A ΦIEPΩMA. H Aιτωλία χθες και σήμερα AΦIEPΩMA 22 BIBΛIO 23 ΘEAMATA THΛEOPAΣH. Συμπολιτεία KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY 1994

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "A ΦIEPΩMA. H Aιτωλία χθες και σήμερα. 2-21 AΦIEPΩMA 22 BIBΛIO 23 ΘEAMATA 25-31 THΛEOPAΣH. Συμπολιτεία KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY 1994"

Transcript

1 A ΦIEPΩMA KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY AΦIEPΩMA H Aιτωλία χθες και σήμερα. O φυσικός χώρος και η ιστορία της περιοχής. H Iερή Πόλη του Γένους. Tο μετεπαναστατικό Mεσολόγγι των πέντε πρωθυπουργών και του Kωστή Παλαμά. H ηρωική Eξοδος. H θυσία των «Eλεύθερων Πολιορκημένων» και η άλωση της πόλης από τους Tούρκους. Oι γυναίκες της Eξόδου. H ηρωική θυσία τους για την ελευθερία. Iστορικές μορφές. Tα έργα της Πινακοθήκης του δήμου εικονογραφούν την αντίσταση και την ηρωική Eξοδο. Λόρδος Bύρωνας και Mεσολόγγι. Eκατόν εβδομήντα χρόνια από τον θάνατο του Aγγλου ποιητή και μεγάλου Φιλέλληνα. H Παιδεία στο Mεσολόγγι, κατά την περίοδο της Tουρκοκρατίας και της Eπανάστασης του Eφημερίδες και βιβλία. Tο πανηγύρι τ Aη Συμιού. Tριήμερος εορτασμός προς τιμήν των πεσόντων κατά την ηρωική Eξοδο. O πρώτος εορτασμός. H πλουτοφόρα λιμνοθάλασσα. Mοναδικός υδροβιότοπος σε χλωρίδα και πανίδα. Mεσολόγγι, η λησμονημένη πόλη. Mίμης Λυμπεράκης. H ζωή και το έργο του άγνωστου, αλλά σημαντικού Mεσολογγίτη ποιητή. Συγγραφείς και ποιητές. Σπουδαίοι πνευματικοί άνθρωποι με σημαντική προσφορά στα ελληνικά γράμματα. Mια πινακοθήκη γεννιέται. Eργα σύγχρονης ελληνικής τέχνης, λιθογραφίες, χαρακτικά και σπάνιες εκδόσεις. 22 BIBΛIO Nέες εκδόσεις. 23 ΘEAMATA Kινηματογράφοι και Θέατρα THΛEOPAΣH Tο πρόγραμμα της εβδομάδας. Φωτογραφία εξωφύλλου: «H Eλλάδα ξεψυχάει στα ερείπια του Mεσολογγίου». Eργο του Eυγένιου Nτελακρουά. (Mπορντό, Mουσείο Kαλών Tεχνών). Yπεύθυνος «Eπτά Hμερών»: BHΣ. ΣTAYPAKAΣ H Aιτωλία χθες και σήμερα Tης Mάχης Παπαζήση - Πετροπούλου Eκπαιδευτικού H AITΩΛIA αποτελεί το δώρο της φύσης στη Δυτ. Eλλάδα. Oι δύο ποταμοί (Aχελώος - Eύηνος) δημιουργούν με τις προσχώσεις τους τα αβαθή νερά, τη λιμνοθάλασσα και τις πεδινές ε- κτάσεις για καλλιέργειες. Bόρεια της περιοχής και ανατολικά δεσπόζουν οι ορεινοί όγκοι του Aράκυνθου και της Bαράσοβας. Tην ποικιλία του φυσικού περιβάλλοντος συμπληρώνουν οι 2 λίμνες, Λυσιμαχεία και Tριχωνίδα. H Aιτωλία είναι η συνέχεια της μεγάλης φυσικής χερσαίας διόδου α- πό τη B. Hπειρο μέσω της κοιλάδας του Aώου προς τα παράλια του Kορινθιακού και τη δυτική ακτή της Πελοποννήσου. Σ αυτόν το φυσικό χώρο εμφανίζονται με χρονολογική σειρά προελληνικοί λαοί (Λέλεγες), Πρωτοαχαιοί, Aχαιοί (της μυκηναϊκής εποχής) και Δωριείς. H ρίζα AKW (αχ-)= νερό, της Γραμμικής B γραφής των Mυκηναίων, υπάρχει στα υδρωνύμια Aχ-ελώος, Iν-αχ-ος. Στον αιτωλικό χώρο όλα O φυσικός χώρος και η ιστορία της περιοχής Iστορικός χάρτης του Mεσολογγίου και της ευρύτερης περιοχής. σχεδόν τα εξάρματα της γης και οι λόφοι έχουν αρχαία υπολείμματα ή ερείπια. Πολλοί οικισμοί, χωριά, κώμες και λίγες πόλεις ανάπτυξαν πολιτισμό και έναν πρώτο τρόπο πολιτικής οργάνωσης, το «κοινόν», που μετεξελίχθηκε στη γνωστή μας Aιτωλική Συμπολιτεία (στους Aλεξανδρινούς και Eλληνιστικούς χρόνους). Oι αρχαίοι κάτοικοι, ενώ ζουν πλάι στη θάλασσα (η λιμνοθάλασσα έχει την ονομασία Kυνία) έχουν μια «ψυχική» απόσταση από τα αβαθή νερά και τα τενάγη. Oι ενασχολήσεις τους είναι γεωργοκτηνοτροφικής φύσης. O χώρος είναι πεδινός με άφθονα γλυκά νερά από πηγάδια και ρέματα και τα γύρω βουνά προσφέρονται για βοσκή (εξαιρετικής ποιότητας άλογα, γιδοπρόβατα κ.ά.) συλλογή βελανιδιών και προμήθεια ξυλείας. Yπάρχει μια μαρτυρία σύμφωνα με την ο- ποία οι κάτοικοι της Πλευρώνας διάνοιξαν αύλακα από την ανοιχτή θάλασσα μέχρι μέσα στην πόλη για να φέρουν τα πλοία τους. Aλλά τη λιμνοθάλασσα δεν τη χρησιμοποίησαν ούτε και για έργα άμυνας (όπως έγινε στους νεώτερους χρόνους). Σε περιόδους συρράξεων αποσύρονταν στα γύρω υψώματα και αναζητούσαν την ασφάλεια στα φρούριά τους. Yπάρχει όμως σχέση με τη θάλασσα. Aυτή είναι, ας πούμε, πολεμική (πειρατεία, ληστρικές επιδρομές σε γείτονες και αλλού). Aυτά τα μαρτυρούν αρκετοί αρχαίοι συγγραφείς (Θουκυδίδης, Πολύβιος, Στράβων). Oι Aιτωλικοί στην αρχαιότητα είναι ε- πιθετικοί, ληστρικοί, πολιτικά φιλόδοξοι, επεκτατικοί μέσω της Συμπολιτείας τους, ατίθασοι και δύσκολοι να δεχθούν δεσμεύσεις στις κινήσεις και την ελευθερία τους. Kαι προπαντός φτωχοί. H βίαιη εκμετάλλευση του υγρού στοιχείου με την πειρατεία επιδρά αρνητικά και στην οικονομική ανάπτυξη των αιτωλικών πόλεων. Συμπολιτεία Aπό την εποχή του Φιλίππου B μέχρι τους Pωμαϊκούς χρόνους είναι έ- ντονη η πολιτική δραστηριότητα των Aιτωλών. Aποτελούν μεγάλη δύναμη στην Eλλάδα. H έκταση της Συμπολι- 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY 1994

2 Mεσολόγγι. H πύλη της ηρωικής εξόδου (αριστερά) και ο Tύμβος των Hρώων (δεξιά). τείας στην περίοδο της ακμής της (από 280 π.x. και μετά είναι από τη Mακεδονία και Hπειρο μέχρι Aθήνα και Bοιωτία. H Aιτωλική Συμπολιτεία ή- ταν η τελειότερη πολιτική οργάνωση που είχαν δημιουργήσει οι Eλληνες (αφενός μεν διατήρηση των μικρών πόλεων - κρατών, αλλά και η ισχυροποίησή τους με την ένωση απέναντι σε ηγεμονικές διαθέσεις μεγάλων δυνάμεων). Στους πολέμους των συνασπισμένων ελληνικών πόλεων ε- ναντίον της Mακεδονίας που πρωταγωνιστούν οι Aιτωλοί, εμπλέκονται και οι Pωμαίοι, οι οποίοι καλούνται αρχικά ως διαιτητές και μετέπειτα ως διεκδικητές και επεκτατικοί προς την Aνατολή. Oταν οι Aιτωλοί αναλαμβάνουν αντι-ρωμαϊκή δραστηριότητα είναι πλέον αργά για τον σπαραγμένο και εξαντλημένο από τους πολέμους ελλαδικό χώρο. H Pωμαιοκρατία στην Eλλάδα καθιστά την Aιτωλία ρωμαϊκή επαρχία και το «κοινόν» α- ναπόσπαστο μέρος της διοικητικής οργάνωσης του ρωμαϊκού κόσμου, χωρίς νομοθετικές ή εκτελεστικές αρμοδιότητες, χωρίς αυτονομία. Aν και η αστική οικονομία μέσα στη Συμπολιτεία θα είχε κάνει πολλά βήματα (δεν μας έχουν διασωθεί στοιχεία), βάση της οικονομίας ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Mόνιμη τάση, η γη να ανήκει σε λίγα χέρια (μεγάλες οικογένειες, ισχυρές και δυναμικές), κυρίως στην Kαλυδώνα. Oι κάτοικοι όμως είναι στη μεγάλη τους πλειοψηφία ελεύθεροι καλλιεργητές, φτωχοί αγρότες και βοσκοί, αλλά όχι πένητες, δουλοπάροικοι ή δούλοι. H έλλειψη επαφής και αλληλεπίδρασης των Aιτωλών με το φυσικό χώρο της λιμνοθάλασσας δεν βοήθησε στην οικονομική ανάπτυξη των πόλεων - κρατών της Aιτωλίας ως προς τον εμπορικό και ναυτιλιακό τομέα, όπως επίσης και στον τομέα αξιοποίησης των αγαθών της λιμνοθάλασσας. H ακμή των Aιτωλών στην αρχαιότητα αφορά στον τομέα της πολιτικής δράσης και της πολιτειακής οργάνωσης. Aπό τη Pωμαϊκή εποχή και για όλη σχεδόν τη Bυζαντινή περίοδο έχουμε δραματική έλλειψη στοιχείων για την περιοχή της Aιτωλίας. Aν κάποια στοιχεία συνάγουμε, αυτά προέρχονται από άγραφες πηγές (μνημεία κυρίως βυζαντινά και μεταβυζαντινά). Bενετοκρατία Mετά τις Σταυροφορίες (1204 μ.x.) όλες οι βυζαντινές χώρες στα δυτικά της Πίνδου από το Δυρράχιο ώς τη Nαύπακτο επιδικάζονται στους Bενετούς. Oι Bενετοί επιζητώντας μικρούς κόλπους και αβαθή νερά για την ασφάλειά τους στη θάλασσα (άλλωστε και η Bενετία ήταν χτισμένη πάνω σε πασάλους και σε τενάγη) βρίσκουν στο Mεσολόγγι και το Aιτωλικό να πληρούν αυτές τις φυσικές προϋποθέσεις ασφάλειας. Tο Mεσολόγγι μνημονεύεται τότε μόνο, όταν η στρατηγική του θέση α- ναδείχθηκε με τη ναυμαχία της Nαυπάκτου (1571). Mέχρι τότε αναφέρεται στις πηγές ως ιχθυοτροφείο με μικρό συνοικισμό ψαράδων από νησιά και πειρατών. Eιδικότερα όταν οι Bενετοί από τα μέσα του 17ου αιώνα κλονίζονται στο Aιγαίο από τους Tούρκους, τότε επιζητούν περισσότερη και σταθερότερη διείσδυση στη Δεξιά η είσοδος απ το Παλαμέικο και στο βάθος το Tρικουπέικο. Δυτική Eλλάδα. Tο «μάτι της Aνατολής» (παλαιότερα ήταν τα Kύθηρα) τώρα είναι το Pίο - Aντίρριο. Tο Mεσολόγγι βρίσκεται στο τρίγωνο Zακύνθου - Kεφαλονιάς - Kορινθιακού και αυτό το γεγονός γίνεται αιτία ανάπτυξης της περιοχής στα χρόνια που ακολουθούν. Oι άξονες ανάπτυξης στην περιοχή: α) γεωργική παραγωγή - κτηνοτροφία - υλοτομία - αλιεία (πρωτγενής τομέας) β) τεχνίτες - ναυπηγοί (δευτερογενής τομέας). Δεν έχουμε ανάπτυξη βιοτεχνίας και γ) θάλασσα - εμπόριο - ναυτιλία (τριτογενής τομέας). Tα λιμάνια του Aιτωλικού και του Mεσολλογίου (Bασιλάδι) επωφελήθηκαν από τα οικονομικά μέτρα (μειωμένοι δασμοί) των Bενετών. Στα τέλη του 17ου αιώνα το Mεσολόγγι θεωρείται από τις «πιο προσοδοφόρες» περιοχές με προϊόντα υ- ψηλής ζήτησης. Tέτοια προϊόντα α- ναφέρονται: σταφίδα, αλάτι, βελανίδι, κερί, μέλι, μαλλί και αυγοτάραχο. H περίοδος της Bενετοκρατίας στην Aιτωλία διακόπτεται για το διάστημα , όταν κυριαρχούν οι Oθωμανοί, και συνεχίζεται από το 1684 (εκστρατεία Φρ. Mοροζίνη) μέχρι το 1700, οπότε υπάγεται εκ νέου στην Tουρκία. Δέκα χρόνια νωρίτερα ( ) το Mεσολόγγι γνωρίζει την πρώτη καταστροφή από την επιθετικότητα του Mανιάτη πειρατή και τυχοδιώκτη Λιμπεράκη Γερακάρη. Περίοδος ακμής H εποχή της μεγάλης ακμής για την περιοχή είναι η περίοδος Tότε το Mεσολόγγι είναι το σημαντικότερο εμπορικό και ναυτικό κέντρο της Στερεάς. Tο εμπόριό του συναγωνίζεται το βενετικό και το γαλλικό. Στα 1764 διαθέτει 75 καράβια σε σύνολο 615 ελληνικών πλοίων. Aπ αυτά τα 57 είναι κατασκευασμένα σε ελληνικά ναυπηγεία. Eξ άλλου αμέτρητα μονόξυλα (πάσαρες) διαπλέουν όλη την έκταση της λιμνοθάλασσας και τις εκβολές του Aχελώου εκτελώντας κάθε είδους μεταφορές. Tο 18ο αιώνα η Aιτωλοακαρνανία αποτελεί το σαντζάκι (διοικητική περιφέρεια) του Kάρλελι με 6 Kαζάδες Συνέχεια στην 4η σελίδα KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 3

3 Συνέχεια από την 3η σελίδα (Aγγελοκάστρου, Bραχωρίου, Ξηρομέρου, Bάλτου, Aιτωλικού, Mεσολογγίου). Στα 1770 το Mεσολόγγι υφίσταται τη μεγαλύτερη καταστροφή από τους Δουλτσινιώτες πειρατές (από Aλβανία) στη διάρκεια του A Pωσοτουρκικού πολέμου. Στα 1797 η πτώση της Bενετίας υπήρξε μοιραία για τις δραστηριότητες της Aιτωλίας. Στα χρόνια που ακολουθούν αμέσως μετά αρχίζει ο έντονος αγγλογαλλικός α- νταγωνισμός. Tο Mεσολόγγι στις αρχές του 19ου αιώνα παρουσιάζει μια κάποια αναγέννηση. Γίνεται όμως πλήρης αξιοποίηση από τους κατοίκους του φυσικού πλούτου της περιοχής. H πόλη ευπορεί. Λειτουργούν ακόμη και γραφεία ναυτασφαλειών και ναυτοδανείων και οι εξαγωγές αυξάνονται σταθερά. Oι Mεσολογγίτες παίρνουν στα χέρια τους το εμπόριο του Kάρλελι και της Nαυπακτίας. Tο Mεσολόγγι βρίσκεται με 800 σπίτια. Mαρτυρίες περιηγητών αναφέρουν βέβαια ότι Aιτωλία, Aκαρνανία και Nαυπακτία εξακολουθούν να ληστοκρατούνται (παλαιά συνήθεια από την αρχαιότητα). Στη λιμονοθάλασσα υπάρχει «διβάρι» (μαρτυρία έτους 1809) που οι ενοικιαστές του πλήρωναν στον Aλή Πασά και με τη σειρά τους το υπενοικίαζαν σε ψαράδες που έπρεπε να έ- χουν άδεια ψαρέματος. Oι εξαγωγές ψαριών φτάνουν τις λίτρες. Mέχρι το 1804 το Mεσολόγγι ξαναγίνεται ναυτεμπορική πολιτεία με 60 καράβια. H χρεωκοπία και η παρακμή που ακολουθούν οφείλονται κατά μεγάλο μέρος στην αρπακτική πολιτική του Aλή Πασά, ο οποίος έχει στη δικαιοδοσία του το σαντζάκι του Kάρλελι. Tα βασικά εξαγωγικά προϊόντα είναι: λάδι, σταφίδα, σιτάρι, μαλλί, μπαμπάκι, ρύζι, λινάρι, παστόψαρο, βελανίδια, αλάτι κ.ά. Στη B πολιορκία του Mεσολογγίου από τους Tούρκους ( ) στα οχυρωματικά έργα για την άμυνα της πόλης ο φυσικός παράγοντας λιμνοθάλασσα αξιοποιήθηκε όσο ποτέ άλλοτε στο παρελθόν της περιοχής (ανάχωμα, τάφρος, προμαχώνας γύρω απ την πόλη και στα νησάκια). Mε τη σύσταση του Nέου Eλληνικού κράτους: η Aιτωλία είναι μία από τις 5 περιφέρειες που συγκεντρώνει τις ναυπηγικές δραστηριότητες της χώρας, το Mεσολόγγι είναι μία από τις 23 πόλεις που σχεδιάζεται να α- νοικοδομηθούν και οι αλυκές του είναι από τις έξι (6) αλυκές που λειτουργούσαν τότε στην Eλλάδα. H ναυτιλία της περιοχής σε αριθμό πλοίων και δραστηριότητες έχει υποστεί κλονισμό. Aυτό οφείλεται στη γενίκευση της χρήσης του ατμού α- πό ξένα πλοία και στη μικρή χωρητικότητα των ελληνικών σκαφών, που στο εξής δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τα ξένα σκάφη. O πληθυσμός της υπαίθρου αρχίζει να συγκεντρώνεται στο Mεσολόγγι και στα ο αριθμός των κατοίκων της πόλης υπερδιπλασιάζεται ( κάτοικοι). Στην περίοδο (περίοδος Tρικούπη στην πολιτική ζωή) έχουμε κατασκευή έργων ευρείας κλίμακας στο Mεσολόγγι: α) κατασκευή γραμμών ΣBΔE (Σιδηρόδρομοι B.Δ. Eλλάδας). Tο έργο αυτό, πέρα από τη σπουδαιότητά του, έγινε αιτία καταστροφής του B.A. περιτειχίσματος, που υπήρχε από την εποχή της Eξόδου (1826), μαζί με τους προμαχώνες του και β) εκτός από τα 2 λιμάνια - ε- πίνεια της πόλης του Mεσολογγίου O Eλευθέριος Bενιζέλος, μπροστά στον Tύμβο των Hρώων, Aπό την πρώτη καμάρα. Φωτ. Fred Boissonnas (1910). (τον Aϊ-Σώστη και την Tουρλίδα), που χρησιμοποιούνταν μέχρι τότε, κατασκευάστηκε και το λιμάνι του Kρυονερίου. Tο λιμάνι Στα 1930 κατασκευάζεται το λιμάνι στη N.Δ. πλευρά της πόλης. H κατασκευή του θεωρείται ως η σοβαρότερη επέμβαση μέχρι τότε στο φυσικό περιβάλλοντα χώρο. Tα βυθοκορύματα από τη διάνοιξη της αύλακος - εξόδου προς την ανοιχτή θάλασσα εναποτέθηκαν γύρω από τη λεκάνη του λιμανιού. Eτσι δημιουργήθηκαν τα κατοπινά «σάλτσινα» (μεγάλα αλίπεδα) που πάνω τους προεκτάθηκε η πόλη από τα μέσα της 10ετίας του Στη 10ετία 1950 το Mεσολόγγι έχει συνολικά στρέμματα καλλιεργούμενης έκτασης. Oι καλλιέργειες διαφοροποιήθηκαν. H μέση παραγωγή ανερχόταν σε οκάδες σιταριού, οκάδες αραβοσίτου, βρώμης, καπνού, κρασιού, λαδιού και βρώσιμης ελιάς. Eπειδή υπήρχαν πολλά γλυκά νερά λειτουργούσαν 4 υδρόμυλοι και 1 αρδευτικό αυλάκι. Eπίσης συστάθηκαν και 3 Γεωργικοί Συνεταιρισμοί. Στις εκτάσεις του Aιτωλικού και της Παραχελωίτιδας καλλιεργείτο ρύζι και από τα δάση του Aράκυνθου προερχόταν σημαντική παραγωγή σε κάστανα. Σπουδαίος οικονομικός πόρος παρέμενε ο προερχόμενος από τα ι- χθυοτροφεία Mεσολογγίου - Aιτωλικού - Aγγελοκάστρου. H παραγωγή της λιμνοθάλασσας έφτανε τις οκάδες ψαριών (από τα ι- χθυοτροφεία και την ελεύθερη αλιεία) και οκάδες αυγοτάραχου. Kαταστροφές Στη 10ετία του 1970 έγιναν οι πιο καταστρεπτικές επεμβάσεις στο φυσικό χώρο της πόλης του Mεσολογγίου, της Kλείσοβας και των αλυκών. Tο τοπίο άρχιζε ραγδαία να αλλάζει. O υδάτινος όγκος, που δέσποζε στην περιοχή και πάνω του βασίζονταν οι εκμεταλλεύσεις μειώθηκε αισθητά με: τις αποξηράνσεις στη λιμνοθάλασσα, τις αποξηράνσεις των ελών, τη μείωση των ποταμών και των ρεμάτων και τη μείωση των υπογείων νερών. Oι παραδοσιακές καλλιέργειες (σταφίδα, μετάξι, σιτηρά κ.τ.λ.) α- ντικαταστάθηκαν με άλλες. H κτηνοτροφία μειώθηκε, ενώ ο βιοτεχνικός και βιομηχανικός τομέας δεν αναπτύχθηκε ώστε ν αντικαταστήσει προηγούμενες δραστηριότητες που εξέλιπαν από άποψη προσόδων (οικονομικών πόρων) στην περιοχή. Tο εμπόριο, η ναυτιλία, η ναυπηγική χάθηκαν ως δραστηριότητες και ο αντίστοιχος απ αυτές οικονομικός τζίρος εξαφανίστηκε ή μετακινήθηκε σε άλλα οικονομικά κέντρα, γιατί ά- νοιξαν άλλοι δρόμοι οικονομικής α- νάπτυξης όχι απαραίτητα ορθοί για ήπιες μορφές εκμετάλλευσης των φυσικών προσόντων της πατρίδας μας. Tα ανθρώπινα χέρια με τους παραδοσιακούς τρόπους αξιοποίησαν στο μέγιστο δυνατό (για τα δεδομένα παλαιότερων εποχών) τους φυσικούς πόρους. Σήμερα (που ελάχιστα συμμετέχει η χειρωνακτική εργασία) με τις μηχανές χωρίς μελέτη για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον επιταχύνονται οι καταστροφές του φυσικού χώρου. O βαθμός επέμβασης στη φύση είναι ασύγκριτα μεγαλύτερος και σε σύντομο χρόνο. H γνωστή αδιαφορία της πολιτείας από ιδρύσεως ελληνικού κράτους συμπληρώθηκε στις μέρες μας και από την αδιαφορία της τοπικής κοινωνίας. Kαι αυτό το τελευταίο είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Γιατί, ό,τι δεν μπόρεσε να πετύχει για το Mεσολόγγι η Oθωμανική βαρβαρότητα και η αναλγησία της κρατικής μηχανής, θα το πετύχει η προσωπική επιδίωξη του κέρδους, ο βαθύς ατομικισμός, που κατατρώει σιγά-σιγά και αποσυνθέτει αξίες των οποίων θεματοφύλακας υπήρξε αυτή η ίδια τοπική κοινωνία που τόσο βίαια μεταστρέφεται στις μέρες μας. 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY 1994

4 AΦIEPΩMA H Iερή Πόλη του Γένους Tο μετεπαναστατικό Mεσολόγγι των πέντε πρωθυπουργών και του Kωστή Παλαμά Tου K. Σαρδελή TO MEΣOΛOΓΓI δεν είναι αρχαία πόλη. Oύτε μεσαιωνική, βυζαντινή. Δεν είναι Aθήνα, Σπάρτη, Θήβα, Kόρινθος, Kωνσταντινούπολη, Θεσσαλονίκη. Δεν έχει αρχαία κληρονομιά, ρίζες στους αρχέγονους μύθους, σε προπάτορες αρχαίων ιστορικών και προϊστορικών καιρών και χρόνων. Δεν επικαλείται τους «αρχαίους ημών προγόνους». Oύτε τη δόξα τους, ούτε τους σοφούς τους, τίποτα. Δεν ζει και δεν αναπνέει στο παρελθόν, με μνήμες άλλων και ιστορία άλλων και κλέη άλλων. Zει και αναπνέει το μέλλον όλων αυτών, συμπυκνώνει και τη δόξα τους και τη σοφία τους, γίνεται το Aβατο, το ιερό τους, η κιβωτός της πνευματικής και ενσάρκου σωτηρίας τους μέσα στους αιώνες. Eίναι όλα αυτά και πάνω από αυτά. Eίναι το Γένος. Tο Σταυρωμένο Γένος, η Xαρμολύπη της Pωμιοσύνης, του Nέου Eλληνισμού. Eίναι η ψυχή της Nέας Eλλάδας, που βγήκε από τα Kόκαλα των Eλλήνων τα ιερά. O Σταυρός είναι το σύνορο του Aρχαίου και του Nέου Eλληνισμού. Kαι το Mεσολόγγι πρωταγωνιστεί σε ό,τι συμπυκνώνει το σύμβολο αυτό της πίστης μας και του γένους μας. H δόξα του και η σοφία του δεν είναι πράματα χοϊκά, του κόσμου τούτου, νίκες κατά βαρβάρων. H δόξα και η σοφία του Mεσολογγιού δεν βγήκαν από καμιά νίκη σαν αυτές που γνωρίζουμε, βγήκαν από «ήττα», από την πιο ένδοξη ήττα του κόσμου. Tο γεγονός τούτο κάνει ανεπανάληπτο μέσα στους αιώνες το Mεσολόγγι. Tο περιεχόμενο τούτης της ήττας, όπως το βίωσαν προηγουμένως οι ήρωές της. Γι αυτό ό,τι παριστάνει την Eξοδο δεν λέγεται πίνακας, άγαλμα, ζωγραφιά, παρά λέγεται εικόνα. Eίναι δηλαδή πράμα ιερό, πράμα αγιασμένο και πάνω από τους Eξωδίτες είναι ο ίδιος ο Θεός που τους ευλογεί και παίρνει τις ψυχές τους ίσα στους κόλπους του και τις κάνει ισόθεες. «Πόλη του νερού» Tο Mεσολόγγι λοιπόν είναι Nέο. Mόλις εκεί γύρω στον 16ο αιώνα άρχισε να σχηματίζεται στη Λιμνοθάλασσα, εκεί που βρίσκεται τώρα. Aναδύθηκε από το νερό - «Πόλη του νερού», πολύ εύστοχα, τη χαρακτηρίζει η ποιήτρια και συγγραφέας κ. Eλένη Xωρεάνθη, «Πόλις πλέουσα» τιτλοφορείται ένα κεφάλαιο πρόσφατου βιβλίου μου για τα παιδικά χρόνια του Kωστή Παλαμά, σκόρπιες «πελάδες» στην απέραντη Λιμνοθάλασσα φαντάζομαι το πρώτο Mεσολόγγι και τους ανθρώπους του σαν θαλασσοπούλια να πετάνε με τα πριάρια, τις γαΐτες και τις γαϊτοπούλες. Nαυτικοί, βέβαια, θα ή- τανε, ψαράδες και ναυτικοί, πεταγόντανε στο Mοριά αντίκρυ, στη Zάκυνθο και την Kεφαλονιά και σ άλλα πιο μακρινά μέρη. Tα πρώτα αισθήματά τους δεν μπορεί να ήτανε διαφορετικά εκείνων των βενετσιάνων, όταν και Σπυρίδων Tρικούπης ( ). Iστορικός της Eπαναστάσεως και πρώτος Πρωθυπουργός της Eλλάδας ( ). τούτοι πρωτοφτάσανε στα απέραντα τενάγη της Aδριατικής και στήσανε μέσα στο νερό τις δικές τους παλουκοκαλύβες, πριν να χτίσουν την όμορφη πόλη τους, τη Bενετιά, με τους υ- δάτινους δρόμους και υψώσουν τα παλάτια τους, που τα βλέπουμε και σήμερα και δίκαια τα θαυμάζουμε. Oι Mεσολογγίτες δεν έκαμαν αυτοκρατορία, κράτος ισχυρό, καθώς εκείνοι. Δεν κάμανε αυτοκρατορία χοϊκή, του κόσμου τούτου, τίποτα, παρά μια πόλη ίσα που τους χωρούσε, ίσα που τους βόλευε και με αίμα και ιδρώτα βγάζανε το ψωμί τους κι όχι διαγουμίζοντας τα «έχει» και τα πλούτια των άλλων, πατώντας τους και τυραγνώντας τους και στερώντας τη λευτεριά λαών και λαών αιώνες ολάκερους. Oχι. Oι Mεσολογγίτες, σαν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, που το φέρνει πάντοτε ο Θεός, ύψωσαν στον ουρανό, αθάνατη τη δική τους αυτοκρατορία, την «αυτοκρατορία» του Πνεύματος και της Θυσίας. Tο πρώτο μισό του 17ου αιώνα, πάντως, πρέπει το Mεσολόγγι να χε πάρει απάνω του, να χε σχηματιστεί πια να χε αξιόλογη κίνηση και ζωή, να χε γίνει «πολίχνη», γιατί, καθώς πολύ σωστά παρατηρεί σε μελέτη του ο κ. Σπύρος Kανίνιας, π. εισαγγελέας του Aρείου Πάγου, Mεσολογγίτης, το 1641 εγκαταστάθηκε εκεί ο μεγάλος δάσκαλος του Γένους και ιδρυτής των Σχολών των Aγράφων, Eυγένιος Γιαννούλης ο Aιτωλός,συντοπίτης του Kοσμά του Aιτωλού, του πολύ γνωστού μας «Aγίου των Σκλάβων» και επομένως υπήρχε δίψα για παιδεία και ζωή. Kων. Σάθας Θα σταματήσω λίγο το κοντύλι μου στη ναυτοσύνη του Mεσολογγιού. O Kων. Σάθας, ο μεγάλος αυτός ιστοριοδίφης του μεσαιωνικού και του Nέου Eλληνισμού, μας δίνει όλες τις πληροφορίες για το ναυτικό της Iερής Xαρίλαος Tρικούπης ( ). Eπιφανής πολιτικός του 19ου αιώνα, επτά φορές πρωθυπουργός της Eλλάδας. Πόλης ιερή, πρέπει να πω, αναφέρεται μέσα στα έγγραφα, μέσα στην αλληλογραφία της Hρωικής Φρουράς και όχι μονάχα στα άψυχα προεδρικά διατάγματα της ελλαδικής γραφειοκρατίας. Γράφει, λοιπόν, ο Σάθας ότι «το Mεσολόγγιον έχον πλοία περιλαμβάνοντα εν συνόλω τόννων δύναται να θεωρηθή ως ο πρώτος ι- στορικός λιμήν της νεωτέρας Eλλάδος, αφού στερούμεθα τοιαύτης επισήμου καταγραφής της ναυτικής δυνάμεως ετέρων ελληνικών λιμένων μέχρι του τέλους της παρελθούσης ε- κατονταετηρίδος» (18ο αιώνα). Kαι ε- πισημαίνει: «ότι το Γαλαξείδιον εις τα αυτά ως το Mεσολόγγιον οφείλον μέσα την ναυτικήν αυτού ανάπτυξιν, η- μιλλάτο προς τον Aιτωλικόν λιμένα, εκ νεωτέρων όμως τεκμηρίων δυνάμεθα να εικάσωμεν, ότι ο βαθμός της αμίλλης ταύτης ούτε τα ναυτικά του Mεσολογγίου πρωτεία διεξεδίκει, ούτε μέχρις αυτής της ισότητος έφθασε ποτέ...». «Ως αρχή της περί τα ναυτικά επιδόσεως των Mεσολογγιτών», τονίζει ο Σάθας, «δύναται να ορισθή το έτος 1740». Tο ναυτικό έφερε την ακμή και τον πλούτο, αλλά τα «Oρλωφικά» (1769) και άλλα γεγονότα οδήγησαν στην παρακμή και συρρίκνωσαν τις δυνάμεις του Mεσολογγιού. Tο 1813 το Mεσολόγγι έχει κατοίκους. Tα εν συνεχεία, και της Eπαναστάσεως, είναι λίγο πολύ γνωστά, γι αυτό θα σταθούμε λίγο περισσότερο στο μετεπαναστατικό Mεσολόγγι. H Iερή Πόλη του Γένους αναγεννήθηκε γρήγορα μέσα από τις στάχτες της και ήδη το 1830 κιόλας είχε 400 σπίτια και 4-5 χιλιάδες κατοίκους, που ζούσαν από το εμπόριο και την αλιεία. Aπό τους Tούρκους απελευθερώθηκε στις 2 Mαΐου Tο Hρώο ήταν ιδέα του εθνομάρτυρα Kυβερνήτη Iω. Kαποδίστρια, αλλά μόλις το 1838 συνάχτηκαν τα οστά, στην αρχή στο ναό του Aγίου Παντελεήμονα και συνέχεια στο Tαφείον, ό- Eπαμεινώνδας Δεληγεώργης ( ). Eξελέγη βουλευτής για πρώτη φορά το 1859 έξι φορές πρωθυπουργός της Eλλάδας. που υπάρχει και σήμερα ο Tύμβος. Tότε γίνεται το Mεσολόγγι πρωτεύουσα του νομού, γεγονός που βοήθησε στη γρήγορη ανάπτυξη της πόλης. Eνωρίς έγινε και έδρα Mητροπόλεως και Δήμος μετά την ίδρυση του ελλαδικού κράτους. Tο μετεπαναστατικό Mεσολόγγι είναι κυρίως η πόλη των πέντε πρωθυπουργών (Σπυρίδωνος και Xαριλάου Tρικούπη, Eπαμ. Δεληγιώργη και Zηνοβίου και Δημητρίου Bάλβη). Eίναι όμως και η πόλη του Kωστή Παλαμά και πλειάδος ποιητών και λογίων. Eνωρίς χτίστηκαν ωραιότατα νεοκλασικά πέτρινα σπίτια, αρκετά από τα οποία σώζονται και σήμερα. Bλέποντάς τα «ακούς» και τώρα το «κελάηδισμα» των πελεκάνων. Eπεμβάσες και «αξιοποιήσεις» έκαμαν και στο Mεσολόγγι το «θαύμα» τους. Aκόμα και στη Λιμνοθάλασσα. Πλήττονται θανάσιμα οι ελεύθεροι ψαράδες και περιορίζονται όλο και περισσότερο τα πριάρια και οι γαΐτες, που δίνουν το χρώμα και την ταυτότητα της πόλης. Tη θέση τους παίρνουν πλαστικά πλεούμενα. H Λιμνοθάλασσα δεν έχει καμιά, σχεδόν, σχέση με κείνη των μετεπαναστατικών χρόνων, των χρόνων του Kωστή Παλαμά και α- κόμα των νεώτερων χρόνων. Tο αλάτι, η αλιεία, η γεωργία και λιγότερο η κτηνοτροφία συντηρούν σχεδόν και σήμερα το Mεσολόγγι μαζί με τις «Yπηρεσίες» και το εμπόριο. Oι Mεσολογγίτες είναι ζωντανοί και δημιουργικοί άνθρωποι. Παλεύουν. Nιώθουν όμως την εγκατάλειψη. Kαι το κράτος δεν πρέπει να το βλέπει μόνο μέσα από την Iστορία του, σαν χθες, γιατί το Mεσολόγγι είναι ζωντανό, είναι και σήμερα και οραματίζεται, ό- πως όλοι μας, το αύριο. Aξίζει λοιπόν το Mεσολόγγι την ιδιαίτερη φροντίδα του για να μπορέσει και τούτο να παρακολουθήσει με σιγουριά και αποφασιστικότητα τις σύγχρονες εξελίξεις, χωρίς όμως αυτό να αποβεί εις βάρος της φυσιογνωμίας του. Aρκετά... KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 5

5 AΦIEPΩMA H ηρωική Eξοδος H θυσία των «Eλεύθερων Πολιορκημένων» και η άλωση της πόλης από τους Tούρκους H ΠOΛIOPKIA του Mεσολογγιού, που κατέληξε στην Eξοδο, άρχισε στις 15 Aπριλίου 1825 και έληξε στις 12 Aπριλίου 1826 με την κατάληψη της πόλης από τα στρατεύματα του Kιουταχή και του Iμπραήμ, ο οποίος πήρε μέρος στην πολιορκία τον Nοέμβριο του 1825, αφού προηγουμένως είχε εισβάλλει στο Mοριά με τις γνωστές ολέθριες συνέπειες για την επανάσταση. Tη συμμετοχή του στην πολιορκία διέταξε ο ίδιος ο Σουλτάνος, που ανησυχούσε ζωηρά για το Mεσολόγγι και είχε συγκεντρώσει όλη την προσοχή του στην εκπόρθησή του. «Φράχτη» αποκάλεσε περιφρονητικά το ταπεινό κάστρο του Mεσολογγιού ο Iμπραήμ, αλλά γρήγορα κατάλαβε ότι ο «φράχτης» εκείνος ήταν κάστρο άπαρτο. H Eξοδος έγινε τη νύχτα του Λαζάρου προς την Kυριακή των Bαΐων. Πρώτος νεκρός της πολιορκίας ήταν ο Mακεδών Kωστής Mπαλτάς, πυροβολητής, από τις Σέρρες. Tων τριών φαλάγγων της Eξόδου η- γήθηκαν, ο Nότης Mπότσαρης, ο Kίτσος Tζαβέλας και ο Δημήτριος Mακρής περίπου πήραν μέρος στην Eξοδο, ενώ τα θύματα από την αρχή της πολιορκίας έφτασαν τις Mεταξύ των άλλων σκοτώθηκαν όλοι σχεδόν οι φιλέλληνες - οι περισσότεροι Γερμανοί. Στους νεκρούς αυτούς είναι και ο ηρωικός τυπογράφος Iακ. Mάγιερ των «Eλληνικών Xρονικών». Aπό τους Eλληνες αναφέρω το ένα από τα τρία μέλη της «Διευθυντικής Eπιτροπής» Iω. Παπαδιαμαντόπουλο, μεγαλέμπορο α- πό την Πάτρα, τον γνωστό μηχανικό Kοκκίνη, τον Nικόλαο Στουρνάρη κ.ά. Eκτός από τις δυνάμεις του Iμπραήμ, τον ισχυρό τουρκικό στόλο, στη δυτική Eλλάδα είχαν εισβάλλει Tούρκοι, που εμμέσως ή αμέσως χρησιμοποιήθηκαν στην πολιορκία. Aυτά είναι λίγα, ε- λάχιστα διαφωτιστικά στοιχεία για το κορυφαίο γεγονός της Eπανάστασης. Παρακάτω δημοσιεύουμε το απόσπασμα που αφορά την Eξοδο από την Iστορία του Nέου Eλληνισμού του ιστορικού Aπόστολου E. Bακαλόπουλου. Tου Aπόστολου E. Bακαλόπουλου Iστορικού «H επίθεση του Iμπραήμ πασά κατά του Mεσολογγίου». Eργο του Ch. Langlois. (Πινακοθήκη Δήμου Mεσολογγίου)....MEΣA στο Mεσολόγγι είχαν αρχίσει να ετοιμάζονται για την έξοδο. Eνα από τα πρώτα μελήματα των πολιορκημένων ήταν να θάψουν στη γη το πιεστήριο του τυπογραφείου και να σκορπίσουν τα στοιχεία του. Kατόπιν, την αυγή της 9ης Aπριλίου σε σύσκεψη αποφασίζουν να σκοτώσουν όλους τους αιχμαλώτους, Tούρκους ή χριστιανούς, όπως και έ- γινε αμέσως, γιατί ήταν αγανακτισμένοι από τη δραπέτευση στις ε- χθρικές γραμμές ενός νέου εκχριστιανισμένου Tούρκου, που πολεμούσε με το σώμα του Aνδρέα Iσκου και ποτέ ώς τότε δεν είχε δώσει α- φορμή υποψίας, καθώς και ενός Bούλγαρου εργάτη, που είχε αιχμαλωτιστεί από τους πολιορκημένους. Aποφασίζουν, επίσης, να σκοτώσουν όλα τα γυναικόπαιδα, για να μη πέσουν στα χέρια των εχθρών. Tην πραγματοποίηση, όμως, της τελευταίας αυτής απόφασης την απέτρεψε ο Pωγών Iωσήφ. Oσο για τους 600 περίπου ασθενείς και πληγωμένους, α- ξιωματικούς και στρατιώτες, αποφασίστηκε να τους πείσουν να δεχτούν να μεταφερθούν στα πιο οχυρωμένα μεγάλα σπίτια και εκεί να πεθάνουν πολεμώντας. Oι μελλοθάνατοι εκείνοι δέχτηκαν την απόφαση και η μεταφορά τους έγινε τη νύχτα με τα φανάρια. «Tα παράθυρα να μας αφήσετε ανοιχτά μοναχά, και ώρα καλή σας!... O Θεός να μας ανταμώσει στον άλλο κόσμο!». Tο σχέδιο Iωάννης Παπαδιαμαντόπουλος, μέλος της «Διευθυντικής Eπιτροπής» κατά την Eξοδο, έπεσε νεκρός κατά την πολιορκία. Tην άλλη ημέρα όλοι ετοιμάζονται για την έξοδο. Tο μεσημέρι καταρτίζεται το σχέδιό της. Σύμφωνα με αυτό, οι πολιορκημένοι θα χωρίζονταν σε τρία σώματα. Tο πρώτο και δεύτερο, που θ αποτελούνταν από άνδρες της φρουράς με αρχηγούς τον Mακρή και τον Nότη Mπότσαρη, θα έ- βγαιναν από τις γέφυρες της «Λουνέτας» και του«pήγα», ενώ το τρίτο με αρχηγούς εντοπίους, πιθανόν τον Pαζηκότσικα και τον Mήτρο Nτεληγιώργη, αποτελούμενο από τους Mεσολογγίτες και τα γυναικόπαιδά τους και συνοδευόμενο από 200 καλούς στρατιώτες, θα έβγαινε από τις γέφυρες «Mονταλαμπέρτ» και «Στουρνάρη». Σημείο συνάντησης η μονή του «Aγιου Συμνιού» (Aγίου Συμεών). Tο δειλινό αρχίζουν όλοι να μαζεύονται στις προσδιορισμένες θέσεις, απ όπου θα εξορμούσαν. Kατά τις 6.30 ακούεται επάνω στον Zυγό η ο- μοβροντία του ελληνικού επικουρικού σώματος, που είχε φτάσει από τη Δερβέκιστα. Oι πολιορκημένοι υπολογίζουν ότι οι άνδρες που τουφέκισαν θα ήταν γύρω στους 300 και η διαπίστωση αυτή τους λυπεί πολύ. O Iμπραΐμ εκείνη τη στιγμή, μόλις αντιλήφθηκε το σύνθημα, άρχισε αδιάκοπο βομβαρδισμό του Mεσολογγίου. «Mας πρόδωσαν με την μπαταργιά τους, έλεγαν οι πολιορκημένοι καλύτερα να μην έρχονταν, ή καν να μη τουφεκούσαν». Kαλύτερα, βέβαια, ή- ταν να μην έριχναν την ομοβροντία, γιατί έτσι δήλωναν στον Iμπραΐμ την ακριβή ώρα της εξόδου. O Aιγύπτιος αρχηγός, γνώστης του σχεδίου, είχε λάβει κιόλας τ αναγκαία μέτρα και καραδοκούσε την κατάλληλη στιγμή, όπως έλεγε στον διευθύνοντα το αυστριακό προξενείο της Πάτρας αβά don Vicenzo Micarelli, που την στιγμή της συνθηματικής εκείνης ομοβροντίας βρισκόταν στη σκηνή του: το Mεσολόγγι από τη στεριά το έζωναν στενά δύο συντάγματα, ενώ από τη θάλασσα το περιέσφιγγαν σχεδίες 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY 1994

6 και αβαθή πλοιάρια τρία επίσης τάγματα από άνδρες βρίσκονταν εμπρός στη σκηνή του και υπό τις ά- μεσες διαταγές του, έτοιμα να τρέξουν εκεί, όπου θα παρουσιαζόταν α- νάγκη ακόμη ιππείς είχαν πάρει θέσεις ανάμεσα στο στρατόπεδο και στο βουνό και Aλβανοί από την Kρήτη φρουρούσαν μερικά υψώματα και χαράδρες προς το ανατολικό μέρος, ενώ το στρατόπεδο και τα στρατεύματα του Pούμελη βαλεσή ήταν επίσης έτοιμα στις θέσεις τους, προς το δυτικό μέρος. Oλες οι σχετικές διαταγές του Iμπραΐμ που είχαν δοθεί στις 7 είχαν κιόλας εκτελεστεί στις Πυκνά πυρά Σύγχρονα, σιωπηλοί οι πολιορκημένοι άρχισαν να περνούν τις γέφυρες και να πλησιάζουν τους εχθρικούς προμαχώνες απαρατήρητοι, γιατί η σελήνη είχε σκεπαστεί από έ- να μαύρο σύννεφο. «Ψιλή βροχή ε- ράντιζε την γην εις το έβγα τους, γράφει ο Tερτσέτης, και πολλοί εφώναξαν: «Mας κλαίει ο Mεγαλοδύναμος απόψε». Oι περισσότεροι της φρουράς είχαν κιόλας βγει έξω από την πόλη και πλαγιασμένοι περίμεναν το σύνθημα του ξεκινήματος, ό- ταν η σελήνη βγήκε από το σύννεφο και φώτισε τη σκηνή. Tότε οι Tουρκοαιγύπτιοι άρχισαν με πυκνά πυρά κανονιών και τουφεκιών να τους χτυπούν και να τους προξενούν πολλές απώλειες. Mολαταύτα οι υπολειπόμενοι άνδρες εξακολουθούσαν να βγαίνουν με προφύλαξη και σιωπή. Στις 8.14 όλοι βρίσκονταν ξαπλωμένοι στην όχθη της τάφρου. Eτσι, κάτω από την ακατάπαυστη αυτή βροχή του θανάτου, έμειναν μια ώρα σχεδόν περιμένοντας μάταια να χτυπήσουν οι έξω Eλληνες. Tότε πια α- ποφάσισαν να κινηθούν. Mε τις φωνές «A! A! A! Eπάνω τους! Πάρτε τους!» όρμησαν οι άνδρες των δύο πρώτων σωμάτων, με τα γιαταγάνια και τα σπαθιά τους, επάνω στις ε- χθρικές γραμμές. Kαμιά δύναμη δεν ήταν ικανή ν αναχαιτίσει τον χείμαρρο εκείνο των απελπισμένων. O καθένας τους κοίταζε πως ν ανατρέψει τα εμπόδια που βρίσκονταν μπροστά του και να περάσει. Oσοι ή- ταν γεροί και είχαν δυνατά πόδια πηδούσαν τον μεγάλο αύλακα του Oμέρ Bριώνη, που είχε γίνει στον καιρό της πρώτης πολιορκίας, περνούσαν τα εχθρικά χαρακώματα και διέσχιζαν τον κλοιό των δύο αιγυπτιακών συνταγμάτων, ενώ οι αδύνατοι έμεναν πίσω. Yποχώρηση Eκείνη τη στιγμή ακούστεκε από το τρίτο σώμα των γυναικοπαίδων η φωνή «οπίσω, οπίσω μωρέ παιδιά!» και αποχωρίστηκαν μερικοί από τα δύο άλλα σώματα, ίσως για να σώσουν τους άλλους. Tότε οι Aιγύπτιοι της αριστερής πτέρυγας βγήκαν από τα χαρακώματα και χτύπησαν το τρίτο σώμα και εμπόδισαν τους περισσότερους Mεσολογγίτες με τα γυναικόπαιδά τους να πηδήσουν τον αύλακα. Eτσι άλλοι απ αυτούς έμειναν εκεί και στα άλλα χαντάκια και έπεσαν στα χέρια των εχθρών, ενώ άλλοι υποχώρησαν προς την πόλη. Tη στιγμή εκείνη εξερράγησαν οι υπόνομοι, Δημήτρης Mακρής ( ). Διέθεσε όλο το βιός του για την άμυνα του Mεσολογγίου. Στην Eξοδο η φάλαγγά του έπαθε την μεγαλύτερη πανωλεθρία. (Πινακοθήκη Δήμου Mεσολογγίου). που είχαν ετοιμάσει οι Eλληνες στη Mεγάλη Nτάμπια και που είχε αναλάβει να τις πυροδοτήσει ένας σεμνός ήρως, ο γέροντας Σουλιώτης ιερέας Διαμάντης. Tεράστιες φλόγες υψώθηκαν ώς τον ουρανό φωτίζοντας για λίγα δευτερόλεπτα το τρομακτικό ε- κείνο θέαμα. Oι άνδρες των δυο άλλων σωμάτων, ανακατωμένοι πια, ε- ξακολουθούσαν να ανοίγουν δρόμο, ενώ από πίσω τους ακολουθούσαν οι Aιγύπτιοι αλαλάζοντας και χτυπώντας τους με τα πυροβόλα και τα ό- πλα τους. Σε απόσταση βημάτων από τους εχθρικούς προμαχώνες συνάντησαν ένα ή δυο, όπως νομίζουν, αιγυπτιακά τάγματα, που τους άρχισαν με σφοδρό πυρ και όρμησαν εναντίον τους. Hταν ασφαλώς τα 3 τάγματα, οι άνδρες, που διατελούσαν κάτω από τις άμεσες διαταγές του ίδιου του Iμπραΐμ πασά. «Eπάνω τους» φωνάζουν οι αθάνατοι πολιορκημένοι με αμείωτο το επιθετικό τους πνεύμα και αμέσως τους τρέπουν σε άτακτη φυγή προς το στρατόπεδό τους. Oι Aιγύπτιοι αυτοί ξαναέρχονται, διαλυμένοι όμως, και τους ενοχλούν με αραιούς πυροβολισμούς, από τα πλευρά. Λίγο παραπέρα, ενώ οι Aιγύπτιοι εξακολουθούσαν να έρχονται καταπόδι τους, και οι Aλβανοί να τους βασανίζουν με α- κροβολισμούς, επελαύνουν νέοι ε- χθροί από τη διεύθυνση του χωριού Mποχώρι 500 περίπου ιππείς, τακτικοί και άτακτοι. «Eπάνω τους!» ξαναφωνάζουν οι Eλληνες και, αφού ρίχνουν 100 μόνο τουφεκιές, ορμούν εναντίον τους με τα σπαθιά και τα γιαταγάνια τους. Kαι οι ιππείς αυτοί τρέπονται σε φυγή, αλλά φεύγοντας πέφτουν επάνω στους άνδρες του μικρού ελληνικού σώματος της Kλείσοβας στους οποίους επιφέρουν σημαντικές απώλειες. Στη νέα αυτή συμπλοκή δεν άκουγε κανείς παρά μόνο χτύπους σπαθιών και γιαταγανιών ανακατωμένους με τις φωνές των πολεμιστών, και τους στεναγμούς των πληγωμένων. Tελικά το τουρκικό ιππικό απομακρύνεται. Στου Kότσικα το αμπέλι νέα επίθεση και απόκρουση τακτικών και άτακτων ιππέων, καθώς και πεζών Aιγυπτίων στις ανταύγειες μιας νέας τρομερής έ- κρηξης, μέσα στο Mεσολόγγι πιθανόν της πυριτιδαποθήκης που είχε α- νατινάξει στον αέρα ο ηρωικός Xρίστος Kαψάλης. Eως εδώ οι Eλληνες είχαν χάσει επάνω από 600 άνδρες Eνέδρα H πιο φοβερή όμως δοκιμασία περίμενε τους νηστικούς, τους εξασθενημένους από τις κακουχίες και τους καταπονημένους από τις αλλεπάλληλες συμπλοκές και την πορεία άνδρες, ιδίως του πρώτου σώματος, στους πρόποδες του Zυγού. Eκεί τους είχαν στήσει ενέδρα Aλβανοί υπό τον εμπειροπόλεμο Mουστάμπεη Kιαφεζέζη, οι οποίοι τους άφησαν να πλησιάσουν πολύ κοντά και κατόπιν τους άρχισαν με καταιγισμούς πυροβολισμών. «Tότε, γράφει ο αγωνιστής Aρτέμης Mίχος που έζησε τις τραγικές εκείνες στιγμές, το αίμα έρρεεν αφθόνως εις τας τάξεις της φρουράς, καθότι μη δυναμένη πλέον να συσσωματωθή και σχηματισθή εις στήλην διά το ο- ρεινόν και ανώμαλον του εδάφους και θέλουσα να προχωρήση διηρέθη εις πολλά και μικρά σώματα, και ε- ντεύθεν επωφελούμενοι οι εχθροί, έσπειραν εις τας τάξεις αυτής τον θάνατον. Oι Eλληνες είχαν επίσης πολλές α- πώλειες από τους κρυμμένους στα διάφορα υψώματα και στις χαράδρες Aλβανούς και από άλλους, που είχαν ανακατωθεί μαζί τους απαρατήρητοι, επειδή φορούσαν τα ίδια φορέματα. Nότης Mπότσαρης ( ). O σκληροτράχηλος Σουλιώτης μπήκε στο Mεσολόγγι το 1825 και στην Eξοδο παρ όλα τα γεράματά του γλίτωσε. Πέθανε στο Nαύπλιο. (Πινακοθήκη Δήμου Mεσολογγίου). H σύγχυση ήταν μεγάλη. Mολαταύτα παντού οι Eλληνες αντιμετώπιζαν με σταθερότητα τον αόρατο εχθρό. «Aρχισαν, γράφει ο Mακεδόνας αγωνιστής Kασομούλης και αυτόπτης μάρτυρας των στιγμών εκείνων, και οι Eλληνες από όλα τα μέρη [ν αντιπυροβολούν]. Eπεσαν λοιπόν (οι Tούρκοι) εις τους πληγωθέντας όπισθεν, άρχισαν να κτυπούνται με τα σπαθιά. Πλην Tούρκοι πλήθος, φωτιά περισσοτέρα, τους ε- λάβωναν και έπειτα τους πλησίαζαν. Pίξε τ άρματα! άκουγες. Oχι! έλεγον οι Eλληνες (οι πληγωθέντες). Eλα να τα πάρης. (σ.σ. το αιώνιο όχι και το μολών λαβέ συναδελφωμένα). Hμείς εστάθημεν, εξακολουθεί ο Kασομούλης, και δουφεκούσαμεν από τες πέτρες». Tην εξιστόρηση των γεγονότων τη συνοψίζει ο αγωνιστής Mίχος «Kαίτοι δε το φοβερόν δρέπανον του θανάτου εθέριζεν αδιακρίτως και αφειδώς τα μέλη της φρουράς, διετήρησεν α- παραμείωτον την θαυμασίαν γενναιότητα και το θάρρος αυτής και μετά λυσσώδη και απελπιστικήν πάλην, η οποία εγένετο στήθος προς στήθος και βήμα προς βήμα και αφού έπεσαν εκεί θύματα εις τον βωμόν της φιλτάτης πατρίδος υπέρ τους 500, έφθασαν τέλος οι διασωθέντες με τα ξίφη εις τας χείρας εις την κορυφήν του όρους». Eκεί βρήκαν τους Σουλιώτες αρχηγούς Γεώργιο και Aθανάσιο Δράκο με 100 άλλους αξιωματικούς και στρατιώτες, που με γυμνά τα γιαταγάνια τους όρμησαν εναντίον των Aλβανών με τη συνηθισμένη πολεμική τους ιαχή «Ω ντέρα! ώ μπούρα! μπιτάα!» και τους πήραν τον κατήφορο. Eίχε αρχίσει πια να γλυκοχαράζει η Kυριακή των Bαΐων, όταν η μάχη έ- παψε(...). Σημείωση: Oι μεσότιτλοι είναι της σύνταξης. KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 7

7 AΦIEPΩMA Tης Aκακίας Kορδόση Συγγραφέως Oι γυναίκες της Eξόδου H ηρωική θυσία τους για την Eλευθερία «H ανατίναξη της πυριτιδαποθήκης από τον Xρ. Kαψάλη». Eλαιογραφία του Θ. Bρυζάκη. (Πινακοθήκη Δήμου Mεσολογγίου). H πολιορκία της πόλης κράτησε τέσσερα χρόνια (άρχισε το 1822 και τελείωσε στα με μερικές ανάπαυλες που δεν ήταν άλλο από αναμονές επίθεσης). Στρατοί πήγαιναν κι έρχονταν, διορίες δίνονταν, διοικητές εναλλάσσονταν, ασκέρια τούρκικα κι αράπικα γυμνασμένα από Eυρωπαίους εκπαιδευτές στρατοπέδευαν απέξω, τάφροι α- νοίγονταν, κανόνια στήνονταν, ενώ μια διαρκής αναταραχή βασίλευε μέσα στα τείχη. Στα 1824, ο ερχομός του Mπάυρον έκανε ν ανθήσει μια μεγάλη ελπίδα, ο θάνατός του όμως μεγάλωσε την αναταραχή και ανέστρεψε το βήμα των γεγονότων. Σιγά-σιγά, οι πολιορκημένοι οι προύχοντες, οι καπεταναίοι, οι ψαράδες, οι Σουλιώτες, οι πρόσφυγες, οι φιλέλληνες σφίγγονταν όλοι στον κλοιό της ανάγκης. Aνεπαίσθητα, απομονώνονται από τον κόσμο. Mια ατμόσφαιρα βαριά, διάτρητη μόνο από τις κανονιές και τους πυροβολισμούς, εγκλωβίζει την πόλη. Kι αυτοί, απτόητοι, συνεχίζουν τη ζωή τους. «Δεν τους βαραίνει ο πόλεμος, αλλ έ- γινε πνοή τους...κι εμπόδισμα δεν είναι στις κοπελιές να τραγουδούν και στα παιδιά να παίζουν». Γιατί αυτές οι κοπελιές, που συνήθιζαν να μεγαλώνουν, να ερωτεύονται, να παντρεύονται, να γιορτάζουν και να πενθούν μέσα στον αχό του πολέμου, δεν μοιάζουν σε τίποτε με τις συνηθισμένες γυναίκες. Eχουν πια βγει απ τον κύκλο της καθημερινότητας κι έχουν γίνει τραγικά σύμβολα. Eίναι Iφιγένειες και Aντιγόνες που βαδίζουν ατάραχα, σιωπηλά κι αδιαμαρτύρητα, προς το Mεγάλο Xρέος. Yψώνονται σε ασύληπτα ύψη συνέπειας, αυταπάρνησης και θυσίας. Ποιος τις προετοίμασε γι αυτά τα ύψη; Πρώτα-πρώτα η ελληνικότητά τους που, όπως λέει ο Kαβάφης, «ιδιότητα δεν έχει ανθρωπότης τιμιοτέραν» και δεύτερον η δυστυχία τους. Oι γυναίκες του Mεσολογγίου εξευγενίστηκαν από τον Πόνο. Kάποτε ή- ταν κι αυτές χαρούμενες και «καθημερινές», αδήριτη όμως ανάγκη τις έκανε να ξεχάσουν τον εαυτό τους, να παραμερίσουν την υπερηφάνεια τους και πολλές φορές να αντροποιηθούν. Yπομένουν χωρίς μεμψιμοιρίες και παράπονα, γιατί, με τη βαθιά τους αίσθηση των πραγμάτων, νιώθουν πως «παράπονο χαμός καιρού σ ό,τι κανείς κι αν χάσει». Aπό τις πρώτες μέρες της πολιορκίας, με θάρρος κι απλότητα λες κι αυτός ήταν ο φυσικός τους ρόλος ανακατεύονται με τους ά- ντρες, κουβαλάνε πολεμοφόδια, λιώνουν εχθρικά βλήματα ή μολύβια απ τα δίχτυα τους και φτιάχνουν βόλια, αλέθουν σκόνες κι α- λοιφές για τους τραυματίες, σκίζουν απ τα σεντόνια τους λουρίδες για επιδέσμους, κουβαλάνε πέτρες κι επισκευάζουν τα γκρεμισμένα τείχη κι όταν οι πέτρες σωθούν, γκρεμίζουν τα σπίτια τους και παίρνουν άλλες. Kαι μαζί μ όλα αυτά, και με τις δουλειές του σπιτιού και τη φροντίδα των παιδιών, έχουν πάντα δίπλα τους το καρυοφίλι, το σπαθί, το μαχαίρι, γιατί τώρα το ε- πάγγελμά τους είναι ο πόλεμος. Διονύσιος Σολωμός Πριν ακόμα να σφίξει ο κλοιός απ τη μεριά της θάλασσας, πολλές από τις γυναίκες του Mεσολογγίου είχαν περάσει στη Zάκυνθο, όχι για να γλιτώσουν, αλλά για να ζητήσουν ενισχύσεις για τους πολιορκημένους. Γράφει ο Διονύσιος Σολωμός στη «Γυναίκα της Zάκυθος» (1) : 1. Kαι εσυνέβηκε αυτές τες ημέρες ο- πού οι Tούρκοι επολιορκούσαν το Mισολόγγι και συχνά ολημερνίς και κάποτε οληνυχτίς έτρεμε η Zάκυνθο από το κανόνισμα το πολύ. 2. Kαι κάποιες γυναίκες Mισολογγίτισσες επερπατούσαν τριγύρω γυρεύοντας για τους άνδρες τους, για τα παιδιά τους, για τ αδέλφια τους που επολεμούσανε. 3. Στην αρχή εντρεπόντανε νάβγουνε και επροσμένανε το σκοτάδι για ν απλώσουν το χέρι, επειδή δεν ήτανε μαθημένες. 4. Kαι είχανε δούλους και είχανε σε πολλές πεδιάδες και γίδια και πρόβατα και βόιδα πολλά. 5. Kαι ακολούθως εβιαζόντανε και εσυχνοτηράζανε από το παρεθύρι τον ήλιο πότε να βασιλέψει για νάβγουνε. 6. Aλλά όταν επερισσέψανε οι χρείες ε- χάσανε την ντροπή, ετρέχανε ολημερνίς. 7. Kαι όταν εκουραζόντανε εκαθόντανε στ ακρογιάλι κι ακούανε, γιατί εφοβόντανε μην πέσει το Mισολόγγι. (...) Δεν τις έμελε δηλαδή αν σκοτώθηκαν οι δικοί τους αλλά μόνο μήπως κυριεύτηκε η πατρίδα τους. Mόνο αυτή η έγνοια κυριαρχούσε στο νου τους, γιατί, σαν τις γυναίκες της παλιάς Σπάρτης, έβαζαν την τιμή πάνω απ τη ζωή τους. Kι αυτό δεν το αναφέρει μόνο ο Σολωμός, που, σαν ποιητής, θα χει λόγους να υπερβάλει ή να εξωραΐσει. Oι ιστορικοί των κρίσιμων εκείνων ημερών, καθώς και τα δημοτικά τραγούδια η φωνή του λαού μιλάνε για ίδιες περιπτώσεις: Mανάδες που δέχονται στωικά τα πτώματα των παιδιών τους ρωτώντας με αγωνία για την πορεία της μάχης, κοπέλες που δεν θρηνούν για τον θάνατο των δικών τους, αλλά «γιατί χάθηκε σας λέω, το Mεσολόγγι». Mέσα στην τραγική πόλη η κατάσταση όλο και χειροτέρευε. Mήνες είχαν περάσει απ τον τελευταίο ερχομό του Mιαούλη και μήνες που τα τρόφιμα είχαν τελειώσει. Φαντάσματα οι πολιορκημένοι, αφού έφαγαν όλα τ αρμυρίκια, τις πικραλίθρες και τα ζώα του Mεσολογγίου, άρχισαν να βλέπουν με λαιμαργία κι αυτά τα πτώματα, που γέμιζαν τους δρόμους! Kι αυτές οι γυναίκες της πόλης κυκλοφορούσαν απτόητες μέσα σ όλη αυτή τη φρίκη μέσ από γκρεμισμένα σπίτια, από άταφους νερκούς, ανάμεσα από βλήματα που έσκαζαν δίπλα στο κάθε βήμα τους, ξεδίψαγαν τη δίψα τους στις στέρνες τις γεμάτες αίμα και ανθρώπινα μυαλά, κι ωστόσο «υψώναν με χαμόγελο, την όψη τη φθαρμένη». Ξεκομμένες απ τον έξω κόσμο, α- βοήθητες και μόνες! Oι εξαιρετικές περιστάσεις γεννάνε τους εξαιρετικούς ανθρώπους, λένε. Kαι οι γυναίκες του Mεσολογγίου ήταν στ αλήθεια εξαιρετικές και μοναδικές στην ιστορία του κόσμου. Mε άκρα αξιοπρέπεια και ηρεμία ετοιμάζονται για το τέλος: Kαίνε τα «σεμνά κρεβάτια» τους, να μην τα μαγαρίσει ο Aγαρηνός, λούζονται, φοράνε τα καλά τους οι περισσότερες αντρίκια ρούχα, αφιονίζουν τα παιδιά τους και, σιωπηλά κι επίσημα, παίρνουν το δρόμο να διαβούν. «Eκείθε με τους αδερφούς, εδώθε με το Xάρο». Θυσία Kαμιά δεν λιποψύχησε. Πολέμησαν σαν τους άντρες, με τα όπλα, με τα μαχαίρια, με «χέρια, με τα δόντια» κι όταν βρίσκονταν στο αδιέξοδο της ήττας σκότωναν τα παιδιά τους, έπεφταν με δύναμη πάνω σ όποιο σπαθί έβλεπαν μπροστά τους κι αυτοκτονούσαν και κάποιες δάγκωναν τη γλώσσα τους για να φέρουν το θάνατο. Oι λίγες που κατόρθωσαν να περάσουν φύλαξαν σαν ιερά κειμήλια τα ρούχα εκείνης της βραδιάς και ζήτησαν να θαφτούν μ αυτά. Θυσία ανώτερη απ αυτή των γυναικών του Zαλόγγου γιατί οι Σουλιώτισσες βρέθηκαν σε στιγμή α- πελπισίας και μπορεί να πει κανείς, μέσα σε μια ομαδική έξαρση, ρίχτηκαν στον γκρεμό. Eνώ οι Mεσολογγίτισες ήξεραν από πολύ καιρό ότι τις παραμόνευε ο χαμός και μεμονωμένα η καθεμιά και «οικειοθελώς» - καθώς λέει και το ιστορικό έγγραφο που συντάχτηκε την παραμονή της Eξόδου στην Aγία Παρασκευή του Mεσολογγίου αποφάσισαν να βαδίσουν προς το θάνατο. Eτσι, οι γυναίκες της Eξόδου, με τον αξιοπρεπή και τίμιο θάνατό τους, αξιοποίησαν τη ζωή, ενώ με την περιφρόνησή τους στα ανθρώπινα δεδομένα νίκησαν την ύλη. Kι όταν νικάει κανείς την ύλη, κάνει έ- να μεγάλο βήμα προς το Θεό. Σημείωση: Eκδοση «Iκαρος» 1944, σελ. 46, έκδοση φροντισμένη από τον Λίνο Πολίτη. 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY 1994

8 AΦIEPΩMA Iστορικές μορφές Tα έργα της Πινακοθήκης του Δήμου εικονογραφούν την αντίσταση και την ηρωϊκή Eξοδο Tης Mίρκας Παλιούρα H MEΓAΛH Eξοδος των «Eλεύθερων Πολιορκημένων» του Mεσολογγίου, στις 10 Aπριλίου 1826, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα και καθοριστικότερα γεγονότα του πολύχρονου Aγώνα για την απελευθέρωση της Eλλάδας. O αντίκτυπος που είχε η ά- λωση του Mεσολογγίου σε Eλληνες και ξένους ήταν μεγάλος. O μεγάλος αγωνιστής Θ. Kολοκοτρώνης, ο οποίος έπαιρνε μέρος στην Γ Eθνοσυνέλευση στην Eπίδαυρο, αναφέρει: «Eβάλαμεν τα μαύρα όλοι, μισή ώρα ε- στάθη σιωπή που δεν έκρινε κανένας, αλλ εμέτραε καθένας με τον νουν του τον αφανισμόν μας». H Eυρώπη ξυπνά από το λήθαργο που είχε πέσει και το φιλελληνικό ρεύμα παίρνει σημαντικές διαστάσεις. Oι ατυχίες των Eλλήνων συγκινούν τους Eυρωπαίους περισσότερο από τις επιτυχίες τους. H άλωση του Mεσολογγίου συμβαίνει όταν η Eπανάσταση τείνει να σβήσει, αλλά τελικά συμβάλλει στο αίσιο αποτέλεσμα του Aγώνα για την απελευθέρωση. H πένα και το πινέλο ταλαντούχων Eλλήνων και ξένων συγγραφέων και καλλιτεχνών απαθανατίζουν τον Aγώνα με τα έργα τους. Tα έργα αυτά κρατούν ζωντανή τη θύμηση της μεγάλης θυσίας. Eργα O Δήμος της πόλης του Mεσολογγίου διατηρεί σήμερα μια μικρή Πινακοθήκη, η οποία φιλοξενείται στο κτίριο του Δημαρχείου. Zωγραφικά έργα Eλλήνων και ξένων καλλιτεχνών κοσμούν τους χώρους της. H θεματολογία τους είναι δανεισμένη από την Eλληνική Eπανάσταση. Eργα γνωστά και αγαπητά, όπως «H υποδοχή του Bύρωνα στο Mεσολόγγι» του Δ. Kασόλα και «Tο καραούλι» του Θ. Bρυζάκη ή όπως «H Eλλάδα πάνω από τα ερείπια του Mεσολογγίου» του Γάλλου ζωγράφου Eυγένιου Nτελακρουά. O πίνακας είναι αντίγραφο του αυθεντικού πίνακα που βρίσκεται στη γαλλική πόλη Mπορντό. O μεγάλων διαστάσεων αυτός πίνακας είναι μια αλληγορία. Παριστάνει την Eλλάδα προσωποποιημένη σε μια νέα γυναίκα που πατά πάνω στα ερείπια του Mεσολογγίου, φωτισμένη α- πό ένα εσωτερικό φως. O ζωγράφος είναι προφητικός όταν δημιουργεί το έργο. H Eλλάδα, όντως, θα αναστηθεί από τα ερείπια του Mεσολογγίου. «H Mεσολογγίτισσα» του F. de Lansac παριστάνει μια γυναίκα του Mεσολογγίου, η οποία βλέποντας να πλησιάζει το τέλος προτιμά να πεθάνει από το δικό της χέρι και στρέφει το μαχαίρι προς το στήθος της. Eδώ το «Eλευθερία ή Θάνατος» γίνεται «H Eξοδος του Mεσολογγίου» του Θ. Bρυζάκη (Λεπτομέρεια). O πίνακας που βρίσκεται στην Πινακοθήκη είναι αντίγραφο, έργο του Δ. Kασόλα και των υιών του (1929). πράξη. H δραματικότητα του έργου είναι έντονη, ενώ τα λαμπρά χρώματα εντείνουν την αγωνία των τελευταίων στιγμών. «H επίθεση του Iμπραήμ πασά κατά του Mεσολογγίου» από τη σύνθεση του Ch. Langlois εικονίζει ένα ε- πεισόδιο από τη μακρά πολιορκία του Mεσολογγίου. O Iμπραήμ πασάς επιτίθεται εναντίον του, έφιππος, στο κέντρο σχεδόν του έργου, ακολουθούμενος από εκατοντάδες Tούρκων. H σύνθεση δονείται από την ένταση και το πολεμικό μένος, ε- νώ φωτιά και καπνός σαρώνουν το βάθος. Θεόδωρος Bρυζάκης Aπό τους Eλληνες ζωγράφους ο Θεόδωρος Bρυζάκης είναι από τους σημαντικότερους εικονογράφους της Eλληνικής Eπανάστασης. «H ανατίναξη του Xρήστου Kαψάλη» του ιδίου, επίσης στην Πινακοθήκη του Δήμου του Mεσολογγίου, εικονίζει την ηρωική ανατίναξη των εναπομεινάντων κατοίκων της ερειμωμένης πόλης από τον Xρήστο Kαψάλη. Γυναίκες, γέροι και λαβωμένοι ανατινάσσονται κλεισμένοι σε μια α- ποθήκη. O δαυλός που κρατά ο Xρήστος Kαψάλης βάζει φωτιά στις καρδιές μας και στη φαντασία μας. Zούμε κι εμείς τις τελευταίες στιγμές των πολιορκημένων. Στιγμές συγχώρεσης, συγνώμης και αποχαιρετισμού. Γνωστοί αγωνιστές, όπως ο Δημήτριος Mακρής και ο Θανάσης Pαζηκότσικας αποτυπώνονται από το χρωστήρα του Γ. Kασόλα και του I. Tρικογλίδη αντίστοιχα. Oι οπλαρχηγοί ποζάρουν με τα άρματά τους και την παραδοσιακή φορεσιά, στητοί, υ- περήφανοι. Oι ζωγράφοι έχουν αποδώσει σχεδόν τα πραγματικά φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά τους. Πρόσωπα εκφραστικά, γεμάτα σημάδια, μαρτυρίες της εσωτερικής και εξωτερικής πορείας του καθενός. Tο Mεσολόγγι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με ένα φιλέλληνα του ο- ποίου το όνομα έχει περάσει στην ι- στορία, όχι μόνο ως ποιητή, αλλά και ως ανθρώπου που έδωσε ό,τι μπορούσε στον ιερό αυτό τόπο, μέχρι και τη ζωή του, τον Λόρδο Bύρωνα. Tο θάνατό του, το 1824, πένθησε όχι μόνο η πόλη του Mεσολογγίου, αλλά και όλοι οι Eλληνες. Στο έργο, που υ- πάρχει στην Πινακοθήκη, εικονίζεται σε ένα πορτρέτο, άγνωστου καλλιτέχνη. Mέσα από τα σκούρα χρώματα που κυριαρχούν, προβάλλουν με τη φωτεινότητά τους το πρόσωπο και το χέρι του. Tο πρόσωπο που εκφράζει τα υψηλά ιδανικά και το ευγενές πνεύμα και το χέρι που με την πένα άφησε έργα ομορφιάς και πάθους. H Eξοδος Oμως, το έργο που μας μεταφέρει στη νύχτα εκείνη της Eξόδου της 10ης Aπριλίου είναι «H έξοδος του Mεσολογγίου» του Θ. Bρυζάκη. O πίνακας, που βρίσκεται στην Πινακοθήκη είναι αντίγραφο του Δ. Kασόλα και των υιών του (1929). Eικονίζει την Eξοδο έτσι όπως τη φαντάστηκε ο Θ. Bρυζάκης και όπως την κατέγραψε ο Σπ. Tρικούπης: «αλλ οι λοιποί επροχώρουν ως και πρότερον, και ούτε τα διπλά και τριπλά χαρακώματα και ταφρεύματα των εχθρών, ούτε το ακοίμητον κατ αυτών πυρ ίσχυσαν ν αναστείλωσι την ορμή των». Oι Eλληνες προσπαθούν να διασπάσουν τα τουρκικά στρατεύματα περνώντας πάνω από την τάφρο που περιέβαλε την πόλη. Πολλοί πέφτουν μέσα σ αυτή. H λευκή σημαία με το σταυρό πάει μπροστά, ενώ ένας Tούρκος υψώνει μια κόκκινη πάνω στα τείχη της πολύπαθης πόλης. O Xριστός ένθρονος στο πάνω μέρος του έργου ευλογεί, ενώ άγγελοι κρατούν δάφνινα στεφάνια. H σύνθεση, δομημένη σε οριζόντιες ζώνες επεισόδια, μετουσιώνει τον πόνο και την αγωνία σε αυτοθυσία και ηρωισμό των πολιορκημένων. Tο γεγονός αποτελεί ένα κομμάτι της ιστορίας του τόπου. O ίδιος ο καλλιτέχνης, ήδη από το 1856, όταν κυκλοφορούν οι πρώτες λιθογραφίες του έργου με την ένδειξη Θεόδωρος Bρυζάκης εποίει έχει συνείδηση της ιστορικής συνέχειας. Xρησιμοποιεί έναν κατεξοχήν βυζαντινό τρόπο για να καταδείξει το όνομά του γράφοντας το εποίει. Eπίσης, το έργο λαμβάνει χαρακτήρα λατρευτικής εικόνας, καθότι ο I. Kαλογερόπουλος σε άρθρα που δημοσιεύει στο περιοδικό «Πινακοθήκη» το 1915 αναφέρει ότι: «...Kατά την ετησίαν δε λιτανείαν της Eξόδου περιφέρεται ο πίναξ...». Γεγονός που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Tα σημαντικά έργα της μικρής Πινακοθήκης του Δήμου Mεσολογγίου εικονογραφούν την αντίσταση και την ηρωική έξοδο που επεχείρησαν οι αγωνιστές του Mεσολογγίου, η ο- ποία ξεπερνά γρήγορα τα όρια ενός μεμονωμένου γεγονότος και γίνεται μαρτυρία και παράδειγμα θάρρους, δύναμης και πίστης για όλο τον ελεύθερο κόσμο. KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 9

9 AΦIEPΩMA Λόρδος Bύρωνας και Mεσολόγγι Eκατόν εβδομήντα χρόνια από τον θάνατο του Aγγλου ποιητή και μεγάλου φιλέλληνα O Λόρδος Bύρωνας σε νεαρή ηλικία. Aπό το βιβλίο «Eλλάς και Bύρων», εκδόσεις I.N. Σιδέρης, Aθήνα, Tης Δρος Eυγενίας Kεφαλληναίου O Tζορτζ Γκόρντον Mπάιρον ( ) ήταν μεγάλος λυρικός και σατιρικός ποιητής και καθιερώθηκε ως παγκόσμιο σύμβολο του ρομαντισμού αλλά και του αγώνα για την ε- λευθερία. Iδιαίτερα για τους Eλληνες υπήρξε ο μέγιστος των φιλελλήνων. O Aγγλος ποιητής γνώρισε την Eλλάδα κατά το πρώτο του ταξίδι, ως περιηγητής στην Aνατολή, το , και εμπνεύσθηκε από αυτή τη φιλελληνική του ποίηση με την ο- ποία ύμνησε το μεγαλείο της αρχαίας Eλλάδας και την ομορφιά της ελληνικής φύσης, έκλαψε για την εξαχρείωση του λαού της από τη δυσβάσταχτη σκλαβιά και προσπάθησε με τη μούσα του να διεγείρει το πατριωτικό φρόνημα των σκλάβων Eλλήνων για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού. Tο δεύτερο ταξίδι του Mπάιρον στην Eλλάδα, το , οφειλόταν στην απόφασή του να κάνει πράξη όσα ο ίδιος τραγούδησε και διακήρυξε με το ποιητικό του έργο για την ελευθερία. Eπιδίωξε να γίνει ο άνθρωπος της πράξης, όπως ο ίδιος έ- λεγε, και να βοηθήσει ενεργά τον ελληνικό αγώνα, εφόσον οι Eλληνες ε- πιθυμούσαν να δεχθούν τις υπηρεσίες του. Eτσι ήταν προετοιμασμένος, όταν το Φιλελληνικό Kομιτάτο του Λονδίνου του πρότεινε να δεχθεί να γίνει επίσημος εκπρόσωπός του στην Eλλάδα και να επιταχύνει αυτό το ταξίδι. Στην Eλλάδα Aφήνοντας ο Mπάιρον την Iταλία, έφθασε στην αγγλοκρατούμενη Kεφαλλονιά στις 3 Aυγούστου 1823 και παρέμεινε στο νησί επί πεντάμηνο, προκειμένου να ενημερωθεί για τη γενικότερη κατάσταση στην επαναστατημένη Eλλάδα, τηρώντας συγχρόνως αποστάσεις από τις αλληλομαχόμενες φατρίες της ηπειρωτικής Eλλάδας, που διεκδικούσαν τον προσεταιρισμό του. Mε πολλή περίσκεψη ανέμενε την κατάλληλη στιγμή για τη δική του παρέμβαση υπέρ της εθνικής υπόθεσης των Eλλήνων. Tελικά, έπειτα από επιστολή του Nομοθετικού Σώματος που του ζητούσε να συνεργασθεί με τον Mαυροκορδάτο για τη διοργάνωση της Δυτικής Στερεάς Eλλάδας, αποφάσισε τη μετάβασή του στο Mεσολόγγι, στο οποίο έφθασε στις 5 Iανουαρίου 1824, όπου του επιφυλάχθηκε θερμότατη υποδοχή. H άφιξή του εδώ υπήρξε ευεργετική για τον αγωνιζόμενο ελληνισμό, ο οποίος κατατρυχόμενος από την ο- λέθρια διχόνοια και την έλλειψη πόρων για τη συνέχιση του Aγώνα, αντιμετώπιζε μια αυτοκρατορία όχι μόνο χωρίς καμιά βοήθεια από το εξωτερικό, αλλά και με δυσμενή απέναντί του τη στάση των μεγάλων χριστιανικών δυνάμεων της Eυρώπης. H φήμη και τα πλούτη του Mπάιρον εκτιμήθηκαν τότε από τους Eλληνες ως η πανάκεια όλων των δεινών τους. Bασικοί στόχοι Mε βασικούς στόχους, τη διοργάνωση της κυβέρνησης και ενός στρατιωτικού σώματος, την ανύψωση του εθνικού φρονήματος του λαού και την εξεύρεση πόρων με δάνειο, ο Mπάιρον αναμίχθηκε ενεργά στην ελληνική υπόθεση. Πρώτη του φροντίδα ήταν η οργάνωση σώματος στρατού από 500 Σουλιώτες, που περιφέρονταν άσκοπα στην πόλη, μετά το θάνατο του Mάρκου Mπότσαρη, και 100 άλλους αγωνιστές, που στρατολόγησε η Διοίκηση και τους έθεσε στις διαταγές του. Aκόμη, βοήθησε στην οργάνωση ενός μικρού σώματος πυροβολικού. Mε δικά του χρήματα πλήρωνε το εβδομαδιαίο σιτηρέσιο που έφθανε τα τάλιρα περίπου. «Eλληνικά Xρονικά» Παράλληλα προς αυτές τις στρατιωτικές ενέργειες, ο Mπάιρον φρό- 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 24 AΠPIΛIOY 1994

Η έξοδος του Μεσολογγίου [10 Απριλίου 1826]

Η έξοδος του Μεσολογγίου [10 Απριλίου 1826] 1 of 5 9/2/2015 11:43 µµ Η έξοδος του Μεσολογγίου [10 Απριλίου 1826] Γονική Κατηγορία: Ιστορική Βιβλιοθήκη Κατηγορία: Ελληνική Επανάσταση 1821 - Σύσταση Ελληνικού Κράτους ηµοσιευµένο στις Πέµπτη, 10 Απρίλιος

Διαβάστε περισσότερα

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα.

Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Θεογονία: Πώς ξεκίνησαν όλα. Μέσα από τα πολύχρωµα σύννεφα του ουρανού της Μυθοχώρας ξεπροβάλλει ο Πήγασος, το φτερωτό άλογο που χάρισε ο θεός της θάλασσας, ο Ποσειδώνας, στο γιο του τον Βελλερεφόντη.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) Αφηγητής 2 Αφηγητής 3 Παπα-Λάζαρος Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) Παιδί 2 ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΛΟΙ: 1. Αφηγητής 1(Όσους θέλει ο κάθε δάσκαλος) 2. Αφηγητής 2 3. Αφηγητής 3 4. Παπα-Λάζαρος 5. Παιδί 1 (Όσα θέλει ο κάθε δάσκαλος) 6. Παιδί 2 7. Παιδί 3 8. Παιδί 4 9. Παιδί 5 10. Μητέρα

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3

Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Υπεύθυνη καθηγήτρια: κα. Π. Γιαννακοπούλου Μαθήτριες: Ασσάτωφ Άννα, Μιχαλιού Μαντώ, Αργύρη Μαρία, Τσαουσίδου - Πετρίτση Σοφία Τμήμα: Α3 Η Σπάρτη ήταν πόλη- κράτος στην Αρχαία Ελλάδα, χτισμένη στις όχθες

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΙΝΔΟ

ΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΙΝΔΟ 1 ΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΠΙΝΔΟ 1. Αξιωματικός 2. Λοχίας 3. 1 ος Φαντάρος 4. 2 ος Φαντάρος 5. 3 ος Φαντάρος 6. 4 ος Φαντάρος 7. 5 ος Φαντάρος 8. 6 ος Φαντάρος 9. 8 ος Φαντάρος 10. Ελληνοπούλα 11. Ελληνοπούλα 12.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ»

«H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» «H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ» Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΘΑΛΑΣΣΑ Οι χρησιμότητες της θάλασσας είναι πολλές όπως πολλές είναι κι οι ωφέλειες που η θάλασσα παρέχει στον άνθρωπο. Ο ι

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΕΛΕΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: "ΕΛΕΝΗ" ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΙΔΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ: Β ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ στίχοι: 987-1098 ΕΛΕΝΗ: Ικέτισσα, ω! παρθένα, σου προσπέφτω και σε παρακαλώ απ της δυστυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι.

Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΙΑΣ ΠΑΡΕΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ Μια μέρα μπήκε η δασκάλα στην τάξη κι είπε ότι θα πήγαιναν ένα μακρινό ταξίδι. Αμέσως χάρηκαν πολύ, αλλά κι απογοητεύτηκαν ταυτόχρονα όταν έμαθαν ότι θα ήταν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση

Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης. Στάλες. Ποίηση Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Στάλες Ποίηση ΣΤΑΛΕΣ Χρήστος Ιωάννου Τσαρούχης Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Σχέδιο βιβλίου: Λαμπρινή Βασιλείου-Γεώργα

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου

Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Η ιστορία του Φερδινάνδου Συγγραφέας: Μούνρω Λιφ. Μετάφραση: Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου Μια φορά κι έναν καιρό στην Ισπανία υπήρχε ένας μικρός ταύρος που το όνομά του ήταν Φερδινάνδος. Όλοι οι άλλοι μικροί

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt

ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt ΧΑΡΤΑΕΤΟΣ UÇURTMA Orkun Bozkurt - Ι - Αυτός είναι ένας ανάπηρος πριν όμως ήταν άνθρωπος. Κάθε παιδί, σαν ένας άνθρωπος. έρχεται, καθώς κάθε παιδί γεννιέται. Πήρε φροντίδα απ τη μητέρα του, ανάμεσα σε ήχους

Διαβάστε περισσότερα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα

Φερδινάνδο Πεσσόα. Ποιήματα Φερδινάνδο Πεσσόα Ποιήματα ALVARO DE CAMPOS Απόσπασμα από την ποιητική σύνθεση του Φερνάντο Πεσσόα: Θαλασσινή ωδή του Άλβαρο ντε Κάμπος, μτφρ.-επιμ.: Μαρία Παπαδήμα, Εκδόσεις Νεφέλη 2012... Πόσες εθνικότητες

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ναταλία Ναταλία Ταμιωλάκη Ταμιωλάκη Λόγου Χάριν ΕΚ ΟΣΕΙΣ οσελότος ΕΚΔΟΣΕΙΣ οσελότος Τιτλος Λόγου χάριν Συγγραφέας Ναταλία Ταμιωλάκη Σειρα Ποίηση [2358]0312/03 Copyright 2011 Ναταλία Ταμιωλάκη Πρώτη Εκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΠΑΡΑΜΥΘΙ Κέλλυ Παντελίδη Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα εξωφύλλου:

Διαβάστε περισσότερα

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος

Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία. Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Η ΥΠΕΥΘΗΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Αλεξανδρή Ελευθερία Η ΕΛΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Δημαράκης Κοσμάς Δράκου Άννα Καίρης Μάριος Κομίνη Ιωάννα Σουλάνδρος Τάσος Ξεκινώντας την εργασία θα θέλαμε να παραθέσουμε το παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου

Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Aφιερωμένο στην Παυλίνα Κ. για το νόστο και τη θλίψη πού έχει για το Μαγικό Ψάρι του Αιγαίου Ένα Ψάρι στο Αγκίστρι Μια φορά και έναν καιρό πριν περίπου δυο αιώνες μεγάλη καταιγίδα με βροντές και αστραπές

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ)

Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Η ΜΙΚΡΗ ΕΛΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΗΤΕΧΝΗ ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ» ΤΜΗΜΑ ΕΝΤΑΞΗΣ ΟΜΑΔΑ ΣΤ (ΜΑΘΗΤΕΣ ΣΤ ΤΑΞΗΣ) Μια φορά κι ένα καιρό ήταν ένα μακρινό χωριό σε μια χώρα πανέμορφη. Τα σπίτια του ήταν μικρά και παραμυθένια.

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ

ΕΚΕΙΝΗ ΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥ Ι ΓΙΑ ΤΟΝ Γ Πέρος Ζαχαρίας Ζαχαρίας Πέρος ψευδώνυμο, του σπουδαστή της Αντιρύπανσης Ζαχαρία Περογαμβράκη. Στην Κοζάνη ασχολήθηκε με το Θέατρο σαν ερασιτέχνης ηθοποιός σε αρκετές παραστάσεις, συμμετείχε σε μία ταινία

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ.

Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Σ.Δ.Ε. ΦΥΛ. ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό Π.Μ. Μια φορά κι έναν καιρό, χωρίς το πιο πολύτιμο αγαθό: το νερό. Πριν από πάρα πολλά χρόνια, ένα πρωινό, ξύπνησε ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;»

Ταξίδι στις ρίζες «Άραγε τι μπορεί να κρύβεται εδώ;» Ταξίδι στις ρίζες Είχε φτάσει πια η μεγάλη ώρα για τα 6 αδέρφια Ήταν αποφασισμένα να δώσουν απάντηση στο ερώτημα που τόσα χρόνια τα βασάνιζε! Η επιθυμία τους ήταν να μάθουν την καταγωγή τους και να συλλέξουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ. ( Ακούγεται κλάμα μωρού )

ΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ. ( Ακούγεται κλάμα μωρού ) ΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ Σκηνικό : Υπόγειο. Γύρω τραυματίες και γυναικόπαιδα. Πρόσωπα : Χρήστος Καψάλης ( γερο-πρόκριτος ) Παπα-Θανάσης Λένω, Κατίνα, Μαριγώ, Βαγγέλιώ, Νικολιός, Χρηστάκης, Τούρκος 1 ος, Τούρκος 2

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού

Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Ευλογηµένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Κοριτσιών ηµοτικού Μακρυνίτσα 2008 Ύµνος της οµάδας Ύµνος των Αγίων Ανδρόνικου και Αθανασίας Έχει του «αύριο» κρυµµένη την ελπίδα και τη φυλάει σαν τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση

Κατερίνα Κατράκη. Παράθυρο. Ποίηση Κατερίνα Κατράκη Παράθυρο Ποίηση ΠΑΡΑΘΥΡΟ Κατερίνα Κατράκη Διορθώσεις: Χαρά Μακρίδη Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Ι. Κορίδης Σελιδοποίηση: Ζωή Ιωακειμίδου Χαρακτικό εξωφύλλου - Προμετωπίδα: Βάσω Κατράκη Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Πέτερ Κούρµαν. Πανορµίτης

Πέτερ Κούρµαν. Πανορµίτης Πέτερ Κούρµαν Πανορµίτης Σ αυτό το άσπρο µοναστήρι, κρυµµένο δίπλα σε µια λιµνοθάλασσα στην ορεινή Σύµη, ψάχνω µια παρουσία µέσα µου µακριά από τις πόλεις και τις περιστάσεις. Σαν κρυφά ποτάµια κελαρύζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ

ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΠΡΩΤΟΓΗΡΟΥ Πρωτοδίκου Διοικητικών Δικαστηρίων ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΧΟΡΩΔΙΑΣ ΟΡΧΗΣΤΡΑΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΑΛΚΙΔΟΣ Κυριακή 19 Δεκεμβρίου 2010 Έμπλεη ευγνωμοσύνης, με βαθιά

Διαβάστε περισσότερα

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού

Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Ευλογημένο Καταφύγιο Άξιον Εστί Κατασκήνωση Αγοριών ημοτικού Μακρυνίτσα 2009 Ύμνος της ομάδας «Στη σκέπη της Παναγίας» Απ τα νησιά τα ιερά στην Πάτμο φτάνω ταπεινά απ τα νησιά όλης της γης ακτίνες ρίξε

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222.

«Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. «Το Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε γραφή Braille από το Φάρο Τυφλών. Πληροφορίες στο τηλέφωνο: 210 94 15 222. Από το Σεπτέμβριο του 2008 «Tο Παραμύθι της Μουσικής» κυκλοφορεί και σε cd από τις

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ.

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Η Ιαπωνία είναι µια από τις ισχυρότερες βιοµηχανικές χώρες και µαζί µε άλλες αποτελούν σήµερα µια ισχυρή βιοµηχανική και εµπορική ζώνη που ανταγωνίζονται τις Η.Π.Α και την Ευρώπη.

Διαβάστε περισσότερα

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου,

Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, Στη μέση μιας ημέρας μακρύ ταξίδι κάνω, σ ένα βαγόνι σκεπτικός ξαναγυρνώ στα ίδια. Μόνος σε δύο θέσεις βολεύω το κορμί μου, κοιτώ ξανά τριγύρω μου, την περιπλάνησή μου. Ξεκίνησε ο συρμός, αφετηρία ή προορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:---------

Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- 25η Μαρτίου 1821 Φύλλα εργασίας Ονοματεπώνυμο:-------------------- Σχολείο: -------------------------- Τάξη:--------- Στόχοι: Μέσα από διάφορες επικοινωνιακές και διαθεματικές δραστηριότητες τo παιδί:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι,

Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Κύριε Βουλευτή, Κύριε Περιφερειάρχα, Κύριε Δήμαρχε, Σεβαστοί Πατέρες, Κυρίες και Κύριοι, Όπως πολλοί Βρετανοί της γενιάς μου, μεγάλωσα σε μια οικογένεια και πήγα σε ένα σχολείο όπου η μνήμη και η απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ

ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΗΜΟΣΙΚΟ ΧΟΛΕΙΟ ΓΩΝΙΑ Δ ΣΑΞΗ ΛΕΤΚΩΜΑ ΓΙΑ ΣΟ ΟΛΟΚΑΤΣΩΜΑ ΣΗ ΜΟΝΗ ΑΡΚΑΔΙΟΤ ΔΑΣΚΑΛΟΣ: ΦΑΡΜΑΚΗΣ ΗΛΙΑΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΗΓΟΤΜΕΝΟ ΓΑΒΡΙΗΛ ΜΑΡΙΝΑΚΗ Ήταν πρόεδρος της Επαναστατικής Επιτροπής Ρεθύμνης με καταγωγή από

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Νίκη της Δράμας» Δράμα 29-10-2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η Νίκη της Δράμας» Πραγματοποιήθηκαν στις 28 Οκτώβρη 2013 τα αποκαλυπτήρια του μνημείου - σύμβολο για την επέτειο των 100 χρόνων από την απελευθέρωση του τόπου μας, που γιορτάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα