Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα. Ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα. Ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος"

Transcript

1 Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα. Ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος Ναυσικά ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Δελτίον XAE 16 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1992

2 Ναυσικά Πανσελήνου ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου Ο ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΚΑΙ Ο ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ ΑΓΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ* 2^τχ\ν περιοχή του Δαμαλά, κοντά στο Κρανίδι της Αργολίδας, εκτός από τη σημαντική εκκλησία της Αγίας Τριάδας του , έχουν εντοπισθεί δύο ακόμη μνημεία του Που αιώνα: ο ναός των Ταξιαρχών και ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος 2. Η Αργολίδα το 13ο αιώνα περιήλθε στην κατοχή των Φράγκων ειδικότερα, το 1212 παραχωρήθηκε ως δώρο από τον Geoffroy Ι Villeharduin στην οικογένεια de la Roche για τη συμμετοχή του Δούκα των Αθηνών στην άλωση της Κορίνθου 3. Η διοικητική εξάρτηση της περιοχής από το δουκάτο των Αθηνών εξηγεί, όπως θα δούμε, και τις καλλιτεχνικές της σχέσεις με την Αττική. τωπικές και μνημειακές μορφές του αγίου Βλασίου, του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (Εικ. 3) και ενός αρχαγγέλου* το μεγαλύτερο τμήμα της τελευταίας μορφής έχει καλυφθεί από νεότερο χτιστό τέμπλο καθώς επίσης και μέρος της μορφής ενός δεύτερου αρχαγγέλου που εικονίζεται απέναντι, στο βόρειο τοίχο. Οι δύο αρχάγγελοι είναι οι Ταξιάρχες, στους οποίους ήταν προφανώς αφιερωμένος ο ναΐσκος, που βρίσκεται μάλιστα στο χώρο παλαιού κοιμητηρίου 5. Την ανατολική καμάρα του ναού κοσμούν οι παραστά- Α. Ο ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ Ο ναός ανήκει στον τύπο των σταυρεπίστεγων (Εικ. 1) και μάλιστα στην απλούστερη κατηγορία των μονόκλιτων σταυρεπίστεγων (τύπος Α), σύμφωνα με την κατάταξη που υιοθέτησε ο Αναστάσιος Ορλάνδος 4. Ειδικότερα, αναπαράγει την παραλλαγή Αϊ των σταυρεπίστεγων ναών γιατί οι πλάγιοι τοίχοι του συνεχίζονται αδιάσπαστοι σε όλο το μήκος τους. Έχει εξωτερικά μήκος 8,55 μ. (χωρίς την κόγχη), πλάτος 3,96 μ. και η εγκάρσια καμάρα έχει ύψος 3,98 μ. Η μοναδική κόγχη του είναι ημικυκλική με ένα άνοιγμα και η τοιχοποιία του απλή αργολιθοδομή με νεότερα επιχρίσματα. Οδοντωτή πλίνθινη ταινία περιτρέχει την πρόσοψη και την ανατολική πλευρά του ναΐσκου καθώς και τη βόρεια και νότια πλευρά της εγκάρσιας κεραίας. Παλαιότερα τέσσερα διακοσμητικά πινάκια κοσμούσαν την πρόσοψη του ναού. Από τον τοιχογραφικό του διάκοσμο διατηρούνται μερικά δείγματα σε μέτρια κατάσταση, στο ανατολικό τμήμα και στην εγκάρσια κεραία: στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας η Παναγία στον τύπο της Βλαχερνίτισσας στον ημικύλινδρο ίχνη από τους συλλειτουργούντες ιεράρχες που ταυτίζονται με επιγραφές: ΓΡΙΓΩΡΙΟΣ Ο ΘΕΟΛΟΓΟΣ, Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩ(ΑΝΝΗΣ) Ο ΧΡΗΣΟΣΤΟΜΟΣ" δεξιά από το παράθυρο της κόγχης σώζεται μόνο η επιγραφή Ο ΑΓΙ(ΟΣ) ΒΑΣΙΑΕ(ΙΟΣ). Στο μέτωπο της αψίδας διακρίνονται ίχνη μορφών αγίων σε μετάλλια. Στο νότιο τοίχο του Ιερού Βήματος ξεχωρίζουν οι με- * Το θέμα ανακοινώθηκε αρχικά στο Ενδέκατο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, το Μάιο του 1991, με τίτλο: Τοιχογραφίες του 13ου αιώνα στην Αργολίδα - Παρατηρήσεις πάνω στη μνημειακή ζωγραφική του 13ου αιώνα στην Ελλάδα (βλ. Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, σ ). Ευχαριστώ θερμά τον επίτιμο Έφορο Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Παύλο Λαζαρίδη (fi 992), που μου επέτρεψε παλαιότερα να μελετήσω αυτές τις τοιχογραφίες. Θερμές ευχαριστίες απευθύνω και στο Διοικητικό Συμβούλιο της Χ. Α.Ε. που περιέλαβε αυτό το άρθρο στο ΙΣΤ' τόμο του ΔΧΑΕ (Αφιέρωμα στον André Grabar) και μου έδωσε την ευκαιρία να τιμήσω τη μνήμη του δασκάλου μου. Ιδιαίτερα ευχαριστώ τον Ακαδημαϊκό Μανόλη Χατζηδάκη για τις πολύτιμες παρατηρήσεις του πάνω στο κείμενο μου. Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν τη μελέτη έγιναν από τον κ. Λάζαρο Χατζατουριάν, τον οποίο επίσης ευχαριστώ. 1. S. Kalopissi-Verti, Die Kirche der Hagia Triada bei Kranidi in der Argolis (1244), München Ο Μανόλης Χατζηδάκης, που φρόντισε για την αποκάλυψη των τοιχογραφιών των δύο ναών, αναφέρει το πρώτο μνημείο σωστά, ως ναό των Ταξιαρχών: ΑΔ 22 (1967), Χρονικά, σ. 23, πίν α, γ, δ. Από τους κατοίκους της περιοχής ονομάζεται 'Αγιος Ανδρέας και με το όνομα αυτό αναφέρεται από τη S. Kalopissi-Verti, ό.π., σ. 10 και τον V. J. Djurié, La peinture murale byzantine, Xlle et XHIe siècles, Actes du XVe Congrès International d'études byzantines, Athènes 1976,1, 1979, σ Για τον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο βλ. Μ. Χατζηδάκης, ό.π., σ. 23, πίν. 30 α, β, 31 α, β. 3. Για την ιστορία της περιοχής βλ. Kalopissi-Verti, ό.π., σ και η ίδια, Tendenze stilistiche della pittura monumentali in Grecia durante il XIII secolo, CorsiRav XXXI (1984), σ. 230, σημ Α. * Ορλάνδος, Οί σταυρεπίστεγοι ναοί τής 'Ελλάδος, ΑΒΜΕ Α' (1935), σ. 42 και Μ. Δωρής, Πρόταση για την τυπολογία των σταυρεπίστεγων ναών, Αθήνα Τα δύο αυτά στοιχεία συνηγορούν υπέρ της άποψης του Μ. Χατζηδάκη ότι η ονομασία Ταξιάρχες είναι η σωστή (βλ. υποσημ. 1). 155

3 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Εικ. 1. Ο ναός των Ταξιαρχών. Εξωτερική άποψη από ΝΔ. Εικ. 2. Ναός Ταξιαρχών. Παναγία η Βλαχερνίτισσα στην κόγχη του Ιερού Βήματος. σεις της Γέννησης (Εικ. 4 και 5) και της Μεταμόρφωσης (Εικ. 6). Στην καμάρα της εγκάρσιας κεραίας σώζονται σπαράγματα της παράστασης της Πεντηκοστής στις τριγωνικές επιφάνειες που δημιουργούνται στο σημείο διασταύρωσης της εγκάρσιας με τις κατά μήκος καμάρες εικονίζονται τα σύμβολα των ευαγγελιστών στο νότιο τύμπανο, εξίτηλο τμήμα της παράστασης των Εισοδίων της Θεοτόκου και ελάχιστα ίχνη που ταυτίζουμε με το Γενέσιό της, και στο βόρειο τύμπανο, μέρος της Κοίμησης της Παναγίας. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Η Πλατυτέρα ή Παναγία Βλαχερνίτισσα (Εικ. 2), το κατ' εξοχήν σύμβολο της Ενσάρκωσης του Χριστού, απαντά στο τεταρτοσφαίριο της αψίδας εκκλησιών κυρίως του 12ου αιώνα και μάλιστα μέχρι το τελευταίο τρίτο του αιώνα, οπότε αντικαθίσταται από τον τύπο της ένθρονης Παναγίας με τους δύο σεβίζοντες αγγέλους

4 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ Η παράσταση της Γέννησης του Χριστού (Εικ. 4 και 5), εν μέρει κατεστραμμένη, είναι ολιγοπρόσωπη. Περιλαμβάνει την Παναγία με το θείο βρέφος, το λουτρό του νεογέννητου, τρεις βοσκούς ο ένας κάθεται με τα πόδια σταυρωμένα τρεις αγγέλους που συνοδεύονται από την επιγραφή IJAYCACTE ΑΓΡΑΒΑΟΥ- TEC, και τον Ιωσήφ, ο οποίος διαγράφεται αχνά στο αριστερό μέρος της σκηνής, στραμμένος επίσης αριστερά. Η στάση της καθισμένης και απαθούς Παναγίας ακολουθεί κάποιο παλαιότερο πρότυπο, γιατί από το 12ο αιώνα σπάνια η Παναγία δεν είναι ξαπλωμένη στη στρωμνή της 7. Αξίζει να σημειώσουμε και τη γεμάτη οικειότητα χειρονομία του νεαρού ποιμένα που αγκαλιάζει το γηραιό συνάδελφο του, στοιχείο ρεαλιστικό, που βρίσκουμε και στην Παναγία του ' Αρακά στα Λαγουδέρα της Κύπρου, το Η Μεταμόρφωση (Εικ. 6), με την υπερβολικά επιμήκη δόξα που περιβάλλει το Χριστό και τα ψηλά βουνά που υψώνονται πίσω από τις μορφές των προφητών, σχετίζεται εικονογραφικά με μνημεία του 13ου και του 14ου αιώνα 9. Η Πεντηκοστή στην καμάρα της εγκάρσιας κεραίας υιοθετεί το εικονογραφικό σχήμα που απαντά συχνά σε εκκλησίες του 12ου αιώνα: οι απόστολοι, σε δύο ημιχόρια, κάθονται σε οριζόντια εξέδρα και ο Θρόνος της Ετοιμασίας με το ' Αγιον Πνεύμα καταλαμβάνουν, στο κέντρο, το κλειδί της καμάρας (σώζονται ίχνη τους) 10. Στο ανατολικό τμήμα της καμάρας ταυτίζονται με επιγραφές οι απόστολοι Παύλος, Ματθαίος και Ιωάννης ο Θεολόγος, και στο δυτικό τμήμα διακρίνεται ένας αδιάγνωστος απόστολος. Στις τριγωνικές επιφάνειες κάτω από την εγκάρσια καμάρα εικονίζονται τα σύμβολα των ευαγγελιστών" που ταυτίζονται με επιγραφές. Επιπλέον πλάι σε κάθε ένα από αυτά και αρχίζοντας από τον άγγελο-σύμβολο του ευαγγελιστή Ματθαίου (Εικ. 8), στο βορειοανατολικό τρίγωνο, διαβάζουμε ΑΔΟΝΤΑ, ΒΩΝΤΑ, πλάι στο λιοντάρι του Μάρκου, ΚΑΙΚΡΑΓΩΤΑ, πλάι στο βόδι του Λουκά. Η τέταρτη λέξη, πλάι στον αετό του Ιωάννη του Θεολόγου, είναι κατεστραμμένη. Συμπληρώνουμε: Τον έπινίκιον ϋμνον φδοντα βοώντα κεκραγότα και λέγοντα. Τούτο εκφωνείται σε καίρια στιγμή του καθαγιασμού των Τιμίων Δώρων στη διάρκεια της θείας λειτουργίας 12. Έτσι, το εικονογραφικό πρόγραμμα της εγκάρσιας καμάρας σχετίζεται με τη λειτουργία που ψάλλεται στο Ιερό, γιατί και η σκηνή της Πεντηκοστής συνδέεται με αυτή: ο ιερέας, κατά την τέλεση της, ζητεί με την ευχή της επίκλησης να κατέλθει το Άγιον Πνεύμα για να μετουσιώσει τον άρτο και τον οίνο σε σώμα και αίμα του Χριστού 13. Γι' αυτό το λόγο και η σκηνή της Πεντηκοστής συχνά εικονίζεται στο Ιερό Βήμα, όπως στον Όσιο Λουκά, στη Εικ. 3. Ναός Ταξιαρχών. Ο άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος. 6. L. Hadermann-Misguich, Kurbinovo, Bruxelles 1975, σ Ό.π., σ Α. Papageorghiou, Masterpieces of the Byzantine Art of Cyprus, Nicosia 1965, πίν. XXVI. 9. Βλ. παραδείγματα Ν. Coumbaraki-Pansélinou, Saint-Pierre de Kalyvia-Kouvara et la chapelle de la Vierge de Mérenta, Θεσσαλονίκη 1976, σ. 77, H. Grigoriadou-Cabagnols, Le décor peint de l'église de Samari en Messénie, CahArch XX (1970), σ Kalopissi-Verti, Hagia Triada, ό.π., σ. 37 κ.ε., 116 κ.ε. Hadermann-Misguich, ό.π., σ Την ίδια θέση καταλαμβάνουν τα σύμβολα των ευαγγελιστών κάτω από την εγκάρσια καμάρα, που κοσμείται από την Πεντηκοστή, στο σταυρεπίστεγο ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα στο Πυργί Ευβοίας του 1296: Μ. Γεωργοπούλου-Βέρρα, Τοιχογραφίες του τέλους του 13ου αιώνα στην Εύβοια: Ο Σωτήρας στο Πυργί και η Αγία Θέκλα, ΑΔ 32 (1977), Μελέται, σ Βλ. Π. Ν. Τρεμπέλας, Αί τρεις λειτουργίαι κατά τους έν 'Αθήναις κώδικας, 'Αθήναι 1935, , σ F. Ε. Brightman, Liturgies Eastern and Western, I. Eastern Liturgies, Oxford 1896, 329, 386, 406, και Ά. Ξυγγόπουλος, *H προμετωπίς των κωδίκων Βατικανού καί Παρισιού 1208, ΕΕΒΣ 13 (1937), σ

5 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Εικ Ναός Ταξιαρχών. Η Γέννηση τον Χριστού, λεπτομέρειες. Σοποτσάνη, στο παρεκκλήσιο του Αγίου Ευθυμίου της Θεσσαλονίκης κ.α. 14. Στην Κοίμηση της Παναγίας από ό,τι σώζεται μπορούμε να πούμε ότι έχουμε τον απλό συνθετικό τύπο του 11ου αιώνα, όπου οι απόστολοι μοιράζονται σε δύο ημιχόρια και συνωστίζονται στα πλάγια, για να αναδειχθεί το κύριο, κεντρικό θέμα της Παναγίας με το Χριστό. Πίσω από τους αποστόλους διακρίνεται απλό οικοδόμημα με σαμαροειδή στέγη, πλάγια τοποθετημένο, για να κατευθύνει το βλέμμα του θεατή προς τους πρωταγωνιστές της σκηνής. Τεχνοτροπία Οι τοιχογραφίες του ναού των Ταξιαρχών χαρακτηρίζονται από έντονη γραμμικότητα και απλοϊκότητα. Είναι φανερή η αδυναμία του τεχνίτη να οργανώσει αρμονικά τη σύνθεση του, όπως μπορούμε να παρατηρήσουμε στον τρόπο που εντάσσει τους αποστόλους Πέτρο και Ιωάννη στη σύνθεση της Μεταμόρφωσης ή τη σκηνή του λουτρού του νεογέννητου και τους δύο βοσκούς στη σύνθεση της Γέννησης (Εικ. 4). Στην τελευταία μάλιστα παράσταση το κεφάλι του γέροντα βοσκού, που αποδίδεται σε κατατομή, είναι δυσανάλογα μεγάλο, ώστε να προσδίδει στη ζωγραφική του μνημείου λαϊκό χαρακτήρα 15 (Εικ. 5). Στοιχειώδες είναι το πλάσιμο των προσώπων: η σάρκα δηλώνεται με καστανό χρώμα που απλώνεται πάνω στον κίτρινο προπλασμό και τα φώτα προκύπτουν από αυτό τον προπλασμό που αφήνεται ακάλυπτος, ώστε να αναδεικνύεται μια φόρμα επίπεδη. Άλλοτε όμως οι φόρμες είναι ογκηρότερες, όπως στην περίπτωση του Χριστού στο στήθος της Βλαχερνίτισσας (Εικ. 2), του αγγέλου-συμβόλου του ευαγγελιστή Ματθαίου (Εικ. 8) και του αγγέλου που ευαγγελίζεται τους ποιμένες (Εικ. 158

6 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ Εικ. 6. Ναός λεπτομέρεια. Ταξιαρχών, Η Μεταμόρφωση του Χριστού, Εικ. 7. Κηπούλα Μάνης, ναός Αγίων Αναργύρων. Η εις Άδου Κάθοδος, λεπτομέρεια. 5). Η τελευταία μορφή μοιάζει φυσιογνωμικά με άγγελο στον Άι-Στράτηγο Μπουλαριών στη Μάνη, του τέλους του 12ου αιώνα 16, όπου όμως το πλάσιμο είναι πιο σφιχτό. Η πτυχολογία, γραμμική και κατακερματισμένη, θυμί- 14. E. Die ζ-ο. De m us, Byzantine Mosaics in Greece: Daphni and Hosios Lucas, Cambridge Mass. 1931, Πίν. V, εικ. 7. V. J. Djurió, Sopocani, Beograd 1963, σχέδ. σ Γ. και Μ. Σωτηρίου, Ή βασιλική τοϋ 'Αγίου Δημητρίου Θεσσαλονίκης, 'Αθήναι 1952, σ. 215, πίν. 88β. 15. Την ίδια αντίληψη αποπνέει και η μορφή Ιουδαίου στη Βαϊοφόρο του Σωτήρα κοντά στο Αλεποχώρι: Ντ. Μουρίκη, Οί τοιχογραφίες τοϋ Σωτήρα κοντά στό 'Αλεποχώρι τής Μεγαρίδος, 'Αθήνα 1978, πίν Ν. Β. Δρανδάκης, Βυζαντινοί τοιχογραφίαι τής Μέσα Μάνης, 'Αθήναι 1964, πίν. 29. Εικ. 8. Ναός Ταξιαρχών. Το σύμβολο του ευαγγελιστή Ματθαίου. 159

7 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Εικ. 9. Ναός Ταξιαρχών. Η αγία Άννα με την Παναγία. Εικ. 10. Ναός Ταξιαρχών. Η αγία Άννα, λεπτομέρεια. ζει άλλοτε τις τοιχογραφίες των Αγίων Αναργύρων της Κηπούλας στη Μάνη (1265) 17 (Εικ. 7), λ.χ. το ένδυμα του Χριστού στη Μεταμόρφωση (Εικ. 6) και της Παναγίας στη Γέννηση (Εικ. 4), και άλλοτε μερικές τοιχογραφίες του ναού του Σωτήρα κοντά στο Αλεποχώρι ( ) 18, όπου όμως υπάρχει εντονότερη πλαστικότητα. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί στο ναό των Ταξιαρχών και η γραμμικότητα του τοπίου, όπως αυτό διαμορφώνεται στη Γέννηση (Εικ. 4) και στη Μεταμόρφωση του Χριστού (Εικ. 6), και ανακαλεί στη μνήμη το τοπίο τοιχογραφιών της Κηπούλας, όπου όμως οι γραμμές αποδίδονται με μεγαλύτερη πλαστικότητα 19 (Εικ. 7). Η χρωματική κλίμακα είναι φτωχή και παίζει κυρίως με τις αποχρώσεις του ερυθρού και του κυανού* γενικά όμως τα χρώματα είναι έντονα και οι τόνοι βαθείς. Οι τοιχογραφίες του ναού των Ταξιαρχών θα πρέπει μάλλον να χρονολογηθούν στο πρώτο μισό του Που αιώνα, γιατί έχουν γενικά τα χαρακτηριστικά των επαρχιακών έργων της εποχής αυτής: δηλαδή συνδέονται τόσο εικονογραφικά όσο και τεχνοτροπικά με την παλαιότερη κομνήνεια παράδοση και έχουν ιερατικό χαρακτήρα. Κάποιες τεχνοτροπικές σχέσεις που σημειώσαμε ανάμεσα σ' αυτές και σε μνημεία του δεύτερου μισού του 13ου αιώνα, όπως οι 'Αγιοι Ανάργυροι Κηπούλας και ο ναός του Σωτήρα στη Μεγαρίδα, δεν φαίνονται ουσιαστικές. Θα τοποθετούσα μάλλον τις τοιχογραφίες των Ταξιαρχών γύρω στα μέσα του Που αιώνα, γιατί δεν έχουν τίποτα από τη μνημειακότητα και την ογκηρότητα των έργων του δεύτερου μισού του 13ου αιώνα. Ωστόσο όμως πρέπει να σημειώσουμε ότι τα χρονολογικά όρια στην επαρχιακή τέχνη του 13ου αιώνα είναι πολύ ελαστικά, γιατί στο δεύτερο μισό αυτού του αιώνα, και μάλιστα στο τέλος του, πολλά μνημεία του ελλαδικού χώρου, κυρίως στη Μάνη και σε νησιά του Αιγαίου, ακολουθούν την κομνήνεια παράδοση χωρίς να έχουν καθόλου επηρεασθεί από την πρωτοποριακή τέχνη της εποχής 20. Γενικά η τέχνη των τοιχογραφιών του ναού του Κρανιδίου είναι πολύ συντηρητική και μέτρια ποιοτικά 21, ανάμεσα τους ξεχωρίζει μόνο η ωραία μορφή του αγγέλου-συμβόλου του ευαγγελιστή Ματθαίου, η οποία οφείλεται μάλλον σε κάποιο καλό πρότυπο που θα χρησιμοποίησε ο τεχνίτης του Κρανιδίου. 160

8 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ Β. Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ Ο δεύτερος ναΐσκος που εξετάζουμε είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο, όπως μαρτυρεί η μορφή του αγίου που είναι ζωγραφισμένη μέσα στη μικρή κόγχη, πάνω από τη θύρα της εισόδου, στη δυτική πλευρά του ναού. Είναι και αυτός σταυρεπίστεγος ναός με τα γενικά χαρακτηριστικά που σημειώσαμε στο ναό των Ταξιαρχών. Έχει μήκος εξωτερικά 6,76 μ. (χωρίς την κόγχη) και πλάτος 4,16 μ. η εγκάρσια καμάρα έχει ύψος 4,15 μ. Η μοναδική αψίδα είναι ημικυκλική και η τοιχοποιία του ναού καλύπτεται σήμερα από νεότερο λευκό επίχρισμα. Και οι εσωτερικοί τοίχοι καλύπτονται από μεταγενέστερο επίχρισμα. Ύστερα από δοκιμαστικό καθαρισμό που έγινε στο βόρειο τοίχο αποκαλύφθηκαν τοιχογραφίες που φέρουν πολλά σημάδια φθοράς 22. Στην κάτω ζώνη εικονίζεται κοντά στο Ιερό, στραμμένος κατά τα τρία τέταρτα προς αυτό, ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος. Κρατεί ευαγγέλιο και φορεί ρόδινο χιτώνα και κόκκινο ιμάτιο. Στο πρόσωπο του ο κίτρινος προπλασμός «γλυκαίνεται» με θερμή ώχρα, πάνω στην οποία οι σκιές δηλώνονται με σκούρο καστανό χρώμα και τα φώτα με λευκές γραμμές. Η γκριζόλευκη κόμη και η γενειάδα αποδίδονται με πολλές λευκές γραμμές πάνω σε γκρίζο τόνο. Μετά τον Ιωάννη το Θεολόγο εικονίζονται μετωπικοί και ταυτίζονται με επιγραφές ο άγιος Ιωακείμ (Εικ. 11), η αγία Άννα με την Παναγία (Εικ. 9 και 10) και οι άγιοι Μηνάς (Εικ. 12), Ευστάθιος και Γεώργιος. Από πάνω, σε δεύτερη ζώνη, παριστάνεται σε κάμπο με σχηματικά καλλιγραφημένα φυτικά θέματα, σειρά στηθαρίων αγίων μέσα σε συμπλεκόμενα μετάλλια, των οποίων το πλαίσιο μιμείται διάκοσμο από σμάλτα (Εικ. 14). Ταυτίζεται με επιγραφή ο προφήτης Ηλίας (Εικ. 15) και οι δύο άλλες μορφές εικονίζουν μάλλον επίσης προφήτες (Εικ. 13, 16). Η μορφή του Ιωακείμ (Ο ΑΓΙΟΣ ΗΟΑΚΙΜ) (Εικ. 11) είναι κατεστραμμένη στο μεγαλύτερο μέρος της. Φορεί γκριζωπό χιτώνα και μελιτζανί ιμάτιο. Το πρόσωπο πλάθεται με ώχρα. Η αγία Άννα (Εικ. 9 και 10) κλίνει ελαφρά το κεφάλι προς τα αριστερά. Το φόρεμα της είναι κατάκοσμο (κακά διατηρημένο) και το μαφόριο κόκκινο. Πάνω στον κίτρινο προπλασμό του προσώπου οι σκιές δηλώνονται με καστανό και πράσινο χρώμα και τα φώτα με λεπτές λευκές γραμμές. Κρατάει σχεδόν ξαπλωμένη στην αγκαλιά της τη μικρή Παναγία. Η αγία Άννα με την Παναγία απαντάται στη βυζαντινή τέχνη υπό δύο εικονογραφικός τύπος: είτε κρατώντας απλώς την Παναγία στην αγκαλιά της είτε θηλάζοντας την 23. Στην πρώτη περίπτωση, μέχρι και το 13ο αιώνα, εντοπίζονται παραδείγματα όπου η Παναγία, ντυμένη με χιτώ- Εικ. 11. Ναός Ταξιαρχών. Ο άγιος Ιωακείμ. 17. Ν. Β. Δρανδάκης, Οί τοιχογραφίες τών 'Αγίων Αναργύρων Κηπούλας (1265), ΑΕ 1980, πίν. 26β, 27β-γ, 33α, 34α-β. 18. Συγκρίνουμε την πτυχολογία των αποστόλων της Πεντηκοστής και του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου με τις πτυχές του ενδύματος αποστόλων της Ανάληψης στο Σωτήρα: Μουρίκη, ό.π., πίν. 40, Δρανδάκης, ό.π. (υποσημ. 17) πίν. 27α, 30α, Βλ. δείγματα τέτοιων μνημείων Kalopissi- Verti, Tendenze stilistiche, ό.π. (υποσημ. 3), σ , Σχετικά με την τέχνη αυτών των τοιχογραφιών βλ. Χατζηδάκης, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 23: «Ή τέχνη τών τοιχογραφιών αυτών είναι περίπου σύγχρονος άλλα τελείως διάφορος εκείνων τής 'Αγίας Τριάδος. Πρόκειται περί τεχνοτροπίας λαϊκωτέρας μέ εκφραστικός απλοποιήσεις καί γραμμικός τάσεις, ή οποία αποκαλείται συνήθως 'μοναστική'», και Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ. 225: «Complètement à l'écart de toute qualité se trouvent les incapables, à l'esprit strictement conservateur tel que, par exemple, le maître de la petite église de Saint-André (Milindras) au pied de Kranidi, qui dépend aussi de la peinture de l'attique». 22. Οι εργασίες καθαρισμού αυτών των τοιχογραφιών πραγματοποιήθηκαν το 1967 από συνεργείο συντηρητών του Αναστασίου Μαργαριτώφ (αρχισ. Στ. Περράκης): Χατζηδάκης, ό.π., σ Βλ. J. Lafontaine-Dosogne, L'iconographie de l'enfance de la Vierge dans l'empire byzantin et en Occident, Bruxelles , σ

9 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ να και μαφόριο, κάθεται στο αριστερό χέρι της μητέρας της 24, έτσι ώστε η ξαπλωμένη Παναγία στην εκκλησία του Κρανιδίου να αποτελεί μιαν εξαίρεση. Ο άγιος Μηνάς (Εικ. 12) έχει τα συνηθισμένα χαρακτηριστικά της βυζαντινής εικονογραφίας: άσπρα κοντά, σγουρά μαλλιά και άσπρο κοντό, σγουρό γένι. Φορεί μακρύ λευκό χιτώνα και ολοκόσμητη χλαμύδα που πορπώνεται στο στήθος. Στο ταβλίο εικονίζεται στηθάριο του Χριστού μέσα σε μετάλλιο. Με το δεξί χέρι ο άγιος κρατεί μεγάλο σταυρό. Ο συσχετισμός του αγίου με το Χριστό φαίνεται να προέκυψε από γεγονότα της ζωής του πρώτου: τη συμπαράσταση που ο Χριστός προσέφερε στον άγιο, όταν βασανιζόταν στη φυλακή, και το κήρυγμα του αγίου για το Χριστό στους ειδωλολάτρες. Στη βυζαντινή εικονογραφία τα δύο αυτά πρόσωπα αρχίζουν να συνδυάζονται τον 1 Ιο αιώνα. Ο Χριστός μέσα σε μετάλλιο εικονίζεται πάνω στο σταυρό που κρατεί ο μάρτυρας στο βορειοδυτικό παρεκκλήσιο του Οσίου Λουκά στη Φωκίδα και αργότερα προβάλλεται, με διάφορες παραλλαγές, στο στήθος του αγίου 25. Το 13ο αιώνα στη Σοποτσάνη, η μορφή του Χριστού σε ημίτομο, χωρίς όμως το μετάλλιο, κοσμεί το ταβλίο του αγίου Μηνά, όπως στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο του Κρανιδίου Βλ. λ.χ. Αγίους Αναργύρους Καστοριάς, 12ος αι., και Άγιο Στέφανο, 13ος αι.: Στ. Πελεκανίδης, Καστοριά, Ι. Βυζαντινοί τοιχογραφίαι, Πίνακες, Θεσσαλονίκη 1953, πίν. 38β, 101α. 25. Βλ. διεξοδική μελέτη για το θέμα, την εξέλιξη του και τις διάφορες ερμηνείες για το συσχετισμό του αγίου Μηνά με το Χριστό: Th. Chatzidakis, Particularités iconographiques des chapelles occidentales de Saint-Luc en Phocide, CahArch XXII (1972), σ και Th. Chatzidakis-Bacharas, Les peintures murales de Hosios Loukas. Les chapelles occidentales, Athènes 1982, σ G. Millet-A. Fro low, La peinture du moyen âge en Yougoslavie, Fase. II, Paris 1957, πίν Εικ. 12. Ναός Ταξιαρχών. Ο άγιος Μηνάς, λεπτομέρεια. Εικ. 13. Ναός Ταξιαρχών. Αδιάγνωστος προφήτης. 162

10 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ fc* 3 ^^*f^^aa*«*4 uc. 74. Ναός Ταξιαρχών. Προφήτες. Εικ. 15. Ναός Ταξιαρχών. Ο προφήτης Ηλίας. Εικ. 16. Ναός Ταξιαρχών. Αδιάγνωστος προφήτης. 163

11 ΝΑΥΣΙΚΑ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ Ε ι κ. 17. Άγιος Γεώργιος κοντά στον Κουβαρά Αττικής. Η Δευτέρα Παρουσία, λεπτομέρεια. Ο άγιος Ευστάθιος το πρόσωπο του είναι τελείως κατεστραμμένο φορεί κατάκοσμη στρατιωτική στολή. Η τριγωνική του ασπίδα μαρτυρεί δυτική επίδραση 27 και οι ιμάντες της, που θα χρησίμευαν για την ανάρτηση της, προδίδουν κάποια ρεαλιστική διάθεση του βυζαντινού τεχνίτη. Ακολουθεί η ωραία μορφή του αγίου Γεωργίου (επίσης κακά διατηρημένη). Ο άγιος, όρθιος, ανασύρει με το δεξί χέρι το ξίφος από τη θήκη, που κρατεί με το αριστερό του χέρι. Στην πλάτη φέρει μεγάλη κατάκοσμη ασπίδα 28. Τεχνοτροπία και χρονολόγηση των τοιχογραφιών Δεν θα ήταν θεμιτό να επιχειρήσουμε να χρονολογήσουμε το μνημείο με βάση τα λίγα αυτά δείγματα τοιχογραφιών που ήλθαν στο φως. Θα μπορούσαμε όμως να αποτιμήσουμε την τέχνη των συγκεκριμένων τοιχογραφιών. Το γεγονός ότι ενοικούν ένα μνημείο του οποίου ο αρχιτεκτονικός τύπος, σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, δεν θα μπορούσε να τοποθετηθεί πριν από το 13ο αιώνα 29, μας δίνει ένα terminus post quem. Εξάλλου, ο γραμμικός τρόπος με τον οποίο αποδίδεται η τριχοφυΐα των μορφών μας θυμίζει ανάλογους τρόπους στον Άγιο Πέτρο Καλυβιών Κουβαρά Αττικής (1232) 30 και η επίσης γραμμική αλλά με αρκετή ελευθερία αποδοσμένη πτυχολογία των προφητών του Αγίου Ιωάννη Κρανιδίου μοιάζει με την πτυχολογία (που είναι όμως πιο σχηματοποιημένη) μορφών της παράστασης της Δευτέρας Παρουσίας στο τέμπλο του Αγίου Γεωργίου, κοντά στον Κουβαρά Αττικής, που χρονολογείται στην τέταρτη δεκαετία του Που αιώνα ή λίγο αργότερα και ακολουθεί τεχνοτροπικά την κομνήνεια παράδοση 31 (Εικ. 17). Σε ανάλογη μάλλον εποχή ή λίγο αργότερα πρέπει να τοποθετηθούν και οι τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι η καλλιτεχνική προσέγγιση των μνημείων της Αργολίδας με μνημεία της Αττικής ερμηνεύεται και ιστορικά, αφού, όπως ήδη αναφέ- 164

12 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ 13ου ΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝ ΑΡΓΟΛΙΔΑ ραμε, η Αργολίδα από το 1212 ανήκε διοικητικά στο δουκάτο των Αθηνών είναι άλλωστε γνωστός και ο ζωγράφος «Ιωάννης εξ Αθηνών», που κόσμησε με περισσή τέχνη την εκκλησία της Αγίας Τριάδας στο Κρανίδι, το Στις τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου θα είχαμε να παρατηρήσουμε γενικότερα ότι η λεπτότητα της τέχνης των μορφών, η επιπεδότητά τους, η γραμμική απόδοση της τριχοφυΐας τους, η ζεστή ώχρα με την οποία πλάθονται τα πρόσωπα και, επιπλέον, η υπερβολική αγάπη για το κόσμημα, που βρίσκουμε σε αφθονία στις στολές και στις ασπίδες των στρατιωτικών αγίων, συνδέονται άμεσα με την κομνήνεια παράδοση, η οποία όμως επιβιώνει και στην επαρχιακή ζωγραφική του Που αιώνα. Και μάλιστα οι τοιχογραφίες του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου ακολουθούν καλά πρότυπα της τέχνης των Κομνηνών 33. Σύμφωνα με νεότερα δεδομένα για την τέχνη του ελλαδικού χώρου το 13ο αιώνα, θα είχαμε να παρατηρήσουμε συνοπτικά ότι η υποδούλωση στους Λατίνους του μεγαλύτερου μέρους αυτής της περιοχής μετά την τέταρτη Σταυροφορία, το 1204, και η αποκοπή του από το κέντρο (την Κωνσταντινούπολη) καθόρισαν το χαρακτήρα και την ποιότητα της τέχνης του το 13ο αιώνα. Η εξουδετέρωση τοπικών αρχόντων και η αποστέρηση των επισκοπών από ανώτερους μορφωμένους κληρικούς 34 έφεραν στο προσκήνιο νέες δυνάμεις που προέρχονταν από κατώτερα και φτωχότερα κοινωνικά στρώματα. Το πλήθος των τοιχογραφιών του ελλαδικού χώρου, που έχουν αποκαλυφθεί και μελετηθεί μέχρι σήμερα και που χρονολογούνται με επιγραφές ή μπορούν να αποδοθούν στο 13ο αιώνα, δείχνει έντονη καλλιτεχνική παραγωγή 35, η οποία θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ενίσχυση του θρησκευτικού αισθήματος και ως αντίδραση απέναντι στον αλλόδοξο κατακτητή, ο οποίος όμως, παρόλο που αποστέρησε τις θρησκευτικές κοινότητες από τους πνευματικούς τους ηγέτες, επέδειξε αρκετή ανεξιθρησκεία 36. Όπως φαίνεται από κτητορικές επιγραφές, την πρωτοβουλία σ' αυτές τις δημιουργίες ανέλαβαν κυρίως τοπικοί ιερείς και μοναχοί αλλά καί απλοί γεωργοί 37. Η ταπεινή καταγωγή των δωρητών και η διάθεση περιορισμένων οικονομικών πόρων είχαν βεβαίως ως συνέπεια την πτώση της καλλιτεχνικής στάθμης των έργων και το συντηρητικό και επαρχιακό χαρακτήρα της τέχνης τους, η οποία πολλές φορές ενσωματώνει και τελείως λαϊκά στοιχεία. Ειδικότερα, στο πρώτο μισό του Που αιώνα παρατηρείται μια ομοιογένεια στην τέχνη των κατεχόμενων περιοχών, η οποία οφείλεται στην ισχυρή εξάρτηση αυτής της τέχνης από την κομνήνεια παράδοση, που είχε κυριαρχήσει ως κοινή έκφραση σε όλη την αυτοκρατορία την εποχή της δυναστείας των Κομνηνών 38. Στο δεύτερο μισό του Που αιώνα η εξασθένηση αυτής της εξάρτησης με το πέρασμα του χρόνου απελευθέρωσε τοπικές ιδιομορφίες, με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί μεγάλη ποικιλία στην καλλιτεχνική έκφραση, όπου οι επιδράσεις από τα μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της εποχής είναι μεμονωμένες και περιορισμένες Ν. Β. Δρανδάκης, Παρατηρήσεις στις τοιχογραφίες του Που αι. που σώζονται στη Μάνη, The 17th International Byzantine Congress, Washington 1986, σ. 693: ασπίδες των στρατιωτών της Προδοσίας στον Άγιο Θεόδωρο του Τσόπακα. Βλ. και D. I liopoulou- Rogan, Quelques fresques caractéristiques des églises byzantines du Magne, Actes du XVe Congrès International d'études byzantines, Athènes 1976, IIA, 1981, σ. 214, εικ Βλ. και την ασπίδα στην πλάτη του έφιππου αγίου Γεωργίου στους Αγίους Αναργύρους Καστοριάς του τέλους του 12ου αι.: Στ. Πελεκανίδης, Μ. Χατζηδάκης, Καστοριά, Βυζαντινή τέχνη στην Ελλάδα, έκδ. Μέλισσα, Αθήνα 1984, πίν Δωρής, ό.π. (υποσημ. 4), σ Coumbaraki-Panselinou, ό.π., πίν. 6, 11, D. Mouriki, An Unusual Representation of the Last Judgement in a Thirteenth Century Fresco at St. George near Kouvaras in Attica, ΔΧΑΕ, περ. Δ'- τ. Η' ( ), σ , πίν Kalopissi-Verti, ό.π. (υποσημ. 1), σ Χατζηδάκης, ό.π. (υποσημ. 1), σ Βλ. λ.χ. την περίπτωση του μητροπολίτη Αθηνών Μιχαήλ Χωνιάτη: Coumbaraki-Panselinou, ό.π., σ. 69, και Ν τ. Μουρίκη, Οί βυζαντινές τοιχογραφίες των παρεκκλησίων τής Σπηλιάς τής Πεντέλης, ΔΧΑΕ, περ. Δ'- τ. Ζ' ( ), σ Βλ. τις συνθετικές μελέτες Μ. Chatzidakis, Aspects de la peinture murale du XHIe siècle en Grèce, Symposium de Sopocani 1965, Beograd 1967, σ , 71-73, Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ , Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 15), σ , Kalopissi-Verti, Tendenze stilistiche, ό.π. (υποσημ. 3), σ , η ίδια, Osservazioni iconografiche sulla pittura monumentale della Grecia durante il XIII secolo, CorsiRav XXXI (1984), σ , Δρανδάκης, ό.π. (υποσημ. 27), σ Βλ. Ν. Πανσελήνου, 'Αγιος Πέτρος Καλυβιών Κουβαρά Αττικής. Επιγραφές - Συμπληρωματικά στοιχεία του τοιχογραφικού διακόσμου, ΔΧΑΕ, περ. Δ'- τ. ΙΔ' ( ), σ Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ Μουρίκη, ό.π. (υποσημ. 15), σ. 66 και κυρίως S. Kalopissi-Verti, Dedicatory Inscriptions and Donor Portraits in Thirteenth-Century Churches in Greece, The 17th International Byzantine Congress, Washington 1986, Abstracts of Short Papers, σ Η ίδια, Η χορηγία στη μνημειακή τέχνη των Παλαιολόγων έως το 1400, Ένατο Συμπόσιο Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης, Αθήνα 1989, Πρόγραμμα και περιλήψεις εισηγήσεων και ανακοινώσεων, σ G. Babic, Peintures murales byzantines et de tradition byzantine ( ). Possibilités et limites des analyses sociologiques, XVIIIe Congrès International des études byzantines, Moscou 1991, Rapports pléniers, σ Βλ. για το φαινόμενο της ενότητας του ύφους την εποχή των Κομνηνών, Djuric, ό.π. (υποσημ. 2), σ Βλ. γενικότερες παρατηρήσεις για την τέχνη του 13ου αιώνα στις κατεχόμενες περιοχές του ελλαδικού χώρου, ό.π., σ ,

13 Nafsika Pansélinou PEINTURES MURALES DU XHIe SIECLE EN ARGOLIDE LES ÉGLISES DES TAXIARQUES ET DE SAINT-JEAN LE THÉOLOGIEN.Dans la région de Damalas, près de Kranidi en Argolide, se situent, à part l'importante église de la Sainte- Trinité qui date de 1244, deux autres petits monuments du XHIe siècle: l'église des Taxiarques et celle de Saint- Jean le Théologien. A cette époque et plus spécialement à partir de 1212, l'argolide est passée sous l'autorité d'othon de la Roche, Duc d'athènes, cédée par Geoffroye I Villehardouin pour la participation du premier à la prise de la ville de Corinthe. Le premier monument est une église à toits croisés (σταυρεπίστεγος) comportant quelques peintures murales, conservées en état médiocre et représentant la Vierge Vlachernitissa, dans la conque de l'abside, quelques évêques officiant, saint Biaise, saint Jean Baptiste, deux archanges, la Nativité et la Transfiguration du Christ, la Pentecôte, sur la voûte en berceau, les symboles des quatre évangélistes, accompagnés de l'inscription «αδοντα βοώντα κεκραγότα (και λέγοντα)», et trois scènes du cycle mariologique (Nativité, Présentation de la Vierge au Temple et Dormition). L'iconographie de ces peintures suit pour la plupart la tradition du Xlle siècle avec peu d'éléments qui s'attachent au XHIe siècle. Le style aussi est redevable à l'art de l'époque des Comnènes. En plus, la maladresse de la composition des scènes, la simplicité et le graphisme accentué du dessin des figures et du paysage révèlent le caractère extrêmement conservateur du décor, et certains détails témoignent de la formation populaire du peintre. Nous daterions ces peintures autour du milieu du XHIe siècle. L'église de Saint-Jean le Théologien appartient également au type des églises à toits croisés. Couverte d'une couche de chaux à l'intérieur, elle fut nettoyée très partiellement. Nous avons ainsi les images représentant les saints: Jean le Théologien, Joachim, Anne tenant la Vierge dans les bras, Menas, Eustache et Georges ainsi que celles du prophète Elie et peut-être de deux autres prophètes dans des médaillons entrelacés. Le style de ces peintures se rapproche sur quelques points du style des fresques de Saint-Pierre de Kalyvia-Kouvara en Attique (1232) et du Jugement Dernier de Saint-Georges dans la même région (quatrième décennie du XINe siècle ou peu après) et se rattache à la tradition comnénienne, suivant de bons modèles de cette tradition. D'après les données les plus récentes de la recherche sur la peinture murale du XHIe siècle en Grèce nous remarquons que la conquête de la plus grande partie du pays par les Latins après la quatrième croisade, en 1204, et son isolement du grand centre artistique de Constantinople définissent le caractère et la qualité de son art à cette époque. La neutralisation des archontes locaux et le fait que certaines diocèses n'avaient plus à leur tête leurs prélats érudits ont fait surgir des forces nouvelles qui provenaient de couches sociaux plus bas et plus pauvres. Le grand nombre des peintures murales en Grèce qui ont été découvertes et étudiées jusqu'à présent, datées par des inscriptions ou datables du XHIe siècle, témoignent d'une activité artistique intense, qui pourrait être interprétée comme un renforcement du sentiment religieux et une réaction envers les conquérants hétérodoxes; ces derniers ont sûrement privé les communautés religieuses de leurs chefs spirituels, mais ils ont fait preuve de tolérance. Les inscriptions dédicatoires montrent que, dans ces créations, l'initiative fut prise par des prêtres locaux, des moines et de simples agriculteurs. Mais la provenance sociale humble des donateurs et les moyens économiques limités avaient pour conséquence l'abaissement du niveau artistique de ces oeuvres et le caractère conservateur et provincial de leur art, qui intègre souvent des éléments complètement populaires. Plus spécialement, pendant la première moitié du XHIe siècle, on observe une homogénéité dans l'art des régions sous les Latins, due à la forte dépendance de cet art de la tradition comnénienne, qui avait prédominé comme une «koiné» sur tout le territoire de l'empire byzantin pendant l'époque des Comnènes. Mais, durant la deuxième moitié du XlIIe siècle, l'affaiblissement successif de cette dépendance a permis l'expression de particularismes locaux ainsi que la définition d'une variété d'expression artistique qui a eu une certaine extension et où les influences des grands centres artistiques de l'époque restent limitées ou isolées. 166

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ Σ ΤΑ ΕΡΓΑ ΑΥΤΗΣ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΑ ΜΕΣΑΙΩΝ ΚΑΙ ΜΙΚΡΩΝ Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΗΣ ΡΟΥΛΗΣ ΜΠΟΥΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΧΑΜΕΝΗΣ ΑΘΩΟΤΗΤΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ NAIF ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ. Ι ΣΤΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΑΝ ΘΕΜΑ ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΑΙΔΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010

Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Mission d entreprises Françaises sur le salon ENERGY PHOTOVOLTAIC 2010 Une mission d entreprises françaises en Grèce a été organisée par la ME Ubifrance, à l occasion du salon International ENERGY PHOTOVOLTAIC

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Η αγιογραφία, στην ελληνορθόδοξη παράδοση, είναι γνωστό πως έχει μεγάλη ιστορία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά έργα απ όλες της τις περιόδους.

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Μονή της Μυρτιάς (εικ. 24), στο 23 ο περίπου χιλιόμετρο του δρόμου που οδηγεί από το Αγρίνιο στο Θέρμο, κοντά στη λίμνη Τριχωνίδα, είναι η παλαιότερη σε λειτουργία μονή στην Αιτωλία 1. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Λεοντακιανάκου

Ειρήνη Λεοντακιανάκου Ειρήνη Λεοντακιανάκου Λέκτορας στην Ιστορία της Τέχνης Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Κων/πόλεως 1, Ερμούπολη, Σύρος 84 100 Τηλ. +302281097126 ileon@aegean.gr ΣΠΟΥΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Φλώρα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 257-266 ΑΘΗΝΑ 2003 Φλώρα Καραγιάννη Ο ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 19η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΤΡΙΚΑΛΑ Πλάτανος Θέση «Ομβριάσα» Η 19η ΕΒΑ διενεργεί ανασκαφική έρευνα στον αγρό ιδιοκτησίας Σ. και Α. Υφαντή, η οποία είναι συνέχεια αυτής που διενεργούσε η 7η ΕΒΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων»

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Αγαθονίκη ΤΣΙΛΙΠΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 365-384 ΑΘΗΝΑ 2001 Αγαθονίκη Δ. Τσιλιπάκου

Διαβάστε περισσότερα

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι Αναστασία Καλάη-Μουζάκη Υπ. δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας Στέλιος Μουζάκης Πολιτικός Μηχανικός, Ιστοριοδίφης Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι και Άγιος Γιάννης στον Πέλικα, Μαρούσι Παρατηρήσεις στον εικονογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΤΕ ΤΗ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗ ΝΗΣΟ

ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΤΕ ΤΗ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗ ΝΗΣΟ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΤΕ ΤΗ ΜΥΣΤΗΡΙΩΔΗ ΝΗΣΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εξερευνήστε τη μυστηριώδη νήσο La Isla, και κυνηγήστε ζώα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν εξαφανισμένα. Το ευγενές Ντόντο, το προσεκτικό Γιγάντιο Φόσα, τον άπιαστο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE

COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE COMMUNIQUÉ 19 juillet 2013 DE PRESSE EPITOPOU / ΕΠΙΤΟΠΟΥ du 27 juillet au 28 août 2013 / Από 27 Ιουλίου έως 28 Αυγούστου 2013 Andros, Cyclades / Ανδρος, Κυκλάδες Μια εικαστική πρόταση που πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής

Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Η αναδροµική κατασκευή του Παρθενώνα στην εποχή της ιστορίας της αρχιτεκτονικής Πλήρης απουσία του Παρθενώνα από τη δυτική Αναγέννηση όταν η Ακρόπολη ήταν παλάτι του Φλωρεντίνου δούκα Acciauoli Ο Παρθενώνας

Διαβάστε περισσότερα

Παντελής Κώτσου H Kαστοριά και τα Βυζαντινά μνημεία της emagazine 24grammata.com 1

Παντελής Κώτσου H Kαστοριά και τα Βυζαντινά μνημεία της emagazine 24grammata.com 1 Η ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ Η Καστοριά, από τις πιο αξιόλογες πόλεις του ελληνικού χώρου για τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία της και τα πλούσια αρχοντικά της, είναι κτισμένη σε χερσόνησο

Διαβάστε περισσότερα

21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ

21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ 21. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΗΛΕΙΑΣ Ι.Μ. Ανω Μονή Χρυσοπηγή Δίβρης Ι.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Κρεμαστής Ι.Μ. Αγ.Νικολάου Φραγκοπηδήματος Ι.Μ. Κοιμήσεως Θεοτόκου Σκαφιδιάς 22. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗ ΘΕΣΣΑΛΙΩΤΙΔΟΣ & ΦΑΝΑΡΙΟΦΕΡΣΑΛΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό

Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό Μανόλης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 87-107 ΑΘΗΝΑ 1960 ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΟΝ ΩΡΩΠΟ ι Ή μικρή εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.)

434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.) 434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.) Οί έπιφυλάξεις πού θά ήταν δυνατό νά διατυπωθούν συνέχονται κυρίως μέ τήν έπισήμανση άβλεψιών, συχνά τυπογραφικών (αδυναμία περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΘΕΜΑ: Συμμετοχή της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου στην ανάπτυξη «Στρατηγικών σχεδίων» στο πλαίσιο του ΕΝPI CBC MED (Ευρωπαϊκού Μέσου Γειτονίας και Εταιρικής Σχέσης)

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία: 29/10/2014

Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία: 29/10/2014 INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY Date: 2014.10.29 16:37:48 EET Reason: Location: Athens ΑΔΑ: 6ΨΙΦΓ-ΚΝΒ Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία:

Διαβάστε περισσότερα

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ

6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13 ΙΟΥΛΙΟΥ ΠΑΤΜΟΣ - ΛΕΙΨΟΙ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410-28588 FAX: 27410-25073 e-mail: moraitis.kor@hotmail.com www.narkissostravel.gr 6 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΛΙΟΥ ΕΩΣ ΔΕΥΤΕΡΑ 13

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου!

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! ήµος ΘΗΒΑΙΩΝ 2 ΘΗΒΑ «Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! Έδρα του ήµου είναι η επτάπυλη και επτάλοφη Θήβα, πόλη πανάρχαια και σεβαστή στην ιστορία και την παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού

ΑΠΟΦΑΣΗ. Η Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ& ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΜΟΝΑΔΑ Α1 Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Ταχ. Κώδικας : 10681 Αθήνα Πληροφορίες: Α. Καλογήρου Τηλέφωνο : 2103307622

Διαβάστε περισσότερα

Γινόμαστε ό,τι βλέπουμε

Γινόμαστε ό,τι βλέπουμε Γινόμαστε ό,τι βλέπουμε Οι ιερές εικόνες του Αγίου Νικολάου Πρόγραμμα Χορηγιών Εικονογραφίας "Φάση I - Ανατολή" Θεμιστοκλής Πέτρου Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο Ann Arbor, ΜΙ Γινόμαστε

Διαβάστε περισσότερα

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Χαρίκλεια ΚΟΙΛΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 191-208 ΑΘΗΝΑ 2001 Χαρίκλεια Κοιλάκου

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ

Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ Ή πρόσφατη δημοσίευση των τοιχογραφιών του «Χρίστου» τής Βέροιας άπό τον καθηγητή Στ. Πελεκανίδη1 άποτελεϊ μια άπό τις σημαντικότερες προσφορές γιά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. ΡΩΜΑΪΚΗ ΤΕΧΝΗ 146Π.Χ. 488Μ.Χ. Το 146 π.χ. οι Ρωμαίοι κατακτούν την Ελλάδα και ιδρύουν την αυτοκρατορία τους στα ερείπια των ελληνιστικών βασιλείων του Αλεξάνδρου. Οι Ρωμαίοι θαύμαζαν τον ελληνικό πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία

Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Μεταπτυχιακές σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδος Λιβαδειά 9 Μαΐου 2012 Σπουδές στη Γαλλία Πανεπιστήμια χωρίς δίδακτρα Άριστο ακαδημαϊκό επίπεδο Διεθνής αναγνώριση Επαγγελματικές προοπτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ

Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΛΩΝΑΣ Σύντοµο Ιστορικό Του Αµβροσίου Καρατζά Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου Αυλώνας είναι χτισµένος στο κέντρο του χωριού, πλαισιωµένος από τον αιωνόβιο πλάτανο και δεσπόζει

Διαβάστε περισσότερα

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française

NIVEAUX A1 & A2 sur l échelle proposée par le Conseil de l Europe ÉPREUVE 4 ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ. Certification en Langue Française ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΡΑΤΙΚΟ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΓΛΩΣΣΟΜΑΘΕΙΑΣ Ministère de l Éducation et des Cultes, de la Culture et du Sport Certification en Langue Française NIVEAUX

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία

Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία Η Παναγία η Σικελιά της Χίου και η Σικελία Κάλλη Γουργιώτου Εισαγωγή-τοπογραφία Στη νότια Χίο, στην περιοχή των Μαστιχοχώρων, δηλαδή των χωριών που ασχολούνται με την παραγωγή της μαστίχας, βρίσκεται η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι.

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Κωνσταντίνος ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ Τόμος ΚΕ (2004) Σελ. 37-56 ΑΘΗΝΑ 2004 Κωνσταντίνος Μ. Βαφειάδης ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

4Χοιροκοιτία. 4Pmxcv,kjlk. Marina

4Χοιροκοιτία. 4Pmxcv,kjlk. Marina Μνημεία και Αρχαιολογικοί Χώροι της Κύπρου του καταλόγου της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το 1972 η UNESCO υιοθέτησε τη Σύμβαση που αφορά την Προστασία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς,

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχοποιία Ι Επισκευές

Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τοιχοποιία Ι Επισκευές Τα κατεστραμμένα ή φθαρμένα μέρη της τοιχοποιίας επισκευάζονται ακολουθώντας τις παραδοσιακές τεχνικές. Ο τεχνίτης πριν ξεκινήσει πρέπει να έχει έτοιμα τα απαιτούμενα υλικά: πέτρες

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

«Έρευνα & Καταγραφή των Ιερών Μονών της Ελλάδος»

«Έρευνα & Καταγραφή των Ιερών Μονών της Ελλάδος» «Έρευνα & Καταγραφή των Ιερών Μονών της Ελλάδος» Αναλυτική καταγραφή των Ιερών Μονών ανά Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος που είναι επισκέψιμες, με ιδιαίτερο θρησκευτικό, μουσειακό και ιστορικό ενδιαφέρον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: ΒΛΩΡΓ-ΠΞ4 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

ΑΔΑ: ΒΛΩΡΓ-ΠΞ4 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΜΕΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Ταχ. Δ/νση : Θεμιστοκλέους 87 Αθήνα Ταχ.Κώδικας : 10681 Πληροφορίες : Παναγιώτα Μπρατσιάκου Τηλέφωνο : 2103307621

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Μιχάλης Ρηγίνος 1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1977 αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ και στη συνέχεια σπούδασε Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Bυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ'

Bυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ' Bυζαντινό Μουσείο Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ' 2 Καλωσορίσατε στο Πολιτιστικό Κέντρο του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ. Ελπίζουμε η επίσκεψή σας στο Βυζαντινό Μουσείο του Κέντρου μας να είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ ΖΨΓΡΑΥΙΚΗ

Η ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ ΖΨΓΡΑΥΙΚΗ Η ΒΤΖΑΝΣΙΝΗ ΖΨΓΡΑΥΙΚΗ ΜΨΑΩΚΑ ΧΗΥΙΔΨΣΑ Ψηφιδωτό είναι η επένδυση επιφανειών με μικρές, τετράγωνες συνήθως ψηφίδες, κομμένες από φυσικές πέτρες ή υαλόμαζα, που προσκολλώνται σε υπόστρωμα από ασβεστοκονίαμα

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων

Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό μασ κατα τη διαρκεια των ακόλόυθιων ÄÉÌÇÍÉÁÉÁ ÅÊÄÏÓÇ ÅÍÇÌÅÑÙÓÇÓ ÊÁÉ ÐÍÅÕÌÁÔÉÊÇÓ ÏÉÊÏÄÏÌÇÓ ÉÅÑÁ ÌÇÔÑÏÐÏËÉÓ ÈÅÓÓÁËÏÍÉÊÇÓ ÉÅÑÏÓ ÍÁÏÓ ÌÅÔÁÌÏÑÖÙÓÅÙÓ ÔÏÕ ÓÙÔÇÑÏÓ ÄÅËÖÙÍ - ÌÉÁÏÕËÇ ÔÇË. 2310-828989 Πότε ειμαστε όρθιόι και Πότε κανόυμε τό σταυρό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΡΙΒΗ ΔΕΚΑΖΟΥ ΟΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΤΙΜΩΡΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

ΑΚΡΙΒΗ ΔΕΚΑΖΟΥ ΟΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΤΙΜΩΡΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΑΚΡΙΒΗ ΔΕΚΑΖΟΥ ΟΙ ΑΤΟΜΙΚΕΣ ΤΙΜΩΡΙΕΣ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΝΗΜΕΙΑΚΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ Διπλωματική εργασία στα πλαίσια του Διατμηματικού Μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα