ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΜΣ «ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΜΣ «ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ»"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΜΣ «ΓΕΩΡΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ» «Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟ ΑΝΟΙΧΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΕΩΝ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΤΟ ΛΟΦΟ ΞΕΝΙΑ, ΜΥΤΙΛΗΝΗ» ΕΛΣΑ ΣΤΕΡΓΙΟΥ Α.Μ. 145/ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΟΣ Ν. ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ Τµήµα Αρχιτεκτονικής Τοπίου ΤΕΙ Άρτας Μυτιλήνη, Οκτώβριος 2004

2 Στην οικογένεια µου, Στους δικούς µου ανθρώπους, µε ιδιαίτερη αγάπη.

3 "Πλούσια σε παράδοση και ζωηρόχρωµη σε περιεχόµενο, η παλέτα του αρχιτέκτονα τοπίου είναι πιο ποικίλη και προκλητική από αυτή που προσφέρεται σε οποιοιδήποτε άλλον σχεδιαστή. Έχει το προνόµιο των καλύτερων επιτευγµάτων της ανθρώπινης αρχιτεκτονικής και των καλών τεχνών. Κι έχει τα υλικά και τους πόρους του φυσικού κόσµου στη διάθεσή του." Thomas Church, 1995

4 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Εκφράζω τις θερµές µου ευχαριστίες στον καθηγητή Αλέξανδρο Κανταρτζή για την βοήθειά του στην ολοκλήρωση αυτής της µελέτης. Για τη συλλογή των στοιχείων: ένα µεγάλο ευχαριστώ στον κ. Ακριώτη ηµήτριο, γεωλόγο στα δηµόσια έργα στη Μυτιλήνη για τα οικολογικά δεδοµένα της Λέσβου, στον κ. Τάταρη Γεώργιο, συνεργάτη του εργαστηρίου GIS (Γεωγραφικά Συστήµατα Πληροφοριών) στο τµήµα Γεωγραφίας, στην κα. Χατζηαντωνίου Μαρία, διεύθυνση δηµοσίων-διεθνών σχέσεων του Πανεπιστηµίου Αιγαίου, στην κα. Χρήστου Μαρία, στέλεχος διοικητικού στο Πανεπιστήµιο Αιγαίου για γενικά στοιχεία και πληροφορίες όσον αφορά το πανεπιστήµιο και στον κ. Φείδα Χριστόφορο, καθηγητή στο τµήµα Γεωγραφίας του Πανεπιστηµίου Αιγαίου. Ευχαριστώ το Πανεπιστήµιο Αιγαίου και συγκεκριµένα τη διεύθυνση δηµοσίωνδιεθνών σχέσεων και δηµοσιευµάτων για την ευγενική προσφορά του φωτογραφικού υλικού. Επίσης, ευχαριστώ τις Άννα Στεργίου και Χριστίνα Γεωργιάδη για την σπουδαία βοήθεια και την ηθική υποστήριξή τους. Τέλος, αλλά µε πολλή αγάπη, ένα θερµό ευχαριστώ στην οικογένειά µου και ιδιαίτερα στη µητέρα µου.

5 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Σελίδα ΠΡΟΛΟΓΟΣ...8 ΜΕΡΟΣ Α: ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ...11 Α.2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ - ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ...11 Α.3 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΕΙΣ...12 ΜΕΡΟΣ Β: ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΠΙΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ Β.1 ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ...15 Β.2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ...16 Β.2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ...16 Β.2.2 ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ...18 Β2.3 ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ...21 Β.3 ΤΟΠΙΟ...22 Β.4 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ...23 Β.4.1 ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ...23 Β.4.2 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ ΤΟΠΙΟΥ...24 Β.4.3 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ...26 Β.5 ΑΡΧΕΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ...27 ΜΕΡΟΣ Γ: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Γ.1 ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ...32 Γ.2 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ...33 Γ.2.1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΗΣΟ ΛΕΣΒΟΥ...33 Γ.2.2 ΕΙ ΙΚΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ...38 Γ.2.3 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ...41

6 ΜΕΡΟΣ : ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ.1 ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΑ ΚΛΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ Υ ΡΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΧΛΩΡΙ Α ΠΑΝΙ Α ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΚΤΙΡΙΑΚΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΦΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ...62 ΜΕΡΟΣ Ε ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ Ε.1 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ...64 Ε.1.1 ΓΕΝΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ...64 Ε.1.2 ΕΙ ΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ...65 Ε.2 ΑΝΑΛΥΣΗ ΥΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ...66 Ε.3 ΣΧΕ ΙΟ ΦΥΤΕΥΣΗΣ...68 Ε.4. ΣΧΕ ΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΦΩΤΙΣΜΟΥ...69 ΜΕΡΟΣ ΣΤ: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...73 ΜΕΡΟΣ Ζ: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕΡΟΣ Η: ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ Η1 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΠΕΡΙ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ...80 Η.1.1 ΟΡΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ...80 Η.1.2 ΑΡΧΑΙΟΙ ΧΡΟΝΟΙ...83 Η ΑΙΓΥΠΤΟΣ...84 Η ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ...85 Η ΠΕΡΣΙΑ...86

7 Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑ Α...87 Η ΑΡΧΑΙΑ ΡΩΜΗ...88 Η.1.3 ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ...90 Η ΟΙ ΜΑΥΡΙΤΑΝΟΙ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ...90 Η.1.4 ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ...94 Η ΙΤΑΛΙΑ...94 Η ΓΑΛΛΙΑ...95 Η ΡΩΣΙΑ...97 Η ΑΓΓΛΙΑ...97 Η ΑΠΩ ΑΝΑΤΟΛΗ...99 Η ΑΜΕΡΙΚΗ Η.1.5 ΡΥΘΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ Η ΙΤΑΛΟ-ΓΑΛΛΙΚΟΣ Η ΑΓΓΛΙΚΟΣ Η ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΑΣΕΙΣ Η.2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β Η.2.1 ΑΝΑΛΥΣΗ ΦΥΤΩΝ

8 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η ιστορία του κήπου του κόσµου, κλείνει µέσα της πολιτισµικές µορφές και εθνικές παραδόσεις Ο κήπος είναι το µέσο, µε το οποίο εκφράζονται καινούργιες αντιλήψεις και αντανακλάται η αισθητική ανάπτυξη στην τέχνη και στην αρχιτεκτονική. Ο κήπος πρέπει να εκτελεί την αρχική λειτουργία ύπαρξής του, µε την έννοια παροχής δέντρων και λουλουδιών, ακόµα και φρούτων ένας τόπος όπου ο άνθρωπος µπορεί να συλλάβει εκ νέου τη συγγένειά του µε το χώµα. Από αιώνες ο άνθρωπός έχει προσπαθήσει να ελέγξει τον περιβάλλοντα χώρο του. Με τις πλούσιες γνώσεις βοτανικής, κηπουρικής και φυτοκοµίας που έχει κληρονοµήσει, έχει καταφέρει τόσο τον απόλυτο και αυστηρό έλεγχο όλων των µορφών των φυτών µε άνθη που του παρέχουν λεπτεπίλεπτα σχέδια, όσο και την ελεύθερη και ανεµπόδιστη έκφραση της παρθένας φύσης. Πριν αρκετά χρόνια, ένα περιοδικό αρχιτεκτονικής τοπίου, δηµοσίευσε ένα άρθρο που ονοµαζόταν "το πάντρεµα εσωτερικών και εξωτερικών χώρων." Η ιδέα αυτή όµως δεν είναι καινούργια. Οι Αιγύπτιοι προγραµµάτιζαν τα σπίτια τους και τους κήπους ταυτόχρονα. Οι Ρωµαίοι ήξεραν τα πάντα σχετικά µε αυτούς. Οι Έλληνες είχαν την κατάλληλη λέξη: "κήπος ή τοπίο" και οι Ιταλοί της Αναγέννησης τον ανέπτυξαν σε µια λεπτή τέχνη. Είχαν εξωτερικά καθιστικά, τραπεζαρίες, διαδρόµους, και αίθουσες εισόδων. ανείστηκαν τη γραµµή και τα υλικά από το σπίτι, και το φύλλωµα, τη σκιά, τα φρούτα, τα λουλούδια, και το ρόλο του νερού από τη φύση. Ήταν ένας έξυπνος συνδυασµός. Η πάλη των δυνάµεων της φύσης και του ανθρώπου δεν άφησαν ίχνος δυσαρµονίας. Η αρχιτεκτονική τοπίου - η εξελιγµένη µορφή της κηπουρικής, δεν είναι µια σύνθετη και δύσκολη τέχνη που ασκείται µόνο από τους κορυφαίους του είδους. Είναι λογικό, φρόνιµο και σκόπιµο να γίνεται ο σχεδιασµός εξωτερικών χώρων έτσι ώστε να προσφέρει αυτά ακριβώς που επιθυµούν κι έχουν ανάγκη οι χρήστες τους. Η κατεύθυνση στην οποία πρέπει να κινηθεί ο αρχιτέκτονας τοπίου καθορίζεται από τις επιθυµίες των ανθρώπων που αναµένεται να χρησιµοποιήσουν το χώρο, αναζητώντας γαλήνη ηρεµία και προσωπική ευχαρίστηση. Αυτό θα γίνει µε την προσθήκη αισθητικής και παράλληλα µε την εξάλειψη όσο το δυνατόν περισσότερων αρνητικών στοιχείων από τα τοπία. O ρόλος του αρχιτέκτονα τοπίου είναι να ζυγίζει, να ερµηνεύει, να ενσωµατώνει και να βρίσκει απαντήσεις πέρα από την ικανότητα και τη φαντασία του απλού ανθρώπου. Τις τελευταίες δεκαετίες το περιβάλλον έχει υποβαθµιστεί σε µεγάλο βαθµό εξαιτίας της ραγδαίας - και πολλές φορές ανεξέλεγκτης εξέλιξης της βιοµηχανίας και της 8

9 τεχνολογίας. Στην ανατολή του νέου αιώνα ευχή όλων είναι ο άνθρωπος να αναθερµάνει τη σχέση του µε το περιβάλλον και να του φερθεί µε µεγαλύτερο σεβασµό. 9

10 ΜΕΡΟΣ Α: ΕΙΣΑΓΩΓΗ 10

11 Α1. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Η διαµόρφωση ενός ακαδηµαϊκού χώρου απαιτεί την προσεκτική και την πλήρη µελέτη των παραγόντων που τον περιβάλλουν. Η παρούσα εργασία µε αφορµή τη µελέτη του περιβάλλοντος χώρου του Πανεπιστηµίου της Μυτιλήνης προσπαθεί να επιλύσει περιβαλλοντικά ζητήµατα µεγαλύτερης κλίµακας. Τέτοια ζητήµατα διαχωρίζονται σε α) οικολογικά θέµατα (π.χ. νερό, κλίσεις/τοπογραφία), β) κοινωνικά θέµατα (άνθρωπος ως µέρος του οικοσυστήµατος: στην παρούσα µελέτη οι φοιτητές),γ) φυσικούς παραµέτρους (γειτονικές χρήσεις, θέες, όµορα οικόπεδα και προσβάσεις) και δ) χαρακτήρας τοπίου της περιοχής. Α2. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Η µελέτη αυτή αποτελεί παράδειγµα για τη διαµόρφωση των εξωτερικών ακαδηµαϊκών χώρων. Επιλέχθηκε µε σκοπό: 1.την προσφορά εποικοδοµητικών ιδεών για τον εµπλουτισµό και την βελτίωση του υπάρχοντος αρχιτεκτονικού σχεδιασµού πρασίνου. Κάθε αρχιτέκτονας τοπίου οφείλει να προσφέρει µε τις ιδέες και το έργο του στην περαιτέρω εξέλιξη. 2.την εξέταση των παραγόντων που σχετίζονται µε την αρχιτεκτονική τοπίου αλλά και µε τη γενικότερη έννοια του περιβαλλοντικού σχεδιασµού. 3.την εξέταση του τρόπου σχεδιασµού των πανεπιστηµιουπόλεων. Έχει παρατηρηθεί ότι η αρχιτεκτονική των κτιρίων δεν συνυπάρχει αρµονικά µε τον περιβάλλοντα χώρο. 4.την µετατροπή των εξωτερικών χώρων σε πιο εύχρηστους, προσιτούς, φιλικούς και αισθητικά βελτιωµένους για τους καθηµερινούς χρήστες του (π.χ. φοιτητές, καθηγητές ). Την κατασκευή δηλαδή, του πιο κατάλληλου περιβάλλοντος για τους φοιτητές που το αναζητούν. Το κλειδί λοιπόν για την ποιότητα του σχεδιασµού του τοπίου είναι η ανάπτυξη ενός περιβάλλοντος περισσότερο κατάλληλου ώστε η πανεπιστηµιούπολη µέσα από το χωροχρόνο της να προσφέρει ποιοτικά βιώµατα στους φοιτητές της. Για να γίνει αυτό θα πρέπει: 11

12 Να αφιερωθεί χρόνος στη διαµόρφωση του πρασίνου µε σεβασµό στις περιβαλλοντικές αξίες δηµιουργώντας ποικιλοµορφία φυτών που θα προσαρµόζονται αρµονικά σε ένα τοπίο. Να γίνει όσο το δυνατόν καλύτερη χρήση του µεγάλου ελεύθερου χώρου που να βασίζεται σε ένα τοπίο µε λειτουργική σκοπιµότητα, αναβαθµισµένη αισθητική και οικολογική αειφορία. Α3. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΕΙΣ Η αγγλική λέξη campus (πανεπιστηµιούπολη), πρωτοεµφανίστηκε τον 19 ο αιώνα µετασχηµατιζόµενη από την ιταλική λέξη campo. Η λέξη campus περιέγραφε µια διαµορφωµένη, δηµόσια, ανοιχτή περιοχή (piazza) που ήταν και το κεντρικό µέρος του πανεπιστηµίου. Καθώς όµως τα πανεπιστήµια γινόντουσαν όλο και µεγαλύτερα και πιο περίπλοκα, ο όρος campus ήρθε να εκπροσωπήσει ένα σύνολο από στενά συνδεδεµένα κενά ανοιχτών χώρων, δηλαδή οι ελεύθεροι χώροι µεταξύ των πανεπιστηµιακών κτιρίων. Ο όρος σήµερα περιλαµβάνει όλα τα κτίρια και τον περιβάλλοντα χώρο του πανεπιστηµίου. Ο σχεδιασµός µιας πανεπιστηµιούπολης απαιτεί τη δηµιουργία περιβάλλοντος για το ίδιο το πανεπιστήµιο και ταυτόχρονα αρµονία µε το γενικότερο χώρο που το περιβάλλει. Το διαµορφωµένο τοπίο σε µια πανεπιστηµιούπολη είναι πρωταρχικά στενά συνδεδεµένο µε τους ανοικτούς χώρους και κατά δεύτερο λόγο, αποτελεί συνδετικό µηχανισµό για την ενοποίηση των λειτουργιών των κτιριακών υποδοµών. Σκοπός του είναι να κάνει το περιβάλλον κατάλληλο για κοινωνικές δραστηριότητες. Η ενότητα της πανεπιστηµιούπολης ενισχύεται από το µέγεθός του, το σχήµα, το χρώµα, την υφή και άλλα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του. Η στενή σχέση των πλακόστρωτων (patio), ο κοινωνικός χαρακτήρας των προαυλίων (courtyards), η επισηµότητα των τετραγωνισµένων αυλών (quadrangles), η µεγαλοπρέπεια του πρασίνου (lawns of green) και η ανεπισηµότητα των αθλητικών εγκαταστάσεων (fields) καθορίζονται µέσω των αρχιτεκτονικών αρχών που αποτελούν µέρος της αρχιτεκτονικής του τοπίου. Αρχικά, οι πανεπιστηµιουπόλεις αναπτύχθηκαν καθαρά σαν συµπαγείς, ευδιάκριτες ακαδηµαϊκές περιοχές µε: α) κεντρικό θέµα, β) ξεκάθαρη περίµετρο και γ) καθαρή σχέση µε τις πόλεις που τις περιέβαλλαν. Καθώς οι πανεπιστηµιουπόλεις µεγάλωναν, νέα έργα 12

13 γίνονταν όλο και πιο µακριά από τον κεντρικό τους άξονα, µε ξεχωριστούς περιβόλους, οργανωµένους ανάλογα µε την τοποθεσία, τη χρήση και τη φυσική δοµή του εδάφους. Παράλληλα, τα αυτοκίνητα άρχισαν να υπερισχύουν, µε αποτέλεσµα την κλιµάκωση της κυκλοφορίας και της στάθµευσης των οχηµάτων εις βάρος της κυκλοφορίας των πεζών. Η ανάπτυξη προτύπων που ευνοούσε τον σχεδιασµό και την κατασκευή µη οµότιµων έργων, οδήγησε στη δηµιουργία µιας φόρµας πανεπιστηµιουπόλεων που χαρακτηριζόταν από την τυχαία εκλογή µάζας και από οριζόντια υπερβολική προέκταση και µε την οποία µιµούταν συµβατικά την ακαταστασία. Η άναρχη οργάνωση των πανεπιστηµιουπόλεων µπορεί να ελεγχθεί µέσω της προσαύξησης των σχεδίων του ανοιχτού χώρου, των κτιρίων και των διαµορφωµένων χώρων. Τέτοιοι χώροι µπορούν να διαµορφωθούν και να διατηρηθούν µε τους εξής τρόπους: 1. Τα έργα που σχεδιάζονται να είναι συµπαγή και κοντά στην υπάρχουσα ανάπτυξη. Έτσι αποφεύγεται η υπερβολική επέκταση της κτιριακής υποδοµής και αυξάνεται ο ελεύθερος χώρος για έργα πρασίνου. 2. Η υιοθέτηση της "αρχής της στάθµευσης" έτσι ώστε οι χρήστες της πανεπιστηµιούπολης να έχουν την δυνατότητα να αφήνουν τα αυτοκίνητα τους στους χώρους στάθµευσης και να συνεχίζουν τις δραστηριότητές τους χωρίς αυτά. Οι χώροι στάθµευσης µπορούν να αποτελέσουν το συνδετικό κρίκο ανάµεσα σε πεζούς και κτίρια µέσω της δηµιουργίας ελκυστικών διαδρόµων πρόσβασης και όµορφων κοινόχρηστων χώρων. 13

14 ΜΕΡΟΣ Β: ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΟΠΙΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ 14

15 Β1. ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Τα θέµατα χρήσεων γης που αποτελούν αντικείµενο του οικολογικού σχεδιασµού έχουν γίνει πολύ πιο έντονα όσο ποτέ άλλοτε στην ιστορία του ανθρώπου. Η γνώση του πεπερασµένου µεγέθους των αποθεµάτων του πλανήτη µας, έχει φέρει τα θέµατα των φυσικών πόρων στο επίκεντρο των συζητήσεων. Τα βασικότερα θέµατα χρήσης γης κατά τον Α. Κανταρτζή (1991), διδακτορική διατριβή είναι: 1.διαφύλαξη της άγριας φύσης. Η ραγδαία αύξηση του πληθυσµού απαιτεί όλο και περισσότερη επιφάνεια παρθένας γης. Είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί µια ισορροπία επιχειρηµάτων ανάµεσα σε εκείνα που υποστηρίζουν τη διαφύλαξη της φύσης και σε εκείνα που ενισχύουν τις ανθρώπινες χρήσεις. 2.διατήρηση των φυσικών πόρων. Η διατήρηση των φυσικών πόρων µέχρι ένα βαθµό είναι βασισµένη στην οικονοµική πραγµατικότητα. Κάθε κοµµάτι γης. εµπεριέχει κάποιου είδους πόρους, και κάθε ανθρώπινη χρήση µεταβάλλει σ' ένα βαθµό αυτούς τους πόρους. Αυτοί, µπορεί να είναι κρυµµένοι στη βλάστηση ή άλλες βιοκοινότητες ή µπορεί να είναι αποθηκευµένοι στα εδάφη, πέτρες, υπόγεια ή επιφανειακά νερά. Η διατήρηση των φυσικών πόρων και κυρίως των οικονοµικά παραγωγικών, απαιτεί σωστή διαχείριση. 3.προστασία από κινδύνους. Φυσικοί κίνδυνοι είναι οι πληµµύρες, οι φωτιές, οι κατολισθήσεις και καθιζήσεις εδαφών, οι ανεµοστρόβιλοι, τα ηφαίστεια κ.α.. Εφόσον επισηµανθούν οι περιοχές µε τέτοια χαρακτηριστικά, αποβαίνουµε σε ανάλογη σχεδίαση. 4.ανταγωνιστικές χρήσεις. Ένα παράδειγµα είναι η απώλεια γεωργικής γης για χάρη της αστικής ανάπτυξης. 5.ένταση των χρήσεων γης. Είναι άµεσα συνδεδεµένη µε την ικανοχωρητικότητα της γης για κάθε συγκεκριµένη χρήση. 6.δηµόσιος και ιδιωτικός τοµέας. Σύµφωνα µε το Σύνταγµα, η ιδιωτική γη µπορεί να χρησιµοποιηθεί για τα συµφέροντα του ιδιώτη και η δηµόσια γη για τα συµφέροντα όλων. Το πρόβληµα στη διαφοροποίηση των δύο αυτών τοµέων είναι ότι µερικές φορές η γη που είναι καταλληλότερη για δηµόσια χρήση βρίσκεται σε ιδιωτικό χέρια και η γη που ίσως να διαχειριζόταν πιο αποτελεσµατικά από 15

16 ιδιώτες βρίσκεται στη δηµόσια κατοχή. Αυτή η κατάσταση θέτει ευρύτερα το θέµα της κατοχής της γης, το χρόνο, τους όρους και τα δικαιώµατα πάνω σ. αυτή. 7.συγκέντρωση-αποκέντρωση. Οι φυσικοί πόροι και κυρίως τα καύσιµα ήταν ένας λόγος οι άνθρωποι να µετακινηθούν ή να µένουν σταθερά κάπου. Το ίδιο συµβαίνει και σήµερα, µε αποτέλεσµα την ανάπτυξη ή την υποβάθµιση διαφόρων περιοχών. 8.οπτική αλλαγή. Οι περισσότεροι άνθρωποι σχετίζονται µε τη φύση οπτικά. Η απόµακρη θέα των βουνών και της θάλασσας, η οικεία θέα των λόφων, τα δένδρα, η θέα πάνω από τις πόλεις τη νύχτα, όλες έχουν µια ατελείωτη γοητεία για τους ανθρώπους. Πολλές φορές οι άνθρωποι θέλουν να βλέπουν και να διατηρούν το τοπίο στην ίδια - σηµερινή του µορφή: αυτό που βλέπουν σήµερα να το βλέπουν και στο µέλλον. Εδώ ακριβώς είναι το κλειδί για σωστή οπτική αλλαγή του τοπίου. Οι δραστηριότητες που λαµβάνουν µέρος στο τοπίο, πρέπει να είναι οργανωµένες και ορθά σχεδιασµένες. 9.πολιτισµική διαφύλαξη. Για τη διατήρηση ιστορικών µνηµείων και την πολιτισµική διαφύλαξη του τοπίου. Β2. ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Τα κοινωνικά θέµατα στη συγκεκριµένη µελέτη συµπεριλαµβάνουν τις εξής έννοιες: - οικοσύστηµα - άνθρωπος ως µέρος του οικοσυστήµατος, - προφίλ των χρηστών Β.2.1. Η έννοια του οικοσυστήµατος Στον Οικολογικό Σχεδιασµό η έννοια του οικοσυστήµατος είναι η πιο βασική και είναι σχετικά καινούρια. Εξελίχθηκε το 1935 από τον A.G. Tansley. Από τότε αποτελεί τη βασική έννοια-αρχή όλων των οικολογικών µελετών. Το οικοσύστηµα είναι η συναρµολόγηση των αλληλεπιδράσεων των ζωντανών οργανισµών και του περιβάλλοντος τους. Μέσα στους ζωντανούς οργανισµούς συµπεριλαµβάνεται και ο άνθρωπος, παρά το γεγονός ότι οι οικολόγοι συνήθως προτιµούν να αvαλαµβάνουν µελέτες οικοσυστηµάτων στα οποία ο 16

17 άνθρωπος απουσιάζει. Αλλά και οι ίδιοι οι άνθρωποι συνήθως προτιµούν να διαφοροποιούν τον εαυτό τους από το οικοσύστηµα στο οποίο ζουν. Μια απόλυτη και βασική παραδοχή στη µελέτη αυτή είναι ότι ο άνθρωπος, σε όλα τα επίπεδα, είναι ένα αναπόσπαστο µέρος του οικοσυστήµατος στο οποίο ζει, κινείται και δρα. Άλλο σπουδαίο χαρακτηριστικό των οικοσυστηµάτων είναι ότι µπορούν να είναι οποιουδήποτε µεγέθους. Ο µη περιορισµός της κλίµακας των οικοσυστηµάτων διευκολύνει µεν τους αρχιτέκτονες τοπίου, αλλά υπάρχουν και κανόνες που οφείλουν να γίνονται σεβαστοί: "Κανένα οικοσύστηµα δεν υπάρχει από µόνο του. Όλα τα είδη και οι κατηγορίες οικοσυστηµάτων είναι ανοιχτά και όχι κλειστά συστήµατα..." (Evans. 1956). Υπονοείται δηλαδή ότι τα οικοσυστήµατα είναι άµεσα συνδεδεµένα µε τις ροές ενέργειας και ύλης. Κάθε σύστηµα απορροφά ενέργεια και ύλη από τα γύρω του συστήµατα και αυτό µε τη σειρά του τα εξάγει. Προκειµένου λοιπόν να σκιαγραφηθούν τα όρια του οικοσυστήµατος θα πρέπει να ληφθούν υπόψη οι ροές επικοινωνίας που το συνδέουν µε τα γειτονικά του οικοσυστήµατα. Τα όρια ενός οικοσυστήµατος είναι µερικές φορές δύσκολο να καθοριστούν. Ένας τρόπος προσδιορισµού ορίων µεταξύ δύο ή περισσοτέρων οικοσυστηµάτων (π.χ. οι παρυφές ενός δάσους, οι άκρες µιας λίµνης, οι ακτές) είναι ότι τα σύνορό τους είναι ιδιαίτερα πλούσια σε ζωντανά είδη. Ο πλούτος αυτών των ορίων που τροφοδοτεί τα γειτονικά οικοσυστήµατα πρέπει να διατηρείται και να προστατεύεται από άσκοπες ή κερδοσκοπικές δραστηριότητες του ανθρώπου. υστυχώς όµως, οι ζώνες αυτές είναι που προσβάλλονται από τη βιοµηχανία, την υπέρµετρη ανάπτυξη των πόλεων και τον τουρισµό. Ένα µεγάλο µέρος των καταστροφών οικοσυστηµάτων εξ αιτίας του επιπόλαιου σχεδιασµού οφείλεται στην άγνοια αυτών των συνδέσµων, στην εισαγωγή-εξαγωγή ενέργειας και ύλης, στις τροφικές αλυσίδες, στους οικολογικούς κύκλους του άνθρακα, του νερού, του φωσφόρου κλπ. (Κανταρτζής Α.,1991). Σύµφωνα µε τον Α Κανταρτζή. (1991), για το σχεδιασµό οικοσυστηµάτων θεωρείται απαραίτητη η κατανόηση τριών θεµελιωδών εννοιών οργανωτικής φύσης: 1) Η Κλίµακα (Scale), είναι αυτή που ορίζει το πλαίσιο αναφοράς, δηλώνοντας το σχετικό µέγεθος του τοπίου, τη συσχέτισή του µε µεγαλύτερα ή µικρότερα συστήµατα και τελικά µε το "όλον". 2) Η Οργάνωση (Order), που χάρη σ' αυτήν λειτουργούν και διατηρούνται τα οικοσυστήµατα. 3) Η Μεθοδολογία του σχεδιασµού (Design Method), είναι ο τρόπος σκέψης και οι διαδικασίες που ακολουθούνται στις µελέτες του τοπίου. 17

18 Β.2.2. Τα ανθρώπινα οικοσυστήµατα Τα περισσότερα θέµατα τοπίου που αντιµετωπίζονται τις τελευταίες δεκαετίες του 20 ου αιώνα απασχολούν τη συγχώνευση και αλληλεπίδραση των ανθρώπινων και φυσικών διαδικασιών. Ο τύπος των χρήσεων γης που απαιτείται για τη σωστή λειτουργία των οικοσυστηµάτων είναι πολύ πιο πολύπλοκος από την απλή - κλασσική επιλογή µεταξύ διαφύλαξης φύσης και οικιστικής ή άλλης µορφής ανθρώπινης ανάπτυξης. Χωρίς αµφιβολία ο οποιοσδήποτε θα υποστήριζε ότι χρειάζεται να υπάρχουν µεγάλα τµήµατα γης στο πλανήτη µας που θα πρέπει να διαφυλαχθούν στη φυσική τους κατάσταση. Αυτή η διακήρυξη αποτελεί ίσως το βασικότερο περιβαλλοντολογικό πρόβληµα στις ηµέρες µας. Η άγρια - παρθένα φύση είναι οι ρίζες µας. Ο Wende11 Βerry (1977) λέει: "Μόνο όταν ο άνθρωπος µάθει µε ακρίβεια πως ήταν η γη στο παρελθόν, θα µπορεί να ξέρει πως είναι στο παρόν". Σύµφωνα µε τη δήλωση αυτή του Berry µπορούν να υπάρχουν άλλες περιοχές, αν και πιο περιορισµένες, που θα µπορούσαν να αναπτυχθούν στο µπετόν αποκλείοντας εντελώς τη φύση ή κάτι το φυσικό. Ο Eugene Odum (1969) είχε προτείνει την ταξινόµηση του παγκόσµιου τοπίου σε περιοχές υποδιαιρούµενες ανάλογα µε τον οικολογικό τους ρόλο. Υποστηρίζει ότι υπάρχει ανάγκη νέων οικοσυστηµάτων (διαδοχής) για την παραγωγικότητα τους και παλαιών (γηραιότερων) για την προστασία των κατοίκων τους. Κατά τον Οdum: "...το πιο ευχάριστο και οπωσδήποτε το πιο ασφαλές τοπίο για να ζήσει ο άνθρωπος είναι αυτό που περιέχει µια ποικιλία από αγρούς, δάση, λίµνες, ποτάµια, βάλτους, ακτές και αποσυντεθηµένες περιοχές". Με άλλα λόγια ένα κράµα από βιοκοινότητες διαφορετικής οικολογικής χρονολογίας. Ταξινόµησε λοιπόν την υδρόγειο σε τέσσερις κατηγορίες: 1) Τις παραγωγικές περιοχές, όπου κάτω από τον ανθρώπινο έλεγχο, η διαδοχή αναστέλλεται συνεχώς, προκειµένου να διατηρηθούν υψηλά επίπεδα παραγωγικότητας. 2) Τις προστατευόµενες ή φυσικές περιοχές, όπου η διαδοχή επιτρέπεται ή ενθαρρύνεται να προχωρήσει στα ώριµα (άρα και ώριµα αν όχι τουλάχιστον παραγωγικά) στάδια. 3) Τις συµβιβαζόµενες περιοχές, όπου υπάρχει ο συγκερασµός των δύο παραπάνω κατηγοριών. 4) Τις Αστικοβιοµηχανικές περιοχές, που βιολογικά είναι µη ζωτικές περιοχές. Πάρα πολλά από τα πιο πιεστικά., προκλητικά και ίσως σπουδαιότερα θέµατα τοπίου βρίσκονται στη τρίτη κατηγορία. Ο όρος "συµβιβασµένες περιοχές" σπάνια είναι επαρκής για περιοχές όπου οι άνθρωποι και η φύση ξαναβρίσκονται µαζί έπειτα από µία µακρόχρονη και επικίνδυνη περίοδο αποξένωσης. Τις περιοχές αυτές µπορούµε να τις ονοµάσουµε ανθρώπινα οικοσυστήµατα. 18

19 Ο άνθρωπος σχεδιάζει ανθρώπινα οικοσυστήµατα εδώ και χρόνια, από τότε που έµαθε να καλλιεργεί φυτά, και µέσα σε αυτές τις χιλιετηρίδες, από συνήθεια και καταπιεστικά, αλλάζει συνεχώς το τοπίο του πλανήτη της Γης. Εάν πρόκειται να ικανοποιηθούν και να αξιοποιηθούν οι ανθρώπινες δραστηριότητες διαπιστώνεται η συνέχιση της καταστροφής του τοπίου σαν αναγκαίο φαινόµενο, απλά και µόνο για την κάλυψη των αναγκών του ολοένα αυξανόµενου πληθυσµού του πλανήτη µας. Τα οικοσυστήµατα που διαµορφώνονται από αλλαγές του ανθρώπου στο τοπίο, είναι µεν διαφορετικά σε δοµή και λειτουργία από τα προϋπάρχοντα φυσικά, αλλά συνεχίζουν να ανταποκρίνονται στις ίδιες ακριβώς φυσικές δυνάµεις και επιρροές, παρά το γεγονός ότι µπορεί να παρουσιάζουν µεγαλύτερη ή µικρότερη ποικιλότητα, να είναι περισσότερο ή λιγότερο σταθερά, παραγωγικά κλπ. Η δηµιουργία καινούργιων οικοσυστηµάτων από ανθρώπινη πρωτοβουλία και υπαιτιότητα, σχεδόν πάντα ακόµα και σήµερα, γίνεται τυχαία. ηλαδή ο άνθρωπος δηµιουργεί οικοσυστήµατα χωρίς συνειδητή κατανόηση των µηχανισµών λειτουργίας των φυσικών διαδικασιών, που συνεπάγεται και αδυναµία στη πρόγνωση λειτουργίας αυτών των ανθρώπινων συστηµάτων. Πολλές φορές δεν ξέρει και δεν µπορεί να καταλάβει ότι αυτό το σύστηµα που δηµιουργεί είναι άσχετο µε το προϋπάρχον φυσικό σύστηµα. Έτσι, χωρίς συνειδητό έλεγχο, φυσικό είναι τα νέα συστήµατα ως επί το πλείστον να µην λειτουργούν οµαλά. ρόµοι, σιδηρόδροµοι και γενικά τα περισσότερα τεχνικά έργα είναι συνήθως παραδείγµατα τυχαίου σχεδιασµού οικοσυστηµάτων και τα αποτελέσµατα τους είναι εµφανή στη χώρα µας. Οι προτάσεις των µελετητών αναδόχων µεγάλων έργων - τις περισσότερες φορές δηµοσίων - καθώς και αυτές των υπέρ της προστασίας και διατήρησης του περιβάλλοντος τοποθετούνται στην ίδια κατηγορία γιατί παρά το γεγονός ότι παίρνουν υπόψη τους µερικά από τα περιβαλλοντικά θέµατα. οι προτάσεις δεν υπολογίζουν καθόλου την οικολογική διαδικασία και την αλληλοεπιδρώµενη, συστηµατική δοµή της φύσης του. Όταν λοιπόν ο άνθρωπος σχεδιάζει οικοσυστήµατα (και το κάνει συνέχεια, είτε θέλει να παραδεχθεί τις επιπτώσεις των έργων του, είτε όχι), είναι καλύτερα να σχεδιάζει συνειδητά µαζί µε τη φύση και όχι τυχαία χρησιµοποιώντας σωστά την οικολογική γνώση και κατανόηση στη διαδικασία του σχεδιασµού. Μόνο τότε θα µπορέσει να δηµιουργήσει οικοσυστήµατα που θα είναι σε θέση να ικανοποιήσουν όλες τις φυσικές δυνατότητες ώστε αυτές µε τη σειρά τους να συνεισφέρουν στους ανθρώπινους σκοπούς. Οικοσυστήµατα που θα αξιοποιούν όλες τις δυνατότητές τους, θα διατηρούνται από µόνα τους και θα υποστηρίζουν άλλες µη ανθρώπινες βιοκοινότητες. ύσκολα συναντώνται τοπία που ικανοποιούν και τους τρεις παραπάνω στόχους. 19

20 Έτσι εξηγείται και ο όρος του Odum "συµβιβαζόµενες περιοχές". Πάντα υπάρχουν αντιθέσεις για επίλυση στις οποίες πρέπει να δοθούν προτεραιότητες. Εκούσιος ή θεληµατικός σχεδιασµός σηµαίνει να κάνει κανείς συνειδητές επιλογές. Η αρχιτεκτονική του τοπίου στο σχεδιασµό οικοσυστηµάτων προσπαθεί να πετύχει ένα µέτρο ελέγχου όχι για να εξουσιάσει τη φύση, αλλά για να συµµετάσχει δηµιουργικά στις διαδικασίες της. Σίγουρα ο σχεδιασµός οικοσυστηµάτων είναι δύσκολο επιχείρηµα. Αρχίζοντας µία µελέτη, ο αρχιτέκτονας τοπίου πρέπει να παραδεχθεί ότι τα εργαλεία και οι τεχνικές που θα χρησιµοποιήσει είναι ακόµα γενικές και όχι διασαφηνισµένες. Αφενός δεν ξέρει αρκετά ώστε να διεκπεραιώσει τη σχετική µελέτη µε απόλυτη βεβαιότητα, αφετέρου είναι εκ των πραγµάτων πιεσµένος να ολοκληρώσει τέτοιου είδους µελέτες. (Rοdiek, 1978) Προκειµένου να συµµετάσχει δηµιουργικά στις φυσικές διαδικασίες µε επιτυχία, ο αρχιτέκτονας του τοπίου θα πρέπει να συµπεριλάβει σαν θέµατα σχεδιασµού όχι µόνο τη γεωµορφή και θεώρηση του τοπίου, αλλά και τις εσωτερικές διαδικασίες και συστήµατα που θέτουν σε ενέργεια και συντηρούν το τοπίο. Τα φυσικά συστήµατα συνεχώς αυτοοργανώνονται. Ο αρχιτέκτονας τοπίου θα πρέπει να είναι γνώστης των αρχών πάνω στις οποίες αυτά τα συστήµατα είναι βασισµένα, καθώς και της λειτουργίας τους, ώστε να σχεδιάσει περισσότερο αυτοσυντηρούµενα και αυτοδιατηρητέα ανθρώπινα οικοσυστήµατα. Φυσικό όµως είναι, ένας τέτοιος στόχος να προϋποθέτει γνώση πάνω σ'αυτά τα συστήµατα. Θεωρείται ευτύχηµα το γεγονός ότι οι επιστήµες προσφέρουν ενηµέρωση σε ικανοποιητικό βαθµό, αλλά απέχουν αρκετά από µια τέλεια και πλήρη πληροφόρηση. Η επιστήµη της Οικολογίας παρέχει και την πληροφόρηση και την εννοιολογία σε µια γενική αλλά αναλώσιµη µορφή, παρά το γεγονός ότι στερείται επιστηµονικής τεκµηρίωσης. Η επιστηµονική γνώση µπορεί να χωριστεί σε δύο είδη - κατηγορίες: 1) Στα ιαθέσιµα εδοµένα Πληροφόρησης Για κάθε τοπίο το φάσµα συλλογής πληροφοριών είναι ευρύ. Το είδος και η ακρίβεια αυτών των πληροφοριών, εξαρτάται από την έρευνα που θα διεξαχθεί και τη διαθεσιµότητα των µέσων. Στην πράξη, είναι σχεδόν αδύνατο να συγκεντρωθούν όλες οι πληροφορίες για µια πλήρη περιγραφή ακόµα και ενός µικρού σε κλίµακα τοπίου. 2) Στις Γενικές Οικολογικές Έννοιες (Concepts) Η επιστήµη της οικολογίας έχει αναπτύξει βασικές έννοιες όπως αυτές της παραγωγικότητας, της διαδοχής, της διακίνησης ενέργειας και υλών κλπ. Τέτοιες έννοιες συµβάλλουν στην οργάνωση φαινοµενικά άσχετων µεταξύ τους γεγονότων που είναι συνήθως παράγωγα της έρευνας. Οι έννοιες αυτές είναι µεν περιεκτικές και άπτονται του οικολογικού σχεδιασµού του τοπίου, αλλά είναι σχεδόν αδύνατο να αποδειχθεί ότι υπάρχουν 20

21 στη φύση, αφού συλλαµβάνονται στην ανθρώπινη σκέψη. Για παράδειγµα, ενώ η έρευνα εναποθέτει συνεχώς καινούργιες πληροφορίες εµβαθύνοντας τη κατανόηση των αλληλεπιδράσεων που δηµιουργούν τη διαδοχή, η ύπαρξη της τελευταίας παραµένει χωρίς πειραµατική τεκµηρίωση. Κατά διαστήµατα αυτή η ασυµφωνία - αντίφαση προκαλεί αναµετρήσεις µεταξύ των επιστηµόνων που µερικές φορές αµφισβητούν έννοιες όπως το αίτιο της διαδοχής ή της πεποίθησης ότι η επιστήµη θα πρέπει να ασχολείται µε θεωρίες που µπορούν να αποδειχθούν πειραµατικά προκειµένου να θεωρηθούν σαν γεγονότα (Rigler, 1975). Οι οικολογικές έννοιες όµως είναι ουσιώδεις και επιτακτικές, γιατί βρίσκουν εφαρµογή σε ευρύτερες σχεδιαστικές χρήσεις. Η χρησιµότητα είναι το κριτήριο αξιολόγησης µιας επιστηµονικής έννοιας (Van Dobben και Low-McConnell, 1975), αλλά σπάνια σχετίζεται µε επιστηµονικά γεγονότα, πληροφορίες ή θεωρίες. Στον οικολογικό σχεδιασµό οι έννοιες είναι χρήσιµες γιατί παρέχουν πρόσβαση στους µηχανισµούς συσχέτισης και ταξινόµησης των οικολογικών φαινοµένων. Επιτρέπουν στον αρχιτέκτονα τοπίου να µελετά το δάσος πριν αρχίσει µε τα δένδρα, να κατανοήσει ένα οικοσύστηµα χωρίς να ξέρει αρκετά από τα στοιχεία του και γενικότερα να έχει πρόσβαση σ'αυτά που δεν µπορεί να δει. Προσφέρουν τη βάση για ανάπτυξη θεωριών οικοσυστηµάτων, που µε τη σειρά τους επιτρέπουν την βαθύτερη διερεύνηση και αναδιαµόρφωση των εσωτερικών διαδικασιών του τοπίου. Οι οικολογικές έννοιες ορίζουν τις υποκείµενες αρχές του γενικότερου πλαισίου οργάνωσης οικοσυστηµάτων, ενώ τα δεδοµένα πληροφόρησης σκιαγραφούν τις ιδιοµορφίες και τις ιδιαιτερότητές τους. Και τα δύο καθοδηγούν τον αρχιτέκτονα τοπίου στην δηµιουργία πλούσιων, ποικιλόµορφων και παραγωγικών τοπίων που εξυπηρετούν και καθιστούν συµβιώσιµους τους σκοπούς του ανθρώπου και αυτούς της φύσης (Κανταρτζής Α.,1991). Β.2.3. Το προφίλ των χρηστών Η διαµόρφωση των εξωτερικών χώρων ενός πανεπιστηµίου, είναι άρρηκτα συνδεδεµένη µε το προφίλ των χρηστών του, οι οποίοι είναι: οι φοιτητές, οι ακαδηµαϊκοί, οι εργαζόµενοι και οι επισκέπτες. Επιπλέον, η ηλικία, το µορφωτικό επίπεδο, η επαγγελµατική απασχόληση, το φύλο και το κοινωνικοπολιτισµικό επίπεδο των χρηστών - στοιχεία του προφίλ τους και αυτά -, συµβάλλουν σηµαντικά στο τελικό αποτέλεσµα του σχεδίου. Συνεπώς, ο αρχιτέκτονας τοπίου λαµβάνοντας υπόψη του όλους τους παραπάνω παράγοντες, συµπεριλαµβάνει περαιτέρω στοιχεία στο σχέδιό του. 21

22 Τέτοια στοιχεία θα µπορούσε να είναι: α) οι αθλητικές εγκαταστάσεις για τους φοιτητές κυρίως που έχουν την ανάγκη να διοχετεύσουν την ενέργεία τους σε δηµιουργικές δραστηριότητες, β) τα αµφιθέατρα και οι εξωτερικοί χώροι εκδηλώσεων και παραστάσεων, καθώς οι χρήστες πανεπιστηµιακών χώρων έχουν φτάσει σε ένα µορφωτικό επίπεδο που επιθυµούν την έκφραση µέσα από τον πολιτισµικό και την κοινωνική συνύπαρξη, γ) οι χώροι αποµόνωσης και ανάπαυσης τόσο για τους φοιτητές, όσο και για τους ακαδηµαϊκούς, δ) τα κυλικεία, οι αποθήκες κηπουρικής και άλλοι χώροι που απασχολούν επαγγελµατικά τους εργαζόµενους της πανεπιστηµιούπολης, ε) και τέλος οι χώροι υποδοχής, σχεδιασµένοι µε τέτοιο τρόπο, ώστε να κάνουν όσο το δυνατόν πιο ευχάριστη και εξυπηρετική τη διαµονή των επισκεπτών, στους χώρους του πανεπιστηµίου. Β3. ΤΟΠΙΟ Για να καταλάβουµε καλύτερα το αντικείµενο µελέτης της Αρχιτεκτονικής Τοπίου και το ρόλο που παίζει στον Περιβαλλοντικό Σχεδιασµό, είναι ανάγκη να διευκρινίσουµε ότι πρέπει να συλλάβουµε το νόηµα του Τοπίου. Τι είναι το Τοπίο λοιπόν; Τοπίο δεν είναι απλά µια περιοχή που ορίζεται από ένα τετράπλευρο ή πολύπλευρο σχήµα στο χάρτη ή σε κάποιο σχέδιο. Είναι η ίδια η ανθρώπινη όραση. Είναι αυτό ακριβώς που βλέπει κανείς, η οπτική εικόνα, το οπτικό πεδίο. Είναι η µατιά στο χώρο που κινείται κανείς, ζει ή τυχαίνει να βρίσκεται και είναι σε θέση να τον χαρακτηρίσει σαν αισθητικά επιτυχηµένο ή αποτυχηµένο, ελκυστικό ή απωθητικό. Αποφασίζει αν θέλει να τον κοιτά ή όχι, εποµένως να τον βιώνει ή όχι. Ένας ορισµός για το τοπίο λέει: "Το τοπίο δεν είναι τέχνη. Το τοπίο δεν είναι θεωρία. Το τοπίο δεν είναι τεχνική. εν υπάρχει τοπίο, υπάρχουν τοπία, κήποι και πάρκα, πλατείες, αυλές, δρόµοι και παραλίες, αγροί, λόφοι, αµπέλια και δάση. Υπάρχει το σπίτι που γεννιέσαι και η γλώσσα που µιλάς. Υπάρχει ένας πολιτισµός ευαίσθητος και διαρκής συγχρόνως... αυτός των τοπίων". (Α. Chemetoff, 1981) Το τοπίο είναι µια έννοια που προσδιορίζεται δύσκολα και το περιεχόµενό της συχνά ποικίλλει ανάλογα µε τους τρόπους προσέγγισης για την κατανόησή του. Είναι ένας χώρος εκτός συγκεκριµένης κλίµακας ή γεωγραφίας που ο άνθρωπος κατανοεί ή διαµορφώνει σύµφωνα µε τα µέσα, τις επιθυµίες και τις επιδιώξεις του. Μια τοποθεσία αξιοπρόσεκτη σε 22

23 οµορφιά και µεγαλείο. Είναι µια αρχιτεκτονική, επιδεκτικής κρίσης που όπως κάθε αρχιτεκτονική, έτσι και αυτή του τοπίου, θεωρήθηκε συγχρόνως επιστήµη, τεχνική και τέχνη. Μια τέχνη του τοπίου που µαρτυρεί την ιστορία και τις διαφορετικές προοπτικές σύµφωνα µε τις εποχές, τις κοινωνικοοικονοµικές συνθήκες και τους πολιτισµούς. Στην εποχή µας µπορούµε να συνθέσουµε µεγάλης κλίµακας τοπία, τα οποία αποτελούνται από επίσης σχεδιασµένα µικρότερα τµήµατα. Όλα µαζί συνθέτουν το σύνολο που µε τη σειρά του συµβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας του περιβάλλοντος. Με βάση τα παραπάνω, γίνεται περισσότερο αντιληπτός και ο ρόλος της Αρχιτεκτονικής του Τοπίου, η οποία καλείται να σχεδιάζει το λειτουργικό, ελκυστικό και ευχάριστο περιβάλλον για τον άνθρωπο, στον άµεσο ή τον ευρύτερο χώρο που ζει, εργάζεται ή κινείται. Β4. ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΠΙΟΥ Β.4.1 Γενικά περί αρχιτεκτονικής τοπίου Στο κεφάλαιο αυτό αναφέρονται κάποια γενικά θέµατα, ενώ περισσότερες λεπτοµέρειες περί αρχιτεκτονικής τοπίου υπάρχουν αναλυτικά στο παράρτηµα Η.1. Αρχιτεκτονική τοπίου είναι η τέχνη και η επιστήµη, η οποία αξιολογώντας και αναλύοντας φυσικούς, οικολογικούς και κοινωνικούς παράγοντες, ασχολείται µε την προγραµµατισµένη και ορθολογιστική σχεδίαση εξωτερικών χώρων κάθε µεγέθους και συνδυάζει ταυτόχρονα τη λειτουργικότητα και την αισθητική, για την καλύτερη χρησιµοποίησή τους από τον άνθρωπο. Είναι δηλαδή η ικανότητα όχι µόνο της αλλαγής του φυσικού σκηνικού αλλά και της όλης µορφής και διάθεσης του περιβάλλοντος, είτε είναι µια φτωχογειτονιά ή κέντρο µιας µεγάλης πόλης, είτε τελείως παρθένα περιοχή της υπαίθρου ή ένα τεράστιο οικιστικό συγκρότηµα. Με το πέρασµα των χρόνων, η κοινωνία µας εξελίσσεται, ο πληθυσµός και το εισόδηµα αυξάνονται, οι ώρες εργασίας είναι λιγότερες, υπάρχει περισσότερος χρόνος για αναψυχή και µεγαλύτερη ευκολία µετακινήσεων. Εποµένως θα χρειασθούν νέες εγκαταστάσεις για να εργασθούν, να ζήσουν, να κυκλοφορήσουν, να µορφωθούν και να ψυχαγωγηθούν. 23

24 Η αρχιτεκτονική τοπίου είναι ικανή να συµβάλλει στη λύση αυτών των προβληµάτων βοηθώντας ταυτόχρονα στη διατήρηση των φυσικών πόρων και στην καλυτέρευση του φυσικού περιβάλλοντος του συνανθρώπου του. Έτσι λοιπόν οι σωστά διαµορφωµένοι χώροι έχουν µεγάλη σηµασία γιατί: Αποτελούν χώρους συλλογικούς δηµόσιας δραστηριότητας και επικοινωνίας. Προσφέρουν ευκαιρίες για να πραγµατοποιηθούν κοινωνικές επαφές, συναντήσεις, γνωριµίες. Φιλοξενούν µία ή περισσότερες δραστηριότητες στον ίδιο ή σε διαφορετικούς χρόνους. ίνουν τη δυνατότητα στα άτοµα να συµµετέχουν ενεργητικά, µε ένα τρόπο που συχνά τους απαγορεύεται στους κλειστούς και ελεγχόµενους χώρους. Επιτρέπουν στα άτοµα να επιλέξουν και να ακολουθήσουν τις προτιµήσεις τους µε ένα ελάχιστο κοινωνικό ή οικονοµικό καταναγκασµό. Μπορεί να αποτελούν χώρους ξεκούρασης και µε διαφορετικά ερεθίσµατα από εκείνα που χαρακτηρίζουν συνήθως την πολυθόρυβη και αυτοκινητοκρατούµενη πόλη. Βοηθούν στην κατανόηση του περιβάλλοντος και τον προσανατολισµό µέσα στην πόλη. Επιτρέπουν την αίσθηση του ευρύτερου φυσικού περιβάλλοντος και προσφέρουν την δυνατότητα επαφής µε στοιχεία της φύσης. Σε επίπεδο καθαρής φυσιολογίας συµβάλλουν στην εξυγίανση του αστικού περιβάλλοντος. Η αρχιτεκτονική τοπίου είναι πολύπλευρη, διότι ασχολείται µε διαφορετικά και ποικίλα έργα. Οι αρχές πάνω στις οποίες στηρίζεται η ανάλυση των στοιχείων και η προετοιµασία των σχεδίων είναι ίδιες, το αποτέλεσµα όµως διαφέρει σηµαντικά. Για τις βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής τοπίου γίνεται αναλυτική αναφορά στο κεφάλαιο Β.5. Β.4.2 Ο ρόλος του αρχιτέκτονα τοπίου Οι αρχιτέκτονες τοπίου χρειάζονται όπου οι άνθρωποι χρησιµοποιούν τη γη για να ζήσουν, να εργασθούν, να σπουδάσουν ή να ψυχαγωγηθούν. Έχει να κάνει λοιπόν το επάγγελµα αυτό µε τη διαµόρφωση των διαφόρων στοιχείων του φυσικού περιβάλλοντος του άνθρώπου. Για να επιτευχθεί αυτό, ο αρχιτέκτονας τοπίου πρέπει να κάνει πολύ περισσότερα από το να τοποθετήσει µερικά φυτά γύρω από ένα κτίριο. Πρέπει να ασχοληθεί µε ολόκληρο το κτίριο και την περιοχή που το περιβάλλει, προσπαθώντας να δηµιουργήσει ένα τέτοιο σχέδιο ώστε να επιτρέπει την άνετη διαβίωση των κατοίκων του κτιρίου και που πιθανόν να περιλαµβάνει αυτοκινητόδροµους, χώρους στάθµευσης οχηµάτων, πεζόδροµους ή ακόµα και στοιχεία που θα διευκολύνουν, θα επεκτείνουν ή θα τονίσουν το χαρακτήρα της περιοχής και του κτιρίου, όπως είναι οι χώροι πρασίνου µε την ποικιλία καλλωπιστικών δένδρων, θάµνων 24

25 τριανταφυλλιών και ανθέων, η χρήση του νερού σε διάφορες µορφές (τεχνητές λίµνες, πισίνες κολύµβησης, ρυάκια, υδατοπτώσεις, πίδακες κλπ.) το σύστηµα άρδευσης, ο ηλεκτροφωτισµός, οι τοίχοι και οι φράκτες, οι πέργκολες, τα καθιστικά, οι παιδικές χαρές, τα γήπεδα αθλοπαιδιών, τα καλάθια αχρήστων και άλλα. Με τον τρόπο αυτό, ο αρχιτέκτονας του τοπίου θα επιτύχει την άριστη χρήση του κτιρίου αλλά και του περιβάλλοντος χώρου, από τους ανθρώπους που το χρησιµοποιούν. Ο αρχιτέκτονας τοπίου είναι αυτός που θα καθορίσει τις προτεινόµενες χρήσεις της γης, αφού πρώτα µελετήσει τα στοιχεία που συνθέτουν την κάθε περιοχή και σταθµίσει τους περιορισµούς ή τις ελευθερίες που του προσφέρουν. Έτσι στο γενικό σχέδιο του αρχιτέκτονα τοπίου θα στηριχθούν όλοι οι άλλοι ειδικευµένοι επιστήµονες για να δηµιουργήσουν έργα της ειδικότητάς τους. Ο αρχιτέκτονας τοπίου πρέπει να είναι σε θέση να µπορεί να διαµορφώσει χώρους και τοπία που διαφέρουν το ένα από το άλλο. Αυτό αφορά το κλίµα, την κλίση, το γεωγραφικό πλάτος, το υψόµετρο και πολλά άλλα. Φυσικά, είναι δύσκολο, όµως µπορεί να επιτευχθεί σε συνεργασία µε άλλους Αρχιτέκτονες Τοπίου, όπου ο κάθε Αρχιτέκτονας Τοπίου ή κάθε οµάδα Αρχιτεκτονικής Τοπίου, αναλαµβάνουν έργα της ειδικότητάς τους. Οι ειδικότητες αυτές ή αλλιώς τα αντικείµενα µελέτης, χωρίζονται σε τρεις κύριες οµάδες: Α) Έργα µικρής κλίµακας 1. Κήποι κατοικιών 2. Κήποι σχολείων 3. Κήποι ευαγών ιδρυµάτων 4. Πάρκα πόλεων 5. Παιδικές χαρές 6. Χώροι γηπέδων αθλοπαιδιών 7. Πλατείες πόλεων 8. Πεζόδροµοι 9. Χώροι στάθµευσης οχηµάτων 10. Αξιοποίηση µνηµείων και αρχαιολογικών χώρων. Β) Χώροι µεγάλης κλίµακας 1. Σχεδίαση µεγάλων τουριστικών µονάδων 2. Σχέδια παγκοσµίων εκθέσεων και κάθε είδους εκθέσεων 3. Σχεδίαση Πανεπιστηµιουπόλεων 25

26 4. Οικισµοί πόλεων και προαστίων 5. Σχέδια λιµένων και αεροδροµίων 6. Ανάπτυξη βιοµηχανικών περιοχών 7. Σχέδια αξιοποίησης ακτών, λιµνών ή ποταµών 8. Σχεδίαση και ανάπτυξη εθνικών δρυµών 9. Σχέδια βοτανικών και ζωολογικών κήπων 10. ιατήρηση και προστασία φυσικού περιβάλλοντος 11. Χάραξη και σχεδίαση οδικών δικτύων κυκλοφορίας 12. Χωροταξικές µελέτες ανάπτυξης µεγάλων περιοχών. Γ) Εργασίες µε µεγαλύτερη θεωρητική αξία. 1. Εφαρµογή ηλεκτρονικών εγκεφάλων στην ανάλυση των δεδοµένων µιας περιοχής. 2. Ανάπτυξη νέων µεθόδων σχεδίασης, βασισµένων σε νέα φυσικά ή κοινωνικά στοιχεία. 3. Ανάπτυξη προγραµµάτων συνεργασίας Αρχιτεκτονικής Τοπίου και άλλων επιστηµών. 4. Νέα εκπαιδευτικά πανεπιστηµιακά προγράµµατα. Β.4.3 Ελληνική Πραγµατικότητα Στην Ελλάδα το επάγγελµα της Αρχιτεκτονικής Τοπίου είναι καινούργιο ενώ οι τοµείς που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι ποικίλοι και επεκτείνονται σε όλο το φάσµα της κοινωνικής και οικονοµικής ζωής της χώρας: 1. Η αυξανόµενη ανάπτυξη του Τουρισµού, επιβάλλει εκτός από την δηµιουργία νέων συγκροτηµάτων και ξενοδοχειακών µονάδων, απόλυτα εναρµονισµένων µε το φυσικό περιβάλλον, την ορθολογιστική χρησιµοποίηση των φυσικών πόρων όσο είναι ακόµα νωρίς. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µόνο µε προγραµµατισµένες χωροταξικές µελέτες στις οποίες ο Αρχιτέκτων Τοπίου αποτελεί βασικό παράγοντα. 2. Η σχεδίαση του οδικού δικτύου της Ελλάδας µέχρι σήµερα γινόταν χωρίς φαντασία και µε µοναδικό σκοπό την απλή µετακίνηση από το ένα σηµείο στο άλλο που µερικές φορές είχε σαν αποτέλεσµα την καταστροφή του φυσικού τοπίου. Μια οδική αρτηρία όµως πρέπει να προσφέρει αισθητική απόλαυση στον ταξιδιώτη, που πηγάζει από την εναλλαγή του τοπίου, το οποίο ειδικά στην χώρα µας είναι πολύµορφο και προσφέρει πολλές εναλλακτικές λύσεις για την χάραξη των οδικών αρτηριών. Θα ήταν σκόπιµο λοιπόν σε κάθε οµάδα σχεδιάσεως του δικτύου να συµµετέχει και ένας αρχιτέκτονας τοπίου ο 26

27 οποίος µε την πείρα του και τις γνώσεις του θα µπορούσε να προσφέρει πολύτιµη βοήθεια σε ότι αφορά την διατήρηση και αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος. 3. Η αξιοποίηση και προστασία των εθνικών δρυµών αποτελεί ένα σπουδαίο τοµέα ενδιαφέροντος για τον αρχιτέκτονα του τοπίου. Η συνεργασία του µε άλλους επιστήµονες, δασολόγους, γεωπόνους και οικολόγους είναι αναγκαία, για να συντηρηθούν και να αξιοποιηθούν τα δάση των ελληνικών βουνών. 4. Οι εκατοντάδες των νησιών της Ελλάδας και οι εκτεταµένες ακτές της αρχίζουν να εµφανίζουν σήµερα το πρόβληµα της κακής χρήσεως και της ρυπάνσεως. Το πρόβληµα γίνεται ακόµη µεγαλύτερο σε κλειστούς κόλπους όπως της Ελευσίνας, του Παγασητικού και του Θερµαϊκού. Ο αρχιτέκτων τοπίου σε συνεργασία µε οικολόγους, πολεοδόµους και αρχιτέκτονες είναι ικανός να προσφέρει λύσεις που θα σταµατήσουν την αυξανόµενη καταστροφή των ακτών. 5. Τέλος, το οικιστικό πρόβληµα της χώρας µπορεί να βελτιωθεί είτε µε νέες χωροταξικές µελέτες, είτε εκεί όπου αυτό είναι αδύνατο, µε πράσινους πνεύµονες και οργανωµένες ζώνες πρασίνου που θα ανακουφίσουν τους κατοίκους των µεγάλων αστικών κέντρων. Η αρχιτεκτονική τοπίου ασχολείται συστηµατικά µε το Σχεδιασµό Τοπίου, κυρίως µετά το δεύτερο παγκόσµιο πόλεµο, όταν παρουσιάστηκαν εκτεταµένες και δύσκολες ανάγκες σχεδιασµού του χώρου συσχετιζόµενες µε τη βιοµηχανική ανάπτυξη και τις επιπτώσεις της στο τοπίο. Παρουσιάζει µια στροφή από την ήδη υπάρχουσα "φροντίδα για το τοπίο" στο "σχεδιασµό του τοπίου" ως δραστηριότητα που προσφέρει υπηρεσία στο "µεταβαλλόµενο τοπίο". Το πρώτο είναι µία απασχόληση για την συνήθως εκ τον υστέρων τακτοποίηση προηγούµενων πράξεων και ενεργειών που διαµορφώνουν το τοπίο, πολύ συχνά για την κάλυψη λαθών. Το δεύτερο είναι αρµοδιότητα της αρχιτεκτονικής του τοπίου και αφορά την επίλυση προβληµάτων που έχουν σχέση µε τη χρήση της γης από τη µικρή µέχρι τη περιφερειακή κλίµακα µέσα από την κατανόηση των φυσικών συστηµάτων σε σχέση µε τις πολιτιστικές τάσεις και τις κοινωνικές ανάγκες. Β5. ΑΡΧΕΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ Ο σχεδιασµός ενός εξωτερικού χώρου δεν είναι εύκολο να συζητηθεί θεωρητικά, γιατί κάθε πρόβληµα φέρνει τους ειδικούς περιορισµούς του και κάθε χρήστης έχει ένα διαφορετικό σύνολο προτιµήσεων και απαιτήσεων. Το ύφος είναι θέµα προτίµησης και το 27

28 σχέδιο θέµα αρχής. Εντούτοις ορισµένες θεµελιώδεις αρχές αρχιτεκτονικής τοπίου ισχύουν εξίσου για όλα τα προβλήµατα, µεγάλα και µικρά. Η επιτυχία του σχεδίου θα εξαρτηθεί κατά ένα µεγάλο µέρος από αυτές τις τέσσερις θεµελιώδεις αρχές: α) την ενότητα, η οποία είναι η εκτίµηση του σχεδίου στο σύνολό του, β) την λειτουργικότητα, που είναι ο συσχετισµός των πρακτικών περιοχών υπηρεσίας µε τις ανάγκες των χρηστών και η σχέση των αισθητικών περιοχών µε τις επιθυµίες και την ευχαρίστηση αυτών που τις χρησιµοποιούν, γ) την απλότητα, επάνω στην οποία µπορεί να στηριχτεί η οικονοµική και η αισθητική επιτυχία του σχεδιαγράµµατος και δ) την κλίµακα, η οποία µας δίνει µια ευχάριστη σχέση των αναλογιών του χώρου. (Κανταρτζής Α.,2002) 1. Ενότητα. Το σηµαντικότερο πράγµα είναι η ενσωµάτωση εσωτερικού χώρου ή κτιριακών εγκαταστάσεων και εξωτερικού περιβάλλοντος. Το όλο περιβάλλον πρέπει να είναι άνετο, ευχάριστο καθώς επίσης και αισθητικά ωραίο. Ο αισθητικός συνδυασµός µορφής και λειτουργίας είναι ο κύριος παράγοντας. 2. Λειτουργικότητα. Η λειτουργικότητα των χώρων επιτυγχάνεται µε τη συµβατότητα χρήσεων και εκφράζεται από: α. τον ορισµό του χώρου, (τις δραστηριότητες που λαµβάνουν µέρος). β. την χωροθέτηση χρήσεων και δραστηριοτήτων µε συγκεκριµένη γεωγραφική θέση. γ. την ένταση, (διαφορετική συµπεριφορά σε µια βιβλιοθήκη απ ότι σε ένα γήπεδο). δ. το προφίλ χρηστών, το οποίο εκφράζεται από την ηλικία, τη µόρφωση, την επαγγελµατική απασχόληση, το φύλο και το κοινωνικό και πολιτισµικό επίπεδο. ε. την έκταση στ. την συχνότητα Η λειτουργικότητα της κυκλοφορίας, πρέπει να συµπεριλαµβάνει ιεράρχηση και οργάνωση. Η πρόσβαση σε οποιοδήποτε σηµείο πρέπει να είναι γρήγορη και εύκολη. Αυτό επιτυγχάνεται µε τα κανάλια κυκλοφορίας για τα αυτοκίνητα και για τους πεζούς, τα λεγόµενα µονοπάτια. Οι αυτοκινητόδροµοι κατασκευάζονται από άσφαλτο, χαλίκι κ.α., ενώ τα µονοπάτια µε πλάτος 60cm/άτοµο, από πλακόστρωση µε µαρµαροψιφίδα, χαλίκι, άσφαλτο, κ.α. Τα όρια ή αλλιώς τα σύνορα των χώρων µπορεί να είναι κατασκευές ή φυτικό υλικό. Η µετάβαση και η εναλλαγή από χώρο σε χώρο είναι συνέχεια κίνησης που υποδουλώνει την ευκολότερη αλληλουχία χώρων. 3. Απλότητα. 28

29 Η υπερβολικά φιλόδοξη προσέγγιση στον σχεδιασµό του τοπίου δεν αποτελεί την σοφότερη λύση. Η συνύπαρξη µεγάλης ποικιλίας ειδών και αριθµών φυτών, πλακοστρώσεων, σκέπαστρων, καθιστικών, φωτιστικών κ.α., σε µικρό χώρο δηµιουργούν συχνά µια ανήσυχη ποιότητα που αφήνει τον θεατή συγχυσµένο. Τα κτίρια τα οποία µπορεί να εξουσιάζουν την περιοχή επηρεάζουν άµεσα το σχέδιο και αρµοδιότητα του σχεδιαστή αποτελεί η υπαγόρευση των γενικών γραµµών του τοπίου. Η ενότητα ολόκληρου του σχεδίου είναι προηγµένη όταν φέρεται το στυλ, το ύφος και το υλικό του εσωτερικού χώρου στον εξωτερικό. Ο κήπος δηµιουργείται ακριβώς όπως και το σπίτι, για τη χρήση και την απόλαυση του ανθρώπου. Για να επιτευχθεί ένα λογικό και ευφυές σχέδιο που θα αποδώσει στο µέγιστο από πλευρά χρήσης και οµορφιάς, πρέπει να υπάρχει απλότητα στο σχεδιασµό, ακεραιότητα στη χρήση των εγκαταστάσεων και των δοµικών υλικών και µια σίγουρη αίσθηση της αναλογίας και της επιθυµητής µορφής. 4. Ο ρυθµός και η κίνηση Ο ρυθµός και η κίνηση είναι ουσιαστικά στοιχεία που βρίσκουµε σε εικόνες καθηµερινών δραστηριοτήτων όπως για παράδειγµα σε έναν πίνακα ζωγραφικής, σε µια µουσική µελωδία, στους στοίχους ενός ποιήµατος. Στον κήπο αντίστοιχα τα συναντάµε στο θρόισµα των φύλλων, στη διάταξη των φυτών, ακόµα και στο σχήµα ενός όµορφου, ιδιαίτερου ή σπάνιου άνθους. Η συµµετρία µπορεί να έχει κίνηση. Είναι πεζή τυπικότητα που µπορεί να γίνει στατική. Το µάτι προτιµά να κινηθεί γύρω από τις γραµµές ενός κήπου που είναι προκλητικές, που ποτέ δεν χάνουν το ενδιαφέρον τους, που ποτέ δεν τελειώνουν σε γωνίες - αδιέξοδο, που κατά καιρούς παρέχουν έκπληξη ή ενθουσιασµό και προσδίδουν ικανοποίηση και ενδιαφέρον. 5. Η φύτευση. Τα δέντρα, οι θάµνοι, τα φυτά εδαφοκάλυψης, τα άνθη και η χλόη καλύπτουν ένα µεγάλο µέρος της γης. Η γνώση αυτών και πώς να τα χρησιµοποιήσει κανείς είναι που διακρίνει τον αρχιτέκτονα τοπίου από εκείνους που ανήκουν σε παραπλήσιους τοµείς. Τα φυτά είναι µια σύνδεση µε το αρχέγονο παρελθόν µας. Μας προσφέρουν σκιά, ίσκιο, καταφύγιο, ενώ το χρώµα, η µορφή και η µάζα τους, χρησιµοποιούνται στην δηµιουργία συνθέσεων. Με τη µορφή, το χρώµα και το φύλλωµα τους, τα φυτά δείχνουν ότι προορίζονται να ενισχύσουν την αρχιτεκτονική και όχι να την ανταγωνιστούν. Τα δέντρα παρέχουν µε τη σωστή ρύθµιση ευχάριστη θέα (µέσα στον κήπο, προς µια αποµακρυσµένη θέα ή πίσω από κάποιο κτίριο). Η µορφή του κορµού, η καµπύλη ενός κλαδιού, η σύσταση 29

30 του φυλλώµατος και η µορφή της σκιάς µπορεί να επηρεάσει το όλο σχέδιο και να καθορίσει τη µορφή του. Τα δένδρα συγκεκριµένα έχουν από µόνα τους ατελείωτες γοητείες, αλλά η σκιά αποτελεί επιπλέον µία. Απέναντι από τα κτίρια, επάνω στο πεζούλι, και πέρα από το χλοοτάπητα παρέχουν µια κινούµενη σκιαγραφία που ποικίλει σε ένταση και αλλάζει κάθε ώρα. Στο οικείο και εξανθρωπισµένο τοπίο, τα δέντρα αποτελούν το µέγιστο µοναδικό στοιχείο που µας συνδέει οπτικά και συναισθηµατικά µε το περιβάλλον γύρω µας. Άλλες εκδηλώσεις της φύσης όπως µεγάλα βράχια, έρηµοι, χείµαρροι και τυφώνες, µας γεµίζουν µε δέος, φόβο και ταπεινοφροσύνη αλλά ένα δέντρο που καταλαβαίνουµε µας επιτρέπει να γίνουµε µέρος της. εν είναι άξιο κατάπληξης ότι όταν σκεφτόµαστε αρχικά έναν κήπο σκεφτόµαστε ένα δέντρο. Τα δέντρα έχουν τέτοια φυσική σταθερότητα και τέτοια αίσθηση µονιµότητας, που τα πάντα γύρω τους µοιάζουν πιο φυσικά, σε αρµονία µε το τοπίο και το περιβάλλον. Τα σωστά δέντρα παρέχουν ηρεµία, κάτι που στη σύγχρονη εποχή εκτιµάται πολύ. 6. Κλίµακα. Τελευταία, αλλά εξίσου σηµαντική, είναι η κλίµακα. ύσκολο να καθοριστεί, αδύνατον να δοθούν εύκολοι και γρήγοροι κανόνες γι αυτήν, µπορεί εντούτοις να φέρει την επιτυχία του σχεδίου. Έχει επιπτώσεις στη γραµµή και το ποσοστό των περιοχών του εξωτερικού χώρου, του ύψους και της µάζας της φύτευσης. Η σχετική κλίµακα σηµαίνει τη σχέση του ενός µέρους του σχεδίου µε το άλλο και η απόλυτη κλίµακα σηµαίνει τη σχέση του µε τον ανθρώπινο αριθµό. Το πλάτος µιας πορείας παραδείγµατος χάριν, επηρεάζεται και από ένα πρόσωπο που πρόκειται να περπατήσει κατά µήκος του και από το µέγεθος της περιοχής µέσω της οποίας περνά. Η πρώτη παρατήρηση στη κλίµακα θα πρέπει να είναι η σχέση της περιοχής του κήπου µε την πρόσοψη του κτηρίου. Οι διαστάσεις ενός κήπου µπορούν να µην είναι κακές από µόνες τους αλλά µπορούν να αποτύχουν στη σχέση τους µε το µέγεθος άλλων περιοχών. Όταν ολόκληρο το σχέδιο γίνεται περιορισµένο και συσσωρευµένο µπορεί να έχει την τέλεια σχετική κλίµακα αλλά αποτυγχάνει στη σχέση της µε τον ανθρώπινο αριθµό. 30

31 ΜΕΡΟΣ Γ: ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΤΟ ΛΟΦΟ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 31

32 Γ1. ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Η πανεπιστηµιούπολη που µελετάται στην παρούσα εργασία βρίσκεται στο Λόφο Ξενία του Πανεπιστηµίου, στα όρια του δήµου Μυτιλήνης και στο νοµό Λέσβου. Αποτελείται από τις εγκαταστάσεις του παλιού ξενοδοχείου "Ξενία" στις οποίες έχουν προσαρτηθεί οι καινούργιες εγκαταστάσεις του Πανεπιστηµίου. Έχει έκταση στέµµατα. Το έδαφος είναι επικλινές ξεκινάει από υψόµετρο 1m, (στη Βόρεια πλευρά) σχεδόν ίδιο µε αυτό της θάλασσας και φτάνει τα 50m (στη Νοτιοδυτική πλευρά). Οι µεγαλύτερες και πιο απότοµες κλίσεις παρατηρούνται στην βόρεια πλευρά του χώρου κατά τον πεζόδροµο που οδηγεί στο κτίριο του περιβάλλοντος. Η τοπογραφία είναι τέτοια που δεν επιτρέπει την εύκολη πρόσβαση µέσα σε αυτό. Ανατολικά, στην κεντρική είσοδο το έδαφος είναι επίπεδο και είναι από τα ελάχιστα σηµεία του πανεπιστηµίου χωρίς καµία κλίση. Στη συνέχεια, νοτιοδυτικά προς τα κτίρια της διοίκησης, της γεωγραφίας και της θάλασσας οι κλίσεις γίνονται πιο οµαλές µε αποτέλεσµα οι φοιτητές να συγκεντρώνονται εκεί, περισσότερο από οπουδήποτε άλλού στον εξωτερικό χώρο. Νέες εγκαταστάσεις του Πανεπιστηµίου. Ανατολική άποψη φωτ. από Γ. Τάταρη Ο Λόφος του Πανεπιστηµίου βρίσκεται σε µια εξαιρετικά όµορφη τοποθεσία ανάµεσα από περιοχές µε τα γνωστά και περίφηµα αρχοντικά και τους πύργους της Μυτιλήνης όπως Χρυσοµαλλούσα, Χάλικα, και Σουράδα. Η θέα από το πανεπιστήµιο προς τις γύρω περιοχές είναι πανοραµική και ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Οι περιοχές κατάφυτες από πεύκα και ενδιάµεσα να προβάλλουν τα αρχοντικά, η απέραντη γαλάζια θάλασσα και τα παράλια της Τουρκίας προσφέρουν στους χρήστες του πανεπιστηµίου πολυποίκιλο θέαµα. Ένα άλλο στοιχείο που αναβαθµίζει την περιοχή είναι το πλούσιο πράσινο. Αποτελείται κυρίως από 32

33 πεύκα, κυπαρίσσια, ελιές, αλµυρίκια, και διάφορους θάµνους. Βρίσκεται στα όρια διοικητικής ευθύνης της Μυτιλήνης δικαστικά, αστυνοµικά, δασικά κ.λ.π. Γ2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ Γ.2.1 Γενικά για τη νήσο Λέσβο Η Λέσβος ανήκει στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου Πελάγους και είναι το τρίτο σε µέγεθος νησί της Ελλάδας, µετά την Κρήτη και την Εύβοια. Υπάγεται διοικητικά στον Νοµό Λέσβου που µαζί µε τους νοµούς Χίου και Σάµου αποτελούν την περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Η γεωγραφική της έκταση προσεγγίζει τα 1.630τ.χλµ., µε µήκος ακτών 370 χλµ. Βρίσκεται στην είσοδο του Αδραµυττινού Κόλπου και απέχει από τα Μικρασιατικά παράλια από 5 έως 8 ναυτικά µίλια κατά προσέγγιση. Ανήκει στο Νοµό Λέσβου, ο οποίος, επίσης, περιλαµβάνει τα νησιά Λήµνο, Άγιος Ευστράτιο και µικρές βραχονησίδες της περιοχής. Υπάρχουν δυο Κόλποι: της Γέρας και της Καλλονής, ενώ µια πληθώρα όρµων και ακρωτηρίων σχηµατίζουν περιµετρικά µορφολογικά στοιχεία στα οποία οφείλεται το 33

34 ιδιόρρυθµο σχήµα του νησιού. εν υπάρχουν ιδιαίτερα εκτεταµένες πεδιάδες, ενώ οι πιο σηµαντικές από άποψη έκτασης και παραγωγικότητας είναι της Καλλονής, Ιππείου, Περάµατος και Ερεσού. Τα κυριότερα βουνά είναι ο Λεπέτυµνος προς τα βόρεια (ύψος 968µ.), ο Όλυµπος προς τα νότια (ύψος 967µ.) και το Ψηλοκούδουνο, επίσης προς τα νότια (ύψος 914µ.). Μικρότερα βουνά είναι προς τα νότια ο Ροδίτης (ύψος 845µ.) και το Πρινοβούνι (ύψος 580µ.), προς τα ανατολικά η Αµαλή (ύψος 488µ.) και το Σπαθί (ύψος 451µ.), προς τα βόρεια το Σκοτεινό (ύψος 699µ.) και τέλος προς τα δυτικά ο Προφήτης Ηλίας (ύψος 542µ.), το Κουρουκλό (ύψος 589µ.), ο Ρουτφάς (ύψος 673µ.) και το Πολυφώς (ύψος 607µ.). Σε διάφορα σηµεία του ορεινού συγκροτήµατος υπάρχουν χείµαρροι, που διαρρέουν τις πεδινές εκτάσεις, όπως ο Τσικνιάς προς τα βόρεια, ο Τσιχλιώτας προς τα δυτικά, ο Μυλοπόταµος στα κεντρικά και οι Σεδούντας και Αλµυροπόταµος προς τα νότια. Η υτική Λέσβος, συγκριτικά µε την υπόλοιπη νησιωτική έκταση, είναι άγονη, µε την εξαίρεση µικρών πεδινών εκτάσεων, ενώ τα ανατολικά και κεντρικά τµήµατα είναι κατάφυτα από ελαιώνες ( περίπου ελαιόδεντρα), πεύκα, έλατα, πλατάνια, καστανιές, οξιές και βελανιδιές. Επίσης, η Λεσβιακή ύπαιθρος καλύπτεται από µυρτιές, δάφνες, και άλλα θαµνοειδή φυτά, καθώς και µε µια τεράστια ποικιλία αρωµατικών φυτών και βοτάνων. Γενικά, η χλωρίδα της Λέσβου είναι πλουσιότατη. Ενδεικτικά αναφέρεται η ύπαρξη του Ροδόδεντρου ("Rododendron Luteum Flavum"), µοναδικό είδος δέντρου σ' όλη την Ευρώπη, ενώ τα πεύκα ανήκουν στις κατηγορίες "Pinus Brutia" και "Pinus Nigra" και η βελανιδιά αντίστοιχα στις "Quercus Mecrolepis" και "Quercus Ρubescens" κατηγορίες. Τα Λεσβιακά δάση προσφέρουν καταφύγιο σε άγρια ζώα και πουλιά, και συγκεκριµένα από τα θηλαστικά ενδιαφέρον παρουσιάζει ο σκίουρος "Sciurus Anomalus" (όχι ο κοινός), ενώ το µεγαλύτερο θηλαστικό είναι η αλεπού. Στα είδη των φιδιών, το µόνο δηλητηριώδες ανήκει στην κατηγορία "Vipera Xanthina". 34

35 Σ ότι αφορά τα πουλιά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η νησιώτικη ορεινή πέρδικα "Alectoris Chuvar". Θα πρέπει να αναφέρουµε ότι η θαλάσσια πανίδα και χλωρίδα του νησιού είναι επίσης αξιοπρόσεκτη. Ο πληθυσµός της Λέσβου ανέρχεται περίπου στους κατοίκους και η Μυτιλήνη είναι η πρωτεύουσα του νησιού, καθώς και διοικητικό κέντρο- έδρα της Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης Λέσβου, Υπουργείου Αιγαίου, Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και Πανεπιστηµίου Αιγαίου. Στην Λέσβο υπάγονται συνολικά 13 ήµοι: Αγιάσου, Αγίας Παρασκευής, Γέρας, Ερεσού, Ευεργέτουλα, Καλλονής, Λουτροπόλεως Θερµής, Μανταµάδου, Μήθυµνας, Μυτιλήνης, Πέτρας, Πλωµαρίου και Πολιχνίτου. Η τοπική οικονοµία στηρίζεται στην αγροτική παραγωγή και συγκεκριµένα στην ελαιοκαλλιέργεια, µε την παραγωγή εξαιρετικής ποιότητας ελαιολάδου, καθώς και στην κτηνοτροφία (παραγωγή κυρίως γαλακτοκοµικών προϊόντων και συγκεκριµένα του περίφηµου τυριού "Λαδοτύρι Μυτιλήνης") και αλιεία (οι περίφηµες σαρδέλες του Κόλπου Καλλονής τυποποιηµένες διοχετεύονται τόσο στην εσωτερική, όσο και στη διεθνή αγορά). Το µεγαλύτερο τµήµα του νησιού καλύπτεται από έντεκα εκατοµµύρια ελαιόδενtρα, ενώ το υπόλοιπο είναι διάσπαρτο µε οπωροφόρα δένδρα, αµπελώνες, αγροκτήµατα, κηπευτικά και βοσκότοπους. Επίσης ανεπτυγµένος είναι ο κλάδος της ποτοποιίας µε την παρασκευή του φηµισµένου Λεσβιακού ποτού ούζο. Άλλα προϊόντα είναι τα σιτηρά και οπωροκηπευτικά, τα οποία καλύπτουν εν µέρει τις ανάγκες της εσωτερικής αγοράς. Αξίζει να αναφερθεί το γεγονός ότι µεγάλη µερίδα του πληθυσµού ασχολείται επαγγελµατικά µε τον τουρισµό, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς µήνες. Το νησί έχει ανεπτυγµένο οδικό δίκτυο και συνδέεται σε καθηµερινή βάση µε την Αθήνα και Πειραιά, τόσο ακτοπλοϊκώς, όσο και αεροπορικώς, καθώς επίσης και µε τη Θεσσαλονίκη, Καβάλα, Λήµνο, Χίο, Βόλο και Σάµο ακτοπλοϊκώς. Επίσης υπάρχει καθηµερινή αεροπορική σύνδεση µε την Θεσσαλονίκη. 35

36 Ιστορικό Χρονικό της Λέσβου Σύµφωνα µε την µυθολογία, οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού ήταν οι Πελασγοί, από τους οποίους και αρχικά ονοµάστηκε "Πελασγία". Κατά την διάρκεια της προϊστορικής εποχής πήρε διάφορα ονόµατα, όπως "Μακαρία", "Λασσία", "Αιολίς", "Αιθιόπη" κ.α, ενώ το σηµερινό όνοµα "Λέσβος" προέρχεται από τον Λέσβο, γιο του Θεσσαλού ήρωα Λαπήθου. Ακόµη και σήµερα επιβιώνουν τοπωνύµια µε µυθολογική προέλευση, όπως Μυτιλήνη, Καλλονή, Άντισσα, Ερεσός, Μήθυµνα. Η αφετηρία της ιστορίας της Λέσβου χάνεται στην οµίχλη των αιώνων. Τεκµήρια αρχαιολογικών ανασκαφών µαρτυρούν ότι το νησί κατοικήθηκε από την όψιµη Νεολιθική περίοδο. Το π.χ. κυριεύεται από τους Αχαιούς, ενώ το π.χ. από τους Αιολείς, οι οποίοι συγχωνεύονται µε τον παλιό πληθυσµό, δίνοντας τον πολιτισµό και τη γλώσσα τους και έτσι σταδιακά το νησί εξελίσσεται σ' ένα σηµαντικό κέντρο πολιτισµού του Ανατολικού Αιγαίου. Κατά την Αρχαϊκή περίοδο (7ος-6ος π.χ. αιώνας), ταυτόχρονα µε την εµπορική και εποικιστική δραστηριότητα του νησιού, παρατηρείται εξέχουσα πολιτιστική ανάπτυξη. Μετά από µια ταραχώδη περίοδο εµπλοκής σε πολέµους και εποικισµού της Λέσβου από διάφορους λαούς, το 88 π.χ. κυριεύεται από τους Ρωµαίους. Ακολουθεί µια περίοδος µερικής αυτονοµίας από το 62 π.χ. έως το 70 µ.χ., ενώ κατά την διαίρεση του Ρωµαϊκού κράτους σε Ανατολικό και υτικό, η Λέσβος περιέρχεται στο Ανατολικό ή Βυζαντινό Κράτος ( και συγκεκριµένα στο 17ο Θέµα ). 36

37 Κατά την Βυζαντινή περίοδο ( ) το νησί δέχεται κατά καιρούς επιδροµές Σαρακηνών, Ενετών και Σταυροφόρων. Το 1354 παραχωρείται ως προίκα στο Γενουάτη Φραγκίσκο Γατελούζο και µέχρι το 1462 που κατακτάται από τους Οθωµανούς, περιέρχεται σε οικονοµική και πολιτιστική ύφεση. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ( ) γνωρίζει µέρες µεγάλης παρακµής ως το έτος 1912, που απελευθερώνεται από τον Ελληνικό στόλο. Οριστικά η Λέσβος παραχωρείται στην Ελλάδα µε τις Συνθήκες του Λονδίνου και των Αθηνών το 1914, ενώ τα Ελληνικά δικαιώµατα στο νησί αναγνωρίζονται επισήµως µε την Συνθήκη των Σεβρών και της Λωζάνης το Άξιο αναφοράς το γεγονός ότι το 1922 µετά την Μικρασιατική Καταστροφή, δέχθηκε µεγάλο αριθµό προσφύγων - Μικρασιατών, γεγονός που συντέλεσε καταλυτικά στην κατοπινή ανάπτυξη και πολιτιστική αναγέννηση του νησιού. Μετά την εµπλοκή της Ελλάδας στον Β' Παγκόσµιο πόλεµο το 1939, η ειρήνη οριστικά επιστρέφει στην Ελλάδα το 1944 και συγκεκριµένα στην Λέσβο τον Σεπτέµβρη του Κατά την µεταπολεµική περίοδο και ειδικά κατά την δεκαετία , παρατηρούνται ισχυρά µεταναστευτικά ρεύµατα των κατοίκων προς χώρες της υτικής Ευρώπης και της Αµερικανικής ηπείρου, λόγω οξυµένων οικονοµικών προβληµάτων σε πανελλαδικό επίπεδο. Το Λεσβιακό -και κατ' επέκταση- το Ελληνικό στοιχείο, ακόµη και µακριά από την πατρίδα του, συνεχίζει να διατηρεί την πολιτισµική του ταυτότητα και ιδιαιτερότητα, αναλλοίωτη µέσα στο πέρασµα του χρόνου. Κατά τις επόµενες δυο δεκαετίες παρατηρείται έντονο το φαινόµενο της αστυφιλίας του Λεσβιακού πληθυσµού σε µεγαλουπόλεις της Ελλάδας, αλλά ευτυχώς από το 1980 και µετά ο πληθυσµός αρχίζει να παρουσιάζει σταθερότητα σ' ότι αφορά µετακινήσεις στο εσωτερικό ή εξωτερικό, εξαιτίας ευνοϊκών οικονοµικών συνθηκών που δηµιουργούνται στο νησί εντός του πλαισίου της πολιτειακής πολιτικής που στοχεύει στην αναχαίτιση αστυφιλίας- µετανάστευσης και στην προώθηση της αποκέντρωσης. Το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων σταδιακά παρουσιάζει ανοδική πορεία, µε την δηµιουργία ή εκσυγχρονισµό υφιστάµενων αναγκαίων υποδοµών όπως µετακινήσεις, υγεία, εκπαίδευση, εργασία κ.λ.π. Θα πρέπει επίσης να αναφέρουµε ότι η σηµαντική αύξηση της τουριστικής κίνησης που παρατηρείται στο νησί συµβάλλει θετικά στην ανάκαµψη της τοπικής οικονοµίας και συγκράτησης του πληθυσµού σ' αυτό. 37

38 Σήµερα, αρχές του 21 ου αιώνα, παρατηρείται οργασµός εκπόνησης έργων υποδοµής, που στοχεύουν στην περαιτέρω αναβάθµιση της ποιότητας ζωής σε αρµονική σχέση τόσο µε το πολιτισµικό, όσο και µε το φυσικό περιβάλλον του τόπου. Γ.2.2 Ειδικότερα για την πόλη της Μυτιλήνης Η Πρωτεύουσα της Λέσβου, Μυτιλήνη, είναι µία από τις αρχαιότερες πόλεις της Ελλάδας. Χτισµένη πάνω στα ερείπια της αρχαίας πόλης απλώνεται αµφιθεατρικά κατά µήκος της παραλίας. Πήρε το όνοµά της από τη µία κόρη του Μάκαρος, του µυθικού αποικιστή του νησιού. Η Μυτιλήνη είναι χτισµένη στη νοτιοανατολική ακτή του νησιού. Είναι η µεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα του νοµού Λέσβου, καθώς και το διοικητικό- έδρα της Νοµαρχιακής Αυτοδιοίκησης Λέσβου, του Υπουργείου Αιγαίου, της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου και του Πανεπιστηµίου Αιγαίου- και οικονοµικό κέντρο του νησιού. Σήµερα ο ήµος Μυτιλήνης περιλαµβάνει και τις κοινότητες των Λουτρών, Ταξιαρχών, Παναγιούδας, Μόριας, Αλυφαντών, Αφάλωνα, Παµφίλων και Αγίας Μαρίνας. Η πολεοδοµία και η αρχιτεκτονική της πόλης αντικατοπτρίζουν τις ανάγκες οργάνωσης του χώρου σύµφωνα µε τις συγκεκριµένες κοινωνικές συνθήκες που σφράγισαν τις φάσεις της ανάπτυξής της. Οι οικονοµικές και κοινωνικές αλλαγές των δοµών της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας από τα µέσα του 19 ου αιώνα, επηρέασαν άµεσα και έµµεσα τη Λέσβο και τη Μυτιλήνη. Στις αρχές του 20 ου αιώνα οι κάτοικοι ανέρχονταν στις εικοσιπέντε µε τριάντα χιλιάδες, από τους οποίους το 85% ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι, το 12% µουσουλµάνοι, ενώ ένα 3% περίπου καθολικοί, εβραίοι και χριστιανοί Αρµένιοι. Το ιστορικό κέντρο της πόλης συγκροτήθηκε γύρω από την οδό Ερµού. Ενδεικτικός είναι ο αριθµός των χριστιανικών ναών (10) και των µουσουλµανικών τεµενών (10 τζαµιά, 4 τεκέδες, 1 µεντρεσές), που τοποθετούνται στην περιοχή αυτή. Το κάστρο παρέµεινε το σύµβολο της οθωµανικής κυριαρχίας, ενώ γύρω του συσπειρώθηκε το σύνολο του µουσουλµανικού πληθυσµού. Το ελληνικό στοιχείο αναπτύχθηκε στο νότιο κοµµάτι της πόλης. Μετά το 1923 η εικόνα αλλάζει µε την αποχώρηση των µουσουλµάνων και την εγκατάσταση των προσφύγων. Οικοδοµούνται νέες συνοικίες και µεταβιβάζονται τίτλοι ιδιοκτησίας. Παρά τις επιπτώσεις της Μικρασιατικής Καταστροφής στην οικονοµική και κοινωνική ζωή, οι εµπορικές δραστηριότητες και η βιοµηχανική παραγωγή διατηρούνται ακµαίες και αποδοτικές µέχρι το

39 Συνοικίες Η συνεχής πληθυσµιακή και οικονοµική ανάπτυξη της Μυτιλήνης κατά τη διάρκεια του 20 ου αιώνα, οδήγησε στην επέκταση του οικιστικού χώρου σε αγροτικές περιοχές στις παρυφές της πόλης, καθώς και στη διαµόρφωση βιοµηχανικών πυρήνων δίπλα στα λιµάνια. Η επέκταση επικεντρώθηκε στον άξονα βορά - νότου, κατά µήκος της ακτής και των δύο λιµανιών, αλλά η οικιστική εξάπλωση συµπεριέλαβε και τους λόφους στο δυτικό όριο της πόλης. Το εµπορικό, βιοτεχνικό, κοινωνικό και συµβολικό κέντρο της πόλης αποτελεί η οδός Ερµού, που εκτείνεται από βορά προς νότο συνδέοντας το βόρειο µε το νότιο λιµάνι. Η οικονοµική ανάπτυξη του χριστιανικού πληθυσµού το 19 ο αιώνα συµβαδίζει µε την ανάπτυξη του Νότιου λιµανιού της πόλης, ενώ το βόρειο λιµάνι που χρησιµοποιούνταν από τους αρχαίους χρόνους, παρήκµασε οριστικά από τον 18 ο αιώνα, εξαιτίας των προσχώσεων που δεν επέτρεπαν τον ελλιµενισµό των πλοίων. Η οικιστική ανάπτυξη της Μυτιλήνης οδήγησε στη δηµιουργία νέων συνοικιών και στη συνεχή αλλαγή του πολεοδοµικού ιστού. Ωστόσο οι περισσότερες συνοικίες διατηρούν µέχρι σήµερα τη µορφή, τα όρια και τις ονοµασίες των αρχών του 20 ου αιώνα. Οι σηµαντικότερες συνοικίες της Μυτιλήνης από βορά προς νότο είναι οι ακόλουθες: Η Επάνω Σκάλα, o Συνοικισµός και η Αγία Κυριακή, o Άγιος Συµεών, ο Άγιος Γεώργιος, Άγιοι Θεοδώροι, η Κουµιδιά, το Μπας Φανάρι και τα Λαδάδικα, ο Άγιος Θεράποντας γύρω από τον περίφηµο ναό που χτίστηκε στα τέλη του 19 ου αιώνα µε εντυπωσιακό µέγεθος και αξιόλογη αρχιτεκτονική µορφή. Η Κουλµπάρα, το Κιόσκι, η Λαγκάδα και το Νιό Χωριό, που καταλαµβάνουν την πλαγιά στην δυτική είσοδο της πόλης. Το Λαζαρέτο και το Βουναράκι, ο Μακρύς Γιαλός, η Σουράδα, το Ακλείδι, η Καλλιθέα και η Χρυσοµαλλούσα, ο Άνω Χάλικας και ο Κάτω Χάλικας. Αστική Αρχιτεκτονική της πόλης της Μυτιλήνης Η µορφή και η θέση των βιοµηχανικών κτιρίων αντικατοπτρίζει τις ευρύτερες οικονοµικές, κοινωνικές και πολιτισµικές συνθήκες που επικράτησαν στην περιοχή. Τα βιοµηχανικά κτίρια χτίστηκαν από την αστική τάξη των εµπόρων και των µεγάλων γαιοκτηµόνων που επένδυσαν στον τοµέα της βιοµηχανίας το πλεόνασµα των κερδών τους, από τα τέλη του 19 ου αιώνα µέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αιώνα. Η αρχιτεκτονική µορφή και ο τρόπος κατασκευής τους αντλούσαν πρότυπα από τις αντίστοιχες κατασκευές 39

40 της Ευρώπης και της Μικράς Ασίας. Πρόκειται κυρίως για ελαιοτριβεία, σαπωνοποιία και βυρσοδεψεία, καθώς και για µεγάλες αποθήκες, που χτίστηκαν µε δοµικά υλικά ξυλεία, πέτρες, ασβέστη, τούβλα και κεραµίδια, που προέρχονταν από τη Λέσβο και τη Μικρά Ασία, ενώ εξοπλίστηκαν µε µηχανήµατα από την Αγγλία, τη Σµύρνη και τον Πειραιά. Στην πόλη της Μυτιλήνης τα περισσότερα βιοµηχανικά κτίρια συγκεντρώνονταν στο Βόρειο και στο Νότιο λιµάνι. Ορισµένα διατηρούνται µέχρι σήµερα, µε διαφορετική όµως λειτουργία. Οι οικίες της ανώτερης ελληνικής αστικής τάξης αποτελούν δείγµα της κοινωνικής και οικονοµικής κατάστασης της συγκεκριµένης κοινωνικής οµάδας. Επιβλητικές σε όγκο και σε µορφή, µε πολλά ευρωπαϊκά στοιχεία στην αρχιτεκτονική τους, υποδηλώνουν τη σχέση του τοπικού πληθυσµού µε τα αστικά κέντρα της Ευρώπης, στο πλαίσιο του εκτεταµένου δικτύου ανταλλαγών της εποχής. Οι κατοικίες αυτές αντλούν πρότυπα και επιρροές από ποικίλα αρχιτεκτονικά στυλ και ρεύµατα (όπως το νεογοτθικό ή το µπαρόκ), ενώ σε γενικές γραµµές κυριαρχεί ο νεοκλασικός και εκλεκτικιστικός ρυθµός. Χτίζονται κυρίως στις παρυφές της πόλης (εξοχικές κατοικίες), αλλά και σε κεντρικές συνοικίες και για την κατασκευή τους χρησιµοποιούνται οικοδοµικά υλικά όπως η πέτρα, το ξύλο και τα κεραµίδια, που προέρχονται από τη Λέσβο ή τη υτική Ευρώπη. Οι κατοικίες της ελληνικής µεσαίας τάξης έχουν πολλά κοινά γνωρίσµατα µε τις κατοικίες της ανώτερης αστικής τάξης. Οι επιρροές στην κατασκευή είναι παρόµοιες, ωστόσο το µέγεθος των κτιρίων είναι πιο µικρό και η δόµηση πιο πυκνή, εφόσον χτίζονται στις κεντρικές συνοικίες της πόλης. Οι κατοικίες της µουσουλµανικής κοινότητας, από τις οποίες λίγες διασώζονται σήµερα, έχουν επηρεαστεί µορφολογικά από νεοκλασικά πρότυπα, ενώ συγκεντρώνουν και πολλά ανατολίτικα στοιχεία, όπως για παράδειγµα η ευρύτατη χρήση του ξύλου στην ανωδοµή και η ηµικυκλική καµάρα της εισόδου. Μια άλλη κατηγορία κτιρίων είναι τα λεγόµενα προσφυγικά, δηλαδή τα σπίτια που χτίστηκαν εσπευσµένα για να µείνουν οι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Λέσβο το 40

41 1922. Τα προσφυγικά είναι µικρά και χαµηλά κτίσµατα. Η ανέγερση τους κατά συστάδες αντανακλά τις δύσκολες συνθήκες εγκατάστασης. Η τελευταία κατηγορία κατοικιών είναι οι πύργοι. Οι πύργοι, βρίσκονται διάσπαρτοι στην περιοχή της πρωτεύουσας. Χτίστηκαν από τα µέλη της εύπορης τάξης των µεγαλογαιοκτηµόνων µέσα στα εκτεταµένα κτήµατά τους. Οι πρώτες κατασκευές εµφανίζονται το 17 ο αιώνα, ενώ οι τελευταίες ολοκληρώνονται στα τέλη του 19 ου αιώνα. Στον ευρύτερο χώρο της Μυτιλήνης, πύργοι διασώζονται στις περιοχές της Χρυσοµαλλούσας, του Χάλικα και της Σουράδας. Η Μυτιλήνη είναι έδρα του Πανεπιστηµίου Αιγαίου. Ιδρύθηκε το 1984 και έχει τµήµατα εκτός της Μυτιλήνης στη Χίο, Σάµο, Σύρο και Ρόδο. Το Πανεπιστήµιο Αιγαίου εµφανίζει ειδίκευση στις Περιβαλλοντικές Επιστήµες. Γ.2.3 Γενικά για το Πανεπιστήµιο Το Πανεπιστήµιο Αιγαίου, στη σηµερινή του µορφή, ιδρύθηκε µε Προεδρικό ιάταγµα που δηµοσιεύθηκε στο Φ.Ε.Κ. 31 την 20 η Μαρτίου Συµπληρώνει λοιπόν φέτος 20 41

42 χρόνια ζωής. Στην πραγµατικότητα όµως, το Πανεπιστήµιο Αιγαίου επανιδρύθηκε το Για πρώτη φορά ιδρύθηκε το 1919 από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, στη Σµύρνη, σε υλοποίηση του οράµατος του µεγάλου Έλληνα µαθηµατικού Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, ο οποίος υπέβαλε, στις 20 Οκτωβρίου του 1919, «Σχέδιον περί ιδρύσεως νέου πανεπιστηµίου εν Ελλάδι, υποβληθέν εις την ελληνικήν Κυβέρνησιν». Το Ιδρυτικό ιάταγµα του Πανεπιστηµίου Σµύρνης εκδόθηκε την 1 η εκεµβρίου του 1920 από την Ύπατη Αρµοστεία της Ελλάδας. Βέβαια, η πρώτη αυτή ίδρυση του Πανεπιστηµίου Αιγαίου παραµένει εν πολλοίς άγνωστη γιατί, λόγω των γνωστών τραγικών ιστορικών γεγονότων στη Μικρασία, το Πανεπιστήµιο δε λειτούργησε ποτέ και έπαψε και τυπικά να υφίσταται το 1922, µε τη Μικρασιατική καταστροφή. Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή υπέβαλε, το 1932, νέα πρόταση προς την Ελληνική Κυβέρνηση για ίδρυση του Πανεπιστηµίου Αιγαίου µε έδρα τη Μυτιλήνη ή τη Χίο. Το όραµα του µεγάλου µαθηµατικού έµελλε να πραγµατοποιηθεί µετά από 52 ολόκληρα χρόνια. Σήµερα, µια εικοσαετία µετά την επανίδρυσή του, έχοντας ολοκληρώσει τη δεύτερη φάση ανάπτυξής του, µε 16 Τµήµατα, 22 Προγράµµατα Μεταπτυχιακών Σπουδών και 1 Πρόγραµµα Σπουδών Επιλογής και ανθρώπινο δυναµικό ατόµων (προπτυχιακοί και µεταπτυχιακοί φοιτητές, ακαδηµαϊκό και διοικητικό προσωπικό), το Πανεπιστήµιο Αιγαίου κατατάσσεται ανάµεσα στα µεγαλύτερα Πανεπιστήµια της χώρας, έχοντας αποδείξει στην πράξη ότι τα οράµατα µπορούν να γίνουν πραγµατικότητα. Η διοίκηση του Πανεπιστηµίου Αιγαίου αποτελείται από τον Πρύτανη, τον Αντιπρύτανη, τον Κοσµήτορα και τον Γενικό Γραµµατέα. Κύριο χαρακτηριστικό της εκπαίδευσης που παρέχουν τα προπτυχιακά και µεταπτυχιακά προγράµµατα σπουδών του Πανεπιστηµίου Αιγαίου είναι η ανάπτυξη νέων γνωστικών αντικειµένων, συνήθως διεπιστηµονικών, τα οποία ανταποκρίνονται τόσο στις ανάγκες της σύγχρονης ελληνικής και παγκόσµιας κοινωνίας, όσο και στις απαιτήσεις και προσδοκίες των φοιτητών του για σπουδές υψηλής επιστηµονικής αξίας, σε συνδυασµό µε άριστες προοπτικές επαγγελµατικής ανάδειξης. Εκτός από την παροχή σύγχρονης ποιοτικής εκπαίδευσης, το Πανεπιστήµιο Αιγαίου επικεντρώνει τις δραστηριότητές του και στην καλλιέργεια και προαγωγή της βασικής και εφαρµοσµένης έρευνας. Η σύνδεση µε Ελληνικά και ξένα Πανεπιστήµια, Ερευνητικά Κέντρα και Επιχειρήσεις, τα άρτια εξοπλισµένα εργαστήρια, η υψηλή ποιότητα του ερευνητικού και επιστηµονικού προσωπικού, έχουν οδηγήσει στα εξαιρετικά αποτελέσµατα που το Πανεπιστήµιο Αιγαίου έχει να επιδείξει στον τοµέα αυτόν. Επιπλέον, η έρευνα που διεξάγεται στο Πανεπιστήµιο Αιγαίου συµβάλλει σηµαντικά και στην επίλυση προβληµάτων 42

43 τοπικής κλίµακας, συνδέοντας έτσι τη λειτουργία του Πανεπιστηµίου µε τις τοπικές κοινωνίες των νησιών που υποδέχονται τις Πανεπιστηµιακές Μονάδες. Όµως, το σηµαντικότερο, ίσως, χαρακτηριστικό του Πανεπιστηµίου Αιγαίου είναι η πολλαπλότητα των ρόλων που καλείται να παίξει σε µια περιοχή ευαίσθητη από πολλές απόψεις, όπως αυτή του Αιγαίου. Πράγµατι, πέρα από τον παραδοσιακό ακαδηµαϊκό και ερευνητικό ρόλο που κάθε Πανεπιστήµιο εκ φύσεως αναλαµβάνει, το Πανεπιστήµιο Αιγαίου έχει την υποχρέωση να αναλάβει, και έχει αναλάβει, ένα ρόλο αναπτυξιακό, ένα ρόλο πολιτιστικό και ένα ρόλο εθνικό. Το όραµά της υπάρχουσας διοίκησης για το Πανεπιστήµιο Αιγαίου είναι να γίνει ένα µεγάλο Πανεπιστήµιο, µεγάλο όχι µόνο σε αριθµούς, αλλά και σε ποιότητα, µε διεθνή ακτινοβολία και καταξίωση. Να γιγαντωθεί ακαδηµαϊκά και ερευνητικά, διατηρώντας όµως παράλληλα και αναπτύσσοντας ακόµα παραπέρα τον εθνικό, αναπτυξιακό και πολιτιστικό ρόλο που παίζει και που πρέπει να συνεχίσει να παίζει. Μια µέρα µπορεί να µιλάµε πάλι για ένα µεγάλο πολιτισµό που ανθίζει στο Αιγαίο. Το Πανεπιστήµιο Αιγαίου αποτελείται 3 σχολές: Κοινωνικών Επιστηµών, Επιστήµων Της ιοίκησης & Θετικών Επιστηµών, από 16 τµήµατα και έχει παραρτήµατα στη Χίο, στη Σάµο, στη Ρόδο και στη Σύρο. Σχολή Κοινωνικών Επιστηµών - Λέσβος Τµήµα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας & Ιστορίας Τµήµα Γεωγραφίας Τµήµα Κοινωνιολογίας Τµήµα Πολιτισµικής Τεχνολογίας & Επικοινωνίας Τµήµα Περιβάλλοντος Τµήµα Επιστήµης Της Θάλασσας Σχολή Επιστήµων Της ιοίκησης Χίος Τµήµα ιοίκησης Επιχειρήσεων Τµήµα Ναυτιλίας και Επιχειρηµατικών Υπηρεσιών Τµήµα Μηχανικών Οικονοµίας και ιοίκησης Σχολή Θετικών Επιστηµών Σάµος Τµήµα Μαθηµατικών Τµήµα Μηχανικών Πληροφοριακών & Επικοινωνιακών Συστηµάτων Τµήµα Στατιστικής και Αναλογιστικής Επιστήµης Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης 43

44 Τµήµα Επιστήµων Της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασµού Τµήµα Μεσογειακών Σπουδών Ινστιτούτο Αιγαίου Του ικαίου Της Θάλασσας και του Ναυτικού ικαίου Ανεξάρτητα Τµήµατα Σύρος Τµήµα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστηµάτων 44

45 ΜΕΡΟΣ : ΥΠΑΡΧΟΥΣΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ 45

46 .1. ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ.1.1 Αβιοτικοί Παράγοντες Μετεωρολογικά Κλιµατολογικά Στοιχεία Το κλίµα της Λέσβου κατατάσσεται στην κατηγορία ήπιο, µη θερµό Μεσογειακό, µε µεγάλη ηλιοφάνεια καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Ο κλιµατικός αυτός τύπος απαντάται και ως ξηρού θέρους υποτροπικό κλίµα. Κυριαρχεί στις δυτικές ακτές των ηπείρων, στα χαµηλότερα µέσα γεωγραφικά πλάτη, σε περιορισµένες σχετικά περιοχές. Συγκεκριµένα, στην κεντρική Καλιφόρνια, στην κεντρική Χιλή, στη νότια Αφρική, στη νοτιοδυτική και σε τµήµα της νοτιοανατολικής Αυστραλίας, αλλά κυρίως στη λεκάνη της Μεσογείου, απ όπου πήρε και το όνοµά του. Τα µεσογειακά κλίµατα χαρακτηρίζονται από ζεστά ξηρά καλοκαίρια και ήπιους, και σχετικά υγρούς χειµώνες. Η µέση ετήσια θερµοκρασία αέρος ανέρχεται σε 17,6 ο C, µε µέση θερινή 24.4 ο C και µέση χειµερινή 12.0 ο C, ενώ η µέση µηνιαία ελάχιστη που παρατηρείται τον Ιανουάριο, σε 9.5 ο C. Η µέση µηνιαία θερµοκρασία το καλοκαίρι δεν ξεπερνά συνήθως τους 27 ο C παρότι σηµειώνονται και µέγιστες τιµές που ξεπερνούν τους 38 ο C. Η επίδραση της θάλασσας είναι φανερή στις παράκτιες περιοχές, όπου τα καλοκαίρια είναι δροσερότερα από αυτά των εσωτερικών περιοχών. 46

47 ΑΠΟΛΥΤΗ ΜΕΓ. ΘΕΡΜ.: 40,4 o C / ΑΠΟΛΥΤΗ ΕΛΑΧ. ΘΕΡΜ.: -4,4 o C 1ο Εξάµηνο ΙΑΝ ΦΕΒ ΜΑΡ ΑΠΡ ΜΑΙ ΙΟΥΝ Ελάχιστη Μηνιαία Θερµοκρασία Μέση Μηνιαία Θερµοκρασία Μέγιστη Μηνιαία Θερµοκρασία ο Εξάµηνο ΙΟΥΛ ΑΥΓ ΣΕΠ ΟΚΤ ΝΟΕ ΕΚ Ελάχιστη Μηνιαία Θερµοκρασία Μέση Μηνιαία Θερµοκρασία Μέγιστη Μηνιαία Θερµοκρασία Η ετήσια βροχόπτωση κυµαίνεται από 350 έως 900 mm. Τα καλοκαίρια παρουσιάζουν καθόλου ή ελάχιστη βροχή. Η µεγάλη καλοκαιρινή ξηρασία των µεσογειακών κλιµάτων προκαλείται από την επίδραση των υποτροπικών αντικυκλώνων, οι οποίοι παρέχουν στις περιοχές αυτές αέριες µάζες, θερµές και ξηρές. Το χειµώνα οι βροχές οφείλονται κυρίως στη διέλευση των υφέσεων, τα κέντρα των οποίων περνούν γενικά από µεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη. Οι βροχοπτώσεις - µε καταγραφόµενο µέγιστο ύψος το εκέµβριο(1200mm) και ελάχιστο τον Ιούλιο(85mm) - συµβάλλουν θετικά στην γονιµότητα του εδάφους. Η κατανοµή των βροχοπτώσεων κατά τη διάρκεια του χρόνου είναι ανοµοιόµορφη. Το 40% των βροχών περίπου, πέφτει το χειµώνα, το 27% στη διάρκεια του φθινοπώρου, το 20% την άνοιξη και µόλις το 4.5% πέφτει κατά τη θερινή περίοδο. 47

48 1ο Εξάµηνο ΙΑΝ ΦΕΒ ΜΑΡ ΑΠΡ ΜΑΙ ΙΟΥΝ Μέση Μηνιαία Βροχόπτωση Συνολικές Μέρες Βροχής ο Εξάµηνο ΙΟΥΛ ΑΥΓ ΣΕΠ ΟΚΤ ΝΟΕ ΕΚ Μέση Μηνιαία Βροχόπτωση Συνολικές Μέρες Βροχής Ο χειµώνας είναι ήπιος, µε σπάνιο το φαινόµενο των χιονοπτώσεων στα χαµηλά υψόµετρα - µ' εξαίρεση τα ορεινά - ενώ άνεµοι υπάρχουν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, µε έξαρση κατά την περίοδο Ιούλιο - Αύγουστο, η λεγόµενη περίοδος των "Αιγαιοπελαγίτικων µελτεµιών". Η µεγαλύτερη ένταση ανέµου, παρατηρείται τον Φεβρουάριο η οποία ξεπερνάει τα 11 Beaufort και η µικρότερη το Μάιο, 6.5 Beaufort. Η κύρια διεύθυνση των ανέµων στο σταθµό Μυτιλήνης από Μάιο έως και Οκτώβριο είναι Βόρεια ΒΑ, Β. Ενώ τους υπόλοιπους µήνες είναι Νότια. Η ένταση των ανέµων κατά τη διάρκεια του έτους είναι 2 Beaufort σε ποσοστό 22,4%, 3 Beaufort σε ποσοστό 20,8% και 4 Beaufort σε ποσοστό 20,4%. Ισχυρότεροι των 4 Beaufort άνεµοι, αντιπροσωπεύουν το 20,6% του συνόλου των ανέµων της περιοχής. 48

49 1ο Εξάµηνο ΙΑΝ ΦΕΒ ΜΑΡ ΑΠΡ ΜΑΙ ΙΟΥΝ Μέση Μηνιαία ιεύθυνση Ανέµων Μέση Μηνιαία Ένταση Ανέµων Ν Ν Β Β Β Β ο Εξάµηνο ΙΟΥΛ ΑΥΓ ΣΕΠ ΟΚΤ ΝΟΕ ΕΚ Μέση Μηνιαία ιεύθυνση Ανέµων Μέση Μηνιαία Ένταση Ανέµων Β Β Β Β Ν Ν Ολικοί παγετοί δεν παρατηρούνται στην περιοχή παρά µόνο µερικοί που διαρκούν λίγες ώρες και εµφανίζονται από Νοέµβριο Μάρτιο και κυρίως τον Ιανουάριο Φεβρουάριο. Πτώση χαλάζης παρατηρείται σπανίως κατά τους φθινοπωρινούς µήνες, είναι µικρής διάρκειας και µε κόκκους µικρής διαµέτρου. Η µέση ετήσια σχετική υγρασία αέρος ανέρχεται σε 64,5% µε µέγιστη 72.5% κατά το µήνα εκέµβριο και ελάχιστη 56.5 % κατά το µήνα Ιούλιο. Εποµένως, παρατηρείται υγροµετρικό ετήσιο εύρος 16% το οποίο αποκλίνει προς το εύρος των θαλάσσιων κλιµάτων. Οι τιµές αυτές της σχετικής υγρασίας είναι ευνοϊκές για την ανάπτυξη των διαφόρων καλλιεργειών όπως: ελαιοκαλλιεργειών, οπωροφόρων, αµπελώνων και κηπευτικών. 1ο Εξάµηνο ΙΑΝ ΦΕΒ ΜΑΡ ΑΠΡ ΜΑΙ ΙΟΥΝ Μέση Μηνιαία Υγρασία ο Εξάµηνο ΙΟΥΛ ΑΥΓ ΣΕΠ ΟΚΤ ΝΟΕ ΕΚ Μέση Μηνιαία Υγρασία Το φαινόµενο της δροσιάς παρατηρείται συνήθως την άνοιξη και στις αρχές φθινοπώρου, ενώ της πάχνης από τα µέσα φθινοπώρου µέχρι την αρχή της άνοιξης και ειδικότερα κατά τις πρωινές ώρες.. Παρουσιάζεται υψηλή νέφωση {(6,5-8)/8} 62,7 ηµέρες το 49

50 χρόνο συγκεντρωµένη κυρίως τους χειµερινούς µήνες. Στον µετεωρολογικό σταθµό Μυτιλήνης ο αριθµός ηµερών µε οµίχλη είναι πολύ χαµηλός (0,2 ηµέρες/έτος). Η ηλιοφάνεια φθάνει περίπου τις 2734 ώρες το χρόνο. Ο µέσος ετήσιος αριθµός ηµερών ηλιοφάνειας ανέρχεται σε 129,1 ηµέρες, ο δε αριθµός των νεφοσκεπών σε 51,8 ηµέρες. Η µικρή συχνότητα εµφάνισης παγετών, η περιορισµένη πτώση χαλάζης και το µικρό σχετικά ετήσιο εύρος θερµοκρασίας, σε συσχετισµό µε το ήπιο κλίµα, ευνοούν την ανάπτυξη της ελιάς, των λοιπών οπωροφόρων, των κηπευτικών, των εσπεριδοειδών, καθώς και κτηνοτροφικών φυτών. Περιοριστικός παράγοντας για την επίτευξη υψηλών αποδόσεων των καλλιεργειών αποτελεί η ακανόνιστη κατανοµή των βροχοπτώσεων στη διάρκεια του χρόνου και ειδικότερα το µικρό ύψος βροχής που πέφτει τους θερινούς µήνες. Χαρακτηριστικά Στοιχεία του Καιρού της Μυτιλήνης Από τα στοιχεία της Ε.Μ.Υ. των τελευταίων 50 χρονών για την πόλη της Μυτιλήνης προκύπτουν τα παρακάτω στοιχεία σχετικά µε την θερµοκρασία και την βροχόπτωση: Έτος µε την µικρότερη βροχόπτωση: 1989(247mm) Έτος µε τη µεγαλύτερη βροχόπτωση: 1980(927,6mm) Μήνας µε την µικρότερη βροχόπτωση: Ιούλιος(0 mm) Ενδεικτικά αναφέρεται ότι 28 χρόνια, δεν είχε βρέξει καθόλου τον µήνα Ιούλιο Μήνας µε την µεγαλύτερη βροχόπτωση: εκέµβριος(141,07mm) Έτος µε την µεγαλύτερη µέση θερµοκρασία: ,45 ο C Ο ζεστότερος µήνας είναι ο Ιούλιος µε µέση θερµοκρασία που έχει καταγραφεί τον Ιούλιο του ,24 ο C Ο ψυχρότερος µήνας είναι ο Ιανουάριος. Η ελάχιστη µέση θερµοκρασία έχει καταγραφεί τον Ιανουάριο του 1964 µε 5,71 ο C Τοπογραφία Η τοπογραφία είναι σηµαντική γιατί καθορίζει το µικροκλίµα της περιοχής. Το νησί της Λέσβου αποτελείται από πολλούς λόφους και δύσκολα βουνά. Εσωτερικά η τοπογραφία του νησιού εµφανίζεται τραχιά οφειλόµενη στις µεγάλες κλίσεις του εδάφους. Η γεωγραφική της 50

51 έκταση προσεγγίζει τα 1.630τ.χλµ., µε µήκος ακτών 370 χλµ. Υπάρχουν δυο Κόλποι - της Γέρας και της Καλλονής - ενώ µια πληθώρα όρµων και ακρωτηρίων σχηµατίζουν περιµετρικά, µορφολογικά στοιχεία στα οποία οφείλεται το ιδιόρρυθµο σχήµα του νησιού. Γεωµορφολογικά η Λέσβος είναι στην µεγαλύτερη έκτασή της πεδινή-ηµιορεινή. Στο βόρειο και πλέον ορεινό τµήµα του νησιού δεσπόζει το βουνό Λεπέτυµνος µε ύψος 968m (κορυφή προφήτη Ηλία), ο Όλυµπος µε υψόµετρο 967m (κορυφή Ψηλοκούδουνο) στο νότιο και ο Όρδυµνος στο δυτικό. εν υπάρχουν ιδιαίτερα εκτεταµένες πεδιάδες, ενώ οι πιο σηµαντικές από άποψη έκτασης και παραγωγικότητας είναι της Καλλονής και Ερεσού. Στο δυτικό τµήµα του νησιού λόγω έλλειψης της βλάστησης παρατηρείται το φαινόµενο της διάβρωσης. Είναι ένα σηµαντικό πρόβληµα γενικότερα στη Λέσβο. Το ποσοστό διάβρωσης κυµαίνεται από 1 έως 15 mm/έτος µε µέγιστη τιµή 100mm/έτος. Οι συνέπειες της διάβρωσης κατέληξαν καταστροφικές για το νησί σε συνδυασµό µε αυτές του ηφαιστείου. Το χώµα χρόνο µε το χρόνο µειώνεται και σε πολλές περιοχές έχει εξαφανιστεί εντελώς. Τότε κάνουν την εµφάνισή τους εκεί τα φυσικά πετρώµατα. Εκτός από την έλλειψη της φυτοκάλυψης, η διάβρωση στη Λέσβο είναι αποτέλεσµα της έντονης άσκησης της κτηνοτροφίας αλλά και της τοπογραφίας του νησιού µε τις µεγάλες και τις απότοµες κλίσεις Υδρολογία Όπως τα περισσότερα νησιά του Αιγαίου, έτσι και στη Λέσβο οι ανάγκες ύδρευσης των οικισµών της νήσου καλύπτονται κύρια από την αξιοποίηση των υπογείων υδάτων µέσω της εκµετάλλευσης υπογείων έργων γεωτρήσεων και υδροµάστευσης πηγών. Οι υδρευτικές γεωτρήσεις σε όλους τους οικισµούς ανέρχονται σε 154. Το συνολικό µήκος βάθους είναι µέτρα. Η συνολική απόδοση τους ανέρχεται σε 5000 m 3 /ωρα, το µέσο βάθος αυτών είναι τα 87 µέτρα και η αντλούµενη ποσότητα νερού είναι 1 m 3 νερού ανά 2,5 m βάθους γεώτρησης µε µέση παροχή 35m 3 /ωρα. Η κατανάλωση νερού σήµερα συνολικά για ύδρευση σε όλους τους οικισµούς της Νήσου Λέσβου είναι m 3 κατ ετος. Ο υδροφόρος ορίζοντας δεν είναι επαρκής για να καλύψει τις ανάγκες του νησιού σε νερό. Αυτό συµβαίνει για δύο κυρίως λόγους: - λόγω της πετρώδης υφής του υπεδάφους, τα όµβρια ύδατα δεν συγκρατούνται και απορρέουν στη θάλασσα. 51

52 - λόγω της οικιστικής ανάπτυξης στις παραθαλάσσιες περιοχές, παρατηρείται υπερβολική υδροληψία από τους παράκτιους υδροφόρους ορίζοντες αφού το µεγαλύτερο µέρος του πληθυσµού, συνεπώς και η περισσότερη κατανάλωση νερού, λαµβάνει µέρος εκεί. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσµα να εισχωρήσει το θαλασσινό νερό σε πηγάδια και πηγές καθιστώντας το πόσιµο νερό υφάλµυρο. Η λύση στο πρόβληµα που παρουσιάζεται είναι να δηµιουργηθούν µικροί ταµιευτήρες νερού όπου θα συλλέγονται τα όµβρια ύδατα και θα αξιοποιούνται ανάλογα µε τις ανάγκες των κατοίκων. Επίσης, τα τελευταία χρόνια σε ορισµένα νησιά µελετάται η κατασκευή εργοστασίου το οποίο θα αφαλατώνει το θαλασσινό νερό ώστε να µπορεί να χρησιµοποιείται από τους νησιώτες αντάξια του γλυκού νερού. Επιφανειακή απορροή Η Λέσβος µε έκταση συνολικά στρέµµατα δέχεται µε µέσο ύψος βροχής 682 χιλιοστά ανά έτος βροχοπτώσεις πάνω από 1 δις m 3 νερού ετησίως. Το ανάγλυφο της νήσου παρουσιάζει απότοµες και ισχυρές εδαφικές κλίσεις µε ποσοστό κλίσης εδαφών µεγαλύτερο του 16% που ανέρχεται στο 50.3% του συνόλου της έκτασης. Συνέπεια αυτού είναι η ανάπτυξη πυκνού υδρογραφικού δικτύου που αναπτύσσει κυρίως 21 βασικούς χείµαρρους απορροής µε συνολικό όγκο απορροής της τάξεως των εκατοµ. m 3 νερού. Η µέση ετήσια εξάτµιση από ελεύθερη επιφάνεια ανέρχεται στα 1250 mm/έτος. Έργα αποταµίευσης νερού: Στη νήσο έχουν κατασκευαστεί δύο εξωποτάµιες λιµνοδεξαµενές του Υπ. Γεωργίας µε τα ακόλουθα στοιχεία: - Λιµνοδεξαµενή Καλλονής µε τροφοδοσία από τον χείµαρρο Ποταµιάς µε ωφέλιµο όγκο νερού m 3 και ύψος στέψης 15µ - Λιµνοδεξαµενή Μήθυµνας µε τροφοδοσία από τους χείµαρρους Βαφειού και Λιγώνας Πέτρας ωφέλιµου όγκου m 3 και ύψους στέψης 15µ. - Κατασκευάζεται Φράγµα κοίτης στο χείµαρρο χαλάνδρα Ερεσού συνολικής χωρητικότητας m 3 νερού και ύψους στέψης 35 µέτρων. - Κατασκευάζεται Φαγµατοδεξαµενή στο χείµαρρο Σεδούντα Πλωµαρίου χωρητικότητας 350,000 m 3 επενδεδυµένη για ύδρευση. 52

53 Γεωλογία Η Λέσβος παρουσιάζει µία πολύπλοκη γεωλογική κατασκευή η οποία αποτελείται από: α) µια αυτόχθονη σειρά των προαλπικών και αλπικών σχηµατισµών β) ένα τεκτονικό ηφαιστειογενές κάλυµµα γ) ένα τεκτονικό οφειολιθικό κάλυµµα και δ) µία σειρά µετααλπικών σχηµατισµών. Στο νοτιοανατολικό κοµµάτι της νήσου είναι η ενότητα της Λέσβου που χαρακτηρίζεται από µεταµορφωµένα πετρώµατα του Αν. Παλαιοζωικού µέχρι Τριαδικού. Λιθολογικά απαντούν ελαφρά κλαστικά µεταµορφωµένα πετρώµατα µε παρεµβολές τόφφων και ανθρακικών οριζόντων σηµαντικού πάχους. Η µεταµόρφωση είναι αλπική και έχει χαρακτηρισθεί σαν πρασινοσχιστιλιθική. Επιπλέον υπάρχουν µεγάλες µάζες από υπερβασικά πετρώµατα οφειόλιθους και τόφφους που αποτελεί τεκτονικό κάλυµµα επί της ενότητας αυτής. Τα χαρακτηριστικά της γεωλογικής ενότητας της Λέσβου είναι παραπλήσια της Περιροδοπικής όπου όµως λείπει το Ιουρασικό. Στο Βόρειο τµήµα της έχει εξολοκλήρου ηφαιστειακά πετρώµατα Λαβών και τόφφων µαζί µε λίγα µολασσικά νεογενή ιζήµατα. Η Γεωλογική δοµή της νήσου σύµφωνα µε τις πιο πρόσφατες µελέτες (Κατσικάτσος 1982) περιλαµβάνει σύµφωνα µε την ηλικία τις παρακάτω ενότητες που απεικονίζονται και στον επισυναπτόµενο χάρτη. α) Η αυτόχθονη σειρά των Αλπικών και πρό-αλπικών σχηµατισµών. Οι σχηµατισµοί αυτοί δεν παρουσιάζουν στρωµατογραφικές ασυµφωνίες και αποτελούνται κυρίως από µετακλαστικά πετρώµατα µε φακούς και ενδιαστρώσεις ασβεστόλιθων. Η αυτόχθονη σειρά περιλαµβάνει τους νεοπαλαιοζωϊκούς σχηµατισµούς που είναι κυρίως σχιστόλιθοι µαρµαρυγιακοί, σερικιτικοί και χλωριτικοί σε εναλλαγές µε µεταψαμµίτες και χαλαζίτες. Οι τριαδικοί σχηµατισµοί περιλαµβάνουν σχιστόλιθους και µεταψαµµίτες µε ενδιαστρώσεις ασβεστιτικών πετρωµάτων. β) Η αλλόχθονη σειρά των Αλπικών σχηµατισµών. Η αλλόχθονη αυτή σειρά είναι εναποθηµένη επί της αυτόχθονης σειράς και περιλαµβάνει δύο τεκτονικές ενότητες : -την ενότητα του τεκτονικού καλύµµατος των ηφαιστειοιζηµατογενών σχηµατισµών (πρασινισχιστόλιθοι) και -την ενότητα του τεκτονικού οφειολιθικού καλύµµατος (οφειόλιθοι). πρώτη ενότητα καταλαµβάνει µεγάλη περιοχή του νοτιοανατολικού τµήµατος του νησιού και κυριαρχούν οι πρασινίτες και οι κρυσταλλικοί ασβεστόλιθοι. Η δεύτερη ενότητα καταλαµβάνει κεντρικό και ανατολικό τµήµα της νήσου και αποτελεί ένα έντονα 53

54 τεκτονισµένο και διαβρωµένο κάλυµµα που εκτείνεται κάτω από τους ηφαιστειακούς σχηµατισµούς του κεντρικού, βόρειου και δυτικού τµήµατος. γ) Η ενότητα των µετααλπικών σχηµατισµών. Οι µετααλπικοί σχηµατισµοί εκτείνονται σε µεγάλες περιοχές του νησιού κυρίως ανατολικά και βορειοδυτικά και αποτελούνται από ηφαιστείτες, νεογενείς σχηµατισµούς λιµναίας προέλευσης καθώς επίσης και σαν τεταρτογενή ιζήµατα..1.2 Βιοτικοί Παράγοντες Χλωρίδα Το φυσικό περιβάλλον της Λέσβου παρουσιάζει πολύ µεγάλη ποικιλοµορφία τοπίου αλλά και σηµαντική βιοποικιλότητα χαρακτηριστικά αξιοσηµείωτα για νησιωτικό χώρο. Χαρακτηριστικά αναφέρονται η µεγάλη δασοκάλυψη, οι εκτεταµένοι ελαιώνες, οι τρεις περιοχές Natura (Όρος Όλυµπος-κόλπος Γέρας-Ντίπι-Λάρσος, Κόλπος Καλλονής, Απολιθωµένο άσος). Η δασική βλάστηση της Λέσβου είναι στενά συνδεδεµένη µε την γεωλογική δοµή της. Λόγω της γεωµορφολογίας της δεν παρουσιάζει έντονες κατακόρυφες διαδοχές βλάστησης. Ο θερµότερος µεσογειακός όροφος βλάστησης αντιπροσωπεύεται από το τυπικό Oleolentiscetum (Pistacia lentiscus, Olea oleaster και Myrtus communis) που είναι χαρακτηριστικό κατά µήκος της ΒΑ παραλίας από Μυτιλήνη προς Μανταµάδο. Στον όροφο αυτό που δεν ξεπερνά τα 300m υψόµετρο η υπόλοιπη βλάστηση είναι τυπική των µεσογειακών οικοσυστηµάτων αείφυλλων-πλατύφυλλων από quercus coccifera (πουρνάρι), 54

55 phillyrea latifolia, phillyrea media, pistacia terebinthus, pistacia palaestina Boiss, ή των υποµεσογειακών βιότοπων µε quercus pudescens willd και quercus cerris. Μεταξύ Συκαµνιάς και Μήθυµνας (βόρειες ακτές) εµφανίζεται βλάστηση από quercus coccifera phillyrea media, fhillyrea latifolia., cercis siliquastrum, µαζί µε δρυς quercus pudescers willd και quercus aegilops. Ο µεσογειακός αυτός όροφος είναι ιδιαίτερα αξιόλογος και χωρίς υποβάθµιση. Πάνω στους µεταµορφωµένους ασβεστόλιθους και σχιστόλιθους η βλάστηση παίρνει τη µορφή ψευδοµακίας µε κύρια σύνθεση pictacia lentiscus, (σχίνος) και olea oleaster που αντικαθίσταται ψηλότερα από quercus coccifera. και pictacia terebinthus. Ειδικά η υποβαθµισµένη ψευδοµακία των σχιστόλιθων αποτελείται κύρια από quercus coccifera, prunus spinisa, pyrus amygolaliformis, crateagus monogyna jack. Όπου η βόσκηση δεν είναι µεγάλη αναπτύσσεται η κλιµατική βλάστηση που αντιστοιχεί στο οικοσύστηµα, δηλαδή δρύς quercus pudescens wild και quercus cerris. Πρέπει επίσης να σηµειωθεί ότι στο ίδιο υπόθεµα αναπτύσσεται καλλιεργούµενη σε εκτεταµένη έκταση στην περιοχή της Αγιάσου η castanea sattiva mill (καστανιά). Το κύριο δασικό είδος της Λέσβου µε την µεγαλύτερη εξάπλωση είναι η τραχεία πεύκη (pinus brutia) που επικάθεται κύρια σε σχηµατισµούς της οφειολιθικής σειράς καθώς και πάνω στην αρχαιότερη φάση των ηφαιστειακών σχηµατισµών, τις ηφαιστειακές λάβες. Τα δάση από pinus brutia και ιδιαίτερα εκείνα στην περιοχή της Αγιάσου Ολύµπου δεν παρουσιάζουν αισθητά ίχνη ανθρωπογενών επιδράσεων εκτός από την φωτιά. Το 1977 κάηκαν 7.000στρ. και τον Αύγουστο του στρ. του είδους αυτού. Εκτός από την τυπική τραχεία πεύκη (Pinus brutia) έχει παρατηρηθεί µια «ποικιλία» αυτής η οποία παρουσιάζει διαφορετικά µορφολογικά χαρακτηριστικά. Η µορφή αυτή περιγράφηκε από το Παπαϊωάννου (1936) ο οποίος την ονόµασε Pinus brutia Ten. Var. agraphiotii. Η ύπαρξη της ποικιλίας επιβεβαιώνεται από τον Πανέτσο (1984). Η ποικιλία αυτή θεωρείται ότι είναι αποτέλεσµα µετάλλαξης. Το ενδιαφέρον για την µελέτη της Pinus brutia Ten. Var. agraphiotii είναι µεγάλο γιατί πρόκειται για µια από τις πολύ λίγες τεκµηριωµένες περιπτώσεις σε δασικά είδη όπου µια µετάλλαξη είναι σε θέση να επιβιώνει, να αναπαράγεται και να συµβιώνει µε την τυπική µορφή του είδους. Επίσης αξιοσηµείωτο και σχετικά συχνό είναι το φαινόµενο της εµφάνισης νεοπλασιών στα κλαδιά κανονικών δένδρων οι οποίες είναι γνωστές µε το όνοµα «σκούπα της µάγισσας». Οι νεοπλασίες αυτές διαθέτουν ιδιότυπη πυκνή διάταξη βελονών σε πολλούς µικρούς κλαδίσκους. Οι απόγονοι της νεοπλασίας εµφανίζουν δύο χαρακτηριστικές κατηγορίες νανώδη και κανονικά φυτά σε αναλογία 1:1. 55

56 Ένα δεύτερο είδος πεύκης η Pinus nigra (Μαύρη πεύκη) σχηµατίζει δύο περιορισµένης έκτασης δάση, ανάµικτο µε το pinus brutia. Το ένα βρίσκεται στην κορυφή Ψηλοκούδουνο µεταξύ Αγιάσου και Πλωµαρίου και το δεύτερο στην κορυφή του όρους Προφήτης Ηλίας κοντά στο χωριό Πτερούντα. Επίσης περιορισµένη έκταση Pinus nigra βρίσκεται ανατολικά των Χιδήρων σε απόσταση από τον οικισµό. Συνολικά η έκταση που καταλαµβάνει το Pinus nigra στο νησί δεν ξεπερνά τα 2.500στρ. Ένα ακόµη δασικό είδος υπάρχει καλλιεργηµένο όµως, σε µικρή έκταση Ν.Α. του χωριού Μεσότοπος. Είναι το Pinus pinea (κουκουναριά). Στην περιοχή αυτή σήµερα ενώ τα περισσότερα από τα παλιά δένδρα έχουν καταστραφεί υπάρχει µια φυσική επέκταση του είδους αυτού στους πρόποδες και στις πλαγιές ενός γειτονικού λόφου όπου έχουν αναπτυχθεί πολλά νεαρά άτοµα. Η βλάστηση που σήµερα επικρατεί στα ηφαιστειακά εδάφη στο δυτικό τµήµα του νησιού είναι ένας φρυγανότοπος µε κύρια είδη το sarcopoterium srinosum (αστοιβή) και την Centaurea spinosa ssp. tometosa µαζί µε τα παρακάτω ήδη που εµφανίζονται σποραδικά: Asraragus ophyllis, Tuberia guttata, Cichorium tandybus, Nigeriaetata Boiss, Lagurus ovata, Hordeum sp., Briza sp., Aegilops triuncialis και Bromus sp. Η δασική βλάστηση της Λέσβου δεν κινδυνεύει να υποβαθµιστεί από την ανταγωνιστική σχέση της µε την οικιστική ανάπτυξη και την γεωργική εκµετάλλευση, φαινόµενα που περιορίζονται τοπικά και αντιµετωπίζονται ικανοποιητικά από την Εθνική Νοµοθεσία και την τοπική ασική Υπηρεσία. Ο µεγαλύτερος κίνδυνος για την δασική βλάστηση της Λέσβου αποτελούν οι δασικές πυρκαγιές. Ο Νοµός Λέσβου µε το Π.. 575/1980 «περί κηρύξεως ιδιαιτέρως ευαίσθητων στις πυρκαγιές περιοχών δασών και δασικών εκτάσεων ως επικίνδυνων» έχει καταταγεί στην πρώτη κατηγορία επικινδυνότητας στις πυρκαγιές. Σηµειώνεται ότι την περίοδο κάηκαν σε σύνολο Ha δασών και δασικών εκτάσεων µε Pinus brutia και Pinus nigra. Το 94,9% των πυρκαγιών οφείλεται σε ανθρώπινες ενέργειες και µόνο το 5,1% οφείλεται σε φυσικές αιτίες. Η κρίσιµη περίοδος για την έκρηξη πυρκαγιών είναι τον Ιούνιο και το πρώτο δεκαπενθήµερο του Νοεµβρίου. Τα ανατολικά και κεντρικά τµήµατα είναι κατάφυτα από ελαιώνες ( περίπου ελαιόδεντρα) και τα παραπάνω δασικά δέντρα, ενώ το υπόλοιπο είναι διάσπαρτο µε οπωροφόρα δένδρα, αµπελώνες, αγροκτήµατα, κηπευτικά και βοσκότοπους. Η υτική Λέσβος, συγκριτικά µε την υπόλοιπη νησιωτική έκταση, είναι άγονη λόγω του ηφαιστείου, µε την εξαίρεση µικρών πεδινών εκτάσεων. Επίσης, η Λεσβιακή ύπαιθρος καλύπτεται από µυρτιές, δάφνες, και άλλα θαµνοειδή φυτά, καθώς και µε µια τεράστια 56

57 ποικιλία αρωµατικών φυτών και βοτάνων. Γενικά, η χλωρίδα της Λέσβου είναι πλούσια Πανίδα Για την πανίδα της Λέσβου τα παλαιότερα στοιχεία είναι αποσπασµατικά και βασίζονται σε ευκαιριακή συλλογή στοιχείων. Ειδικά για την ορνιθοπανίδα υπάρχουν νέα στοιχεία και µελέτες µε βάση τα οποία συγκεκριµένες περιοχές (Καλλονή, Ντίπι-Λάρσος- Όρος Ολυµπος) έχουν καταγραφεί σαν περιοχές Spa (σηµαντικές για τα πουλιά περιοχές της Ευρώπης). Ακόµη τα στοιχεία αυτά εµπλουτίζονται µε βάση την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη που εκπονείται για την περιοχή Καλλονής. Ειδικότερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ιχθυοπανίδα και οστρακοπανίδα της Λέσβου που δίνει αλιεύµατα εξαιρετικής ποιότητος λόγω των οικολογικών συνθηκών που επικρατούν στους δύο ηµίκλειστους κόλπους Καλλονής και Γέρας. Τέτοια συστήµατα ηµίκλειστων κόλπων είναι αρκετά ευαίσθητα σε φυσικούς και ανθρωπογενείς παράγοντες ώστε παρ. όλες τις µελέτες δεν µπορεί να ειπωθεί ότι είναι πλήρως γνωστοί οι µηχανισµοί π.χ. που κάνουν την σαρδέλα Καλλονής τόσο διαφορετική από άλλες του ίδιου είδους. Σηµειώνεται ότι µεγάλης κλίµακας επεµβάσεις στα οικοσυστήµατα αυτά θα πρέπει να γίνονται µε πολύ περίσκεψη και φειδώ ώστε να µην διαταραχθεί η εύθραυστη οικολογική τους ισορροπία. Η διαχείρισή τους τα τελευταία χρόνια γίνεται µέσα από το θεσµό των 57

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Πρόγραμμα FATE ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Παρατηρήσεις επί της πρότασης/μελέτης Γενικές 1. Η μελέτη δεν έχει τη δομή ούτε μίας οικονομοτεχνικής ή επιχειρησιακής μελέτης αλλά ούτε και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον

Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Άνθρωπος και δοµηµένο περιβάλλον Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. Το περιβάλλον γίνεται ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΣ α) όταν µέσα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ ΘΕΟ ΟΣΗΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ

Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Εργαλεία του Πολεοδοµικού Σχεδιασµού ΓΠΣ - ΣΧΟΟΑΠ Θ. ΨΥΧΟΓΙΟΣ Τοπ. Μηχ/κός Πολεοδόµος Προϊστάµενος Τµήµατος Σχεδιασµού Οργανισµού Ρυθµιστικού Σχεδίου και Προστασίας Περιβάλλοντος Αθήνας ΕΠΙΠΕ Α ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου. Παραλία

Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου. Παραλία Στάδιο Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου Παραλία Λιµανάκι Σφαγείων Καρνάγιο Το Περιγιάλι όπως είναι σήμερα. Η γραμμή περιγράφει τη περιοχή που διαμορφώνεται σε μια νέα, πρότυπη πόλη στα ανατολικά της Καβάλας. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης

Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης Αλλαγή στα κοινωνικά, οικονομικά και πολεοδομικά δεδομένα της περιοχής του Κέντρου της Πόλης Ο Δήμος Λεμεσού πρωτοστάτησε για την δημιουργία του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου στο κέντρο της πόλης αφού πίστευε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

12. ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΙΚΤΥΩΝ ΠΡΑΣΙΝΟΥ

12. ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΙΚΤΥΩΝ ΠΡΑΣΙΝΟΥ 45 12. ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΙΚΤΥΩΝ ΠΡΑΣΙΝΟΥ Η ιδέα της διαµόρφωσης δικτύων πρασίνου στη Θεσσαλονίκη αναπτύχθηκε αρχικά κατά τον ανασχεδιασµό της πόλης από τους πολεοδόµους Ernest Hebrard και Κωνσταντίνο Κιτσίκη και

Διαβάστε περισσότερα

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου

Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Σάββενας Γιώργος Αρχιτέκτων Μηχ/κος Ε.Μ.Π. Ξενοδοχείο 4* «Virginia Hotel» εκτός Σχεδίου Δήμος Ρόδου Αρχιτεκτονική Μελέτη: Γ. Σάββενας Πολιτικός Μηχανικός: Κ. Χριστόπουλος Διακοσμήτρια: Κ. Καλλιγά Σάββενα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΜΟΥΤΤΑΛΟΥ Πινακίδα 01: Xωροταξικό σχέδιο και διαγράμματα πρότασης κλ. 1:1000 Πινακίδα 02: Κάτοψη περιοχής τζαμιού κλ. 1:200 και σχέδια αστικού εξοπλισμού κλ. 1:100

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ

ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 86882 ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΤΩ ΠΑΦΟΥ 2 διαγραμμα 1 1. Εισαγωγή Ο αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή του λόφου της Φάμπρικας και η σπηλιές που έχουν διαμορφωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων

Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων 2η Ηµερίδα για την Ελληνική Πλατφόρµα για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή Αειφορικός σχεδιασµός & κατασκευή κτιρίων στο πλαίσιο των στόχων της Πλατφόρµας για την Έρευνα και Τεχνολογία στην Κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr

Προστατεύει το. υδάτινο περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. www.ypeka.gr. www.epperaa.gr Προστατεύει το υδάτινο περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Το ΕΠΠΕΡΑΑ προστατεύει το Υδάτινο περιβάλλον βελτιώνει την Ποιότητα της Ζωής μας Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ / ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΠΟΛΗΣ ΧΡΥΣΟΧΟΥΣ

ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΗ / ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΠΟΛΗΣ ΧΡΥΣΟΧΟΥΣ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ ΠΟΛΗΣ ΧΡΥΣΟΧΟΥΣ Βασικές Παράμετροι του σχεδιαστικού πλαισίου η ικανοποίηση / εξυπηρέτηση των σημερινών χρηστών του χώρου η διαφύλαξη /ανάδειξη της ιδιαιτερότητας του χώρου η αναβάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΝΤΩΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΙΤΣΗΣ ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΚΑΙ Η ΠΟΛΗ. ΑΘΗΝΑ-18 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 ΤΟ ΕΝ ΡΟ ΩΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΑΙ ΟΜΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ρ. Αικατερίνη Γκόλτσιου Γεωπόνος (Γ.Π.Α.)-Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης. Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος

Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης. Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος Διαπιστώσεις Ο μισός πληθυσμός της γης στεγάζεται ήδη σε πόλεις καταναλώνοντας περίπου τα ¾ των πόρων του πλανήτη

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;»

Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις. «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» «Γιατί προστατεύουµε;» «Τί προστατεύουµε;» «Πώς προστατεύουµε;» Συµβάσεις Συστάσεις Ψηφίσµατα Χάρτες Αρχές ιακηρύξεις 1931 Συµπεράσµατα του Συνεδρίου των Αθηνών - Χάρτης των Αθηνών (1931) 1933 Συµπεράσµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Η πόλη ως καταλύτης για ένα αειφόρο πρότυπο ανάπτυξης Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Διαπιστώσεις Πού ζούμε ; Ο χάρτης αναπαριστά τη συγκέντρωση πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1) Ο συγγραφέας αναφέρεται στην απαράµιλλη οµορφιά της Ελλάδας, καθώς επίσης και στον κίνδυνο καταστροφής της εξαιτίας του τουρισµού. Επισηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΓΣΠ

Εισαγωγή ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΓΣΠ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΓΣΠ Τα τελευταία 25 χρόνια, τα προβλήµατα που σχετίζονται µε την διαχείριση της Γεωγραφικής Πληροφορίας αντιµετωπίζονται σε παγκόσµιο αλλά και εθνικό επίπεδο µε την βοήθεια των Γεωγραφικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

majestic insight in living

majestic insight in living Ψυχικό Πρεσβεία ή Ιδιωτική Κατοικία ή Συγκρότημα Κατοικιών (Υπό κατασκευή) Κτίσμα 1800 μ2 σε οικόπεδο 1300μ2 Μοναδική θέση στην καλύτερη περιοχή του Ψυχικού Κορυφαία Αρχιτεκτονική Σχεδίαση από τον Αλέξανδρο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ».

Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Ο νησιωτικός τουρισμός και η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προκλήσεις και Ευκαιρίες για τον Παράκτιο και Θαλάσσιο Τουρισμό στην ΕΕ». Εισηγήτρια κα Ελευθερία Φτακλάκη, Αντιπεριφερειάρχης

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου

Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Συντονιστής καθηγητής: Λύκειο Αγίου Αντωνίου 1 Πως επηρεάζεται το μικρόκλιμα μιας περιοχής από την τοπογραφία (πειραματική έρευνα) Ομάδα Μαθητών: Ζαντής Γιώργος, Παρεκκλησίτης Ορέστης, Ιωάννου Γιώργος Συντονιστής καθηγητής: Νικόλας Νικολάου Λύκειο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΗΣΕΩΣ κας ΑΘΗΝΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ-ΚΛΗΡΙΔΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΗΣΕΩΣ κας ΑΘΗΝΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ-ΚΛΗΡΙΔΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΗΣΕΩΣ κας ΑΘΗΝΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ-ΚΛΗΡΙΔΟΥ Εγκαίνια της πρώτης φάσης του Πολεοδομικού Έργου: «Διαμόρφωση της Κοίτης του Ποταμού Βαθκειά σε Γραμμικό Πάρκο»,

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ

Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Αγροτεμάχιο προς πώληση, 165 στρεμμάτων στην παραλία Ορκός της Κέας (Τζιας) στις Κυκλάδες ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΡΟΤΕΜΑΧΙΟ Κέα 2009 Αγροτεμάχιο 165 στρέμματα, ιδανικό για επένδυση στις Κυκλάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΥΤΑΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2004. Υποψηφιότητα: Καθ. Αικατ. Χρονοπούλου - Σερέλη

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΥΤΑΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2004. Υποψηφιότητα: Καθ. Αικατ. Χρονοπούλου - Σερέλη ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΥΤΑΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ 2004 Υποψηφιότητα: Καθ. Αικατ. Χρονοπούλου - Σερέλη 1 Αγαπητά µέλη της Πανεπιστηµιακής µας κοινότητας, Λαµβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες αυτής της εκλογικής

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών

Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Ηµερίδα: Πρόληψη - ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών. Ο ρόλος του Αγρονόµου Τοπογράφου Μηχανικού Τα GIS στην Πρόληψη και ιαχείριση των Φυσικών Καταστροφών Γεώργιος Ν.Φώτης Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΘ Kωστής

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Κατερίνα Χατζηβασιλειάδη Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ 1. Εισαγωγή Η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Ο χώρος του πανεπιστηµίου περικλείεται από εκτάσεις βλάστησης σε όλη την περίµετρο του λόφου µε συνολική έκταση 18 στρεµµάτων. Για την καταγραφή των

Ο χώρος του πανεπιστηµίου περικλείεται από εκτάσεις βλάστησης σε όλη την περίµετρο του λόφου µε συνολική έκταση 18 στρεµµάτων. Για την καταγραφή των . ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΟΥ CO 2.1 Γενικά Η υπερθέρµανση του πλανήτη και οι κλιµατικές αλλαγές ως αποτέλεσµα της αύξησης των εκλυόµενων αερίων του θερµοκηπίου, λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Τίτλος Ειδικού Θεματικού Προγράμματος: «Διοίκηση, Οργάνωση και Πληροφορική για Μικρομεσαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Θα κατατάξουμε τις Θεματικές Ενότητες που απαρτίζουν μια Βιώσιμη κοινότητα σε τέσσερες Πυλώνες Βιωσιμότητας. Ο λόγος είναι αφ ενός μεν η διευκόλυνση στη κατηγοροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

m pi-*. κείμενο: Τόνια Κατερίνη, Μαρία Καζολέα, αρχιτέκτονες μηχανικοί φωτογράφηση: Αθηνά Καζολέα, Πάτροκλος Στελλάκης

m pi-*. κείμενο: Τόνια Κατερίνη, Μαρία Καζολέα, αρχιτέκτονες μηχανικοί φωτογράφηση: Αθηνά Καζολέα, Πάτροκλος Στελλάκης m pi-*. To Πόρτο Ράφτη μετατρέπεται σταθερά σε τόπο μόνιμηξ διαμονιη αλλά ταυτόχρονα παραμένει ένα από τα γοητευτικότερα δείγματα του Αττικού τοπίου. Η παρέμβαση σε αυτό το τοπίο θέτει κατ' αρχήν πολλά

Διαβάστε περισσότερα

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα:

3. Τα αυτοκίνητα ιδιωτικής χρήσης, τα βιβλία, τα ψυγεία και οι τηλεοράσεις ανήκουν στα: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η χρησιµότητα της Πολιτικής Οικονοµίας είναι κυρίως: α) Η δυνατότητα που µας παρέχει να επεµβαίνουµε στο οικονοµικό σύστηµα για να βελτιώνουµε τους όρους ζωής του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΣΟΥΡΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: ΒΙΔΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΜΠΑΧΑΚΗ ΑΣΠΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010

ΤΣΟΥΡΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: ΒΙΔΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΜΠΑΧΑΚΗ ΑΣΠΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010 ΤΣΟΥΡΤΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ: ΒΙΔΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΟΥΡΜΠΑΧΑΚΗ ΑΣΠΑΣΙΑ ΠΕΙΡΑΙΑΣ 2010 Ανθηδών: είναι το μέρος που δίδει άνθη. Κατά τον Παυσανία πήρε το όνομα της από τον βασιλιά

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση Εργασίας «Πρόληψη και Ετοιμότητα για τη Διαχείριση Έκτακτης Ανάγκης σε Σεισμό» Προδιαγραφές και Προσδιορισμός χώρων καταφυγής

Συνάντηση Εργασίας «Πρόληψη και Ετοιμότητα για τη Διαχείριση Έκτακτης Ανάγκης σε Σεισμό» Προδιαγραφές και Προσδιορισμός χώρων καταφυγής Συνάντηση Εργασίας «Πρόληψη και Ετοιμότητα για τη Διαχείριση Έκτακτης Ανάγκης σε Σεισμό» Προδιαγραφές και Προσδιορισμός χώρων καταφυγής Μαρία Πανουτσοπούλου Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ, M.Sc Προϊσταμένη Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ» του ΠΤ Κ Θ του ΤΕΕ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ HELLENIC ASSOCIATION OF CHEMICAL ENGINEERS Αριστείδου 99, 17672, Καλλιθέα Αττικής Τηλ.: 210 9536775-6, Fax: 210 9536777 99 Aristidou, Kallithea EL17672 Attiki Greece

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων)

Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Ιδίως των μεταλλείων και λατομείων) Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Έννοια του όρου αποκατάσταση Ο προσδιορισμός μιας έννοιας, το περιεχόμενο της και η δυναμική που

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού Συγκροτήµατος

Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού Συγκροτήµατος 2 ΤΟ ΘΕΜΑ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Η ανάπτυξη των Λαχανοκήπων και της ευρύτερης περιοχής Α. ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Η περιοχή του ήµου Μενεµένης βρίσκεται στη δυτική πλευρά του Πολεοδοµικού

Διαβάστε περισσότερα

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader)

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αναμενέται σύντομα να προκυρηχθούν τοπικά προγράμματα Leader «Αειφόρου Ανάπτυξης Αλιευτικών Περιοχών», για τις περιοχές Εύβοιας και Χίου.

Διαβάστε περισσότερα

Τ.1.2. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

Τ.1.2. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΑΝΟΙΚΤΩΝ ΧΩΡΩΝ» 1 1. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΣΟΛΩΜΟΥ Συνολική άποψη της πλατείας Σολωμού από ψηλά Απόψεις της πλατείας Σολωμού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηριστι σ κ τι ά κ αι Π λεονεκτήµατα το υ A r A c r hica C D A 1 5 Ε πλ π ουτισ τι µ σ ένες Α ρ Α χιτεκτονικές Μ ο Μ ρφές

Χαρακτηριστι σ κ τι ά κ αι Π λεονεκτήµατα το υ A r A c r hica C D A 1 5 Ε πλ π ουτισ τι µ σ ένες Α ρ Α χιτεκτονικές Μ ο Μ ρφές και του ArchiCAD 15 Εµπλουτισµένες Αρχιτεκτονικές Μορφές Πολυεδρική Στέγη Οι σύνθετες στέγες µοντελοποιούνται πλέον ως µονά στοιχεία και η επεξεργασία τους γίνεται µε τη µέγιστη ευελιξία. Οι διάφορες έδρες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΑΡΚΟΥ ΚΡΟΚΙΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΑΡΚΟΥ ΚΡΟΚΙΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΑΡΚΟΥ ΚΡΟΚΙΩΝ Η ανάπλαση του Πάρκου Κροκίων εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια του Δήμου για τη βελτίωση της λειτουργικότητας του δημόσιου χώρου. Περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΑΥΛΕΙΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ¹ Μ.

Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΑΥΛΕΙΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ¹ Μ. Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΞΑΛΕΙΨΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΑΥΛΕΙΟΥΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ¹ Μ. Σαµπάνης, ²Π. Σαµπάνης, ³Π. Σταµάτης, ³Μ. Κόνσολας ¹ Τ.Ε.Φ.Α.Α. Σερρών-Α.Π.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ

ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Η ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισµού στην περιοχή του ήµου Αµυνταίου αποτελεί βασική προτεραιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός

Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός ΠΜΣ «Πληροφορική» Τµήµα Πληροφορικής Πανεπιστήµιο Πειραιώς ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ (Introduction to GeoInformatics) Οπτικοποίηση και Χαρτογραφικός Σχεδιασµός Μαργαρίτα Κόκλα Ορισµοί του χάρτη Μια αναπαράσταση,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΊΝΑΙ: ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΡΧΗ ΔΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΤΩΝΑΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΔΙΑΛΙΑΤΣΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΛΕΩΠΑΣ ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΛΑΙ ΛΕΝΤΙΩΝ ΦΡΑΓΚΟΥΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του

αρχιτεκτονική μελέτη - επίβλεψη ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ σύνθεση ΜΥΡΤΩ ΜΗΛΙΟΥ, ΒΛΑΔΙΜΗΡΟΣ ΛΕΒΙΔΗΣ και τη διώροφη μορφή του Ο προσανατολισμός της κατοικίας συνιστά το ιδιαίτερο πλεονέκτημά της, αφού το κτίριο έχει στηθεί ακριβώς πάνω στον άξονα της κοιλάδας των Δελφών και επωφελείται από μια συγκλονιστική θέα. Ο χώρος της αυλής,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΣΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΟΥ ΚΟΛΕΓΙΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΕΚΥΨΑΝ ΑΠΌ ΤΗ ΓΕΙΤΝΙΑΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΥΨΗΛΗΣ ΤΑΣΗΣ 2 Η ΑΝΑΦΟΡΑ

ΡΑΣΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΟΥ ΚΟΛΕΓΙΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΕΚΥΨΑΝ ΑΠΌ ΤΗ ΓΕΙΤΝΙΑΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΥΨΗΛΗΣ ΤΑΣΗΣ 2 Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΡΑΣΕΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΤΟΥ ΚΟΛΕΓΙΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΕΚΥΨΑΝ ΑΠΌ ΤΗ ΓΕΙΤΝΙΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΟΥ ΕΡΕΤΡΙΑΣ 2014-2019 ΗΜΟΣΙΑ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Α ΦΑΣΗΣ «ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΟΥ ΕΡΕΤΡΙΑΣ 2014-2019 ΗΜΟΣΙΑ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Α ΦΑΣΗΣ «ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΟΥ ΕΡΕΤΡΙΑΣ 2014-2019 ΗΜΟΣΙΑ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ Α ΦΑΣΗΣ «ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ» ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Φύλο Άνδρας Γυναίκα Ηλικία 18-30 30-65 65-και πάνω Περιοχή Κατοικίας: Προσωπικά Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ URBAN ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ URBAN - ΕΛΛΑΣ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ URBAN ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ URBAN - ΕΛΛΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: Δημοτικό αναψυκτήριο και βελτίωση εξοπλισμού στα αποδυτήρια του θεάτρου ΦΟΡΕΑΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ:ΔΗΜΟΣ ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΡΓΟΥ: 44.020,54 ευρώ ( 15.000.000 δρχ. ) ΤΕΛΙΚΗ ΔΑΠΑΝΗ: 27.684,62

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ στα πλαίσια του Έργου NEST Ανάπτυξη Δικτύου Αειφόρου Τουρισμού 1. Πόσο καιρό ζείτε στην περιοχή των Πρεσπών: Χρόνια Μήνες 2. Ποια είναι η κύρια πηγή εισοδήματός

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΤΑΦΡΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΥ

ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΤΑΦΡΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΩΡΟΥ ΗΜΕΡΙΔΑ: Αντιπλημμυρική Προστασία Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη, 3.9.2010 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΤΑΦΡΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ:

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΠΟΥ ΡΩΤΕΙΤΑΙ: -ΦΥΛΟ: ΑΡΣΕΝΙΚΟq, ΘΗΛΥΚΟ q -

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων Οµάδα εργασίας Ξενοφών Γιαννάκης Πρόδροµος Νικηφορίδης Κυριακή Πετρίδου Παρασκευή Ταράνη Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται απόέντονηοικιστικήπυκνότητα, η οποία καθιστά εξαιρετικά πολύτιµη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ Θανόπουλος Σωτήρης Καλλιβωκάς ηµήτρης Καλογήρου Θωµαή Καρακίτσου Βασιλική Μακρή Κατερίνα Χριστόπουλος Νίκος Σχολείο Αθήνας Σχολείο Χανίων Θανόπουλος Σωτήρης Καλλιβωκάς

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ

ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς. Εισηγητής: Μυλωνάς Σωτήρης Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΜΕΛΕΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ Εισαγωγή για νέους µηχανικούς Εισηγητής: Πολ. Μηχανικός, ΜΒΑ ΣΤΟΧΟΙ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΙΑ ΙΚΑΣΙΩΝ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ - ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΘΕΣΜΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ -ΣΥΖΗΤΗΣΗ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. 1: Ιστορική προσέγγιση της οικονομικής θεωρίας και της έννοιας της προσόδου. Το υπόβαθρο των εκτιμήσεων στο σκηνικό του χθες

Περιεχόμενα. 1: Ιστορική προσέγγιση της οικονομικής θεωρίας και της έννοιας της προσόδου. Το υπόβαθρο των εκτιμήσεων στο σκηνικό του χθες Περιεχόμενα Εισαγωγή.................................................................. xiii 1: Ιστορική προσέγγιση της οικονομικής θεωρίας και της έννοιας της προσόδου. Το υπόβαθρο των εκτιμήσεων στο σκηνικό

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

designlab@thessaloniki

designlab@thessaloniki designlab@thessaloniki Το concept Μετά τις δυο πρώτες διοργανώσεις του (2009 και 2010), καθώς και την απολύτως επιτυχημένη, θεματική εμφάνισή του στην 42η xenia, το Design Lab, το σύγχρονο show για το

Διαβάστε περισσότερα

Δρόμοι Άθλησης Ποιότητα Ζωής

Δρόμοι Άθλησης Ποιότητα Ζωής Δρόμοι Άθλησης Ποιότητα Ζωής το ποδήλατο στη ζωή μας Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης Στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδιασμού για την άθληση στοχεύουμε στην: δημιουργία της συνήθειας για καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα