Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ"

Transcript

1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Κάντα Άννα Μαρία Αριθµός Μητρώου: ΜΑΘΗΜΑ: Συνταγµατικά ικαιώµατα ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ανδρέας ηµητρόπουλος ΕΞΑΜΗΝΟ: 4ο ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Ι. Η Τέχνη της Αµφισβήτησης ΙΙ. Η Σχέση της Τέχνης µε το ίκαιο µια Σχέση Φύση Εχθρική ΙΙΙ. Η Εννοιολογική Προσέγγιση της Τέχνης από το Νοµικό ΕΝΟΤΗΤΑ 2 Ι. Η Συνταγµατική Κατοχύρωση της Ελευθερίας της Τέχνης και η Σηµασία της ΙΙ. Η Έννοια της Έλλειψης Επιφύλαξης Νόµου ΙΙΙ. Η Γενική Οριοθέτηση της Ελευθερίας της Τέχνης IV. Εξέταση των Επιµέρους Γενικών Οριοθετήσεων Α. Το Σύνταγµα και η Αρχή της Ενότητάς του Β. Τα ικαιώµατα των Άλλων και η Αρχή της Πρακτικής Εναρµόνισης, Κατευθυντήρια Αρχή η Αξία του Ανθρώπου Γ. Το Πρόβληµα µε τα Χρηστά Ήθη V. Το Άσεµνο ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Ι. Η Απόλυτη Προστασία της Ζωής. Η Σωµατική και Ψυχική Ακεραιότητα ΙΙ. Η Προστασία της Ανήλικης Νεότητας ΙΙΙ. Η Θρησκευτική Ελευθερία Επίλογος Βιβλιογραφία ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η Τέχνη είναι ένας ζωντανός χώρος που συνεχώς εξελίσσεται. Εκφράζει και αποτυπώνει την αιώνια ανάγκη του ανθρώπου για δηµιουργία, για έκφραση των συναισθηµάτων του, για επικοινωνία µε τους συνανθρώπους τους. Θεωρείται ένα πεδίο που το χαρακτηρίζει η ελευθεριότητα, καθώς δίνει την ευκαιρία στον άνθρωπο να απελευθερωθεί µέσω της καλλιτεχνικής δηµιουργίας. Η καλλιτεχνική δηµιουργία αποτελεί για το λόγο αυτό αναπόσπαστο στοιχείο της πνευµατικής υπόστασης του ανθρώπου.

2 Ο συντακτικός νοµοθέτης γι αυτόν ακριβώς τον λόγο και λόγω της πικρής πείρας του παρελθόντος κατοχυρώνει την ελευθερία της Τέχνης στο άρθρο 16 παρ 1Σ. ως ανεπιφύλακτο δικαίωµα του καθενός. Θέµα της εργασίας αυτής είναι να εξακριβωθεί το ακριβές νόηµα της διάταξης αυτής και η πρόθεση (αν είναι δυνατό) του συντακτικού νοµοθέτη. Γιατί από την στιγµή που εντάσσει ο συντακτικός νοµοθέτης την ελευθερία της Τέχνης στο προστατευτικό πεδίο του Συντάγµατος αναπόφευκτα την οριοθετεί. Παύει λοιπόν η Τέχνη να είναι ένας χώρος ελεύθερος, δίκαιος. Επιχειρείται λοιπόν να βρεθεί µια ισορροπία ανάµεσα στην επιταγή της Τέχνης για πλήρη ελευθερία και συνεχή ανατροπή και τη συνταγµατική επιταγή για ενότητα της συνολικής έννοµης τάξης. ΕΝΟΤΗΤΑ 1 Ι. Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗΣ Ανώτερη τέχνη θα είναι εκείνη η οποία µέσα στο συνειδητό περιεχόµενό της θα παρουσιάζει τα χιλιάδες προβλήµατα της εποχής, η Τέχνη που θα φανεί καθαρά ότι «ράγισε» από τις εκρήξεις της προηγούµενης εβδοµάδας. Η Τέχνη του 20ου αιώνα «ραγίζει» από τις εκρήξεις που ταράζουν τον δυτικό κόσµο κατά τη διάρκεια της πρώτης του δεκαετίας. «Όπως ο Κολόµβος, που πήγαινε να ανακαλύψει τις Αντίλλες, νόµιζε ότι ακολουθούσε πορεία για τις Ινδίες, στον εικοστό αιώνα ο ζωγράφος βρέθηκε µπροστά σ ένα καινούριο κόσµο πριν αντιληφθεί ότι µπορούσε να βγει από τον παλιό». Η Γέννηση των Ονείρων του Freud το 1900, η θεωρία των Quanta του Max Planc το 1901, η Ραδιενέργεια της Ύλης του Becquerel το 1903, η θεωρία της Σχετικότητας του Einstein το 1905, η ηµιουργός Εξέλιξη του Bergsai το 1907, η Τέταρτη ιάσταση, ο Χωροχρόνος του Minkowski το 1909 και άλλες επιστηµονικές µελέτες, εισάγουν την επίθεση κατά του γνωστού κόσµου και αποτελούν βασική πηγή έµπνευσης και σηµείο αναφοράς για τους νέους καλλιτέχνες. Όχι όµως τόσο οι επιστηµονικές θεωρίες, παρά οι κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις είναι αυτές που τελικά επηρεάζουν αποφασιστικά την Τέχνη του 20ου αιώνα και την χαρακτηρίζουν. Ο Α Παγκόσµιος Πόλεµος φέρνει τους ανθρώπους αντιµέτωπους µε µια πραγµατικότητα, που είναι ανήµποροι να συλλάβουν. Ο πόλεµος αποτελεί ουσιαστικά το υπόβαθρο για την κρίση των θεσµών και των αξιών της εποχής. Στην Ευρώπη, επικρατεί καθ όλη τη διάρκεια του µεσοπολέµου ένα κλίµα ανησυχίας, ανασφάλειας, αβεβαιότητας και αµφισβήτησης. Κλίµα τι οποίο συντηρούν και οι αλλεπάλληλες οικονοµικές και πολιτικές κρίσεις και οι συνακόλουθοι ταξικοί ανταγωνισµοί και η κοινωνική αναταραχή. Οι καλλιτέχνες δε, µένουν θεατές µπροστά σε όλα αυτά. «Κάθε έργο τέχνης είναι παιδί της εποχής του» γράφει ο Kandinsky, «συχνά είναι µητέρα των αισθηµάτων µας». Τα έργα του 20ου αιώνα φέρουν τη σφραγίδα της εποχής της Αµφισβήτησης: Αµφισβήτησης στο χώρο της Πολιτικής, της Ηθικής, της Κοινωνίας και της Αισθητικής. Οι καλλιτέχνες διαρρηγνύουν τις σχέσεις τους µε το καλλιτεχνικό παρελθόν, αποδοκιµάζουν έντονα τα κινήµατα του 19ου αιώνα, κηρύσσουν την προσωπική τους ανεξαρτησία και αυτονοµία και κυρίως το ανεπιφύλακτο δικαίωµά τους να αµφισβητούν. Η ιδιότητα του καλλιτέχνη του 20ου αιώνα, είναι σύµφυτη προς τη δυνατότητά του να θέτει τα πάντα υπό αµφισβήτηση και ταυτόχρονα να πειραµατίζεται µε οτιδήποτε νέο και πρωτότυπο. Είναι η εποχή του Μοντερνισµού: όλα επιτρέπονται και τα πάντα µπορούν να ανατραπούν. Γιατί όχι άλλωστε; Η τέχνη µιµείται τη ζωή: σε στενή πάντα επαφή µε την ιστορική πορεία η τέχνη εγκαταλείπει το αντικειµενικό για το υποκειµενικό, το εξωτερικό για το εσωτερικό, την ερµηνεία του γνωστού για την

3 αποκάλυψη των νέων δυνάµεων της ζωής, αµφισβητεί τις γνωστές αισθητικές φόρµες. Όχι όµως µόνο αυτό. Αµφισβητούν την ίδια αξία µιας τέχνης, που τελεί σε αγαστή συνύπαρξη µε την κοινωνία. Πρώτοι οι ντανταϊστές εισάγουν σαν πραγµατική αρχή την διαµαρτυρία και την άρνηση τόσο της καλλιτεχνικής δηµιουργίας όσο και της ιστορικής ζωής. Σε σχέση µε την τραγωδία του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου ο Ντανταϊσµός εµφανίζεται σαν άρνηση όλων των ψεύτικων αρχών που οδήγησαν την ανθρωπότητα στην καταστροφή. Ουσιαστικά η µηδενιστική αυτή τάση αποτελεί το εναρκτήριο κίνηµα και το έναυσµα για την πλήρη απελευθέρωση και αυτονόµηση της Τέχνης, δίνει όµως παράλληλα και το στίγµα της Μοντέρνας Τέχνης. Η Τέχνη δεν περιορίζεται σε µια µόνο περιοχή της ζωής, ενδιαφέρεται για την Φιλοσοφία και την Ποίηση την Κοινωνιολογία και την Πολιτική. Και ο καλλιτέχνης δεν είναι αποκοµµένος από την πραγµατικότητα, αφετηρία για το έργο του είναι η ίδια η πραγµατικότητα και η άσκηση κοινωνικής κριτικής. Η κοινωνική αυτή διάσταση της Τέχνης του 20ου αιώνα είναι το κύριο χαρακτηριστικό της και είναι αυτή που προκάλεσε τις περισσότερες φιλοσοφικές συζητήσεις όχι τόσο για το τι είναι Τέχνη (συζήτηση τόσο παλιά όσο και η Τέχνη) όσο για το τι επιτρέπεται στην Τέχνη. ΙΙ. Η ΣΧΕΣΗ Της ΤΕΧΝΗΣ ΜΕ ΤΟ ΙΚΑΙΟ: ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΦΥΣΗ ΕΧΘΡΙΚΗ Ασχολούµενος κανείς µε τη σχέση δικαίου και Τέχνης οφείλει να συµφωνήσει µε τον επιφανή Γερµανό νοµικό Gustav Radbruch, ο οποίος στο δοκίµιό του Αισθητική του δικαίου διαπιστώνει ότι δίκαιο και τέχνη συνυπάρχουν σε µια φυσική εχθρότητα. Η σύγκρουση µεταξύ τέχνης και ικαίου δεν είναι κάτι το καινούριο, σηµειώνει ο Daniel Baisel, πολλοί καλλιτέχνες διώχθηκαν λόγω των έργων τους. Σίγουρα έχει να κάνει µε το ότι το δίκαιο είναι στατικό, ενώ η τέχνη εκφράζει το «αιωνίως µεταβαλλόµενο πνεύµα κάθε εποχής» και αποτυπώνει αυτή την αναπόφευκτη κοινωνική µεταβολή, πολλές φορές προηγείται µάλιστα αυτής ή και την προκαλεί. Το δίκαιο πάλι εµφανίζεται υπό την µορφή νοµικού συστήµατος µε κανόνες που παρουσιάζονται αυτονοµηµένα από την κοινωνική πραγµατικότητα. Τούτο σηµαίνει ότι οι κανόνες του έχουν την ικανότητα να εντάσσουν στο δεοντικό τους περιεχόµενο οποιοδήποτε κανονιστικό πρόταγµα, έστω και αν αυτό δεν συµβαδίζει µε ό,τι επικρατεί στην κοινωνική πρακτική. Είναι αναµενόµενη λοιπόν αυτή η «φυσική» εχθρότητα δικαίου και τέχνης, καθώς η ιδεολογική λειτουργία του δικαίου έγκειται στην δηµιουργία προτύπων συµπεριφοράς και στην συντήρησή τους, ενώ η ιδεολογική λειτουργία της τέχνης πολλές φορές έγκειται στο χλευασµό και στην ανατροπή αυτών των προτύπων. Υπό αυτό το πρίσµα το δίκαιο εµφανίζεται να επιτελεί ρόλο συνεκτικό, αναπαράγοντας τις υφιστάµενες κοινωνικές σχέσεις, ενώ η τέχνη και οι καλλιτέχνες «διαταράσσουν» συχνά τις σχέσεις αυτές. Αποτελεί λοιπόν η Τέχνη ως κοινωνική δραστηριότητα, απειλή για το δίκαιο; Όπως και να έχει το κράτος ως µηχανισµός παραγωγής του δικαίου σπεύδει να οικειοποιηθεί τις κάθε λογής κοινωνικές δραστηριότητες µε τη µέθοδο της πρόβλεψης και σκοπό την ένταξη και εναρµόνισή τους µε το κοινωνικό περιβάλλον. Έτσι οικειοποιείται και την τέχνη, την ορίζει δηλαδή εννοιολογικά, προκειµένου να µπορεί να την χειριστεί και να την προστατεύσει. Όπως θα δούµε όµως ο δικαστικός προσδιορισµός της έννοιας της Τέχνης έχει δηµιουργήσει στο παρελθόν (και συνεχίζει να δηµιουργεί πολλά προβλήµατα και έχει οδηγήσει σε αδιέξοδα. ΙΙΙ. Η ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΜΙΚΟ

4 Πολύ σωστά έχει ειπωθεί πως η τέχνη δεν διαθέτει αντικειµενικές διαδικασίες παραγωγής, αφήνεται στην υποκειµενική κρίση του ατοµικού βιώµατος ή της προσωπικής αντίληψης και δεν µπορεί να ελεγχθεί αποκλειστικά από τη λογική. Ένας γενικά αποδεκτός ορισµός που να καλύπτει µε πληρότητα όλες τις µορφές της τέχνης δεν υπάρχει και - κατά την ορθότερη άποψη δεν µπορεί να υπάρξει λόγω του πολυδιάστατου και δυναµικού χαρακτήρα της τέχνης. Αυτή είναι και η πρώτη δυσχέρεια µε την οποία έρχεται αντιµέτωπος ο νοµικός κατά την προσπάθεια οριοθέτησης του προστατευόµενου πεδίου της διάταξης του άρθρου 16 παρ. 1 εδ. α Σ. προσπαθώντας ο νοµικός να προστατεύσει την Τέχνη και την ακώλυτη άσκησή της, ξεκινάει λογικά από τον ορισµό του περιεχοµένου της. Η αδυναµία όµως εύρεσης ενός γενικά αποδεκτού ορισµού της Τέχνης, αφενός και η αναγκαιότητα διακρίβωσης του εάν ένα συγκεκριµένο έργο συνιστά Τέχνη (προκειµένου να υπάγεται στο ρυθµιστικό πεδίο της διάταξης του άρθρου 16 παρ. 1 εδ. α Σ.) αφετέρου οδήγησαν κατά καιρούς σε αδιέξοδο. υο χαρακτηριστικές δίκες αποτελούν ένα εξαιρετικά σηµαντικό τεκµήριο για τη σχέση των νοµικών κανόνων και των κανόνων της αισθητικής. Στις δυο αυτές δίκες το δικαστήριο κλήθηκε να δώσει απάντηση στο ερώτηµα «τι είναι Τέχνη και ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της». ΟΙ ΙΚΕΣ Whistler κατά Ruskin Το 1877 ο αµερικανός ζωγράφος Abbot Mc Neil Whistler, πραγµατοποιεί έκθεση, η οποία περιλαµβάνει και το έργο «Νυκτερινό σε µαύρο και χρυσό». Επηρεασµένος από το έργο των ιµπρεσιονιστών και κυρίως από την δουλειά του Monet, ο Whistler προσπαθεί να συλλάβει µε τους πίνακές τους µια «εντύπωση» απ ότι καταγράφει το µάτι τη συγκεκριµένη στιγµή. Στις 2 Ιουλίου του 1877 ο Ruskin, γιος πλούσιου εµπόρου και κριτικός µοντέρνας τέχνης δηµοσιεύει στο περιοδικό Fors Clavigera κριτική, στην οποία αποκαλεί τον Whistler «ανόητο», ενώ κατηγορεί παράλληλα για «αλαζονεία και έλλειψη εκπαίδευσης», το δε έργο του δεν είναι γι αυτόν παρά «ένα βάζο µπογιά πεταγµένο στα µούτρα του κοινού». Ο Whistler καταφεύγει µετά από αυτά στη δικαιοσύνη κατηγορώντας τον Ruskin για δυσφήµιση και ζητώντας λίβρες ως αποζηµίωση. Στη δίκη που ακολουθεί το δικαστήριο καλείται να εξακριβώσει κατά πόσο ο Whistler είναι καλλιτέχνης, ώστε να διαπιστωθεί εάν πληρούται το πραγµατικό του κανόνα δικαίου που αφορά στη δυσφήµηση του καλλιτέχνη. Ο Γενικός Εισαγγελέας προκειµένου να εξακριβώσει εάν ο πίνακας του Whistler αποτελεί έργο τέχνης ρωτάει τον καλλιτέχνη πόσες ηµέρες χρειάστηκε για να διεκπεραιωθεί ο πίνακας, εάν δυο ηµέρες δουλειάς αξίζουν τόσα λεφτά και εάν αυτό που απεικονίζεται στον πίνακα αντιστοιχεί στην πραγµατικότητα. Ο δικηγόρος πάλι του Ruskin αρνείται στον πίνακα του Whistler την ιδιότητα του έργου τέχνης και ζητά να προσκοµιστεί στο δικαστήριο ο πίνακας του Τισιανού που απεικονίζει το όγη Andrea Gritti, που αποτελεί τέλειο παράδειγµα του πιο τελειωµένου πίνακα. Ο πίνακας αντίθετα του Whistler είναι ηµιτελής, του λείπει η λεπτοµέρεια και η σύνθεση, ιδιότητες απαραίτητες για ένα έργο τέχνης. «Η απόφαση που εκδόθηκε στη δίκη αυτή ήταν τελικά υπέρ του Whistler. Το δικαστήριο στήριξε την απόφασή του στην αδυναµία του Ruskin να αποδείξει ότι το έργο του Whistler δεν είναι έργο τέχνης και ξεπέρασε το σκόπελο του να συµπληρώσει το νοµοθετικό κενό φτιάχνοντας τον ίδιο τον κανόνα που θα ορίζει τι είναι έργο τέχνης και βάσει αυτού να κρίνει το επίδικο έργο». Brancusi κατά του κράτους των Η.Π.Α.

5 Το 1926 ο γάλλος γλύπτης (ρουµανικής καταγωγής) Constantin Brancusi φτάνει στην Η.Π.Α. για να κάνει την πρώτη του έκθεση. Σύµφωνα µε τον Tatif Act του 1922 η εισαγωγή έργων τέχνης στις Η.Π.Α. ήταν απαλλαγµένη από δασµούς. Όµως ένα από τα έργα του Brancusi, το «πουλί στο χώρο» κρίθηκε από τις τελωνιακές αρχές των Η.Π.Α. όχι έργο τέχνης παρά χρηστικό αντικείµενο. Ο Brancusi, αρνούµενος να πληρώσει σύµφωνα µε το νόµο το τέλος εισαγωγής του γλυπτού, καταφεύγει στην ικαιοσύνη ζητώντας να αναγνωριστεί ότι το «Πουλί στον χώρο» είναι έργο τέχνης. Με αφορµή τη δίκη αυτή, όπως αναφέρει η Βασιλική Παπαδοπούλου, συζητήθηκαν στο δικαστήριο ορισµένα από τα σηµαντικά ζητήµατα που απασχολούν την τέχνη και µάλιστα σε επίπεδο ιδιαίτερα υψηλό. Είναι η τέχνη αναπαράσταση και ποιο είναι το περιεχόµενο της λέξης, τι είναι έργο τέχνης και ποιος είναι ο αρµόδιος να τι κρίνει; Η απόφαση τελικά του αµερικανικού δικαστηρίου εκδόθηκε υπέρ του Brancusi και είναι χαρακτηριστική για το σκεπτικό του πάνω στην υπόθεση, το δικαστήριο δέχθηκε πως η έννοια της τέχνης έχει διευρυνθεί σηµαντικά, υπό την επιρροή των µοντέρνων σχολών και κινηµάτων µε αποτέλεσµα και τα δικαστήρια να πρέπει να δεχθούν ως έργα τέχνης ανθρώπινα δηµιουργήµατα που παλιότερα δεν µπορούσαν να θεωρηθούν έργα τέχνης. Στις παραπάνω δίκες, οι αντίδικοι επιστράτευσαν διάφορα κριτήρια, προκειµένου να πετύχουν τον επιδιωκόµενο σκοπό τους. Από το ποια τεχνική χρησιµοποιεί ο καλλιτέχνης και πόσο χρόνο χρειάζεται για να διεκπεραιώσει το έργο του µέχρι την αποδοχή που έχει ο καλλιτέχνης ή το έργο του από τους ειδήµονες. Όλα τα κριτήρια όµως αποδείχτηκαν ανεπαρκή, ώστε να οδηγήσουν σε έναν ασφαλή και κοινώς αποδεκτό ορισµό της Τέχνης. Το αισθητικό πρόβληµα «τι είναι έργο τέχνης» και «ποια καλλιτεχνική του αξία» δεν πρέπει να µετατρέπεται σε νοµικό, καθώς µια νοµοθετική πρόβλεψη, του τι µπορεί να είναι τέχνη θα αποτελούσε θα αποτελούσε ουσιαστικό εµπόδιο για την εξέλιξη της καλλιτεχνικής δηµιουργίας. Η Τέχνη είναι ελεύθερη. Αυτό σηµαίνει πως µπορεί όχι µόνο να ασκείται ελεύθερα, αλλά και να αυτοπροσδιορίζεται και να µεταβάλλει το περιεχόµενο και την έννοια της. Πολλές φορές η δικαιοσύνη αποχαρακτήρισε πολλά έργα ως έργα τέχνης και εποµένως ως άξια να τύχουν δικαστικής προστασίας. Οι παραπάνω δίκες έκαναν όµως φανερά πως η ρυθµιστική παρέµβαση της δικαιοσύνης στον χώρο της τέχνης δε µπορεί να συνίσταται, στην αξιολόγηση της έννοιας της Τέχνης, αλλά στην αξιολόγηση του περιεχοµένου της όποιας προστατευτικής διάταξης για την Τέχνη και την εναρµόνιση του δικαιώµατος της ελευθερίας της Τέχνης µε τα υπόλοιπα δικαιώµατα της έννοµης τάξης. ΕΝΟΤΗΤΑ 2 Ι. Η ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ Της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ. «Μια από τις πιο ευτυχείς στιγµές του συντακτικού νοµοθέτη του 1975 υπήρξε ασφαλώς η κατοχύρωση στο άρθρο 16 παρ. 1 της ελευθερίας της τέχνης». Με την επιλογή αυτή εµπλουτίσθηκε το σύστηµα προστασίας των θεµελιωδών δικαιωµάτων και φάνηκε να κλείνει ο φαύλος κύκλος των ανιστόρητων περιορισµών και των ελεγκτικών µηχανισµών που, µε ανεπαίσθητες µάλλον διαφοροποιήσεις, κυριάρχησαν στη χώρα µας, καθ όλη τη διάρκεια της ταραγµένης µεταπολεµικής περιόδου, στην ευαίσθητη περιοχή της καλλιτεχνικής δηµιουργίας». Το Σύνταγµα προστατεύει µε µια σειρά διατάξεων παράλληλα µε την υλική φυσική υπόσταση

6 του ανθρώπου, το ανθρώπινο πνεύµα, την πνευµατική υπόσταση του ανθρώπου. Προστατεύει δηλ. τη διαµόρφωση του ανθρώπινου πνεύµατος. Στο πνευµατικό σε χώρο ανήκουν οι κάθε µορφής πεποιθήσεις του ανθρώπου, πολιτικές, κοινωνικές, θρησκευτικές, οικονοµικές. Αυτή την ελευθερία της γνώµης και της κίνησης των ιδεών γενικά συµπληρώνουν οι µακροσκελείς διατάξεις του άρθρου 16 παρ. 1Σ. σχετικά µε την τέχνη, την επιστήµη και την παιδεία. Οι τρεις όµως αυτές εκδηλώσεις του ανθρώπινου πνεύµατος θα µπορούσαν να βρουν έρεισµα, σε ότι αφορά τουλάχιστον την αµυντική τους διάσταση στο άρθρο 14 παρ. 1Σ. Η ιδιαίτερη αναφορά τους στο άρθρο 16 και µάλιστα η καθιέρωση σχετικής γενικής αρχής στην παράγραφο 1 του άρθρου αυτού υποδηλώνει την αυξηµένη ήδη κατοχύρωσή τους συγκριτικά µε άλλες µορφές έκφρασης και διάδοσης στοχασµών. Η αυξηµένη αυτή κατοχύρωση ενισχύεται ακόµη περισσότερο από το γεγονός «ότι η ελευθερία της τέχνης είναι ένα ανεπιφύλακτο δικαίωµα». Το γεγονός βέβαια ότι ένα ατοµικό δικαίωµα κατοχυρώνεται χωρίς νοµοθετική επιφύλαξη δε σηµαίνει ταυτόχρονα ότι είναι και απεριόριστο». Ποιο είναι λοιπόν το ακριβές νόηµα και το περιεχόµενο της συνταγµατικής κατοχύρωσης της ελευθερίας της Τέχνης στο άρθρο 16 παρ. 1Σ; Η ελευθερία της Τέχνης προστατεύεται κατ αρχάς ως αµυντικό και µε την έννοια αυτή ως απόλυτο δικαίωµα. Ως αµυντικό δικαίωµα στρέφεται κατ αρχήν κατά του κράτους. Το κράτος και οι µηχανισµοί του υποχρεούνται να σεβαστούν τον αυτόνοµο χώρο της Τέχνης. «Με τη συνταγµατική κατοχύρωση της ελευθερίας της τέχνης το κράτος υποχρεώνεται σε µια καλλιτεχνική ή αισθητική ουδετερότητα, δεσµευόµενο να απέχει από κάθε προσπάθεια µετουσίωσης της τέχνης σε µορφή γενικής βουλήσεως (volonté générale) ή ταύτισης της». Γι αυτό και η ρυθµιστική επέµβαση του δικαίου στο χώρο της Τέχνης δε µπορεί, όπως είδαµε παραπάνω, να συνιστάται στην αξιολόγηση της έννοιας της Τέχνης, καθώς το κράτος υποχρεούται σε καλλιτεχνική και αισθητική ουδετερότητα. Ο συντακτικός νοµοθέτης δεν αρκείται όµως µόνο στην προστασία της Τέχνης από το κράτος. Αναγνωρίζει και διεκδικητική διάσταση του δικαιώµατος ορίζοντας ότι η ανάπτυξη και η προαγωγή της τέχνης αποτελεί υποχρέωση του κράτους. Και ενώ σε ό,τι αφορά την αµυντική διάσταση (status negativus) του δικαιώµατος, το κράτος, οφείλει κατ αρχήν να αφήνει ελεύθερη την καλλιτεχνική δηµιουργία, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισµούς, αποδεχόµενο µια ευρεία έννοια της τέχνης, σε ό,τι αφορά την διεκδικητική διάσταση (status positivus) του δικαιώµατος, η θέση ποιοτικών κριτηρίων από το κράτος και η επιλεκτική χορήγηση παροχών είναι ως ένα σηµείο αναπόφευκτη. Σε κάθε όµως περίπτωση πρέπει να εξασφαλίζεται ο πλουραλισµός της καλλιτεχνικής ζωής και να τηρούνται οι επιταγές που απορρέουν από την γενική αρχή της ισότητας. Το κράτος λοιπόν είναι συνταγµατικά ο αποδέκτης της υποχρέωσης αποχής από επέµβασης αλλά και παράλληλα ενίσχυσης και προαγωγής του χώρου της τέχνης. Το κράτος είναι πέραν τούτου αποδέκτης της υποχρέωσης να χειρίζεται το δίκαιο κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να υλοποιούνται όλες οι συνταγµατικές επιταγές και να σταθµίζονται τα σε κάθε περίπτωση αντικρουόµενα έννοµα συµφέροντα. ΙΙ. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΕΙΨΗΣ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗΣ ΝΟΜΟΥ Τα ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα δεν είναι βέβαια ανεπίδεκτα περιορισµών. Ένας πρώτος, εγγενής περιορισµός προέρχεται από το γεγονός ότι προβλέπονται από δικαιϊκούς κανόνες, οι οποίοι αναπόφευκτα καθορίζουν για το καθένα από αυτά ένα ευρύτερο ή στενότερο ρυθµιστικό αντικείµενο, καθώς και σε ποια έκταση κατοχυρώνεται το σχετικό δικαίωµα. Η κατοχύρωση εξάλλου ενός δικαιώµατος

7 µπορεί να συνοδεύεται από περιορισµούς που να αφορούν µόνο αυτό (ειδικοί περιορισµοί). Πρόκειται για την επιφύλαξη νόµου, δηλ. για την κάθε µορφής συνταγµατικά προβλεπόµενης σύµπραξης, του κοινού νοµοθέτη στο πεδίο των συνταγµατικών δικαιωµάτων. Υπάρχουν πάντως και ατοµικά δικαιώµατα τα οποία κατοχυρώνονται στο Σύνταγµα χωρίς καµία επιφύλαξη. Στην κατηγορία αυτή εµπίπτει και η ρύθµιση της διάταξης του άρθρου 16 παρ. 1Σ για την ελευθερία της Τέχνης. Η ελευθερία της Τέχνης είναι εποµένως ανεπιφύλακτο δικαίωµα, γεγονός που αποδεικνύει την πρόθεση του νοµοθέτη, αφενός να εξασφαλίσει και να διευρύνει όσο το δυνατόν περισσότερο το πεδίο προστασίας της συγκεκριµένης ανθρώπινης δραστηριότητας που κατοχυρώνει, αφετέρου να αποτρέψει οποιουσδήποτε νοµοθετικούς περιορισµούς. Πράγµατι όπου ο συντακτικός νοµοθέτης είναι κατηγορηµατικός και απόλυτος και δεν «επιφυλάσσεται» δεν είναι δυνατή η επέµβαση του κοινού νοµοθέτη. Και ενώ, είναι γεγονός ότι η επιφύλαξη νόµου επιτρέπει κατ αρχήν την παρεµβολή κοινωνικών κριτηρίων κατά τη συγκεκριµενοποίηση και άσκηση των συνταγµατικών δικαιωµάτων, µε την ανεπιφύλακτη κατοχύρωση µιας ανθρώπινης δραστηριότητας στο Σύνταγµα, ο συντακτικός νοµοθέτης την προκρίνει δίνοντάς της το προβάδισµα έναντι του γενικού κοινωνικού συµφέροντος. Το γεγονός βέβαια ότι ένα ατοµικό δικαίωµα κατοχυρώνεται συνταγµατικά χωρίς νοµοθετική επιφύλαξη, δεν σηµαίνει ταυτόχρονα ότι είναι και «απεριόριστο». Κάθε ατοµικό δικαίωµα εµφανίζει ένα προστατευόµενο πεδίο, δηλ. ένα πεδίο εφαρµογής, το οποίο καλύπτει ορισµένες µόνο εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας. Τίθεται λοιπόν το ερώτηµα, εφόσον τα δικαιώµατα αυτά είναι δεκτικά περιορισµών, ποια θα είναι η βάση του περιορισµού τους. Σε αυτό θα µπορούσε να επιτευχθεί µια γενική απάντηση µέσω του άρθρου 5 παρ. 1 Σ. και της τριάδας των περιορισµών που αυτό περιέχει (την προσβολή των δικαιωµάτων των άλλων, µη παραβίαση του Συντάγµατος και των χρηστών ηθών). Η απάντηση πάντως δε µπορεί να αναζητηθεί κατά τρόπο ενιαίο για όλα τα ανεπιφύλακτα δικαιώµατα. Καθένα από αυτά επιδέχεται αφενός µεν, ερµηνευτικό καθορισµό του κανονιστικού του περιεχοµένου, συνεπώς και των ορίων του, αφετέρου δε ειδικούς περιορισµούς σε περιπτώσεις σύγκρουσης µε άλλα συνταγµατικά δικαιώµατα ή αρχές µε βάση την αρχή της πρακτικής εναρµόνισης. ΙΙΙ. Η ΓΕΝΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Κάθε θεµελιώδες δικαίωµα δεν είναι γενικό και αόριστο. Αντίθετα έχει περιεχόµενο ορισµένο και συγκεκριµένο. Αυτή η ίδια η ρύθµιση του θεµελιώδους δικαιώµατος συνεπάγεται τη συγκεκριµενοποιήσή του, δηλαδή τον καθορισµό των προϋποθέσεων και του νοµικού περιβάλλοντος µέσα στο οποίο προστατεύεται το δικαίωµα. Πρόκειται για την οριοθέτηση (ή προσδιορισµό) των συνταγµατικών δικαιωµάτων, δηλαδή για του µε διατάξεις δικαίου πραγµατοποιούµενο καθορισµό του γενικού τους περιεχοµένου. Η οριοθέτηση διακρίνεται σε γενική και ειδική. Ειδική είναι ο µε διατάξεις πραγµατοποιούµενος καθορισµός του γενικού περιεχοµένου κάθε συγκεκριµένου θεµελιώδους δικαιώµατος. Παράλληλα γενική οριοθέτηση είναι ο µε γενικός διατάξεις καθορισµός του γενικού περιεχοµένου του δικαιώµατος. Αντίθετα όµως προς την ειδική, η γενική οριοθέτηση των συνταγµατικών δικαιωµάτων εµφανίζει προβλήµατα. Αµφισβητείται δηλ. η ίδια η υπόστασή της, το ζήτηµα δηλαδή αν το Σύνταγµα εκτός από τις ειδικές οριοθετήσεις που προβλέπει για κάθε συγκεκριµένο θεµελιώδες δικαίωµα περιέχει επίσης και γενικές οριοθετήσεις, εφαρµοζόµενες σε όλα τα δικαιώµατα. Ιδιαίτερη προβληµατική παρουσιάζει η γενική οριοθέτηση στα ανεπιφύλακτα δικαιώµατα. Πάντως πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι

8 γενικές οριοθετήσεις πρέπει να εφαρµόζονται και στα «ανεπιφύλακτα» δικαιώµατα καθώς αυτά τα περιορίζουµε όχι επειδή δεν µπορούν να είναι κατ αρχήν απεριόριστα, αλλά προκειµένου να διασφαλίσουµε τη δεσµευτικότητα και ενότητα του Συντάγµατος. Οι γενικές οριοθετήσεις προβλέπονται στο άρθρο 5 παρ. 1 Σ µε το οποίο δε θεσπίζεται ένα επιπλέον αυτοτελές δικαίωµα αλλά µια γενική κατευθυντήρια αρχή για το νοµοθέτη και ένας ερµηνευτικός κανόνας για την διοίκηση και τα δικαστήρια «Αν και η πρακτική σηµασία της διάταξης είναι εκ πρώτης όψεως επικουρική», αναφέρει ο Γ. Θεοδόσης «δίνει σαφείς και δεσµευτικές κατευθύνσεις για το νοµοθέτη και γενικότερα για τον εφαρµοστή του Συντάγµατος, συγκαθορίζοντας έτσι το κοινωνικοπολιτικό σύστηµα της χώρας µας, αλλά και ενισχύοντας αποφασιστικά την κοινωνική συναίνεση». Εποµένως η τριάδα που προβλέπεται στο άρθρο 5 παρ. 1Σ το Σύνταγµα µπορεί να µεταφερθεί στο πεδίο της διάταξης του άρθρου 1 παρ. 1Σ και συνιστά τον προσδιορισµό και τα όρια της συνταγµατικά προστατευόµενης ελευθερίας της τέχνης. IV. ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΓΕΝΙΚΩΝ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΩΝ Α. ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ. Το Σύνταγµα προσλαµβάνεται σήµερα κυρίως ως κανονιστικό θεµέλιο της έννοµης τάξης και ύπατη πηγή ικαίου, που συµµετέχει στην παραγωγή κανόνων δικαίου και γενικά στη διαδικασία της έννοµης ρύθµισης. Όπως αναφέρει ο Α. Μανιτάκης «η κανονιστική υφή του αποκαλύπτεται σε όλο της το µεγαλείο µε την αναπαράσταση του Συντάγµατος ως θεµελιώδους νόµου του κράτους ή εφόσον συλλάβουµε το κράτος ως έννοµη τάξη, ως θεµελιώδους κανόνα της έννοµης τάξης». Ενεργεί εποµένως ως «µήτρα κανονιστική θεµελιωδών αρχών και δικαιωµάτων», παρέχοντας την πρώτη ύλη µε βάση την οποία πλάθονται όλοι οι άλλοι κανόνες δικαίου. Ως κανονιστικό θεµέλιο της έννοµης τάξης και µήτρα δικαιωµάτων και αρχών, το Σύνταγµα οφείλει να οργανώνεται µε τρόπο ορθολογικό. εν µπορεί εποµένως να εκφράζει δυο αντιφατικές ή ασυµβίβαστες µεταξύ τους βουλήσεις. Οι διατάξεις του πρέπει να ερµηνεύονται κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να αποφεύγονται εντάσεις που προκύπτουν, ή που ενδεχοµένως θα προκύψουν από την ερµηνεία και εφαρµογή των υπολοίπων διατάξεων. Εξασφαλίζεται δε κατ αυτόν τον τρόπο η δεσµευτικότητα και η ενότητα του Συντάγµατος. Στην περίπτωση της ελευθερίας της Τέχνης, το Σύνταγµα οφείλει να την προασπίζεται ως ειδική εκδήλωση της γενικότερης ελευθερίας, ενώ η ελευθερία της Τέχνης περιορίζεται µόνο από αυτό, όπου και όταν η βασική αρχή της ενότητάς του καθιστά αναγκαίους τους περιορισµούς της τέχνης. Β. ΤΑ ΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΚΑΙ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗΣ, ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΑ ΑΡΧΗ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. Ο σπουδαιότερος ίσως περιορισµός των ατοµικών αλλά και των κοινωνικών δικαιωµάτων προέρχεται από την ανάγκη οριοθέτησης των βιοτικών σχέσεων που ρυθµίζουν, καθώς και ένταξής τους στο συνολικό πλαίσιο της συνταγµατικής τάξης, κατά τρόπο ώστε να διασφαλίζεται η συστηµατική και τελολογική ενότητα του Συντάγµατος. Κατά την οριοθέτηση αυτή συµβαίνει πολλές φορές η άσκηση ενός δικαιώµατος να αποτελεί περιορισµό ή να κωλύει την άσκηση ενός άλλου θεµελιώδους δικαιώµατος. Προκύπτει έτσι το πρόβληµα της νοµικής σύγκρουσης των δικαιωµάτων. Πρόκειται για την ταυτόχρονη αναγνώριση και νόµιµη άσκηση των δικαιωµάτων

9 περισσότερων φορέων κατά τρόπο ώστε η νόµιµη άσκηση του δικαιώµατος του ενός να περιορίζει την επίσης νόµιµη άσκηση του δικαιώµατος του άλλου. Η ιδιοµορφία της νόµιµης σύγκρουσης, αλλά και η αντίθεσή της, έγκειται στο εξής: παρά το ότι η άσκηση όλων των δικαιωµάτων από όλους τους φορείς είναι νόµιµη, εντούτοις θίγεται κάποιο θεµελιώδες δικαίωµα. Αφετηρία της επίλυσης αυτού του προβλήµατος πρέπει να αποτελεί η θεµελιώδης παραδοχή της τυπικής ισοδυναµίας όλων των διατάξεων, οι οποίες περιλαµβάνονται στο Σύνταγµα. Μεταξύ εποµένως των συνταγµατικών κανόνων δεν υπάρχει και δεν µπορεί να υπάρξει σχέση ιεραρχίας που θα επέτρεπε την προτεινόµενη από µέρους της θεωρίας και της νοµολογίας στάθµισης των συµφερόντων. Εφαρµόζοντας στην πράξη ο δικαστής την αρχή της τυπικής ισοδυναµίας όλων των διατάξεων, σε περίπτωση σύγκρουσης δικαιωµάτων, οφείλει να αποφύγει τη βιαστική στάθµιση των εκατέρωθεν συνταγµατικά αναγνωρισµένων αγαθών, καθώς βέβαια και την επιλογή του ενός, µε πλήρη παραµερισµό του άλλου. Οφείλει δηλαδή να ακολουθήσει την µέθοδο της πρακτικής εναρµόνισης, υποβάλλοντας τα συγκρουόµενα δικαιώµατα ή τις συνταγµατικές ελευθερίες σε αµοιβαίους περιορισµούς, ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή πρακτική εφαρµογή του Συντάγµατος ως συνόλου. Μπορούµε δε να συλλάβουµε τα δικαιώµατα, ως οντότητες αποτελούµενες από µια περιφέρεια και έναν πυρήνα, που αποτελεί και την ουσία του ίδιου του δικαιώµατος. Σε περίπτωση σύγκρουσης δυο δικαιωµάτων, τοµής, δηλαδή, των περιφερειών τους, οφείλει να υποχωρήσει το δικαίωµα, του οποίου προσβάλλεται η περιφέρειά του και να υπερτερήσει εκείνο, του οποίου προσβάλλεται ο πυρήνας του. σε καµιά περίπτωση η άσκηση ενός συνταγµατικού αγαθού δεν επιτρέπεται να καθίσταται απαγορευτική χάριν της άσκησης ενός άλλου (ισότιµου) συνταγµατικού αγαθού. Σε σχέση αντίθετα µε τη θεµελιώδη αρχή του σεβασµού και της προστασίας της αξίας του ανθρώπου υφίσταται µια σχέση ιεράρχησης. Κύριος γνώµονας εποµένως της πρακτικής εναρµόνισης, αποτελεί σε κάθε περίπτωση η αξία του ανθρώπου, την οποία το άρθρο 2 παρ. 1Σ κατοχυρώνει ως πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας δικαιολογώντας έτσι την ύπαρξη και λειτουργία του κράτους ως δικαιοπαραγωγικού ρυθµιστή της κοινωνίας. Πράγµατι στο άρθρο 2 παρ. 1Σ καθιερώνει αντικειµενική συνταγµατική αρχή από την οποία απορρέουν ατοµικά δικαιώµατα. Η διάταξη καθιερώνει αυτοτελές δικαίωµα και µάλιστα το ανώτατο µητρικό. Πρόκειται για την καταστατική αρχή της σύγχρονης κοινωνικής ανθρωπιστικής έννοµης τάξης. Η αρχή µάλιστα είναι θετική δεσµευτική συνταγµατική αρχή και όχι προγραµµατική πρόταση. Όσο αναφορά εποµένως την ελευθερία της τέχνης, σε περίπτωση σύγκρουσής της µε άλλα προστατευόµενα δικαιώµατα, πρέπει µε βάση τη µέθοδο της πρακτικής εναρµόνισης να επιχειρείται η εξισορρόπηση των αντικρουόµενων αγαθών µε γνώµονα όµως πάντοτε την αξία του ανθρώπου, που αποτελεί ανώτατη καταστατική αρχή. Γ. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΑ ΧΡΗΣΤΑ ΗΘΗ. Την τριάδα των περιορισµών του άρθρου 5 παρ 1Σ., ολοκληρώνει η αναφορά στα «χρηστά ήθη». Η ρήτρα των χρηστών ηθών έχει δηµιουργήσει ερµηνευτικά προβλήµατα κατά καιρούς σε θεωρητικό και νοµολογιακό επίπεδο, καθώς είναι αµφίβολο, το κατά πόσο ο συντακτικός νοµοθέτης θέλησε µε τη ρήτρα αυτή να θεσπίσει µια γενική απαγόρευση της ανήθικης συµπεριφοράς ή ακόµα να προωθήσει και να επιβάλλει «θεµιτά πρότυπα συµπεριφοράς». Πολύ περισσότερο η έννοια των

10 χρηστών ηθών, δεν µπορεί να προσδιορισθεί µε βάση κάποιον «προϋπάρχοντα εξωσυνταγµατικό κώδικα ηθικών αξιών», ενώ διακατέχεται από µεγάλο βαθµό αοριστίας και αβεβαιότητας και είναι εµπειρικά προσδιορίσιµη. Φαίνεται λοιπόν ο ρόλος των χρηστών ηθών να αποβαίνει ανταγωνιστικός εκείνου του Συντάγµατος: και οι δυο αποσκοπούν στη ρύθµιση της κοινωνικής συµβίωσης, όµως η αοριστία της έννοιας των χρηστών ηθών δρα υποµονετικά για το Σύνταγµα, το οποίο ως θεµελιώδης κανόνας της έννοµης τάξης διαθέτει ένα σταθερό σύστηµα αξιών, το οποίο δεν µπορεί να υποκαθίσταται από γενικές και αόριστες έννοιες, όπως αυτή των χρηστών ηθών. Εξάλλου αν ο συντακτικός νοµοθέτης ήθελε να υιοθετήσει έναν κώδικα ηθικών αξιών θα µπορούσε ασφαλώς να το πράξει ευθέως και ρητά. Εφόσον όµως κάτι τέτοιο δε συνέβη, είναι απαραίτητη η κατά περίπτωση εξέταση του οποιουδήποτε προϋπάρχοντος κώδικα ή συστήµατος. Όσο αναφορά την ελευθερία της τέχνης, ο ηθικός νόµος ή τα εκάστοτε χρηστά ήθη υπήρξαν ο σοβαρότερος λόγος περιορισµού της. Οι καλλιτέχνες ένοιωθαν να περιορίζονται ασφυκτικά από τα χρηστά ήθη, που δεν επέτρεπαν αποκλίνουσες συµπεριφορές και οι θεµατοφύλακες των χρηστών ηθών ένοιωθαν να απειλούνται από την ελευθεριότητα που χαρακτηρίζει την καλλιτεχνική δηµιουργία. Τα δικαιώµατα των άλλων όµως, ως ρήτρα όµως γενικής εφαρµογής και η αρχή ενότητας του Συντάγµατος αποτελούν επαρκή στοιχεία και σταθερό σηµείο αναφοράς για την οριοθέτηση του περιεχοµένου της ελευθερίας της τέχνης και τον περιορισµό της σε περίπτωση σύγκρουσης µε άλλα συνταγµατικώς προστατευόµενα αγαθά. Μπορούµε να πούµε ότι η ελευθερία της Τέχνης (όπως και κάθε δικαίωµα, ανεπιφύλακτο ή µη), οφείλει να σέβεται τελικά την ηθική του Συντάγµατος, δηλ. το σταθερό σύστηµα αξιών που προβλέπει και µε τις διατάξεις του, εξειδικεύει και αποκωδικοποιεί. V. ΤΟ ΑΣΕΜΝΟ. Στο ελληνικό Σύνταγµα γίνεται ρητή αναφορά στα άσεµνα στο άρθρο 14 παρ. 3 περ. δ. Σ. που ορίζει ότι η κατάσχεση εφηµερίδων και άλλων εντύπων, είτε πριν από την κυκλοφορία τους είτε µετά από αυτήν κατ εξαίρεση επιτρέπεται (µετά την κυκλοφορία) για άσεµνα δηµοσιεύµατα που προσβάλλουν ολοφάνερα τη δηµόσια αιδώ στις περιπτώσεις που ορίζει ο νόµος. Στην περίπτωση αυτή ο νοµικός και ο νοµοθετικός βρίσκονται και πάλι αντιµέτωποι µε µια αόριστη αξιολογική έννοια, που µόνο εµπειρικά µπορούν να προσδιορίσουν. «Στην Ελλάδα το άσεµνο από το 1911 και µετά βασίζεται πάνω σε µια σεξοκεντρική ηθική. Εντούτοις η έννοια του άσεµνου, ως αµιγής κοινωνιολογική έννοια, βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Ό,τι πριν από µερικές δεκαετίες ήταν ικανό να προκαλέσει κοινωνικά σκάνδαλα, το συναντούµε σήµερα στους δρόµους µας σε διαφηµιστικές αφίσες ή το βιώνουµε καθηµερινά µέσα από τους κάθε λογής δέκτες µας». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει µάλιστα η νοµοθεσία περί άσεµνων εντύπων, στα οποία περιλαµβάνονται και τα βιβλία. Ο Ν. 5060/1931 ρυθµίζει τα ζητήµατα περί άσεµνων εντύπων. Το άρθρο 30 του Ν. 5060/1931 δίνει τον ορισµό του άσεµνου εντύπου, σε µια προσπάθεια να προσφέρει καθοδήγηση στον δικαστή κατά την κρίση του. Σύµφωνα µε το άρθρο: «άσεµνα, κατά τις περιπτώσεις του προηγούµενου άρθρου, θεωρούνται τα χειρόγραφα, έντυπα, εικόνες και λοιπά αντικείµενα όταν, σύµφωνα µε το κοινό αίσθηµα προσβάλλουν την αιδώ. εν θεωρούνται άσεµνα τα έργα τέχνης ή επιστήµης και ιδίως αυτά που ανήκουν στην πολιτιστική δηµιουργία της ανθρωπότητας ή που συµβάλλουν στην προώθηση της ανθρώπινης γνώσης, εκτός από την περίπτωση όπου προσφέρονται προς πώληση, πωλούνται ή παρέχονται ειδικά

11 σε πρόσωπα ηλικίας κάτω των 18 ετών και για σκοπούς άλλους εκτός από την σπουδή. Για το χαρακτηρισµό έργου ως ανήκοντος στις παραπάνω εξαιρέσεις ο εισαγγελέας µπορεί να προκαλέσει συµβουλευτική γνωµοδότηση πενταµελούς επιτροπής, την οποία διορίζει ο ίδιος από παιδαγωγούς καθηγητές της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών και µέλη συλλόγων για την προστασία της παιδικής ηλικίας ή όπου δεν υπάρχουν τέτοια πρόσωπα, τριµελούς επιτροπής από παιδαγωγούς και λογίους». ηµιουργείται λοιπόν ζήτηµα, καθώς τα βιβλία περιλαµβάνονται µεν στα έντυπα, οπότε θα µπορούσαν να υπάγονται στη διάταξη του άρθρου 14, όµως αποτελούν από την άλλη έργα τέχνης και προστατεύονται από τη διάταξη του άρθρου 10 παρ. 1Σ. που κατοχυρώνει το ανεπιφύλακτο δικαίωµα της ελευθερίας της Τέχνης. Γίνεται δεκτό ότι, εφόσον το υπό συζήτηση βιβλίο γίνει αποδεκτό ως έργο τέχνης, υπερισχύει η προστατευτική διάταξη του άρθρου 16. Βέβαια κρίσιµο παραµένει το ζήτηµα του χαρακτηρισµού του βιβλίου ως έργου τέχνης. Ο χαρακτηρισµός αυτός αποτελεί ιδιαίτερα επίπονα, αν όχι και ανώφελο έργο, καθώς ένας ορισµός της Τέχνης και των χαρακτηριστικών της, δύσκολα µπορεί να δοθεί. Σε κάθε πάντως περίπτωση το άσεµνο, ως εµπειρικά προσδιορίσιµη αόριστη έννοια κοινωνιολογικής προέλευσης δε µπορεί να λειτουργήσει ως περιορισµός της ελευθερίας της Τέχνης. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ - Α.Π. 546/1983 Τµ. Ε, Νοβ ζ ζ 31,714 Στην υπόθεση αυτή το δικαστήριο έκρινε ότι για το χαρακτηρισµό βιβλίου ως άσεµνου πρέπει να ερευνάται το περιεχόµενο και ο σκοπός της έκδοσής τους για να κριθεί αν ήταν αναγκαία για την επιτυχηµένη απόδοση του βιβλίου η χρησιµοποίηση των λέξεων και φράσεων του βιβλίου, που κρίθηκαν άσεµνες. - Εφ. Αθ. 6518/69 Στην υπόθεση αυτή, το δικαστήριο ερµηνεύοντας την έννοια του άσεµνου, σύµφωνα µε το άρθρο 30ν. 5060/1930 έκρινε ότι φράσεις ωµές, τολµηρές, µέχρι χυδαιότητας από µόνες τους, αν αποµονωθούν, δεν προσβάλλουν τη δηµόσια αιδώ του µέσου κοινωνικού ανθρώπου, γιατί στο σύνολό του το βιβλίο, στο οποίο περιέχονται, αποτελεί λογοτεχνικό έργο τέχνης. Συµπέρασµα: Τα δικαστήρια στις δυο αυτές περιπτώσεις αναγνωρίζοντας στα παραπάνω βιβλία την ιδιότητα του έργου τέχνης, αν και θεώρησαν την χρησιµοποίηση ορισµένων λέξεων ή φράσεων άσεµνες, θεώρησαν ότι ως έργα τέχνης δεν θεωρούνται βάσει του άρθρου 30ν. 5060/1930 άσεµνα και δε προσβάλλουν τη δηµόσια αιδώ. - Τριµ. Πληµ. Θες. 1760/1983 το δικαστήριο σ αυτήν την υπόθεση έκρινε ότι όταν το περιεχόµενο κινηµατογραφικής ταινίας είναι άσεµνο, η προβολή της σε κινηµατογράφο προσιτό σε όλους προβάλει την δηµόσια αιδώ. Το δικαστήριο προσπάθησε να δώσει ορισµό του έργου τέχνης. Συγκεκριµένα σύµφωνα µε το δικαστήριο «ο όρος έργο τέχνης είναι ταυτόσηµος προς τον όρο καλλιτέχνηµα δια την τέχνην, διότι ο καλλιτέχνης δίνει αισθητήν µορφήν εις µιαν ιδέαν πνευµατικήν, το δε σχηµατίζει την µορφήν αυτήν µε κάλλος, δηλ. µε αρµονίαν τόνων, χρωµάτων, µεγεθών και τα λοιπά και σκοπεί να επικοινωνήσει µε τον άλλον δια του έργου του και να του µεταδώσει τα συναισθήµατά του ή εν µήνυµα γενικότερον, να τον αναγάγη εκτός από αισθητόν σύµβολον εις των ιδεατών αλήθεια που ελευθερώνει». Το δικαστήριο κατέληξε ότι αν το µήνυµα αυτό όµως τείνει στη γενετήσια διερέθηση, τότε το έργο, ανεξάρτητα από

12 την καλλιτεχνική του σηµασία λειτουργεί ως άσεµνο. Ο νοµοθέτης κατά το δικαστήριο πάντα απαγορεύει όχι µόνο την κυκλοφορία άσεµνων και αποκρουστικών εικόνων αλλά και την κυκλοφορία «της ωραιοποιηµένης προκλήσεως διαφθοράς». - Εφ. Πειρ. 1073/1984 Το δικαστήριο έκρινε ότι ταινία «πορνό» δεν προσβάλλει κατ ανάγκη την αιδώ, εφόσον προβάλλεται εις αίθουσαν προβολής πορνογραφικών ταινιών και το κοινό προειδοποιείται για το είδος του θεάµατος, ώστε όλοι οι εισερχόµενοι γνωρίζουν τι περίπου θα αντικρίσουν. εν προσβάλλεται µάλιστα ο µέσος κοινωνικός άνθρωπος, ως φορέας και εκφραστής του φυσιολογικού και συνήθους αισθήµατος της αιδούς, δεδοµένου ότι αυτό το αίσθηµα δεν το έχουν ή το αποβάλλουν όσοι αποτελούν το ειδικό κοινό τέτοιου είδους ταινιών. Συµπέρασµα: Το δικαστήριο προσπάθησε στην πρώτη υπόθεση να ορίσει το έργο τέχνης. Είπαµε σε παραπάνω κεφάλαιο, πως η εννοιολογική προσέγγιση της τέχνης από το νοµικό παρουσιάζει πολλά ερµηνευτικά προβλήµατα και είναι καλύτερα ο δικαστής να παρακάµπτει έναν ορισµό. Το δικαστήριο όµως, αν και έκρινε τη συγκεκριµένη κινηµατογραφική ταινία ως έργο τέχνης, στηριζόµενο εσφαλµένα σε αισθητικά κριτήρια θεώρησε ότι το έργο προσβάλλει τη δηµόσια αιδώ και ως εκ τούτο απαγορεύεται η προβολή του. αγνόησε έτσι επιδεικτικά τη συνταγµατική επιταγή του άρθρου 16 παρ. 1Σ και στηρίχτηκε σε µια αόριστη έννοια κοινωνιολογικής και εξωσυνταγµατικής προσέγγισης της έννοιας του άσεµνου. Και ενώ στο ευρύ κινηµατογραφικό κοινό απαγορεύθηκε ουσιαστικά να παρακολουθήσει τη συγκεκριµένη ταινία προκειµένου να µην προσβληθεί το «φυσιολογικό και σύνηθες αίσθηµα της αιδούς» τους, το «ειδικό κοινό» που έχει αποβάλλει το αίσθηµα αυτό, είχε ειδική µεταχείριση στη δεύτερη υπόθεση. Το δικαστήριο έκρινε ότι η ταινία πορνό δεν προσβάλλει τη δηµόσια αιδώ, αν προβάλλεται σε αίθουσα ειδική προβολής. Είναι προφανής η αντιφατικότητα ανάµεσα στις δυο υποθέσεις, αλλά και η ασάφεια και έλλειψη µιας σαφούς γραµµής, που να χαρακτηρίζει τη δικαστηριακή πρακτική. Μια ταινία υψίστης αισθηµατικής και καλλιτεχνικής αξίας, όπως έκρινε το δικαστήριο έτυχε δυσµενέστερη κρίση από µια ταινία πορνό. ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Ι. Η ΑΠΟΛΥΤΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Η ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΑΚΕΡΑΙΟΤΗΤΑ Το φαινόµενο της ζωής αποτελεί πράγµατι την κορωνίδα της δηµιουργίας. Η ζωή αποτελεί φυσικό υπέρτατο αγαθό και η προστασία της στο άρθρο 5 παρ 2Σ. αποτελεί πρωταρχική και αναγκαία συνέπεια της καταστατικής αρχής του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας. Η αρχή αυτή, που αποτελεί αντικειµενικό συνταγµατικό κανόνα δικαίου µε εφαρµογή στη συνολική έννοµη τάξη, επαναλαµβάνεται στο Σύνταγµα και σε άλλα άρθρα, όπως στο άρθρο 7 παρ. 2, όπου ορίζεται ότι «τα βασανιστήρια, οποιαδήποτε σωµατική κάκωση, βλάβη υγείας ή άσκηση ψυχολογικής βίας, καθώς και κάθε άλλη προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας απαγορεύονται και τιµωρούνται». Το δικαίωµα δε της ζωής, ως αµυντικό δικαίωµα, έχει απόλυτο χαρακτήρα και στρέφεται κατά παντός (erga omnes). Αποδέκτες της ενέργειας του αµυντικού δικαιώµατος της ζωής είναι όχι µόνο η κρατική αλλά και η ιδιωτική εξουσία. Είναι λοιπόν φανερό ότι οποιαδήποτε προσβολή της ζωής δε µπορεί να δικαιολογηθεί βάσει της ελευθερίας της τέχνης. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγµα του φόνου επί σκηνής, όπου ο παθιασµένος ηθοποιός συναινεί στη θανατική του όσο

13 και σύγχρονων ταινιών µε ρεαλιστικούς ακρωτηριασµούς ή θανατώσεις (snuff film). Είναι αυτονόητο µάλιστα σε αυτήν την περίπτωση, ούτε καν η σφαίρα δηµιουργίας του καλλιτεχνικής θεωρίας υποστηρίζει. Καταλαβαίνουµε λοιπόν πως η ελευθερία της Τέχνης υποχωρεί σε οποιαδήποτε περίπτωση προσβάλλει τον πυρήνα της ανθρώπινης ζωής και της σωµατικής ή ψυχικής ακεραιότητας. ΙΙ. Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΗΛΙΚΗΣ ΝΕΟΤΗΤΑΣ Η προστασία της ανήλικης νεότητας προβλέπεται στο Ελληνικό Σύνταγµα άµεσα βάσει του άρθρου 21 παρ. 1 όπου ορίζεται ότι η παιδική ηλικία τελεί υπό την προστασία του κράτους και του άρθρου 21 παρ 3, όπου ορίζεται ότι το κράτος παίρνει ειδικά µέτρα για την προστασία της νεότητας. Η προστασία δε αυτή ενισχύεται από τις συνταγµατικές διατάξεις των άρθρων 2 παρ 1, 5 παρ. 1 και ανάγεται κατ αυτόν τον τρόπο σε αδιαφιλονίκητο συνταγµατικό αγαθό, ικανό σε περίπτωση σύγκρουσης να περιορίσει την ελευθερία της τέχνης, πάντα βέβαια στο πλαίσιο της πρακτικής εναρµόνισης. Στην περίπτωση δε αυτή (της σύγκρουσης) ο ίδιος ο νοµοθέτης έχει κληθεί να επιλύσει τη διαφορά, ακολουθώντας τη συνταγµατική επιταγή περί προστασίας της νεότητας και λήψης ειδικών µέτρων. Χαρακτηριστικές νοµοθετικές διατάξεις που θεσπίζουν περιορισµούς της ελευθερίας της Τέχνης για λόγους προστασίας της νεότητας απαντώνται (µεταξύ άλλων) στο πεδίο της ραδιοτηλεόρασης. Η Υ. Α. 6138/Ε (τύπου) της προβλέπει τον τρόπο κατάταξης και σήµανσης των τηλεοπτικών προγραµµάτων λαµβάνοντας υπόψη το άρθρο 21 παρ. 1 και 3Σ. κατατάσσει τα προγράµµατα σε 5 κατηγορίες «ανάλογα µε το βαθµό της δυσµενούς επίδρασης που µπορεί να έχει το περιεχόµενό τους στην προσωπικότητα και στην εν γένει σωµατική, ηθική, πνευµατική και διανοητική ανάπτυξη των ανηλίκων. Την κατάταξη αυτή πραγµατοποιεί επιτροπή που απαρτίζεται από ειδικούς επιστήµονες (π.χ. ψυχολόγους, παιδαγωγούς, νοµικούς), ενώ µπορεί να γίνεται από επιτροπές ελέγχου κινηµατογραφικών ταινιών. Παράλληλα προβλέπεται και η ζώνη στην οποία επιτρέπεται να µεταδίδεται κάθε πρόγραµµα, ανάλογα µε την κατηγορία στην οποία εµπίπτει καθώς και η διάρκεια εµφάνισης του συµβόλου, που δηλώνει τη σχετική κατηγορία τέτοιου είδους ρυθµίσεις είναι απαραίτητες και αποτελούν θεµιτό περιορισµό της τέχνης και της ελευθερίας διάδοσής της, καθώς οι κίνδυνοι µιας αρνητικής επιρροής στις ευαίσθητες νεανικές ψυχές είναι µεγάλος και συνεπώς επίµοχθο και δύσκολο το έργο της πρόληψής τους. Από την άλλη παιδιά και έφηβοι δεν παύουν ως άτοµα να απολαµβάνουν δικαιώµατα όπως και το δικαίωµα επιλογής και το δικαίωµα απολαβής της τέχνης. Και στη συγκεκριµένη περίπτωση διαµαίνεται η σπουδαιότητα της µεθόδου της πρακτικής εναρµόνισης. Ο νοµοθέτης πρέπει στη συγκεκριµένη περίπτωση να φροντίσει τα δυο αντιτιθέµενα έννοµα αγαθά (ελευθερία της τέχνης και προστασία της νεότητας) να διατηρούν την κανονιστική τους εµβέλεια και κανένα απ αυτά να µην επιβάλλεται απολύτως εις βάρος του άλλου. Ο νοµοθέτης πρέπει να προστατεύσει την ανήλικη νεότητα και να της δώσει ακόµα και προβάδισµα, διασφαλίζονταν, όµως ταυτόχρονα το δικαίωµα του καλλιτέχνη για διάδοση τα επικίνδυνα για τη νεότητα έργου στους ανήλικους πολίτες. ΙΙΙ. Η ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η θρησκεία κατείχε και κατέχει σηµαντικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου. Η πιστή και αυστηρή τήρηση από µέρους µιας οµάδας του κώδικα ηθικής ενός συγκεκριµένου

14 θρησκευτικού δόγµατος αποτελεί κοινωνικό φαινόµενο µε µεγάλη σηµασία. Οι κοινωνιολογικές εργασίες ουκ ολίγες: όλες εστιάζονται στον τρόπο γένεσης της θρησκείας, αλλά κυρίως στο ρόλο που επιτελεί σε µια κοινωνία. Χαρακτηριστική είναι η άποψη του Ντυρκάιµ που αντιλαµβάνεται τη θρησκεία ως ένα ενοποιηµένο σύστηµα πεποιθήσεων και συνηθειών σχετικά µε τα ιερά πράγµατα, µε τα πράγµατα δηλαδή που είναι ξεχωρισµένα και απαγορευµένα, πεποιθήσεις και συνήθειες που συνένωναν όλους όσοι τις ακολουθούν σε µια ενιαία ηθική κοινότητα καλούµενη «εκκλησία». Το ζήτηµα είναι κατά πόσο επιτρέπεται στην Τέχνη να ασχολείται µε τα ιερά και τα ανίερα πράγµατα, αν µπορεί τελικά να αµφισβητήσει τις «πεποιθήσεις και τις συνήθειες» που συνενώνουν τους πιστούς στην «ενιαία ηθική κοινότητα». Το ελληνικό Σύνταγµα κατοχυρώνει στο άρθρο 13 τη θρησκευτική ελευθερία και την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης. Θρησκευτική συνείδηση είναι δε, η ενδιάθετη πίστη και η εξωτερίκευσή της προς οποιοδήποτε δόγµα για την υπόσταση του θείου. Αποτελεί µάλιστα, θεµελιώδες δικαίωµα που απορρέει από την αντικειµενική αρχή της ελευθερίας της θρησκείας. Στο χώρο της τέχνης είναι πολύ συχνό το φαινόµενο της σύγκρουσής της, ή της γνώσης της µε την θρησκεία. Πολλοί καταξιωµένοι καλλιτέχνες έχουν προκαλέσει µε το έργο τους εντονότατες αντιδράσεις στο χώρο των πιστών, γιατί θεωρήθηκε πως µε το έργο τους προσβάλλεται η θρησκευτική τους συνείδηση και το θρησκευτικό συναίσθηµα. Όπως και µε τα υπόλοιπα συνταγµατικά αγαθά, έτσι και εδώ ο εφαρµοστής του δικαίου πρέπει σε περίπτωση σύγκρουσης να στραφεί στη µέθοδο της πρακτικής εναρµόνισης, για να αναζητήσει τη λύση. Πρέπει πάντως να πούµε πως στο χώρο της θρησκείας, που επικρατεί ένας σαφής και αυστηρός κώδικας ηθικής οι οποιεσδήποτε και από οπουδήποτε αποκλίνουσες συµπεριφορές αντιµετωπίζονται σαφώς µε ανεπιείκεια. Ο δικαστής πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός στο έργο του και βέβαια να µην αφήνει την προσωπική του θρησκευτική συνείδηση να παρεισφρήσει στο έργο του. ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ Μον. Πρωτ. Αθ /1988 Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ Μια από τις πιο πολυσυζητηµένες ταινίες έγινε δεκτή µε έντονες επιδοκιµασίες και ακόµη εντονότερες αποδοκιµασίες υπήρξε «Ο Τελευταίος Πειρασµός», κινηµατογραφική µεταφορά του οµώνυµου βιβλίου του Ν. Καζαντζάκη από τον παραγωγό και σκηνοθέτη Μάρτιν Σκορτσέζε. Η ταινία, όπως ήταν επόµενο, προκάλεσε εντονότατες αντιδράσεις στο χώρο της Εκκλησιάς και στο χώρο των πιστών. Αποτελεί δε, χαρακτηριστικό παράδειγµα σύγκρουσης της τέχνης µε την θρησκεία που µεταφέρθηκε από το χώρο των δικαστηρίων στους δρόµους καθώς προκάλεσε εντονότατες αντιδράσεις, διαµαρτυρίες και διαδηλώσεις. Αποτέλεσµα των αντιδράσεων αυτών ήταν και η παρακάτω δίκη, όπου οι αιτούντες νοµικά και φυσικά πρόσωπα στράφηκαν κατά εταιρίας εισαγωγής και εκµετάλλευσης κινηµατογραφικών ταινιών (που εισήγαγε και τη συγκεκριµένη ταινία) και ζήτησαν τη λήψη ασφαλιστικών µέτρων και συγκεκριµένα: 1) την απαγόρευση της εισαγωγής, διάθεσης και προβολής της ταινίας, 2) την κατάσχεση της ταινίας, 3) την καταβολή στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών χρηµατική ποινή δραχµών για κάθε παράβαση της απόφασης. Οι αιτούντες υποστήριξαν στην αγωγή τους ότι µε την ταινία αυτή προσβλήθηκε το θρησκευτικό τους συναίσθηµα και η προσωπικότητά τους, κατά το άρθρο 57 Λ.Κ., ενώ παραβιάστηκε παράλληλα το Σύνταγµα και τα

15 χρηστά ήθη, έγινε κατάχρηση άσκησης του εν λόγω δικαιώµατος και προσβλήθηκε η δηµόσια αιδώς. Το δικαστήριο έκρινε πως ο Ιησούς Χρηστός, πράγµατι στην ταινία χλευάζεται και γελοιοποιείται δηµοσίως, ειδικά αφού ο κινηµατογράφος, είναι τόπος προσιτός στο κοινό. Αυτή δε, η εικόνα του Ιησού Χριστού που παρουσιάζεται στην ταινία, έστω και αν αυτή αποτελεί καλλιτεχνική δηµιουργία που προστατεύεται συνταγµατικά, αντιστρατεύεται προς τα χρηστά ήθη που εκπηγάζουν από τις θεµελιώδεις πολιτειακές, κοινωνικές, οικονοµικές και ηθικές αρχές και αντιλήψεις που κυριαρχούν στην ελληνική πολιτεία και αντιπροσωπεύουν την περί του πρέποντος λαϊκή συνείδηση και επιπλέον προφανώς αντίκειται στον κοινωνικό και οικονοµικό σκοπό του ασκούµενου δικαιώµατος, που και αυτό, δεν επιτρέπεται, σύµφωνα µε τις διατάξεις των άρθρων 25 παρ. 3Σ. και 281 Α.Κ. Πιθανολογήθηκε τελικά ότι δεν υπήρχε προστατεύσιµο δικαίωµα, που θα µπορούσε να τεθεί ως αντιµέτωπο του προσβαλλόµενου δικαιώµατος της προσωπικότητας των αιτούντων, έκφανση του οποίου αποτελεί το θρησκευτικό τους συναίσθηµα που προσβάλλεται. Το δικαστήριο αποφάσισε ότι η άσκηση έπρεπε να γίνει δεκτή. Το δικαστήριο στην παραπάνω υπόθεση δεν ακολούθησε την µέθοδο της πρακτικής εναρµονίσεως, παρά εφήρµοσε τη στάθµιση των συµφερόντων προκρίνονταν τελικά το ένα συνταγµατικό αγαθό (θρησκευτική ελευθερία), θεωρώντας το, ως αξιολογικά ανώτερο και αποκλείοντας την άσκηση του άλλου (την ελευθερία της Τέχνης) προσβάλλοντας κατ αυτήν τον τρόπο όχι µόνο την περιφέρεια αλλά και τον πυρήνα του. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Στην παρούσα εργασία επιχειρήθηκε να ιδωθεί συνοπτικά, αλλά και σφαιρικά η σχέση της Τέχνης και ικαίου, καθώς και η θέση της Τέχνης στο συνολικό δικαιϊκό οικοδόµηµα. Το ζήτηµα παρουσιάζει πολλές πτυχές και χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή κατά την προσέγγισή του, καθώς επιχειρήθηκε να βρεθεί η αλληλεπίδραση δυο διαφορετικών επιστηµονικών κλάδων, της Θεωρίας της Τέχνης και του ικαίου, καθώς και δυο διαφορετικών δραστηριοτήτων της καλλιτεχνικής δηµιουργίας και της νοµοθετικής παραγωγής νοµικών κανόνων και της εφαρµογής τους. Αρχικά παρουσιάστηκε µέσα από µια σύντοµη ιστορική αναδροµή ο δυναµικός χαρακτήρας της Τέχνης, που καθιστά πολλές φορές προβληµατική κάθε προσπάθεια ορισµού της από τη θεωρία (της Τέχνης). Ο δυναµικός χαρακτήρας της Τέχνης είναι και το βασικότερο πρόβληµα που θα αντιµετωπίσει ο νοµικός προκειµένου να εντάξει την Τέχνη στο δικαιϊκό σύστηµα και να την προστατεύσει πρέπει να την ορίσει. Προτάθηκε δε, στην εργασία η αποφυγή ενός νοµικού ορισµού της Τέχνης από το νοµοθέτη. Τεκµηριώθηκε µάλιστα ότι κάθε τέτοια προσπάθεια είναι αντισυνταγµατική. Στη συνέχεια µε βάση τη γενική θεωρία των συνταγµατικών δικαιωµάτων παρουσιάστηκε η γενική οριοθέτηση της ελευθερίας της Τέχνης. Τέλος παρουσιάστηκε η σύγκρουση, της ελευθερίας της Τέχνης µε άλλα συνταγµατικά δικαιώµατα και προκρίθηκε η µέθοδος της πρακτικής εναρµόνισης, ως ασφαλής και νοµικά ορθή τεχνική επίλυσης συγκρούσεων στο πλαίσιο του Συντάγµατος. Θέση και συµπέρασµα της εργασίας είναι, αυτό ακριβώς, πως για ένα ανεπιφύλακτο δικαίωµα, όπως η ελευθερία της Τέχνης, η κατά περίπτωση εξέταση µε τη βοήθεια της µεθόδου της πρακτικής εναρµόνισης και µε γνώµονα την αρχή ενότητας του Συντάγµατος είναι ασφαλέστερη από µια δογµατική αντιµετώπιση του ζητήµατος, που θα οδηγούσε σε άκαµπτους κανόνες γενικής εφαρµογής σε κάθε περίπτωση σύγκρουσης της Τέχνης µε άλλα συνταγµατικά αγαθά.

16 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ - ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΥ ΣΠ., Η Ελευθερία της Τέχνης τα όρια ενός ανεπιφύλακτου ατοµικού δικαιώµατος, ζα Νο 1/1999, σελ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΝ., Συνταγµατικά ικαιώµατα, τ. ΙΙΙ, Ι έκδοση Αθήνα ΘΕΟ ΟΣΗ ΓΕΡ. Η Ελευθερία της Τέχνης, εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα ΛΑΜΠΙΡΗ, ΗΜΑΚΗ, ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ, Θεσµατική Ελληνικής Κοινωνίας, τ.μ., εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή ΛΑΜΠΙΡΗ, ΗΜΑΚΗ, ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ, Θεσµατική Ελληνιής Κοινωνίας, τ. 16, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή ΜΑΝΙΤΑΚΗ ΑΝΤ., Ελληνικό Συνταγµατικό ίκαιο, τ. Ι, εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα Θεσσαλονίκη ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣ., Η Παρέµβαση του ικαίου στο Χώρο της Τέχνης, νοµική επιθεώρηση, τ. - ΧΡΥΣΑΝΘΟΥ ΧΡ. Η Ζωγραφική του Εικοστού Αιώνα, Αθήνα ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΥ Κ., Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή ΞΕΝΗ - Baisel Daniel, Die Kunst Freiheitsgarautie des Grundgeselres und ihrestrafrechtlichen Grenzen, Heidelberg R. v. Decoker Bottomore B., Κοινωνιολογία, εκδ. Guttenberg, Αθήνα Breton Andre, Υπερρεαλισµός και ζωγραφική, εκδ. Ύψιλον, Kandisky Wassily, Για το πνευµατικό στην Τέχνη, εκδ. Νεφέλη, Read Herbert, Η Φιλοσοφία της Μοντέρνας Τέχνης, εκδ. Κάλβος. - Richter Haus, Νταντα, εκδ. Υποδοµή, 1983.

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ

ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΡΧΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος

1ο Κεφάλαιο Το δικαίωµα του συνεταιρίζεσθαι στα πλαίσια του άρθρου 12 του Συντάγµατος Πρόλογος Η κατοχύρωση και η προστασία του δικαιώµατος της συνένωσης ή του συνεταιρίζεσθαι στο άρθρο 12 του ελληνικού Συντάγµατος δίνει σάρκα και οστά στο εύστοχο αρχαίο απόφθεγµα «η ισχύς εν τη ενώσει».

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων

Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων Προπτυχιακή Εργασία Έλενα Κοντραφούρη Η Αρχή της Νομιμότητας ως Οριοθέτηση των Συνταγματικών Δικαιωμάτων ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΜΕΡΟΣ a) Συνταγματικά δικαιώματα Το θέμα που τίθεται υπό διαπραγμάτευση

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος

Θέµα εργασίας. Η ερµηνεία του άρθρου 8 παρ. 1 του Συντάγµατος Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001)

Θέµα εργασίας. Η Θεσµική Προσαρµογή των Συνταγµατικών ικαιωµάτων ΙΙ (ΣτΕ 438/2001) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2017 ΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΚΟΠΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Πέτρος Κ. Τσαντίλας Διδάκτωρ Νομικής Δικηγόρος

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Βιβλιογραφία... 23 Εισαγωγή... 27 ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΑ ΕΝΝΟΙΑ - ΠΗΓΕΣ 1. Έννοια κ.λ.π... 29 Α. Εισαγωγικά... 29 Β. Εξωτερική συμπεριφορά... 30 Γ. Διατάξεις... 31

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: «Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου» ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Μάθημα: «Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου» ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΕΚΠΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Μάθημα: «Εφαρμογές Δημοσίου Δικαίου» ΘΕΜΑ: ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Ανδρέας Δημητρόπουλος ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΦΟΙΤΗΤΗΣ : Νικήτας Ιωαν. Καλογιαννάκης Α.Μ. : 1340200200841 ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΚΥΚΛΟΣ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΗ ΣΥΝΟΨΗ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ Θέµα: υνατότητα διαφήµισης διδασκαλίας κατ οίκον Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Καλλιόπη Σπανού Ειδικός Επιστήµονας: Ευάγγελος Θωµόπουλος Αθήνα, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής

Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Η ελευθερία και η ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προτάσεις πολιτικής Άννα Κανδύλα, Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής Αθήνα, 11 Δεκεμβρίου 2012 Εισαγωγικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν

Τετάρτη 23 Μαΐου, «Τίποτα δεν είναι καλό ή κακό η σκέψη το κάνει έτσι», όπως. διαπίστωσε ο Άμλετ στο ομώνυμο έργο του Shakespeare, όταν ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΡΑΔΙΟΤΗΛΕΟΡΑΣΗΣ ΚΥΠΡΟΥ κ. ΑΝΔΡΕΑ ΠΕΤΡΙΔΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΟΑΤ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Τετάρτη 23 Μαΐου, 2012 «Τίποτα

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Δικαίωμα στην εκπαίδευση. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η : Δικαίωμα στην εκπαίδευση Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ

Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ Μεταπτυχιακό ΔΕΟΣ (Οκτώβριος 2015) Γ. Καρύδης Εισαγωγή στο δίκαιο ΕΕ 1 η και 2 η Διάλεξη : Βασικά σημεία Ι. Ορισμοί Ιστορικά στοιχεία Ορισμός Δικαίου ΕΕ : Σύστημα κανόνων νομικά δεσμευτικών που διέπουν

Διαβάστε περισσότερα

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις Κατηγορίες προσώπων ανάλογα µε την ικανότητα για δικαιοπραξία Από πλευράς

Διαβάστε περισσότερα

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών.

Με το παρόν σας υποβάλουµε τις παρατηρήσεις της ΑΠ ΠΧ επί του σχεδίου κανονισµού της Α ΑΕ σχετικά µε τη διασφάλιση του απορρήτου των επικοινωνιών. ιεύθυνση Γραµµατείας Αθήνα, 17.05.2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3409 Προς Αρχή ιασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών (Α ΑΕ) Ιερού Λόχου 3, Μαρούσι 151 24, Αθήνα Email: kanonismos@adae.gr. ΘΕΜΑ: Παρατηρήσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά δικαιώματα. Ο όρος «ατομικά δικαιώματα» επικράτησε ανάμεσα σε πολλούς άλλους, όπως «θεμελιώδη»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Ένα ερµηνευτικό παράδειγµα από το Σύνταγµα» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο

Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διοικητικό Οικονομικό Δίκαιο Eπαγγελματική ελευθερία: Περιορισμοί (στην πρόσβαση στο επάγγελμα και την άσκησή του) Ευγ. Β. Πρεβεδούρου

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004

Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 26-04-2004 ΑΠ: 877 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΡ. 26/2004 ΘΕΜΑ: Όροι για την νόµιµη επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα για τους σκοπούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ. στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ. Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση του κράτους δικαίου ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Στρασβούργο, 11.3.2014 COM(2014) 158 final ANNEXES 1 to 2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ στην ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ Ένα νέο πλαίσιο της ΕΕ για την ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 Α. Η ένταξη του ατόμου στην Κοινωνία ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 2 ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ENOTHTA 1.4 3 1.4 Οι κοινωνικοί κανόνες 1/16 Οι κοινωνικοί κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΜΙΑΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΥΝΗΘΗ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΑΣΤΟΧΙΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΛΟΓΙΚΗ ΔΟΜΗ Καθαρότητα στη σκέψη Σαφήνεια στην έκφραση Η μία σκέψη να εισάγει την άλλη Η προηγούμενη σκέψη να τεκμηριώνει την επόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ. Ν. 1597/1986, Προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης, ενίσχυση της ελληνικής κινηματογραφίας και άλλες διατάξεις.

ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ. Ν. 1597/1986, Προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης, ενίσχυση της ελληνικής κινηματογραφίας και άλλες διατάξεις. ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ Ν. 1597/1986, Προστασία και ανάπτυξη της κινηματογραφικής τέχνης, ενίσχυση της ελληνικής κινηματογραφίας και άλλες διατάξεις. Αρ. 1 1. Η προστασία της κινηματογραφικής τέχνης αποτελεί υποχρέωση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000»

ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΕΣ 2000» Συμμετοχή στη στρογγυλή τράπεζα με θέμα «Πολιτιστικά τοπία σε περιοχές Natura 2000 Προκλήσεις και προοπτικές» 1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις. Κωνσταντίνος

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου.

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1279-1/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 4 /2015

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1279-1/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 4 /2015 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 06-08-2015 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1279-1/06-08-2015 ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 4 /2015 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνήλθε, µετά από πρόσκληση του Προέδρου

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο. μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου. Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες

Συνταγματικό Δίκαιο. μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου. Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Άτυπες τροποποιήσεις και άδηλες μεταβολές του Συντάγματος Λίνα Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Τμήμα Νομικής

Διαβάστε περισσότερα

Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1

Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1 ιδάσκων Καθηγητής: Α. ηµητρόπουλος Εργασία στο Μάθηµα: «Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα» Το Ζήτηµα της Τριαδικής Ρύθµισης του Άρθρου 5 1 Αικατερίνη Βασιλική Αγγελική Εµµανουήλ ΑΜ:1340200600656 Εξάµηνο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός ΦΑΣΗ Β: 2 ο δίωρο Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός (θεμελιωτισμός) εκφράζονται οι τάσεις εμμονής

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης

Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης Αναδηµοσίευση στο Civilitas.GR 2007* Η Συνθήκη του Άµστερνταµ: οδηγίες χρήσης Ελευθερία, ασφάλεια και δικαιοσύνη Θεµελιώδη δικαιώµατα και καταπολέµηση των διακρίσεων ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγή Ιστορικό Οι αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 26.1.2016 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ «Συμμετοχή σε ιδιαίτερη κοινωνική ομάδα» στα πλαίσια του Άρθρου 1 Α (2) της Σύμβασης της Γενεύης του 1951 και / ή του Πρωτοκόλλου του 1967 για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ»

ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ» ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΔΙΚΗΓΟΡΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΟΥΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΤΟΥ «ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΑΠΟ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ» Αθήνα, 8-10-2012 Με άρθρο στο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ

ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΕΛΕΝΗ Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ ρ.ν Ι Κ Η Γ Ο Ρ Ο Σ ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ ΑΘΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2003 1 ΤΟ ΑΠΟΡΡΗΤΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΑΧΥ ΡΟΜΙΚΗ ΕΠΙΤΑΓΗ 1. Το Σύνταγµα εκτός από την

Διαβάστε περισσότερα

Ερµηνεία του άρθρου 13παρ1 και2σ

Ερµηνεία του άρθρου 13παρ1 και2σ Παπαδοπούλου χριστούλα ΑΜ: 336 Ερµηνεία του άρθρου 13παρ1 και2σ Ερµηνεία στη είναι η επιστηµονική διεργασία µε την οποία διακριβώνεται το αληθινό περιεχόµενο του κανόνα δικαίου. Είναι, συνεπώς, σαφής η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ  ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ» ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΚΟΤΣΙΝΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εννοιολογικά αδιαίρετα και ορίζουν το κοινωνικό δικαίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Πράγματι, η

Διαβάστε περισσότερα

Σχολιασμός απόφασης 893/2004 Ε Τμήμα. Α. Ιστορικό

Σχολιασμός απόφασης 893/2004 Ε Τμήμα. Α. Ιστορικό Α.. Ιστορικό Η σχολιαζόμενη απόφαση του Ε Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας εκδόθηκε μετά από αίτηση ακυρώσεως διαφόρων κοινοτήτων του νομού Κεφαλληνίας, κατά αποφάσεως του Νομάρχη με την οποία χορηγήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν.

Έξοδα κηδείας αποτέφρωση διάθεση του σώµατος µετά θάνατον ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας άρθρο 5 παρ. 1 Σ άρθρο 32 Α.Ν. ΠΟΡΙΣΜΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΑΡΙΘΜ. ΠΡΩΤ: ****/2003 Καταβολή από το ΙΚΑ εξόδων κηδείας που ολοκληρώνεται µε αποτέφρωση Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Μαρία Μητροσύλη Ειδική Επιστήµονας: Κωνσταντίνα Πρεβεζάνου Λέξεις-

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Τα νομικά πρόσωπα και οι κανόνες γνώσης - Μια πρόκληση για τη νομική σκέψη και πράξη

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Τα νομικά πρόσωπα και οι κανόνες γνώσης - Μια πρόκληση για τη νομική σκέψη και πράξη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...IX ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...XΙΙI 1. Τα νομικά πρόσωπα και οι κανόνες γνώσης - Μια πρόκληση για τη νομική σκέψη και πράξη I. Δύο νομολογιακές αφορμές για την κατανόηση του προβλήματος...

Διαβάστε περισσότερα

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου

Συνταγματικό Δίκαιο Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4: Πηγές του Δικαίου Λίνα Παπαδοπούλου, Αν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Σχολής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002

Συνήγορος του Καταναλωτή Νομολογία ΠολΠρωτΑθ 528/2002 ΠολΠρωτΑθ 528/2002 Προστασία καταναλωτή. Προστασία προσωπικών δεδομένων. Τράπεζες. Συλλογική αγωγή. Ενώσεις καταναλωτών. Νομιμοποίηση. (..) Ι. Από τις συνδυασμένες διατάξεις των αρ. 4 παρ. 2, 6, 12 παρ.

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 1 Αθήνα, 25-04-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/25-04-2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε πλήρη Ολοµέλεια στο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Αθήνα, 3 Φεβρουαρίου 2005 Αριθ.Πρωτ.: 893 ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΑΡ. 1 /2005 Η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών, συνήλθε μετά από πρόσκληση του Προέδρου της σε τακτική συνεδρίαση την 2α Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού

Εισήγηση στην Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού «Εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας προς τις Οδηγίες 2001/84/ΕΚ και 2004/48/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2001 και 29ης Απριλίου 2004 σχετικά με το δικαίωμα παρακολούθησης

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL].

για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL]. ΨΗΦΙΣΜΑ για τα 30 χρόνια από την ίδρυση της Ένωσης των Ευρωπαίων ικαστών για τη ηµοκρατία και Ελευθερίες [MEDEL]. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ- ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ- ΙΚΑΙΟΣΥΝΗ Τον Ιούνιο 1985, µια οµάδα ευρωπαίων δικαστικών λειτουργών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010

ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ. της 30ής Απριλίου 2010 EL ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 30ής Απριλίου 2010 σχετικά µε σχέδιο νόµου για την αποκατάσταση της φορολογικής δικαιοσύνης και την αντιµετώπιση της φοροδιαφυγής (CON/2010/36) Εισαγωγή και

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ!

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΠΡΟΣΕΧΕ ΠΟΥ ΤΑ ΔΙΝΕΙΣ ΡΩΤΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΚΟΠΟ ΜΑΘΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ Τα προσωπικά δεδομένα στη ζωή μας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα