Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ"

Transcript

1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Κάντα Άννα Μαρία Αριθµός Μητρώου: ΜΑΘΗΜΑ: Συνταγµατικά ικαιώµατα ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ανδρέας ηµητρόπουλος ΕΞΑΜΗΝΟ: 4ο ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Ι. Η Τέχνη της Αµφισβήτησης ΙΙ. Η Σχέση της Τέχνης µε το ίκαιο µια Σχέση Φύση Εχθρική ΙΙΙ. Η Εννοιολογική Προσέγγιση της Τέχνης από το Νοµικό ΕΝΟΤΗΤΑ 2 Ι. Η Συνταγµατική Κατοχύρωση της Ελευθερίας της Τέχνης και η Σηµασία της ΙΙ. Η Έννοια της Έλλειψης Επιφύλαξης Νόµου ΙΙΙ. Η Γενική Οριοθέτηση της Ελευθερίας της Τέχνης IV. Εξέταση των Επιµέρους Γενικών Οριοθετήσεων Α. Το Σύνταγµα και η Αρχή της Ενότητάς του Β. Τα ικαιώµατα των Άλλων και η Αρχή της Πρακτικής Εναρµόνισης, Κατευθυντήρια Αρχή η Αξία του Ανθρώπου Γ. Το Πρόβληµα µε τα Χρηστά Ήθη V. Το Άσεµνο ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Ι. Η Απόλυτη Προστασία της Ζωής. Η Σωµατική και Ψυχική Ακεραιότητα ΙΙ. Η Προστασία της Ανήλικης Νεότητας ΙΙΙ. Η Θρησκευτική Ελευθερία Επίλογος Βιβλιογραφία ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Τέχνη είναι ένας ζωντανός χώρος που συνεχώς εξελίσσεται. Εκφράζει και αποτυπώνει την αιώνια ανάγκη του ανθρώπου για δηµιουργία, για έκφραση των συναισθηµάτων του, για επικοινωνία µε τους συνανθρώπους τους. Θεωρείται ένα πεδίο που το χαρακτηρίζει η ελευθεριότητα, καθώς δίνει την ευκαιρία στον άνθρωπο να απελευθερωθεί µέσω της καλλιτεχνικής δηµιουργίας. Η καλλιτεχνική δηµιουργία αποτελεί για το λόγο αυτό αναπόσπαστο στοιχείο της πνευµατικής υπόστασης του ανθρώπου.

2 Ο συντακτικός νοµοθέτης γι αυτόν ακριβώς τον λόγο και λόγω της πικρής πείρας του παρελθόντος κατοχυρώνει την ελευθερία της Τέχνης στο άρθρο 16 παρ 1Σ. ως ανεπιφύλακτο δικαίωµα του καθενός. Θέµα της εργασίας αυτής είναι να εξακριβωθεί το ακριβές νόηµα της διάταξης αυτής και η πρόθεση (αν είναι δυνατό) του συντακτικού νοµοθέτη. Γιατί από την στιγµή που εντάσσει ο συντακτικός νοµοθέτης την ελευθερία της Τέχνης στο προστατευτικό πεδίο του Συντάγµατος αναπόφευκτα την οριοθετεί. Παύει λοιπόν η Τέχνη να είναι ένας χώρος ελεύθερος, δίκαιος. Επιχειρείται λοιπόν να βρεθεί µια ισορροπία ανάµεσα στην επιταγή της Τέχνης για πλήρη ελευθερία και συνεχή ανατροπή και τη συνταγµατική επιταγή για ενότητα της συνολικής έννοµης τάξης. ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Ι. Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ Ανώτερη τέχνη θα είναι εκείνη η οποία µέσα στο συνειδητό περιεχόµενό της θα παρουσιάζει τα χιλιάδες προβλήµατα της εποχής, η Τέχνη που θα φανεί καθαρά ότι «ράγισε» από τις εκρήξεις της προηγούµενης εβδοµάδας. Η Τέχνη του 20ου αιώνα «ραγίζει» από τις εκρήξεις που ταράζουν τον δυτικό κόσµο κατά τη διάρκεια της πρώτης του δεκαετίας. «Όπως ο Κολόµβος, που πήγαινε να ανακαλύψει τις Αντίλλες, νόµιζε ότι ακολουθούσε πορεία για τις Ινδίες, στον εικοστό αιώνα ο ζωγράφος βρέθηκε µπροστά σ ένα καινούριο κόσµο πριν αντιληφθεί ότι µπορούσε να βγει από τον παλιό». Η Γέννηση των Ονείρων του Freud το 1900, η θεωρία των Quanta του Max Planc το 1901, η Ραδιενέργεια της Ύλης του Becquerel το 1903, η θεωρία της Σχετικότητας του Einstein το 1905, η ηµιουργός Εξέλιξη του Bergsai το 1907, η Τέταρτη ιάσταση, ο Χωροχρόνος του Minkowski το 1909 και άλλες επιστηµονικές µελέτες, εισάγουν την επίθεση κατά του γνωστού κόσµου και αποτελούν βασική πηγή έµπνευσης και σηµείο αναφοράς για τους νέους καλλιτέχνες. Όχι όµως τόσο οι επιστηµονικές θεωρίες, παρά οι κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις είναι αυτές που τελικά επηρεάζουν αποφασιστικά την Τέχνη του 20ου αιώνα και την χαρακτηρίζουν. Ο Α Παγκόσµιος Πόλεµος φέρνει τους ανθρώπους αντιµέτωπους µε µια πραγµατικότητα, που είναι ανήµποροι να συλλάβουν. Ο πόλεµος αποτελεί ουσιαστικά το υπόβαθρο για την κρίση των θεσµών και των αξιών της εποχής. Στην Ευρώπη, επικρατεί καθ όλη τη διάρκεια του µεσοπολέµου ένα κλίµα ανησυχίας, ανασφάλειας, αβεβαιότητας και αµφισβήτησης. Κλίµα τι οποίο συντηρούν και οι αλλεπάλληλες οικονοµικές και πολιτικές κρίσεις και οι συνακόλουθοι ταξικοί ανταγωνισµοί και η κοινωνική αναταραχή. Οι καλλιτέχνες δε, µένουν θεατές µπροστά σε όλα αυτά. «Κάθε έργο τέχνης είναι παιδί της εποχής του» γράφει ο Kandinsky, «συχνά είναι µητέρα των αισθηµάτων µας». Τα έργα του 20ου αιώνα φέρουν τη σφραγίδα της εποχής της Αµφισβήτησης: Αµφισβήτησης στο χώρο της Πολιτικής, της Ηθικής, της Κοινωνίας και της Αισθητικής. Οι καλλιτέχνες διαρρηγνύουν τις σχέσεις τους µε το καλλιτεχνικό παρελθόν, αποδοκιµάζουν έντονα τα κινήµατα του 19ου αιώνα, κηρύσσουν την προσωπική τους ανεξαρτησία και αυτονοµία και κυρίως το ανεπιφύλακτο δικαίωµά τους να αµφισβητούν. Η ιδιότητα του καλλιτέχνη του 20ου αιώνα, είναι σύµφυτη προς τη δυνατότητά του να θέτει τα πάντα υπό αµφισβήτηση και ταυτόχρονα να πειραµατίζεται µε οτιδήποτε νέο και πρωτότυπο. Είναι η εποχή του Μοντερνισµού: όλα επιτρέπονται και τα πάντα µπορούν να ανατραπούν. Γιατί όχι άλλωστε; Η τέχνη µιµείται τη ζωή: σε στενή πάντα επαφή µε την ιστορική πορεία η τέχνη εγκαταλείπει το αντικειµενικό για το υποκειµενικό, το εξωτερικό για το εσωτερικό, την ερµηνεία του γνωστού για την

3 αποκάλυψη των νέων δυνάµεων της ζωής, αµφισβητεί τις γνωστές αισθητικές φόρµες. Όχι όµως µόνο αυτό. Αµφισβητούν την ίδια αξία µιας τέχνης, που τελεί σε αγαστή συνύπαρξη µε την κοινωνία. Πρώτοι οι ντανταϊστές εισάγουν σαν πραγµατική αρχή την διαµαρτυρία και την άρνηση τόσο της καλλιτεχνικής δηµιουργίας όσο και της ιστορικής ζωής. Σε σχέση µε την τραγωδία του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου ο Ντανταϊσµός εµφανίζεται σαν άρνηση όλων των ψεύτικων αρχών που οδήγησαν την ανθρωπότητα στην καταστροφή. Ουσιαστικά η µηδενιστική αυτή τάση αποτελεί το εναρκτήριο κίνηµα και το έναυσµα για την πλήρη απελευθέρωση και αυτονόµηση της Τέχνης, δίνει όµως παράλληλα και το στίγµα της Μοντέρνας Τέχνης. Η Τέχνη δεν περιορίζεται σε µια µόνο περιοχή της ζωής, ενδιαφέρεται για την Φιλοσοφία και την Ποίηση την Κοινωνιολογία και την Πολιτική. Και ο καλλιτέχνης δεν είναι αποκοµµένος από την πραγµατικότητα, αφετηρία για το έργο του είναι η ίδια η πραγµατικότητα και η άσκηση κοινωνικής κριτικής. Η κοινωνική αυτή διάσταση της Τέχνης του 20ου αιώνα είναι το κύριο χαρακτηριστικό της και είναι αυτή που προκάλεσε τις περισσότερες φιλοσοφικές συζητήσεις όχι τόσο για το τι είναι Τέχνη (συζήτηση τόσο παλιά όσο και η Τέχνη) όσο για το τι επιτρέπεται στην Τέχνη. ΙΙ. Η ΣΧΕΣΗ Της ΤΕΧΝΗΣ ΜΕ ΤΟ ΙΚΑΙΟ: ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΦΥΣΗ ΕΧΘΡΙΚΗ Ασχολούµενος κανείς µε τη σχέση δικαίου και Τέχνης οφείλει να συµφωνήσει µε τον επιφανή Γερµανό νοµικό Gustav Radbruch, ο οποίος στο δοκίµιό του Αισθητική του δικαίου διαπιστώνει ότι δίκαιο και τέχνη συνυπάρχουν σε µια φυσική εχθρότητα. Η σύγκρουση µεταξύ τέχνης και ικαίου δεν είναι κάτι το καινούριο, σηµειώνει ο Daniel Baisel, πολλοί καλλιτέχνες διώχθηκαν λόγω των έργων τους. Σίγουρα έχει να κάνει µε το ότι το δίκαιο είναι στατικό, ενώ η τέχνη εκφράζει το «αιωνίως µεταβαλλόµενο πνεύµα κάθε εποχής» και αποτυπώνει αυτή την αναπόφευκτη κοινωνική µεταβολή, πολλές φορές προηγείται µάλιστα αυτής ή και την προκαλεί. Το δίκαιο πάλι εµφανίζεται υπό την µορφή νοµικού συστήµατος µε κανόνες που παρουσιάζονται αυτονοµηµένα από την κοινωνική πραγµατικότητα. Τούτο σηµαίνει ότι οι κανόνες του έχουν την ικανότητα να εντάσσουν στο δεοντικό τους περιεχόµενο οποιοδήποτε κανονιστικό πρόταγµα, έστω και αν αυτό δεν συµβαδίζει µε ό,τι επικρατεί στην κοινωνική πρακτική. Είναι αναµενόµενη λοιπόν αυτή η «φυσική» εχθρότητα δικαίου και τέχνης, καθώς η ιδεολογική λειτουργία του δικαίου έγκειται στην δηµιουργία προτύπων συµπεριφοράς και στην συντήρησή τους, ενώ η ιδεολογική λειτουργία της τέχνης πολλές φορές έγκειται στο χλευασµό και στην ανατροπή αυτών των προτύπων. Υπό αυτό το πρίσµα το δίκαιο εµφανίζεται να επιτελεί ρόλο συνεκτικό, αναπαράγοντας τις υφιστάµενες κοινωνικές σχέσεις, ενώ η τέχνη και οι καλλιτέχνες «διαταράσσουν» συχνά τις σχέσεις αυτές. Αποτελεί λοιπόν η Τέχνη ως κοινωνική δραστηριότητα, απειλή για το δίκαιο; Όπως και να έχει το κράτος ως µηχανισµός παραγωγής του δικαίου σπεύδει να οικειοποιηθεί τις κάθε λογής κοινωνικές δραστηριότητες µε τη µέθοδο της πρόβλεψης και σκοπό την ένταξη και εναρµόνισή τους µε το κοινωνικό περιβάλλον. Έτσι οικειοποιείται και την τέχνη, την ορίζει δηλαδή εννοιολογικά, προκειµένου να µπορεί να την χειριστεί και να την προστατεύσει. Όπως θα δούµε όµως ο δικαστικός προσδιορισµός της έννοιας της Τέχνης έχει δηµιουργήσει στο παρελθόν (και συνεχίζει να δηµιουργεί πολλά προβλήµατα και έχει οδηγήσει σε αδιέξοδα. ΙΙΙ. Η ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ

4 Πολύ σωστά έχει ειπωθεί πως η τέχνη δεν διαθέτει αντικειµενικές διαδικασίες παραγωγής, αφήνεται στην υποκειµενική κρίση του ατοµικού βιώµατος ή της προσωπικής αντίληψης και δεν µπορεί να ελεγχθεί αποκλειστικά από τη λογική. Ένας γενικά αποδεκτός ορισµός που να καλύπτει µε πληρότητα όλες τις µορφές της τέχνης δεν υπάρχει και - κατά την ορθότερη άποψη δεν µπορεί να υπάρξει λόγω του πολυδιάστατου και δυναµικού χαρακτήρα της τέχνης. Αυτή είναι και η πρώτη δυσχέρεια µε την οποία έρχεται αντιµέτωπος ο νοµικός κατά την προσπάθεια οριοθέτησης του προστατευόµενου πεδίου της διάταξης του άρθρου 16 παρ. 1 εδ. α Σ. προσπαθώντας ο νοµικός να προστατεύσει την Τέχνη και την ακώλυτη άσκησή της, ξεκινάει λογικά από τον ορισµό του περιεχοµένου της. Η αδυναµία όµως εύρεσης ενός γενικά αποδεκτού ορισµού της Τέχνης, αφενός και η αναγκαιότητα διακρίβωσης του εάν ένα συγκεκριµένο έργο συνιστά Τέχνη (προκειµένου να υπάγεται στο ρυθµιστικό πεδίο της διάταξης του άρθρου 16 παρ. 1 εδ. α Σ.) αφετέρου οδήγησαν κατά καιρούς σε αδιέξοδο. υο χαρακτηριστικές δίκες αποτελούν ένα εξαιρετικά σηµαντικό τεκµήριο για τη σχέση των νοµικών κανόνων και των κανόνων της αισθητικής. Στις δυο αυτές δίκες το δικαστήριο κλήθηκε να δώσει απάντηση στο ερώτηµα «τι είναι Τέχνη και ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της». ΟΙ ΙΚΕΣ Whistler κατά Ruskin Το 1877 ο αµερικανός ζωγράφος Abbot Mc Neil Whistler, πραγµατοποιεί έκθεση, η οποία περιλαµβάνει και το έργο «Νυκτερινό σε µαύρο και χρυσό». Επηρεασµένος από το έργο των ιµπρεσιονιστών και κυρίως από την δουλειά του Monet, ο Whistler προσπαθεί να συλλάβει µε τους πίνακές τους µια «εντύπωση» απ ότι καταγράφει το µάτι τη συγκεκριµένη στιγµή. Στις 2 Ιουλίου του 1877 ο Ruskin, γιος πλούσιου εµπόρου και κριτικός µοντέρνας τέχνης δηµοσιεύει στο περιοδικό Fors Clavigera κριτική, στην οποία αποκαλεί τον Whistler «ανόητο», ενώ κατηγορεί παράλληλα για «αλαζονεία και έλλειψη εκπαίδευσης», το δε έργο του δεν είναι γι αυτόν παρά «ένα βάζο µπογιά πεταγµένο στα µούτρα του κοινού». Ο Whistler καταφεύγει µετά από αυτά στη δικαιοσύνη κατηγορώντας τον Ruskin για δυσφήµιση και ζητώντας λίβρες ως αποζηµίωση. Στη δίκη που ακολουθεί το δικαστήριο καλείται να εξακριβώσει κατά πόσο ο Whistler είναι καλλιτέχνης, ώστε να διαπιστωθεί εάν πληρούται το πραγµατικό του κανόνα δικαίου που αφορά στη δυσφήµηση του καλλιτέχνη. Ο Γενικός Εισαγγελέας προκειµένου να εξακριβώσει εάν ο πίνακας του Whistler αποτελεί έργο τέχνης ρωτάει τον καλλιτέχνη πόσες ηµέρες χρειάστηκε για να διεκπεραιωθεί ο πίνακας, εάν δυο ηµέρες δουλειάς αξίζουν τόσα λεφτά και εάν αυτό που απεικονίζεται στον πίνακα αντιστοιχεί στην πραγµατικότητα. Ο δικηγόρος πάλι του Ruskin αρνείται στον πίνακα του Whistler την ιδιότητα του έργου τέχνης και ζητά να προσκοµιστεί στο δικαστήριο ο πίνακας του Τισιανού που απεικονίζει το όγη Andrea Gritti, που αποτελεί τέλειο παράδειγµα του πιο τελειωµένου πίνακα. Ο πίνακας αντίθετα του Whistler είναι ηµιτελής, του λείπει η λεπτοµέρεια και η σύνθεση, ιδιότητες απαραίτητες για ένα έργο τέχνης. «Η απόφαση που εκδόθηκε στη δίκη αυτή ήταν τελικά υπέρ του Whistler. Το δικαστήριο στήριξε την απόφασή του στην αδυναµία του Ruskin να αποδείξει ότι το έργο του Whistler δεν είναι έργο τέχνης και ξεπέρασε το σκόπελο του να συµπληρώσει το νοµοθετικό κενό φτιάχνοντας τον ίδιο τον κανόνα που θα ορίζει τι είναι έργο τέχνης και βάσει αυτού να κρίνει το επίδικο έργο». Brancusi κατά του κράτους των Η.Π.Α.

5 Το 1926 ο γάλλος γλύπτης (ρουµανικής καταγωγής) Constantin Brancusi φτάνει στην Η.Π.Α. για να κάνει την πρώτη του έκθεση. Σύµφωνα µε τον Tatif Act του 1922 η εισαγωγή έργων τέχνης στις Η.Π.Α. ήταν απαλλαγµένη από δασµούς. Όµως ένα από τα έργα του Brancusi, το «πουλί στο χώρο» κρίθηκε από τις τελωνιακές αρχές των Η.Π.Α. όχι έργο τέχνης παρά χρηστικό αντικείµενο. Ο Brancusi, αρνούµενος να πληρώσει σύµφωνα µε το νόµο το τέλος εισαγωγής του γλυπτού, καταφεύγει στην ικαιοσύνη ζητώντας να αναγνωριστεί ότι το «Πουλί στον χώρο» είναι έργο τέχνης. Με αφορµή τη δίκη αυτή, όπως αναφέρει η Βασιλική Παπαδοπούλου, συζητήθηκαν στο δικαστήριο ορισµένα από τα σηµαντικά ζητήµατα που απασχολούν την τέχνη και µάλιστα σε επίπεδο ιδιαίτερα υψηλό. Είναι η τέχνη αναπαράσταση και ποιο είναι το περιεχόµενο της λέξης, τι είναι έργο τέχνης και ποιος είναι ο αρµόδιος να τι κρίνει; Η απόφαση τελικά του αµερικανικού δικαστηρίου εκδόθηκε υπέρ του Brancusi και είναι χαρακτηριστική για το σκεπτικό του πάνω στην υπόθεση, το δικαστήριο δέχθηκε πως η έννοια της τέχνης έχει διευρυνθεί σηµαντικά, υπό την επιρροή των µοντέρνων σχολών και κινηµάτων µε αποτέλεσµα και τα δικαστήρια να πρέπει να δεχθούν ως έργα τέχνης ανθρώπινα δηµιουργήµατα που παλιότερα δεν µπορούσαν να θεωρηθούν έργα τέχνης. Στις παραπάνω δίκες, οι αντίδικοι επιστράτευσαν διάφορα κριτήρια, προκειµένου να πετύχουν τον επιδιωκόµενο σκοπό τους. Από το ποια τεχνική χρησιµοποιεί ο καλλιτέχνης και πόσο χρόνο χρειάζεται για να διεκπεραιώσει το έργο του µέχρι την αποδοχή που έχει ο καλλιτέχνης ή το έργο του από τους ειδήµονες. Όλα τα κριτήρια όµως αποδείχτηκαν ανεπαρκή, ώστε να οδηγήσουν σε έναν ασφαλή και κοινώς αποδεκτό ορισµό της Τέχνης. Το αισθητικό πρόβληµα «τι είναι έργο τέχνης» και «ποια καλλιτεχνική του αξία» δεν πρέπει να µετατρέπεται σε νοµικό, καθώς µια νοµοθετική πρόβλεψη, του τι µπορεί να είναι τέχνη θα αποτελούσε θα αποτελούσε ουσιαστικό εµπόδιο για την εξέλιξη της καλλιτεχνικής δηµιουργίας. Η Τέχνη είναι ελεύθερη. Αυτό σηµαίνει πως µπορεί όχι µόνο να ασκείται ελεύθερα, αλλά και να αυτοπροσδιορίζεται και να µεταβάλλει το περιεχόµενο και την έννοια της. Πολλές φορές η δικαιοσύνη αποχαρακτήρισε πολλά έργα ως έργα τέχνης και εποµένως ως άξια να τύχουν δικαστικής προστασίας. Οι παραπάνω δίκες έκαναν όµως φανερά πως η ρυθµιστική παρέµβαση της δικαιοσύνης στον χώρο της τέχνης δε µπορεί να συνίσταται, στην αξιολόγηση της έννοιας της Τέχνης, αλλά στην αξιολόγηση του περιεχοµένου της όποιας προστατευτικής διάταξης για την Τέχνη και την εναρµόνιση του δικαιώµατος της ελευθερίας της Τέχνης µε τα υπόλοιπα δικαιώµατα της έννοµης τάξης. ΕΝΟΤΗΤΑ 2 Ι. Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ Της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ. «Μια από τις πιο ευτυχείς στιγµές του συντακτικού νοµοθέτη του 1975 υπήρξε ασφαλώς η κατοχύρωση στο άρθρο 16 παρ. 1 της ελευθερίας της τέχνης». Με την επιλογή αυτή εµπλουτίσθηκε το σύστηµα προστασίας των θεµελιωδών δικαιωµάτων και φάνηκε να κλείνει ο φαύλος κύκλος των ανιστόρητων περιορισµών και των ελεγκτικών µηχανισµών που, µε ανεπαίσθητες µάλλον διαφοροποιήσεις, κυριάρχησαν στη χώρα µας, καθ όλη τη διάρκεια της ταραγµένης µεταπολεµικής περιόδου, στην ευαίσθητη περιοχή της καλλιτεχνικής δηµιουργίας». Το Σύνταγµα προστατεύει µε µια σειρά διατάξεων παράλληλα µε την υλική φυσική υπόσταση

6 του ανθρώπου, το ανθρώπινο πνεύµα, την πνευµατική υπόσταση του ανθρώπου. Προστατεύει δηλ. τη διαµόρφωση του ανθρώπινου πνεύµατος. Στο πνευµατικό σε χώρο ανήκουν οι κάθε µορφής πεποιθήσεις του ανθρώπου, πολιτικές, κοινωνικές, θρησκευτικές, οικονοµικές. Αυτή την ελευθερία της γνώµης και της κίνησης των ιδεών γενικά συµπληρώνουν οι µακροσκελείς διατάξεις του άρθρου 16 παρ. 1Σ. σχετικά µε την τέχνη, την επιστήµη και την παιδεία. Οι τρεις όµως αυτές εκδηλώσεις του ανθρώπινου πνεύµατος θα µπορούσαν να βρουν έρεισµα, σε ότι αφορά τουλάχιστον την αµυντική τους διάσταση στο άρθρο 14 παρ. 1Σ. Η ιδιαίτερη αναφορά τους στο άρθρο 16 και µάλιστα η καθιέρωση σχετικής γενικής αρχής στην παράγραφο 1 του άρθρου αυτού υποδηλώνει την αυξηµένη ήδη κατοχύρωσή τους συγκριτικά µε άλλες µορφές έκφρασης και διάδοσης στοχασµών. Η αυξηµένη αυτή κατοχύρωση ενισχύεται ακόµη περισσότερο από το γεγονός «ότι η ελευθερία της τέχνης είναι ένα ανεπιφύλακτο δικαίωµα». Το γεγονός βέβαια ότι ένα ατοµικό δικαίωµα κατοχυρώνεται χωρίς νοµοθετική επιφύλαξη δε σηµαίνει ταυτόχρονα ότι είναι και απεριόριστο». Ποιο είναι λοιπόν το ακριβές νόηµα και το περιεχόµενο της συνταγµατικής κατοχύρωσης της ελευθερίας της Τέχνης στο άρθρο 16 παρ. 1Σ; Η ελευθερία της Τέχνης προστατεύεται κατ αρχάς ως αµυντικό και µε την έννοια αυτή ως απόλυτο δικαίωµα. Ως αµυντικό δικαίωµα στρέφεται κατ αρχήν κατά του κράτους. Το κράτος και οι µηχανισµοί του υποχρεούνται να σεβαστούν τον αυτόνοµο χώρο της Τέχνης. «Με τη συνταγµατική κατοχύρωση της ελευθερίας της τέχνης το κράτος υποχρεώνεται σε µια καλλιτεχνική ή αισθητική ουδετερότητα, δεσµευόµενο να απέχει από κάθε προσπάθεια µετουσίωσης της τέχνης σε µορφή γενικής βουλήσεως (volonté générale) ή ταύτισης της». Γι αυτό και η ρυθµιστική επέµβαση του δικαίου στο χώρο της Τέχνης δε µπορεί, όπως είδαµε παραπάνω, να συνιστάται στην αξιολόγηση της έννοιας της Τέχνης, καθώς το κράτος υποχρεούται σε καλλιτεχνική και αισθητική ουδετερότητα. Ο συντακτικός νοµοθέτης δεν αρκείται όµως µόνο στην προστασία της Τέχνης από το κράτος. Αναγνωρίζει και διεκδικητική διάσταση του δικαιώµατος ορίζοντας ότι η ανάπτυξη και η προαγωγή της τέχνης αποτελεί υποχρέωση του κράτους. Και ενώ σε ό,τι αφορά την αµυντική διάσταση (status negativus) του δικαιώµατος, το κράτος, οφείλει κατ αρχήν να αφήνει ελεύθερη την καλλιτεχνική δηµιουργία, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισµούς, αποδεχόµενο µια ευρεία έννοια της τέχνης, σε ό,τι αφορά την διεκδικητική διάσταση (status positivus) του δικαιώµατος, η θέση ποιοτικών κριτηρίων από το κράτος και η επιλεκτική χορήγηση παροχών είναι ως ένα σηµείο αναπόφευκτη. Σε κάθε όµως περίπτωση πρέπει να εξασφαλίζεται ο πλουραλισµός της καλλιτεχνικής ζωής και να τηρούνται οι επιταγές που απορρέουν από την γενική αρχή της ισότητας. Το κράτος λοιπόν είναι συνταγµατικά ο αποδέκτης της υποχρέωσης αποχής από επέµβασης αλλά και παράλληλα ενίσχυσης και προαγωγής του χώρου της τέχνης. Το κράτος είναι πέραν τούτου αποδέκτης της υποχρέωσης να χειρίζεται το δίκαιο κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να υλοποιούνται όλες οι συνταγµατικές επιταγές και να σταθµίζονται τα σε κάθε περίπτωση αντικρουόµενα έννοµα συµφέροντα. ΙΙ. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗΣ ΝΟΜΟΥ Τα ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα δεν είναι βέβαια ανεπίδεκτα περιορισµών. Ένας πρώτος, εγγενής περιορισµός προέρχεται από το γεγονός ότι προβλέπονται από δικαιϊκούς κανόνες, οι οποίοι αναπόφευκτα καθορίζουν για το καθένα από αυτά ένα ευρύτερο ή στενότερο ρυθµιστικό αντικείµενο, καθώς και σε ποια έκταση κατοχυρώνεται το σχετικό δικαίωµα. Η κατοχύρωση εξάλλου ενός δικαιώµατος

7 µπορεί να συνοδεύεται από περιορισµούς που να αφορούν µόνο αυτό (ειδικοί περιορισµοί). Πρόκειται για την επιφύλαξη νόµου, δηλ. για την κάθε µορφής συνταγµατικά προβλεπόµενης σύµπραξης, του κοινού νοµοθέτη στο πεδίο των συνταγµατικών δικαιωµάτων. Υπάρχουν πάντως και ατοµικά δικαιώµατα τα οποία κατοχυρώνονται στο Σύνταγµα χωρίς καµία επιφύλαξη. Στην κατηγορία αυτή εµπίπτει και η ρύθµιση της διάταξης του άρθρου 16 παρ. 1Σ για την ελευθερία της Τέχνης. Η ελευθερία της Τέχνης είναι εποµένως ανεπιφύλακτο δικαίωµα, γεγονός που αποδεικνύει την πρόθεση του νοµοθέτη, αφενός να εξασφαλίσει και να διευρύνει όσο το δυνατόν περισσότερο το πεδίο προστασίας της συγκεκριµένης ανθρώπινης δραστηριότητας που κατοχυρώνει, αφετέρου να αποτρέψει οποιουσδήποτε νοµοθετικούς περιορισµούς. Πράγµατι όπου ο συντακτικός νοµοθέτης είναι κατηγορηµατικός και απόλυτος και δεν «επιφυλάσσεται» δεν είναι δυνατή η επέµβαση του κοινού νοµοθέτη. Και ενώ, είναι γεγονός ότι η επιφύλαξη νόµου επιτρέπει κατ αρχήν την παρεµβολή κοινωνικών κριτηρίων κατά τη συγκεκριµενοποίηση και άσκηση των συνταγµατικών δικαιωµάτων, µε την ανεπιφύλακτη κατοχύρωση µιας ανθρώπινης δραστηριότητας στο Σύνταγµα, ο συντακτικός νοµοθέτης την προκρίνει δίνοντάς της το προβάδισµα έναντι του γενικού κοινωνικού συµφέροντος. Το γεγονός βέβαια ότι ένα ατοµικό δικαίωµα κατοχυρώνεται συνταγµατικά χωρίς νοµοθετική επιφύλαξη, δεν σηµαίνει ταυτόχρονα ότι είναι και «απεριόριστο». Κάθε ατοµικό δικαίωµα εµφανίζει ένα προστατευόµενο πεδίο, δηλ. ένα πεδίο εφαρµογής, το οποίο καλύπτει ορισµένες µόνο εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τίθεται λοιπόν το ερώτηµα, εφόσον τα δικαιώµατα αυτά είναι δεκτικά περιορισµών, ποια θα είναι η βάση του περιορισµού τους. Σε αυτό θα µπορούσε να επιτευχθεί µια γενική απάντηση µέσω του άρθρου 5 παρ. 1 Σ. και της τριάδας των περιορισµών που αυτό περιέχει (την προσβολή των δικαιωµάτων των άλλων, µη παραβίαση του Συντάγµατος και των χρηστών ηθών). Η απάντηση πάντως δε µπορεί να αναζητηθεί κατά τρόπο ενιαίο για όλα τα ανεπιφύλακτα δικαιώµατα. Καθένα από αυτά επιδέχεται αφενός µεν, ερµηνευτικό καθορισµό του κανονιστικού του περιεχοµένου, συνεπώς και των ορίων του, αφετέρου δε ειδικούς περιορισµούς σε περιπτώσεις σύγκρουσης µε άλλα συνταγµατικά δικαιώµατα ή αρχές µε βάση την αρχή της πρακτικής εναρµόνισης. ΙΙΙ. Η ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Κάθε θεµελιώδες δικαίωµα δεν είναι γενικό και αόριστο. Αντίθετα έχει περιεχόµενο ορισµένο και συγκεκριµένο. Αυτή η ίδια η ρύθµιση του θεµελιώδους δικαιώµατος συνεπάγεται τη συγκεκριµενοποιήσή του, δηλαδή τον καθορισµό των προϋποθέσεων και του νοµικού περιβάλλοντος µέσα στο οποίο προστατεύεται το δικαίωµα. Πρόκειται για την οριοθέτηση (ή προσδιορισµό) των συνταγµατικών δικαιωµάτων, δηλαδή για του µε διατάξεις δικαίου πραγµατοποιούµενο καθορισµό του γενικού τους περιεχοµένου. Η οριοθέτηση διακρίνεται σε γενική και ειδική. Ειδική είναι ο µε διατάξεις πραγµατοποιούµενος καθορισµός του γενικού περιεχοµένου κάθε συγκεκριµένου θεµελιώδους δικαιώµατος. Παράλληλα γενική οριοθέτηση είναι ο µε γενικός διατάξεις καθορισµός του γενικού περιεχοµένου του δικαιώµατος. Αντίθετα όµως προς την ειδική, η γενική οριοθέτηση των συνταγµατικών δικαιωµάτων εµφανίζει προβλήµατα. Αµφισβητείται δηλ. η ίδια η υπόστασή της, το ζήτηµα δηλαδή αν το Σύνταγµα εκτός από τις ειδικές οριοθετήσεις που προβλέπει για κάθε συγκεκριµένο θεµελιώδες δικαίωµα περιέχει επίσης και γενικές οριοθετήσεις, εφαρµοζόµενες σε όλα τα δικαιώµατα. Ιδιαίτερη προβληµατική παρουσιάζει η γενική οριοθέτηση στα ανεπιφύλακτα δικαιώµατα. Πάντως πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι

8 γενικές οριοθετήσεις πρέπει να εφαρµόζονται και στα «ανεπιφύλακτα» δικαιώµατα καθώς αυτά τα περιορίζουµε όχι επειδή δεν µπορούν να είναι κατ αρχήν απεριόριστα, αλλά προκειµένου να διασφαλίσουµε τη δεσµευτικότητα και ενότητα του Συντάγµατος. Οι γενικές οριοθετήσεις προβλέπονται στο άρθρο 5 παρ. 1 Σ µε το οποίο δε θεσπίζεται ένα επιπλέον αυτοτελές δικαίωµα αλλά µια γενική κατευθυντήρια αρχή για το νοµοθέτη και ένας ερµηνευτικός κανόνας για την διοίκηση και τα δικαστήρια «Αν και η πρακτική σηµασία της διάταξης είναι εκ πρώτης όψεως επικουρική», αναφέρει ο Γ. Θεοδόσης «δίνει σαφείς και δεσµευτικές κατευθύνσεις για το νοµοθέτη και γενικότερα για τον εφαρµοστή του Συντάγµατος, συγκαθορίζοντας έτσι το κοινωνικοπολιτικό σύστηµα της χώρας µας, αλλά και ενισχύοντας αποφασιστικά την κοινωνική συναίνεση». Εποµένως η τριάδα που προβλέπεται στο άρθρο 5 παρ. 1Σ το Σύνταγµα µπορεί να µεταφερθεί στο πεδίο της διάταξης του άρθρου 1 παρ. 1Σ και συνιστά τον προσδιορισµό και τα όρια της συνταγµατικά προστατευόµενης ελευθερίας της τέχνης. IV. ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΓΕΝΙΚΩΝ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΩΝ Α. ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ. Το Σύνταγµα προσλαµβάνεται σήµερα κυρίως ως κανονιστικό θεµέλιο της έννοµης τάξης και ύπατη πηγή ικαίου, που συµµετέχει στην παραγωγή κανόνων δικαίου και γενικά στη διαδικασία της έννοµης ρύθµισης. Όπως αναφέρει ο Α. Μανιτάκης «η κανονιστική υφή του αποκαλύπτεται σε όλο της το µεγαλείο µε την αναπαράσταση του Συντάγµατος ως θεµελιώδους νόµου του κράτους ή εφόσον συλλάβουµε το κράτος ως έννοµη τάξη, ως θεµελιώδους κανόνα της έννοµης τάξης». Ενεργεί εποµένως ως «µήτρα κανονιστική θεµελιωδών αρχών και δικαιωµάτων», παρέχοντας την πρώτη ύλη µε βάση την οποία πλάθονται όλοι οι άλλοι κανόνες δικαίου. Ως κανονιστικό θεµέλιο της έννοµης τάξης και µήτρα δικαιωµάτων και αρχών, το Σύνταγµα οφείλει να οργανώνεται µε τρόπο ορθολογικό. εν µπορεί εποµένως να εκφράζει δυο αντιφατικές ή ασυµβίβαστες µεταξύ τους βουλήσεις. Οι διατάξεις του πρέπει να ερµηνεύονται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να αποφεύγονται εντάσεις που προκύπτουν, ή που ενδεχοµένως θα προκύψουν από την ερµηνεία και εφαρµογή των υπολοίπων διατάξεων. Εξασφαλίζεται δε κατ αυτόν τον τρόπο η δεσµευτικότητα και η ενότητα του Συντάγµατος. Στην περίπτωση της ελευθερίας της Τέχνης, το Σύνταγµα οφείλει να την προασπίζεται ως ειδική εκδήλωση της γενικότερης ελευθερίας, ενώ η ελευθερία της Τέχνης περιορίζεται µόνο από αυτό, όπου και όταν η βασική αρχή της ενότητάς του καθιστά αναγκαίους τους περιορισµούς της τέχνης. Β. ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΚΑΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΑΡΧΗ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. Ο σπουδαιότερος ίσως περιορισµός των ατοµικών αλλά και των κοινωνικών δικαιωµάτων προέρχεται από την ανάγκη οριοθέτησης των βιοτικών σχέσεων που ρυθµίζουν, καθώς και ένταξής τους στο συνολικό πλαίσιο της συνταγµατικής τάξης, κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η συστηµατική και τελολογική ενότητα του Συντάγµατος. Κατά την οριοθέτηση αυτή συµβαίνει πολλές φορές η άσκηση ενός δικαιώµατος να αποτελεί περιορισµό ή να κωλύει την άσκηση ενός άλλου θεµελιώδους δικαιώµατος. Προκύπτει έτσι το πρόβληµα της νοµικής σύγκρουσης των δικαιωµάτων. Πρόκειται για την ταυτόχρονη αναγνώριση και νόµιµη άσκηση των δικαιωµάτων

9 περισσότερων φορέων κατά τρόπο ώστε η νόµιµη άσκηση του δικαιώµατος του ενός να περιορίζει την επίσης νόµιµη άσκηση του δικαιώµατος του άλλου. Η ιδιοµορφία της νόµιµης σύγκρουσης, αλλά και η αντίθεσή της, έγκειται στο εξής: παρά το ότι η άσκηση όλων των δικαιωµάτων από όλους τους φορείς είναι νόµιµη, εντούτοις θίγεται κάποιο θεµελιώδες δικαίωµα. Αφετηρία της επίλυσης αυτού του προβλήµατος πρέπει να αποτελεί η θεµελιώδης παραδοχή της τυπικής ισοδυναµίας όλων των διατάξεων, οι οποίες περιλαµβάνονται στο Σύνταγµα. Μεταξύ εποµένως των συνταγµατικών κανόνων δεν υπάρχει και δεν µπορεί να υπάρξει σχέση ιεραρχίας που θα επέτρεπε την προτεινόµενη από µέρους της θεωρίας και της νοµολογίας στάθµισης των συµφερόντων. Εφαρµόζοντας στην πράξη ο δικαστής την αρχή της τυπικής ισοδυναµίας όλων των διατάξεων, σε περίπτωση σύγκρουσης δικαιωµάτων, οφείλει να αποφύγει τη βιαστική στάθµιση των εκατέρωθεν συνταγµατικά αναγνωρισµένων αγαθών, καθώς βέβαια και την επιλογή του ενός, µε πλήρη παραµερισµό του άλλου. Οφείλει δηλαδή να ακολουθήσει την µέθοδο της πρακτικής εναρµόνισης, υποβάλλοντας τα συγκρουόµενα δικαιώµατα ή τις συνταγµατικές ελευθερίες σε αµοιβαίους περιορισµούς, ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή πρακτική εφαρµογή του Συντάγµατος ως συνόλου. Μπορούµε δε να συλλάβουµε τα δικαιώµατα, ως οντότητες αποτελούµενες από µια περιφέρεια και έναν πυρήνα, που αποτελεί και την ουσία του ίδιου του δικαιώµατος. Σε περίπτωση σύγκρουσης δυο δικαιωµάτων, τοµής, δηλαδή, των περιφερειών τους, οφείλει να υποχωρήσει το δικαίωµα, του οποίου προσβάλλεται η περιφέρειά του και να υπερτερήσει εκείνο, του οποίου προσβάλλεται ο πυρήνας του. σε καµιά περίπτωση η άσκηση ενός συνταγµατικού αγαθού δεν επιτρέπεται να καθίσταται απαγορευτική χάριν της άσκησης ενός άλλου (ισότιµου) συνταγµατικού αγαθού. Σε σχέση αντίθετα µε τη θεµελιώδη αρχή του σεβασµού και της προστασίας της αξίας του ανθρώπου υφίσταται µια σχέση ιεράρχησης. Κύριος γνώµονας εποµένως της πρακτικής εναρµόνισης, αποτελεί σε κάθε περίπτωση η αξία του ανθρώπου, την οποία το άρθρο 2 παρ. 1Σ κατοχυρώνει ως πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας δικαιολογώντας έτσι την ύπαρξη και λειτουργία του κράτους ως δικαιοπαραγωγικού ρυθµιστή της κοινωνίας. Πράγµατι στο άρθρο 2 παρ. 1Σ καθιερώνει αντικειµενική συνταγµατική αρχή από την οποία απορρέουν ατοµικά δικαιώµατα. Η διάταξη καθιερώνει αυτοτελές δικαίωµα και µάλιστα το ανώτατο µητρικό. Πρόκειται για την καταστατική αρχή της σύγχρονης κοινωνικής ανθρωπιστικής έννοµης τάξης. Η αρχή µάλιστα είναι θετική δεσµευτική συνταγµατική αρχή και όχι προγραµµατική πρόταση. Όσο αναφορά εποµένως την ελευθερία της τέχνης, σε περίπτωση σύγκρουσής της µε άλλα προστατευόµενα δικαιώµατα, πρέπει µε βάση τη µέθοδο της πρακτικής εναρµόνισης να επιχειρείται η εξισορρόπηση των αντικρουόµενων αγαθών µε γνώµονα όµως πάντοτε την αξία του ανθρώπου, που αποτελεί ανώτατη καταστατική αρχή. Γ. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ. Την τριάδα των περιορισµών του άρθρου 5 παρ 1Σ., ολοκληρώνει η αναφορά στα «χρηστά ήθη». Η ρήτρα των χρηστών ηθών έχει δηµιουργήσει ερµηνευτικά προβλήµατα κατά καιρούς σε θεωρητικό και νοµολογιακό επίπεδο, καθώς είναι αµφίβολο, το κατά πόσο ο συντακτικός νοµοθέτης θέλησε µε τη ρήτρα αυτή να θεσπίσει µια γενική απαγόρευση της ανήθικης συµπεριφοράς ή ακόµα να προωθήσει και να επιβάλλει «θεµιτά πρότυπα συµπεριφοράς». Πολύ περισσότερο η έννοια των

10 χρηστών ηθών, δεν µπορεί να προσδιορισθεί µε βάση κάποιον «προϋπάρχοντα εξωσυνταγµατικό κώδικα ηθικών αξιών», ενώ διακατέχεται από µεγάλο βαθµό αοριστίας και αβεβαιότητας και είναι εµπειρικά προσδιορίσιµη. Φαίνεται λοιπόν ο ρόλος των χρηστών ηθών να αποβαίνει ανταγωνιστικός εκείνου του Συντάγµατος: και οι δυο αποσκοπούν στη ρύθµιση της κοινωνικής συµβίωσης, όµως η αοριστία της έννοιας των χρηστών ηθών δρα υποµονετικά για το Σύνταγµα, το οποίο ως θεµελιώδης κανόνας της έννοµης τάξης διαθέτει ένα σταθερό σύστηµα αξιών, το οποίο δεν µπορεί να υποκαθίσταται από γενικές και αόριστες έννοιες, όπως αυτή των χρηστών ηθών. Εξάλλου αν ο συντακτικός νοµοθέτης ήθελε να υιοθετήσει έναν κώδικα ηθικών αξιών θα µπορούσε ασφαλώς να το πράξει ευθέως και ρητά. Εφόσον όµως κάτι τέτοιο δε συνέβη, είναι απαραίτητη η κατά περίπτωση εξέταση του οποιουδήποτε προϋπάρχοντος κώδικα ή συστήµατος. Όσο αναφορά την ελευθερία της τέχνης, ο ηθικός νόµος ή τα εκάστοτε χρηστά ήθη υπήρξαν ο σοβαρότερος λόγος περιορισµού της. Οι καλλιτέχνες ένοιωθαν να περιορίζονται ασφυκτικά από τα χρηστά ήθη, που δεν επέτρεπαν αποκλίνουσες συµπεριφορές και οι θεµατοφύλακες των χρηστών ηθών ένοιωθαν να απειλούνται από την ελευθεριότητα που χαρακτηρίζει την καλλιτεχνική δηµιουργία. Τα δικαιώµατα των άλλων όµως, ως ρήτρα όµως γενικής εφαρµογής και η αρχή ενότητας του Συντάγµατος αποτελούν επαρκή στοιχεία και σταθερό σηµείο αναφοράς για την οριοθέτηση του περιεχοµένου της ελευθερίας της τέχνης και τον περιορισµό της σε περίπτωση σύγκρουσης µε άλλα συνταγµατικώς προστατευόµενα αγαθά. Μπορούµε να πούµε ότι η ελευθερία της Τέχνης (όπως και κάθε δικαίωµα, ανεπιφύλακτο ή µη), οφείλει να σέβεται τελικά την ηθική του Συντάγµατος, δηλ. το σταθερό σύστηµα αξιών που προβλέπει και µε τις διατάξεις του, εξειδικεύει και αποκωδικοποιεί. V. ΤΟ ΑΣΕΜΝΟ. Στο ελληνικό Σύνταγµα γίνεται ρητή αναφορά στα άσεµνα στο άρθρο 14 παρ. 3 περ. δ. Σ. που ορίζει ότι η κατάσχεση εφηµερίδων και άλλων εντύπων, είτε πριν από την κυκλοφορία τους είτε µετά από αυτήν κατ εξαίρεση επιτρέπεται (µετά την κυκλοφορία) για άσεµνα δηµοσιεύµατα που προσβάλλουν ολοφάνερα τη δηµόσια αιδώ στις περιπτώσεις που ορίζει ο νόµος. Στην περίπτωση αυτή ο νοµικός και ο νοµοθετικός βρίσκονται και πάλι αντιµέτωποι µε µια αόριστη αξιολογική έννοια, που µόνο εµπειρικά µπορούν να προσδιορίσουν. «Στην Ελλάδα το άσεµνο από το 1911 και µετά βασίζεται πάνω σε µια σεξοκεντρική ηθική. Εντούτοις η έννοια του άσεµνου, ως αµιγής κοινωνιολογική έννοια, βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Ό,τι πριν από µερικές δεκαετίες ήταν ικανό να προκαλέσει κοινωνικά σκάνδαλα, το συναντούµε σήµερα στους δρόµους µας σε διαφηµιστικές αφίσες ή το βιώνουµε καθηµερινά µέσα από τους κάθε λογής δέκτες µας». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει µάλιστα η νοµοθεσία περί άσεµνων εντύπων, στα οποία περιλαµβάνονται και τα βιβλία. Ο Ν. 5060/1931 ρυθµίζει τα ζητήµατα περί άσεµνων εντύπων. Το άρθρο 30 του Ν. 5060/1931 δίνει τον ορισµό του άσεµνου εντύπου, σε µια προσπάθεια να προσφέρει καθοδήγηση στον δικαστή κατά την κρίση του. Σύµφωνα µε το άρθρο: «άσεµνα, κατά τις περιπτώσεις του προηγούµενου άρθρου, θεωρούνται τα χειρόγραφα, έντυπα, εικόνες και λοιπά αντικείµενα όταν, σύµφωνα µε το κοινό αίσθηµα προσβάλλουν την αιδώ. εν θεωρούνται άσεµνα τα έργα τέχνης ή επιστήµης και ιδίως αυτά που ανήκουν στην πολιτιστική δηµιουργία της ανθρωπότητας ή που συµβάλλουν στην προώθηση της ανθρώπινης γνώσης, εκτός από την περίπτωση όπου προσφέρονται προς πώληση, πωλούνται ή παρέχονται ειδικά

11 σε πρόσωπα ηλικίας κάτω των 18 ετών και για σκοπούς άλλους εκτός από την σπουδή. Για το χαρακτηρισµό έργου ως ανήκοντος στις παραπάνω εξαιρέσεις ο εισαγγελέας µπορεί να προκαλέσει συµβουλευτική γνωµοδότηση πενταµελούς επιτροπής, την οποία διορίζει ο ίδιος από παιδαγωγούς καθηγητές της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών και µέλη συλλόγων για την προστασία της παιδικής ηλικίας ή όπου δεν υπάρχουν τέτοια πρόσωπα, τριµελούς επιτροπής από παιδαγωγούς και λογίους». ηµιουργείται λοιπόν ζήτηµα, καθώς τα βιβλία περιλαµβάνονται µεν στα έντυπα, οπότε θα µπορούσαν να υπάγονται στη διάταξη του άρθρου 14, όµως αποτελούν από την άλλη έργα τέχνης και προστατεύονται από τη διάταξη του άρθρου 10 παρ. 1Σ. που κατοχυρώνει το ανεπιφύλακτο δικαίωµα της ελευθερίας της Τέχνης. Γίνεται δεκτό ότι, εφόσον το υπό συζήτηση βιβλίο γίνει αποδεκτό ως έργο τέχνης, υπερισχύει η προστατευτική διάταξη του άρθρου 16. Βέβαια κρίσιµο παραµένει το ζήτηµα του χαρακτηρισµού του βιβλίου ως έργου τέχνης. Ο χαρακτηρισµός αυτός αποτελεί ιδιαίτερα επίπονα, αν όχι και ανώφελο έργο, καθώς ένας ορισµός της Τέχνης και των χαρακτηριστικών της, δύσκολα µπορεί να δοθεί. Σε κάθε πάντως περίπτωση το άσεµνο, ως εµπειρικά προσδιορίσιµη αόριστη έννοια κοινωνιολογικής προέλευσης δε µπορεί να λειτουργήσει ως περιορισµός της ελευθερίας της Τέχνης. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ - Α.Π. 546/1983 Τµ. Ε, Νοβ ζ ζ 31,714 Στην υπόθεση αυτή το δικαστήριο έκρινε ότι για το χαρακτηρισµό βιβλίου ως άσεµνου πρέπει να ερευνάται το περιεχόµενο και ο σκοπός της έκδοσής τους για να κριθεί αν ήταν αναγκαία για την επιτυχηµένη απόδοση του βιβλίου η χρησιµοποίηση των λέξεων και φράσεων του βιβλίου, που κρίθηκαν άσεµνες. - Εφ. Αθ. 6518/69 Στην υπόθεση αυτή, το δικαστήριο ερµηνεύοντας την έννοια του άσεµνου, σύµφωνα µε το άρθρο 30ν. 5060/1930 έκρινε ότι φράσεις ωµές, τολµηρές, µέχρι χυδαιότητας από µόνες τους, αν αποµονωθούν, δεν προσβάλλουν τη δηµόσια αιδώ του µέσου κοινωνικού ανθρώπου, γιατί στο σύνολό του το βιβλίο, στο οποίο περιέχονται, αποτελεί λογοτεχνικό έργο τέχνης. Συµπέρασµα: Τα δικαστήρια στις δυο αυτές περιπτώσεις αναγνωρίζοντας στα παραπάνω βιβλία την ιδιότητα του έργου τέχνης, αν και θεώρησαν την χρησιµοποίηση ορισµένων λέξεων ή φράσεων άσεµνες, θεώρησαν ότι ως έργα τέχνης δεν θεωρούνται βάσει του άρθρου 30ν. 5060/1930 άσεµνα και δε προσβάλλουν τη δηµόσια αιδώ. - Τριµ. Πληµ. Θες. 1760/1983 το δικαστήριο σ αυτήν την υπόθεση έκρινε ότι όταν το περιεχόµενο κινηµατογραφικής ταινίας είναι άσεµνο, η προβολή της σε κινηµατογράφο προσιτό σε όλους προβάλει την δηµόσια αιδώ. Το δικαστήριο προσπάθησε να δώσει ορισµό του έργου τέχνης. Συγκεκριµένα σύµφωνα µε το δικαστήριο «ο όρος έργο τέχνης είναι ταυτόσηµος προς τον όρο καλλιτέχνηµα δια την τέχνην, διότι ο καλλιτέχνης δίνει αισθητήν µορφήν εις µιαν ιδέαν πνευµατικήν, το δε σχηµατίζει την µορφήν αυτήν µε κάλλος, δηλ. µε αρµονίαν τόνων, χρωµάτων, µεγεθών και τα λοιπά και σκοπεί να επικοινωνήσει µε τον άλλον δια του έργου του και να του µεταδώσει τα συναισθήµατά του ή εν µήνυµα γενικότερον, να τον αναγάγη εκτός από αισθητόν σύµβολον εις των ιδεατών αλήθεια που ελευθερώνει». Το δικαστήριο κατέληξε ότι αν το µήνυµα αυτό όµως τείνει στη γενετήσια διερέθηση, τότε το έργο, ανεξάρτητα από

12 την καλλιτεχνική του σηµασία λειτουργεί ως άσεµνο. Ο νοµοθέτης κατά το δικαστήριο πάντα απαγορεύει όχι µόνο την κυκλοφορία άσεµνων και αποκρουστικών εικόνων αλλά και την κυκλοφορία «της ωραιοποιηµένης προκλήσεως διαφθοράς». - Εφ. Πειρ. 1073/1984 Το δικαστήριο έκρινε ότι ταινία «πορνό» δεν προσβάλλει κατ ανάγκη την αιδώ, εφόσον προβάλλεται εις αίθουσαν προβολής πορνογραφικών ταινιών και το κοινό προειδοποιείται για το είδος του θεάµατος, ώστε όλοι οι εισερχόµενοι γνωρίζουν τι περίπου θα αντικρίσουν. εν προσβάλλεται µάλιστα ο µέσος κοινωνικός άνθρωπος, ως φορέας και εκφραστής του φυσιολογικού και συνήθους αισθήµατος της αιδούς, δεδοµένου ότι αυτό το αίσθηµα δεν το έχουν ή το αποβάλλουν όσοι αποτελούν το ειδικό κοινό τέτοιου είδους ταινιών. Συµπέρασµα: Το δικαστήριο προσπάθησε στην πρώτη υπόθεση να ορίσει το έργο τέχνης. Είπαµε σε παραπάνω κεφάλαιο, πως η εννοιολογική προσέγγιση της τέχνης από το νοµικό παρουσιάζει πολλά ερµηνευτικά προβλήµατα και είναι καλύτερα ο δικαστής να παρακάµπτει έναν ορισµό. Το δικαστήριο όµως, αν και έκρινε τη συγκεκριµένη κινηµατογραφική ταινία ως έργο τέχνης, στηριζόµενο εσφαλµένα σε αισθητικά κριτήρια θεώρησε ότι το έργο προσβάλλει τη δηµόσια αιδώ και ως εκ τούτο απαγορεύεται η προβολή του. αγνόησε έτσι επιδεικτικά τη συνταγµατική επιταγή του άρθρου 16 παρ. 1Σ και στηρίχτηκε σε µια αόριστη έννοια κοινωνιολογικής και εξωσυνταγµατικής προσέγγισης της έννοιας του άσεµνου. Και ενώ στο ευρύ κινηµατογραφικό κοινό απαγορεύθηκε ουσιαστικά να παρακολουθήσει τη συγκεκριµένη ταινία προκειµένου να µην προσβληθεί το «φυσιολογικό και σύνηθες αίσθηµα της αιδούς» τους, το «ειδικό κοινό» που έχει αποβάλλει το αίσθηµα αυτό, είχε ειδική µεταχείριση στη δεύτερη υπόθεση. Το δικαστήριο έκρινε ότι η ταινία πορνό δεν προσβάλλει τη δηµόσια αιδώ, αν προβάλλεται σε αίθουσα ειδική προβολής. Είναι προφανής η αντιφατικότητα ανάµεσα στις δυο υποθέσεις, αλλά και η ασάφεια και έλλειψη µιας σαφούς γραµµής, που να χαρακτηρίζει τη δικαστηριακή πρακτική. Μια ταινία υψίστης αισθηµατικής και καλλιτεχνικής αξίας, όπως έκρινε το δικαστήριο έτυχε δυσµενέστερη κρίση από µια ταινία πορνό. ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Ι. Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Η ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑ Το φαινόµενο της ζωής αποτελεί πράγµατι την κορωνίδα της δηµιουργίας. Η ζωή αποτελεί φυσικό υπέρτατο αγαθό και η προστασία της στο άρθρο 5 παρ 2Σ. αποτελεί πρωταρχική και αναγκαία συνέπεια της καταστατικής αρχής του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας. Η αρχή αυτή, που αποτελεί αντικειµενικό συνταγµατικό κανόνα δικαίου µε εφαρµογή στη συνολική έννοµη τάξη, επαναλαµβάνεται στο Σύνταγµα και σε άλλα άρθρα, όπως στο άρθρο 7 παρ. 2, όπου ορίζεται ότι «τα βασανιστήρια, οποιαδήποτε σωµατική κάκωση, βλάβη υγείας ή άσκηση ψυχολογικής βίας, καθώς και κάθε άλλη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απαγορεύονται και τιµωρούνται». Το δικαίωµα δε της ζωής, ως αµυντικό δικαίωµα, έχει απόλυτο χαρακτήρα και στρέφεται κατά παντός (erga omnes). Αποδέκτες της ενέργειας του αµυντικού δικαιώµατος της ζωής είναι όχι µόνο η κρατική αλλά και η ιδιωτική εξουσία. Είναι λοιπόν φανερό ότι οποιαδήποτε προσβολή της ζωής δε µπορεί να δικαιολογηθεί βάσει της ελευθερίας της τέχνης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα του φόνου επί σκηνής, όπου ο παθιασµένος ηθοποιός συναινεί στη θανατική του όσο

13 και σύγχρονων ταινιών µε ρεαλιστικούς ακρωτηριασµούς ή θανατώσεις (snuff film). Είναι αυτονόητο µάλιστα σε αυτήν την περίπτωση, ούτε καν η σφαίρα δηµιουργίας του καλλιτεχνικής θεωρίας υποστηρίζει. Καταλαβαίνουµε λοιπόν πως η ελευθερία της Τέχνης υποχωρεί σε οποιαδήποτε περίπτωση προσβάλλει τον πυρήνα της ανθρώπινης ζωής και της σωµατικής ή ψυχικής ακεραιότητας. ΙΙ. Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΗΛΙΚΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ Η προστασία της ανήλικης νεότητας προβλέπεται στο Ελληνικό Σύνταγµα άµεσα βάσει του άρθρου 21 παρ. 1 όπου ορίζεται ότι η παιδική ηλικία τελεί υπό την προστασία του κράτους και του άρθρου 21 παρ 3, όπου ορίζεται ότι το κράτος παίρνει ειδικά µέτρα για την προστασία της νεότητας. Η προστασία δε αυτή ενισχύεται από τις συνταγµατικές διατάξεις των άρθρων 2 παρ 1, 5 παρ. 1 και ανάγεται κατ αυτόν τον τρόπο σε αδιαφιλονίκητο συνταγµατικό αγαθό, ικανό σε περίπτωση σύγκρουσης να περιορίσει την ελευθερία της τέχνης, πάντα βέβαια στο πλαίσιο της πρακτικής εναρµόνισης. Στην περίπτωση δε αυτή (της σύγκρουσης) ο ίδιος ο νοµοθέτης έχει κληθεί να επιλύσει τη διαφορά, ακολουθώντας τη συνταγµατική επιταγή περί προστασίας της νεότητας και λήψης ειδικών µέτρων. Χαρακτηριστικές νοµοθετικές διατάξεις που θεσπίζουν περιορισµούς της ελευθερίας της Τέχνης για λόγους προστασίας της νεότητας απαντώνται (µεταξύ άλλων) στο πεδίο της ραδιοτηλεόρασης. Η Υ. Α. 6138/Ε (τύπου) της προβλέπει τον τρόπο κατάταξης και σήµανσης των τηλεοπτικών προγραµµάτων λαµβάνοντας υπόψη το άρθρο 21 παρ. 1 και 3Σ. κατατάσσει τα προγράµµατα σε 5 κατηγορίες «ανάλογα µε το βαθµό της δυσµενούς επίδρασης που µπορεί να έχει το περιεχόµενό τους στην προσωπικότητα και στην εν γένει σωµατική, ηθική, πνευµατική και διανοητική ανάπτυξη των ανηλίκων. Την κατάταξη αυτή πραγµατοποιεί επιτροπή που απαρτίζεται από ειδικούς επιστήµονες (π.χ. ψυχολόγους, παιδαγωγούς, νοµικούς), ενώ µπορεί να γίνεται από επιτροπές ελέγχου κινηµατογραφικών ταινιών. Παράλληλα προβλέπεται και η ζώνη στην οποία επιτρέπεται να µεταδίδεται κάθε πρόγραµµα, ανάλογα µε την κατηγορία στην οποία εµπίπτει καθώς και η διάρκεια εµφάνισης του συµβόλου, που δηλώνει τη σχετική κατηγορία τέτοιου είδους ρυθµίσεις είναι απαραίτητες και αποτελούν θεµιτό περιορισµό της τέχνης και της ελευθερίας διάδοσής της, καθώς οι κίνδυνοι µιας αρνητικής επιρροής στις ευαίσθητες νεανικές ψυχές είναι µεγάλος και συνεπώς επίµοχθο και δύσκολο το έργο της πρόληψής τους. Από την άλλη παιδιά και έφηβοι δεν παύουν ως άτοµα να απολαµβάνουν δικαιώµατα όπως και το δικαίωµα επιλογής και το δικαίωµα απολαβής της τέχνης. Και στη συγκεκριµένη περίπτωση διαµαίνεται η σπουδαιότητα της µεθόδου της πρακτικής εναρµόνισης. Ο νοµοθέτης πρέπει στη συγκεκριµένη περίπτωση να φροντίσει τα δυο αντιτιθέµενα έννοµα αγαθά (ελευθερία της τέχνης και προστασία της νεότητας) να διατηρούν την κανονιστική τους εµβέλεια και κανένα απ αυτά να µην επιβάλλεται απολύτως εις βάρος του άλλου. Ο νοµοθέτης πρέπει να προστατεύσει την ανήλικη νεότητα και να της δώσει ακόµα και προβάδισµα, διασφαλίζονταν, όµως ταυτόχρονα το δικαίωµα του καλλιτέχνη για διάδοση τα επικίνδυνα για τη νεότητα έργου στους ανήλικους πολίτες. ΙΙΙ. Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η θρησκεία κατείχε και κατέχει σηµαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου. Η πιστή και αυστηρή τήρηση από µέρους µιας οµάδας του κώδικα ηθικής ενός συγκεκριµένου

14 θρησκευτικού δόγµατος αποτελεί κοινωνικό φαινόµενο µε µεγάλη σηµασία. Οι κοινωνιολογικές εργασίες ουκ ολίγες: όλες εστιάζονται στον τρόπο γένεσης της θρησκείας, αλλά κυρίως στο ρόλο που επιτελεί σε µια κοινωνία. Χαρακτηριστική είναι η άποψη του Ντυρκάιµ που αντιλαµβάνεται τη θρησκεία ως ένα ενοποιηµένο σύστηµα πεποιθήσεων και συνηθειών σχετικά µε τα ιερά πράγµατα, µε τα πράγµατα δηλαδή που είναι ξεχωρισµένα και απαγορευµένα, πεποιθήσεις και συνήθειες που συνένωναν όλους όσοι τις ακολουθούν σε µια ενιαία ηθική κοινότητα καλούµενη «εκκλησία». Το ζήτηµα είναι κατά πόσο επιτρέπεται στην Τέχνη να ασχολείται µε τα ιερά και τα ανίερα πράγµατα, αν µπορεί τελικά να αµφισβητήσει τις «πεποιθήσεις και τις συνήθειες» που συνενώνουν τους πιστούς στην «ενιαία ηθική κοινότητα». Το ελληνικό Σύνταγµα κατοχυρώνει στο άρθρο 13 τη θρησκευτική ελευθερία και την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης. Θρησκευτική συνείδηση είναι δε, η ενδιάθετη πίστη και η εξωτερίκευσή της προς οποιοδήποτε δόγµα για την υπόσταση του θείου. Αποτελεί µάλιστα, θεµελιώδες δικαίωµα που απορρέει από την αντικειµενική αρχή της ελευθερίας της θρησκείας. Στο χώρο της τέχνης είναι πολύ συχνό το φαινόµενο της σύγκρουσής της, ή της γνώσης της µε την θρησκεία. Πολλοί καταξιωµένοι καλλιτέχνες έχουν προκαλέσει µε το έργο τους εντονότατες αντιδράσεις στο χώρο των πιστών, γιατί θεωρήθηκε πως µε το έργο τους προσβάλλεται η θρησκευτική τους συνείδηση και το θρησκευτικό συναίσθηµα. Όπως και µε τα υπόλοιπα συνταγµατικά αγαθά, έτσι και εδώ ο εφαρµοστής του δικαίου πρέπει σε περίπτωση σύγκρουσης να στραφεί στη µέθοδο της πρακτικής εναρµόνισης, για να αναζητήσει τη λύση. Πρέπει πάντως να πούµε πως στο χώρο της θρησκείας, που επικρατεί ένας σαφής και αυστηρός κώδικας ηθικής οι οποιεσδήποτε και από οπουδήποτε αποκλίνουσες συµπεριφορές αντιµετωπίζονται σαφώς µε ανεπιείκεια. Ο δικαστής πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός στο έργο του και βέβαια να µην αφήνει την προσωπική του θρησκευτική συνείδηση να παρεισφρήσει στο έργο του. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ Μον. Πρωτ. Αθ /1988 Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ Μια από τις πιο πολυσυζητηµένες ταινίες έγινε δεκτή µε έντονες επιδοκιµασίες και ακόµη εντονότερες αποδοκιµασίες υπήρξε «Ο Τελευταίος Πειρασµός», κινηµατογραφική µεταφορά του οµώνυµου βιβλίου του Ν. Καζαντζάκη από τον παραγωγό και σκηνοθέτη Μάρτιν Σκορτσέζε. Η ταινία, όπως ήταν επόµενο, προκάλεσε εντονότατες αντιδράσεις στο χώρο της Εκκλησιάς και στο χώρο των πιστών. Αποτελεί δε, χαρακτηριστικό παράδειγµα σύγκρουσης της τέχνης µε την θρησκεία που µεταφέρθηκε από το χώρο των δικαστηρίων στους δρόµους καθώς προκάλεσε εντονότατες αντιδράσεις, διαµαρτυρίες και διαδηλώσεις. Αποτέλεσµα των αντιδράσεων αυτών ήταν και η παρακάτω δίκη, όπου οι αιτούντες νοµικά και φυσικά πρόσωπα στράφηκαν κατά εταιρίας εισαγωγής και εκµετάλλευσης κινηµατογραφικών ταινιών (που εισήγαγε και τη συγκεκριµένη ταινία) και ζήτησαν τη λήψη ασφαλιστικών µέτρων και συγκεκριµένα: 1) την απαγόρευση της εισαγωγής, διάθεσης και προβολής της ταινίας, 2) την κατάσχεση της ταινίας, 3) την καταβολή στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών χρηµατική ποινή δραχµών για κάθε παράβαση της απόφασης. Οι αιτούντες υποστήριξαν στην αγωγή τους ότι µε την ταινία αυτή προσβλήθηκε το θρησκευτικό τους συναίσθηµα και η προσωπικότητά τους, κατά το άρθρο 57 Λ.Κ., ενώ παραβιάστηκε παράλληλα το Σύνταγµα και τα

15 χρηστά ήθη, έγινε κατάχρηση άσκησης του εν λόγω δικαιώµατος και προσβλήθηκε η δηµόσια αιδώς. Το δικαστήριο έκρινε πως ο Ιησούς Χρηστός, πράγµατι στην ταινία χλευάζεται και γελοιοποιείται δηµοσίως, ειδικά αφού ο κινηµατογράφος, είναι τόπος προσιτός στο κοινό. Αυτή δε, η εικόνα του Ιησού Χριστού που παρουσιάζεται στην ταινία, έστω και αν αυτή αποτελεί καλλιτεχνική δηµιουργία που προστατεύεται συνταγµατικά, αντιστρατεύεται προς τα χρηστά ήθη που εκπηγάζουν από τις θεµελιώδεις πολιτειακές, κοινωνικές, οικονοµικές και ηθικές αρχές και αντιλήψεις που κυριαρχούν στην ελληνική πολιτεία και αντιπροσωπεύουν την περί του πρέποντος λαϊκή συνείδηση και επιπλέον προφανώς αντίκειται στον κοινωνικό και οικονοµικό σκοπό του ασκούµενου δικαιώµατος, που και αυτό, δεν επιτρέπεται, σύµφωνα µε τις διατάξεις των άρθρων 25 παρ. 3Σ. και 281 Α.Κ. Πιθανολογήθηκε τελικά ότι δεν υπήρχε προστατεύσιµο δικαίωµα, που θα µπορούσε να τεθεί ως αντιµέτωπο του προσβαλλόµενου δικαιώµατος της προσωπικότητας των αιτούντων, έκφανση του οποίου αποτελεί το θρησκευτικό τους συναίσθηµα που προσβάλλεται. Το δικαστήριο αποφάσισε ότι η άσκηση έπρεπε να γίνει δεκτή. Το δικαστήριο στην παραπάνω υπόθεση δεν ακολούθησε την µέθοδο της πρακτικής εναρµονίσεως, παρά εφήρµοσε τη στάθµιση των συµφερόντων προκρίνονταν τελικά το ένα συνταγµατικό αγαθό (θρησκευτική ελευθερία), θεωρώντας το, ως αξιολογικά ανώτερο και αποκλείοντας την άσκηση του άλλου (την ελευθερία της Τέχνης) προσβάλλοντας κατ αυτήν τον τρόπο όχι µόνο την περιφέρεια αλλά και τον πυρήνα του. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Στην παρούσα εργασία επιχειρήθηκε να ιδωθεί συνοπτικά, αλλά και σφαιρικά η σχέση της Τέχνης και ικαίου, καθώς και η θέση της Τέχνης στο συνολικό δικαιϊκό οικοδόµηµα. Το ζήτηµα παρουσιάζει πολλές πτυχές και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή κατά την προσέγγισή του, καθώς επιχειρήθηκε να βρεθεί η αλληλεπίδραση δυο διαφορετικών επιστηµονικών κλάδων, της Θεωρίας της Τέχνης και του ικαίου, καθώς και δυο διαφορετικών δραστηριοτήτων της καλλιτεχνικής δηµιουργίας και της νοµοθετικής παραγωγής νοµικών κανόνων και της εφαρµογής τους. Αρχικά παρουσιάστηκε µέσα από µια σύντοµη ιστορική αναδροµή ο δυναµικός χαρακτήρας της Τέχνης, που καθιστά πολλές φορές προβληµατική κάθε προσπάθεια ορισµού της από τη θεωρία (της Τέχνης). Ο δυναµικός χαρακτήρας της Τέχνης είναι και το βασικότερο πρόβληµα που θα αντιµετωπίσει ο νοµικός προκειµένου να εντάξει την Τέχνη στο δικαιϊκό σύστηµα και να την προστατεύσει πρέπει να την ορίσει. Προτάθηκε δε, στην εργασία η αποφυγή ενός νοµικού ορισµού της Τέχνης από το νοµοθέτη. Τεκµηριώθηκε µάλιστα ότι κάθε τέτοια προσπάθεια είναι αντισυνταγµατική. Στη συνέχεια µε βάση τη γενική θεωρία των συνταγµατικών δικαιωµάτων παρουσιάστηκε η γενική οριοθέτηση της ελευθερίας της Τέχνης. Τέλος παρουσιάστηκε η σύγκρουση, της ελευθερίας της Τέχνης µε άλλα συνταγµατικά δικαιώµατα και προκρίθηκε η µέθοδος της πρακτικής εναρµόνισης, ως ασφαλής και νοµικά ορθή τεχνική επίλυσης συγκρούσεων στο πλαίσιο του Συντάγµατος. Θέση και συµπέρασµα της εργασίας είναι, αυτό ακριβώς, πως για ένα ανεπιφύλακτο δικαίωµα, όπως η ελευθερία της Τέχνης, η κατά περίπτωση εξέταση µε τη βοήθεια της µεθόδου της πρακτικής εναρµόνισης και µε γνώµονα την αρχή ενότητας του Συντάγµατος είναι ασφαλέστερη από µια δογµατική αντιµετώπιση του ζητήµατος, που θα οδηγούσε σε άκαµπτους κανόνες γενικής εφαρµογής σε κάθε περίπτωση σύγκρουσης της Τέχνης µε άλλα συνταγµατικά αγαθά.

16 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ - ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ ΣΠ., Η Ελευθερία της Τέχνης τα όρια ενός ανεπιφύλακτου ατοµικού δικαιώµατος, ζα Νο 1/1999, σελ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝ., Συνταγµατικά ικαιώµατα, τ. ΙΙΙ, Ι έκδοση Αθήνα ΘΕΟ ΟΣΗ ΓΕΡ. Η Ελευθερία της Τέχνης, εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα ΛΑΜΠΙΡΗ, ΗΜΑΚΗ, ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ, Θεσµατική Ελληνικής Κοινωνίας, τ.μ., εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή ΛΑΜΠΙΡΗ, ΗΜΑΚΗ, ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ, Θεσµατική Ελληνιής Κοινωνίας, τ. 16, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή ΜΑΝΙΤΑΚΗ ΑΝΤ., Ελληνικό Συνταγµατικό ίκαιο, τ. Ι, εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα Θεσσαλονίκη ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣ., Η Παρέµβαση του ικαίου στο Χώρο της Τέχνης, νοµική επιθεώρηση, τ. - ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΧΡ. Η Ζωγραφική του Εικοστού Αιώνα, Αθήνα ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΥ Κ., Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή ΞΕΝΗ - Baisel Daniel, Die Kunst Freiheitsgarautie des Grundgeselres und ihrestrafrechtlichen Grenzen, Heidelberg R. v. Decoker Bottomore B., Κοινωνιολογία, εκδ. Guttenberg, Αθήνα Breton Andre, Υπερρεαλισµός και ζωγραφική, εκδ. Ύψιλον, Kandisky Wassily, Για το πνευµατικό στην Τέχνη, εκδ. Νεφέλη, Read Herbert, Η Φιλοσοφία της Μοντέρνας Τέχνης, εκδ. Κάλβος. - Richter Haus, Νταντα, εκδ. Υποδοµή, 1983.

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Άννα Κανδύλα, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2012 Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ. Ν. 1597/1986, Προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης, ενίσχυση της ελληνικής κινηματογραφίας και άλλες διατάξεις.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ. Ν. 1597/1986, Προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης, ενίσχυση της ελληνικής κινηματογραφίας και άλλες διατάξεις. ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ Ν. 1597/1986, Προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης, ενίσχυση της ελληνικής κινηματογραφίας και άλλες διατάξεις. Αρ. 1 1. Η προστασία της κινηματογραφικής τέχνης αποτελεί υποχρέωση

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ!

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΠΡΟΣΕΧΕ ΠΟΥ ΤΑ ΔΙΝΕΙΣ ΡΩΤΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΚΟΠΟ ΜΑΘΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ Τα προσωπικά δεδομένα στη ζωή μας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ

Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ. Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Κύκλος Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέμα: ΑΠΟΔΟΧΉ ΜΕΤΑΦΡΆΣΕΩΝ ΔΙΚΗΓΌΡΟΥ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήμονας:

Διαβάστε περισσότερα

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση

Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση Για μεγάλο χρονικό διάστημα, τη νομική βάση για τα θεμελιώδη δικαιώματα σε επίπεδο ΕΕ αποτελούσε ουσιαστικά η αναφορά που γίνεται από τις Συνθήκες στην

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ)

Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Η ΑΡΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΡΡΗΤΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1. ΟΙ ΙΣΧΥΟΥΣΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΥΠΕΡΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ) Σύμφωνα με το άρθρο 19 του ελληνικού Συντάγματος: "1. Το απόρρητο των

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας.

Θέµα: Προτάσεις Νόµου για ποσόστωση στην εργοδότηση που εκκρεµούν στην Επιτροπή σας. 20 Ιουνίου, 2007 Πρόεδρο και Μέλη Επιτροπής Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων Βουλής των Αντιπροσώπων, Βουλή των Αντιπροσώπων, Λευκωσία. Κύριε Πρόεδρε, Κυρίες και κύριοι Μέλη της Επιτροπής, Θέµα: Προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2003 1 ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ 1. Το Σύνταγµα εκτός από την

Διαβάστε περισσότερα

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου

Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Υποκείμενα & Διακρίσεις Δικαίου Γενικότερα, ο όρος του δικαίου είναι ιδιαίτερα ευρύς και χρησιμοποιείται με περισσότερες από μια σημασίες. Δηλαδή χρησιμοποιείται για να προσδώσει την έννοια του ορθού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011.

Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Άποψη περί εφαρμογής ν 4030/2011. Α. Την 25/10/2012 περιήλθε στην Περιφερειακή Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης της Περιφέρειας Αττικής και έλαβε αριθμ. πρωτ. 157658/387 το ανωτέρω σχετικό,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2

Εισαγωγή στο ίκαιο των Πληροφοριακών Συστημάτων, των Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών και του ιαδικτύου Α.Μ 30437. Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Α.Μ 30437 Χριστίνα Θεοδωρίδου 2 Περιεχόμενα Περιεχόμενα... 3 1. Εισαγωγή... 7 2. Θέματα νομικής ορολογίας... 9 2.1. Η νομική έννοια του διαδικτύου και του κυβερνοχώρου... 9 2.2. Το πρόβλημα της νομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΡΧΕΙΑ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, 2 32. H προστασία του ηθικού δικαιώματος στις ψηφιακές βιβλιοθήκες

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΡΧΕΙΑ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, 2 32. H προστασία του ηθικού δικαιώματος στις ψηφιακές βιβλιοθήκες ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΡΧΕΙΑ, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, 2 32 3 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2006 H προστασία του ηθικού δικαιώματος στις ψηφιακές βιβλιοθήκες Δρ.Ν.,., Μαρία Δάφνη Παπαδοπούλου, LL.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

34η ιδακτική Ενότητα ΙΚΑΙΩΜΑ ΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΙΚΑΙΟΥ - ΙΚΑΙΟΠΡΑΞΙΑ Α ΙΚΟΠΡΑΞΙΑ

34η ιδακτική Ενότητα ΙΚΑΙΩΜΑ ΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΙΚΑΙΟΥ - ΙΚΑΙΟΠΡΑΞΙΑ Α ΙΚΟΠΡΑΞΙΑ 34η ιδακτική Ενότητα ΙΚΑΙΩΜΑ ΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΚΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΠΡΑΞΕΙΣ ΙΚΑΙΟΥ - ΙΚΑΙΟΠΡΑΞΙΑ Α ΙΚΟΠΡΑΞΙΑ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 1. Η κατάχρηση δικαιώµατος Σύµφωνα µε το άρθρο 281

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου Θέµα: ΚΩΛΥΜΑ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΛΟΓΩ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΙΚΗΣ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης Ειδικός Επιστήµονας: Ευτύχης Φυτράκης ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 Ο Συνήγορος του Πολίτη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης

94/14.04.2014) προστασίας και αξιοποίησης Άρθρο 23 του 94/14.04.2014) ν. 4258/2014 Ακίνητα του Δημοσίου Περιφερειακών Πάρκων προστασίας και αξιοποίησης (ΦΕΚ Α Δημιουργία περιβαλλοντικής 1. Ακίνητα που ανήκουν κατά πλήρη κυριότητα, νομή και κατοχή

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 2 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο : ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ - 1.1, 1.2. «Διαδικασία ένταξης και ενσωμάτωσης του ατόμου σε ένα κοινωνικό σύνολο, μέσω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ:Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ Ι ΑΣΚΩΝ: ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝ ΡΕΑΣ ΕΜΑΙL:s_polites@hotmail.com ΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1) Έννοια της αρχής της νοµιµότητας 2) Καθιέρωση της αρχής

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ Aθήνα, 10 Απριλίου 2008 ΠΟΡΙΣΜΑ Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 Κατόπιν διερεύνησης της µε αριθµό πρωτοκόλλου 2015/2008 αναφοράς της κυρίας *** και της ανεπαρκούς αιτιολόγησης που παρείχε το Προξενείο Καϊρου,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόλογος β έκδοσης VII Πρόλογος α έκδοσης ΙΧ Κυριότερες συντοµογραφίες ΧΙ Προοίµιο ΧΧΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ-ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟΣ Ι. Γένεση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΟΥ ΤΟΠΟΥ 1. Εισαγωγή 1.1. Η λειτουργία του παρόντος διαδικτυακού τόπου www.transparency.gr υποστηρίζεται από το σωματείο «Διεθνής Διαφάνεια Ελλάς» (στο εξής: ο «Φορέας») με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΕΝΩΠΙΟΝ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΟΛΟΜΕΛΕΙΑΣ) ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Γιώργου Κόκκα του Λεάνδρου, δικηγόρου, κατοίκου Αγ. Παρασκευής, οδός Ψαρών αριθ.20, ενεργούντος ατομικά και ως νομίμου εκπροσώπου της Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

2. Η Νέα ΜΕΡΑ εκπροσωπείται έκτοτε στη Βουλή από τα μέλη της Βουλευτές Ιωάννη Κουράκο (Β Πειραιώς) και Νικόλαο Σταυρογιάννη (Φθιώτιδας).

2. Η Νέα ΜΕΡΑ εκπροσωπείται έκτοτε στη Βουλή από τα μέλη της Βουλευτές Ιωάννη Κουράκο (Β Πειραιώς) και Νικόλαο Σταυρογιάννη (Φθιώτιδας). ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΑΙΤΗΣΗ Του πολιτικού κόμματος με την επωνυμία «Νέα Μεταρρυθμιστική Ριζοσπαστική Ανασυγκρότηση (Νέα ΜΕΡΑ)», που εδρεύει στην Αθήνα (Λέκκα 3-5) και εκπροσωπείται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑ ΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ. ΥΠΟ ΕΙΞΗ Αριθµ. 1/14.10.2014

ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑ ΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ. ΥΠΟ ΕΙΞΗ Αριθµ. 1/14.10.2014 ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΡΑ ΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΥΠΟ ΕΙΞΗ Αριθµ. 1/14.10.2014 Σήµερα ηµέρα Τρίτη 14 Οκτωβρίου 2014 και ώρα 11:00 το Εθνικό Συµβούλιο Ραδιοτηλεόρασης συνήλθε σε συνεδρίαση, στην οποία παρέστησαν ο Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

BULLETIN 74. Κυβερνητική Πράξη / Πράξη Κανονιστικού Χαρακτήρα. Εμείς από την άλλη πλευρά, εισηγηθήκαμε στο Δικαστήριο ότι:

BULLETIN 74. Κυβερνητική Πράξη / Πράξη Κανονιστικού Χαρακτήρα. Εμείς από την άλλη πλευρά, εισηγηθήκαμε στο Δικαστήριο ότι: BULLETIN 74 ΑΠΟΜΕΙΩΣΗ (HAIRCUT) ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ (ΜΕΜΟ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΩΝ ΕΝΩΠΙΟΝ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΒΗΜΑΤΩΝ) Προδικαστική Ένσταση: Ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας εισηγήθηκε στο

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αθανασίου Γεωργία Μόσχος Παύλος Τσορδιά Ειρήνη Γεωργία Τσορδιάς Δημήτρης Πάτρα,12 Δεκεμβρίου 2012 2 Ευχαριστίες : Ευχαριστούµε πολύ την επιβλέπουσα καθηγήτρια αυτής της εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ Με το παρόν καθορίζονται οι όροι χρήσης των υπηρεσιών που παρέχονται διαδικτυακά µέσω της ιστοσελίδας https://client.offersaroundme.

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ Με το παρόν καθορίζονται οι όροι χρήσης των υπηρεσιών που παρέχονται διαδικτυακά µέσω της ιστοσελίδας https://client.offersaroundme. ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ Με το παρόν καθορίζονται οι όροι χρήσης των υπηρεσιών που παρέχονται διαδικτυακά µέσω της ιστοσελίδας https://client.offersaroundme.mobi (στο εξής «η Ιστοσελίδα») και της αντίστοιχης εφαρµογής

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA

Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Κώδικας Συμπεριφοράς της εταιρίας SCA Η SCA δεσμεύεται για τη δημιουργία αξιών για τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους καταναλωτές, τους μετόχους καθώς και για τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων Διάγραμμα ύλης 11 Αναλυτικός Πίνακας Περιεχομένων 13 Βασικές συντομογραφίες 25 Πρόλογος Αριστόβουλου Μάνεση 27 Προλεγόμενα 37 Εισαγωγικό Κεφάλαιο Ιστορικές και πολιτειολογικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: Πλήρωση θέσεων προσωπικού στο Υπουργείο Τουριστικής Ανάπτυξης µε σχέση εργασίας Ιδιωτικού ικαίου Αορίστου Χρόνου Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ

βιβλίου. ββ ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ Τεχνολογική προστασία & ψηφιακή διαχείριση του βιβλίου. ββ Τετάρτη 19 Ιανουαρίου 2011, EKEBI Ευαγγελία Βαγενά, ΔΝ, DEA ικηγόρος-επιστημονική συνεργάτης ΟΠΙ vagena@dsa.gr Από τον Γουτεμβέργιο ως τον Bill

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: ΑΚΟΥΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΣΕ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: ρ. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη

28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη 28/5/2010 Αριθµ. Πρωτ.: ***/2009 Ειδ. Επιστήµονας : Μ. Μπλιάτη Κύριο Μιχάλη Κοντογιάννη Ειδικό Γραµµατέα Πρωτοβάθµιας και ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης Υπουργείο Παιδείας, ια Βίου Μάθησης και Θρησκευµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση: «Παρενόχληση στην εργασία και διακρίσεις λόγω φύλου: οι επιπτώσεις στο εργασιακό περιβάλλον»

Εισήγηση: «Παρενόχληση στην εργασία και διακρίσεις λόγω φύλου: οι επιπτώσεις στο εργασιακό περιβάλλον» ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΕΠΕ «ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ» Αθήνα,, 22 Μαρτίου 2012 Εισήγηση: «Παρενόχληση στην εργασία και διακρίσεις λόγω φύλου: οι επιπτώσεις στο εργασιακό περιβάλλον» Σταματίνα Γιαννακούρου

Διαβάστε περισσότερα

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους!

Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Πόσο καλά ξέρεις τα δικαιώματά σου; Ένα κουίζ για μικρούς και μεγάλους! Στις 20 Νοεμβρίου 2015 η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού γίνεται 26 χρονών. Πόσο την χρησιμοποιούμε για να διεκδικούμε

Διαβάστε περισσότερα

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A

9011/15 ΔΑ/μκρ 1 DG B 3A Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 4 Ιουνίου 2015 (OR. en) Διοργανικός φάκελος: 2008/0140 (CNS) 9011/15 ΕΚΘΕΣΗ Αποστολέας: Αποδέκτης: Προεδρία SOC 330 ANTIDISCRIM 6 JAI 338 MI 326 FREMP 114 Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190

Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ο ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ Αθήνα, 18 Ιουλίου 2006 Αρ. Πρωτ.: Υ190 ΠΡΟΣ: 1. Όλους τους Υπουργούς και Υφυπουργούς 2. Τον Γενικό Γραμματέα της Κυβέρνησης 3. Όλους τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

ΗΝΩΜΕΝΑ ΕΘΝΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΝΟΜΗ Α/RES/53/144. 8 Μαρτίου 1999. Διακήρυξη για το Δικαίωμα και την Ευθύνη των Ατόμων και

ΗΝΩΜΕΝΑ ΕΘΝΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΝΟΜΗ Α/RES/53/144. 8 Μαρτίου 1999. Διακήρυξη για το Δικαίωμα και την Ευθύνη των Ατόμων και 1 ΗΝΩΜΕΝΑ ΕΘΝΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΝΟΜΗ Α/RES/53/144 8 Μαρτίου 1999 Διακήρυξη για το Δικαίωμα και την Ευθύνη των Ατόμων και Κοινωνικών Ομάδων και Φορέων για την Προώθηση και την Προάσπιση των Διεθνώς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΩΦΕΛΟΥΜΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΩ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΩ ΣΕΒΟΜΑΙ ΣΤΗΡΙΖΩ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΣΧΕΣΗ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΗ

ΕΠΩΦΕΛΟΥΜΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΩ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΩ ΣΕΒΟΜΑΙ ΣΤΗΡΙΖΩ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΣΧΕΣΗ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝΤΑΣ ΣΧΕΣΗ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗΣ ΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΗ ΕΜΠΙΣΤΕΥΟΜΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΝΟΜΑΙ ΕΛΕΓΧΩ ΕΠΩΦΕΛΟΥΜΑΙ ΠΡΟΤΕΙΝΩ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΩ ΣΕΒΟΜΑΙ ΣΤΗΡΙΖΩ ΑΝΑΠΤΥΣΣΩ ΕΝΙΣΧΥΩ ΔΙΑΣΦΑΛΙΖΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 54/2011

Α Π Ο Φ Α Σ Η 54/2011 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 09-05-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3212/09-05-2011 Α Π Ο Φ Α Σ Η 54/2011 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε στην έδρα της τη 15/07/2010

Διαβάστε περισσότερα