτητη είναι η αλληλεπίδραση μεταξύ της δραστηριότητας και της σκέψης του ατόμου. Αν λοιπόν η γνώση παράγεται μέσα από τις πράξεις, τότε ο ρόλος του πειράματος είναι ουσιαστικός στη γνωστική διαδικασία. Το πείραμα έχει πολλούς ρόλους και συχνά είναι ανεξάρτητο από την θεωρία. Μερικοί από αυτούς είναι : α) η επιβεβαίωση ή η ενδυνάμωση μιας θεωρίας β) βοηθά στην επιλογή μεταξύ δύο θεωριών και γ) δημιουργεί την ανάγκη για μια νέα θεωρία. Η δημιουργία πειράματος μόνο βάση της θεωρίας, χωρίς να αποσκοπεί στη γνωστική σύγκρουση, με τις προϋπάρχουσες ιδέες των μαθητών είναι περιορισμένης αποτελεσματικότητας για την κατανόηση των σχετικών εννοιών. Βασικά μπορούμε να πούμε πως ο ρόλος του πειράματος είναι να βοηθήσει τους μαθητές να συλλάβουν και να κατανοήσουν το αφηρημένο χρησιμοποιώντας το συγκεκριμένο που είναι η πειραματική διάταξη. Σύμφωνα με τον εποικοδομισμό το πείραμα στη διδασκαλία των Φ.Ε χρησιμοποιείται για να αναδομήσει τις ιδέες των μαθητών ή για να εισαγάγει μια νέα έννοια στην περίπτωση που δεν υπάρχουν προϋπάρχουσες ιδέες. Βάση του ανακαλυπτικού μοντέλου διδασκαλίας, το πείραμα χρησιμεύει για την ανακάλυψη της γνώσης ενώ στο παραδοσιακό μοντέλο χρησιμοποιείται απλά για να επιβεβαιώσει μία θεωρία ή να επιβεβαιώσει τα όσα ελέχθησαν από το δάσκαλο «αυθεντία». Οπότε, είναι στο χέρι πια του δασκάλου να το αξιοποιήσει και να το εντάξει με τον κατάλληλο τρόπο στην διδασκαλία του, έχοντας ως μοναδικό στόχο την μάθηση των παιδιών. 33

34 Ορισμοί και περιγραφή Παιδαγωγική Προσέγγιση Παιχνίδι Σπουδαίοι παιδαγωγοί όπως είναι ο Friedrich Froebel και η Margaret MacMillan, αναγνωρίζουν την σύνδεση του παιχνιδιού με την προσχολική εκπαίδευση ως ένα θεμελιώδες παιδαγωγικό εργαλείο για τη μάθηση και ανάπτυξη των παιδιών. Πολλοί ερευνητές ακόμα και σήμερα εστιάζουν τις μελέτες τους στη θέση του παιχνιδιού στα σύγχρονα προγράμματα προσχολικής εκπαίδευσης, καθώς αναδύεται μια προβληματική χρήση και σχέση του παιχνιδιού με τη μάθηση και διδασκαλία (Fennimore, & Vold, 1992; VanHoom, Nourot, & Alward, 1999 στο Γουργιώτου, Ε). Ξεκάθαρος ορισμός για το τι είναι παιχνίδι, δεν υπάρχει. Ούτε μια μοναδική θεωρία που να εξηγεί το ρόλο του στη μάθηση και ανάπτυξη του παιδιού. «Είναι ένα σύνθετο και πολύμορφο φαινόμενο που περιλαμβάνει διαφορετικές πράξεις, προσανατολισμούς και εκδηλώσεις». Οι επιστήμονες στη προσπάθεια ερμηνείας της σημασίας, της φύσης και της θέσης του παιχνιδιού ανέπτυξαν διάφορους ορισμούς: «Το παιχνίδι είναι η πραγματοποίηση της μάθησης μέσα από την πράξη» (Feeney, Christensen, & Moravcil, 1996 στο Γουργιώτου, Ε). «Το παιχνίδι είναι η δραστηριότητα μέσα από την οποία τα παιδιά καλύπτουν όλες τις αναπτυξιακές τους ανάγκες» (Μaxim, 1989 στο Γουργιώτου, Ε). Είδη παιχνιδιού Έχει διάφορα είδη παιχνιδιού όπου το κάθε ένα από αυτά έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. α) The kinesthete : περιλαμβάνει κίνηση, τρέξιμο, συμβολή όλων των αισθήσεων β) The explorer : όπου το παιδί ανακαλύπτει την γνώση. Γ) Τhe competitor : παίζει για να κερδίσει, υπάρχει το ανταγωνιστικό στοιχείο, αγώνας γνώσεων δ) The director : απολαμβάνει να οργανώνει και να δραματοποιεί σκηνές και το ε) The creator/οικοδομικό : απολαμβάνει να φτιάχνει πράγματα (π.χ. αγάλματα, ζωγραφιές κλπ.). Παιχνίδια ρόλων και Παιχνίδια προσομοίωσης Πιο συγκεκριμένα τα παιχνίδια ρόλων περιλαμβάνουν εξέταση, ανάλυση και τεκμηρίωση των πληροφοριών που έχουν στην διάθεση τους οι μαθητές. Οι μαθητές ως ηθοποιοί καλούνται να δώσουν μια ρεαλιστική εικόνα αυτών που αντιπροσωπεύουν στηριζόμενοι πάντα στα στοιχεία που έχουν συλλεχθεί. Ένα παιχνίδι ρόλων συνδέεται με ένα ερώτημα ή ένα πρόβλημα και οι μαθητές συμμετέχουν στις διαδικασίες επίλυσης του (Αλεξοπούλου, 1992 στο Μέθοδοι Περιβαλλοντικής εκπαίδευσης). Πρέπει επίσης να είναι ρεαλιστικό, σύντομο, απλό, ενδιαφέρον, προσαρμόσιμο και με συγκεκριμένους στόχους. Επιπλέον, για να γίνει σωστά η οργάνωση ενός τέτοιου παιχνιδιού πρέπει να περιέχει ένα δίλημμα ή μια σύγκρουση και να περιλαμβάνει ξεκάθαρους ρόλους και περιγραφές χαρακτήρων (Braus & Monroe, 1994 στο Μέθοδοι Περιβαλλοντικής εκπαίδευσης). 34

35 Υπάρχουν κάποια βήματα για να επιτευχθεί σωστά η διεξαγωγή τους συγκεκριμένου παιχνιδιού. Αρχικά γίνεται ενημέρωση των παιδιών σχετικά με την διαδικασία και επιλέγεται ένα θέμα. Μετά έχουμε την συλλογή στοιχείων σχετικών με το θέμα είτε από τους εκπαιδευτικούς είτε από τους μαθητές. Έπειτα, γίνεται η διανομή των ρόλων και στο τέλος κλείνει με μια συζήτηση καταλήγοντας σε ένα αποτέλεσμα-λύση. Μπορεί να εφαρμοστεί για παράδειγμα στην ενότητα τροφικές σχέσεις, όπου οι μαθητές καλούνται να αναπαραστήσουν ένα τροφικό πλέγμα, έχοντας στη διάθεση τους καρτέλες ρόλων με διάφορα ζώα και φυτά. Μια άλλη εφαρμογή του συγκεκριμένου παιχνιδιού μπορεί να είναι: ένα παιδί να υποδύεται την μέλισσα και τα υπόλοιπα παιδιά τα διάφορα μέρη του άνθους. Μέσα από την υπόδηση ρόλων, μ ένα ευχάριστο τρόπο, οι μαθητές θα αντιληφθούν καλύτερα τα διάφορα μέρη του άνθους καθώς και τη λειτουργία τους (Ερευνητικό Πρόγραμμα «Χλωρίδα», 2006). Το παιχνίδι ρόλων λοιπόν, δίνει την ευκαιρία στους μαθητές να μάθουν καινούργια πράγματα, να συνεργάζονται, να σέβονται τις απόψεις των άλλων και να εξασκήσουν νέες δεξιότητες (π.χ. έκφρασης, δημιουργίας, επιχειρηματολογίας κλπ.) με σκοπό την εύρεση μιας κοινά αποδεκτής λύσης. Το παιχνίδι ρόλων ως προσέγγιση διδασκαλίας συνδυάζει την ενεργητική συμμετοχή των συμμετεχόντων με τη συνεργατική και βιωματική μάθηση στα πλαίσια μιας εκπαιδευτικής δραστηριότητας που απεικονίζει μια πραγματική κατάσταση (Κανίδης, 2005 στο Ερευνητικό Πρόγραμμα «Χλωρίδα», 2006). Σε αυτή τη προσέγγιση οι εκπαιδευτικοί έχουν την ευθύνη του αρχικού σχεδιασμού (ρόλοι, σενάριο κλπ.). Οπότε αν δεν έχει τις απαραίτητες ικανότητες ένας εκπαιδευτικός η διαδικασία μπορεί να είναι καταστροφική για το μάθημα. Επίσης ένα παιχνίδι ρόλων δεν συνιστάτε για μεγάλες ομάδες παιδιών και ενδείκνυται για μικρές ηλικίες. Αυτό αποτελεί μειονέκτημα του συγκεκριμένου είδους παιχνιδιού αφού είναι αντιπαιδαγωγικό να επιλέξεις ποιοι από τους μαθητές σου θα συμμετέχουν. Τέλος, πρέπει να υπάρχει το κατάλληλο κλίμα όπου οι μαθητές να νιώθουν άνετα για να ξεπεράσουν τις αναστολές τους με σκοπό να μπορεί να διεξαχθεί το παιχνίδι. Ένα άλλο είδος παιχνιδιού που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στο μάθημα των Φ.Ε είναι τα παιχνίδια προσομοίωσης. Όπου οι συμμετέχοντες ακολουθούν συγκεκριμένους κανόνες και συναγωνίζονται για την επίτευξη κάποιου σκοπού. Στο τέλος έχουμε την ανακήρυξη του νικητή μέσα από τα αποτελέσματα βαθμολογίας. Τα παιχνίδια προσομοίωσης διαφέρουν από τα παιχνίδια ρόλων επειδή χρησιμοποιούν ποιο τυποποιημένες διαδικασίες και υλικό. Τα βήματα που ακολουθούνται για το σχεδιασμό (κυρίως από τον εκπαιδευτικό) και τη διεξαγωγή του συγκεκριμένου παιχνιδιού είναι: α) η επιλογή περιεχομένου (θέμα, στόχοι), β) δημιουργία σεναρίου και περιγραφή ρόλων γ) ενημέρωση των εκπαιδευόμενων για το σύστημα βαθμολόγησης, τους κανόνες και την χρονική διάρκεια του παιχνιδιού. Τα παιδιά μέσω των παιχνιδιών προσομοίωσης αποκτούν γνώσεις που σχετίζονται με τις Φ.Ε και κατανοούν τις απόψεις και τις θέσεις των άλλων. Επίσης δίνεται η ευκαιρία στους εκπαιδευόμενους να εξασκήσουν δεξιότητες που σχετίζονται με τη διαδικασία λήψης απόφασης (Global Education Centre, 2000). Όπως όλες οι μέθοδοι έτσι και αυτή έχει τα μειονεκτήματα της. Για παράδειγμα ο εκπαιδευτικός είναι αυτός που παίζει καθοριστικό 35

36 ρόλο για τον σχεδιασμό και την οργάνωση του παιχνιδιού. Επίσης, θεωρούμε αρνητικό το στοιχείο της βαθμολογίας γιατί μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία των παιδιών και να αναπτύξει ανταγωνισμό μεταξύ τους. Με βάση εκπροσώπους της ψυχολογίας και της φιλοσοφίας Ο φιλόσοφος Karl Groos βάση της θεωρίας της εξάσκησης δηλώνει ότι το παιχνίδι βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν ένστικτα και δεξιότητες τα οποία θα χρειαστούν στο μέλλον. Η ψυχοαναλυτική θεωρία με βασικό εκπρόσωπο τον Freud υποστηρίζει ότι το παιχνίδι είναι απαραίτητο για την συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Μέσα από αυτό βγάζουν αρνητικά συναισθήματα και δημιουργούν καταστάσεις στις οποίες μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα. Άρα το παιχνίδι αποτελεί ένα είδος θεραπείας, αφού αποκτούν μια αίσθηση ικανότητας, σιγουριάς και ασφάλειας που μόνο το παιχνίδι επιτρέπει. Ο Piaget στηριζόμενος στις γνωστικές θεωρίες αναφέρει ότι το παιχνίδι παίρνει στοιχεία από τον πραγματικό κόσμο, τις ήδη υπάρχουσες γνώσεις, τα μεταλλάσει, προσθέτει αφαιρεί και διαμορφώνει την προσωπικότητα του παιδιού. Σημαντικό ρόλο παίζει το νοητικό και το γνωστικό επίπεδο του παιδιού για να λάβει μέρος σε ένα παιχνίδι (π.χ. γνώσεων) και παράλληλα γίνεται εξάσκηση των δεξιοτήτων του. Πλεονεκτήματα Το παιχνίδι αποτελεί φυσικό τρόπο μάθησης και ανάπτυξης για το παιδί, από τη στιγμή της γέννησης του. Γι αυτό και το πρόγραμμα του δημοτικού σχολείο (αφορά την πρώτη σχολική περίοδο), πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στο παιχνίδι αφού αυτό αποτελεί και το κύριο μέσο για την ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού. Διάφοροι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η δημιουργία ενός μαθησιακού περιβάλλοντος το οποίο προσφέρει την ευκαιρία στους μαθητές, να εμπλακούν ενεργά με το παιχνίδι σε όλες του τις μορφές (π.χ. συμβολικό, κοινωνικό-δραματικό, φανταστικό, δημιουργικό, οικοδομικό, διερευνητικό-πειραματικό, κινητικό, παιχνίδι με κανόνες, παιχνίδι με παιδαγωγικό υλικό), μπορεί να προάγει την ανάπτυξη του παιδιού σε όλους τους τομείς. Επίσης μπορεί να συμβάλει στην προώθηση ευρύτερων στάσεων μάθησης όπως είναι η εφευρετικότητα, η επιμονή, η επιθυμία για πειραματισμό, η περιέργεια, η φαντασία, η δημιουργικότητα, το ρίσκο, η αποδοχή της αποτυχίας και της κριτικής. Με το παιχνίδι τα παιδιά κοινωνικοποιούνται, μαθαίνουν να συνεργάζονται, να σέβονται την άποψη του άλλου και να δέχονται την ήττα ή την νίκη ανάλογα κάθε φορά. Ανταλλάσουν γνώμες, γνώσεις και εμπειρίες και αναδομούν τις ήδη υφιστάμενες. Μαθαίνουν να υπακούν σε κανόνες, οι οποίοι πρέπει να είναι σεβαστοί σε όλους και να εκτελούν δραστηριότητες σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, έτσι αναπτύσσεται η πειθαρχία. Ανακαλύπτουν την γνώση βιωματικά έτσι μπορούν να κατανοήσουν και να αντιληφθούν καλύτερα διάφορες έννοιες και θεωρίες. Φτιάχνοντας ή βλέποντας μια αναπαράσταση του προς μελέτη αντικειμένου/φαινομένου σχηματίζουν μια πιο ολοκληρωμένη άποψη, έτσι αποφεύγονται οι παρανοήσεις. 36

37 Ας μην ξεχνάμε ότι υπάρχουν διαφορετικά στιλ μάθησης και πολλαπλοί τύποι νοημοσύνης. Οι κιναισθητικοί τύποι μαθαίνουν μέσα από την υπόδηση ρόλων, με τον χορό κλπ. Οι ακουστικοί με τον ήχο και λεκτικά. Οι οπτικοί με εικόνες και σχεδιαγράμματα. Ο κάθε μαθητής αποτελεί ξεχωριστή οντότητα και επεξεργάζεται τις πληροφορίες διαφορετικά. Έτσι μέσα από το παιχνίδι μπορεί ο δάσκαλος να ικανοποιήσει όλους τους τύπους μάθησης κάνοντας συγχρόνως και διαφοροποίηση. Ουσιώδης είναι ο ρόλος του, για τη νοητική ανάπτυξη και μάθηση των παιδιών αφού προσφέρει ερεθίσματα για πειραματισμό, διερεύνηση, παρατήρηση, ερμηνεία, διατύπωση υποθέσεων, πρόβλεψη, σχεδιασμό, παραγωγή ερωτήσεων, κατανόηση, εκπλήρωση στόχων και λύση προβλημάτων. Παίζοντας το παιδί, αντιλαμβάνεται το σώμα του, τα όρια και τις δυνατότητές του, αναπτύσσει δεξιότητες προσαρμογής και προσανατολισμού του σώματός του για ανάγκες κίνησης καθώς και για αντικείμενα και πρόσωπα που το περιβάλλουν (Σιβροπούλου, 1998 στο Γουργιώτου, Ε). Η παιδαγωγική προσέγγιση που αφορά το παιχνίδι, αποτελεί μια δυναμική διαδικασία που σχετίζεται με μεταβαλλόμενες καταστάσεις και απαιτούν ευελιξία στην σκέψη. Εκπαιδευτικοί και μαθητές συμμετέχουν σε αυτές τις άτυπες δραστηριότητες που είναι συνάμα ψυχαγωγικές. Οι δραστηριότητες που στηρίζονται στο παιχνίδι δίνουν την ευκαιρία στους μαθητές να διερευνήσουν και να διασαφηνίσουν τις προσωπικές τους θέσεις, πεποιθήσεις, αξίες και συναισθήματα, έχοντας συγχρόνως πρόσβαση και σε εναλλακτικές απόψεις που τίθενται. Τέλος, διευκολύνει τη μάθηση αφού γίνεται μέσα από εμπειρία και εμπλοκή. Μειονεκτήματα Η εκπαιδευτικός παίζει καθοριστικό ρόλο στο παιχνίδι των παιδιών. Αυτό που πρέπει να κάνει είναι να ενισχύει τις εμπειρίες τους, να παρατηρεί και να αξιολογεί τις ικανότητες τους και να παίρνει/δίνει ανατροφοδότηση. Η δασκάλα μπορεί να πάρει κάποιους ρόλους στο παιχνίδι των παιδιών. Όπως είναι αυτός του παρατηρητή, του καθοδηγητή, του οργανωτή που μεσολαβεί για να διατηρηθεί το παιχνίδι ή για να το διακόψει ανάλογα με τις περιστάσεις. Αν όμως δεν μπορεί να ανταποκριθεί η εκπαιδευτικός σε αυτούς τους ρόλους όπως πρέπει, τότε το παιχνίδι ως προσέγγιση δεν συνιστάτε. Θα δημιουργηθούν περισσότερα προβλήματα παρά θετικά στοιχεία αν δεν υπάρχει πειθαρχία και έλεγχος από πλευράς του εκπαιδευτικού. Εκεί που προσφέρει στην μάθηση, θα γυρίσει μπούμερανκ για τους μαθητές αλλά και την ίδια την εκπαιδευτικό. Ένα ακόμη μειονέκτημα αυτής της μεθόδου είναι η ανωριμότητα των μικρών παιδιών η οποία δεν είναι προβλέψιμη μερικές φορές. Μπορεί να προκαλέσουν ζημιά στον εαυτό τους ή και στους άλλους αν το παιχνίδι βγει εκτός ελέγχου. Πολλά παιδιά δεν δέχονται εύκολα την ήττα και εναντιώνονται προς τους άλλους. Τα βασικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν την υψηλή ποιότητα του παιχνιδιού είναι α)ο χρόνος, β)ο χώρος και γ)τα υλικά (Driscoll, & Nagel, 2002 στο Γουργιώτου, Ε). Ένα μικρό παιδί χρειάζεται αρκετό χρόνο (30-50 λεπτά) για να αναπτύξει τα διάφορα είδη παιχνιδιού 37

38 του. Χρειάζεται επίσης τ.μ. χώρου για να παίξουν άνετα και αποτελεσματικά. Όσο για τα υλικά πρέπει να επιλέγονται με σεβασμό στην ανάπτυξη του παιχνιδιού. Αυτές είναι κάποιες προϋποθέσεις που μπορεί να αποτελούν εμπόδια για την ομαλή διεξαγωγή του παιχνιδιού. Σημαντικό επίσης ρόλο παίζει, η ασφάλεια των μαθητών σε σχέση με τα αντικείμενα/υλικά και με τον χώρο που θα χρησιμοποιούν. Αυτό συνδέεται άμεσα με την ηλικία και την συμπεριφορά των μαθητών μιας τάξης αλλά και τους πόρους του σχολείου (π.χ. απαιτήσεις σε εξοπλισμό). Πότε και πώς εφαρμόζεται Στα πλαίσια του παιχνιδιού ο χώρος οργανώνεται σε προκαθορισμένα κέντρα μάθησης που προσφέρουν στο παιδί ποικιλόμορφες ευκαιρίες για λύση προβλήματος, διερεύνηση και ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων που στηρίζονται στη μάθηση μέσα από δραστηριότητες με νόημα για το ίδιο το παιδί, την ενεργητική συμμετοχή, την άμεση επαφή με υλικά, άλλα παιδιά και ενηλίκους. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, το παιδί μαθαίνει να διαχειρίζεται την ελευθερία και να δραστηριοποιείται με υπευθυνότητα και σεβασμό προς τους κανόνες και τους άλλους. Υπάρχει οριοθέτηση της ελευθερίας μέσα από τους κανόνες και την κουλτούρα μάθησης, οι οποίοι, οικοδομούνται από την κοινωνική ομάδα με την καθοδήγηση και τα πλαίσια που θέτει η δασκάλα, βάση της αξιολόγησης και των επιδιώξεων που θέτει για κάθε παιδί ξεχωριστά, αλλά και για τα παιδιά ως σύνολο. Κατηγορίες: Ελεύθερο και δομημένο παιχνίδι Κέντρα μάθησης Στο πρόγραμμα του δημοτικού σχολείου ανάλογα με την ηλικία και το μάθημα γίνεται μια διαφοροποίηση ως προς το ελεύθερο και το δομημένο παιχνίδι. Στις φυσικές επιστήμες χρησιμοποιείται περισσότερο το δομημένο παιχνίδι. Αφού σε αυτό το είδος παιχνιδιού η δασκάλα καθοδηγεί, ενισχύει και εμβαθύνει με στόχο να συνδέσει προϋπάρχουσες εμπειρίες και γνώσεις ή να δημιουργήσει νέες εμπειρίες οι οποίες εμπλέκονται σε συγκεκριμένους στόχους μιας δραστηριότητας ή ενός σχεδίου μαθήματος. Ακόμη το δομημένο παιχνίδι παρέχει την ευκαιρία για αναστοχασμό και ανακεφαλαίωση για όσα διαδραματίστηκαν κατά τη διάρκεια των δομημένων δραστηριοτήτων και του παιχνιδιού καθώς και για περαιτέρω εμβάθυνση στους στόχους, τόσο από τη δασκάλα, όσο και από τους μαθητές. Τόσο το ελεύθερο όσο και το δομημένο παιχνίδι μπορούν να στηριχτούν μέσα από συγκεκριμένα κέντρα μάθησης (π.χ. κουκλόσπιτο, Η/Υ, φύση κ.α.) τα οποία περιέχουν τα ανάλογα υλικά και εστιάζονται σε εκπαιδευτικούς στόχους οι οποίοι συνδέονται με γνωστικά αντικείμενα και προσφέρουν ευκαιρίες για εξερεύνηση και ανακάλυψη. 38

39 Εφαρμογές/Παραδείγματα Για παράδειγμα αν το πλαίσιο δραστηριοτήτων είναι με βάση το κουκλοθέατρο ως κέντρο μάθησης, τότε στην περιβαλλοντική αγωγή θα μπορούσαν τα παιδιά να φτιάχνουν διάφορα αντικείμενα ή/και έπιπλα χρησιμοποιώντας ανακυκλώσιμα υλικά για να εμπλουτίσουν την γωνιά του κουκλόσπιτου. Τα παιδιά μπορούν να προσθέσουν στο κουκλόσπιτο κάδους ανακύκλωσης. Αν το πλαίσιο δραστηριοτήτων έχει ως κέντρο μάθησης το υδροδοχείο στις φυσικές επιστήμες οι μαθητές θα μπορούσαν να πειραματίζονται με διάφορα υλικά σε σχέση με την ιδιότητα επίπλευσης, την υδοπερατότητα και την απορρόφηση του νερού. Κάνοντας μετρήσεις και καταγράφοντας τυχόν συμπεράσματα. Τελειώνοντας, σας παραθέτουμε ένα απόφθεγμα του παιχνιδιού δεν είναι η δουλειά αλλά η κατάθλιψη». Brown (2009) «Το αντίθετο του 39

40 Παιδαγωγική Προσέγγιση Παραμύθι Πρόλογος Η διήγηση ιστοριών είναι ένα εκπαιδευτικό εργαλείο το οποίο το βρίσκουμε σε όλους τους λαούς. Μπορεί να γίνει οποιαδήποτε ώρα, μέρος με ή χωρίς υλικά. Τα παιδιά έχουν έμφυτη την ικανότητα να διηγούνται ιστορίες πριν ακόμα μάθουν να γράφουν και να διαβάζουν. Η διήγηση ιστοριών είναι ένα παράθυρο στη σκέψη των παιδιών. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί διηγηματικά, δηλαδή, θυμόμαστε καλύτερα πληροφορίες τις οποίες μάθαμε μέσα από μια ιστορία παρά απλή συλλογή γεγονότων. Η μυθοπλασία από παλιά ήταν μια αγαπητή για τον άνθρωπο δραστηριότητα. Αυτό επιβεβαιώνεται με τη διατύπωση μυθολογιών σε όλο τον κόσμο με στόχο να ερμηνεύσουν φυσικά φαινόμενα και να διδάξουν νεαρά άτομα. Αξιοποίηση του παραμυθιού στο μάθημα των Φυσικών Επιστημών Πολλοί εκπαιδευτικοί ανέφεραν ότι προτιμούν να διδάσκουν το μάθημα της επιστήμης μέσα από βιβλία παιδικής λογοτεχνίας, παρά από τα παραδοσιακά εγχειρίδια, καθώς θεωρούν το παραμύθι, ως ένα αποτελεσματικό μέσο για τη διδασκαλία του μαθήματος των Φ.Ε στο δημοτικό (Butzow & Butzow, 2000 στο Γεωργίου, Γ., Παρασκευά-Χατζηχαμπή, Δ., & Κορφιάτης, Κ. 2008). Τα παιδιά σ αυτή την ηλικία είναι πιο εξοικειωμένα με τα γνωστικά σχήματα που χρησιμοποιούνται στα παραμύθια σε αντίθεση με εκείνα των σχολικών εγχειριδίων (Elliott & Halsey, 2004 στο Γεωργίου, Γ., Παρασκευά-Χατζηχαμπή, Δ., & Κορφιάτης, Κ. 2008). Το ύφος και ο τρόπος γραφής στην παιδική λογοτεχνία είναι πιο φιλικός/οικίος και πιο κατανοητός για τους μικρούς μαθητές (Butzow & Butzow, 2000 στο Γεωργίου, Γ., Παρασκευά-Χατζηχαμπή, Δ., & Κορφιάτης, Κ. 2008). Τα παραμύθια είναι πιο εστιασμένα στο νόημα, στους ορισμούς και στις έννοιες που θέλουν να μεταδώσουν απ ότι στα βιβλία του σχολείου (Fredericks, 1998 & Moss, 1991 στο Γεωργίου, Γ., Παρασκευά-Χατζηχαμπή, Δ., & Κορφιάτης, Κ. 2008). Επίσης, μέσα από τη δομή της ιστορίας και το αμείωτο ενδιαφέρον που προκαλούν, επιτρέπουν την συσχέτιση μεταξύ του υλικού κόσμου και του φανταστικού κόσμου που δημιουργούν στο μυαλό τους τα παιδιά (Butzow & Butzow, 2000 στο Γεωργίου, Γ., Παρασκευά-Χατζηχαμπή, Δ., & Κορφιάτης, Κ. 2008). Η ταύτιση των παιδιών με τους ήρωες του παραμυθιού δεν είναι καθόλου σπάνια, έτσι επηρεάζουν την ψυχοσύνθεση του παιδιού και καλλιεργούν έμμεσα κατάλληλες στάσεις και συμπεριφορές ως προς το φαινόμενο που μελετούν. Στο μάθημα της επιστήμης, ένα αποτελεσματικό παραμύθι δίνει ζωή στα γεγονότα, μετατρέπει τις αφηρημένες έννοιες σε έννοιες συγκεκριμένες και κατανοητές. Άλλωστε το παραμύθι, ανήκει στα λεγόμενα πολυσημικά κείμενα σχολικής χρήσεως, έτσι διακατέχεται από ακρίβεια, πληρότητα και συνοχή. Ακόμη, η εικονική πραγματικότητα, ταξιδεύει τους μαθητές μέσω της διαδικασίας της επιστημονικής έρευνας (Ellis, 2001 στο Γεωργίου, Γ., Παρασκευά-Χατζηχαμπή, Δ., & Κορφιάτης, Κ. 2008). 40

41 Σύνδεση με τη γνωστική ψυχολογία Η παιδαγωγική αυτή προσέγγιση σχετίζεται με τα πορίσματα της γνωστικής ψυχολογίας και πιο συγκεκριμένα με την θεωρία κινήτρων και το μοντέλο «ARCS» του Keller (1987). Αφού η διδακτική προσέγγιση του παραμυθιού περιέχει όλες τις προϋποθέσεις που σχετίζονται με το προαναφερόμενο μοντέλο. Προσελκύει την προσοχή των μαθητών (Attention), συσχετίζεται με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα τους (Relevant), ενδυναμώνει την αυτοπεποίθηση των μαθητών (Confidence) και τέλος, τους προσφέρει ικανοποίηση (Satisfaction). Ως εκπαιδευτικοί πρέπει να καταστήσουμε τη γνώση ευχάριστη και δημιουργική για το παιδί έχοντας ως αφετηρία τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες του και στοχεύοντας στη σφαιρική ανάπτυξη της προσωπικότητας και των ικανοτήτων του. Επίσης πρέπει να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη και να αξιοποιούμε όλους τους τύπους νοημοσύνης, σύμφωνα με τον Gardner. Δηλαδή, στοχεύουμε σε ένα σχολείο που ξεκινά να μεταδώσει τη γνώση με αφορμή από το παιδί, με το παιδί, για το παιδί. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από το παραμύθι, γι αυτό και η διδασκαλία του, θα πρέπει να είναι συστηματική (Μερακλής, 1999 στο Ντούλια, Α. 2010). Πότε εφαρμόζεται Με ένα παραμύθι ως αφορμή και μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες που περιέχουν ιστογράμματα, χάρτες και παιχνίδια, ο μαθητής μαθαίνει να κατακτά τη γνώση, να την οικοδομεί και να την προάγει, δηλαδή ο μαθητής μαθαίνει πώς να μαθαίνει μέσα από παιγνιώδεις δραστηριότητες. Η διδασκαλία των Φ.Ε μπορεί να μετατραπεί σε μια ευχάριστη και ελκυστική διαδικασία μέσα από κατάλληλα σχεδιασμένες δραστηριότητες, οι οποίες βασίζονται στην πλοκή ενός παραμυθιού. Επιπλέον, ένα παραμύθι μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για τη προώθηση διαθεματικών προγραμμάτων και διαφόρων άλλων καινοτομιών (Αγωγής Υγείας, Περιβαλλοντικά, κ.τ.λ.). Πλεονεκτήματα Το παραμύθι αποτελεί το αντίδοτο στις ψυχοφθόρες επιδράσεις της σύγχρονης ζωής, στα υλιστικά ρεύματα σκέψης. Το παιδί ασυνείδητα μαθαίνει πώς να μαθαίνει, φυσικά και αβίαστα μέσα από το παιχνίδι της μυθοπλασία, με τη βοήθεια κατάλληλων για την ηλικία του εργαλείων και εποπτικών μέσων (εννοιολογικοί χάρτες, ιστογράμματα, κ.τ.λ.). Αποτελούν κείμενα που μπορούν, πέρα από την ευχαρίστηση, να προκαλέσουν και να αναδείξουν τις δυνατότητές του μαθητή. Τα παραμύθια, αν σχεδιαστούν και αξιοποιηθούν σωστά, δεν προκαλούν πλήξη, αλλά αντίθετα μπορούν να καθηλώσουν με τη γοητεία τους, να προκαλέσουν και να εξάψουν τη φαντασία και την περιέργεια. Μπορούν επίσης να αποκαλύψουν, κρυμμένες πτυχές της προσωπικότητας του παιδιού. Αφού, το παιδί ταυτίζεται με τα κατορθώματα του ήρωα στο παραμύθι, έτσι αντισταθμίζει πιθανές μειονεξίες του και αποδέχεται τον εαυτό του έτσι όπως ακριβώς είναι. 41

42 Έχει μεγάλη μορφωτική αξία αφού φέρνει το παιδί σε επαφή με ένα ευρύ φάσμα γνώσεων μέσα από μια ποικιλία περιεχομένου. Δημιουργεί προβληματισμούς και συσχετισμούς, ιδιαίτερα όταν το χρησιμοποιείς στη διδασκαλία επιστημονικών εννοιών. «Για όλες τις ψυχικές λειτουργίες προνοεί το παραμύθι το οποίο οδηγεί την αντίληψη, τρέφει τη μνήμη, διεγείρει τη φαντασία, αλλά και την κρίση γυμνάζει και το συναίσθημα καλλιεργεί. Με απώτερο σκοπό να προπονήσει τη βούληση, καθώς αυτή ετοιμάζεται να αποτολμήσει το μεγάλο άλμα, από το ενστιγματικό να πηδήσει και να κινηθεί στο συνειδητό επίπεδο της ζωής» (Παπανούτσος, Ε.Π στο Ντούλια, Α. 2010). Οπότε κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι το παραμύθι είναι ένα αξιόλογο παιδαγωγικό εργαλείο στα χέρια του εκπαιδευτικού με ευρείες δυνατότητες και προοπτικές, κάνοντας πιο ελκυστική, εύληπτη και γόνιμη τη γνώση. «Μέσα από ένα ευχάριστο και δημιουργικό κλίμα, το παιδί μαθαίνει, αποκτά κοινωνικοποιημένη σκέψη και δράση, γίνεται ενεργητικός φορέας μάθησης, αναπτύσσει πρωτοβουλίες, αποκτά ευχάριστη διάθεση και υιοθετεί θετικές στάσεις για οτιδήποτε νέο και δημιουργικό του παρουσιάζεται» (Ντούλια, Α. 2010). Θετικά της εικονογράφησης σε ένα παραμύθι Σημαντική θεωρείται όμως και η αξιοποίηση της εικονογράφησης ενός παραμυθιού ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες, όπου οι μαθητές δεν έχουν κατακτήσει επαρκώς την δεξιότητα της ανάγνωσης. Η εικόνα διαθέτει μια δυναμική, είναι φορέας και κώδικας πολλαπλών μηνυμάτων, προσφέρει πολλές προσεγγίσεις και πολλές φορές έχει ισχυρότερη θέση από αυτή του κειμένου. Δεδομένου ότι το παραμύθι εξυπηρετεί πολλαπλές παιδαγωγικές ανάγκες με κυριότερες τη γνωστική και τη συναισθηματική, η εικόνα μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για την κινητοποίηση των παιδιών σε ενδιαφέρουσες και ωφέλιμα παιδαγωγικές δραστηριότητες (Ασωνίτης, 2001 στο Ντούλια, Α. 2010). Επίσης, η εκπαίδευση και μύηση των παιδιών στην ανάγνωση και τη σημειολογία της εικόνας καθιστά τους μαθητές επιστημονικά εγγράμματους και αναπτύσσει τη στoχαστικοκριτική τους διάθεση. Μειονεκτήματα Προσοχή όμως, το παραμύθι πρέπει να επιλέγεται από τον εκπαιδευτικό βάση κάποιων κριτηρίων γιατί οφείλει να βρίσκεται σε αντιστοιχία με το πνευματικό επίπεδο των μαθητών από άποψη λεξιλογίου και περιεχομένου. Πρέπει να έχει σχέση με τα καθημερινά βιώματα των παιδιών και να ανταποκρίνεται στην περιέργεια και τα ενδιαφέροντά τους (ψυχολογικός παράγοντας) έτσι κερδίζεται η προσοχή τους και επιτυγχάνεται η κατανόησή δύσκολων εννοιών. Το παραμύθι που θα συμπεριλάβει ο εκπαιδευτικός στην διδασκαλία του δεν πρέπει να είναι μεγάλο για να υπάρχει αρκετός χρόνος για αξιοποίηση του μέσα από δραστηριότητες. Ο εκπαιδευτικός καλείται να διαβάζει με εκφραστικότητα και ενθουσιασμό την ιστορία στα 42

43 παιδιά. Αν είναι ηλεκτρονικό το παραμύθι τότε πρέπει να το εξετάσει από προηγουμένως έτσι ώστε να είναι καλής ποιότητας σε σχέση με το περιεχόμενο, τον ήχο, την εικόνα κλπ. Ένα άλλο πρόβλημα που αφορά πάλι τον εκπαιδευτικό είναι το πώς θα παρουσιάσει το επιλεγμένο παραμύθι σε ένα συγκεκριμένο μάθημα. Δηλαδή πρέπει να γνωρίζει τα σημεία που θα δώσει έμφαση βάση των στόχων που θα θέσει. Για παράδειγμα αν το παραμύθι αφορά το μάθημα των Φ.Ε δεν πρέπει να ξεφύγει η διδασκαλία και να πάρει την μορφή ενός μαθήματος Νέων Ελληνικών (π.χ. να δοθεί έμφαση στην γλώσσα, στην ανάγνωση κλπ.). Η χρήση του συγκεκριμένου παιδαγωγικού εργαλείου διαφέρει από μάθημα σε μάθημα. Κατηγορίες παραμυθιού - Ηλεκτρονικό παραμύθι Η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη και η πληθώρα της πληροφορίας κυριαρχεί στην εποχή μας. Έτσι, η οργάνωση και ο σχεδιασμός μιας διδασκαλίας θα πρέπει να περιέχει το στοιχείο της ευελιξίας, της καινοτομίας και της πρόκλησης, ώστε να προκαλεί στο μαθητή τη διάθεση και την όρεξη για μάθηση και δημιουργία, να κινητοποιεί το ενδιαφέρον του και να τον βοηθά πώς να μαθαίνει εύκολα, αβίαστα και εποικοδομητικά, ασκώντας παράλληλα την αυτόνομη βούληση και την ενεργή συμμετοχή του. Όσο αφορά το ηλεκτρονικό παραμύθι, η έρευνα που αφορά την πληροφορική στην εκπαίδευση, έδειξε ότι η αξιοποίηση των Η/Υ και ιδιαίτερα οι πολυμεσικές δραστηριότητες, μπορούν να φέρουν πολύ θετικά μαθησιακά αποτελέσματα (Herrington & Oliver, 1998 στο Γεωργίου, Γ., Παρασκευά-Χατζηχαμπή, Δ., & Κορφιάτης, Κ. 2008). Οι μαθητές με αυτό τον τρόπο εξοικειώνονται με τη σύγχρονη τεχνολογία, αφού μεγάλο μέρος του προγράμματος στηρίζεται στη χρήση των Η/Υ. Επίσης, προωθείται η διεπιστημονική αντιμετώπιση και οι διασυνδέσεις των γνώσεων με πραγματικά, διαχρονικά και σύγχρονα προβλήματα. H μέθοδος της ιστοεξερεύνησης (webquest), καλλιεργεί δεξιότητες διερεύνησης και επεξεργασίας πληροφοριών. Επίσης, αξιοποιεί την συλλογική και διαπροσωπική επικοινωνία και προωθεί την ενεργό συμμετοχή των μαθητών σε ότι αφορά διαδικασίες λήψης απόφασης. Το ηλεκτρονικό παραμύθι (υπό μορφή ιστοεξερεύνησης) είναι μια εναλλακτική προσέγγιση ως προς το σχολικό αναλυτικό πρόγραμμα για την εννοιολογική κατανόηση διαφόρων θεμάτων στο μάθημα των Φ.Ε. Συγκεκριμένα έγινε έρευνα σε μαθητές της Γ δημοτικού, όπου εφαρμόστηκε το μαθησιακό περιβάλλον για τη διδασκαλία των κεφαλαίων «Μέρη του άνθους και επικονίαση». Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων προέκυψε ότι η προτεινόμενη διδακτική παρέμβαση διορθώνει εναλλακτικές ιδέες και βελτιώνει σημαντικά την κατανόηση των παιδιών σε σχετικές έννοιες. 43

44 Παράδειγμα εφαρμογής ηλεκτρονικό παραμύθι (Ερευνητικό Πρόγραμμα «Χλωρίδα») Το ηλεκτρονικό παραμύθι έχει τίτλο «Ταξίδια στην Λουλουδοχώρα» και ολοκληρώνεται σε τρία ογδοντάλεπτα μαθήματα. Στο πρώτο μάθημα η μαθητές κάθονται στους Η/Υ με τις ομάδες τους, όπου γίνεται μια μικρή εισαγωγή για την ιστοεξερεύνηση και την αποστολή που θα έχουν ως μικροί εξερευνητές. Έπειτα ασχολούνται με τα δομικά μέρη του άνθους που αποτελεί το πρώτο μέρος του παραμυθιού. Στο δεύτερο μάθημα ασχολούνται με τα λειτουργικά μέρη του άνθους ενώ στο τρίτο με την επικονίαση. Η καινοτόμος αυτή διδακτική παρέμβαση όχι μόνο συμπεριλαμβάνει το παραμύθι στην διδασκαλία αλλά το προσαρμόζει βάση των σύγχρονων αναγκών εντάσσοντας το σε μια ιστοεξερεύνηση. Τα παιδιά καλούνται να αντλήσουν την καινούργια γνώση μέσα από την ιστοεξερεύνηση. Η ιστοεξερεύνηση "Ταξίδια στη Λουλουδοχώρα" μέσα από την προτεινόμενη αλληλουχία δραστηριοτήτων, επιδιώκει να βοηθήσει τα παιδιά να γνωρίσουν τα διαφορετικά μέρη του άνθους, το ρόλο που επιτελούν και τη διαδικασία της επικονίασης. Επίλογος Καταληκτικά θα λέγαμε ότι υπάρχει η ανάγκη παραγωγής καινοτόμου μαθησιακού υλικού, που να : α) αξιοποιεί τις σύγχρονες δυνατότητες του διαδικτύου, για την υλοποίηση διδακτικών παρεμβάσεων που να προωθούν την διερευνητική μάθηση και β) εντάσσει με επιτυχία την παιδική λογοτεχνία στο μάθημα των φυσικών επιστημών. 44

45 Παιδαγωγική Προσέγγιση Μοντέλα Ορισμοί και περιγραφή της προσέγγισης Οι άνθρωποι στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν τον κόσμο, να ερμηνεύσουν τα διάφορα φαινόμενα, να κάνουν προβλέψεις για τη συμπεριφορά διαφόρων συστημάτων αλλά και για να ενεργήσουν πάνω σε αυτά, επιστρατεύουν τις συμβολικές, παραστατικές και δημιουργικές τους ικανότητες δημιουργώντας πραγματικά ή συμβολικά κατασκευάσματα που μιμούνται ή αναπαριστούν σε μια ιδεατή μορφή στοιχεία ή πτυχές της πραγματικότητας (Ράπτης & Ράπτη, 2002). Άρα με τον όρο μοντέλο εννοείται ένα συγκεκριμένο αντικείμενο ή μια απλοποιημένη αναπαράσταση της πραγματικότητας (διαδικασίας ή συστήματος) σύνθετης ή απρόσιτης στην εμπειρία. Συνήθως μια θεωρία είναι διατυπωμένη σε γενική μορφή. Για να την εφαρμόσουμε σε ένα φαινόμενο ώστε να δίνει εξηγήσεις και περιγραφές που αφορούν συγκεκριμένα σε αυτό κατασκευάζουμε ένα μοντέλο. Τα μοντέλα επιτρέπουν την ερμηνεία και την περιγραφή της λειτουργίας ενός συστήματος και τη διατύπωση σχετικών προβλέψεων, με βάση την θεωρία. «Τα μοντέλα είναι συστηματικές αναλογικές αναπαραστάσεις ενός φυσικού συστήματος, ή κάποιου απλουστευμένου μέρους ενός συστήματος». Τα μοντέλα περιλαμβάνουν κανόνες, σχέσεις μεταξύ αντικειμένων, φυσικών εννοιών και τιμών. Μπορούμε να τα χρησιμοποιήσουμε για να περιγράψουμε, να αναπαραστήσουμε ή ακόμα και για να εξηγήσουμε τους μηχανισμούς που προκαλούν τα φυσικά φαινόμενα. Τα μοντέλα που θεωρούνται καλά, αποτελούν ολοκληρωμένες περιγραφές της κατανόησης θεμελιωδών μηχανισμών στη φύση. Ένα μοντέλο, αναπαριστά ένα πρόβλημα, ένα σύστημα, μια διαδικασία ή μια ιδέα. Δεν αποτελεί ποτέ ένα ακριβές αντίγραφο αλλά αναπαριστά κάποια ή κάποιες πτυχές της δομής, της συμπεριφοράς ή των ιδιοτήτων αυτού που μελετάται. Έχει την ικανότητα να παίρνει διάφορες μορφές όπως διαγράμματα, φυσικές κατασκευές ή μαθηματικούς τύπους. Αυτά που αποτελούν ένα πλήρες μοντέλο είναι μια συλλογή οντοτήτων που έχουν κάποιες προκαθορισμένες ιδιότητες και μπορούν να συσχετιστούν μεταξύ τους με προσδιορισμένες σχέσεις ή κανόνες. Βασικός σκοπός ενός μοντέλου είναι η ακριβής προσομοίωση των ουσιαστικών πτυχών ενός συγκεκριμένου χώρου της πραγματικότητας. Οι λειτουργίες των μοντέλων μπορεί να χωριστούν σε τρείς κατηγορίες α) επεξηγηματικές β) αναπαραστατικές καθώς και γ) λειτουργίες πρόβλεψης. Ακόμη, ένα μοντέλο δημιουργείται κατά κανόνα για να αναπαραστήσει ένα αντικείμενο που δεν είναι άμεσα προσβάσιμο. Η διαδικασία της μοντελοποίησης, συνιστά βασικό μεθοδολογικό εργαλείο στην οικοδόμηση ερμηνειών, που έχουν αυτόνομη λειτουργία για την πρόβλεψη μιας εξελικτικής διαδικασίας και μεταβολής ενός συστήματος, όταν η ενασχόληση με τα πραγματικά αντικείμενα είναι αδύνατη (π.χ. μοντέλο ενός ηφαιστείου). 45

46 Η επιστήμη ασχολείται με την οικοδόμηση και τη βελτιστοποίηση μοντέλων για διάφορα φυσικά συστήματα και φυσικά φαινόμενα. Άρα, και η εκμάθηση των φυσικών επιστημών πρέπει να προωθεί την ανάπτυξη κατανόησης των φυσικών φαινομένων, μέσα από την κατασκευή μοντέλων. Υπάρχει ενδιαφέρον για έρευνα του ρόλου των εννοιολογικών μοντέλων (και της κατασκευής τους), ιδιαίτερα στο μάθημα των φυσικών επιστημών. Οι μαθητές μέσα από την ενεργητική οικοδόμηση μοντέλων κατανοούν τη φύση της επιστημονικής μεθόδου. Επίσης, εκτιμούν το ρόλο της μοντελοποίησης ως μία συνεχή δραστηριότητα κατανόησης των φυσικών φαινομένων. Η χρήση μοντέλων, η διαδικασία μοντελοποίησης καθώς και η κατανόηση των σχέσεων ανάμεσα σε νοητικά, φυσικά και μαθηματικά μοντέλα παίζουν ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία οικοδόμησης και κατανόησης των επιστημονικών θεωριών. Ο ρόλος των μοντέλων ως παιδαγωγική προσέγγιση στο μάθημα των φυσικών επιστημών είναι διπλός : A) Μπορεί να αποτελέσουν εργαλεία μάθησης αλλά και Β) τα τελικά αποτελέσματα της μαθησιακής διαδικασίας. Αυτό όμως, εξαρτάται πάντα από το περιεχόμενο και τους στόχους του μαθήματος. Πλεονεκτήματα Τα μοντέλα είναι χρήσιμα για να αντιληφθούν οι μαθητές, εύκολα και γρήγορα φυσικά φαινόμενα καθώς και δύσκολες έννοιες. Επίσης είναι δυνατό να αποτελέσουν εργαλεία με τα οποία οι μαθητές θα πρέπει να σκεφτούν και να απεικονίσουν αναπαραστάσεις φυσικών φαινομένων. Ακόμη, σε αυτή την απεικόνιση μπορούν να συμπεριληφθούν και οι αναπαραστάσεις των φυσικών εννοιών που συνήθως δεν μπορούν να αναπαρασταθούν σε συγκεκριμένη μορφή. Στην επιστημονική πρακτική εμπερικλείεται η οικοδόμηση, η εγκυροποίηση και η εφαρμογή επιστημονικών μοντέλων ενώ η επιστημονική κατανόηση αναδύεται από τη δημιουργία και τη χρήση μοντέλων, δηλαδή από τη μοντελοποίηση (Hestenes, 1992 στο ). Άρα μπορούμε να πούμε ότι η διδασκαλία των φυσικών επιστημών πρέπει να σχεδιάζεται με τέτοιο τρόπο, έτσι ώστε να εμπλέκονται οι μαθητές στο σχεδιασμό και στη χρήση μοντέλων. Το μοντέλο στις φυσικές επιστήμες είναι μια αναπαράσταση της δομής ενός φυσικού συστήματος και των ιδιοτήτων του. Η μοντελοποίηση θεωρείται ως ουσιαστική διδακτική και μαθησιακή δραστηριότητα καθώς συντελεί στη βαθύτερη κατανόηση των προς μελέτη φαινομένων. Οι σύγχρονες παιδαγωγικές προσεγγίσεις υποστηρίζουν ότι τα παιδιά από μικρή ηλικία πρέπει να εμπλακούν σε δραστηριότητες μοντελοποίησης αναγνωρίζοντας σε αυτές τα πλεονεκτήματα της διεπιστημονικής προσέγγισης και της χρήσης μεθόδων και πρακτικών που μοιάζουν με τις αυθεντικές επιστημονικές δραστηριότητες (Weil-Barais, 1994; Gilbert & Boulter 2000 στο Κόµης, Β. & Ράπτης, Α. (χ.χ). H ανάπτυξη μοντέλων παρέχει τη δυνατότητα υπολογισμών, την ανακάλυψη νέων σχέσεων, την οικοδόμηση νέων γνωστικών σχημάτων, την κατάκτηση νέων βεβαιοτήτων αλλά και την ανατροπή κάποιων άλλων (Bliss, 1994 στο 46

47 Κόµης, Β. & Ράπτης, Α. (χ.χ).επίσης, η προσέγγιση αυτή βοηθά τους μαθητές να σκέφτονται και να εκφράζονται με όρους μοντέλων και όχι με γλωσσικές εκφράσεις ή μαθηματικά σύμβολα με αποτέλεσμα να ενισχύουν την κατανόησή τους και όχι την στείρα απομνημόνευση (Βοσνιάδου, 1998 στο Κόµης, Β. & Ράπτης, Α. (χ.χ). Έρευνες στη διδακτική των φυσικών επιστημών και στη γνωστική ψυχολογία έδειξαν ότι η μοντελοποίηση είναι απαραίτητη στη διαδικασία μάθησης. Αφού με τη διατύπωση του προβλήματος, του αρχικού σχεδιασμού, της αντιπαραβολής με άλλα μοντέλα των συμμαθητών του, της διερεύνησής, του ελέγχου και της τροποποίησης του δικού τους, επέρχεται η σταδιακή οικοδόμηση μοντέλων που προσεγγίζουν τα επιστημονικά. Έτσι έχουμε αναδόμηση των αναπαραστάσεων, οικοδόμηση εννοιών, και κατανόηση των θεωριών. Η Σταυρίδου (1995) αναφέρει ότι οι βασικοί λόγοι για τους οποίους πρέπει να χρησιμοποιούμε μοντέλα στην διδακτική πράξη είναι οι εξής: α) αναπτύσσονται λειτουργικές και συμβατές παραστάσεις σε σχέση με τις επιστημονικές απόψεις β) αυξάνεται η κατανόηση εννοιών και φαινομένων και γ) καλλιεργείται η άποψη ότι η επιστημονική γνώση είναι σχετική και εξελίσσεται συνεχώς. Δ) Επίσης δημιουργείται μια πιο ρεαλιστική αντίληψη για τη προσέγγιση της πραγματικότητας καθώς και για τον επιστημονικό τρόπο σκέψης. Μειονεκτήματα Προσοχή όμως, υπάρχουν κάποιες προϋποθέσεις για μια επιτυχημένη χρήση των μοντέλων στη διδασκαλία των φυσικών επιστημών, όπου αν δεν ληφθούν υπόψη, μπορεί να φέρουν αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά. Για παράδειγμα είναι σημαντική η έκφραση και διερεύνηση των νοητικών μοντέλων των μαθητών καθώς και η ανάπτυξη διδακτικών καταστάσεων με στόχο την εννοιολογική αλλαγή και την ενίσχυση των μεταγνωστικών τους δεξιοτήτων. Είναι επίσης σημαντικό, η διδακτική μέθοδος που βασίζεται σε δραστηριότητες μοντελοποίησης να λαμβάνει υπόψη την παροχή αυθεντικών μαθησιακών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο επίλυσης προβλημάτων που έχουν νόημα για τους μαθητές και συνάδουν με τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους. Ακόμη, απαραίτητη είναι και η προσφορά εργαλείων για ενίσχυση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της δημιουργίας γνωστικών συγκρούσεων που είναι απαραίτητες στη διαδικασία ανασυγκρότησης των νοητικών μοντέλων. Επίσης, ακόμη ένα σημείο το οποίο θεωρείται μειονέκτημα της συγκεκριμένης μεθόδου είναι, η επέκταση ή η διεύρυνση του πεδίου του μοντέλου η οποία πρέπει να γίνεται με προσοχή, για να μην εγκυμονεί κινδύνους όσον αφορά την εγκυρότητα του μοντέλου. Για να λειτουργήσει ένα μοντέλο πρέπει να υπάρχουν σαφείς κανόνες αντιστοίχησης μεταξύ της περιγραφής της πραγματικότητας και του μοντέλου. Έτσι, οι μαθητές να μπορούν να προσδιορίσουν πιο σύστημα ή φαινόμενο περιγράφεται. 47

48 Πότε εφαρμόζεται η προσέγγιση των μοντέλων Στις Φ.Ε κατασκευάζονται και χρησιμοποιούνται τα νοητικά και αναλογικά μοντέλα για την προσέγγιση και τη μελέτη της πραγματικότητας είτε σε μικροσκοπικό επίπεδο όπως για παράδειγμα τα μοντέλα του ατόμου, του μορίου του DNA, του κυττάρου κλπ., είτε σε μακροσκοπικό επίπεδο, όπως η υδρόγειος σφαίρα κ.α. Άρα πρέπει να τονίσουμε στους μαθητές π.χ. ότι οι εικόνες που υπάρχουν στο σχολικό εγχειρίδιο και αναφέρονται στο άτομο και τη δομή του δεν είναι φωτογραφίες των ατόμων αφού αυτά δε φαίνονται στο μικροσκόπιο αλλά μοντέλα των ατόμων. Τα πιο διαδεδομένα περιβάλλοντα μοντελοποίησης στο δημοτικό σχολείο είναι υπολογιστικά και μπορούμε να τα χωρίσουμε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: Περιβάλλοντα α) ποσοτικού και συμβολικού συλλογισμού β) ημιποσοτικού συλλογισμού και γ) ποιοτικού συλλογισμού. Τα περιβάλλοντα που είναι πιο διαδεδομένα και χρησιμοποιούνται περισσότερο στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι εκείνα της ποσοτικής συμβολικής μοντελοποίησης. Μερικά λογισμικά που χρησιμοποιούνται για τις φυσικές επιστήμες είναι : Φυσική: Interactive Physics, Explore It, Χημεία: ActivChemistry, ChemLab, Βιολογία: ModelMaker. Ο τύπος μοντελοποίησης που χρησιμεύει περισσότερο στο μάθημα τον Φ.Ε είναι ο ημιποσοτικός, όπου μπορείς να διερευνήσεις ποιοτικές προσομοιώσεις σχέσεων ανάμεσα σε παράγοντες και μεταβλητές (ανεξάρτητες και εξαρτημένες μεταβλητές), με βάση το μέγεθος και τη σχέση ανάμεσα στις δυνατές τιμές. Ο ποιοτικός τύπος διερευνά προσομοιώσεις λήψης απόφασης και επιτρέπει τον σχεδιασμό εννοιολογικών χαρτών (π.χ. λογισμικό KidSpiration). Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, τα περισσότερα περιβάλλοντα μάθησης που εντάσσουν διαδικασίες μοντελοποίησης, δίνουν έμφαση στον ποσοτικό συλλογισμό και στο μαθηματικό φορμαλισμό που τον συνοδεύει. Αυτό τα οδηγεί στο να είναι σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικά αφού χρησιμοποιούνται από μαθητές της γενικής παιδείας. Αν όμως δινόταν περισσότερη έμφαση στις διαδικασίες ποιοτικής και ημιποσοτικής μοντελοποίησης θα είχαμε πιο θετικά αποτελέσματα, αφού η μοντελοποίηση γίνεται βάση της ανάλυσης των προβλημάτων και των καταστάσεων σε οντότητες ή αντικείμενα, σε ιδιότητές τους καθώς και σε σχέσεις μεταξύ των ιδιοτήτων. Επίσης δίνει την δυνατότητα έκφρασης μέσω οπτικοποίησης και υποστηρίζει ποικίλες και κατάλληλες συμβολικές και γραφικές αναπαραστάσεις, που συνιστούν γνωστικά εργαλεία και μαθησιακά βοηθήματα. Έτσι επιτρέπει στο μαθητή να αναπτύξει μεταγνωστικές ικανότητες και να οικοδομεί την γνώση. Μπορούμε να πούμε λοιπόν, ότι, η μοντελοποίηση μπορεί να ευνοήσει ουσιαστικά τη μαθησιακή δραστηριότητα τόσο στην εκφραστική όσο και στην διερευνητική της διάσταση. Οπότε αφού η σημασία των μοντέλων και η διαδικασία μοντελοποίησης στη διδακτική των φυσικών επιστημών είναι αναγνωρισμένη υπάρχει όλο και περισσότερο ανάγκη για τη διατύπωση μιας θεωρίας (διδασκαλίας και μάθησης) βασισμένη στα μοντέλα (Mellar et al., 1994, Gilbert & Boulter, 2000 στο Κόµης, Β. & Ράπτης, Α. (χ.χ). 48

49 Παιδαγωγική Προσέγγιση Jigsaw Η μέθοδος Jigsaw αρχικά σχεδιάστηκε από τον Ε. Aronson και τους συναδέλφους του στο Πανεπιστήμιο του Texas και ακολούθως, τροποποιήθηκε από τον R. Slavin. Αποτελεί μια από τις ομαδοσυνεργατικές μεθόδους διδασκαλίας και σύμφωνα με ερευνητές, μπορεί να ενσωματωθεί αποδοτικά, σε ένα εποικοδομητικό πλαίσιο μάθησης (Gallardo, 2003). Εκτός από καταστάσεις συνεργατικής μάθησης η μέθοδος αυτή μπορεί να υποστηρίξει απόλυτα και σενάρια συμμετοχικής μάθησης (Aronson & Patnoe, 1997 ). Εξάλλου, πολλά σχολεία φαίνεται να εφαρμόζουν με επιτυχία την μέθοδο αυτή στα μαθήματά τους (http://jigsaw.org). Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η συγκεκριμένη αυτή στρατηγική δε συμβάλλει μονάχα στην ενίσχυση θετικών εκπαιδευτικών αποτελεσμάτων αλλά χρησιμοποιείται με επιτυχία εδώ και τρεις δεκαετίες (Aronson & Bridgeman, 1979) για την αποτελεσματική μείωση ρατσιστικών αντιθέσεων. Στα Ελληνικά η μέθοδος Jigsaw μπορεί να οριστεί ως μέθοδος καταμερισμού του περιεχομένου, όπου το περιεχόμενο και οι στόχοι της διδασκαλίας διαιρούνται σε μικρότερα κομμάτια (ομάδες puzzle). Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες και κάθε μαθητής αναλαμβάνει να προετοιμαστεί σε ένα από αυτά τα κομμάτια και να το διδάξει στα άλλα μέλη της ομάδας του. Όπως σε ένα πάζλ κάθε κομμάτι αποτελεί απαραίτητο και αναπόσπαστο τμήμα, έτσι και στο jigsaw η εργασία και η συνεισφορά κάθε μαθητή, είναι απαραίτητη για την ολοκλήρωση και την συνολική επίγνωση του μαθησιακού αποτελέσματος. Επομένως, εάν η εργασία κάθε μαθητή είναι σημαντική, τότε κάθε μαθητής είναι σημαντικός, κάτι το οποίο καθιστά την τεχνική αποδοτική. Όπως δηλαδή ακριβώς συμβαίνει και στο jigsaw puzzle, κάθε κομμάτι - κάθε μαθητής- είναι αναγκαίος και απαραίτητος, για την επιτυχή συμπλήρωση και σχηματισμό της συνολικής εικόνας-εργασίας. Η συγκεκριμένη μέθοδος μπορεί να ακολουθήσει την εξής πορεία : Αρχικά ο εκπαιδευτικός χωρίζει τους μαθητές σε «ομάδες jigsaw (παζλ)». Οι ομάδες αυτές πρέπει να είναι ποικίλες όσον αφορά το φύλο, την εθνότητα, τις φυλές και τις ικανότητες των μαθητών. Ορίζει ένα μαθητή σε κάθε ομάδα ως επικεφαλή. Χωρίζει το μάθημα της ημέρας σε κομμάτια όσα και τα μέλη των ομάδων. Αναθέτει ένα κομμάτι σε καθένα μαθητή. Δίνει χρόνο στους μαθητές να διαβάσουν το κομμάτι τους. Σχηματίζει προσωρινές «ομάδες ειδικών» παίρνοντας έναν μαθητή από κάθε ομάδα jigsaw και ενώνοντας τον με τους υπόλοιπους που έχουν το ίδιο θέμα από τις άλλες ομάδες. Οι ομάδες ειδικών συζητούν τα σημαντικότερα σημεία του θέματός τους και σκέφτονται/ετοιμάζουν τον τρόπο της παρουσίασης που θα κάνουν πίσω στις «ομάδες jigsaw». Οι μαθητές έρχονται πίσω στις «ομάδες jigsaw». 49

50 Ζητείται από τον κάθε μαθητή/τρια να παρουσιάσει το θέμα του στην ομάδα του. Οι υπόλοιποι μαθητές της ομάδας ενθαρρύνονται στο να ρωτάνε διευκρινιστικές ερωτήσεις. Ο εκπαιδευτικός γυρνάει από ομάδα σε ομάδα και παρατηρεί τη διαδικασία. Αν κάποια ομάδα αντιμετωπίσει πρόβλημα (π.χ κάποιο μέλος της κυριαρχεί ή διασπά την ομάδα), τότε κάνει τις απαραίτητες παρεμβάσεις. Τέλος, γίνεται αξιολόγηση της όλης εργασίας, δίνοντας ερωτήσεις και αξιολογώντας την κάθε ομάδα. Γίνεται συγκεκριμένα αξιολόγηση κάθε μαθητή στο σύνολο του μαθησιακού αντικειμένου και όχι μονάχα στον τομέα που έγινε ειδικός. Η μέθοδος αυτή έχει τα πλεονεκτήματά της αλλά και μειονεκτήματά της. Τα οφέλη της συγκεκριμένης στρατηγικής μάθησης δεν είναι μόνο παιδαγωγικά αλλά συμβάλλουν συνάμα και στην κοινωνικότητα και τη διαμόρφωση χαρακτήρων των μαθητών. Πλεονεκτήματα Αρχικά, θα λέγαμε πως είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος με τον οποίο οι εκπαιδευόμενοι μπορούν να μάθουν το υλικό. Γενικά φαίνεται να είναι ένας αποδοτικός και πρακτικός τρόπος για απόκτηση νέων γνώσεων. Σημαντικό στοιχείο επίσης είναι ότι ενθαρρύνει την παρακολούθηση, και δεσμεύει τον εκπαιδευόμενο με το μάθημα, βάζοντας τον κάθε ένα να παίξει ένα βασικό ρόλο στη διδακτική πράξη. Ακόμη, είναι φανερό πως οι εκπαιδευόμενοι μαθαίνουν να συνεργάζονται αρμονικά αφού τα μέλη των ομάδων πρέπει να δουλεύουν μαζί για να πετύχουν έναν κοινό στόχο. Ο καθένας εξαρτάται από τη δουλειά των υπόλοιπων. Δεν μπορεί κανένας να πετύχει πλήρως αυτό που κάνει εκτός και αν όλοι μαζί δουλεύουν σωστά σαν ομάδα. Αυτή όλη η συνεργασία εξυπηρετεί την καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των συμμαθητών. Επομένως, 50

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Τι είναι το PeLe; Το PeLe είναι ένα διαδικτυακό περιβάλλον που ενθαρρύνει την αξιολόγηση στο πλαίσιο της ομότιμης συνεργατικής μάθησης και

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress. ΣΤΑΔΙΟ I : Προετοιμασία-Εισαγωγή-Διερεύνηση (διάρκεια: 2 διδακτικές ώρες) Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://wwwteensafenetwordpresscom

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΑΛΙΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Κέντρο και άξονας αυτών των μεθόδων διδασκαλίας είναι ο δάσκαλος. Αυτός είναι η αυθεντία μέσα στην τάξη που καθοδηγεί και προσφέρει. Γι αυτό οι μέθοδοι αυτές

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ. Developing Leadership Skills ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΓΕΤΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ Developing Leadership Skills Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Ανάπτυξη ηγετικών ικανοτήτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»

«Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» Όμιλος Εκπαιδευτικών Χρηστών Πληροφορικής Τεχνολογίας Κύπρου «Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010 08:30-13:30 Α107 Χορηγοί: «Η

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Σχολείο: ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ, ΛΕΜΕΣΟΣ Τάξη: Α ΛΥΚΕΙΟΥ Μάθημα: ΙΣΤΟΡΙΑ Θέμα: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ, ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 1 Εκπαίδευση ενηλίκων 2

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΩΣ 12 ΕΤΩΝ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Αγγελική Γριβοπούλου, ΤΕ01.13-ΠΕ20 ΣΧΟΛΕΙΟ 1 ο Ε.Κ. Μεσολογγίου Μεσολόγγι, 14/07/2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γιαννάκης Βασιλειάδης Εκπαιδευτικός Υποψήφιος ιδάκτορας Ανάπτυξη Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010

Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 Ενιαίο Ολοήμερο Δημοτικό χολείο Φοιροκοιτίας χολική Φρονιά 2009-2010 2006-2010 ΜAΘΗΣΙΚΟ ΠΛΗΘΤΜΟ Κατά τη φετινή χρονιά στο σχολείο φοιτούν 62 παιδιά, 29 αγόρια και 33 κορίτσια. 35 30 25 20 15 10 5 0 ΠΛΗΘΤΜΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ειρήνη Τζοβλά, Δασκάλα ΣΧΟΛΕΙΟ 4 ο Δημοτικό Σχολείο Πεύκης Πεύκη, Φεβρουάριος 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ Γενικές πληροφορίες Οι «Δημιουργικές Συνεργασίες με Καλλιτέχνες» στοχεύουν στην επαφή και εξοικείωση των παιδιών με τους καλλιτέχνες της Κύπρου. Παράλληλα στοχεύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας Σελίδα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ: 1. Αξιολόγηση της προσωπικής

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

στη γνώση των καθηγητών του, αλλά και καθηγητών άλλων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, στην πρακτική εμπειρία ειδικευμένων επιστημόνων διεθνούς κύρους,

στη γνώση των καθηγητών του, αλλά και καθηγητών άλλων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, στην πρακτική εμπειρία ειδικευμένων επιστημόνων διεθνούς κύρους, 1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Κέντρο Επαγγελματικής Κατάρτισης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών σας καλωσορίζει στο Πρόγραμμα Συμπληρωματικής εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης και συγκεκριμένα στο εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel Advanced Interactive Graphic Novels on Mobile Touchscreen Devices ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Πρόγραμμα σπουδών του AGnovel Περιεχόμενο και Δεξιότητες πίσω από την ιστορία το έργου AGnovel (ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ ΝΟ 23) Τίτλος

Διαβάστε περισσότερα

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η γη από το διάστηµα» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO)

Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Ανάλυση της επίδοσης μαθητών βιολογίας με θέμα ερώτηση πειραματικής μελέτης για την ολυμπιάδα φυσικών επιστημών Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUSO) Φάνης Κωνσταντίνος Φυλακτίδης Μάριος Ινστ. Νευρολογίας & Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΞΑΝΘΗ 2013, 2 ο ΣΕΚ ΞΑΝΘΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗΣ : ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΙΔΗΣ Μαθηματικός www.kutidis.gr ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2013 ΒΑΣΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων 28-03-2015 Λευκωσία

Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Επιμόρφωση εκπαιδευτών/τριών Επιμορφωτικών Κέντρων 28-03-2015 Λευκωσία Πρακτικές Εκπαίδευσης Ενηλίκων Σύνδεση με τα προηγούμενα: 1. Χαρακτηριστικά ενήλικων εκπαιδευομένων 2. Δεξιότητες επικοινωνίας ενηλίκων εκπαιδευομένων 3. Μεθοδολογία διδασκαλίας για ενήλικες εκπαιδευομένους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ «Οι παροιμίες του τόπου μας» Αθήνα Μάρτιος 2008 Εκπαιδευτικό σενάριο 1 1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗΣ Θέμα Διδασκαλίας Προβλήματα με πρόσθεση και αφαίρεση κλασμάτων (Κεφάλαιο 23 ο ) Σχολείο: 2 ο

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης

Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Ένα Εκπαιδευτικό Πλαίσιο Σχεδιασμού Ανοικτής και Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Χαρούλα Αγγελή cangeli@ucy.ac.cy Τμήμα Επιστημών της Αγωγής 1 Το περιβάλλον της συνεργασίας Συνεργασία μεταξύ πανεπιστημιακών

Διαβάστε περισσότερα

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον

Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Δίγλωσση προσχολική εκπαίδευση: Η εφαρμογή της Μεθόδου CLIL σε γαλλόφωνο περιβάλλον Άλιμος, 2015 Η Μέθοδος CLIL Ολιστική Εκμάθηση Περιεχομένου και Ξένης Γλώσσας EMILE: L Enseignement d une Matière par

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές προσεγγίσεις υποψηφίων καθηγητών Πληροφορικής

Διδακτικές προσεγγίσεις υποψηφίων καθηγητών Πληροφορικής Διδακτικές προσεγγίσεις υποψηφίων καθηγητών Πληροφορικής Μαρία Κορδάκη 1. Εισαγωγή Η διερεύνηση των διδακτικών προσεγγίσεων που αναπτύσσονται από τους καθηγητές σε κάθε γνωστικό αντικείμενο καθώς και των

Διαβάστε περισσότερα

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα;

Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Αξιολόγηση Θα έπρεπε τα φυτικά έλαια να χρησιµοποιούνται ως καύσιµα; Προτεινόµενα Κριτήρια Αξιολόγησης Αυτό το µοντέλο παρέχει επιπλέον δυνατότητα για αξιολόγηση των µαθητών, χωρίς την ανάγκη να υπάρξει

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ

ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΛΕΜΟΝΙΔΗΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : ΚΑΠΠΑΤΟΥ ΝΑΤΑΣΣΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ Β ΦΑΣΗ ΘΕΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ 2008 Ερευνητικό Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε Δημοτικά Σχολεία της Ελλάδος 70 Ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας Δημοτικό Σχολείο Μαγούλας ( Νομού

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14. ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η

Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14. ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η Τμήμα Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Ακαδημαϊκό Έτος 2013-14 ΠΜΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ 6 η Νέες Τεχνολογίες Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Εργασία στο Μαθήμα Σχεδίαση Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Κυκλοφοριακή Αγωγή Πρόγραµµα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ιαθεµατική προσέγγιση ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΝΙΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 1) Γενικά Στοιχεία άσκαλοι:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Αθανάσιος Βράντζας 1 vrantzas@sch.gr 1 Καθηγητής Πληροφορικής Περίληψη Στην εργασία αυτή θα επιχειρηθεί να παρουσιαστεί η διδασκαλία του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ. Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Communications Crisis Management ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΡΙΣΕΩΝ Καράβια βουλιάζουν. Αεροσκάφη πέφτουν. Προϊόντα ανακαλούνται. Εταιρίες μηνύονται για ληγμένα τρόφιμα ή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο.

Πιο αναλυτικά, δημιουργήθηκε, μια ιστοσελίδα τύπου wiki όπου προστέθηκαν οι ανάλογες αναφορές σε δραστηριότητες από το Φωτόδεντρο. ΣΧΟΛΕΙΟ Στα πλαίσια της ευέλικτης ζώνης, με θέμα την διατροφή, οι μαθητές με την χρήση των Τ.Π.Ε, εξερευνούν, πειραματίζονται και δοκιμάζουν τις γνώσεις τους σε μια σειρά από ψηφιακές δραστηριότητες. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική χρονιά 2006-2007. Στόχος υπό έμφαση : «Ασφάλεια, υγεία και διατροφή στην εκπαίδευση»

Σχολική χρονιά 2006-2007. Στόχος υπό έμφαση : «Ασφάλεια, υγεία και διατροφή στην εκπαίδευση» Σχολική χρονιά 2006-2007 Στόχος υπό έμφαση : «Ασφάλεια, υγεία και διατροφή στην εκπαίδευση» Η υγεία, η ασφάλεια και η διατροφή είναι έννοιες αλληλοσχετιζόμενες. Η σχέση της διατροφής με την υγεία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ Τσάνταλη Καλλιόπη, calliopetsantali@yahoo.gr Νικολιδάκης Συμεών, simosnikoli@yahoo.gr o oo Εισαγωγή Στην παρούσα εργασία επιχειρείται μια προσέγγιση της διδακτικής

Διαβάστε περισσότερα