Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα. Ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα. Ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος"

Transcript

1 Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα. Ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος Ναυσικά ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Δελτίον XAE 16 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1992

2 Ναυσικά Πανσελήνου ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου Ο ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΚΑΙ Ο ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ* 2^τχ\ν περιοχή του Δαμαλά, κοντά στο Κρανίδι της Αργολίδας, εκτός από τη σημαντική εκκλησία της Αγίας Τριάδας του , έχουν εντοπισθεί δύο ακόμη μνημεία του Που αιώνα: ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος 2. Η Αργολίδα το 13ο αιώνα περιήλθε στην κατοχή των Φράγκων ειδικότερα, το 1212 παραχωρήθηκε ως δώρο από τον Geoffroy Ι Villeharduin στην οικογένεια de la Roche για τη συμμετοχή του Δούκα των Αθηνών στην άλωση της Κορίνθου 3. Η διοικητική εξάρτηση της περιοχής από το δουκάτο των Αθηνών εξηγεί, όπως θα δούμε, και τις καλλιτεχνικές της σχέσεις με την Αττική. τωπικές και μνημειακές μορφές του αγίου Βλασίου, του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (Εικ. 3) και ενός αρχαγγέλου* το μεγαλύτερο τμήμα της τελευταίας μορφής έχει καλυφθεί από νεότερο χτιστό τέμπλο καθώς επίσης και μέρος της μορφής ενός δεύτερου αρχαγγέλου που εικονίζεται απέναντι, στο βόρειο τοίχο. Οι δύο αρχάγγελοι είναι οι Ταξιάρχες, στους οποίους ήταν προφανώς αφιερωμένος ο ναΐσκος, που βρίσκεται μάλιστα στο χώρο παλαιού κοιμητηρίου 5. Την ανατολική καμάρα του ναού κοσμούν οι παραστά- Α. Ο ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ Ο ναός ανήκει στον τύπο των σταυρεπίστεγων (Εικ. 1) και μάλιστα στην απλούστερη κατηγορία των μονόκλιτων σταυρεπίστεγων (τύπος Α), σύμφωνα με την κατάταξη που υιοθέτησε ο Αναστάσιος Ορλάνδος 4. Ειδικότερα, αναπαράγει την παραλλαγή Αϊ των σταυρεπίστεγων ναών γιατί οι πλάγιοι τοίχοι του συνεχίζονται αδιάσπαστοι σε όλο το μήκος τους. Έχει εξωτερικά μήκος 8,55 μ. (χωρίς την κόγχη), πλάτος 3,96 μ. και η εγκάρσια καμάρα έχει ύψος 3,98 μ. Η μοναδική κόγχη του είναι ημικυκλική με ένα άνοιγμα και η τοιχοποιία του απλή αργολιθοδομή με νεότερα επιχρίσματα. Οδοντωτή πλίνθινη ταινία περιτρέχει την πρόσοψη και την ανατολική πλευρά του ναΐσκου καθώς και τη βόρεια και νότια πλευρά της εγκάρσιας κεραίας. Παλαιότερα τέσσερα διακοσμητικά πινάκια κοσμούσαν την πρόσοψη του ναού. Από τον τοιχογραφικό του διάκοσμο διατηρούνται μερικά δείγματα σε μέτρια κατάσταση, στο ανατολικό τμήμα και στην εγκάρσια κεραία: στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας η Παναγία στον τύπο της Βλαχερνίτισσας στον ημικύλινδρο ίχνη από τους συλλειτουργούντες ιεράρχες που ταυτίζονται με επιγραφές: ΓΡΙΓΩΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ, Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩ(ΑΝΝΗΣ) Ο ΧΡΗΣΟΣΤΟΜΟΣ" δεξιά από το παράθυρο της κόγχης σώζεται μόνο η επιγραφή Ο ΑΓΙ(ΟΣ) ΒΑΣΙΑΕ(ΙΟΣ). Στο μέτωπο της αψίδας διακρίνονται ίχνη μορφών αγίων σε μετάλλια. Στο νότιο τοίχο του Ιερού Βήματος ξεχωρίζουν οι με- * Το θέμα ανακοινώθηκε αρχικά στο Ενδέκατο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, το Μάιο του 1991, με τίτλο: Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα - Παρατηρήσεις πάνω στη μνημειακή ζωγραφική του 13ου αιώνα στην Ελλάδα (βλ. Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, σ ). Ευχαριστώ θερμά τον επίτιμο Έφορο Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Παύλο Λαζαρίδη (fi 992), που μου επέτρεψε παλαιότερα να μελετήσω αυτές τις τοιχογραφίες. Θερμές ευχαριστίες απευθύνω και στο Διοικητικό Συμβούλιο της Χ. Α.Ε. που περιέλαβε αυτό το άρθρο στο ΙΣΤ' τόμο του ΔΧΑΕ (Αφιέρωμα στον André Grabar) και μου έδωσε την ευκαιρία να τιμήσω τη μνήμη του δασκάλου μου. Ιδιαίτερα ευχαριστώ τον Ακαδημαϊκό Μανόλη Χατζηδάκη για τις πολύτιμες παρατηρήσεις του πάνω στο κείμενο μου. Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν τη μελέτη έγιναν από τον κ. Λάζαρο Χατζατουριάν, τον οποίο επίσης ευχαριστώ. 1. S. Kalopissi-Verti, Die Kirche der Hagia Triada bei Kranidi in der Argolis (1244), München Ο Μανόλης Χατζηδάκης, που φρόντισε για την αποκάλυψη των τοιχογραφιών των δύο ναών, αναφέρει το πρώτο μνημείο σωστά, ως ναό των Ταξιαρχών: ΑΔ 22 (1967), Χρονικά, σ. 23, πίν α, γ, δ. Από τους κατοίκους της περιοχής ονομάζεται 'Αγιος Ανδρέας και με το όνομα αυτό αναφέρεται από τη S. Kalopissi-Verti, ό.π., σ. 10 και τον V. J. Djurié, La peinture murale byzantine, Xlle et XHIe siècles, Actes du XVe Congrès International d'études byzantines, Athènes 1976,1, 1979, σ Για τον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο βλ. Μ. Χατζηδάκης, ό.π., σ. 23, πίν. 30 α, β, 31 α, β. 3. Για την ιστορία της περιοχής βλ. Kalopissi-Verti, ό.π., σ και η ίδια, Tendenze stilistiche della pittura monumentali in Grecia durante il XIII secolo, CorsiRav XXXI (1984), σ. 230, σημ Α. * Ορλάνδος, Οί σταυρεπίστεγοι ναοί τής 'Ελλάδος, ΑΒΜΕ Α' (1935), σ. 42 και Μ. Δωρής, Πρόταση για την τυπολογία των σταυρεπίστεγων ναών, Αθήνα Τα δύο αυτά στοιχεία συνηγορούν υπέρ της άποψης του Μ. Χατζηδάκη ότι η ονομασία Ταξιάρχες είναι η σωστή (βλ. υποσημ. 1). 155

3 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Εικ. 1. Ο ναός των Ταξιαρχών. Εξωτερική άποψη από ΝΔ. Εικ. 2. Ναός Ταξιαρχών. Παναγία η Βλαχερνίτισσα στην κόγχη του Ιερού Βήματος. σεις της Γέννησης (Εικ. 4 και 5) και της Μεταμόρφωσης (Εικ. 6). Στην καμάρα της εγκάρσιας κεραίας σώζονται σπαράγματα της παράστασης της Πεντηκοστής στις τριγωνικές επιφάνειες που δημιουργούνται στο σημείο διασταύρωσης της εγκάρσιας με τις κατά μήκος καμάρες εικονίζονται τα σύμβολα των ευαγγελιστών στο νότιο τύμπανο, εξίτηλο τμήμα της παράστασης των Εισοδίων της Θεοτόκου και ελάχιστα ίχνη που ταυτίζουμε με το Γενέσιό της, και στο βόρειο τύμπανο, μέρος της Κοίμησης της Παναγίας. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Η Πλατυτέρα ή Παναγία Βλαχερνίτισσα (Εικ. 2), το κατ' εξοχήν σύμβολο της Ενσάρκωσης του Χριστού, απαντά στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας εκκλησιών κυρίως του 12ου αιώνα και μάλιστα μέχρι το τελευταίο τρίτο του αιώνα, οπότε αντικαθίσταται από τον τύπο της ένθρονης Παναγίας με τους δύο σεβίζοντες αγγέλους

4 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ Η παράσταση της Γέννησης του Χριστού (Εικ. 4 και 5), εν μέρει κατεστραμμένη, είναι ολιγοπρόσωπη. Περιλαμβάνει την Παναγία με το θείο βρέφος, το λουτρό του νεογέννητου, τρεις βοσκούς ο ένας κάθεται με τα πόδια σταυρωμένα τρεις αγγέλους που συνοδεύονται από την επιγραφή IJAYCACTE ΑΓΡΑΒΑΟΥ- TEC, και τον Ιωσήφ, ο οποίος διαγράφεται αχνά στο αριστερό μέρος της σκηνής, στραμμένος επίσης αριστερά. Η στάση της καθισμένης και απαθούς Παναγίας ακολουθεί κάποιο παλαιότερο πρότυπο, γιατί από το 12ο αιώνα σπάνια η Παναγία δεν είναι ξαπλωμένη στη στρωμνή της 7. Αξίζει να σημειώσουμε και τη γεμάτη οικειότητα χειρονομία του νεαρού ποιμένα που αγκαλιάζει το γηραιό συνάδελφο του, στοιχείο ρεαλιστικό, που βρίσκουμε και στην Παναγία του ' Αρακά στα Λαγουδέρα της Κύπρου, το Η Μεταμόρφωση (Εικ. 6), με την υπερβολικά επιμήκη δόξα που περιβάλλει το Χριστό και τα ψηλά βουνά που υψώνονται πίσω από τις μορφές των προφητών, σχετίζεται εικονογραφικά με μνημεία του 13ου και του 14ου αιώνα 9. Η Πεντηκοστή στην καμάρα της εγκάρσιας κεραίας υιοθετεί το εικονογραφικό σχήμα που απαντά συχνά σε εκκλησίες του 12ου αιώνα: οι απόστολοι, σε δύο ημιχόρια, κάθονται σε οριζόντια εξέδρα και ο Θρόνος της Ετοιμασίας με το ' Αγιον Πνεύμα καταλαμβάνουν, στο κέντρο, το κλειδί της καμάρας (σώζονται ίχνη τους) 10. Στο ανατολικό τμήμα της καμάρας ταυτίζονται με επιγραφές οι απόστολοι Παύλος, Ματθαίος και Ιωάννης ο Θεολόγος, και στο δυτικό τμήμα διακρίνεται ένας αδιάγνωστος απόστολος. Στις τριγωνικές επιφάνειες κάτω από την εγκάρσια καμάρα εικονίζονται τα σύμβολα των ευαγγελιστών" που ταυτίζονται με επιγραφές. Επιπλέον πλάι σε κάθε ένα από αυτά και αρχίζοντας από τον άγγελο-σύμβολο του ευαγγελιστή Ματθαίου (Εικ. 8), στο βορειοανατολικό τρίγωνο, διαβάζουμε ΑΔΟΝΤΑ, ΒΩΝΤΑ, πλάι στο λιοντάρι του Μάρκου, ΚΑΙΚΡΑΓΩΤΑ, πλάι στο βόδι του Λουκά. Η τέταρτη λέξη, πλάι στον αετό του Ιωάννη του Θεολόγου, είναι κατεστραμμένη. Συμπληρώνουμε: Τον έπινίκιον ϋμνον φδοντα βοώντα κεκραγότα και λέγοντα. Τούτο εκφωνείται σε καίρια στιγμή του καθαγιασμού των Τιμίων Δώρων στη διάρκεια της θείας λειτουργίας 12. Έτσι, το εικονογραφικό πρόγραμμα της εγκάρσιας καμάρας σχετίζεται με τη λειτουργία που ψάλλεται στο Ιερό, γιατί και η σκηνή της Πεντηκοστής συνδέεται με αυτή: ο ιερέας, κατά την τέλεση της, ζητεί με την ευχή της επίκλησης να κατέλθει το Άγιον Πνεύμα για να μετουσιώσει τον άρτο και τον οίνο σε σώμα και αίμα του Χριστού 13. Γι' αυτό το λόγο και η σκηνή της Πεντηκοστής συχνά εικονίζεται στο Ιερό Βήμα, όπως στον Όσιο Λουκά, στη Εικ. 3. Ναός Ταξιαρχών. Ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. 6. L. Hadermann-Misguich, Kurbinovo, Bruxelles 1975, σ Ό.π., σ Α. Papageorghiou, Masterpieces of the Byzantine Art of Cyprus, Nicosia 1965, πίν. XXVI. 9. Βλ. παραδείγματα Ν. Coumbaraki-Pansélinou, Saint-Pierre de Kalyvia-Kouvara et la chapelle de la Vierge de Mérenta, Θεσσαλονίκη 1976, σ. 77, H. Grigoriadou-Cabagnols, Le décor peint de l'église de Samari en Messénie, CahArch XX (1970), σ Kalopissi-Verti, Hagia Triada, ό.π., σ. 37 κ.ε., 116 κ.ε. Hadermann-Misguich, ό.π., σ Την ίδια θέση καταλαμβάνουν τα σύμβολα των ευαγγελιστών κάτω από την εγκάρσια καμάρα, που κοσμείται από την Πεντηκοστή, στο σταυρεπίστεγο ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στο Πυργί Ευβοίας του 1296: Μ. Γεωργοπούλου-Βέρρα, Τοιχογραφίες του τέλους του 13ου αιώνα στην Εύβοια: Ο Σωτήρας στο Πυργί και η Αγία Θέκλα, ΑΔ 32 (1977), Μελέται, σ Βλ. Π. Ν. Τρεμπέλας, Αί τρεις λειτουργίαι κατά τους έν 'Αθήναις κώδικας, 'Αθήναι 1935, , σ F. Ε. Brightman, Liturgies Eastern and Western, I. Eastern Liturgies, Oxford 1896, 329, 386, 406, και Ά. Ξυγγόπουλος, *H προμετωπίς των κωδίκων Βατικανού καί Παρισιού 1208, ΕΕΒΣ 13 (1937), σ

5 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Εικ Ναός Ταξιαρχών. Η Γέννηση τον Χριστού, λεπτομέρειες. Σοποτσάνη, στο παρεκκλήσιο του Αγίου Ευθυμίου της Θεσσαλονίκης κ.α. 14. Στην Κοίμηση της Παναγίας από ό,τι σώζεται μπορούμε να πούμε ότι έχουμε τον απλό συνθετικό τύπο του 11ου αιώνα, όπου οι απόστολοι μοιράζονται σε δύο ημιχόρια και συνωστίζονται στα πλάγια, για να αναδειχθεί το κύριο, κεντρικό θέμα της Παναγίας με το Χριστό. Πίσω από τους αποστόλους διακρίνεται απλό οικοδόμημα με σαμαροειδή στέγη, πλάγια τοποθετημένο, για να κατευθύνει το βλέμμα του θεατή προς τους πρωταγωνιστές της σκηνής. Τεχνοτροπία Οι τοιχογραφίες του ναού των Ταξιαρχών χαρακτηρίζονται από έντονη γραμμικότητα και απλοϊκότητα. Είναι φανερή η αδυναμία του τεχνίτη να οργανώσει αρμονικά τη σύνθεση του, όπως μπορούμε να παρατηρήσουμε στον τρόπο που εντάσσει τους αποστόλους Πέτρο και Ιωάννη στη σύνθεση της Μεταμόρφωσης ή τη σκηνή του λουτρού του νεογέννητου και τους δύο βοσκούς στη σύνθεση της Γέννησης (Εικ. 4). Στην τελευταία μάλιστα παράσταση το κεφάλι του γέροντα βοσκού, που αποδίδεται σε κατατομή, είναι δυσανάλογα μεγάλο, ώστε να προσδίδει στη ζωγραφική του μνημείου λαϊκό χαρακτήρα 15 (Εικ. 5). Στοιχειώδες είναι το πλάσιμο των προσώπων: η σάρκα δηλώνεται με καστανό χρώμα που απλώνεται πάνω στον κίτρινο προπλασμό και τα φώτα προκύπτουν από αυτό τον προπλασμό που αφήνεται ακάλυπτος, ώστε να αναδεικνύεται μια φόρμα επίπεδη. Άλλοτε όμως οι φόρμες είναι ογκηρότερες, όπως στην περίπτωση του Χριστού στο στήθος της Βλαχερνίτισσας (Εικ. 2), του αγγέλου-συμβόλου του ευαγγελιστή Ματθαίου (Εικ. 8) και του αγγέλου που ευαγγελίζεται τους ποιμένες (Εικ. 158

6 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ Εικ. 6. Ναός λεπτομέρεια. Ταξιαρχών, Η Μεταμόρφωση του Χριστού, Εικ. 7. Κηπούλα Μάνης, ναός Αγίων Αναργύρων. Η εις Άδου Κάθοδος, λεπτομέρεια. 5). Η τελευταία μορφή μοιάζει φυσιογνωμικά με άγγελο στον Άι-Στράτηγο Μπουλαριών στη Μάνη, του τέλους του 12ου αιώνα 16, όπου όμως το πλάσιμο είναι πιο σφιχτό. Η πτυχολογία, γραμμική και κατακερματισμένη, θυμί- 14. E. Die ζ-ο. De m us, Byzantine Mosaics in Greece: Daphni and Hosios Lucas, Cambridge Mass. 1931, Πίν. V, εικ. 7. V. J. Djurió, Sopocani, Beograd 1963, σχέδ. σ Γ. και Μ. Σωτηρίου, Ή βασιλική τοϋ 'Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης, 'Αθήναι 1952, σ. 215, πίν. 88β. 15. Την ίδια αντίληψη αποπνέει και η μορφή Ιουδαίου στη Βαϊοφόρο του Σωτήρα κοντά στο Αλεποχώρι: Ντ. Μουρίκη, Οί τοιχογραφίες τοϋ Σωτήρα κοντά στό 'Αλεποχώρι τής Μεγαρίδος, 'Αθήνα 1978, πίν Ν. Β. Δρανδάκης, Βυζαντινοί τοιχογραφίαι τής Μέσα Μάνης, 'Αθήναι 1964, πίν. 29. Εικ. 8. Ναός Ταξιαρχών. Το σύμβολο του ευαγγελιστή Ματθαίου. 159

7 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Εικ. 9. Ναός Ταξιαρχών. Η αγία Άννα με την Παναγία. Εικ. 10. Ναός Ταξιαρχών. Η αγία Άννα, λεπτομέρεια. ζει άλλοτε τις τοιχογραφίες των Αγίων Αναργύρων της Κηπούλας στη Μάνη (1265) 17 (Εικ. 7), λ.χ. το ένδυμα του Χριστού στη Μεταμόρφωση (Εικ. 6) και της Παναγίας στη Γέννηση (Εικ. 4), και άλλοτε μερικές τοιχογραφίες του ναού του Σωτήρα κοντά στο Αλεποχώρι ( ) 18, όπου όμως υπάρχει εντονότερη πλαστικότητα. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί στο ναό των Ταξιαρχών και η γραμμικότητα του τοπίου, όπως αυτό διαμορφώνεται στη Γέννηση (Εικ. 4) και στη Μεταμόρφωση του Χριστού (Εικ. 6), και ανακαλεί στη μνήμη το τοπίο τοιχογραφιών της Κηπούλας, όπου όμως οι γραμμές αποδίδονται με μεγαλύτερη πλαστικότητα 19 (Εικ. 7). Η χρωματική κλίμακα είναι φτωχή και παίζει κυρίως με τις αποχρώσεις του ερυθρού και του κυανού* γενικά όμως τα χρώματα είναι έντονα και οι τόνοι βαθείς. Οι τοιχογραφίες του ναού των Ταξιαρχών θα πρέπει μάλλον να χρονολογηθούν στο πρώτο μισό του Που αιώνα, γιατί έχουν γενικά τα χαρακτηριστικά των επαρχιακών έργων της εποχής αυτής: δηλαδή συνδέονται τόσο εικονογραφικά όσο και τεχνοτροπικά με την παλαιότερη κομνήνεια παράδοση και έχουν ιερατικό χαρακτήρα. Κάποιες τεχνοτροπικές σχέσεις που σημειώσαμε ανάμεσα σ' αυτές και σε μνημεία του δεύτερου μισού του 13ου αιώνα, όπως οι 'Αγιοι Ανάργυροι Κηπούλας και ο ναός του Σωτήρα στη Μεγαρίδα, δεν φαίνονται ουσιαστικές. Θα τοποθετούσα μάλλον τις τοιχογραφίες των Ταξιαρχών γύρω στα μέσα του Που αιώνα, γιατί δεν έχουν τίποτα από τη μνημειακότητα και την ογκηρότητα των έργων του δεύτερου μισού του 13ου αιώνα. Ωστόσο όμως πρέπει να σημειώσουμε ότι τα χρονολογικά όρια στην επαρχιακή τέχνη του 13ου αιώνα είναι πολύ ελαστικά, γιατί στο δεύτερο μισό αυτού του αιώνα, και μάλιστα στο τέλος του, πολλά μνημεία του ελλαδικού χώρου, κυρίως στη Μάνη και σε νησιά του Αιγαίου, ακολουθούν την κομνήνεια παράδοση χωρίς να έχουν καθόλου επηρεασθεί από την πρωτοποριακή τέχνη της εποχής 20. Γενικά η τέχνη των τοιχογραφιών του ναού του Κρανιδίου είναι πολύ συντηρητική και μέτρια ποιοτικά 21, ανάμεσα τους ξεχωρίζει μόνο η ωραία μορφή του αγγέλου-συμβόλου του ευαγγελιστή Ματθαίου, η οποία οφείλεται μάλλον σε κάποιο καλό πρότυπο που θα χρησιμοποίησε ο τεχνίτης του Κρανιδίου. 160

8 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ Β. Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ Ο δεύτερος ναΐσκος που εξετάζουμε είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο, όπως μαρτυρεί η μορφή του αγίου που είναι ζωγραφισμένη μέσα στη μικρή κόγχη, πάνω από τη θύρα της εισόδου, στη δυτική πλευρά του ναού. Είναι και αυτός σταυρεπίστεγος ναός με τα γενικά χαρακτηριστικά που σημειώσαμε στο ναό των Ταξιαρχών. Έχει μήκος εξωτερικά 6,76 μ. (χωρίς την κόγχη) και πλάτος 4,16 μ. η εγκάρσια καμάρα έχει ύψος 4,15 μ. Η μοναδική αψίδα είναι ημικυκλική και η τοιχοποιία του ναού καλύπτεται σήμερα από νεότερο λευκό επίχρισμα. Και οι εσωτερικοί τοίχοι καλύπτονται από μεταγενέστερο επίχρισμα. Ύστερα από δοκιμαστικό καθαρισμό που έγινε στο βόρειο τοίχο αποκαλύφθηκαν τοιχογραφίες που φέρουν πολλά σημάδια φθοράς 22. Στην κάτω ζώνη εικονίζεται κοντά στο Ιερό, στραμμένος κατά τα τρία τέταρτα προς αυτό, ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος. Κρατεί ευαγγέλιο και φορεί ρόδινο χιτώνα και κόκκινο ιμάτιο. Στο πρόσωπο του ο κίτρινος προπλασμός «γλυκαίνεται» με θερμή ώχρα, πάνω στην οποία οι σκιές δηλώνονται με σκούρο καστανό χρώμα και τα φώτα με λευκές γραμμές. Η γκριζόλευκη κόμη και η γενειάδα αποδίδονται με πολλές λευκές γραμμές πάνω σε γκρίζο τόνο. Μετά τον Ιωάννη το Θεολόγο εικονίζονται μετωπικοί και ταυτίζονται με επιγραφές ο άγιος Ιωακείμ (Εικ. 11), η αγία Άννα με την Παναγία (Εικ. 9 και 10) και οι άγιοι Μηνάς (Εικ. 12), Ευστάθιος και Γεώργιος. Από πάνω, σε δεύτερη ζώνη, παριστάνεται σε κάμπο με σχηματικά καλλιγραφημένα φυτικά θέματα, σειρά στηθαρίων αγίων μέσα σε συμπλεκόμενα μετάλλια, των οποίων το πλαίσιο μιμείται διάκοσμο από σμάλτα (Εικ. 14). Ταυτίζεται με επιγραφή ο προφήτης Ηλίας (Εικ. 15) και οι δύο άλλες μορφές εικονίζουν μάλλον επίσης προφήτες (Εικ. 13, 16). Η μορφή του Ιωακείμ (Ο ΑΓΙΟΣ ΗΟΑΚΙΜ) (Εικ. 11) είναι κατεστραμμένη στο μεγαλύτερο μέρος της. Φορεί γκριζωπό χιτώνα και μελιτζανί ιμάτιο. Το πρόσωπο πλάθεται με ώχρα. Η αγία Άννα (Εικ. 9 και 10) κλίνει ελαφρά το κεφάλι προς τα αριστερά. Το φόρεμα της είναι κατάκοσμο (κακά διατηρημένο) και το μαφόριο κόκκινο. Πάνω στον κίτρινο προπλασμό του προσώπου οι σκιές δηλώνονται με καστανό και πράσινο χρώμα και τα φώτα με λεπτές λευκές γραμμές. Κρατάει σχεδόν ξαπλωμένη στην αγκαλιά της τη μικρή Παναγία. Η αγία Άννα με την Παναγία απαντάται στη βυζαντινή τέχνη υπό δύο εικονογραφικός τύπος: είτε κρατώντας απλώς την Παναγία στην αγκαλιά της είτε θηλάζοντας την 23. Στην πρώτη περίπτωση, μέχρι και το 13ο αιώνα, εντοπίζονται παραδείγματα όπου η Παναγία, ντυμένη με χιτώ- Εικ. 11. Ναός Ταξιαρχών. Ο άγιος Ιωακείμ. 17. Ν. Β. Δρανδάκης, Οί τοιχογραφίες τών 'Αγίων Αναργύρων Κηπούλας (1265), ΑΕ 1980, πίν. 26β, 27β-γ, 33α, 34α-β. 18. Συγκρίνουμε την πτυχολογία των αποστόλων της Πεντηκοστής και του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου με τις πτυχές του ενδύματος αποστόλων της Ανάληψης στο Σωτήρα: Μουρίκη, ό.π., πίν. 40, Δρανδάκης, ό.π. (υποσημ. 17) πίν. 27α, 30α, Βλ. δείγματα τέτοιων μνημείων Kalopissi- Verti, Tendenze stilistiche, ό.π. (υποσημ. 3), σ , Σχετικά με την τέχνη αυτών των τοιχογραφιών βλ. Χατζηδάκης, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 23: «Ή τέχνη τών τοιχογραφιών αυτών είναι περίπου σύγχρονος άλλα τελείως διάφορος εκείνων τής 'Αγίας Τριάδος. Πρόκειται περί τεχνοτροπίας λαϊκωτέρας μέ εκφραστικός απλοποιήσεις καί γραμμικός τάσεις, ή οποία αποκαλείται συνήθως 'μοναστική'», και Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 225: «Complètement à l'écart de toute qualité se trouvent les incapables, à l'esprit strictement conservateur tel que, par exemple, le maître de la petite église de Saint-André (Milindras) au pied de Kranidi, qui dépend aussi de la peinture de l'attique». 22. Οι εργασίες καθαρισμού αυτών των τοιχογραφιών πραγματοποιήθηκαν το 1967 από συνεργείο συντηρητών του Αναστασίου Μαργαριτώφ (αρχισ. Στ. Περράκης): Χατζηδάκης, ό.π., σ Βλ. J. Lafontaine-Dosogne, L'iconographie de l'enfance de la Vierge dans l'empire byzantin et en Occident, Bruxelles , σ

9 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ να και μαφόριο, κάθεται στο αριστερό χέρι της μητέρας της 24, έτσι ώστε η ξαπλωμένη Παναγία στην εκκλησία του Κρανιδίου να αποτελεί μιαν εξαίρεση. Ο άγιος Μηνάς (Εικ. 12) έχει τα συνηθισμένα χαρακτηριστικά της βυζαντινής εικονογραφίας: άσπρα κοντά, σγουρά μαλλιά και άσπρο κοντό, σγουρό γένι. Φορεί μακρύ λευκό χιτώνα και ολοκόσμητη χλαμύδα που πορπώνεται στο στήθος. Στο ταβλίο εικονίζεται στηθάριο του Χριστού μέσα σε μετάλλιο. Με το δεξί χέρι ο άγιος κρατεί μεγάλο σταυρό. Ο συσχετισμός του αγίου με το Χριστό φαίνεται να προέκυψε από γεγονότα της ζωής του πρώτου: τη συμπαράσταση που ο Χριστός προσέφερε στον άγιο, όταν βασανιζόταν στη φυλακή, και το κήρυγμα του αγίου για το Χριστό στους ειδωλολάτρες. Στη βυζαντινή εικονογραφία τα δύο αυτά πρόσωπα αρχίζουν να συνδυάζονται τον 1 Ιο αιώνα. Ο Χριστός μέσα σε μετάλλιο εικονίζεται πάνω στο σταυρό που κρατεί ο μάρτυρας στο βορειοδυτικό παρεκκλήσιο του Οσίου Λουκά στη Φωκίδα και αργότερα προβάλλεται, με διάφορες παραλλαγές, στο στήθος του αγίου 25. Το 13ο αιώνα στη Σοποτσάνη, η μορφή του Χριστού σε ημίτομο, χωρίς όμως το μετάλλιο, κοσμεί το ταβλίο του αγίου Μηνά, όπως στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο του Κρανιδίου Βλ. λ.χ. Αγίους Αναργύρους Καστοριάς, 12ος αι., και Άγιο Στέφανο, 13ος αι.: Στ. Πελεκανίδης, Καστοριά, Ι. Βυζαντινοί τοιχογραφίαι, Πίνακες, Θεσσαλονίκη 1953, πίν. 38β, 101α. 25. Βλ. διεξοδική μελέτη για το θέμα, την εξέλιξη του και τις διάφορες ερμηνείες για το συσχετισμό του αγίου Μηνά με το Χριστό: Th. Chatzidakis, Particularités iconographiques des chapelles occidentales de Saint-Luc en Phocide, CahArch XXII (1972), σ και Th. Chatzidakis-Bacharas, Les peintures murales de Hosios Loukas. Les chapelles occidentales, Athènes 1982, σ G. Millet-A. Fro low, La peinture du moyen âge en Yougoslavie, Fase. II, Paris 1957, πίν Εικ. 12. Ναός Ταξιαρχών. Ο άγιος Μηνάς, λεπτομέρεια. Εικ. 13. Ναός Ταξιαρχών. Αδιάγνωστος προφήτης. 162

10 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ fc* 3 ^^*f^^aa*«*4 uc. 74. Ναός Ταξιαρχών. Προφήτες. Εικ. 15. Ναός Ταξιαρχών. Ο προφήτης Ηλίας. Εικ. 16. Ναός Ταξιαρχών. Αδιάγνωστος προφήτης. 163

11 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Ε ι κ. 17. Άγιος Γεώργιος κοντά στον Κουβαρά Αττικής. Η Δευτέρα Παρουσία, λεπτομέρεια. Ο άγιος Ευστάθιος το πρόσωπο του είναι τελείως κατεστραμμένο φορεί κατάκοσμη στρατιωτική στολή. Η τριγωνική του ασπίδα μαρτυρεί δυτική επίδραση 27 και οι ιμάντες της, που θα χρησίμευαν για την ανάρτηση της, προδίδουν κάποια ρεαλιστική διάθεση του βυζαντινού τεχνίτη. Ακολουθεί η ωραία μορφή του αγίου Γεωργίου (επίσης κακά διατηρημένη). Ο άγιος, όρθιος, ανασύρει με το δεξί χέρι το ξίφος από τη θήκη, που κρατεί με το αριστερό του χέρι. Στην πλάτη φέρει μεγάλη κατάκοσμη ασπίδα 28. Τεχνοτροπία και χρονολόγηση των τοιχογραφιών Δεν θα ήταν θεμιτό να επιχειρήσουμε να χρονολογήσουμε το μνημείο με βάση τα λίγα αυτά δείγματα τοιχογραφιών που ήλθαν στο φως. Θα μπορούσαμε όμως να αποτιμήσουμε την τέχνη των συγκεκριμένων τοιχογραφιών. Το γεγονός ότι ενοικούν ένα μνημείο του οποίου ο αρχιτεκτονικός τύπος, σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, δεν θα μπορούσε να τοποθετηθεί πριν από το 13ο αιώνα 29, μας δίνει ένα terminus post quem. Εξάλλου, ο γραμμικός τρόπος με τον οποίο αποδίδεται η τριχοφυΐα των μορφών μας θυμίζει ανάλογους τρόπους στον Άγιο Πέτρο Καλυβιών Κουβαρά Αττικής (1232) 30 και η επίσης γραμμική αλλά με αρκετή ελευθερία αποδοσμένη πτυχολογία των προφητών του Αγίου Ιωάννη Κρανιδίου μοιάζει με την πτυχολογία (που είναι όμως πιο σχηματοποιημένη) μορφών της παράστασης της Δευτέρας Παρουσίας στο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου, κοντά στον Κουβαρά Αττικής, που χρονολογείται στην τέταρτη δεκαετία του Που αιώνα ή λίγο αργότερα και ακολουθεί τεχνοτροπικά την κομνήνεια παράδοση 31 (Εικ. 17). Σε ανάλογη μάλλον εποχή ή λίγο αργότερα πρέπει να τοποθετηθούν και οι τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι η καλλιτεχνική προσέγγιση των μνημείων της Αργολίδας με μνημεία της Αττικής ερμηνεύεται και ιστορικά, αφού, όπως ήδη αναφέ- 164

12 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ ραμε, η Αργολίδα από το 1212 ανήκε διοικητικά στο δουκάτο των Αθηνών είναι άλλωστε γνωστός και ο ζωγράφος «Ιωάννης εξ Αθηνών», που κόσμησε με περισσή τέχνη την εκκλησία της Αγίας Τριάδας στο Κρανίδι, το Στις τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου θα είχαμε να παρατηρήσουμε γενικότερα ότι η λεπτότητα της τέχνης των μορφών, η επιπεδότητά τους, η γραμμική απόδοση της τριχοφυΐας τους, η ζεστή ώχρα με την οποία πλάθονται τα πρόσωπα και, επιπλέον, η υπερβολική αγάπη για το κόσμημα, που βρίσκουμε σε αφθονία στις στολές και στις ασπίδες των στρατιωτικών αγίων, συνδέονται άμεσα με την κομνήνεια παράδοση, η οποία όμως επιβιώνει και στην επαρχιακή ζωγραφική του Που αιώνα. Και μάλιστα οι τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου ακολουθούν καλά πρότυπα της τέχνης των Κομνηνών 33. Σύμφωνα με νεότερα δεδομένα για την τέχνη του ελλαδικού χώρου το 13ο αιώνα, θα είχαμε να παρατηρήσουμε συνοπτικά ότι η υποδούλωση στους Λατίνους του μεγαλύτερου μέρους αυτής της περιοχής μετά την τέταρτη Σταυροφορία, το 1204, και η αποκοπή του από το κέντρο (την Κωνσταντινούπολη) καθόρισαν το χαρακτήρα και την ποιότητα της τέχνης του το 13ο αιώνα. Η εξουδετέρωση τοπικών αρχόντων και η αποστέρηση των επισκοπών από ανώτερους μορφωμένους κληρικούς 34 έφεραν στο προσκήνιο νέες δυνάμεις που προέρχονταν από κατώτερα και φτωχότερα κοινωνικά στρώματα. Το πλήθος των τοιχογραφιών του ελλαδικού χώρου, που έχουν αποκαλυφθεί και μελετηθεί μέχρι σήμερα και που χρονολογούνται με επιγραφές ή μπορούν να αποδοθούν στο 13ο αιώνα, δείχνει έντονη καλλιτεχνική παραγωγή 35, η οποία θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ενίσχυση του θρησκευτικού αισθήματος και ως αντίδραση απέναντι στον αλλόδοξο κατακτητή, ο οποίος όμως, παρόλο που αποστέρησε τις θρησκευτικές κοινότητες από τους πνευματικούς τους ηγέτες, επέδειξε αρκετή ανεξιθρησκεία 36. Όπως φαίνεται από κτητορικές επιγραφές, την πρωτοβουλία σ' αυτές τις δημιουργίες ανέλαβαν κυρίως τοπικοί ιερείς και μοναχοί αλλά καί απλοί γεωργοί 37. Η ταπεινή καταγωγή των δωρητών και η διάθεση περιορισμένων οικονομικών πόρων είχαν βεβαίως ως συνέπεια την πτώση της καλλιτεχνικής στάθμης των έργων και το συντηρητικό και επαρχιακό χαρακτήρα της τέχνης τους, η οποία πολλές φορές ενσωματώνει και τελείως λαϊκά στοιχεία. Ειδικότερα, στο πρώτο μισό του Που αιώνα παρατηρείται μια ομοιογένεια στην τέχνη των κατεχόμενων περιοχών, η οποία οφείλεται στην ισχυρή εξάρτηση αυτής της τέχνης από την κομνήνεια παράδοση, που είχε κυριαρχήσει ως κοινή έκφραση σε όλη την αυτοκρατορία την εποχή της δυναστείας των Κομνηνών 38. Στο δεύτερο μισό του Που αιώνα η εξασθένηση αυτής της εξάρτησης με το πέρασμα του χρόνου απελευθέρωσε τοπικές ιδιομορφίες, με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί μεγάλη ποικιλία στην καλλιτεχνική έκφραση, όπου οι επιδράσεις από τα μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της εποχής είναι μεμονωμένες και περιορισμένες Ν. Β. Δρανδάκης, Παρατηρήσεις στις τοιχογραφίες του Που αι. που σώζονται στη Μάνη, The 17th International Byzantine Congress, Washington 1986, σ. 693: ασπίδες των στρατιωτών της Προδοσίας στον Άγιο Θεόδωρο του Τσόπακα. Βλ. και D. I liopoulou- Rogan, Quelques fresques caractéristiques des églises byzantines du Magne, Actes du XVe Congrès International d'études byzantines, Athènes 1976, IIA, 1981, σ. 214, εικ Βλ. και την ασπίδα στην πλάτη του έφιππου αγίου Γεωργίου στους Αγίους Αναργύρους Καστοριάς του τέλους του 12ου αι.: Στ. Πελεκανίδης, Μ. Χατζηδάκης, Καστοριά, Βυζαντινή τέχνη στην Ελλάδα, έκδ. Μέλισσα, Αθήνα 1984, πίν Δωρής, ό.π. (υποσημ. 4), σ Coumbaraki-Panselinou, ό.π., πίν. 6, 11, D. Mouriki, An Unusual Representation of the Last Judgement in a Thirteenth Century Fresco at St. George near Kouvaras in Attica, ΔΧΑΕ, περ. Δ'- τ. Η' ( ), σ , πίν Kalopissi-Verti, ό.π. (υποσημ. 1), σ Χατζηδάκης, ό.π. (υποσημ. 1), σ Βλ. λ.χ. την περίπτωση του μητροπολίτη Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτη: Coumbaraki-Panselinou, ό.π., σ. 69, και Ν τ. Μουρίκη, Οί βυζαντινές τοιχογραφίες των παρεκκλησίων τής Σπηλιάς τής Πεντέλης, ΔΧΑΕ, περ. Δ'- τ. Ζ' ( ), σ Βλ. τις συνθετικές μελέτες Μ. Chatzidakis, Aspects de la peinture murale du XHIe siècle en Grèce, Symposium de Sopocani 1965, Beograd 1967, σ , 71-73, Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ , Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 15), σ , Kalopissi-Verti, Tendenze stilistiche, ό.π. (υποσημ. 3), σ , η ίδια, Osservazioni iconografiche sulla pittura monumentale della Grecia durante il XIII secolo, CorsiRav XXXI (1984), σ , Δρανδάκης, ό.π. (υποσημ. 27), σ Βλ. Ν. Πανσελήνου, 'Αγιος Πέτρος Καλυβιών Κουβαρά Αττικής. Επιγραφές - Συμπληρωματικά στοιχεία του τοιχογραφικού διακόσμου, ΔΧΑΕ, περ. Δ'- τ. ΙΔ' ( ), σ Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 15), σ. 66 και κυρίως S. Kalopissi-Verti, Dedicatory Inscriptions and Donor Portraits in Thirteenth-Century Churches in Greece, The 17th International Byzantine Congress, Washington 1986, Abstracts of Short Papers, σ Η ίδια, Η χορηγία στη μνημειακή τέχνη των Παλαιολόγων έως το 1400, Ένατο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, Αθήνα 1989, Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, σ G. Babic, Peintures murales byzantines et de tradition byzantine ( ). Possibilités et limites des analyses sociologiques, XVIIIe Congrès International des études byzantines, Moscou 1991, Rapports pléniers, σ Βλ. για το φαινόμενο της ενότητας του ύφους την εποχή των Κομνηνών, Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ Βλ. γενικότερες παρατηρήσεις για την τέχνη του 13ου αιώνα στις κατεχόμενες περιοχές του ελλαδικού χώρου, ό.π., σ ,

13 Nafsika Pansélinou PEINTURES MURALES DU XHIe SIECLE EN ARGOLIDE LES ÉGLISES DES TAXIARQUES ET DE SAINT-JEAN LE THÉOLOGIEN.Dans la région de Damalas, près de Kranidi en Argolide, se situent, à part l'importante église de la Sainte- Trinité qui date de 1244, deux autres petits monuments du XHIe siècle: l'église des Taxiarques et celle de Saint- Jean le Théologien. A cette époque et plus spécialement à partir de 1212, l'argolide est passée sous l'autorité d'othon de la Roche, Duc d'athènes, cédée par Geoffroye I Villehardouin pour la participation du premier à la prise de la ville de Corinthe. Le premier monument est une église à toits croisés (σταυρεπίστεγος) comportant quelques peintures murales, conservées en état médiocre et représentant la Vierge Vlachernitissa, dans la conque de l'abside, quelques évêques officiant, saint Biaise, saint Jean Baptiste, deux archanges, la Nativité et la Transfiguration du Christ, la Pentecôte, sur la voûte en berceau, les symboles des quatre évangélistes, accompagnés de l'inscription «αδοντα βοώντα κεκραγότα (και λέγοντα)», et trois scènes du cycle mariologique (Nativité, Présentation de la Vierge au Temple et Dormition). L'iconographie de ces peintures suit pour la plupart la tradition du Xlle siècle avec peu d'éléments qui s'attachent au XHIe siècle. Le style aussi est redevable à l'art de l'époque des Comnènes. En plus, la maladresse de la composition des scènes, la simplicité et le graphisme accentué du dessin des figures et du paysage révèlent le caractère extrêmement conservateur du décor, et certains détails témoignent de la formation populaire du peintre. Nous daterions ces peintures autour du milieu du XHIe siècle. L'église de Saint-Jean le Théologien appartient également au type des églises à toits croisés. Couverte d'une couche de chaux à l'intérieur, elle fut nettoyée très partiellement. Nous avons ainsi les images représentant les saints: Jean le Théologien, Joachim, Anne tenant la Vierge dans les bras, Menas, Eustache et Georges ainsi que celles du prophète Elie et peut-être de deux autres prophètes dans des médaillons entrelacés. Le style de ces peintures se rapproche sur quelques points du style des fresques de Saint-Pierre de Kalyvia-Kouvara en Attique (1232) et du Jugement Dernier de Saint-Georges dans la même région (quatrième décennie du XINe siècle ou peu après) et se rattache à la tradition comnénienne, suivant de bons modèles de cette tradition. D'après les données les plus récentes de la recherche sur la peinture murale du XHIe siècle en Grèce nous remarquons que la conquête de la plus grande partie du pays par les Latins après la quatrième croisade, en 1204, et son isolement du grand centre artistique de Constantinople définissent le caractère et la qualité de son art à cette époque. La neutralisation des archontes locaux et le fait que certaines diocèses n'avaient plus à leur tête leurs prélats érudits ont fait surgir des forces nouvelles qui provenaient de couches sociaux plus bas et plus pauvres. Le grand nombre des peintures murales en Grèce qui ont été découvertes et étudiées jusqu'à présent, datées par des inscriptions ou datables du XHIe siècle, témoignent d'une activité artistique intense, qui pourrait être interprétée comme un renforcement du sentiment religieux et une réaction envers les conquérants hétérodoxes; ces derniers ont sûrement privé les communautés religieuses de leurs chefs spirituels, mais ils ont fait preuve de tolérance. Les inscriptions dédicatoires montrent que, dans ces créations, l'initiative fut prise par des prêtres locaux, des moines et de simples agriculteurs. Mais la provenance sociale humble des donateurs et les moyens économiques limités avaient pour conséquence l'abaissement du niveau artistique de ces oeuvres et le caractère conservateur et provincial de leur art, qui intègre souvent des éléments complètement populaires. Plus spécialement, pendant la première moitié du XHIe siècle, on observe une homogénéité dans l'art des régions sous les Latins, due à la forte dépendance de cet art de la tradition comnénienne, qui avait prédominé comme une «koiné» sur tout le territoire de l'empire byzantin pendant l'époque des Comnènes. Mais, durant la deuxième moitié du XlIIe siècle, l'affaiblissement successif de cette dépendance a permis l'expression de particularismes locaux ainsi que la définition d'une variété d'expression artistique qui a eu une certaine extension et où les influences des grands centres artistiques de l'époque restent limitées ou isolées. 166

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ

ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Στον 11 ο αιώνα χρονολογείται η αγία Αικατερίνη στην Πλάκα, κοντά στο μνημείο του Λυσικράτους. Έχει χτιστεί πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Η στέγαση του κεντρικού τμήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Δ: Υστεροβυζαντινή Τέχνη (1204-1453) Αρχιτεκτονική-Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας - Θεολογικὴ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου ΚΕΡΚΥΡΑ

Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου ΚΕΡΚΥΡΑ Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου ΚΕΡΚΥΡΑ Μάριος Χειμαριός Μάριος Χειμαριός, Κέρκυρα, Ιερός Ναός Αγίων Ιάσωνος και Σωσιπάτρου (Αρχιτεκτονική/ Ιστορία ) www.24grammata.com1 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας.

1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 1 η Θεματική ενότητα- Μπορούν οι άνθρωποι να εικονίζουν το Θεό; 1. Δώστε τον ορισμό της εικόνας. 2. Ποια η έννοια της λέξεως είδωλο στο θρησκευτικό τομέα; 3. Ποιο από τα παρακάτω αποτελούν μορφές σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Δ' ΤΟΜΕΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ Τ Η Σ Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ι Κ Η Σ ΣΧΟΛΗΣ Τ Ο Υ Α. Π. Θ. 10H ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

Δ' ΤΟΜΕΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ Τ Η Σ Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ι Κ Η Σ ΣΧΟΛΗΣ Τ Ο Υ Α. Π. Θ. 10H ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ Δ' ΤΟΜΕΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ Τ Η Σ Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ι Κ Η Σ ΣΧΟΛΗΣ Τ Ο Υ Α. Π. Θ. 10H ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 Επαρχιακό εργαστήριο ζωγραφικής που ανιχνεύεται

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας»

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας. Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2016 Εκκλησίες της Σωτήρας Πρόγραμμα Μαθητικών Θρησκευτικών Περιηγήσεων «Συνοδοιπόροι στα ιερά προσκυνήματα του τόπου μας» ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγία Θέκλα Βρίσκεται 7χλμ νότια από το κέντρο της Σωτήρας.

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον XAE 4 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Γεωργίου Α. Σωτηρίου ( ) Σελ Ανδρέας ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΑΘΗΝΑ 1966

Δελτίον XAE 4 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Γεωργίου Α. Σωτηρίου ( ) Σελ Ανδρέας ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΑΘΗΝΑ 1966 Μία τοιχογραφία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου του ΙΑ αιώνος, εις τον ναόν του Αγίου Νικολάου της Στέγης (Κακοπετριά, Κύπρος).(Σημείωμα εις μνήμην του αειμνήστου Καθηγητού Γεωργίου Α. Σωτηρίου) (πίν. 75-76)

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη

γυναίκας που σύμφωνα με την παράδοση ήταν η Θεοδώρα, κόρη του αυτοκράτορα Μαξιμιανού, η οποία είχε ασπασθεί το χριστιανισμό. Το 1430, με την κατάληψη Αγία Αικατερίνη Η Αγία Aικατερίνη βρίσκεται σε ενα απο τα καλυτερα μερη της θεσσαλονικης, στην Βορειοδυτική πλευρά της Άνω Πολης.Κτισμένη το 1320 μχ,η ατμόσφαιρα ειναι πολύ ωραία και προπάντον ειναι ήσυχα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ NAIF ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Ι ΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΑΝ ΘΕΜΑ ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας

Βασιλική Σαμπάνη 2013. Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας Βασιλική Σαμπάνη 2013 Μαντάμ Μποβαρύ: Αναπαραστάσεις φύλου και σεξουαλικότητας 200 Διαγλωσσικές Θεωρήσεις μεταφρασεολογικός η-τόμος Interlingual Perspectives translation e-volume ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ: ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ

01 Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Ιερός ναός Αγίου Γεωργίου ΓουμένισσΗΣ Το περίτεχνο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου με τα πλευρικά τμήματά του Α Ν Α Δ Ε Ι Ξ Η Τ Ω Ν Μ Ε Τ Α Β Υ Ζ Α Ν Τ Ι Ν Ω Ν Μ Ν Η Μ Ε

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ναός του Αγίου Στεφάνου

Ο ναός του Αγίου Στεφάνου Ο ναός του Αγίου Στεφάνου Ο ναός του Αγίου Στεφάνου βρίσκεται σε ένα ύψωμα στη βορειοανατολική πλευρά της Καστοριάς. Η χρονολόγησή του μνημείου είναι προβληματική καθώς δεν υπάρχουν πληροφορίες από επιγραφές

Διαβάστε περισσότερα

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά

Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Δύο μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες στον Μυστρά Αγγελική ΜΕΞΙΑ Τόμος ΚΖ (2006) Σελ. 115-124 ΑΘΗΝΑ 2006 Αγγελική Μέξια ΔΥΟ ΜΑΡΜΆΡΙΝΕΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΈΣ ΠΑΑΚΕΣ ΣΤΟΝ ΜΥΣΤΡΑ* ^τη συλλογή γλυπτών του Μουσείου Μυστρά

Διαβάστε περισσότερα

>.. - i V. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΠΝ ;ΐ \ i- ψ,. V.. ' ν' . V . > ' > : ' >7' . ίέ ι;κ ί ν.

>.. - i V. ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΠΝ ;ΐ \ i- ψ,. V.. ' ν' . V . > ' > : ' >7' . ίέ ι;κ ί ν. . ίέ ι;κ ί ν. f >.. - i V. ;ΐ \ i i ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΙΩΑΝΝΙΝΠΝ 026000265336 i- ψ,. Ϊ 1». ί 1 ι ] Iτ I V.. ' ν' ;. V! 1 ] * /.. > ' > : ' >7' ΑΝΔΡΟΜΑΧΗ ΚΑΤΣΕΛΑΚΗ JJ Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟ Υ Μ ΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Τα εξωκκλήσια των Μεγάρων

Τα εξωκκλήσια των Μεγάρων 2o ΓΕΛ ΜΕΓΑΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016-17 Τα εξωκκλήσια των Μεγάρων TMHMA B4 Τα εξωκκλήσια των Μεγάρων Υφαντής Ραφαήλ Στρατιώτη Ελένη-Χριστίνα Τριανταφύλλου Γιώργος Β 4/Project Σχινά Σωτηρία Άγιος Γεώργιος Τοποθεσία:

Διαβάστε περισσότερα

MΑΡΚΟΠΟΥΛΟ ΤΑ ΕΞΩΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΟΥ

MΑΡΚΟΠΟΥΛΟ ΤΑ ΕΞΩΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΟΥ MΑΡΚΟΠΟΥΛΟ ΤΑ ΕΞΩΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΟΥ ΠΑΝΑΓΙΑ ΒΑΡΑΜΠΑ Βόρεια απ την πόλη του Μαρκόπουλου βρίσκεται η κομψότατη μικρή εκκλησία της Παναγίας Βαραμπά. Ο ναός ανήκει στον τύπο του ελεύθερου σταυρού, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα A: Παλαιοχριστιανική Τέχνη (2 ος αι. αρχές 7 ου αι.) - Παλαιοχριστιανική και Προεικονομαχική Εικονογραφία. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. (Σχολείο).

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. (Σχολείο). ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Ενιαίο Πρόγραμμα Σπουδών των Ξένων Γλωσσών Πιλοτική Εφαρμογή 2011-12 Εξετάσεις Γυμνασίου Δείγμα εξέτασης στη Γαλλική ΕΠΙΠΕΔΟ Α1+ στην 6βαθμη κλίμακα

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Καραβάτζιο, Η κλήση του Ματθαίου. Εκκλησία Αγίου Λουδοβίκου των Γάλλων, Ρώµη

Καραβάτζιο, Η κλήση του Ματθαίου. Εκκλησία Αγίου Λουδοβίκου των Γάλλων, Ρώµη Καραβάτζιο, Η κλήση του Ματθαίου Εκκλησία Αγίου Λουδοβίκου των Γάλλων, Ρώµη Διδακτικό υλικό Μάθηµα: Θρησκευτικά Πρότυπο Πειραµατικό Σχολείο Πανεπιστηµίου Αθηνών Τάξη: Β Γυµνασίου Καθηγητής: Γ. Παπαδάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας.

Κάτοψη της Παλαιάς Μονής Ταξιαρχών Αιγιαλείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ KΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ 6 η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ

ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ ΟΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΗΝΑ ΒΕΛΒΕΝΤΟΥ Ο ναός του αγίου Μηνά Βελβεντού, που βρίσκεται στην είσοδο της πόλεως, στη σημερινή μορφή είναι μονόχωρος, ξυλόστεγος ναός μικρών διαστάσεων, με ημικυκλική

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ (Καριγέ Τζαμί) ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 3o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΕΤΟΣ ΤΑΞΗ Β1

Η ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ (Καριγέ Τζαμί) ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 3o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΕΤΟΣ ΤΑΞΗ Β1 Η ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ (Καριγέ Τζαμί) ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΟΥΝΑΡΟΠΟΥΛΟΣ 3o ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΕΤΟΣ 2012-2013 ΤΑΞΗ Β1 Η Mονή της Χώρας-Γενικά Μερικά από τα καλύτερα δείγματα των ψηφιδωτών της βυζαντινής τέχνης διατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ:

Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: ΜΑΘΗΜΑ 18 Ο ΟΙ ΑΓΙΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση από τις αντίστοιχες φράσεις α, β, γ: 1. Η αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία

Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Πολιτιστικό Πρόγραμμα Υπεύθυνες καθηγήτριες Καραμπελιά Καλλιόπη Παπαγεωργίου Μαρία Τα Μετέωρα είναι ένα σύμπλεγμα από τεράστιους σκοτεινόχρωμους βράχους από ψαμμίτη οι οποίοι υψώνονται έξω από την Καλαμπάκα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ

Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Μητροπολιτικός Ναός ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ Παραλιμνίου ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΑΣ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ Ο Μητροπολιτικός Ναός της Ιεράς Μητροπόλεως Κωνσταντίας - Αμμοχώστου είναι αφιερωμένος στον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η μνημειακή ζωγραφική στις Κυκλάδες κατά το 13ο αιώνα

Η μνημειακή ζωγραφική στις Κυκλάδες κατά το 13ο αιώνα Η μνημειακή ζωγραφική στις Κυκλάδες κατά το 13ο αιώνα Αγγελική ΜΗΤΣΑΝΗ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ. 93-122 ΑΘΗΝΑ 2000 Αγγελική Δ. Μητσάνη Η ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΙΣ ΚΥΚΑΑΔΕΣ ΚΑΤΑ ΤΟ 13ο ΑΙΩΝΑ* Στη

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινές ψηφίδες στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη

Βυζαντινές ψηφίδες στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη Βυζαντινές ψηφίδες στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη, Τα μυστικά της πόλης 1 ο ΕΠΑΛ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 Η ομάδα μας Αβραμίδου Αφροδίτη Αγαθονικιάδου Αλεξάνδρα Αθανασιάδης Κωνσταντίνος Αθανασιάδης Μάριος

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές του δράματος και Διδακτική των ζωντανών γλωσσών. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής συνείδησης

Τεχνικές του δράματος και Διδακτική των ζωντανών γλωσσών. Η συμβολή τους στη διαμόρφωση διαπολιτισμικής συνείδησης Αντώνης Χασάπης 839 Αντώνης Χασάπης Εκπαιδευτικός, Μεταπτυχιακός ΠΔΜ, Ελλάδα Résumé Dans le domaine de la didactique des langues vivantes l intérêt de la recherche scientifique se tourne vers le développement

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει.

Η πρώτη οπτική επαφή με τα Αμπελάκια δίνει στον ταξιδιώτη την εντύπωση ότι αυτό το χωριό διαφέρει από τα άλλα... και όντως αυτό συμβαίνει. Πέντε χιλιόμετρα από τα στενά των Τεμπών, ανηφορίζοντας κανείς μπορεί να δει να ξεπροβάλουν τα Αμπελάκια Λάρισας, η Ιστορική Κοινότητα των Αμπελακίων όπως έχει επικρατήσει. Βρίσκεται στους πρόποδες του

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη µέσα από την Ιστορία. Βυζαντινές τοιχογραφίες in situ.

Η τέχνη µέσα από την Ιστορία. Βυζαντινές τοιχογραφίες in situ. Η τέχνη µέσα από την Ιστορία. Βυζαντινές τοιχογραφίες in situ. Κατερίνα αµιανάκη, Φιλόλογος, Γυµνάσιο Κριτσάς Λασιθίου, σχολικό έτος 2007-2008 Κίνητρα µιας διαφορετικής διδασκαλίας Η τέχνη είναι ένα κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001 Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 14, 2001 Αναζητώντας την εικόνα του Ελκομένου της Μονεμβασίας. Το χαμένο παλλάδιο της πόλης και η επίδρασή του στα υστεροβυζαντινά μνημεία του νότιου ελλαδικού χώρου ΦΩΣΚΟΛΟΥ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5

Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5 Η Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Φυσιογνωμία της Θεσσαλονίκης Ονόματα Ομάδων: 1. Μικροί Πράκτορες 2. LaCta 3. Αλλοδαποί 4. Η Συμμορία των 5 Αρχικές Σκέψεις Πόσο καλά γνωρίζουμε την πόλη μας; Πόσο καλά ξέρουμε την

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ

Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ Ερευνητική εργασία Da Vinci «ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ» 2º ΛΥΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 Υπεύθυνοι μαθητές Τζούρι Άρτεμις Σίμος Νίκος Πέτσιος Αναστάσης Σακελλίων Γρηγόρης Υπεύθυνοι καθηγητές: Αδαμάρα Ζούλας

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 of 5 14/4/2014 12:35 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 14-4-2014 Ερώτηση παρακίνησης: 1 Τα Χριστούγεννα η Εκκλησία γιορτάζει: τη Θεία Ενανθρώπηση τη Θεία Ευχαριστία τη Βάπτιση του Χριστού Ερώτηση παρακίνησης:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous. Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous

Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous. Ηαχόρταγη μικρή κάμπια. La chenille qui fait des trous Ηαχόρταγη μικρή κάμπια La chenille qui fait des trous Ηαχόρταγη μικρή κάμπια La chenille qui fait des trous Μια νύχτα με φεγγάρι κάποιο μικρό αυγoυλάκι ήταν ακουμπισμένο πάνω σ ένα φύλλο. Dans la lumière

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου...

ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ. Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... ΕΠΙ ΑΥΡΟΣ Είμαι η ήμητρα Αλεβίζου, μαθήτρια του Βαρβακείου ΠΠ Γυμνασίου και θα σας παρουσιάσω το Ωδείο και το μικρό θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου... Ας ξεκινήσουμε με το Ωδείο... Το ρωμαϊκό Ωδείο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης

Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης Βυζαντινά Μνημεία της Θεσσαλονίκης 1ης Διαδρομής Μονή Βαλτάδων Ναός Οσίου Δαυίδ Βυζαντινό Λουτρό Ναός Αγίου Νικολάου (Ορφανού) Ναός Αγίου Παντελεήμονα Ναός Σωτήρως Χριστός Ροτόντα Παλιά Πόλη,Κάστρα 2ης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Φορητές εικόνες στη Μακεδονία και το Άγιον Όρος κατά το 13ο αιώνα

Φορητές εικόνες στη Μακεδονία και το Άγιον Όρος κατά το 13ο αιώνα Φορητές εικόνες στη Μακεδονία και το Άγιον Όρος κατά το 13ο αιώνα Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ. 123-156 ΑΘΗΝΑ 2000 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΝ ΟΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο.

ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. 107. Ο Κύριος να είναι μαζί σας. Και με το πνεύμα σου. ΤΡΙΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Ας υψώσουμε τις καρδιές μας. Είναι στραμμένες προς τον Κύριο. Ας ευχαριστήσουμε τον Κύριο τον Θεό μας. Άξιο και δίκαιο. Ακολουθεί το

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας

Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας ΕΘΝΙΚΌ ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΊΟ ΑΘΗΝΏΝ ΓΕΩΔΥΝΑΜΙΚΌ ΙΝΣΤΙΤΟΎΤΟ Π3.2.2 Μνημείο Καλαμάτας Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων, Κάμπος Αβίας Σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός μετά τρούλου, του οποίου η κατασκευή τοποθετείται μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Η αγιογραφία, στην ελληνορθόδοξη παράδοση, είναι γνωστό πως έχει μεγάλη ιστορία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά έργα απ όλες της τις περιόδους.

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα Παναγίας Ελεούσας από την Καστοριά (πίν. 75-76)

Εικόνα Παναγίας Ελεούσας από την Καστοριά (πίν. 75-76) Εικόνα Παναγίας Ελεούσας από την Καστοριά (πίν. 75-76) Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 10 (1980-1981), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Ανδρέα Γρηγ. Ξυγγόπουλου (1891-1979) Σελ. 273-288 ΑΘΗΝΑ 1981 ΕΙΚΟΝΑ ΠΑΝΑΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας

Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Δελτίον Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Τομ. 31, 1988 Ο σπηλαιώδης ναός του Άι-Γιαννάκη στη Ζούπενα ΔΡΑΝΔΑΚΗΣ Νικόλαος 10.12681/dchae.982 Copyright 1988 To cite this article: ΔΡΑΝΔΑΚΗΣ (1988). Ο σπηλαιώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Μονή της Μυρτιάς (εικ. 24), στο 23 ο περίπου χιλιόμετρο του δρόμου που οδηγεί από το Αγρίνιο στο Θέρμο, κοντά στη λίμνη Τριχωνίδα, είναι η παλαιότερη σε λειτουργία μονή στην Αιτωλία 1. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα