Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: Η ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ρ. Γεωργία Ψαρρά, Εκπαιδευτικός, Ψυχολόγος, MSc Σχολικής Ψυχολογίας ηµοσιεύτηκε στο ιαχείριση προβληµάτων σχολικής τάξης. (επιµ.ε.μακρή- Μπότσαρη). Θέµα: προβλήµατα συµπεριφοράς στο σχολείο µε την οικοσυστηµική προσέγγιαση. Εκδόσεις Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα προβλήµατα συµπεριφοράς στο σχολείο σύµφωνα µε την Οικοσυστηµική προσέγγιση παρουσιάζονται σε τρεις ενότητες: στην πρώτη περιγράφονται οι θεωρητικές έννοιες εξηγώντας τους όρους όπως σύστηµα σύµβολα, κανόνες, όρια, τάση για οµοιόσταση, τάση για αλλαγή, αρχή της κυκλικής αιτιότητας. Επίσης, εξηγούνται τα εµπόδια στην αλλαγή της συµπεριφοράς (γνωστική ασυµφωνία, κοινωνική υποστήριξη, προηγούµενη εµπειρία, γραµµική σκέψη) Ακολουθεί η οριοθέτηση του προβλήµατος για την συστηµική προσέγγιση δηλαδή πως η προβληµατική συµπεριφορά βοηθά το σύστηµα µέσα στο οποίο εµφανίζεται, να διατηρεί ένα βαθµό συνοχής. Τα καθιερωµένα πρότυπα αλληλεπίδρασης είναι ιδιαιτέρως ισχυρά και ακόµα κι όταν αυτά δεν είναι χρήσιµα, η εξοικείωση µε αυτά συµβάλει στην διατήρησή τους (τάση για οµοιόσταση ) π.χ. Ο εκπαιδευτικός πιστεύει ότι η µαθήτρια είναι εριστική, η µαθήτρια πιστεύει ότι διεκδικεί τα δικαιώµατά της. Τέλος, αναλύονται οι τεχνικές της αναπλαισίωσης, των θετικών κινήτρων και λειτουργίων και της συνέχισης της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο. Στόχος του εκπαιδευτικού που θέλει να επιχειρήσει την αλλαγή/παρέµβαση είναι να διαπιστώσει ποια λειτουργία εξυπηρετεί η προβληµατική συµπεριφορά µέσα στην τάξη, να βρει ένα νέο αντιληπτικό πλαίσιο για την συµπεριφορά που ταιριάζει µε αυτό που συµβαίνει στην πραγµατικότητα και να οικοδοµήσει σε θετικά/λειτουργικά στοιχεία, σε δυνάµεις και όχι σε αδυναµίες για τα άτοµα που συµµετέχουν. Η αλλαγή θα γίνει στην αντίληψη και στην συµπεριφορά, σε ολόκληρο το πλαίσιο της επικοινωνιακής σχέσης και θα είναι αποτέλεσµα της επιλογής εκείνου που αναλαµβάνει να αντιµετωπίσει την κατάσταση µε θετική εκτίµηση για το εαυτό του και για τον άλλον. Λέξεις-κλειδιά: σύστηµα, νόµος οµοιόστασης, νόµος αλλαγής, εµπόδια αλλαγής, αναπλαισίωση, θετικά κινήτρα και λειτουργίες, συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ Περίληψη 2 Η Οικοσυστηµική προσέγγιση 3 Τι είναι πρόβληµα για την οικοσυστηµική προσέγγιση 7 Οι τεχνικές της οικοσυστηµικής προσέγγισης 9 Η τεχνική της Αναπλαισίωσης 10 Η τεχνική της θετικής υποδήλωσης κινήτρων 12 Η τεχνική της υποδήλωσης των θετικών λειτουργιών του οικοσυστήµατος 15 Η τεχνική της ενθάρρυνσης για τη συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό 17 τρόπο και σε διαφορετικό χρόνο Η τεχνική επηρεάζοντας έµµεσα το πρόβληµα 18 Επίλογος 19 Βιβλιογραφία 20 2

3 Η ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η Οικοσυστηµική προσέγγιση Σύστηµα είναι ένα ενιαίο σύνολο, κάτι περισσότερο από το απλό άθροισµα των µερών του γιατί αποτελείται από τις διασυνδέσεις-σχέσεις (των µερών του), που βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση. Σύστηµα είναι µια οµάδα από ενότητες και οι µεταξύ τους σχέσεις (Μiller 1965). Σύστηµα είναι ένα σχολείο, µια οικογένεια, µία επιχείρηση, ένα συµβούλιο, µία κοινωνία, ένα κράτος, ο ανθρώπινος οργανισµός, το άτοµο, το ανθρώπινο κύτταρο κτ.λ. Στο παρακάτω σχήµα φαίνεται ότι «το όλο είναι κάτι περισσότερο από το άθροισµα των µερών του». Tα σχήµατα στο σχ. α. είναι αυτούσια και µεµονωµένα. Στο σχ. β. είναι φορείς σηµασίας και η σχέση µεταξύ τους νοηµατοδοτεί το σχήµα (π.χ. ένα σπίτι). α. β. Σχήµα 1. Η σχέση µεταξύ των σχηµάτων νοηµατοδοτεί το σχήµα που είναι σπίτι εν µπορούµε να θεωρήσουµε σύστηµα οποιονδήποτε πληθυσµό ή οποιαδήποτε κατηγορία οµοειδών ατόµων. Αυτό που προϋποτίθεται είναι ανταλλαγή ενέργειας ή πληροφορίας, δηλαδή η µεταξύ τους επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Η επικοινωνία µεταξύ των µελών-µερών είναι απαιτούµενη και αναγκαία µε αλληλεξαρτώµενους ρόλους. 3

4 Κάθε σύστηµα είναι υποσύστηµα ενός µεγαλυτέρου συστήµατος και υπερσύστηµα ενός µικρότερου συστήµατος. Στο παραπάνω σχήµα 1, το σχήµα β το σπίτι είναι το υπερσύστηµα των σχηµάτων του σχ.α και υποσύστηµα µιας γειτονιάς σπιτιών ή ενός χωριού ή µιας πόλης. Όπως αναφέρει ο Μiller (1965) «µια ενότητα σε ένα σύστηµα που επιτελεί συγκεκριµένη διεργασία ονοµάζεται υποσύστηµα (σε ένα σπίτι η σκεπή, η πόρτα κλπ). Τα υποσυστήµατα ορίζονται µε βάση την ξεχωριστή λειτουργία την οποία επιτελούν και σχετίζονται µε την έννοια του ρόλου που είναι διαφοροποιηµένος σαφώς από ένα άλλο υποσύστηµα. Η θέση που έχει ένα υποσύστηµα και ο ρόλος που επιτελεί καθορίζονται από δύο παράγοντες 1. από γενικούς πανανθρώπινους, κοινωνικούς νόµους που ορίζουν την οργάνωση του, 2. από τα ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά του, την ιδιαιτερότητα ως προς τις αξίες, τον τρόπο επικοινωνίας και την λειτουργία, τα χαρακτηριστικά του τρόπου επικοινωνίας που οριοθετούνται από τις γενεές, τους ρόλους, τις κοινωνικές ανάγκες, τους συσχετισµούς δύναµης, την λήψη αποφάσεων κ.α. 4

5 Βασικά χαρακτηριστικά κάθε συστήµατος (Το πρώτο βασικό χαρακτηριστικό κάθε συστήµατος ). Κάθε σύστηµα ενώ αποτελεί ένα «ενιαίο σύνολο» χαρακτηρίζεται από «ιεραρχική οργάνωση εννοιών» (βλ.σχήµα.2). π.χ. το άτοµο είναι ένα σύστηµα (µε υποσυστήµατα το βιολογικό, το αντιληπτικό, της συµπεριφοράς κλπ) και αποτελεί υποσύστηµα ως προς τη οικογένεια την οποία ανήκει, ως προς το σχολείο κ.α.. Αυτά αποτελούν υποσυστήµατα του κοινωνικού πλαισίου που υπάγονται, στο υπουργείο, που ανήκει στο αντίστοιχο κράτος και όλα αυτά υπάρχουν σε µια συγκεκριµένη χρονική στιγµή/αιώνας µε ανάλογες περιβαλλοντικές/συµπαντικές συνθήκες. Αν ένα από όλα αυτά τα συστήµατα αλλάξει, π.χ. ο αιώνας όλες οι αναφορές στα παραπάνω συστήµατα αλλάζουν. Π.χ. σύµπαν αιώνας χώρα πολιτισµός νόµοι-θρησκεία υπουργείο κοινωνικό πλαίσιο εκπαιδευτικός- σχολείο οικογένεια άτοµο Σχήµα 2. Ένα σύστηµα που αποτελεί ταυτόχρονα ένα υποσύστηµα και ένα ενιαίο σύνολο Η οριζόντια γραµµή είναι η πορεία του ατόµου, η πορεία της οικογένειας και κάθε συστήµατος µέσα στη ζωή Η κάθετη γραµµή µπορεί να εµφανιστεί από την επιθυµία ενός συστήµατος να προσδιοριστεί ως προς τη θέση και το ρόλο που επιτελεί (πανανθρώπινοι νόµοι, ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά ατόµου ή οικογένειας, κ.α.). 5

6 Ένα άτοµο στην πορεία της ζωής του (και ιδιαίτερα σε στιγµές αλλαγής), αναγκάζεται να επαναπροσδιορίσει το σηµείο που βρίσκεται, το σηµείο τοµής που τέµνεται η πορεία της ζωής του (οριζόντια γραµµή) και η συµπερίληψη των εννοιών/ρόλων που επωµίζεται (κάθετη γραµµή). Τότε υπάρχει ρεαλισµός ως προς την ευθύνη που χρειάζεται να αναλάβει, ως προς αυτό που του αναλογεί, ως προς αυτό που εκφράζει, ανάλογα µε την ιστορία του και την διαδροµή της ζωής του. Αυτό το σηµείο είναι υψίστης σηµασίας, διότι εµφανίζεται ως σηµείο αυτοκριτικής, παραπόνου, έντονου αρνητικού συναισθήµατος, έντονης κατάκρισης για τους άλλους, κούρασης κ.α. Ο καθένας µπορεί να αναλογιστεί αν σε αυτές τις στιγµές έχει ανακεφαλαιώσει την ζωή του π.χ. ως εκπαιδευτικός, ή ως γονέας και ρεαλιστικά παίρνει όλη την ευθύνη που του αναλογεί µε εκτίµηση για τον εαυτό του, την ιστορία του, τους άλλους και το κοινωνικό πλαίσιο που ανήκει κάθε φορά. Αυτού του είδους η αναγνώριση/ανάληψη προσωπικής ευθύνης µετατρέπεται σε δύναµη που ενθαρρύνει, δίνει ελπίδα και λειτουργεί ως µοχλός αλλαγής. Το άτοµο αποκτάει ένα ρεαλιστικό και προσωπικό νόηµα όταν κάθε φορέας συστήµατος τοποθετηθεί στο σηµείο που του αναλογεί. Για το άτοµο το σηµείο αυτό είναι η προσωπική του εννοιολογική ιστορία. Μία συµπεριφορά που προβληµατίζει στη σχολική ζωή αποτελεί πρόκληση αλλαγής για τον εκπαιδευτικό: να σταθεί σε αυτό το µετέωρο σηµείο τοµής όπου θα αναδυθούν θέµατα, (π.χ. «είµαι ο δάσκαλος που κοπίασε για το πτυχίο του και την µόρφωσή του», «το κράτος µε διόρισε ως κατάλληλο εκπαιδευτικό», «έχω περάσει τις δοκιµασίες των εξετάσεων και έχω κριθεί κατάλληλος», «µου άρεσε πάντοτε η δουλειά µου και ιδιαίτερα η σχέση µε τα παιδιά» κ.λ.π.) και ακολούθως να αντλήσει δύναµη από την ιστορία του και από τον ρόλο που του αναλογεί. Το δεύτερο βασικό χαρακτηριστικό κάθε συστήµατος είναι η «αλληλεπίδραση», οι «διασυνδέσεις-σχέσεις». Εάν ο εκπαιδευτικός σταθεί για λίγο στο σηµείο ανάµεσα στο πρόβληµα που αντιµετωπίζει και την προσωπική του ιστορία τότε µπορεί να συντονίσει καλύτερα τα στοιχεία της αλληλεπίδρασης του συστήµατος που είναι: 6

7 Σύµβολα-κανόνες: Κάθε σύστηµα έχει τους δικούς του ιδιαίτερους κανόνες λειτουργίας και τους «µετακανόνες» που δηλώνουν τον τρόπο που λειτουργούν και εφαρµόζονται οι κανόνες. Αφορούν τους ρόλους, τις σχέσεις, τις πράξεις και τις συνέπειες τους και προσδιορίζουν τις προσδοκίες που έχει το ένα µέλος από το άλλο αλλά και από το υπερσύστηµα και το υποσύστηµα. Αδυναµία επικοινωνίας και συγκρούσεων προκύπτουν συχνά εξαιτίας των διαφορετικών κανόνων που υιοθετούνται. π.χ. ποιος επιβάλει τους κανόνες (τον τρόπο λειτουργίας) µέσα στην σχολική τάξη;, οµαδικά;, ο µαθητής;, ο εκπαιδευτικός;, ο νόµος;, το υπουργείο;. Την ευθύνη για την εφαρµογή των κανόνων µέσα στη σχολική τάξη την έχει ο εκπαιδευτικός. ύο σχολικές τάξεις µπορεί να αποδιοργανωθούν µέσω διαφορετικών τακτικών των εκπαιδευτικών, για παράδειγµα, µε έλλειψη κανόνων αλλά και µε άκαµπτους κανόνες. Όρια: Το σύστηµα (µία σχολική τάξη, ο εκπαιδευτικός) χρειάζεται να είναι ευέλικτο για να προσαρµόζεται στις αλλαγές, να είναι σε θέση να προσλαµβάνει και να µεταδίδει πληροφορίες ύλη και ενέργεια από το περιβάλλον και να µπορεί να κλείσει, για να συνεχιστεί η αναδόµησή του (η κατανόηση, η επεξεργασία, η ένταξη, η προσαρµογή των καινούργιων πληροφοριών). Όταν η ανταλλαγή πληροφορίας και αλληλεπίδρασης δεν είναι επιτρεπτή τα όρια είναι κλειστά και τότε υπάρχει αυξηµένος βαθµός εντροπίας ή αλλιώς αταξίας. Για τον εκπαιδευτικό και για κάθε εργαζόµενο αυτό εκφράζεται, πολλές φορές, ως επαγγελµατική εξουθένωση. (π.χ. δεν αντλώ πληροφορία από ένα πρόβληµα, δεν το επεξεργάζοµαι, δεν διαφοροποιούµαι). Τάση για οµοιόσταση: Το σύστηµα λειτουργεί έτσι ώστε να διατηρεί µια σταθερή κατάσταση. Αποτελεί νόµο της φύσης που βοηθά στην ασφάλεια και σταθερότητα του ανθρώπου. Όµως σε συµπεριφορές δύσκολες αποτελεί το σηµαντικότερο εµπόδιο στην αλλαγή. π.χ. ο µαθητής ενώ λαµβάνει αρνητική ανατροφοδότηση για τη συµπεριφορά του, ταυτόχρονα την διατηρεί ίδια, ως έχει, ακολουθώντας τον νόµο για σταθερότητα (Βασιλείου, Γ., 1987). Τάση για αλλαγή : Το άτοµο προβαίνει στην αλλαγή όταν, ενώ βρίσκεται σε κατάσταση σταθερότητας, αυτή δεν του αρέσει και αυτό είναι δική του απόφαση. Αυτό αποτελεί το έναυσµα όλων των αλλαγών. Συστηµική αλλαγή είναι όταν ο εκπαιδευτικός παίρνει όλη την ευθύνη και τον περιορισµό του ρόλου που του αναλογεί. Ταυτοχρόνως την νοηµατοδοτεί µε εκτίµηση στον εαυτό του, στην ιστορία του, στο µαθητή και στις 7

8 ανάγκες της ανάπτυξης του. Σε µεταβατικές περιόδους το άτοµο αναγκάζεται να προβεί σε αλλαγές. Η αρχή της κυκλικής αιτιότητας: Κάθε συµπεριφορά µπορεί να είναι ταυτόχρονα και αίτιο και αποτέλεσµα, δράση και αντίδραση. Με την κυκλική αιτιότητα αποφεύγουµε να προσάπτουµε διαγνωστικές «ετικέτες» στα άτοµα. Για παράδειγµα, τα σχολικά προβλήµατα επηρεάζουν τη συµπεριφορά του παιδιού στο σπίτι και αντίστροφα, τα οικογενειακά προβλήµατα επηρεάζουν τη συµπεριφορά και την επιτυχία του παιδιού στο σχολείο. π.χ. Η Ελένη είναι εξαρτηµένη από το Κώστα µε αποτέλεσµα ο Κώστας να αποµακρύνεται από την Ελένη. Ή η Ελένη κάνει το Κώστα να αποµακρύνεται και ο Κώστας κάνει την Ελένη εξαρτηµένη (Watzlawick, P., 1986). Εµπόδια που δυσκολεύουν την αλλαγή της συµπεριφοράς Εάν ο εκπαιδευτικός δεν σταθεί για λίγο στο σηµείο ανάµεσα στο πρόβληµα που αντιµετωπίζει και την προσωπική του ιστορία τότε θα λειτουργήσουν ανασταλτικοί παράγοντες για αλλαγή. Σύµφωνα µε την θεωρία του Festinger περί Γνωστικής ασυµφωνίας, το άτοµο του οποίου οι αντιλήψεις συγκρούονται, βρίσκεται σε γνωστική ασυµφωνία: Για να την αποφύγει, απορρίπτει τη µία από τις δύο αντιλήψεις ή προσθέτει καινούρια στοιχεία στη µία αντίληψη, τα οποία στηρίζουν τη µια αντίληψη και µειώνουν την ένταση της ασυµφωνίας. Π.χ. ένας εκπαιδευτικός ενώ είναι κατάλληλα καταρτισµένος και διορισµένος από το κράτος δεν µπορεί να λύσει ένα πρόβληµα που του δηµιουργεί ένας/µία µαθητής/τρια. Τότε ο εκπαιδευτικός έρχεται σε ασυµφωνία πρώτον απέναντι στον ρόλο του ως εκπαιδευτικός και δεύτερον στην ικανότητά του ρόλου του να ανταποκριθεί. Έτσι καταφεύγει να απορρίψει µία από τις δύο αντιλήψεις: θα προτιµήσει να απορρίψει την αντίληψή/σκέψη ότι δεν έχει την ικανότητά να ανταποκριθεί, (εδώ, να απορρίψει σηµαίνει σαν να µην υπάρχει µια τέτοια υπόθεση στη σκέψη του εκπαιδευτικού. Έτσι θα ασχοληθεί µόνο µε τον ρόλου του και για να υπερασπίσει τον ρόλο του θα κατηγορήσει τον µαθητή. 8

9 Επιπλέον, εµπόδιο στην αλλαγή πολλές φορές αποτελεί και ο παράγοντας της κοινωνικής υποστήριξης. Οι ερµηνείες µας για τον κόσµο υποστηρίζονται από κοινωνικούς παράγοντες, τον κοινωνικό περίγυρο, τις φιλίες και τις αντιλήψεις των σηµαντικών προσώπων του περιβάλλοντος µας. Το άτοµο δίνει σηµασία στην κοινωνική υποστήριξη όταν υπάρχει ασυµφωνία ανάµεσα σε δυο αντιλήψεις για το ίδιο ζήτηµα. Π. χ. όλοι οι διδάσκοντες στην σχολική κοινότητα χαρακτηρίζουν µε τον ίδιο τρόπο έναν µαθητή. Σε περίπτωση αντιφατικών αντιλήψεων δεχόµαστε την πιο καθιερωµένη, που έχει χρησιµοποιηθεί πιο συχνά, πιο πετυχηµένα βάσει της προηγούµενης εµπειρίας µας. Για παράδειγµα, ο εκπαιδευτικός στο παρελθόν δούλεψε πετυχηµένα µε παιδιά που κοροϊδεύουν άλλα παιδιά, ερµηνεύοντας τη συµπεριφορά τους ως έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων. Θα επιλέξει την ερµηνεία αυτή, έστω κι αν υποψιάζεται άλλη αιτία. Τέλος, σύµφωνα µε το µοντέλο της γραµµικής σκέψης, αν δεχθούµε ότι για κάθε αποτέλεσµα υπάρχει µία αιτία εστιάζουµε το πρόβληµα στο ίδιο το άτοµο, δηλαδή το αίτιο προηγείται χρονικά και, για να εξαλείψουµε το αποτέλεσµα, πρέπει να εξαλείψουµε το αίτιο. Σύµφωνα όµως µε την συστηµική σκέψη, η γραµµική αιτιότητα αντικαθίσταται από την κυκλική. ηλαδή αντί της γραµµικής µορφής «το Α προκαλεί το Β, το Β το Γ κ.ο.κ», η κυκλική αιτιολογία έχει την εξής µορφή: το Α µπορεί να προκαλεί το Β, αλλά το Β επίσης επηρεάζει το Α, το οποίο επηρεάζει το Β κ.ο.κ σε κυκλική µορφή. Α Β Ένα παράδειγµα των ανωτέρω δυσκολιών είναι να σκεφτούµε τις σηµασίες που αποδίδει ο εκπαιδευτικός σε ένα παιδί µε αντιδραστική συµπεριφορά. Ο εκπαιδευτικός 9

10 λοιπόν ερµηνεύει τη συµπεριφορά του παιδιού ως εξής: το παιδί θέλει να εκνευρίσει το δάσκαλο, το παιδί έχει διαλυµένη οικογένεια ή θέλει ειδική προσοχή, το παιδί θέλει άµεση πειθαρχία ή έχει ανεπαρκείς κοινωνικές δεξιότητες, το παιδί βαριέται κ.α. Αυτές οι σηµασίες συντελούν στην επιµονή πάγιων αντιλήψεων παρά την αποτυχία τους, γιατί ενισχύονται από την προηγούµενη εµπειρία του εκπαιδευτικού (σε κάθε ίδια περίπτωση δίνει ίδια ερµηνεία), από την κοινωνική υποστήριξη (των άλλων εκπαιδευτικών) από την εξήγηση πάντοτε στο αρνητικό αίτιο της συµπεριφοράς και τέλος από την ασυµφωνία που προκύπτει από την πεποίθηση ότι ο εκπαιδευτικός «γνωρίζει» και δεν φταίει ο ίδιος, αλλά ο µαθητής. Τι είναι πρόβληµα για την οικοσυστηµική προσέγγιση Η πραγµατικότητα συνδηµιουργείται από τα µέλη ενός συστήµατος. εν είναι ούτε αντικειµενική ούτε υποκειµενική. Ο καθένας την δοµεί ανάλογα µε την αντίληψη, ερµηνεία, εµπειρία που προσδίδει σε αυτήν και αυτό είναι ελπιδοφόρο για το άτοµο γιατί του δίνει την δυνατότητα να διαµορφώνει τις καταστάσεις στις οποίες ζει. Έτσι λοιπόν, όταν ένας εκπαιδευτικός ισχυρίζεται ότι ένας µαθητής «δεν τον προσέχει» δίνει µια δική του ερµηνεία στη συµπεριφορά του µαθητή καθώς κανείς δεν µπορεί να ισχυριστεί ότι είναι µια αντικειµενική αλήθεια (Anderson, 2002). Το σχολείο είναι ένα οργανωµένο σύστηµα και για αυτό είναι δυνατόν να προκύψουν προβλήµατα στις σχέσεις όλων των µελών και όλων των υποσυστηµάτων: µαθητής, εκπαιδευτικός, συνάδελφοι, γονείς, βοηθητικό προσωπικό και όλων των υπερσυστηµάτων διευθυντής, προϊστάµενος, σχολικός σύµβουλος, υπουργείο. Σύµφωνα µε τη συστηµική θεωρία, η προβληµατική συµπεριφορά συνιστά τη λύση που το σύστηµα επιχείρησε να δώσει σε ένα πρόβληµα και εξυπηρετεί κάποια λειτουργία, βοηθά το σύστηµα µέσα στο οποίο εµφανίζεται να διατηρεί ένα βαθµό συνοχής (νόµος οµοιόστασης). Το πρόβληµα αποτελείται τόσο από την συµπεριφορά όσο και από την αντίδραση και οι αντιδράσεις διατηρούν το πρόβληµα. Έτσι δηµιουργούνται ρωγµές που εκφράζονται σαν συµπτώµατα που είναι παράδοξα επικοινωνίας - δύο αλληλοαναιρούµενα µηνύµατα - άλλαξε και µην αλλάξεις (Elkaim, M. (1991). 10

11 Πως επιτυγχάνεται η αλλαγή στο εκπαιδευτικό περιβάλλον Στόχος του εκπαιδευτικού που θέλει να επιχειρήσει την αλλαγή/παρέµβαση είναι να διαπιστώσει ποια λειτουργία εξυπηρετεί η προβληµατική συµπεριφορά µέσα στην τάξη, στις σχέσεις του προσωπικού µε τους γονείς, στις σχέσεις µεταξύ των συναδέλφων κ.ο.κ. Η αλλαγή/δράση εστιάζεται στην εύρεση νέων ερµηνειών: διαλέγω µια ερµηνεία, αν η συµπεριφορά δεν αλλάξει, διαλέγω άλλη ερµηνεία. Οι ερµηνείες που προσανατολίζονται στο παρελθόν έχουν στοιχεία δυστυχίας, ανεπάρκειας, «µοιραίου». Οι ερµηνείες που προσανατολίζονται στο «τώρα» µε προοπτική το µέλλον έχουν ελπίδα και ζωντάνια. Η συστηµική αλλαγή γίνεται από αυτόν που ιεραρχικά βρίσκεται σε ανώτερη θέση, σε αυτόν αναλογεί να πάρει όλη την ευθύνη. Στην σχολική τάξη είναι ο εκπαιδευτικός, στο σχολείο ο διευθυντής, στην οικογένεια οι γονείς κλ.π. Στην ενήλικη ζωή, την αλλαγή την πραγµατοποιεί αυτός που θέλει κάτι να αλλάξει. Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να είναι δυναµικός επικεφαλής της οµάδας του. Αυτό απαιτεί ο ρόλος του (επικεφαλής οµάδας, δάσκαλος, αρχηγός) και αυτό το πρότυπο έχουν ανάγκη οι µαθητές γιατί εκφράζει τις αναπτυξιακές ανάγκες του. Στην σχολική ηλικία προσφέρει ασφάλεια και στην εφηβεία µια πρόκληση για να µεγαλώσει, σαν «φάρος» για την ενήλικη ζωή. Η συστηµική αλλαγή επαναδιαπραγµατεύεται την εφαρµογή των ορίων και των κανόνων µέσα σ ένα πλαίσιο. Εστιάζει σ έναν αρχηγό εκπαιδευτικό που εφαρµόζει την δύναµή του µε εκτίµηση στον εαυτό του, στους άλλους και στην ύπαρξη. Η σχέση που δηµιουργεί µε τους άλλους εµπεριέχει θετικά/λειτουργικά στοιχεία, ειδάλλως οι σχέσεις µετατρέπονται σε ασθένεια, σε δυσλειτουργία, σε παθολογία. Ο ρόλος του περιορίζεται µέσα στην τάξη και χρειάζεται µια «ταπεινότητα» ως προς τις αρµοδιότητες και τις γνώσεις που διαθέτει. π.χ. ένα παιδί µε πολύ δύσκολη συµπεριφορά ο ρόλος του εκπαιδευτικού ορίζεται µέσα στην τάξη: στην προσαρµογή του παιδιού, στην αποδοχή του από τους συνοµηλίκους, στην µαθησιακή γνώση. Μερικές φορές χρειάζεται να αναλάβει ένας ειδικός και χρειάζεται ενηµερότητα ως προς την περιορισµό του ρόλου παρέµβασης ή ευθύνης. εν πρέπει και δεν µπορεί να αναλάβει παραπάνω ευθύνη. Ούτε όµως και να κρυφτεί πίσω από την διαγνωσµένη ετικέτα του ειδικού και το παιδί να στιγµατίζεται µέσα στην τάξη ή να παραµελείται. 11

12 Η συστηµική αλλαγή προτείνεται στον εκπαιδευτικό και όχι στον µαθητή. Επαναπροσδιορίζοντας τον ρόλο του µε συστηµικούς όρους φέρνει αλλαγές σε όλο το πλαίσιο: στον εαυτό του, τους µαθητές, στο κλίµα της σχολικής τάξης, στο σχολείο. Αναλογικά λειτουργεί όπως το φαινόµενο της πέτρας που πέφτει στο νερό της λίµνης (σύστηµα) και προκαλεί οµόκεντρες κυκλικές ρυτιδώσεις (ευεργετικές συνέπειες σε όλο το σύστηµα). Βασική αρχή: Οι οικοσυστηµικές αρχές, είναι τρόποι για να ανακαλύψουµε µια διαφορετική όψη αλήθειας σε µια κατάσταση που µας προβληµατίζει για να ενεργήσουµε σύµφωνα µε αυτήν και να επιφέρουµε την αλλαγή που θέλουµε, όταν αναζητάµε µία λύση. Στηρίζονται στην ικανότητα του ατόµου να οικοδοµεί σε θετικά, λειτουργικά στοιχεία/δυνάµεις κι όχι σε αδυναµίες τόσο για τον εαυτό του όσο και για τον άλλον. Όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήµα το εγώ είναι πιο ευέλικτο ως προς την αλλαγή, όταν οι άλλοι και οι συνθήκες παραµένουν ίδιοι και αµετακίνητοι. Συνθήκες Εγώ Άλλοι 12

13 ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Οι τεχνικές της οικοσυστηµικής προσέγγισης χρησιµοποιούνται όταν ο εκπαιδευτικός θέλει ο ίδιος να αλλάξει την συµπεριφορά του, είτε γιατί δεν του αρέσει αυτή που έχει µέχρι πρότινος είτε απλά θέλει κάτι καινούργιο. Επίσης, οι τεχνικές αυτές εφαρµόζονται όταν οι παραδοσιακοί τρόποι έχουν αποτέλεσµα, αλλά ο εκπαιδευτικός δεν είναι ικανοποιηµένος γιατί ο έλεγχος της συµπεριφοράς επιτυγχάνεται µε τιµωρητικές µεθόδους ή άλλους τρόπους, οι οποίοι έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο συναισθηµατικό κλίµα και στη σχέση του µε το µαθητή. Ακόµη, µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε προβλήµατα συµπεριφοράς που εµφανίζονται στη συνεργασία µεταξύ εκπαιδευτικών, µε τον διευθυντή, τον προϊστάµενο κλ.π.. Η συστηµική εφαρµογή αποτελεί ελεύθερη επιλογή του εκπαιδευτικού και θα αναρωτιέται κανείς αν χρειάζεται εξάσκηση/εκπαίδευση για να την εφαρµόσει. Όµως, πολλές φορές, η καθηµερινότητα έχει πολλές ανάλογες στιγµές που χαρακτηρίζονται από ευχαρίστηση, γαλήνη, αυτάρκεια, ολοκλήρωση, φυσιολογική επιθετικότητα/ διεκδικητικότητα, θυµό που κινητοποιεί κλ.π. Η επιλογή µεταξύ των διαφόρων τεχνικών της οικοσυστηµικής προσέγγισης µπορεί να γίνει µε βάση την επιτυχία στην εφαρµογή τους. Ο εκπαιδευτικός διαλέγει µε κριτήριο αυτήν που έχει καταλάβει καλύτερα και µπορεί να την εφαρµόσει ή εναλλάξ. Ωστόσο, σε µερικές περιπτώσεις κάποια τεχνική ταιριάζει καλύτερα σε µια συγκεκριµένη κατάσταση, όπως για παράδειγµα στην αντιµετώπιση της αντιδραστικής συµπεριφοράς ενδείκνυται η τεχνική της ενθάρρυνσης για τη συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό χρόνο, η οποία θα αναλυθεί περαιτέρω στη συνέχεια του κεφαλαίου. Οι δυσκολίες που αντιµετωπίζει ο εκπαιδευτικός Είναι εύκολο να παρασυρθεί κανείς σε µια ανώφελη µορφή αλληλεπίδρασης, ενώ παράλληλα είναι δύσκολο να εκδηλώσει κανείς ένα διαφορετικό τρόπο αντίδρασης σε µια ενοχλητική συµπεριφορά και κυρίως να τον διατηρήσει σταθερό για ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα. Η ικανότητα διατήρησης είναι αποτέλεσµα της δέσµευσης που αναλαµβάνει κάποιος να αλλάξει την κατάσταση και της προθυµίας του να 13

14 αντιµετωπίσει την κατάσταση µε διαφορετικό τρόπο. Ακόµη, χρειάζεται να µην εµπλέκεται εύκολα σε «αγώνες δύναµης», ανταγωνισµού και ο ίδιος/ίδια να έχει λειάνει την επιθετικότητά του/της. Σε περιπτώσεις που ο εκπαιδευτικός ανταγωνίζεται έναν µαθητή, είναι χρήσιµο να παρατηρήσει την ανάδειξη µίας προσωπικής αδυναµίας απέναντι στην συγκεκριµένη συµπεριφορά. Έχει πάψει να έχει τον ρόλο του δασκάλου κι έχει υιοθετήσει έναν άλλο ρόλο, ισότιµο µε τον µαθητή ή φορτισµένο συναισθηµατικά (π.χ. του πατέρα, της µητέρας του/της αδελφού, του/της συζύγου, του/της φίλου/ης κλπ). Ο εκπαιδευτικός καλείται να ανατρέψει παγιωµένα πρότυπα αλληλεπίδρασης. Να διευρύνει τον ορίζοντά της σκέψης του και να βρίσκει καινούργιους τρόπους συνεργασίας, διαπραγµάτευσης, διεκδικητικότητας. Η επιλογή αυτή αποτελεί «στάση ζωής». Αυτή η στάση, µε την πρώτη µατιά, φαίνεται παράδοξη ή «ειρωνική» ή ηθική, ροµαντική ή αδιάφορη. Ο στόχος της εφαρµογής δεν είναι να «είµαστε καλοί άνθρωποι», «ηθικοί» ή «αφελείς». Η θετικότητα αφορά το άτοµο και την ύπαρξη, όµως τα όρια, οι κανόνες πρέπει να είναι ξεκάθαρα/αυστηρά ή ο εκπαιδευτικός να είναι επιβλητικός. «Η ήρεµη δύναµη»! Η διαφορά είναι στην νοηµατοδότηση της συµπεριφοράς µε εκτίµηση. Όµως µπορεί να είναι και αυστηρή. Επιπλέον δυσκολίες φαίνεται να προκύπτουν και από τον τρόπο που θα αντιδράσουν οι συνάδερφοι και ο διευθυντής του σχολείου σε αυτές τις τεχνικές. Στη συνέχεια, θα δοθούν πολλά παραδείγµατα, δύο εκ των οποίων είναι ίδια σε όλες τις τεχνικές. Είναι απαραίτητο να εντοπίσει ο αναγνώστης τον τρόπο που διαφοροποιούνται οι απαντήσεις. 1. Η τεχνική της Αναπλαισίωσης Αναπλαισίωση σηµαίνει βρίσκω ένα νέο αντιληπτικό πλαίσιο για την συµπεριφορά το οποίο ταιριάζει µε αυτό που συµβαίνει στην πραγµατικότητα και οικοδοµεί σε θετικά/λειτουργικά στοιχεία, σε δυνάµεις και όχι σε αδυναµίες για τα άτοµα που συµµετέχουν, δίνει νέο νόηµα στην κατάσταση, µια καινούργια αξία που αποτελεί παράγοντα αλλαγής. 14

15 Το νέο νόηµα αποτυπώνει αξίες, ταιριάζει περισσότερο ή είναι πειστικότερο για τα ενδιαφερόµενα πρόσωπα, έχει σχέση µε αλτρουιστική συµπεριφορά (νόηµα/αξία για όλο το σύστηµα) και έχει χρησιµότητα για όλους (Watzlawick, P. (1986). Ο εκπαιδευτικός λαµβάνει υπόψην του τον τρόπο που βλέπουν τη συµπεριφορά τους τα ίδια τα «προβληµατικά» άτοµα: τη θεωρούν δικαιολογηµένη και αρµόζουσα στις συνθήκες στις οποίες την εκδηλώνουν. Για να γίνει αυτό, ο εκπαιδευτικός είναι ο πρώτος που πρέπει να αλλάξει τη στάση του και στη συνέχεια τη συµπεριφορά του. Η αλλαγή αυτή είναι όµως το «κλειδί» της τεχνικής αυτής. Η αλλαγή θα γίνει στην αντίληψη και στην συµπεριφορά, σε ολόκληρο το πλαίσιο της επικοινωνιακής σχέσης. Είναι η ελευθερία που έχει ο άνθρωπος να δώσει την ερµηνεία που έχει νόηµα για αυτόν. Το άτοµο εφαρµόζοντας την αναπλαισίωση σπάει την εµµονή στον αρνητικό τρόπο σκέψης που διακατέχεται από επιθετικά αρνητικά συναισθήµατα που στοχεύουν στην ειρωνεία/ταπείνωση/προσβολή του εαυτού και του άλλου. Ένας τρόπος ζωής που έχει αυτή την βάση οδηγεί στην «ασθένεια», την ένταση και πολλές ψυχολογικές και σωµατικές ασθένειες. Οι εντάσεις και οι συγκρούσεις προέρχονται από δίπολα δράσηαντίδραση, θύµα-θύτης, κλ.π. Βέβαια, ο ενήλικας είναι ελεύθερος να ζήσει την ζωή του όπως θέλει. Η ευθύνη ξεκινάει όταν υπάρχει η διδασκαλία, όταν υπάρχει ευθύνη του άλλου (πολύ περισσότερο ενός παιδιού), όταν υπάρχει σχέση/αλληλεπίδραση. Το σηµαντικό στοιχείο της τεχνικής αυτής είναι η επιλογή για αναπλαισίωση αποτελεί προσωπική επιλογή εν γένει του ατόµου που αποφασίζει να την εφαρµόσει. Γι αυτό εµπεριέχει την απόφαση προσωπικής επιλογής και όχι αποκλειστικά µόνο την διαχείριση του µαθητή ή του προβλήµατος. Η αλλαγή του µαθητή θα συµβεί όταν πειστεί για την ειλικρίνεια και την αυθεντικότητα του εκπαιδευτικού σε αυτά που λέει και αντίστοιχα σε αυτά που εννοεί και κάνει. Όταν βρίσκεται εναρµονισµένος µε τον ρόλο του, τις αξίες του και τον τρόπο έκφρασής του. Παράλληλα, είναι περισσότερο εύκολο να συνεργαστεί µαζί µας κάποιος η ικανότητα του οποίου αναγνωρίζεται σε κάποιον τοµέα, που τον περιγράφουµε ως κινητοποιηµένο, ευσυνείδητο, ως δοτικό. Τότε, δηµιουργείται κλίµα συνεργασίας, εκτίµησης ασφάλειας, αναγνώρισης. Αναµένεται ο µαθητής να αντιδράσει διαφορετικά στην περιγραφή της συµπεριφοράς του όταν σε αυτή αποδίδοντα θετικές αξίες, όταν «διδάσκεται να νοηµατοδοτεί». Και αυτό αποτελεί πρότυπο ζωής. 15

16 Πολλές ερµηνείες µιας δεδοµένης συµπεριφοράς µπορεί να είναι ταυτόχρονα αληθινές. Η συµπεριφορά ενός ατόµου - συµπεριλαµβανοµένης και της συµπεριφοράς που εσείς θεωρείτε προβληµατική - θεωρείται από το άτοµο ως µια κατάλληλη αντίδραση στην κατάσταση, όπως αυτό την αντιλαµβάνεται (συνεργατική οπτική). Παράδειγµα: Ερώτηµα: Πως νοιώθει ο εκπαιδευτικός όταν διαβάζει κάτι και οι µαθητές δεν τον προσέχουν; - να κάνουν δύσκολη τη ζωή στον δάσκαλο, ή είναι δύο καλοί φίλοι που θέλουν να ενισχύσουν την φιλία τους. - να αποφύγουν την εκτέλεση εργασίας, ή τους απασχολεί άλλο ενδιαφέρον. - να δηµιουργήσει προβλήµατα, ή εκτιµώ το ενδιαφέρον σου για τον άλλον και ότι θέλεις να είσαι καλός φίλος. - είναι άτακτο παιδί, ή παιδί µε ζωντάνια που χρειάζεται διάλειµµα. - αντιδραστική συµπεριφορά, ή έχεις το ελεύθερο να βγεις από την οµάδα, κι εγώ ως ενήλικας νοιώθω αδέξια όταν προσπαθώ να λάβω µέρος. Το ή χρησιµοποιείται µε την έννοια της επιλογής: µερικές φορές, το µόνο που µπορεί κανείς να επιλέξει είναι η ερµηνεία που διαλέγει και αυτό είναι προσωπική ευθύνη (αν θέλει). Πρώτο παράδειγµα µε πολλούς τρόπους αντιµετώπισης Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό για εκείνην. Σε ένα επεισόδιο µε τους µαθητές η Μ. πήρε το µέρος τους και στην συνέλευση των καθηγητών δέχτηκε την επίθεση όλων των συναδέλφων της Εφαρµόζοντας την τεχνική της αναπλαισίωσης η καθηγήτρια απευθύνεται ως εξής στον συναδελφό της: «Εκτιµώ πολύ το γεγονός ότι µου αφιερώνεις ένα µέρος του χρόνου σου για να ασχοληθείς µαζί µου. Εργάζεσαι ως εκπ/κός περισσότερα χρόνια από µένα οπότε τα σχόλιά σου θα µπορούσαν να φανούν ιδιαίτερα χρήσιµα». Τα λόγια της στους συναδέλφους της: «Κατανοώ ότι το κύριο µέληµα σας είναι να προσπαθούµε όλοι µαζί για το καλύτερο των µαθητών µας. Ίσως ο τρόπος που 16

17 αντιµετώπισα σήµερα την κατάσταση να σας φάνηκε διαφορετικός, κυρίως επειδή πήρα το µέρος των παιδιών. Θα µε ενδιέφερε πολύ, ν ακούω τη δική σας άποψη και τα συµπεράσµατα που είναι βγαλµένα από την εµπειρία σας και πιστέψτε µε θα τα λάβω σοβαρά υπόψη µου την επόµενη φορά που θα κληθώ να αντιµετωπίσω παρόµοια κατάσταση». Ή αλλιώς :«συνάδελφοι είναι φυσιολογικό να µην συµφωνούµε πάντα. Έχετε περισσότερα χρόνια διδασκαλίας και θα µπορούσα να µάθω από σας τρόπους προσέγγισης και χειρισµών διάφορων καταστάσεων. Παράλληλα νοιώθω ευχαρίστηση γιατί ενδιαφέρεστε για µένα και παρατηρείτε την εργασία µου. Πολλά µπορούν να βγουν από αυτήν την συνεργασία µας καθώς ο διάλογος προωθεί την καλύτερη εργασία που είναι τόσο σηµαντική στη δουλειά µας» Ή αλλιώς : «γνωρίζω ότι η συµπεριφορά σας προς το µέρος µου πηγάζει από καθαρό ενδιαφέρον προς το πρόσωπό µου, γιατί εκφράζει την ανησυχία µήπως η συµπεριφορά µου έχει αρνητικές συνέπειές για µένα, ενώ παράλληλα ενδιαφέρεστε για την σωστή λειτουργία του σχολείου έχοντας στόχο το καλό των παιδιών» εύτερο παράδειγµα Το κουδούνι χτυπά, τα παιδιά µπαίνουν στην τάξη κάνοντας φασαρία. Όλοι κάθονται στα θρανία τους εκτός από το Γιάννη που στέκεται κοντά στο θρανίο του Πέτρου και µιλάνε. Καθηγήτρια: Γιάννη, κάθισε σε παρακαλώ στη θέση σου να ξεκινήσουµε το µάθηµα. Γιάννης: Τώρα, τώρα, Κυρία, σε ένα λεπτό. Καθηγήτρια: Γιάννη, δε βλέπω να µ'ακούς, σταµάτα τα µπλα-µπλά και κάτσε στη θέση σου! ( Tα παιδιά συνεχίζουν να µιλούν και όλη η τάξη έχει αναστατωθεί.) Καθηγήτρια: Γιάννη, κάτσε γρήγορα και πες µου, στη φράση «σιδερένιος πύργος» ποιο είναι το επίθετο; Γιάννης: «σιδερένιος». Πέτρος: Μπράβο, σωστά! (Tα παιδιά συνεχίζουν να µιλάνε) Η καθηγήτρια νευριάζει Καθηγήτρια: Γιάννη, Πέτρο, στο γραφείο του διευθυντή γρήγορα! 17

18 Πως θα µπορούσε να είχε χειριστεί η καθηγήτρια την κατάσταση µέσω της τεχνικής της αναπλαισίωσης: Καθηγήτρια: Γιάννη, χαίροµαι που είσαι τόσο καλός φίλος µε τον Πέτρο και χαίροµαι που θέλεις να είσαι µαζί του και να τα λέτε κάθε πρωϊ. Γιάννης: Εντάξει! Εντάξει! Θα πάω στη θέση µου. Την άλλη µέρα, επαναλαµβάνεται το ίδιο σκηνικό την πρώτη ώρα. Καθηγήτρια: Γιάννη, ωραία, κάτσε λίγο µε τον Πέτρο, µερικές φορές µια καλή φιλία είναι το πιο σηµαντικό πράγµα στον κόσµο. Πέτρος: Xα, χα, χα... Ο Γιάννης µιλά για 30 δευτερόλεπτα και πηγαίνει στη θέση του. Η τεχνική της θετικής υποδήλωσης κινήτρων Το κίνητρο είναι υποθετική ερµηνεία συµπεριφοράς. Η αλήθεια των κινήτρων του άλλου ατόµου είναι άγνωστη. Τα άτοµα που κάνουν µια ερµηνεία για τη συµπεριφορά του άλλου τείνουν να θεωρούν ότι αυτή αποτελεί αντικειµενική αλήθεια, παρόλο που στην πραγµατικότητα είναι µόνο υποθετική ερµηνεία ανάµεσα σε άλλες. Η απόδοση θετικών κινήτρων σε µια προβληµατική συµπεριφορά είναι τόσο υποθετική όσο και η απόδοση αρνητικών. Βασικό χαρακτηριστικό της τεχνικής είναι η αναγνώριση θετικών ή καλύτερα λειτουργικών κινήτρων στην προβληµατική συµπεριφορά. Η αξία ενός θετικού/λειτουργικού κινήτρου εξαρτάται από την χρησιµότητά της στην διαδικασία αλλαγής της προβληµατικής συµπεριφοράς, αφού η αλήθεια γύρω από τα κίνητρα ενός άλλου ατόµου δεν µπορεί να γίνει ποτέ εύκολα απόλυτα γνωστή. Το σηµαντικό στοιχείο αυτής της τεχνικής είναι ότι αυτός που την χρησιµοποιεί µπορεί να θεωρήσει αληθές, ειλικρινές το θετικό κίνητρο που σκέφτηκε, ότι αξίζει κάθε άτοµο ένα βλέµµα θετικότητας, εκτίµησης και να το εκφράσει µόνο αφού το πιστεύει ο ίδιος. Ως συνέπεια, της νέας αυτής άποψης αλλάζει πρώτα η συµπεριφορά αυτού που χρησιµοποιεί την συγκεκριµένη τεχνική, π.χ. αντί να εκλάβει ένας εκπαιδευτικός το γεγονός ότι ένας µαθητής πετάγεται συνέχεια στην τάξη επειδή θέλει να φέρει σε 18

19 δύσκολη θέση το δάσκαλο, µε αποτέλεσµα ο εκπαιδευτικός να αισθανθεί ότι τον υπονοµεύει και να τον αγνοήσει, µπορεί να θεωρήσει ότι ο µαθητής ενδιαφέρεται πολύ για το µάθηµα. Η συµπεριφορά του δασκάλου σε µια τέτοια ερµηνεία µπορεί να είναι πολύ διαφορετική, τόσο συναισθηµατικά, όσο και σε επίπεδο συµπεριφοράς. Η ερµηνεία παραµένει το ίδιο υποθετική και στις δυο περιπτώσεις, προκαλεί όµως πολύ διαφορετικές συναισθηµατικές, γνωστικές και συµπεριφορικές αντιδράσεις, τόσο σε αυτόν που κάνει την ερµηνεία, όσο και σε αυτόν που εκφράζει την προβληµατική συµπεριφορά. Επίσης, το συναισθηµατικό κλίµα και η σχέση των δύο αυτών ατόµων είναι πολύ διαφορετικά στις δυο αυτές περιπτώσεις. Όταν η συναισθηµατική ισορροπία του εκπαιδευτικού ταράζεται από την συµπεριφορά του µαθητή τότε σηµαίνει ότι ο µαθητής «έχει την δύναµη στη σχέση», έχει την εξουσία των συναισθηµάτων του εκπαιδευτικού. ιαµορφώνει την συναισθηµατική κατάσταση του. Και αυτό δεν το αξίζει κανείς εκπαιδευτικός και κανείς µαθητής,να έχει δάσκαλο έναν ενήλικα που µπορεί να τον χειρίζεται συναισθηµατικά. Η συνειδητοποίηση ότι η απόδοση αρνητικών κινήτρων αποτελεί µέρος της ανθρώπινης αντίληψης και της ερµηνείας των δύσκολων γεγονότων της ζωής είναι ένα από τα βασικά στοιχεία αυτής της τεχνικής. Επίσης, η συνειδητοποίηση της ελευθερίας στην επιλογή του άτοµου για το ερµηνευτικό κίνητρο της συµπεριφοράς, η στάση σκεπτικισµού απέναντι σε αυτό που φαίνεται αντικειµενικά να είναι ένα αρνητικό κίνητρο και η αντικατάσταση του µε ένα δυνατό θετικό κίνητρο του ατόµου αποτελούν σηµαντικε ς αξιωσεις αυτής της τεχνικής η οποία δεν µπορεί παρά να παίζει σηµαντικό ρόλο στην προσωπική του εκπαιδευτικού,αλλά και του παιδιού στην ενήλικη ζωή του. Επίσης, η περιγραφή πολλών εναλλακτικών θετικών κινήτρων της προβληµατικής συµπεριφοράς και η επιλογή ενός θετικού και ρεαλιστικού κινήτρου που να ταιριάζει στο πλαίσιο οδηγουν σε µία συµπεριφορά που αντανακλά την αναγνώριση των θετικών κινήτρων. Πρώτο παράδειγµα: Ο µαθητής πετάγεται συνεχώς στο µάθηµα και ο εκπαιδευτικός αγνοεί την συµπεριφορά του. Κάνουµε µία υπόθεση: Ο µαθητής θέλει να ενοχλήσει την τάξη, να 19

20 φέρει σε δύσκολη θέση τον εκπαιδευτικό, να διακόψει το µάθηµα, να κάνει επίδειξη, να αποθαρρύνει τους άλλους µαθητές. Ή αλλιώς: Ενδιαφέρεται πραγµατικά και θέλει να εκδηλώσει το ενδιαφέρον. Έχει ενθουσιασµό για το µάθηµα. Τότε ο εκπαιδευτικός θα τον ευχαριστήσει για ζωηρό και έκδηλο ενθουσιασµό του. Θα του απευθυνθεί ως εξής: «Ολη την χρονιά απαντούσες χωρίς να σηκώσεις το χέρι σου και να περιµένεις την άδεια να σε ρωτήσω. Θύµωνα και προσπαθούσα να σε αγνοήσω. Η συµπεριφορά σου µε βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι έχεις πολύ ζωντάνια και ενδιαφέρον για το µάθηµα. Κάτι που χρειαζόµαστε όλοι στο µάθηµα.» εύτερο παράδειγµα Ο Μιχάλης, µαθητής της Ε' τάξης του ηµοτικού, αρνιόταν συχνά να πάρει µέρος σε συζητήσεις που γίνονταν µέσα στην τάξη ή να κάνει τις γραπτές εργασίες που του είχαν ανατεθεί. Ο δάσκαλος και ο σύµβουλος πίστευαν ότι ο Μιχάλης είναι ικανός να κάνει την εργασία του και η άρνηση του εξαρτιόταν από τη διάθεση του. Τότε ο εκπαιδευτικός µπορεί να του απευθυνθεί ως εξής: «Ξέρω ότι είναι σηµαντικό για σένα να λαµβάνεις υπόψη σου όλα τα γεγονότα και να σκέφτεσαι πολύ καλά προτού σηκώσεις το χέρι για να πάρεις µέρος στη συζήτηση. Πάρε όσο χρόνο νοµίζεις ότι σου είναι απαραίτητος. Το ίδιο ισχύει και για τις εργασίες που πρέπει να κάνεις µέσα στην τάξη. Εµείς δεν έχουµε καµιά αντίρρηση εάν σκέφτεσαι σοβαρά και θέλεις να πάρεις υπόψη σου όλες τις πληροφορίες προτού αρχίσεις να γράφεις. Σου χρειάζεται αυτή η ώρα για να βάλεις σε τάξη τις σκέψεις σου. Λοιπόν ας συνεχίσουµε...» Τρίτο παράδειγµα Η µητέρα της Μαίρης, µαθήτριας της Στ' δηµοτικού, η κα ιαµαντίδου, πιστεύει ότι το σχολείο και οι δάσκαλοι δεν µπορούν να εκτιµήσουν την εξυπνάδα και τη δηµιουργικότητα της κόρης της. Έρχεται στο σχολείο κάθε φορά που δίνονται οι έλεγχοι και κατηγορεί τους δασκάλους ότι δεν ξέρουν να βαθµολογήσουν τη Μαίρη και ότι δεν της δίνουν την ευκαιρία να δείξει τις ικανότητες της µέσα στην τάξη. Οι δάσκαλοι, στο σύνολο τους, θεωρούν τη µητέρα "δύσκολο" άνθρωπο, µε δικά της, προσωπικά, προβλήµατα (βρίσκεται σε διάσταση µε το σύζυγο της και υπάρχει µεγάλη ένταση στο σπίτι). 20

21 Ο δάσκαλος της τάξης όµως αποφασίζει να ερµηνεύσει την κατάσταση αυτή διαφορετικά και, την επόµενη φορά που τον επισκέπτεται, της λέει: «κα ιαµαντίδου, εκτιµώ πάρα πολύ το γεγονός ότι είστε ένας γονιός που νοιάζεται πολύ για το παιδί του - που ξέρει πολύ καλά το παιδί του. Είναι πραγµατικά πολύ σηµαντικό κάθε γονιός να µπορεί, όπως εσείς, να γνωρίζει τις πραγµατικές ικανότητες του παιδιού του και να ενδιαφέρεται για τη σωστή αξιολόγηση και αξιοποίηση τους στο σχολείο. Μέχρι τώρα, ίσως δεν είχε καταλάβει ακριβώς το σχολείο τις πραγµατικές σας απόψεις. Τώρα όµως, φαίνεται ότι κάτι άρχισε να αλλάζει, το σχολείο άρχισε να κατανοεί την άποψη σας και θέλει να συνεργαστεί µαζί σας. Θα θέλαµε λοιπόν να µας βοηθήσετε να καταλάβουµε καλύτερα τις πραγµατικές ικανότητες της Μαίρης και να συνεργαστούµε, για να καταφέρουµε πραγµατικά να αξιοποιήσουµε το δυναµικό που διαθέτει.» Η µητέρα συνεχίζει τις ίδιες κατηγορίες για αρκετή ώρα, αλλά ο δάσκαλος επιµένει στην δική του ερµηνεία, ώσπου η πίεση αρχίζει να χαλαρώνει. Τέταρτο παράδειγµα Καθηγήτρια: Και τώρα εσύ Παπαδοπούλου, τι εκφράζει η υποτακτική; Και µην κοιτάζεις πάλι τα παπούτσια σου, γιατί θα θυµώσω. Μαθήτρια:... Καθηγήτρια: Με κάνεις να νιώθω µπαµπούλας. Παπαδοπούλου παιδί µου δεν δαγκώνω! Μαθητές: (Γέλια) Καθηγήτρια: Τι να σε κάνω; Εγώ θα συνεχίσω το µάθηµα... µε τα υπόλοιπα παιδιά... ελπίζω να µην είσαι έτσι και στην υπόλοιπη ζωή σου! Λοιπόν ας προχωρήσουµε... Ή αλλιώς Καθηγήτρια: Και τώρα εσύ Παπαδοπούλου, τι εκφράζει η υποτακτική; Μαθήτρια:... Καθηγήτρια: Στο παρελθόν σου έβαζα τις φωνές γιατί δε συµµετείχες στο µάθηµα. Τώρα όµως καταλαβαίνω ότι µε το να µη µιλάς την ώρα του µαθήµατος, ακούς πολύ προσεκτικά το µάθηµα και τις σκέψεις των συµµαθητών σου, µαζεύεις πολύτιµες πληροφορίες, τις συνδυάζεις µε τις δικές σου απόψεις και έτσι καταφέρνεις να γράφεις 21

22 πολύ καλά στα διαγωνίσµατα και να είσαι µια καλή µαθήτρια. Συνέχισε την προσπάθεια! Λοιπόν, ποιος θέλει να µας εξηγήσει τι δηλώνει η υποτακτική; Πέµπτο παράδειγµα: Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό για εκείνην. Πως µπορεί να το διαχειριστεί η Μ.; Μ.: «Σ ευχαριστώ, πολύ που ενδιαφέρεσαι για µένα και µου δίνεις προσοχή. Εκτιµώ πολύ τις προσπάθειες σου να µου µεταδώσεις τις γνώσεις σου ως πιο έµπειρος στο χώρο της εκπαίδευσης». Η τεχνική της υποδήλωσης των θετικών λειτουργιών του οικοσυστήµατος Η λειτουργία µιας συµπεριφοράς ορίζεται από την προσφορά ή το κέρδος ή το όφελος που προσφέρει στον εαυτό, στους άλλους, στην οµάδα και στο σύστηµα. Κάθε λειτουργία δεν ταυτίζεται µε το επιδιωκόµενο αποτέλεσµα και πολλές φορές είναι εντελώς διαφορετική από τον στόχο που έχει θέσει το άτοµο. Η συµπεριφορά ενός ατόµου συνδέεται άµεσα µε το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσεται γιατί εκφράζει τη θέση, τη σχέση και την αλληλεπίδραση που έχει. Συνήθως, υπάρχει η τάση αναζήτησης µέσα στο άτοµο της αιτίας του προβλήµατος (αυτό στηρίζεται στη λογική αίτιο-αποτέλεσµα) και εντοπίζονται ευκολότερα οι αρνητικές λειτουργίες π.χ. µου έσπασε τα νεύρα, µας έκανε άνω-κάτω, αποδιοργάνωσε την τάξη κ.α. Ο εκπαιδευτικός εφαρµόζοντας αυτήν την τεχνική, αναδεικνύει την προσφορά του µαθητή (που εκφράζει πρόβληµα) στους υπολοίπους και στον ίδιον. Αναδεικνύει, λοιπόν την αλτρουιστική συµπεριφορά του. Αναγνωρίζει ότι αυτοί που υφίστανται την προβληµατική συµπεριφορά «οφελούνται», έχουν «κέρδος» και µερικές φορές, επαναπαύονται σε αυτό το «κέρδος». π.χ. ένας µαθητής ειρωνεύεται τον εκπαιδευτικό, αυτός εκνευρίζεται και διακόπτει το µάθηµα. Πολλές φορές, οι υπόλοιποι µαθητές ταυτίζονται µε τον µαθητή αλλά δεν θα εκδήλωναν ποτέ τέτοια συµπεριφορά. Επίσης, ο 22

23 εκπαιδευτικός ασχολείται µε τον συγκεκριµµένο µαθητή για λίγα λεπτά και οι υπόλοιποι ξεκουράζονται. Ως εκπαιδευτικός, κάποια φορά, γυρίστε στους συνοµηλίκους και δώστε τους την ευθύνη να απαντήσουν οι ίδιοι στον συµµαθητή τους, µε την υποχρέωση να µην προσβάλλουν κανέναν. Ας κάνουν διάλογο: θα παρατηρήσετε πολλά! Το σηµαντικό στοιχείο αυτής της τεχνικής είναι πως ο εκπαιδευτικός προσδιορίζει και οριοθετεί στον µαθητή τους ρόλους και των δύο: ο µαθητής είναι µέλος της οµάδας, που σηµαίνει συµµέτοχος, συνδηµιουργός της σχολικής τάξης και ο εκπαιδευτικός είναι δάσκαλος που διδάσκει και νοηµατοδοτεί. Ο συνδηµιουργός έχει προσωπική ευθύνη για το τι καταθέτει. Όµως δεν αναιρείται αυτή η συµµετοχή του µαθητή, αναδεικνύεται και αφήνεται να διαλέξει ο ίδιος το είδος της συνδηµιουργίας. Αναµένεται ο µαθητής να συµµετέχει δηµιουργικά γιατί του αναγνωρίζεται/αναδεικνύεται η ενσυναίσθηση, η ευγνωµοσύνη, η προσφορά του στους άλλους και κατ επέκταση για τη ζωή. Η ανάδειξη των θετικών λειτουργιών είναι µια διαδικασία ελεύθερης επιλογής, που αρχικά δεν αναγνωρίζονται ή δεν επιδιώκονται. Επιπλέον, η συνειδητοποίηση της συνήθειας να αναγνωρίζουµε τις αρνητικές λειτουργίες, ως µέρος της µακροχρόνιας εκπαίδευσης µας να ερµηνεύουµε τα γεγονότα της ζωής, µας κινητοποιεί ως µέλη ενός συστήµατος µέσα στο οποίο συνδηµιουργούµε και συνυπάρχουµε.η επιλογή εκείνης της θετικής λειτουργίας που, κατά τη γνώµη µας, είναι περισσότερο πειστική, ειλικρινής και ταιριάζει στο πλαίσιο και η υιοθέτηση ενός νέου πλαισίου αντίληψης που βασίζεται στην συν-συµµετοχή και συν-δηµιουργία, εξελίσσειεµάς και το σύστηµα µέσα στο οποίο συνυπάρχουµε.. Πρώτο παράδειγµα Ο µαθητής πετάγεται συνεχώς στο µάθηµα και ο εκπαιδευτικός αγνοεί την συµπεριφορά του.ο εκπαιδευτικός τεφαρµόζοντας την παραπάνω τεχνική θα του απευθυνθεί ως εξής: «Όλη την χρονιά απαντούσες χωρίς να σηκώσεις το χέρι σου και να περιµένεις την άδεια να σε ρωτήσω. Θύµωνα και προσπαθούσα να σε αγνοήσω. Η συµπεριφορά σου µε βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι χρησιµοποιούσα τον ίδιο τρόπο εξέτασης. Σκοπεύω να κάνω µια αλλαγή, να δοκιµάσω πολλούς τρόπους. Θα µε βοηθήσεις να µάθω ποιος τρόπος είναι ο καλύτερος γιατί θα καταλάβω ότι η εξέτασή µου 23

24 βελτιώνεται όταν πετάγεσαι λιγότερες φορές. Νοµίζω πως δουλεύοντας µαζί µπορούµε να δηµιουργήσουµε µια καλύτερη τάξη για όλους.» εύτερο παράδειγµα Ο Παύλος είναι ένας µαθητής της Α Γυµνασίου, ο οποίος έχει ιδιαιτέρως αρνητική στάση απέναντι σε όλα σχεδόν τα ζητήµατα. Στην αρχή της χρονιάς είχε αποβληθεί από το σχολείο για ένα µήνα, επειδή είχε µπλέξει µε «ουσίες» στο σχολείο. Όταν επέστρεψε η συµπεριφορά του ήταν κάπως καλύτερη, αλλά δεν πέρασε πολύ καιρός και επανήλθε στην παλιά συµπεριφορά του. Παράλληλα, αποφάσισε ότι δεν ήθελε πλέον να δέχεται βοήθεια από την καθηγήτρια ειδικής αγωγής, µε την οποία είχε τέσσερις ηµίωρες συνεδρίες κάθε βδοµάδα. Σε µία συνάντηση, η καθηγήτρια προσπαθώντας να αναδείξει τις θετικές λειτουργίες της συµπεριφοράς του, του είπε: «Παύλο, θαυµάζω τον τρόπο που είσαι πρόθυµος να παραχωρήσεις την ώρα της συνάντησης σου, έτσι ώστε κάποιος άλλος µαθητής να µπορέσει να επωφεληθεί από το χρόνο της.» Τρίτο παράδειγµα Ο Πάρης είναι ένας µαθητής της έκτης τάξης, ο οποίος συνήθιζε να µιλάει συνέχεια και να διακόπτει πολύ συχνά τον δασκαλό του, οδηγώντας τον πολύ συχνά στο σηµείο της τέλειας απόγνωσης. Καθηµερινά δέχονταν αλλεπάλληλες επιπλήξεις και κάθε µορφής τιµωρίες, που όµως δεν φαίνονταν να έχουν κανένα αποτέλεσµα. Μία µέρα, τη ώρα των Μαθηµατικών ο Πάρης άρχισε ξανά να διακόπτει, τότε ο δάσκαλος παρέµεινε για µία στιγµή σιωπηλός και έπειτα ευχαρίστησε τον Πάρη που έσπαγε την ρουτίνα (θετική λειτουργία για την τάξη συνολικά), προσθέτοντας ακόµα ότι αυτό του έδινε τη ευκαιρία να σταµατήσει να µιλάει προσωρινά (θετική λειτουργία για τον ίδιο τον δάσκαλο). Τέταρτο παράδειγµα µε πολλούς τρόπους αντιµετώπισης Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό 24

25 για εκείνη. Σε ένα επεισόδιο µε τους µαθητές η Μ. πήρε το µέρος τους και στην συνέλευση των καθηγητών δέχτηκε την επίθεση όλων των συναδέλφων της Η Μ. εφαρµόζοντας την τεχνική αυτή θα τους απευθυνθεί ως εξής: «εκτιµώ το ενδιαφέρον σας που δείχνετε για τον τρόπο που αντιµετωπίζω τα προβλήµατα των µαθητών, καθώς έχετε µεγάλη εµπειρία στον διδακτικό χώρο (κίνητρα). Σας ευχαριστώ που µε προβληµατίζετε και µου δηµιουργείτε µεγαλύτερο αίσθηµα ευθύνης για να ξανασκεφτώ τις µεθόδους που ακολουθώ στην επίλυση την προβληµατικών καταστάσεων (λειτουργίες). Άλλωστε είναι βέβαιο πως νοιάζεστε για την σωστή λειτουργία του σχολείου και για το καλό των µαθητών (κίνητρα)». Η τεχνική της ενθάρρυνσης για τη συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό χρόνο Ο εκπαιδευτικός δεν «παλεύει» µε τον µαθητή να τον αλλάξει αλλά συµφωνεί/διαπραγµατεύεται µαζί του για το τι πρέπει να γίνει. Εκτιµάει το πρόσωπο αλλά διαφωνεί µε τον τρόπο που εκδηλώνεται η συµπεριφορά. Έτσι η παρέµβαση συµβαίνει στον τρόπο έκφρασης της συµπεριφοράς και όχι στο άτοµο. Με το να συµφωνεί κάποιος ότι η προβληµατική συµπεριφορά ίσως να είναι αναγκαία δηµιουργείται κλίµα συνεργασίας, διότι το άτοµο δεν υποτιµάται, δεν µειώνεται και αισθάνεται για πρώτη φορά ότι κάποιος τον σέβεται, τον καταλαβαίνει ως αξιοπρεπή άνθρωπο. Ο µαθητής αλλάζει την συµπεριφορά του όταν δεν είναι απαραίτητο να πείσει τον άλλον για την «ποιότητά» του ως άτοµο, ως «ύπαρξη», ως άνθρωπος. Τότε αποφασίζει να συνεργαστεί. Η τεχνική αυτή συνίσταται στην ενθάρρυνση, και στηρίζεται στην συνεργασία, στην διαπραγµάτευση και στην αµοιβαία αποδοχή. Η τροποποίηση, η αλλαγή της συµπεριφοράς συµβαίνει στον τρόπο έκφρασης που είναι ο διαφορετικός λόγος, ο διαφορετικός χρόνος, ο διαφορετικός τόπος και η διαφορετική µορφή. Η συστηµική ερµηνεία συνίσταται στην νοηµατοδότηση της διαφορετικότητας. Ο εκπαιδευτικός σέβεται την διαφορετικότητα του µαθητή και αποκτά σχέση µαζί του χωρίς να αναγκάζεται να την καταργήσει, βάζοντας όρους στην έκφρασή της στο πλαίσιο της σχολικής τάξης. 25

26 Οι άνθρωποι συχνά αλλάζουν ακριβώς όταν δεν είναι πια απαραίτητο να πείσουν για την ορθότητα της αντίληψής τους και της συµπεριφοράς τους. Με την τεχνική αυτή δηµιουργείται η ανησυχία σε αυτόν που την εφαρµόζει διότι χρειάζεται ο ίδιος να έχει λειάνει την επιθετικότητά του και να µην συµµετέχει εύκολα σε «αγώνες δύναµης» και ανταγωνισµού. Στηρίζεται στην ιδέα της συνεργασίας : όταν ζητάµε από ένα άτοµο να επαναλάβει τη συµπεριφορά του αλλά µε διαφορετικό τρόπο αναγνωρίζουµε έµµεσα ότι το άτοµο έχει εύλογες αιτίες να συµπεριφέρεται έτσι. Εκπέµπουµε σιωπηρά το µήνυµα ότι η ζωή στο σχολείο στηρίζεται στην διαπραγµάτευση και στην αµοιβαία αποδοχή των συµπεριφορών. Το βασικό στοιχείο της τεχνικής αυτής είναι η συνειδητοποίηση ότι µπροστά στην προβληµατική συµπεριφορά αναδεικνύεται µία συναισθηµατική αδυναµία ανταπόκρισης και αυτή εµφανίζεται σε όλους τους ανθρώπους, είναι ένα παγκόσµιο γεγονός. Εναλλακτικά, µπορεί κανείς να υποθέσει ότι η οριοθέτηση στην έκφραση της προβληµατικής συµπεριφοράς ίσχυε από την αρχή στην πραγµατικότητα και αυτός ήταν ο στόχος του µαθητή. Η τεχνική αυτή επισηµαίνει ότι η ερµηνεία της προβληµατικής συµπεριφοράς είναι προσωπική επιλογή και αποδοχή συνεργασίας µε συγκεκριµένο πλαίσιο και προάγει την επιλογή του τρόπου ερµηνείας της συµπεριφοράς, που κατά τη γνώµη µας, είναι περισσότερο αποδοτική, βοηθητική για το άτοµο και να ταιριάζει στο πλαίσιο. Η τεχνική αυτή ενδείκνυται, να χρησιµοποιηθεί σε έντονα προβλήµατα (αντιδραστική ή επιθετική συµπεριφορά) όπου χρειάζεται να εφαρµοστούν όρια και κανόνες αλλά µε σεβασµό και αξιοπρέπεια για τον µαθητή. Πρώτο παράδειγµα Ο µαθητής πετάγεται συνεχώς στο µάθηµα και ο εκπαιδευτικός αγνοεί την συµπεριφορά του. Τότε ο εκπαιδευτικός θα του απευθυνθεί βάσει της παραπάνω τεχνικής ως εξής: «όλη την χρονιά απαντούσες χωρίς να σηκώσεις το χέρι σου και να περιµένεις την άδεια να σε ρωτήσω. Θύµωνα και προσπαθούσα να σε αγνοήσω. Η συµπεριφορά σου µε βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι χρησιµοποιούσα τον ίδιο τρόπο διδασκαλίας. Σκοπεύω να κάνω µια αλλαγή- θα σου δώσω αυτές τις ερωτήσεις που θα τις απαντάς (ή 26

27 να καταγράφεις τις ερωτήσεις) και θα τις ανακοινώσεις µαζεµένες στο τέλος του µαθήµατος, ως περίληψη ή σύνοψη ή επανάληψη.» εύτερο παράδειγµα Η Μαρία είναι µαθήτρια της Ε' δηµοτικού. Όταν η δασκάλα εξετάζει τους/τις συµµαθητές/-τριές της, η Μαρία πετάγεται και δίνει τις απαντήσεις, χωρίς να ερωτηθεί. Η δασκάλα νευριάζει, γιατί δεν µπορεί να εξετάσει τους µαθητές και οι συµµαθητές της Μαρίας εκνευρίζονται, γιατί δεν προλαβαίνουν ούτε καν να προσπαθήσουν. Η δασκάλα αρχικά τής κάνει παρατηρήσεις και της λέει να µην ενοχλεί τους άλλους και να τους σέβεται. Η Μαρία όµως συνεχίζει τα ίδια. Η δασκάλα, µετά από λίγο καιρό, της λέει ότι είναι πολύ σηµαντικό που η Μαρία θέλει τόσο πολύ να βοηθήσει τους συµµαθητές της να καταλάβουν το µάθηµα και τι τους ζητάει η δασκάλα, αλλά, για να µη διακόπτεται το µάθηµα, θα ήταν καλό να τους βοηθά και να τους δίνει τις σωστές απαντήσεις στο διάλειµµα. Η Μαρία σταµατά για λίγο καιρό, αλλά ξαναρχίζει τα ίδια µετά από µία εβδοµάδα. Η δασκάλα επαναλαµβάνει αυτά που της είχε πει πριν µία εβδοµάδα. Η Μαρία σταµατά να πετάγεται, εκτός από λίγες εξαιρέσεις. Τρίτο παράδειγµα µε πολλούς τρόπους αντιµετώπισης Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό για εκείνην. Η Μ. εφαρµόζοντας την τεχνική θα του απευθυνθεί ως εξής: «ξέρω πως πολλές φορές αντιδρώ απότοµα και δείχνω να ενοχλούµαι από τα σχόλιά σου. Ίσως να φταίει η κούραση, η λάθος στιγµή. Επειδή όµως θα µε ενδιέφεραν κάποια πράγµατα, θα µπορούσαµε κάποιες στιγµές που θα είχαµε ελεύθερο χρόνο να συζητήσουµε». Η τεχνική επηρεάζοντας έµµεσα το πρόβληµα (η τεχνική της Κερκόπορτας) Όλα τα στοιχεία του οικοσυστήµατος αλληλεπιδρούν. Τα πάντα στη ζωή µας είναι οικοσυστηµικά συνδεδεµένα και η µεταβολή σε ένα µέρος επηρεάζει και όλα τα 27

28 άλλα µέρη. Οι σχέσεις συµπεριφοράς είναι συµµετρικές: η µία ενθαρρύνει, επηρεάζει, ενισχύει, αποτρέπει την άλλη κλπ. Μια µεταβολή σε ένα µη προβληµατικό µέρος είναι δυνατόν να επηρεάσει όλη την συµπεριφορά. Τα θετικά σχόλια ακόµη κι αν δεν αφορούν την προβληµατική συµπεριφορά φαίνεται να την επηρεάζουν γιατί εστιάζονται σε χαρακτηριστικά ή πλευρές συµπεριφοράς καινούργια εντελώς διαφορετικά από το πρόβληµα. Αρχικά σαν ουδέτερα από την περιοχή του προβλήµατος, θετικά σχόλια για το πρόσωπο, όχι για τη συµπεριφορά (έµµεση αλλαγή). Ο µαθητής είναι πρόσωπο/άτοµο µέσα στην τάξη, στον διάδροµο, στην αυλή, όχι µόνο συµπεριφορά. Για πολλούς είναι πιο εύκολο να χρησιµοποιούν αυτή τη τεχνική. Αυτή η τεχνική µοιάζει µε πολιορκητική µηχανή που µπαίνει από την πίσω πόρτα στο άτοµο. Σχολιάζοντας θετικά κάποιον και αγνοώντας, προσωρινά, το πρόβληµα δηλώνεις εκτίµηση, συµπάθεια για τον άλλο. Η συστηµική προσέγγιση προτείνει οι σχέσεις να στηρίζονται, να συνδηµιουργούνται µε βάση την εκτίµηση, προσφορά κ.α για να συντελούν στην εξέλιξη του ατόµου. Με την τεχνική αυτή µοιάζει να καλοπιάνεις τον άλλον, µοιάζει µε ψεύτικη κοινωνικότητα ή στην αντίθετη περίπτωση µοιάζει να µην δίνεις έναν καλό λόγο στον άλλον, να µην είσαι γενναιόδωρος στην έκφρασή σου, η συναισθηµατική δέσµευση του ατόµου να είναι τόσο έντονη που του είναι αδύνατον να εκφράσει ακόµη και ένα θετικό λόγο αν και είναι «δωρεάν», δηλαδή ακόµη και όταν δεν κοστίζει τίποτα. Και αυτό αποτελεί πρότυπο συµπεριφοράς και αξιών ζωής. Τα βασικά στοιχεία αυτής της τεχνικής είναι η συνειδητοποίηση ότι η βίωση έντονων αρνητικών εσωτερικών συναισθηµατικών καταστάσεων εµφανίζεται σε όλους τους ανθρώπους καθώς είναι ένα παγκόσµιο γεγονός που όταν χρονίζει αποτελεί σοβαρό πρόβληµα για την εξέλιξη και ανάπτυξη του ατόµου. Η τεχνική αυτή επισηµαίνει ότι η εστίαση σε θετικές συµπεριφορές είναι προσωπική επιλογή µιας θετικής πλευράς ή συµπεριφοράς για το άτοµο που να ταιριάζει στο πλαίσιο και αποδοχή αυτού ως ύπαρξη. Η ανεύρεση των µη προβληµατικών στοιχείων αποτελεί διαδικασία ολόκληρης της ζωής. 28

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ (ΕΔΒ) κατά Marshall B. Rosenberg Η επικοινωνία δίχως βία είναι μια μέθοδος η οποία: Διευκολύνει την ροή της επικοινωνίας. Εστιάζει στην έκφραση, μέσω της ομιλίας, των συναισθημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2013-2014 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Εκεί που είσαι ήμουνα κι εδώ που είμαι. ίσως έλθεις! ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ 1. Μπακούρου Κυριακή (συντονίστρια)

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΑΞΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ : ΑΝΙΧΝΕΥΟΥΜΕ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ, ΣΤΟΧΕΥΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ

ΑΤΑΞΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ : ΑΝΙΧΝΕΥΟΥΜΕ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ, ΣΤΟΧΕΥΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΑΤΑΞΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ : ΑΝΙΧΝΕΥΟΥΜΕ ΤΙΣ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ, ΣΤΟΧΕΥΟΥΜΕ ΣΕ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΉ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ Η λέξη αταξία αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Δρ. Μαρία Καραγιάννη Σύμβουλος Αγωγής Υγείας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 3.2 Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων Να επιδεικνύουν τρόπους αποτελεσματικής επικοινωνίας Να επιδεικνύουν ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί;

ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο. Η μέρα αυτή λοιπόν σκοπό έχει να μας κάνει να πούμε όχι στο κάπνισμα. Μπορείτε να μου πείτε γιατί; Δασκάλα: Λουίζα Σόλου Πιττάκαρα Μάιος 2008 ΜΑΘΗΜΑ 1 Ο Στόχοι: Τα παιδιά: να ονομάζουν τις δυσάρεστες συνέπειες του καπνίσματος στην υγεία, την κοινωνία, το περιβάλλον και την οικονομία να συμπεράνουν και

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an!

WICHTIGER HINWEIS: Bitte fertigen Sie keine Kopien dieses Fragebogens an! Test-Umfrage Αγαπητές μαθήτριες και αγαπητοί μαθητές, η γνώμη σας είναι σημαντική για εμάς! Θέλουμε να βελτιώσουμε το σχολείο μας. Για να βρούμε ποια είναι τα δυνατά σημεία του σχολείου μας και που θα

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ: 3.2. Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων 3.3 Διαπολιτισμικότητα - Αποδοχή και Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ανανέωση του αντικειµένου Η καλύτερη προσέγγιση θα πρέπει να επιτρέπει τον πειραµατισµό.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Α. Τσιάμης, Μ.Α., CPsychol Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος

Α. Τσιάμης, Μ.Α., CPsychol Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος Α. Τσιάμης, Μ.Α., CPsychol Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος Ο εαυτός μας Τι μπορούμε να κάνουμε Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας μας Πως αντιδρούμε σε καταστάσεις ή περιβάλλοντα Είδη / Τύποι «Εαυτού»

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS)

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) «Κάθε συνηθισμένο παιδί είναι ικανό για ασυνήθιστα κατορθώματα» (Τζ. Ρόουλινγκ) «Όλοι οι μαθητές πρέπει να βιώνουν μια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576

C A R E E R H O G A N D E V E L O P ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ. Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 S E L E C T D E V E L O P L E A D H O G A N D E V E L O P C A R E E R ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Έκθεση για: Jane Doe ID: HB290576 Ημερομηνία: Αύγουστος 02, 2012 2

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ (ΘΥΜΟΣ) ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1. Ανάπτυξη και Ενδυνάμωση του Εαυτού 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Συναισθηματική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014

Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Επικοινωνία, Μάθηση και Προσεγγίσεις Αποτελεσματικής Διδασκαλίας Λευκωσία 26 Φεβρουαρίου 2014 1 Συνάντηση με εκπαιδευτικούς εσπερινών Γυμνασίων - Λυκείων

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ -ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Σχέδιο Διδασκαλίας Τάξη: Β Γυμνασίου Μάθημα: Νεοελληνική Γλώσσα Θέμα: Η συνοχή ενός ευρύτερου Κειμένου Διάρκεια: Μία περίοδος Στην τέταρτη ενότητα ο προγραμματισμός προβλέπει έξι περιόδους. Η συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ 2

ΣΚΟΠΟΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΠΟΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ 2 Ο σκοπός της συγκεκριµένης µαθησιακής ενότητας είναι να κατανοήσουν οι σπουδαστές τα διαφορετικά επιχειρηµατικά µοντέλα (business models) παροχής υπηρεσιών cloud computing

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω.

02/06/15. Όταν αισθανθούμε ότι κάτι μας απειλεί ο οργανισμός μας ετοιμάζεται για το σύνδρομο Fight or Flight, δηλαδή παλεύω ή φεύγω. Αντιμετωπίζοντας το στρες για μια χαρούμενη και δημιουργική ζωή Το στρες μπορεί από εχθρός μας να γίνει σύμμαχος Ένα ποσοστό άγχους είναι αναγκαίο στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να ενεργοποιηθούμε και να

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.

ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ) !Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων. ΒΛΑΣΤΗΣΗ (ΜΑΤΘΑΙΟΥ)!"Τίτλος διερεύνησης: Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το πόσο γρήγορα θα βλαστήσουν τα σπέρματα των οσπρίων.!"σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Στη διερεύνησή μας μετρήθηκε ο χρόνος που χρειάστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου

Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο. 1 φωτοτυπία ανά μαθητή με τον έλεγχο παραγωγή προφορικού λόγου, παραγωγή γραπτού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο B Δεύτερη διδακτική πρόταση Έλεγχος επίδοσης στο σχολείο Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επιμέλεια: Μαρία Πουλάκου, Φιλόλογος Μεθοδολογία επιστολής Η επιστολή είναι γραπτός λόγος που χρησιμοποιούμε, για να επικοινωνήσουμε με πρόσωπα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Γούδας. Ηθική ανάπτυξη και εκπαίδευση. Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό. αναφορά σχετικών παραδειγµάτων αθλητών, µαθητών

Μάριος Γούδας. Ηθική ανάπτυξη και εκπαίδευση. Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό. αναφορά σχετικών παραδειγµάτων αθλητών, µαθητών ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 10 Ηθική ανάπτυξη στον αθλητισµό Μάριος Γούδας Ηθική ανάπτυξη - ορισµοί - ηθική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ.

«Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. «Βιωματική άσκηση» Βαρβέρη Μαριάνθη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Παιδιών - Εφήβων Ψ.Ν.Θ. Μετά την εισήγηση της 1 ης ημέρας, αρχικά χωρίσαμε τους εκπαιδευτικούς σε 4 ομάδες και δόθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού.

Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Σχόλια στην Ενότητα «Το Εκπαιδευτικό Σύστημα» από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού. Από την ανάλυση του περιεχομένου αυτής της Ενότητας (η οποία παρουσιάζεται αυτούσια μετά τα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών:

Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: Οδηγίες διαχείρισης του θυμού και της επιθετικότητας των παιδιών: 1. Αν αισθάνεστε ως γονείς πως δεν έχετε καταφέρει να αντιμετωπίζετε ικανοποιητικά τον θυμό του παιδιού σας, ξεκινήστε να διαβάζετε, να

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Κατανόηση προφορικού λόγου Επίπεδο Γ Δεύτερη διδακτική πρόταση Μυθολογία Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: Στρατηγικές: Υλικό: Ενσωμάτωση δραστηριοτήτων: 1 διδακτική ώρα έφηβοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$

()#µ*&+,-./ (0)1#2345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ !"µ#$%&#' ()#µ*&+,-./ (0)1#2"345$ ()#µ'&+,4#05$ 67$4&,$ 8"4&%2#' (&91-#5$!.µ"#5-"#/ (0)1#2":4: (;7$.

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα