Πανεπιστήµιο Πατρών Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστηµών Τµήµα Επιστηµών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πανεπιστήµιο Πατρών Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστηµών Τµήµα Επιστηµών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία"

Transcript

1 Πανεπιστήµιο Πατρών Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστηµών Τµήµα Επιστηµών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Καινοτόµες δράσεις µουσειακής και εικαστικής αγωγής στην προσχολική ηλικία. (Η λαϊκή µορφή τέχνης του Θεάτρου Σκιών πλαισιωµένη από σύγχρονες εικαστικές και µουσειακές πρακτικές). Μεταπτυχιακή εργασία ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΗ (Α.Μ 212) Κατεύθυνση: Λόγος, Τέχνη και Πολιτισµός στην Εκπαίδευση Επιβλέπων Καθηγητής: Αντώνης Βάος Συνεπιβλέποντες Καθηγητές: Λεωνίδας Σωτηρόπουλος & Αλεξάνδρα Μουρίκη Πάτρα,

2 στα ανήψια µου, Αλέξανδρο & Ζέτα - 2 -

3 Ε υ χ α ρ ι σ τ ί ε ς Με την ολοκλήρωση της ερευνητικής µου µελέτης θα ήθελα να εκφράσω την εκτίµηση, τον σεβασµό και τις ευχαριστίες µου στους επιβλέποντες καθηγητές µου κ. Αντώνη Βάο, κ. Λεωνίδα Σωτηρόπουλο και κ. Αλεξάνδρα Μουρίκη. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω ολόθερµα την αδελφή µου Νίκη για την ουσιαστική βοήθεια της, καθώς και όσους µε στήριξαν την περίοδο εκπόνησης της εργασίας µου: Ευδοκία, Κατερίνα, Βίκυ και Νίκη. Επιπλέον, θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς µου για την πολύτιµη στήριξη τους και την αµέριστη συµπαράσταση τους. Η συµβολή του καθενός ήταν καθοριστικής σηµασίας ώστε να ολοκληρωθεί η ερευνητική µου µελέτη

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΕΡΟΣ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΚΟΠΟΣ, ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΓΝΩΣΗΣ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΩΣ ΧΩΡΟΣ ΥΠΟ ΟΧΗΣ ΥΣΧΕΡΕΙΕΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Κοινωνικές Προκαταλήψεις υσχέρειες λόγω µη συνεργασίας φορέων Οικονοµικές δυσχέρειες Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΤΗΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Η Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Η ΠΟΛΥ ΙΑΣΤΑΤΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΜΕΡΟΣ ΜΙΑΣ ΟΛΙΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΤΟ ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

5 3.3 ΠΡΟΣΕΓΓΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΠΕ ΙΟ ΙΑ ΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΙΟΘΕΤΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΑΙ ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ Η ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΘΕΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟ ΩΣ ΧΩΡΟΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΤΑ ΜΟΥΣΕΙΑ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙ ΑΓΩΓΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 : ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΑΜΦΙ ΡΟΜΗ ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΕΝΙΚΑ & ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΕΧΝΗΣ ΕΙ ΙΚΑ, ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΤΑ ΠΑΙ ΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Η ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ & ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΚΕΨΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Προετοιµασία στην τάξη Πραγµατοποίηση της επίσκεψης Ολοκλήρωση της διαδικασίας στην τάξη- Αξιολόγηση της επίσκεψης ΟΙ ΠΟΛΥΠΛΕΥΡΕΣ ΙΑΣΥΝ ΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ, ΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΧΩΡΟ. ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ: ΜΙΑ ΣΧΕΣΗ ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ

6 5.7.1 Αισθητικοί παράµετροι Εκπαιδευτικοί παράµετροι Μουσειολογικές παράµετροι ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΜΙΑ ΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΜΑΘΗΣΗΣ ΟΠΤΙΚΟΣ ΕΓΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6: ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΡΑΣΕΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΡΑΣΕΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Πολιτιστικά Προγράµµατα Μαθητικοί καλλιτεχνικοί Αγώνες Πρόγραµµα Μελίνα ιδακτικοί στόχοι των δραστηριοτήτων Αισθητικής Αγωγής µέσα από το Πρόγραµµα Μελίνα ίκτυα Μουσείων και Πολιτιστικών Φορέων ΚΡΙΤΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7: ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΓΩΓΗΣ ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Λαϊκή Τέχνη έκφραση της συλλογικής ζωής και των βιωµάτων κάθε λαού ΤΟ ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ Το θέατρο σκιών ως µορφή ελληνικής λαϊκής παραδοσιακής τέχνης Θέατρο Σκιών Ιστορική Αναφορά Θεµατολογία του Καραγκιόζη Παιδαγωγικός ρόλος του Θεάτρου σκιών Παιδί και Σκιά Θέατρο Σκιών και Σχολικό Αναλυτικό Πρόγραµµα Καραγκιόζης ως µέσο αισθητικής αγωγής

7 7.3 ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΚΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΝΕΩΤΕΡΙΣΜΩΝ ΜΕΡΟΣ Β ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΈΡΕΥΝΑ Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ Ο ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΜΗ ΚΑΙ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Υλοποίηση της Έρευνας Στατιστική Επεξεργασία των εδοµένων ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΩΤΗΡΗ ΧΑΡΙ ΗΜΟΥ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗΣ ΦΙΓΟΥΡΑΣ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ, ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΕΑΤΡΟΥ ΣΚΙΩΝ "ΧΑΡΙ ΗΜΟΣ" Τόπος και συνθήκες διεξαγωγής Μέθοδος ιδασκαλίας Αποτελέσµατα ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ Ί ΡΥΜΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΑΙ ΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ «ΣΤΑΘΜΟΣ» Το Μουσείο Ερωτήσεις οµηµένης Συνέντευξης Απαντήσεις Συνέντευξης - Αποτελέσµατα ΈΚΘΕΣΗ «ΎΜΝΟΣ ΣΤΗ ΣΚΙΑ», ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ Τόπος και συνθήκες διεξαγωγής της έκθεσης Παρουσίαση εκθεµάτων Σχολιασµός Αποτελέσµατα Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟΣΚΕΥΗΣ «Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ», ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΑΙ ΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ, ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Παρουσίαση της Μουσειοσκευής «Ο Καραγκιόζης» Στόχοι µουσειοσκευής Περιεχόµενο Μουσειοσκευής Μια απόπειρα εικαστικής προσέγγισης της µουσειοσκευής «Ο Καραγκιόζης» στην σχολική τάξη

8 Επεξεργασία της µουσειοσκευής στην σχολική τάξη - Σκοπός και στόχοι ραστηριότητες που αναπτύχθηκαν κατά την διάρκεια του προγράµµατος Προτάσεις Επέκτασης Αποτελέσµατα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

9 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η συζήτηση για το µουσείο ως εργαλείο εκπαίδευσης στην εικαστική διεργασία εγγράφεται τόσο στο πεδίο της Τέχνης όσο και της Μουσειακής Εκπαίδευσης. Τα ερωτήµατα που τίθονται είναι: κατά πόσο µπορεί το µουσείο να αποτελέσει ένα αποτελεσµατικό εργαλείο εικαστικής αγωγής υπερβαίνοντας ή επαναπροσδιορίζοντας τον ρόλο του στο πλαίσιο της αισθητικής αγωγής, στον σχολικό χώρο; Κατά πόσο είναι έτοιµοι ή διατεθειµένοι οι εκπαιδευτικοί προσχολικής αγωγής να υιοθετήσουν µια τέτοια πρακτική; Μπορούν οι καινοτόµες µουσειακές δράσεις να βρουν ευρύτερη εφαρµογή στη διδασκαλίας της εικαστικής αγωγής; Μπορεί η λαϊκή µορφή τέχνης του Θεάτρου Σκιών να αποτελέσει γέφυρα σύνδεσης του παρελθόντος µε το παρόν, της παραδοσιακής µε τη σύγχρονη εκπαίδευση, της µουσειακής αγωγής µε την εικαστική εκπαίδευση; Υπό το πρίσµα αυτό θα εστιαστούµε στην εικαστική αγωγή, ως σχολικό µάθηµα και στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες που αναπτύσσουν τα µουσεία στα πλαίσια διαµόρφωσης της καλλιτεχνικής παιδείας, σε µαθητές προσχολικής αγωγής και πως αυτές οι πρακτικές συµβάλλουν στην καλλιέργεια της προσωπικής έκφρασης και ευαισθησίας των παιδιών. Λέξεις Κλειδιά: εικαστική αγωγή, µουσειακή εκπαίδευση, καινοτόµες δράσεις, Θέατρο Σκιών, εκπαιδευτικός προσχολικής αγωγής, εκπαιδευτικά προγράµµατα, πολιτισµός OVERVIEW The discussion concerning the museum as an educational material in the pictorial process is stated in the field of Arts as well as the Museum Education. The questions posed are the following: to what extend can the museum constitute an effective means of art education outrunning or reassigning its role in the framework of Aesthetic Education(Arts) in the school environment? To what extend are the Preschool Education Teachers willing to adopt such a technique? Can the innovative museum actions find a broader application on the teaching of pictorial education? Can the folk type of art of the Theatre of Shadows bridge the gap between the past and the present, the traditional and modern education, the museum and the pictorial education? Bearing the above into consideration, we will focus on the pictorial education as a school subject and the teaching activities applied by museums in order to form artistic education to pre-school learners and on how these techniques contribute to the development of children s personal expression and sensitivity. Key words: art education, museum education, innovative actions, Theatre of Shadows, Preschool teacher,educational programmes, civilization - 9 -

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα τελευταία χρόνια επανήλθε πιο έντονα στο προσκήνιο το ερώτηµα για το τι είναι η Εκπαίδευση: Είναι η µεταφορά γνώσεων; Είναι µια διαδικασία απόκτησης εκείνων των εξειδικευµένων γνώσεων και ικανοτήτων, που θα επιτρέψουν στο άτοµο να εργασθεί και να διακριθεί στο χώρο εργασίας του; Είναι µια διαδικασία που συνδέεται περισσότερο µε την συνολική ανάπτυξη των ατόµων; Με άλλα λόγια, «Ποιος είναι ο στόχος της Εκπαίδευσης;» Τον Οκτώβριο του 2003, στο «Στρογγυλό Τραπέζι των Υπουργών» µε θέµα «Towards Knowledge Societies», στο Παρίσι, ανακοινώνεται επιτακτικά η ανάγκη για µετάβαση από την κοινωνία της πληροφορίας, στην κοινωνία της γνώσης. Καθώς σήµερα το πρόβληµα δεν είναι η συλλογή πληροφορίας, αλλά η έξυπνη διαχείριση, αξιολόγηση και εκµετάλλευση της πληροφορίας. Προκειµένου η εκπαίδευση να µπορέσει να ανταποκριθεί σε αυτή τη µετάβαση, απαιτείται µια ευθυγράµµιση ή µια υψηλού επιπέδου συνέπεια µεταξύ της διδασκαλίας, της µάθησης και της αξιολόγησης (UNESCO, 1996). Σύµφωνα µε αυτό το νέο παράδειγµα της εκπαίδευσης, η µάθηση δεν είναι απλά µια διαδικασία κατασκευής της γνώσης, αλλά κάτι περισσότερο: είναι µια διαδικασία διαµόρφωσης ταυτότητας. Εφόσον η µάθηση µετασχηµατίζει αυτό που είµαστε και αυτό που µπορούµε να κάνουµε, αποτελεί µια εµπειρία ταυτότητας. εν πρόκειται για µια απλή συλλογή δεξιοτήτων και πληροφορίας, αλλά για µια διαδικασία του «γίγνεσθαι». Σε αυτό το πλαίσιο, στόχος τη διδασκαλίας είναι να δηµιουργήσει κίνητρα στους µαθητές να σκέφτονται, να ενεργούν και να µαθαίνουν. Εκείνο, εποµένως που συνιστά στις µέρες µας καινοτοµία στο σχολείο σε αντίθεση µε παλαιότερες πρακτικές είναι ότι η διδασκαλία δίνει έµφαση στην ολιστική µάθηση επιδιώκοντας σηµαντικές συνδέσεις µε αφορµή σηµαντικά ερωτήµατα ιστορικής, κοινωνικής ή πολιτικής σηµασίας. Κινούµενοι προς αυτή την κατεύθυνση είναι µείζονος σηµασίας για την αναπτυξιακή πορεία του παιδιού η επαφή µε τις τέχνες. Οι τέχνες είναι από τα σηµαντικότερα δείγµατα ανθρώπινου πνεύµατος καθώς από τα πρώτα βήµατα του ανθρώπου γίνονται το µέσον της επικοινωνίας του µε το περιβάλλον και η συγκινησιακή του έκφραση. Από όλους είναι παραδεκτό ότι η τέχνη είναι µια

11 ανθρώπινη δραστηριότητα, συνυφασµένη µε την έµπνευση, την αισθητική και την δηµιουργία. Αγγίζει τις πιο βαθιές πτυχές της ανθρώπινης ψυχής, συγκινεί, ενθουσιάζει, γοητεύει. Είναι µια γλώσσα πανανθρώπινη, χωρίς σύνορα και φυλετικές διακρίσεις, που ενώνει και συναδελφώνει τους ανθρώπους και τους βοηθάει να επικοινωνήσουν πνευµατικά και ειρηνικά. Υπό το πρίσµα αυτό, δηµιουργείται η αναγκαιότητα στη σχέση της τέχνης µε την εκπαίδευση, υποδεικνύοντας ακριβώς και την αναγκαιότητα της Εικαστικής αγωγής των παιδιών, ως γέφυρα της προσωπικής ευαισθησίας και έκφρασης, καλλιεργώντας τις αισθήσεις και τα συναισθήµατα, δίνοντας στο παιδί αυτοπεποίθηση και κίνητρα για καλύτερη ζωή και µάθηση. Στοχεύοντας σε µια υγιή κοινωνία, «η εκπαίδευση στις Εικαστικές Τέχνες όχι µόνο µπορεί να προσφέρει ουσιαστικά στη γνώση αλλά µπορεί να αποτελέσει ισχυρό µέσο για την ανάπτυξη δηµιουργικών και ενεργών ατόµων. Ατόµων που να µπορούν να χρησιµοποιούν την εικαστική γλώσσα, ατόµων µε δεξιότητες αισθητικής κρίσης και σκέψης, µε επινοητικότητα και ευαισθησία, ικανών να επικοινωνούν, να εκφράζονται δηµιουργικά και να αντιµετωπίζουν προκλήσεις» (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, 2008: 4). Εποµένως, η Τέχνη ως διδακτικό αντικείµενο αποτελεί εκείνη την περιοχή της παιδευτικής διαδικασίας που «επιδιώκει τη δηµιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων, ώστε το αναπτυσσόµενο άτοµο να αποκτήσει καλλιτεχνικές εµπειρίες πλήρεις νοήµατος, που θα του επιτρέψουν να κατανοήσει σταδιακά το φαινόµενο της τέχνης και να το εντάξει µε ουσιαστικό τρόπο στην προσωπική του ζωή, αποκτώντας πρόσβαση σε αυτό το πεδίο καλλιέργειας» (Βάος, 2008 :7 ) Η εικαστική παιδεία µπορεί να παράσχει ευκαιρίες ενίσχυσης της ικανότητας για µάθηση, πράξη, εµπειρία και επαναπροσδιορισµό αρχών και αξιών που χρειάζεται µια κοινωνία, ιδίως όπως η σηµερινή, που είναι γεµάτη από αλλαγές, ανισότητες, διακρίσεις, εντάσεις και αβεβαιότητες (Πουρκός, 2009). Η µάθηση µέσω της τέχνης, δεν λαµβάνει χώρα σε εννοιολογικά πλαίσια «πλαστής αµφισβήτησης», όπου οι απαντήσεις στα ερωτήµατα είναι ήδη προδιαγεγραµµένες. Αντίθετα, η µάθηση πραγµατοποιείται στην αβεβαιότητα µιας σύνθετης πραγµατικότητας. Τα άτοµα µαθαίνουν µέσα από έναν στενό συσχετισµό θεωρίας πρακτικής, στον οποίο ευνοείται η έρευνα, η επικοινωνία και η παραγωγική δράση. Το µαθησιακό περιβάλλον που διαµορφώνεται υποστηρίζει τη δηµιουργία νοήµατος και την κοινωνική διαπραγµάτευση. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι µαθητές ενθαρρύνονται να υποβάλουν ερωτήσεις, να εξερευνήσουν, να

12 πραγµατοποιήσουν έρευνες, να διατυπώσουν υποθέσεις, να προτείνουν πολλαπλές λύσεις στα προβλήµατα, να αναπαραστήσουν, να διευκρινίσουν, κ.λ.π. Αυτή η µορφή εκφοράς του προγράµµατος σπουδών µπορεί να περιορίσει το χάσµα µεταξύ των σχολικών αντικειµένων και των εξωσχολικών προβληµατισµών, καλύπτοντας σε ένα βαθµό το πρόβληµα της «µεταφοράς της µάθησης». Η πρόοδος θα πρέπει να εννοηθεί «ως µια πορεία που βαθαίνει και πλαταίνει την καλλιτεχνική εµπειρία, τη συνδέει µε άλλες µορφές βιωµάτων και περιοχές της γνώσης, οδηγώντας προς το αυθεντικό ενδιαφέρον και τη διαρκή αυτοδιαχειριζόµενη αναζήτηση, πέρα από τα στενά όρια του σχολείου» (Chapman, 1993:395). Στο πλαίσιο αυτό, µόνο αν η καλλιτεχνική παιδεία συνδεθεί µε τον πολιτισµό θα γίνει φανερός «ο ψυχαγωγικός, διακοσµητικός, παιδαγωγικός, χρηστικός και κοινωνικός ρόλος της τέχνης και αυτή δεν θα ειδωθεί ως µια ανώφελη ενασχόληση, αλλά θα συνδεθεί µε την κοινωνία, την ιστορία, την καθηµερινή ζωή, καθώς και µε την πολιτισµική κληρονοµιά» (Γλυκοφρύδη, 2002: 138). Στο σηµείο αυτό αναδεικνύεται, επίσης, και η σύνδεση της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης µε τις ποικίλες µορφές τέχνης και κυρίως µε την λαϊκή τέχνη, µέσω της οποίας τα παιδιά µαθαίνουν να συγκρίνουν µορφές τέχνης προηγούµενων εποχών, να αναδηµιουργούν τη φαντασία τους, να εµπλουτίζουν τις εµπειρίες τους και να αναγνωρίζουν την σηµασία του παρελθόντος για ένα γόνιµο παρόν και δηµιουργικό µέλλον. Παράδειγµα χρηστικό και εξαιρετικά ενδιαφέρον το Θέατρο Σκιών, προσφέρεται για παιδαγωγική χρήση σε σχολικούς και ποικίλους πολιτιστικούς χώρους, καθώς αποτελεί «µια απτή απόδειξη της ανάδυσης ενός νέου αφηγηµατικού πνεύµατος στην καρδιά της σύγχρονης καλλιτεχνικής πρακτικής» (Paolo Colombo, 2009:17) Η δηµιουργία, εποµένως, κοινής επικοινωνιακής βάσης και συνεργασίας τόσο σε επιστηµονικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κοινών παιδαγωγικών δράσεων, µεταξύ σχολείου και µουσείου φαντάζει επιτακτική. Η αναγκαιότητα του Μουσείου στη διαδικασία της Εκπαίδευσης αλλά και ο σηµαντικός ρόλος που διαδραµατίζει στην ευαισθητοποίηση και καλλιέργεια των ανθρώπων που τα επισκέπτονται, προσδιορίζεται από το ICOM 1, το ιεθνές Συµβούλιο Μουσείων, οργανισµό που 1 Η ιεθνής Επιτροπή Εκπαίδευσης και Πολιτιστικής ράσης (Education & Cultural Action) του ICOM συγκροτείται από µουσειοπαιδαγωγούς και άλλους επαγγελµατίες που προέρχονται από διάφορα µουσεία και ενδιαφέρονται για κάθε µορφή µουσειακής εκπαίδευσης -έρευνα, διοίκηση, εκθέσεις, προγράµµατα, κλπ. Σκοπός της Επιτροπής είναι η εις βάθος ανάλυση και µελέτη του ρόλου

13 ιδρύθηκε το 1946 από την UNESCO, µε σκοπό την προώθηση του ρόλου του στην εκπαίδευση έτσι ώστε να το καταστήσει τµήµα της ψυχικής και πνευµατικής ζωής κάθε λαού. Από τα παραπάνω, γίνεται αντιληπτό ότι η Μουσειακή Αγωγή είναι ένα πεδίο που παρουσιάζει ολοένα και αυξανόµενο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Σε αυτό βοήθησε ιδιαίτερα, η στροφή στη βιωµατική µάθηση, η οποία δίνει έµφαση στον ρόλο που διαδραµατίζει η εµπειρία στη διαδικασία της µάθησης. Μέσω αυτής προτείνεται η αναζήτηση νοήµατος και όχι η στείρα αποµνηµόνευση πληροφοριών. «Επιδιώκεται η διανοητική και συναισθηµατική κινητοποίηση του µαθητή, στοχεύοντας στην απαρτίωση της νοητικής και συγκινησιακής διεργασίας» ( εδούλη, 2002). Το µουσείο επιτελεί τον εκπαιδευτικό του ρόλο εύκολα καθώς πρόκειται για έναν χώρο µε έντονο κοινωνικό, εκπαιδευτικό και ψυχαγωγικό χαρακτήρα, που διευκολύνει την δηµιουργία σχέσεων µεταξύ των ατόµων. Με βάση το σκεπτικό αυτό τα µουσειοπαιδαγωγικά προγράµµατα στοχεύουν στην κοινωνική, συναισθηµατική και γνωστική ανάπτυξη του παιδιού ενθαρρύνοντας την κριτική σκέψη, την πρωτοβουλία, τη δηµιουργικότητα και την ανακάλυψη. Οι συγκεκριµένοι στόχοι φαίνεται να βρίσκουν το καταλληλότερο µέσο επίτευξης µε την εφαρµογή καινοτόµων δράσεων µουσειακής και εικαστικής αγωγής στην Προσχολική Ηλικία. Ειδικότερα, η Καλλιτεχνική Παιδεία και η Μουσειακή Αγωγή συνδέονται άµεσα µέσω των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που αναπτύσσουν οι δυο φορείς. Τέτοιες δράσεις είναι τα Πολιτιστικά Προγράµµατα και οι Καλλιτεχνικοί Αγώνες που αναπτύσσονται στα πλαίσια της σχολικής τάξης σε συνεργασία µε ποικίλους πολιτιστικούς φορείς, το πρόγραµµα «Μελίνα: Εκπαίδευση και πολιτισµός», το οποίο συνεργάζεται µε Μουσεία σε όλη την Ελλάδα και προωθεί σχέδια δράσης (projects) που συνδυάζουν τη µάθηση µε την ψυχαγωγία, τα ίκτυα Μουσείων και Πολιτιστικών Φορέων, τα οποία νοούνται ως εργαλεία προκειµένου να υπηρετούνται αποτελεσµατικά, αξιοποιώντας τα σύγχρονα δεδοµένα, η Παιδεία και ο Πολιτισµός. κ.τ.λ. της µουσειακής εκπαίδευσης, η προώθησή της στα µουσεία όλου του κόσµου και η καθιέρωση επαγγελµατικών κανόνων στη µουσειακή εκπαίδευση (www.icom.museum)

14 Βασικός εξάλλου σκοπός της συγκεκριµένης εργασίας είναι να καταστήσει φανερό το διευρυµένο εκπαιδευτικό ρόλο που µπορεί να διαδραµατίσει το µουσείο στη διδασκαλία της Εικαστικής Αγωγής στην προσχολική ηλικία. Πιο συγκεκριµένα, επιθυµούµε να διερευνήσουµε κατά πόσο είναι εφικτή η εποικοδοµητική συνεργασία των δύο φορέων, µε την υιοθέτηση και εφαρµογή καινοτόµων πολιτιστικών δράσεων, τόσο από την µεριά του Μουσείου όσο και από την µεριά της Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης, µε κοινό στόχο «την προσωπική ολοκλήρωση του αναπτυσσόµενου ατόµου µέσα από διαδικασίες που αποκαλύπτουν την καλλιτεχνική διεργασία, µεταβιβάζουν την οργανωµένη γνώση για την τέχνη και την καλλιτεχνική κληρονοµιά του παρόντος και του παρελθόντος και αναπτύσσουν τη συνείδηση του κοινωνικού ρόλου της τέχνης» (Βάος, 2008). Τα συµπεράσµατα σχετικά µε τον σκοπό της εργασίας µας θα προκύψουν από: έρευνα των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών προσχολικής ηλικίας σχετικά µε την διδασκαλία της τέχνης µέσω των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων που προσφέρουν τα µουσεία έρευνα των αντιλήψεων των µουσειοπαιδαγωγών σχετικά µε την εφαρµογή σύγχρονων εκπαιδευτικών προγραµµάτων στα πλαίσια πάντα της διδασκαλίας της εικαστικής τέχνης στο νηπιαγωγείο παράθεση καλλιτεχνικών δράσεων (Έκθεση Μουσείου Μπενάκη, Ύµνος στη Σκιά, Εικαστική προσέγγιση της µουσειοσκευής «Ο Καραγκιόζης», του Ελληνικού Παιδικού Μουσείου, στη σχολική τάξη, Εργαστήριο κατασκευής και χρήσης φιγούρας του Θεάτρου Σκιών, Μουσείο Θεάτρου Σκιών "Χαρίδηµος") Αναλυτικότερα θα διερευνηθεί κατά πόσο: 1. το ελληνικό νηπιαγωγείο είναι ικανό να δεχθεί την εισαγωγή αντίστοιχων µουσειακών προγραµµάτων 2. οι εκπαιδευτικοί προσχολικής ηλικίας έχουν την κατάλληλη επιστηµονική και διδακτική συγκρότηση για να ανταποκριθούν σε τέτοιου είδους προγράµµατα 3. οι εκπαιδευτικοί προσχολικής ηλικίας είναι διατεθειµένοι να υιοθετήσουν παρόµοιες πρακτικές

15 4. επιτυγχάνεται η συνεργασία των δυο αυτών φορέων (µουσειακής και εικαστικής αγωγής) 5. αυτή η συνεργασία µπορεί να διευκολύνει τη διδασκαλία της τέχνης καθώς και την επαφή του µαθητή µε αυτήν διαµορφώνοντας, έτσι την αισθητική του αντίληψη Παράλληλα επιχειρούµε να καταλήξουµε σε συµπεράσµατα σχετικά µε την χρηστικότητα του εκπαιδευτικού µουσειακού υλικού από τους εκπαιδευτικούς προσχολικής αγωγής για την διδασκαλία των εικαστικών. Τέλος, µε την παρουσίαση των περιστατικών Μουσειακής και Εικαστικής Αγωγής, που αναφέραµε παραπάνω, σκοπεύουµε να διερευνήσουµε κατά πόσο είναι εφικτό οι σύγχρονες αυτές µουσειακές και εικαστικές πρακτικές µπορούν να πλαισιώσουν µια παραδοσιακή µορφή τέχνης (στην περίπτωση µας του Θεάτρου Σκιών), στα πλαίσια της εικαστικής παιδείας. Ειδικότερα τα ερευνητικά ερωτήµατα που προκύπτουν είναι: o Πώς ορίζονται οι κύριοι όροι εικαστική και µουσειακή αγωγή; o Ποια η µεταξύ τους σχέση; o Με ποιους τρόπους µπορούν να ενταχθούν τα µουσειακά εκπαιδευτικά προγράµµατα στο πρόγραµµα διδασκαλίας των Εικαστικών, στο Ελληνικό νηπιαγωγείο; o Σε ποιο βαθµό η µουσειακή εµπειρία συµµετέχει στη διαµόρφωση της εικαστικής καλλιέργειας των µαθητών; o Ποιος είναι ο ρόλος της εικαστικής εκπαίδευσης και της µουσειακής αγωγής στην προσπάθεια να αποκτήσουν οι µαθητές µεγαλύτερη δυναµικότητα, αυτοπεποίθηση και δηµιουργικότητα; o Είναι δυνατόν να ανταποκριθούν οι εκπαιδευτικοί προσχολικής ηλικίας στις νέες αυτές απαιτήσεις; Τα παραπάνω ζητήµατα συνθέτουν τον κεντρικό άξονα γύρω από τον οποίο διαρθρώνεται η εργασία µας. Στο πρώτο µέρος, το οποίο αποτελεί το θεωρητικό πλαίσιο πάνω στο οποίο στηρίζεται η µελέτη µας, εξετάζουµε ορισµένες θέσεις σχετικές µε την αναγκαιότητα, το σκοπό και τον ευρύτερο παιδαγωγικό ρόλο της συνάντησης των

16 εικαστικών τεχνών µε την µουσειακή εκπαίδευση. Αναλυτικότερα, στο πρώτο κεφάλαιο θίγουµε ζητήµατα σχετικά µε τους σκοπούς, τους στόχους και το περιεχόµενο της εικαστικής αγωγής ως διδακτικό αντικείµενο. Παράλληλα γίνεται αναφορά στον ρόλο που διαδραµατίζει ο εκπαιδευτικός προσχολικής ηλικίας στην διδασκαλία της τέχνης και καταλήγουµε στην επικαιροποίηση της εικαστικής αγωγής υπό το πρίσµα των νέων τεχνολογιών. Στο δεύτερο κεφάλαιο πραγµατοποιούµε µια εκτενή αναφορά σχετικά µε την διδακτική των εικαστικών τεχνών στην προσχολική ηλικία και τη θέση τους στο αναλυτικό πρόγραµµα του νηπιαγωγείου. Στην συνέχεια (τρίτο κεφάλαιο) προσδιορίζουµε το πλαίσιο διάδρασης τη εικαστικής εκπαίδευσης και του πολιτισµού, ως εισαγωγή στο τέταρτο κεφάλαιο στο οποίο παρουσιάζουµε τα χαρακτηριστικά του µουσείου, τα οποία επιδρούν στην οργάνωση εκπαιδευτικών προγραµµάτων για παιδιά καθώς και στις προϋπόθεσες εκείνες βάσει των οποίων µπορεί να αναπτυχθεί επιτυχώς η Εκπαίδευση µαθητών στον χώρο του µουσείου. Στο πέµπτο κεφάλαιο πραγµατευόµαστε τις πολύπλευρες διασυνδέσεις της µουσειακής και εικαστικής εκπαίδευσης στο σχολικό χώρο, για να καταλήξουµε στην παρουσίαση καινοτόµων δράσεων (έκτο κεφάλαιο) που προκύπτουν από την συνεργασία των δυο αυτών φορέων. Κλείνοντας το πρώτο µέρος της εργασίας µας, µε το έβδοµο κεφάλαιο, υιοθετούµε την παραδοσιακή µορφή τέχνης του Θεάτρου Σκιών, ως κοινό τόπο και τρόπο επικοινωνίας µεταξύ του µουσείου και του σχολείου. Το δεύτερο µέρος της εργασίας µας πλαισιώνει το ερευνητικό µέρος, στο οποίο πραγµατευόµαστε την σχέση µουσειακής και εικαστικής εκπαίδευσης στο χώρο του νηπιαγωγείου, µε την παρουσίαση ερευνητικών στοιχείων και ενδεικτικών καλλιτεχνικών δράσεων. Ακολουθούν τα συµπεράσµατα, όπου συνοψίζονται τα αποτελέσµατα της έρευνας και τα χαρακτηριστικά των δράσεων που παρουσιάστηκαν και εντάσσονται σε ένα συνολικότερο πλαίσιο

17 ΜΕΡΟΣ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «Η τέχνη είναι ένας δρόµος προς την ελευθερία, τη διαδικασία απελευθέρωσης του ανθρώπινου πνεύµατος, γεγονός που είναι ο πραγµατικός και ο υπέρτατος στόχος κάθε διαπαιδαγώγησης» (Cassirer. E, 1994: 37) Στον κόσµο της νέας χιλιετίας, µε τις τεράστιες αλλαγές και τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, η διεύρυνση της γνώσης και η ταχύτατη, συχνά, απαξίωσή της έχουν οδηγήσει το γνωσιοκεντρικό σχολείο σε αδιέξοδο. Για τον λόγο αυτό, το σχολείο του µέλλοντος οφείλει, να τολµήσει τις αναγκαίες υπερβάσεις από τυποποιηµένα προγράµµατα και παγιωµένα σχήµατα και δοµές, λειτουργώντας καταλυτικά για το "νέο" και απαντώντας στις προκλήσεις των καιρών. «Η ενίσχυση της κριτικής σκέψης µου µαθητή, η καλλιέργεια της δηµιουργικής και συνθετικής του ικανότητας, η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και θετικών στάσεων απέναντι σε κάθε είδους αξίες, αποτελούν, µεταξύ άλλων, κυρίαρχους στόχους για την εκπαίδευση του µέλλοντος - την εκπαίδευση όπως την οραµατίστηκε η "επιτροπή για την Εκπαίδευση στον 21ο αιώνα", που είναι βασισµένη στους παρακάτω "τέσσερις πυλώνες"» (UNESCO, 1996): µαθαίνω πώς να µαθαίνω µαθαίνω πώς να ενεργώ µαθαίνω πώς να υπάρχω µαθαίνω πώς να ζω µαζί µε τους άλλους

18 Ο ρόλος της τέχνης στο σχεδιασµό, την οργάνωση και την εκτέλεση µιας νέας διδακτικής πράξης είναι καθοριστικός. Καθιστά και αποκαθιστά τους εικαστικούς δηµιουργούς και τους εκπαιδευτικούς στο επίκεντρο µιας απελευθερωµένης δράσης µε προοπτική την πολιτισµική πρωτοπορία, τη διευρυµένη εικαστική µόρφωση των µαθητών και µια νέου τύπου κοινωνικοποίησή τους, διαµέσου της τέχνης και της εικαστικής σύνθεσης. Η επαφή µε την τέχνη κατέχει πολύ σηµαντικό ρόλο στην εξελικτική πορεία του παιδιού. Η καλλιτεχνική παιδεία µπορεί να παράσχει ευκαιρίες ενίσχυσης της ικανότητας για πράξη, εµπειρία και επαναπροσδιορισµό αρχών και αξιών που χρειάζεται µια κοινωνία, ιδίως όπως η σηµερινή, που είναι γεµάτη από αλλαγές, εντάσεις και αβεβαιότητες. Επιπλέον, διατυπώνεται σαφώς ότι µέσα από την καλλιτεχνική ενασχόληση το παιδί αναπτύσσει και καλλιεργεί µια αισθητική στάση απέναντι στα πράγµατα. Με την εξοικείωση και τη γνώση του εικαστικού αλφαβήτου µπορεί να εκφραστεί καλλιτεχνικά, να κατανοήσει την πολιτιστική του ταυτότητα και την ιδιαιτερότητά του. Σύµφωνα µε τον Βάο (Βάος 2000:43) η εµπλοκή του µαθητή στην καλλιτεχνική διεργασία σηµαίνει εξαρχής δύο πράγµατα: 1. «την αποδοχή µιας παιδαγωγικής αντίληψης σύµφωνα µε την οποία η γνώση δε µεταγγίζεται έτοιµη, αλλά οικοδοµείται σταδιακά τόσο µε τη συστηµατική επίδραση του περιβάλλοντος όσο και µε ουσιαστικές εσωτερικές διεργασίες από το ίδιο το άτοµο και 2. την υιοθέτηση µιας προσέγγισης για την οποία η εικαστική πράξη δεν είναι συµβατή µε µια προκαθορισµένη πορεία, της οποίας τα αποτελέσµατα είναι αναµενόµενα και προσδιορισµένα εκ των προτέρων, αλλά προϋποθέτει µια ερευνητική και ανοιχτή διδακτική διαδικασία». Στις µέρες µας οι τέχνες βρίσκονται σε ολοένα και πιο περίοπτη θέση στο σχολικό αναλυτικό πρόγραµµα. Η συνάντηση του παιδιού µε τη τέχνη στο σχολείο αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη βαθύτερη προσέγγιση της τέχνης από τα παιδιά. «Ζητούµενο της όλης διαδικασίας είναι να αποκτήσει ο µαθητής ένα υπόβαθρο πλούσιο σε αισθητηριακά και γνωστικά ερεθίσµατα, που θα του επιτρέψει να προσεγγίσει και να κατανοήσει τον κόσµο των εικαστικών τεχνών» (Chapman,

19 1993:395). Το σχολείο, ωστόσο, ως τόπος γενικής καλλιέργειας, δεν αποτελεί καλλιτεχνική σχολή πρακτική ή θεωρητική µε συγκεκριµένο επαγγελµατικό προσανατολισµό, αλλά «συνιστά ένα ιδιόµορφο πλαίσιο στο οποίο επιτελείται η συνάντηση του παιδιού - µαθητή, µε το φαινόµενο της τέχνης» (Βάος, 2004, σελ. 4) Παιδαγωγική Θεώρηση της Αισθητικής Αγωγής Στην εκπαιδευτική πραγµατικότητα, ο όρος αισθητική αγωγή, χρησιµοποιείται µε ευρεία έννοια για να περιγράψει την καλλιέργεια των αισθήσεων διαµέσου κατάλληλης αγωγής, ανάλογης πάντα µε τα επίπεδα προσληπτικότητας των ατόµων, κυρίως µέσω της αξιοποίησης και χρήσης των τεχνών. Η αισθητική εκπαίδευση είναι ο τύπος της εκπαίδευσης που χαρακτηρίζεται από συγκεκριµένη ποιοτική εµπειρία. Πιο συχνά η αισθητική εκπαίδευση σχετίζεται µε τις καλές τέχνες και υποστηρίζεται ότι παρέχει ξεκάθαρο τρόπο σκέψης και άσκηση της διανόησης. Μέσα στο χώρο του σχολείου εµπεριέχεται σε µαθήµατα όπως: η µουσική, το δράµα, ο χορός, η ενασχόληση µε τον τύπο ή ακόµα και την πληροφορική, τα εικαστικά αλλά και οτιδήποτε συνδέεται µε τη δηµιουργικότητα ( ιαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών 2003). Μια άλλη άποψη για την αισθητική εκπαίδευση εγείρεται από τη χρήση της λέξης στη φιλοσοφία της τέχνης συµπεριλαµβάνοντας θέµατα όπως: η σηµασία των Τεχνών, οι καλλιτεχνικές αξίες, η σηµασία των τεχνών στην κοινωνία και στη φύση των καλλιτεχνικών εκτιµήσεων. Σύµφωνα µε τα παραπάνω, η αισθητική εκπαίδευση συστήνει πολλά µαθήµατα σε ακαδηµαϊκό επίπεδο, τα οποία προσφέρονται σε πανεπιστήµια ή άλλα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύµατα για µελέτη και έρευνα. Σήµερα µε τον όρο αισθητική εννοούµε τη µελέτη των αισθητικών φαινοµένων, τη µελέτη της αντίληψης και τη µελέτη του φαινοµένου της τέχνης. Η αισθητική ως επιστήµη συνδέθηκε µε την ανιδιοτέλεια και η αισθητική εµπειρία ως µια ιδιαίτερη στάση που πρέπει να διακριθεί από κάθε πρακτικό, γνωστικό ή ηθικό ενδιαφέρον. Ο ισχυρισµός αυτός θέτει την καλλιτεχνική δραστηριότητα ως µια πιθανή πηγή έντονης ικανοποίησης, χωρίς κάποια ιδιαίτερη χρηστικότητα, γεγονός που γεννά συχνά αµφιβολίες για την χρησιµότητα των καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων, που φαντάζουν ως περιττή πολυτέλεια και θεωρούνται ως δευτερεύουσα ενασχόληση στο πλαίσιο της σχολικής εκπαίδευσης. (Γλυκοφρίδη

20 Λεοντσίνη, 2002) Η αδιαφορία, αυτή, των εκπαιδευτικών για τη διδασκαλία των καλλιτεχνικών µαθηµάτων, οφείλεται, συνεπώς, σε παγιωµένες αντιλήψεις, που εµποδίζουν τους εκπαιδευτικούς να αναγνωρίσουν τον ρόλο των τεχνών στο πλαίσιο µιας φιλελεύθερης διδακτικής διαδικασίας, η οποία οφείλει να ενσωµατώσει την καλλιτεχνική εκπαίδευση στην γενικότερη αισθητική παιδεία. Μια φιλελεύθερη, ωστόσο, καλλιτεχνική αγωγή «θεωρείται πως βοηθάει τα παιδιά να αντιληφθούν τα προβλήµατα της δηµιουργίας, να λύσουν προβλήµατα έκφρασης και τεχνικής, να εκφρασθούν και να ελέγξουν τα µέσα της έκφρασης» (Γλυκοφρίδη Λεοντσίνη, 2002: 137). Η αισθητική αγωγή ως παιδαγωγική έννοια παρουσιάζεται να είναι κάτι πολύ περισσότερο από µια απλή έννοια ή ειδικότητα των παιδαγωγών ή των καλλιτεχνών. Είναι µια διάσταση της αγωγής, πλήρης και ανεξάρτητη που προετοιµάζει το παιδί και τον έφηβο για την ένταξή του στον αυριανό κόσµο. Είναι µια ευρύτερη γνώση της ζωής, µια γνώση του ιστορικού παρελθόντος αλλά και µια δηµιουργική διάσταση για το µέλλον. Είναι το µέσο για τη δηµιουργία καινούριων εµπειριών, νέων ερεθισµάτων και συγχρόνως το µέσο για την πραγµατική µόρφωση του ατόµου. Σύµφωνα µε τον John Dewey, «για να είναι το παιδί ικανό να ενεργήσει προς όφελος της κοινωνίας, θα πρέπει να ανατραφεί µέσα στην επιστήµη, στην ιστορία και την τέχνη» (Dewey, J. (1952). Experience et education, Paris: Καλούρη Αντωνοπούλου, 2006: 4) Σύµφωνα µε το Ενιαίο Πλαίσιο Σπουδών του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, η Εικαστική, η Θεατρική και η Μουσική αγωγή συνθέτουν την Αισθητική Αγωγή που ως σκοπό έχει την καλλιέργεια των τριών φυσικών λειτουργιών: α) τις αισθήσεις (βλέπω, ακούω, αγγίζω, κινούµαι, αισθάνοµαι), β) την αντίληψη (αποκρίνοµαι, επεξεργάζοµαι νοητικά, ερευνώ, επικοινωνώ και άλλα), γ) την πράξη (πράττω, δηµιουργώ, παράγω, δρω και άλλα). Οι λειτουργίες αυτές συνδέονται και διαπλέκονται µεταξύ τους, µε τα συναισθήµατα, τις συγκινήσεις, τις ιδέες, τη φαντασία, τις γνώσεις και τις δεξιότητες. Επίσης, σ αυτές επιδρούν οι γνωστικοί, οι ψυχοκινητικοί και οι συναισθηµατικοί σκοποί καθώς και οι αντίστοιχες δραστηριότητες της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Υπό το πρίσµα αυτό, η αισθητική αγωγή, η οποία προωθεί το ρόλο των τεχνών στην ανθρώπινη κουλτούρα, συµβάλλει στην επίτευξη του στόχου για την ανάπτυξη της αισθητικής αντίληψης. Σύµφωνα µε την Καλούρη Αντωνοπούλου «η

21 αισθητική αγωγή δεν είναι η διδασκαλία του σχεδίου ή µια οποιαδήποτε καλλιτεχνική διδασκαλία. Είναι µια ενιαία ολότητα, η οποία έχει ως αντικείµενο την ανάπτυξη της πρωτοτυπίας, της έµπνευσης και της δηµιουργικότητας του παιδιού, δεν είναι µια στείρα διδασκαλία της τέχνης ή µια καλλιέργεια αγάπης για το ωραίο. Είναι η ανάπτυξη της δηµιουργικότητας τους παιδιού σε ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες. Είναι το άνοιγµα του παιδιού στον κόσµο των ενηλίκων» (Καλούρη Αντωνοπούλου, 1999). Η αισθητική αγωγή αποτελεί µέρος της συνολικής αγωγής του παιδιού, καθώς το βοηθάει να αναπτύξει τη φαντασία, τη δηµιουργικότητα και την εκφραστικότητα του, να διαµορφώσει αξιολογικά κριτήρια, συµβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση του αισθητικού κριτηρίου. Κατά τον Piaget, η αισθητική αγωγή είναι η τουλάχιστον πρέπει να είναι µια αγωγή δηµιουργικού αυθορµητισµού του παιδιού, των αναγκών προσαρµογής του, που το οδηγεί στο να βρει κάποια ικανοποίηση µέσα από οποιαδήποτε µορφή κοινωνικής ζωή. (Peaget. J., 2000) Σκοπός, εποµένως, της Αισθητικής Αγωγής στο σύγχρονο σχολείο, είναι να βοηθήσει τους µαθητές να οργανώσουν δηµιουργικά και να εξωτερικεύσουν µε πληρότητα τις προσωπικές τους εµπειρίες, ιδέες, συναισθήµατα σε ποικίλες εκφραστικές µορφές και να αναπτύξουν προοδευτικά την απαραίτητη ευαισθησία απέναντι στα καλλιτεχνικά δηµιουργήµατα όπως και σε κάθε εκδήλωση του ωραίου στη φύση και στη ζωή. Ειδικότερα επιδιώκεται η: o o o o o ενίσχυση της ευαισθησίας του παιδιού καλλιέργεια των αισθήσεων και αντιληπτικών ικανοτήτων για παραγωγή δηµιουργικού έργο ενεργοποίηση των δηµιουργικών δυνάµεων του παιδιού εξοικείωση µε την καλλιτεχνική δηµιουργία απόκτηση γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων Μέσα από τις ασκήσεις της αισθητικής αγωγής, στοχεύετε η ανάπτυξη της παρατηρητικότητά των παιδιών και ο σχηµατισµός κρίσεων. Ακόµα επιδιώκεται η απόκτηση αντιληπτικών δεδοµένων, ώστε να εµπλουτίσουν το λεξιλόγιό τους και να ικανοποιούνται συναισθηµατικά έπειτα από κάθε επιτυχηµένη άσκηση. Ειδικότερα, η αισθητική αγωγή στοχεύει να βοηθήσει το παιδί να αισθάνεται και να γεύεται το ωραίο, να µπορεί να το κρίνει και στη συνέχεια, να µπορεί και το ίδιο να περνά από

22 την απλή παρατήρηση στην προσωπική δηµιουργία (Καλούρη-Αντωνοπούλου & Κάσσαρης, 1988). Από την εποχή του Πλάτωνα µέχρι σήµερα πολλοί φιλόσοφοι, ψυχολόγοι, παιδαγωγοί, καλλιτέχνες και κοινωνιολόγοι ασχολήθηκαν µε τη διδακτική της Τέχνης. Ειδικότερα, η ερµηνευτική προσέγγιση της άποψης του Πλάτωνα για την Τέχνη έχει πάρει κυρίως δύο κατευθύνσεις. Η µια κατεύθυνση επικεντρώνεται περισσότερο στην έννοια της ωραιότητας (κάλλος/ καλόν) και στο ρόλο που παίζει στο πλατωνικό φιλοσοφικό σύστηµα, ενώ η άλλη κατεύθυνση επικεντρώνεται στη θεωρία της µίµησης, αφού η µίµηση, κατά τον Πλάτωνα, είναι το κατεξοχήν ουσιώδες γνώρισµα της Τέχνης. Η τέχνη, εποµένως, αν οριστεί ως µίµηση υποβιβάζεται σε ένα κατώτερο επίπεδο γνώσης καθόσον αυτές στηρίζονται κατεξοχήν στις αισθήσεις και όχι στην νόηση. Κατ αυτόν λοιπόν, εκείνη η γνώση η οποία βασίζεται στις αισθήσεις απαρτίζεται από ατελή αντίτυπα ή αποµιµήσεις αυτών των ιδεατών µορφών. Ο Kant πρώτος εξήγησε ότι η αισθητική εµπειρία προσφέρει στον αποδέκτη τη δυνατότητα να οργανώνει τις γνωστικές του ικανότητες µε τρόπο που διαφέρει από τον κυρίαρχο και να αντιλαµβάνεται την εµπειρική πραγµατικότητα µε µια εναλλακτική, δηµιουργική προοπτική. Στις αρχές του 20ου αιώνα ο John Dewey µε το έργο του Art as Experience (1934), ισχυρίστηκε ότι η αισθητική εµπειρία αποτελεί το κατεξοχήν µέσο για την ανάπτυξη της φαντασίας, την οποία θεωρεί θεµελιώδες στοιχείο της διεργασίας της µάθησης. Σύµφωνα µε τον Dewey, πρέπει να αντιµετωπίζουµε την τέχνη ως εµπειρία που καλλιεργεί το κοινωνικό συναίσθηµα, καθώς δίνει νόηµα σε όλες τις δραστηριότητες της ανθρώπινης ύπαρξης. Η τέχνη θα πρέπει να ενταχθεί ουσιαστικά και οργανικά στην καθηµερινότητα των ανθρώπων. Βαθµιαία, η άποψη ότι η αισθητική εµπειρία είναι σηµαντική για τη γνωστική ανάπτυξη, τεκµηριώθηκε από θεωρητικές προσεγγίσεις και έρευνες που πραγµατοποιήθηκαν στα πεδία της Ψυχολογίας και της Παιδαγωγικής. Θεµελιώδης ήταν η συνεισφορά του Howard Gardner (1990), που ισχυρίστηκε ότι ο άνθρωπος διαθέτει πολλά είδη νοηµοσύνης και ότι το εκπαιδευτικό σύστηµα οφείλει να τα καλλιεργεί όλα προκειµένου να αναπτύσσεται ολοκληρωµένα η προσωπικότητα. Σε κάθε είδος νοηµοσύνης αντιστοιχεί ένα διαφορετικό συµβολικό σύστηµα, δηλαδή ένα σύστηµα αναπαραστάσεων και νοηµατοδοτήσεων των διαφόρων εννοιών, ιδεών, γεγονότων. Για να επιτευχθεί η πολύπλευρη ενδυνάµωση της νοηµοσύνης χρειάζεται µια περισσότερο διευρυµένη χρήση συµβόλων, γεγονός που επιτυγχάνεται µε την

23 αισθητική εµπειρία, καθώς προσφέρει στους εκπαιδευόµενους τη δυνατότητα να επεξεργάζονται πλήθος συµβόλων µέσω των οποίων γίνεται δυνατή η έκφραση ολιστικών και λεπτοφυών νοηµάτων, η σκιαγράφηση συναισθηµατικών καταστάσεων, η χρήση µεταφορών και, γενικά, η έκφραση διαφόρων όψεων της πραγµατικότητας, που βοηθάει να συνειδητοποιείται ό,τι δεν µπορεί να γίνεται εύκολα κατανοητό µέσω των ορθολογικών επιχειρηµάτων (Κόκκος, 2009). Ισχυρή τεκµηρίωση στις παραπάνω θεωρητικές προσεγγίσεις και δραστηριότητες προήλθε από τους µελετητές της επικοινωνίας στο Palo Alto, οι οποίοι εξετάζοντας µελέτες της λειτουργίας του εγκεφάλου απέδειξαν ότι η ολοκληρωµένη ανάπτυξη της προσωπικότητας προϋποθέτει να καλλιεργείται όχι µόνο η λογική, αλλά και η φαντασία, η διαίσθηση και η έκφραση των συναισθηµάτων, πράγµα στο οποίο µπορεί τα µέγιστα να συµβάλει η επαφή µε την τέχνη. Τέλος, σηµαντική ήταν η συνεισφορά του Freire, ο οποίος ανέπτυξε µια µέθοδο κριτικού στοχασµού µέσα από την ολιστική ανάλυση έργων τέχνης ειδικά διαµορφωµένων ώστε να αποτελούν εναύσµατα προβληµατισµού (Κόκκος, 2009). Σήµερα η αισθητική αγωγή ενδιαφέρει όλες τις πολιτισµένες χώρες του κόσµου. Όλο και περισσότεροι εκπαιδευτικοί δεν θεωρούν την αισθητική αγωγή πολυτέλεια αλλά ανάγκη. «Ο σύγχρονος πολιτισµός», γράφει ο Debesse, «έχει έναν επιστηµονικό χαρακτήρα που κινδυνεύει να κάνει απάνθρωπη την εκπαίδευση. Σε αυτή την κατάσταση έρχεται η αισθητική αγωγή να παίξει το ρόλο του αντίβαρου» (Καλούρη Αντωνοπούλου, 1985). Γι αυτό µια γενναιόδωρη αισθητική παιδεία µπορεί να συµβάλλει, όσο καµία άλλη µορφή αγωγής, στην ολοκλήρωση και εξύψωση της προσωπικότητας του ατόµου Σκοπός, στόχοι και περιεχόµενο της εικαστικής αγωγής Περιοχή του σχολικού προγράµµατος που προσβλέπει στην καλλιτεχνική καλλιέργεια αποτελεί η εικαστική αγωγή. Η εικαστική αγωγή σε αυτό το σηµείο καλείται να δηµιουργήσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις και να προσφέρει στο παιδί τις ανάλογες ευκαιρίες, ώστε να αποκτήσει πλήρεις εικαστικές εµπειρίες και µέσω αυτών να κατανοήσει τη τέχνη και να τη κάνει µέρος της ζωής του. Πιο συγκεκριµένα, για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός πρέπει το παιδί να συνειδητοποιήσει τα κίνητρα που οδηγούν στη δηµιουργία ενός εικαστικού έργου, τις ανάγκες που αυτό εκπληρώνει, το ρόλο του και φυσικά το πώς παράγεται ένα τέτοιο έργο

24 Η καλλιτεχνική αγωγή υφίσταται «από τη στιγµή που το παιδί πλουτίζει τις γνώσεις του γύρω από τη τέχνη και κυρίως από τη στιγµή που πλουτίζει τις γνώσεις του για τον κόσµο γύρω του µέσω αυτής µπαίνοντας σε µία διαδικασία αναζήτησης και στοχασµού» (Ardouin, 2000: 42). Ειδικότερα, η εικαστική αγωγή ενθαρρύνει το παιδί να εκφράσει µε οπτικές µορφές τον ψυχικό του κόσµο και την προσωπική του άποψη για το κοινωνικό του περιβάλλον, να συνειδητοποιήσει τον κοινωνικό ρόλο της τέχνης, κατανοώντας πως η τέχνη και οι εφαρµογές της προέρχονται και εκφράζουν διαφορετικούς πολιτισµούς. Μέσα από µια ψυχαγωγική απασχόληση, µε τα υλικά που χρησιµοποιούν οι εικαστικές τέχνες, τα παιδιά δηµιουργούν τον δικό τους κόσµο. Έρχονται σε επαφή µε τα χρώµατα, τα πινέλα, τις µεγάλες επιφάνειες και τις διάφορες ύλες, απελευθερώνοντας την φαντασία τους. Προκειµένου το παιδί να συµµετέχει στη διαδικασία της δηµιουργίας, ως µια µορφή προσωπικής εικαστικής έκφρασης, θα πρέπει να αποκτήσει τις κατάλληλες ικανότητες για να δηµιουργεί βασιζόµενο στις αποκτηθείσες εµπειρίες και ιδέες, οι οποίες να είναι όσο το δυνατόν αυθεντικές και πραγµατοποιήσιµες. Πρέπει να αποκτήσει τέτοιες δεξιότητες, ώστε τα έργα του να είναι εκφραστικά και να βασίζονται στην αισθητική οργάνωση µορφής και περιεχοµένου. Ωστόσο, η εξοικείωση µε µία τεχνική ή η άθροιση πληροφοριακών δεδοµένων δεν έχουν από µόνα τους παιδαγωγικό χαρακτήρα. «Εικαστική αγωγή σηµαίνει συνάντηση µε την τέχνη και όχι καλλιτεχνική µαθητεία». (Βάος, 2004:18) Βασικός σκοπός της εικαστικής αγωγής είναι να καλλιεργηθεί ισόπλευρα το παιδί - µαθητής ως δηµιουργός και ως φιλότεχνος θεατής. Να συνειδητοποιήσει τόσο τους τρόπους µε τους οποίους παράγεται το εικαστικό έργο όσο και τους λόγους για τους οποίους δηµιουργείται, τη σχέση του µε τις ανάγκες που υπηρετεί, τις υποκειµενικές και κοινωνικές του συνιστώσες, το ρόλο και τη λειτουργία του. Στα πλαίσια αυτά αναγνωρίζουµε τρεις ουσιαστικές παραµέτρους, που χαρακτηρίζουν το πολυδιάστατο φαινόµενο της Τέχνης: α) το δηµιουργό του έργου, β) το ίδιο το έργο τέχνης και γ) το κοινό. Αυτοί οι παράµετροι είναι αλληλένδετες και αυτονόητες. εν είναι δυνατόν να υπάρξει έργο τέχνης χωρίς το δηµιουργό του αλλά ούτε και να λειτουργήσει ως τέτοιο, χωρίς κοινό. Το φαινόµενο της Τέχνης έχει έναν ενιαίο χαρακτήρα καθώς ο καλλιτέχνης είναι αδύνατο να µην είναι και θεατής. Αντίστοιχα, κάθε θεατής είναι

25 ένας εν δυνάµει καλλιτέχνης. Εποµένως, «η σύνθεση µιας συνολικής εικόνας σχετικά µε το φαινόµενο της τέχνης συνυφαίνεται µε ένα σύνολο δράσεων, γνώσεων, ερωτηµάτων, συµπεριφορών, στάσεων και στοχασµών και προϋποθέτει την εξοικείωση του παιδιού τόσο µε τις διεργασίες της δηµιουργίας όσο και της πρόσληψης» (Βάος, 2008:16). Υπό το πρίσµα αυτό, oι βασικές επιδιώξεις της εκπαίδευσης της τέχνης είναι: η εµπλοκή του παιδιού στην εικαστική διεργασία, η αφοµοίωση, δηλαδή, των τρόπων και των λόγων δηµιουργίας των εικαστικών µορφών, η πρόσληψη του έργου τέχνης, η κατανόηση από µέρος του παιδιού, ότι σε αυτή την διαδικασία δηµιουργίας έχουν εµπλακεί και άλλοι άνθρωποι, διαφορετικού κοινωνικοπολιτισµικού πλαισίου και η συνειδητοποίηση της διαφοράς ανάµεσα στην προσωπική προτίµηση και την κριτική στάση, αλλά και το γεγονός ότι κάθε καλλιτεχνική δηµιουργία έχει διάφορα επίπεδα νοήµατος που µπορούν να βιωθούν µε διαφορετικό τρόπο. Τόσο η πρόσληψη όσο και το εγχείρηµα δηµιουργίας µίας εικαστικής µορφής από τα παιδιά συνδέονται βαθιά και δηλώνουν µία συνέχεια ανάµεσα τους. Η µία διεργασία συµπληρώνει την άλλη, προσφέροντας στα παιδιά πλήρεις προσωπικές εµπειρίες γύρω από τις εικαστικές τέχνες. Με τη διαδικασία αυτή τα παιδιά ισορροπούν µέσα τους τη προσωπική τους δηµιουργική δουλειά και τη κατανόηση ενός έργου τέχνης, βιώνοντας τη βαθιά σύνδεση της µάθησης µε την εκτέλεση. Μόνο όταν το παιδί χρησιµοποιεί την τέχνη ως εκφραστικό µέσο και ως µέσο απόκρισης στη ζωή, τότε η τέχνη γίνεται πηγή προσωπικής πλήρωσης. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, θα µπορούσαµε να πούµε, ότι: «η εικαστική αγωγή είναι η εκπαιδευτική αυτή διαδικασία που προσφέρει στο µαθητή τη δυνατότητα να συναντήσει και να κατανοήσει σφαιρικά το φαινόµενο της τέχνης και µέσω αυτών των γνώσεων και των εµπειριών να καλλιεργηθεί ως άνθρωπος» (Βάος, 2008) Η εκπαίδευση στην τέχνη και µέσω της τέχνης, αποκτά έτσι ένα βαθύ περιεχόµενο και µια ευρύτερη παιδαγωγική αξία, καθώς συνδέεται αναπόσπαστα µε την κοινωνική συνείδηση και τη ζωή (Ardouin, 2000). Η εικαστική αγωγή συνεισφέρει στην ευρύτερη καλλιέργεια του ανθρώπινου στοιχείου και στην

26 συγκρότηση του ατόµου ως υποκείµενο κατανοώντας τον εαυτό του και τους άλλους, βιώνοντας βαθύτερα τη σχέση του µε τον κόσµο. Έτσι, µέσα από µια ενιαία και συνεχώς αλληλοτροφοδοτούµενη διαδικασία η καλλιτεχνική εµπειρία γίνεται πλήρης και ουσιαστική Η εικαστική αγωγή ως µέσο µάθησης και γνώσης Στα σύγχρονα αναλυτικά προγράµµατα η Εικαστική Αγωγή κατέχει µια σηµαντική θέση, καθώς είναι πλέον κοινώς αποδεκτό ότι η τέχνη συµβάλλει στην ανάπτυξη της δηµιουργικότητας, της επικοινωνίας, της πρωτοβουλίας και της ευελιξίας, στοιχείων που είναι απαραίτητα ώστε οι µαθητές να διαµορφώσουν µια ισορροπηµένη προσωπικότητα που θα τους επιτρέπει να ανταποκρίνονται στις συνεχώς µεταβαλλόµενες συνθήκες των σύγχρονων κοινωνιών. Όπως χαρακτηριστικά επισηµαίνει ο Χαραλάµπους (2002), η αισθητική καλλιέργεια δεν επιβάλλεται, δεν αποτελεί ύλη και κεφάλαια που µπορούν να διδαχθούν σταδιακά όπως οι αριθµοί, η ιστορία, τα γράµµατα αλλά είναι µια ελεύθερη δύναµη που ωριµάζει µέσα στο χρόνο µε ρυθµούς, µε εσωτερικά και εξωτερικά ερεθίσµατα, τα οποία θα πρέπει να ταυτίζονται για να υπάρξει αποτέλεσµα. Από την άποψη αυτή η εικαστική αγωγή διευκολύνει το αναπτυσσόµενο άτοµο να κατανοήσει βαθύτερα τις εικαστικές τέχνες, να τις βιώσει και να τις εντάξει συνολικότερα στις ποικίλες εµπειρίες της ζωής του. Ζητούµενο είναι το πέρασµα από την απλή παρατήρηση και την παθητική κατανάλωση εικόνων στην κριτική στάση και στον στοχασµό και από εκεί πάλι στην προσωπική δράση και δηµιουργία. Βασική επιδίωξη της εικαστικής αγωγής, ως περιοχή του σχολικού προγράµµατος είναι: η συνάντηση του παιδιού µε την οργανωµένη γνώση για την τέχνη µέσω του συντονισµού της εκπαιδευτικής παρέµβασης µε την καλλιτεχνική πράξη Υπό το πρίσµα αυτό, η διδασκαλία των εικαστικών, ως διακριτό γνωστικό αντικείµενο µε ιδιαίτερο παιδαγωγικό χαρακτήρα, συνεισφέρει συµπληρωµατικά ως προς τα υπόλοιπα γνωστικά πεδία, µε έναν τρόπο µοναδικό και αναντικατάστατο. Φυσικά η εικαστική αγωγή «µπορεί να ενταχθεί στο σχολικό πλαίσιο µε διαφορετικούς τρόπους, σύµφωνα µε την γενικότερη φιλοσοφία που κυριαρχεί, η

27 οποία αποκρυσταλλώνεται και στον τύπο του αναλυτικού προγράµµατος σπουδών» (Βάος, 2008: 34). Πιο συγκεκριµένα, η ένταξη της εικαστικής αγωγής στο σχολικό πρόγραµµα εξαρτάται από: 1. την επιλογή του περιεχοµένου της εικαστικής αγωγής ως απόρροια του ρόλου και της θέσης της στο αναλυτικό πρόγραµµα: Από αυτή της σκοπιά, κάθε γνωστικό αντικείµενο, προκειµένου να µετατραπεί σε σχολικό µάθηµα, υφίσταται µια σειρά από επεξεργασίες και µετασχηµατισµούς. Πριν από οτιδήποτε άλλο θα πρέπει να προσαρµόσει τους σκοπούς του στις γενικότερες επιδιώξεις της εκπαίδευσης, που προωθούνται µέσα από την ποικιλία των διδακτικών αντικειµένων (Ματσαγγούρας, 2002: 139). Κατά συνέπεια, σε ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο, που το σχολείο αντιµετωπίζεται ως τόπος µετάγγισης ορισµένων γνώσεων και δεξιοτήτων µε βασικό µέληµα του την µελλοντική αποκατάσταση των µαθητών, η εικαστική εκπαίδευση περιορίζει την παιδαγωγική της αξία και µετατρέπεται σε ένα κακέκτυπο ειδικής κατάρτισης. Αντίθετα σε ένα πλαίσιο όπου δεν επιχειρείται η µετάδοση της υπάρχουσας γνώσης αλλά η σύνθεση νέας µέσω της συστηµατικής διερεύνησης του θέµατος, χρησιµοποιώντας µια ποικιλία πηγών και µέσων, µε σκοπό την ολόπλευρη και ισόρροπη ανάπτυξη των µαθητών, η εικαστική αγωγή επικεντρώνεται στην «σύνδεση της τέχνης µε τα προσωπικά βιώµατα του κάθε ατόµου, στις διαφορετικές όψεις της πραγµατικότητας και στο σύνολο της ανθρώπινης δραστηριότητας» (Βάος, 2008: 36). 2. την οργανωµένη γνώση για την τέχνη ως σχολική γνώση: Η προσέγγιση αυτή της εικαστικής αγωγής, σύµφωνα µε τον Α. Βάο (Βάος, 2008: 36) εστιάζεται σε δύο ζητήµατα: «στον τρόπο µε τον οποίο είναι δυνατό να συστηµατοποιηθούν και να οργανωθούν συνεκτικά όλα όσα ανήκουν σε αυτή την περιοχή, ώστε να συνιστούν το περιεχόµενο ενός µαθήµατος στις διδακτικές διαδικασίες µε τις οποίες µπορούν να µεταδοθούν»

28 Μέσα σε αυτά τα πλαίσια η διδασκαλία της τέχνης συνδέεται µε τις εµπειρίες των µαθητών, γίνεται κατανοητή, ενδιαφέρουσα και σχετική µε την πραγµατικότητα που βιώνουν. «Ξεκινάει έτσι µια βιωµατική πορεία στην οποία οι µαθητές, από τα απλά δεδοµένα και την ανεπεξέργαστη πληροφορία, προχωρούν σε σύνθετες επεξεργασίες, συναντούν τη γνώση και την εµπλουτίζουν µε εµπειρίες, στοχασµό και συναισθήµατα οδηγούµενοι σε µια βαθύτερη κατανόηση» (Βάος, 2008: 37). Συνοψίζοντας τονίζουµε ότι δίνεται η δυνατότητα στο παιδί να συναντήσει την τέχνη µέσα στα όρια των προσωπικών, καθηµερινών του ενδιαφερόντων και εµπειριών, να επικοινωνήσει µε βάση τα θέµατα που τον προβληµατίζουν, να στοχαστεί, να γνωρίσει και να κατανοήσει τη στάση που υιοθέτησαν άλλοι άνθρωποι σχετικά µε τα ζητήµατα αυτά, τα ερωτήµατα που έθεσαν, τα προβλήµατα που αντιµετώπισαν και τις λύσεις που πρότειναν. 3. τα διαφορετικά πλαίσια οργάνωσης της σχολικής γνώσης: Με βάση τον τρόπο οργάνωσης της σχολικής γνώσης τα αναλυτικά προγράµµατα µπορούν να ταξινοµηθούν σε: α) εκείνα τα οποία διατηρούν ένα πλαίσιο διακριτών µαθηµάτων µε ανεξάρτητα όσο και µη συσχετιζόµενα περιεχόµενα, β) σε εκείνα στα οποία διατηρείται η διάκριση των µαθηµάτων, αλλά επιχειρείται η αλληλοσυσχέτιση των περιεχοµένων και γ) σε εκείνα στα οποία τα διακριτά µαθήµατα καταλύονται ως πλαίσια οργάνωσης της σχολικής γνώσης. Κάτω από αυτές τις συνθήκες η εικαστική αγωγή µπορεί να εννοηθεί είτε ως µια αυτόνοµη και διακριτή περιοχή, είτε ως µια διδακτική παρέµβαση µε την οποία επιχειρείται η διασύνδεση της τέχνης µε άλλες γνωστικές περιοχές, είτε ως συµβολή σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ενοποίησης της γνώσης. Αναλυτικότερα για τη θέση που κατέχει η εικαστική αγωγή στο σύγχρονο αναλυτικό πρόγραµµα για την προσχολική εκπαίδευση θα µιλήσουµε σε άλλη ενότητα Το σχολείο ως χώρος υποδοχής

29 Το παιδί µε την εισαγωγή του στο σχολείο γίνεται µέλος µίας µικρής κοινωνίας, συγκροτεί τον εαυτό του και έρχεται σε επαφή και µε άλλους ανθρώπους. Με την µετάβαση από την οικογενειακή ζωή στο διευρυµένο κοινωνικό πλαίσιο του σχολείου, το αναπτυσσόµενο άτοµο ξεκινά µία πορεία γνωριµίας, αναζήτησης, κατανόησης και συµµετοχής σε ό,τι µπορεί να χαρακτηριστεί ανθρώπινος πολιτισµός, µία σηµαντική πτυχή του οποίου είναι η τέχνη. Η συνάντηση µε την τέχνη δεν επιτελείται αποκλειστικά στο σχολικό χώρο. Ζώντας σε έναν κόσµο που το κατακλύζει µε οπτικές εµπειρίες κατέχει ήδη ορισµένες γνώσεις και έχει αναπτύξει κάποιες στάσεις απέναντι στο φαινόµενο της τέχνης. Τόσο το ευρύτερο κοινωνικό, όσο και το στενό οικογενειακό περιβάλλον τροφοδοτούν µε έντονα ερεθίσµατα το παιδί, που συχνά ζει µέσα σε µία πολιτισµική παράδοση, ενώ το σχολείο αντιπροσωπεύει µία άλλη. Ωστόσο είναι σηµαντικό να λάβουµε υπόψη µας ότι στην κοινωνία µας το σχολείο είναι το µοναδικό ίδρυµα στο οποίο «έχει επίσηµα ανατεθεί η εκπαίδευση των παιδιών στην τέχνη» (Chapman, 1993: 9). Η παιδαγωγική ιδιαιτερότητα του σχολείου είναι ότι επιτρέπει στον µαθητή να ολοκληρωθεί ως άνθρωπος, να αποκτήσει ανθρωπιστική παιδεία, και ακόµη περισσότερο να συµµετάσχει στη συνεχώς ανανεούµενη δηµιουργία του ανθρώπινου σύµπαντος. Το σχολείο είναι ο τόπος που επέλεξαν οι κοινωνίες προκειµένου να µπορέσει το παιδί να αποφύγει την αιτιοκρατία του οικογενειακού του περιβάλλοντος, τη µιµητική αναπαραγωγή του κοινωνικού του περίγυρου, έτσι ώστε να µπορέσει να εγγραφεί ενσυνείδητα σε µια κοινωνία, να έχει πρόσβαση στις γνώσεις και στο κόσµο, στην καθολικότητα. Κατ αρχάς διότι το παιδί χωρίς σχολείο θα ήταν εξαρτηµένο από τις οικογενειακές γνώσεις, από µια µεµονωµένη κουλτούρα. Κι ύστερα, διότι «η οικογένεια είναι µια κοινότητα, ένας συναισθηµατικός χώρος, ο οποίος υπόκειται σε εσωτερικούς κανόνες που επιτρέπουν τη διατήρηση αυτού του χώρου, σε ιδιοτέλειες που συχνά διαφεύγουν της προσοχής του παιδιού, και που τις αναπαράγει, προκειµένου να συνεχίσει να ανήκει στην οικογενειακή κοινότητα» (Ardouin, 2000, σ.19-20). Από την άλλη µεριά, στο πλαίσιο του σχολείου, δίνεται στον µαθητή η δυνατότητα να συγκροτηθεί ως υποκείµενο, έτσι ώστε εκείνος να δεξιωθεί µέσα του την ανθρωπότητα (το σύνολο των ανθρώπων), και την ίδια τη στιγµή να κατανοήσει τον εαυτό του και τους ανθρώπους. Είναι, τέλος, µια ευκαιρία καλλιέργειας του ανθρώπινου στοιχείου, διότι «επιτρέπει στον µαθητή να ενταχθεί στην ιστορία των

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 ΟΔΗΓΟΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2010 10-2011 ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα σύγχρονο εκπαιδευτήριο προσανατολισμένο στην

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη

Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη Αλέξης Κόκκος Καθηγητής Εκπαίδευσης Ενηλίκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Πευκακίων 13, Αγία Παρασκευή, 15342 email: a-kokkos@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ Γενικές πληροφορίες Οι «Δημιουργικές Συνεργασίες με Καλλιτέχνες» στοχεύουν στην επαφή και εξοικείωση των παιδιών με τους καλλιτέχνες της Κύπρου. Παράλληλα στοχεύουν

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας 154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Πρόγραµµα Σπουδών Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Πτυχιούχων Τριτοβάθµιας Εκπαίδευσης

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Πρόγραµµα Σπουδών Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Πτυχιούχων Τριτοβάθµιας Εκπαίδευσης α/α ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Ι. ΙΑΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Πρόγραµµα Σπουδών Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. Πτυχιούχων Τριτοβάθµιας Εκπαίδευσης Τίτλος Μαθήµατος Είδος Μαθήµατος Α Εξάµηνο Ώρες Β Εξάµηνο Ώρες Σύνολο Ωρών Α.

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός

Περιεχόμενα. Εισαγωγή Γενική περιγραφή Σχεδιασμός της μαθησιακής εισήγησης Εφαρμογή της μαθησιακής εισήγησης Αναστοχασμός Ο Ελ Γκρέκο μάς ταξιδεύει από την Ελλάδα στην Κύπρο: «Έχεις τα πινέλα, έχεις τα χρώματα, ζωγράφισε τον παράδεισο και μπες μέσα». El Greco travels us from Greece to Cyprus: You have the brushes, you have

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή

Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Η παραγωγή και η χρήση εκπαιδευτικού λογισμικού ως διδακτική επιλογή Κ. Ραβάνης Νέες τεχνολογίες και εκπαίδευση Η μεγάλη ανάπτυξη των νέων τεχνολογιών και οι υψηλές ταχύτητες πρόσβασης στις πληροφορίες,

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε γνήσια και ουσιαστική µάθηση είναι δηµιουργική

Κάθε γνήσια και ουσιαστική µάθηση είναι δηµιουργική Βασικές παραδοχές : Κάθε γνήσια και ουσιαστική µάθηση είναι δηµιουργική Ø Η επινόηση του καινούριου, του διαφορετικού, η ανατροπή παλαιότερων αναπαραστάσεων, ιδεών, προσεγγίσεων των φαινοµένων και πρακτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΙ ΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ. ενότητα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΙ ΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ. ενότητα 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 15 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΙ ΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ενότητα 1 Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ 1. Ι ΑΚΤΙΚΗ... 19 2. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ... 20 3. ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΣΕΠ)

ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΣΕΠ) ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΣΕΠ) 1. Σκοπός της διδασκαλίας του µαθήµατος Ο Σχολικός Επαγγελµατικός Προσανατολισµός (ΣΕΠ) στοχεύει να βοηθήσει

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ60/70 (78 ώρες) 1. 9 Εκπαιδευτική χρήση βασικών εργαλείων πληροφορικής, πολυµεσικών εργαλείων και του διαδικτύου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Δρ. Χαράλαμπος Μουζάκης Διδάσκων Π.Δ.407/80 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχοι ενότητας Το λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου

Τεχνικές εκπαίδευσης ενηλίκων και η συμβολή τους στην υλοποίηση του έργου Ημερίδες Επιμόρφωσης/Ενημέρωσης για τα επιλεγέντα Στελέχη Εκπαίδευσης του ΥΠΕΠΘ στα πλαίσια του Έργου με τίτλο: «Παραγωγή βοηθητικού εκπαιδευτικού υλικού για την εισαγωγή θεμάτων σχετικά με τα φύλα στην

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2

Κυκλοφοριακή Αγωγή ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 Κυκλοφοριακή Αγωγή Πρόγραµµα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ιαθεµατική προσέγγιση ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ ΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΧΑΝΙΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 1) Γενικά Στοιχεία άσκαλοι:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 (A renewed European agenda for adult learning 2012-14) Μαθαίνω για καλύτερη ζωή και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Τι σχολείο είμαστε. Πολυδύναμο. Ευέλικτο. Ανθρωποκεντρικό. Ανοιχτό. Σύγχρονο. Πολυδιάστατο

Τι σχολείο είμαστε. Πολυδύναμο. Ευέλικτο. Ανθρωποκεντρικό. Ανοιχτό. Σύγχρονο. Πολυδιάστατο Τι σχολείο είμαστε Ένα σχολείο για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της εποχής μας είναι ανάγκη να πληρεί ορισμένες προϋποθέσεις δηλαδή πρέπει να είναι: Πολυδύναμο o Στελεχώνεται από ικανούς και φιλόδοξους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαµπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy info@cardet.org Ανασκόπηση Σύγχρονες τάσεις Στοιχεία από ΕΕ Προκλήσεις Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας Οι ΤΠΕ στο Α.Π. του νηπιαγωγείου και η επιμόρφωση των νηπιαγωγών στην αξιοποίηση και εφαρμογή τους στη διδακτική πράξη: Σκέψεις, προβληματισμοί και προτάσεις Συντονίστρια: Γιώτα Παναγιωτοπούλου Σχολ. Σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ»

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ» ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Βασ. Αλεξάνδρου 1 211 00 ΝΑΥΠΛΙΟ Τηλ.: 27520 28947 Fax: 27520 27960 e-mail education@pli.gr ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ποιότητα στο «Σχολείο του Μέλλοντος»

Η Ποιότητα στο «Σχολείο του Μέλλοντος» Η Ποιότητα στο «Σχολείο του Μέλλοντος» Αγγελόπουλος Θωμάς, Υπεύθυνος Γραφείου Ποιότητας Οικονόμου Βασίλης, Υπεύθυνος Συστημάτων Πληροφορικής και μέλος του Γρ. Ποιότητας Ποιοι είμαστε Έτος ίδρυσης: 1917

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΣΤΟΧΟΙ ΕΠΑΡΚΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΘΕΜΑ: ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Νίκος ρίτσας, Υπεύθυνος Συστηµάτων ιαχείρισης Ποιότητας ΠΛΕΓΜΑ Α.Ε., Κατερίνα Κατελάνου, Σύµβουλος Ποιότητας ΠΛΕΓΜΑ Α.Ε, Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Πρόγραμμα Σπουδών Φιλοσοφία και Σκοποί Άντρη Σάββα, Ph.D. sandri@ucy.ac.cy 2011 Τι αλλάζει; 1. Νέα θεώρηση της Εικαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten

Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten Τα Προγράμματα του TreeHouse Kindergarten Η εκτέλεση του καθημερινού προγράμματος εμπεριέχει δραστηριότητες με απόλυτο σεβασμό στις δυνατότητες των παιδιών και με βαθμό δυσκολίας, ελάχιστης στα μικρότερα

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Απευθύνεται: Σε κάθε εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται να βελτιώσει και να εκσυγχρονίσει τη διδασκαλία του/της. Στους/ις υποψήφιους/ες

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη»

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» Κεφάλαιο: Μινωϊκός πολιτισµός (Ιστορία Γ ηµοτικού) Ενότητες: Το ανάκτορο της Κνωσού Καθηµερινή ζωή των Μινωϊτών Η τέχνη των Μινωϊτών 2. Εµπλεκόµενες

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Τόπος Που Ζω» Παράδειγµα Αξιοποίησης του ιαδικτύου σε Σχέδιο Εργασίας στα Πλαίσια του Μαθήµατος της Γεωγραφίας

«Ο Τόπος Που Ζω» Παράδειγµα Αξιοποίησης του ιαδικτύου σε Σχέδιο Εργασίας στα Πλαίσια του Μαθήµατος της Γεωγραφίας 4ο ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ- ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ 1 «Ο Τόπος Που Ζω» Παράδειγµα Αξιοποίησης του ιαδικτύου σε Σχέδιο Εργασίας στα Πλαίσια του Μαθήµατος της Γεωγραφίας Βάια Μανώλη ιευθύντρια 6/θ ηµοτικού Σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών.

σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών. Κυρίες και κύριοι, σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών. Το σημερινό γεγονός αντιπροσωπεύει

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα