Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download ""

Transcript

1 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ: Η ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ρ. Γεωργία Ψαρρά, Εκπαιδευτικός, Ψυχολόγος, MSc Σχολικής Ψυχολογίας ηµοσιεύτηκε στο ιαχείριση προβληµάτων σχολικής τάξης. (επιµ.ε.μακρή- Μπότσαρη). Θέµα: προβλήµατα συµπεριφοράς στο σχολείο µε την οικοσυστηµική προσέγγιαση. Εκδόσεις Παιδαγωγικό Ινστιτούτο,

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα προβλήµατα συµπεριφοράς στο σχολείο σύµφωνα µε την Οικοσυστηµική προσέγγιση παρουσιάζονται σε τρεις ενότητες: στην πρώτη περιγράφονται οι θεωρητικές έννοιες εξηγώντας τους όρους όπως σύστηµα σύµβολα, κανόνες, όρια, τάση για οµοιόσταση, τάση για αλλαγή, αρχή της κυκλικής αιτιότητας. Επίσης, εξηγούνται τα εµπόδια στην αλλαγή της συµπεριφοράς (γνωστική ασυµφωνία, κοινωνική υποστήριξη, προηγούµενη εµπειρία, γραµµική σκέψη) Ακολουθεί η οριοθέτηση του προβλήµατος για την συστηµική προσέγγιση δηλαδή πως η προβληµατική συµπεριφορά βοηθά το σύστηµα µέσα στο οποίο εµφανίζεται, να διατηρεί ένα βαθµό συνοχής. Τα καθιερωµένα πρότυπα αλληλεπίδρασης είναι ιδιαιτέρως ισχυρά και ακόµα κι όταν αυτά δεν είναι χρήσιµα, η εξοικείωση µε αυτά συµβάλει στην διατήρησή τους (τάση για οµοιόσταση ) π.χ. Ο εκπαιδευτικός πιστεύει ότι η µαθήτρια είναι εριστική, η µαθήτρια πιστεύει ότι διεκδικεί τα δικαιώµατά της. Τέλος, αναλύονται οι τεχνικές της αναπλαισίωσης, των θετικών κινήτρων και λειτουργίων και της συνέχισης της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο. Στόχος του εκπαιδευτικού που θέλει να επιχειρήσει την αλλαγή/παρέµβαση είναι να διαπιστώσει ποια λειτουργία εξυπηρετεί η προβληµατική συµπεριφορά µέσα στην τάξη, να βρει ένα νέο αντιληπτικό πλαίσιο για την συµπεριφορά που ταιριάζει µε αυτό που συµβαίνει στην πραγµατικότητα και να οικοδοµήσει σε θετικά/λειτουργικά στοιχεία, σε δυνάµεις και όχι σε αδυναµίες για τα άτοµα που συµµετέχουν. Η αλλαγή θα γίνει στην αντίληψη και στην συµπεριφορά, σε ολόκληρο το πλαίσιο της επικοινωνιακής σχέσης και θα είναι αποτέλεσµα της επιλογής εκείνου που αναλαµβάνει να αντιµετωπίσει την κατάσταση µε θετική εκτίµηση για το εαυτό του και για τον άλλον. Λέξεις-κλειδιά: σύστηµα, νόµος οµοιόστασης, νόµος αλλαγής, εµπόδια αλλαγής, αναπλαισίωση, θετικά κινήτρα και λειτουργίες, συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελ Περίληψη 2 Η Οικοσυστηµική προσέγγιση 3 Τι είναι πρόβληµα για την οικοσυστηµική προσέγγιση 7 Οι τεχνικές της οικοσυστηµικής προσέγγισης 9 Η τεχνική της Αναπλαισίωσης 10 Η τεχνική της θετικής υποδήλωσης κινήτρων 12 Η τεχνική της υποδήλωσης των θετικών λειτουργιών του οικοσυστήµατος 15 Η τεχνική της ενθάρρυνσης για τη συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό 17 τρόπο και σε διαφορετικό χρόνο Η τεχνική επηρεάζοντας έµµεσα το πρόβληµα 18 Επίλογος 19 Βιβλιογραφία 20 2

3 Η ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η Οικοσυστηµική προσέγγιση Σύστηµα είναι ένα ενιαίο σύνολο, κάτι περισσότερο από το απλό άθροισµα των µερών του γιατί αποτελείται από τις διασυνδέσεις-σχέσεις (των µερών του), που βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση. Σύστηµα είναι µια οµάδα από ενότητες και οι µεταξύ τους σχέσεις (Μiller 1965). Σύστηµα είναι ένα σχολείο, µια οικογένεια, µία επιχείρηση, ένα συµβούλιο, µία κοινωνία, ένα κράτος, ο ανθρώπινος οργανισµός, το άτοµο, το ανθρώπινο κύτταρο κτ.λ. Στο παρακάτω σχήµα φαίνεται ότι «το όλο είναι κάτι περισσότερο από το άθροισµα των µερών του». Tα σχήµατα στο σχ. α. είναι αυτούσια και µεµονωµένα. Στο σχ. β. είναι φορείς σηµασίας και η σχέση µεταξύ τους νοηµατοδοτεί το σχήµα (π.χ. ένα σπίτι). α. β. Σχήµα 1. Η σχέση µεταξύ των σχηµάτων νοηµατοδοτεί το σχήµα που είναι σπίτι εν µπορούµε να θεωρήσουµε σύστηµα οποιονδήποτε πληθυσµό ή οποιαδήποτε κατηγορία οµοειδών ατόµων. Αυτό που προϋποτίθεται είναι ανταλλαγή ενέργειας ή πληροφορίας, δηλαδή η µεταξύ τους επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Η επικοινωνία µεταξύ των µελών-µερών είναι απαιτούµενη και αναγκαία µε αλληλεξαρτώµενους ρόλους. 3

4 Κάθε σύστηµα είναι υποσύστηµα ενός µεγαλυτέρου συστήµατος και υπερσύστηµα ενός µικρότερου συστήµατος. Στο παραπάνω σχήµα 1, το σχήµα β το σπίτι είναι το υπερσύστηµα των σχηµάτων του σχ.α και υποσύστηµα µιας γειτονιάς σπιτιών ή ενός χωριού ή µιας πόλης. Όπως αναφέρει ο Μiller (1965) «µια ενότητα σε ένα σύστηµα που επιτελεί συγκεκριµένη διεργασία ονοµάζεται υποσύστηµα (σε ένα σπίτι η σκεπή, η πόρτα κλπ). Τα υποσυστήµατα ορίζονται µε βάση την ξεχωριστή λειτουργία την οποία επιτελούν και σχετίζονται µε την έννοια του ρόλου που είναι διαφοροποιηµένος σαφώς από ένα άλλο υποσύστηµα. Η θέση που έχει ένα υποσύστηµα και ο ρόλος που επιτελεί καθορίζονται από δύο παράγοντες 1. από γενικούς πανανθρώπινους, κοινωνικούς νόµους που ορίζουν την οργάνωση του, 2. από τα ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά του, την ιδιαιτερότητα ως προς τις αξίες, τον τρόπο επικοινωνίας και την λειτουργία, τα χαρακτηριστικά του τρόπου επικοινωνίας που οριοθετούνται από τις γενεές, τους ρόλους, τις κοινωνικές ανάγκες, τους συσχετισµούς δύναµης, την λήψη αποφάσεων κ.α. 4

5 Βασικά χαρακτηριστικά κάθε συστήµατος (Το πρώτο βασικό χαρακτηριστικό κάθε συστήµατος ). Κάθε σύστηµα ενώ αποτελεί ένα «ενιαίο σύνολο» χαρακτηρίζεται από «ιεραρχική οργάνωση εννοιών» (βλ.σχήµα.2). π.χ. το άτοµο είναι ένα σύστηµα (µε υποσυστήµατα το βιολογικό, το αντιληπτικό, της συµπεριφοράς κλπ) και αποτελεί υποσύστηµα ως προς τη οικογένεια την οποία ανήκει, ως προς το σχολείο κ.α.. Αυτά αποτελούν υποσυστήµατα του κοινωνικού πλαισίου που υπάγονται, στο υπουργείο, που ανήκει στο αντίστοιχο κράτος και όλα αυτά υπάρχουν σε µια συγκεκριµένη χρονική στιγµή/αιώνας µε ανάλογες περιβαλλοντικές/συµπαντικές συνθήκες. Αν ένα από όλα αυτά τα συστήµατα αλλάξει, π.χ. ο αιώνας όλες οι αναφορές στα παραπάνω συστήµατα αλλάζουν. Π.χ. σύµπαν αιώνας χώρα πολιτισµός νόµοι-θρησκεία υπουργείο κοινωνικό πλαίσιο εκπαιδευτικός- σχολείο οικογένεια άτοµο Σχήµα 2. Ένα σύστηµα που αποτελεί ταυτόχρονα ένα υποσύστηµα και ένα ενιαίο σύνολο Η οριζόντια γραµµή είναι η πορεία του ατόµου, η πορεία της οικογένειας και κάθε συστήµατος µέσα στη ζωή Η κάθετη γραµµή µπορεί να εµφανιστεί από την επιθυµία ενός συστήµατος να προσδιοριστεί ως προς τη θέση και το ρόλο που επιτελεί (πανανθρώπινοι νόµοι, ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά ατόµου ή οικογένειας, κ.α.). 5

6 Ένα άτοµο στην πορεία της ζωής του (και ιδιαίτερα σε στιγµές αλλαγής), αναγκάζεται να επαναπροσδιορίσει το σηµείο που βρίσκεται, το σηµείο τοµής που τέµνεται η πορεία της ζωής του (οριζόντια γραµµή) και η συµπερίληψη των εννοιών/ρόλων που επωµίζεται (κάθετη γραµµή). Τότε υπάρχει ρεαλισµός ως προς την ευθύνη που χρειάζεται να αναλάβει, ως προς αυτό που του αναλογεί, ως προς αυτό που εκφράζει, ανάλογα µε την ιστορία του και την διαδροµή της ζωής του. Αυτό το σηµείο είναι υψίστης σηµασίας, διότι εµφανίζεται ως σηµείο αυτοκριτικής, παραπόνου, έντονου αρνητικού συναισθήµατος, έντονης κατάκρισης για τους άλλους, κούρασης κ.α. Ο καθένας µπορεί να αναλογιστεί αν σε αυτές τις στιγµές έχει ανακεφαλαιώσει την ζωή του π.χ. ως εκπαιδευτικός, ή ως γονέας και ρεαλιστικά παίρνει όλη την ευθύνη που του αναλογεί µε εκτίµηση για τον εαυτό του, την ιστορία του, τους άλλους και το κοινωνικό πλαίσιο που ανήκει κάθε φορά. Αυτού του είδους η αναγνώριση/ανάληψη προσωπικής ευθύνης µετατρέπεται σε δύναµη που ενθαρρύνει, δίνει ελπίδα και λειτουργεί ως µοχλός αλλαγής. Το άτοµο αποκτάει ένα ρεαλιστικό και προσωπικό νόηµα όταν κάθε φορέας συστήµατος τοποθετηθεί στο σηµείο που του αναλογεί. Για το άτοµο το σηµείο αυτό είναι η προσωπική του εννοιολογική ιστορία. Μία συµπεριφορά που προβληµατίζει στη σχολική ζωή αποτελεί πρόκληση αλλαγής για τον εκπαιδευτικό: να σταθεί σε αυτό το µετέωρο σηµείο τοµής όπου θα αναδυθούν θέµατα, (π.χ. «είµαι ο δάσκαλος που κοπίασε για το πτυχίο του και την µόρφωσή του», «το κράτος µε διόρισε ως κατάλληλο εκπαιδευτικό», «έχω περάσει τις δοκιµασίες των εξετάσεων και έχω κριθεί κατάλληλος», «µου άρεσε πάντοτε η δουλειά µου και ιδιαίτερα η σχέση µε τα παιδιά» κ.λ.π.) και ακολούθως να αντλήσει δύναµη από την ιστορία του και από τον ρόλο που του αναλογεί. Το δεύτερο βασικό χαρακτηριστικό κάθε συστήµατος είναι η «αλληλεπίδραση», οι «διασυνδέσεις-σχέσεις». Εάν ο εκπαιδευτικός σταθεί για λίγο στο σηµείο ανάµεσα στο πρόβληµα που αντιµετωπίζει και την προσωπική του ιστορία τότε µπορεί να συντονίσει καλύτερα τα στοιχεία της αλληλεπίδρασης του συστήµατος που είναι: 6

7 Σύµβολα-κανόνες: Κάθε σύστηµα έχει τους δικούς του ιδιαίτερους κανόνες λειτουργίας και τους «µετακανόνες» που δηλώνουν τον τρόπο που λειτουργούν και εφαρµόζονται οι κανόνες. Αφορούν τους ρόλους, τις σχέσεις, τις πράξεις και τις συνέπειες τους και προσδιορίζουν τις προσδοκίες που έχει το ένα µέλος από το άλλο αλλά και από το υπερσύστηµα και το υποσύστηµα. Αδυναµία επικοινωνίας και συγκρούσεων προκύπτουν συχνά εξαιτίας των διαφορετικών κανόνων που υιοθετούνται. π.χ. ποιος επιβάλει τους κανόνες (τον τρόπο λειτουργίας) µέσα στην σχολική τάξη;, οµαδικά;, ο µαθητής;, ο εκπαιδευτικός;, ο νόµος;, το υπουργείο;. Την ευθύνη για την εφαρµογή των κανόνων µέσα στη σχολική τάξη την έχει ο εκπαιδευτικός. ύο σχολικές τάξεις µπορεί να αποδιοργανωθούν µέσω διαφορετικών τακτικών των εκπαιδευτικών, για παράδειγµα, µε έλλειψη κανόνων αλλά και µε άκαµπτους κανόνες. Όρια: Το σύστηµα (µία σχολική τάξη, ο εκπαιδευτικός) χρειάζεται να είναι ευέλικτο για να προσαρµόζεται στις αλλαγές, να είναι σε θέση να προσλαµβάνει και να µεταδίδει πληροφορίες ύλη και ενέργεια από το περιβάλλον και να µπορεί να κλείσει, για να συνεχιστεί η αναδόµησή του (η κατανόηση, η επεξεργασία, η ένταξη, η προσαρµογή των καινούργιων πληροφοριών). Όταν η ανταλλαγή πληροφορίας και αλληλεπίδρασης δεν είναι επιτρεπτή τα όρια είναι κλειστά και τότε υπάρχει αυξηµένος βαθµός εντροπίας ή αλλιώς αταξίας. Για τον εκπαιδευτικό και για κάθε εργαζόµενο αυτό εκφράζεται, πολλές φορές, ως επαγγελµατική εξουθένωση. (π.χ. δεν αντλώ πληροφορία από ένα πρόβληµα, δεν το επεξεργάζοµαι, δεν διαφοροποιούµαι). Τάση για οµοιόσταση: Το σύστηµα λειτουργεί έτσι ώστε να διατηρεί µια σταθερή κατάσταση. Αποτελεί νόµο της φύσης που βοηθά στην ασφάλεια και σταθερότητα του ανθρώπου. Όµως σε συµπεριφορές δύσκολες αποτελεί το σηµαντικότερο εµπόδιο στην αλλαγή. π.χ. ο µαθητής ενώ λαµβάνει αρνητική ανατροφοδότηση για τη συµπεριφορά του, ταυτόχρονα την διατηρεί ίδια, ως έχει, ακολουθώντας τον νόµο για σταθερότητα (Βασιλείου, Γ., 1987). Τάση για αλλαγή : Το άτοµο προβαίνει στην αλλαγή όταν, ενώ βρίσκεται σε κατάσταση σταθερότητας, αυτή δεν του αρέσει και αυτό είναι δική του απόφαση. Αυτό αποτελεί το έναυσµα όλων των αλλαγών. Συστηµική αλλαγή είναι όταν ο εκπαιδευτικός παίρνει όλη την ευθύνη και τον περιορισµό του ρόλου που του αναλογεί. Ταυτοχρόνως την νοηµατοδοτεί µε εκτίµηση στον εαυτό του, στην ιστορία του, στο µαθητή και στις 7

8 ανάγκες της ανάπτυξης του. Σε µεταβατικές περιόδους το άτοµο αναγκάζεται να προβεί σε αλλαγές. Η αρχή της κυκλικής αιτιότητας: Κάθε συµπεριφορά µπορεί να είναι ταυτόχρονα και αίτιο και αποτέλεσµα, δράση και αντίδραση. Με την κυκλική αιτιότητα αποφεύγουµε να προσάπτουµε διαγνωστικές «ετικέτες» στα άτοµα. Για παράδειγµα, τα σχολικά προβλήµατα επηρεάζουν τη συµπεριφορά του παιδιού στο σπίτι και αντίστροφα, τα οικογενειακά προβλήµατα επηρεάζουν τη συµπεριφορά και την επιτυχία του παιδιού στο σχολείο. π.χ. Η Ελένη είναι εξαρτηµένη από το Κώστα µε αποτέλεσµα ο Κώστας να αποµακρύνεται από την Ελένη. Ή η Ελένη κάνει το Κώστα να αποµακρύνεται και ο Κώστας κάνει την Ελένη εξαρτηµένη (Watzlawick, P., 1986). Εµπόδια που δυσκολεύουν την αλλαγή της συµπεριφοράς Εάν ο εκπαιδευτικός δεν σταθεί για λίγο στο σηµείο ανάµεσα στο πρόβληµα που αντιµετωπίζει και την προσωπική του ιστορία τότε θα λειτουργήσουν ανασταλτικοί παράγοντες για αλλαγή. Σύµφωνα µε την θεωρία του Festinger περί Γνωστικής ασυµφωνίας, το άτοµο του οποίου οι αντιλήψεις συγκρούονται, βρίσκεται σε γνωστική ασυµφωνία: Για να την αποφύγει, απορρίπτει τη µία από τις δύο αντιλήψεις ή προσθέτει καινούρια στοιχεία στη µία αντίληψη, τα οποία στηρίζουν τη µια αντίληψη και µειώνουν την ένταση της ασυµφωνίας. Π.χ. ένας εκπαιδευτικός ενώ είναι κατάλληλα καταρτισµένος και διορισµένος από το κράτος δεν µπορεί να λύσει ένα πρόβληµα που του δηµιουργεί ένας/µία µαθητής/τρια. Τότε ο εκπαιδευτικός έρχεται σε ασυµφωνία πρώτον απέναντι στον ρόλο του ως εκπαιδευτικός και δεύτερον στην ικανότητά του ρόλου του να ανταποκριθεί. Έτσι καταφεύγει να απορρίψει µία από τις δύο αντιλήψεις: θα προτιµήσει να απορρίψει την αντίληψή/σκέψη ότι δεν έχει την ικανότητά να ανταποκριθεί, (εδώ, να απορρίψει σηµαίνει σαν να µην υπάρχει µια τέτοια υπόθεση στη σκέψη του εκπαιδευτικού. Έτσι θα ασχοληθεί µόνο µε τον ρόλου του και για να υπερασπίσει τον ρόλο του θα κατηγορήσει τον µαθητή. 8

9 Επιπλέον, εµπόδιο στην αλλαγή πολλές φορές αποτελεί και ο παράγοντας της κοινωνικής υποστήριξης. Οι ερµηνείες µας για τον κόσµο υποστηρίζονται από κοινωνικούς παράγοντες, τον κοινωνικό περίγυρο, τις φιλίες και τις αντιλήψεις των σηµαντικών προσώπων του περιβάλλοντος µας. Το άτοµο δίνει σηµασία στην κοινωνική υποστήριξη όταν υπάρχει ασυµφωνία ανάµεσα σε δυο αντιλήψεις για το ίδιο ζήτηµα. Π. χ. όλοι οι διδάσκοντες στην σχολική κοινότητα χαρακτηρίζουν µε τον ίδιο τρόπο έναν µαθητή. Σε περίπτωση αντιφατικών αντιλήψεων δεχόµαστε την πιο καθιερωµένη, που έχει χρησιµοποιηθεί πιο συχνά, πιο πετυχηµένα βάσει της προηγούµενης εµπειρίας µας. Για παράδειγµα, ο εκπαιδευτικός στο παρελθόν δούλεψε πετυχηµένα µε παιδιά που κοροϊδεύουν άλλα παιδιά, ερµηνεύοντας τη συµπεριφορά τους ως έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων. Θα επιλέξει την ερµηνεία αυτή, έστω κι αν υποψιάζεται άλλη αιτία. Τέλος, σύµφωνα µε το µοντέλο της γραµµικής σκέψης, αν δεχθούµε ότι για κάθε αποτέλεσµα υπάρχει µία αιτία εστιάζουµε το πρόβληµα στο ίδιο το άτοµο, δηλαδή το αίτιο προηγείται χρονικά και, για να εξαλείψουµε το αποτέλεσµα, πρέπει να εξαλείψουµε το αίτιο. Σύµφωνα όµως µε την συστηµική σκέψη, η γραµµική αιτιότητα αντικαθίσταται από την κυκλική. ηλαδή αντί της γραµµικής µορφής «το Α προκαλεί το Β, το Β το Γ κ.ο.κ», η κυκλική αιτιολογία έχει την εξής µορφή: το Α µπορεί να προκαλεί το Β, αλλά το Β επίσης επηρεάζει το Α, το οποίο επηρεάζει το Β κ.ο.κ σε κυκλική µορφή. Α Β Ένα παράδειγµα των ανωτέρω δυσκολιών είναι να σκεφτούµε τις σηµασίες που αποδίδει ο εκπαιδευτικός σε ένα παιδί µε αντιδραστική συµπεριφορά. Ο εκπαιδευτικός 9

10 λοιπόν ερµηνεύει τη συµπεριφορά του παιδιού ως εξής: το παιδί θέλει να εκνευρίσει το δάσκαλο, το παιδί έχει διαλυµένη οικογένεια ή θέλει ειδική προσοχή, το παιδί θέλει άµεση πειθαρχία ή έχει ανεπαρκείς κοινωνικές δεξιότητες, το παιδί βαριέται κ.α. Αυτές οι σηµασίες συντελούν στην επιµονή πάγιων αντιλήψεων παρά την αποτυχία τους, γιατί ενισχύονται από την προηγούµενη εµπειρία του εκπαιδευτικού (σε κάθε ίδια περίπτωση δίνει ίδια ερµηνεία), από την κοινωνική υποστήριξη (των άλλων εκπαιδευτικών) από την εξήγηση πάντοτε στο αρνητικό αίτιο της συµπεριφοράς και τέλος από την ασυµφωνία που προκύπτει από την πεποίθηση ότι ο εκπαιδευτικός «γνωρίζει» και δεν φταίει ο ίδιος, αλλά ο µαθητής. Τι είναι πρόβληµα για την οικοσυστηµική προσέγγιση Η πραγµατικότητα συνδηµιουργείται από τα µέλη ενός συστήµατος. εν είναι ούτε αντικειµενική ούτε υποκειµενική. Ο καθένας την δοµεί ανάλογα µε την αντίληψη, ερµηνεία, εµπειρία που προσδίδει σε αυτήν και αυτό είναι ελπιδοφόρο για το άτοµο γιατί του δίνει την δυνατότητα να διαµορφώνει τις καταστάσεις στις οποίες ζει. Έτσι λοιπόν, όταν ένας εκπαιδευτικός ισχυρίζεται ότι ένας µαθητής «δεν τον προσέχει» δίνει µια δική του ερµηνεία στη συµπεριφορά του µαθητή καθώς κανείς δεν µπορεί να ισχυριστεί ότι είναι µια αντικειµενική αλήθεια (Anderson, 2002). Το σχολείο είναι ένα οργανωµένο σύστηµα και για αυτό είναι δυνατόν να προκύψουν προβλήµατα στις σχέσεις όλων των µελών και όλων των υποσυστηµάτων: µαθητής, εκπαιδευτικός, συνάδελφοι, γονείς, βοηθητικό προσωπικό και όλων των υπερσυστηµάτων διευθυντής, προϊστάµενος, σχολικός σύµβουλος, υπουργείο. Σύµφωνα µε τη συστηµική θεωρία, η προβληµατική συµπεριφορά συνιστά τη λύση που το σύστηµα επιχείρησε να δώσει σε ένα πρόβληµα και εξυπηρετεί κάποια λειτουργία, βοηθά το σύστηµα µέσα στο οποίο εµφανίζεται να διατηρεί ένα βαθµό συνοχής (νόµος οµοιόστασης). Το πρόβληµα αποτελείται τόσο από την συµπεριφορά όσο και από την αντίδραση και οι αντιδράσεις διατηρούν το πρόβληµα. Έτσι δηµιουργούνται ρωγµές που εκφράζονται σαν συµπτώµατα που είναι παράδοξα επικοινωνίας - δύο αλληλοαναιρούµενα µηνύµατα - άλλαξε και µην αλλάξεις (Elkaim, M. (1991). 10

11 Πως επιτυγχάνεται η αλλαγή στο εκπαιδευτικό περιβάλλον Στόχος του εκπαιδευτικού που θέλει να επιχειρήσει την αλλαγή/παρέµβαση είναι να διαπιστώσει ποια λειτουργία εξυπηρετεί η προβληµατική συµπεριφορά µέσα στην τάξη, στις σχέσεις του προσωπικού µε τους γονείς, στις σχέσεις µεταξύ των συναδέλφων κ.ο.κ. Η αλλαγή/δράση εστιάζεται στην εύρεση νέων ερµηνειών: διαλέγω µια ερµηνεία, αν η συµπεριφορά δεν αλλάξει, διαλέγω άλλη ερµηνεία. Οι ερµηνείες που προσανατολίζονται στο παρελθόν έχουν στοιχεία δυστυχίας, ανεπάρκειας, «µοιραίου». Οι ερµηνείες που προσανατολίζονται στο «τώρα» µε προοπτική το µέλλον έχουν ελπίδα και ζωντάνια. Η συστηµική αλλαγή γίνεται από αυτόν που ιεραρχικά βρίσκεται σε ανώτερη θέση, σε αυτόν αναλογεί να πάρει όλη την ευθύνη. Στην σχολική τάξη είναι ο εκπαιδευτικός, στο σχολείο ο διευθυντής, στην οικογένεια οι γονείς κλ.π. Στην ενήλικη ζωή, την αλλαγή την πραγµατοποιεί αυτός που θέλει κάτι να αλλάξει. Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται να είναι δυναµικός επικεφαλής της οµάδας του. Αυτό απαιτεί ο ρόλος του (επικεφαλής οµάδας, δάσκαλος, αρχηγός) και αυτό το πρότυπο έχουν ανάγκη οι µαθητές γιατί εκφράζει τις αναπτυξιακές ανάγκες του. Στην σχολική ηλικία προσφέρει ασφάλεια και στην εφηβεία µια πρόκληση για να µεγαλώσει, σαν «φάρος» για την ενήλικη ζωή. Η συστηµική αλλαγή επαναδιαπραγµατεύεται την εφαρµογή των ορίων και των κανόνων µέσα σ ένα πλαίσιο. Εστιάζει σ έναν αρχηγό εκπαιδευτικό που εφαρµόζει την δύναµή του µε εκτίµηση στον εαυτό του, στους άλλους και στην ύπαρξη. Η σχέση που δηµιουργεί µε τους άλλους εµπεριέχει θετικά/λειτουργικά στοιχεία, ειδάλλως οι σχέσεις µετατρέπονται σε ασθένεια, σε δυσλειτουργία, σε παθολογία. Ο ρόλος του περιορίζεται µέσα στην τάξη και χρειάζεται µια «ταπεινότητα» ως προς τις αρµοδιότητες και τις γνώσεις που διαθέτει. π.χ. ένα παιδί µε πολύ δύσκολη συµπεριφορά ο ρόλος του εκπαιδευτικού ορίζεται µέσα στην τάξη: στην προσαρµογή του παιδιού, στην αποδοχή του από τους συνοµηλίκους, στην µαθησιακή γνώση. Μερικές φορές χρειάζεται να αναλάβει ένας ειδικός και χρειάζεται ενηµερότητα ως προς την περιορισµό του ρόλου παρέµβασης ή ευθύνης. εν πρέπει και δεν µπορεί να αναλάβει παραπάνω ευθύνη. Ούτε όµως και να κρυφτεί πίσω από την διαγνωσµένη ετικέτα του ειδικού και το παιδί να στιγµατίζεται µέσα στην τάξη ή να παραµελείται. 11

12 Η συστηµική αλλαγή προτείνεται στον εκπαιδευτικό και όχι στον µαθητή. Επαναπροσδιορίζοντας τον ρόλο του µε συστηµικούς όρους φέρνει αλλαγές σε όλο το πλαίσιο: στον εαυτό του, τους µαθητές, στο κλίµα της σχολικής τάξης, στο σχολείο. Αναλογικά λειτουργεί όπως το φαινόµενο της πέτρας που πέφτει στο νερό της λίµνης (σύστηµα) και προκαλεί οµόκεντρες κυκλικές ρυτιδώσεις (ευεργετικές συνέπειες σε όλο το σύστηµα). Βασική αρχή: Οι οικοσυστηµικές αρχές, είναι τρόποι για να ανακαλύψουµε µια διαφορετική όψη αλήθειας σε µια κατάσταση που µας προβληµατίζει για να ενεργήσουµε σύµφωνα µε αυτήν και να επιφέρουµε την αλλαγή που θέλουµε, όταν αναζητάµε µία λύση. Στηρίζονται στην ικανότητα του ατόµου να οικοδοµεί σε θετικά, λειτουργικά στοιχεία/δυνάµεις κι όχι σε αδυναµίες τόσο για τον εαυτό του όσο και για τον άλλον. Όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήµα το εγώ είναι πιο ευέλικτο ως προς την αλλαγή, όταν οι άλλοι και οι συνθήκες παραµένουν ίδιοι και αµετακίνητοι. Συνθήκες Εγώ Άλλοι 12

13 ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Οι τεχνικές της οικοσυστηµικής προσέγγισης χρησιµοποιούνται όταν ο εκπαιδευτικός θέλει ο ίδιος να αλλάξει την συµπεριφορά του, είτε γιατί δεν του αρέσει αυτή που έχει µέχρι πρότινος είτε απλά θέλει κάτι καινούργιο. Επίσης, οι τεχνικές αυτές εφαρµόζονται όταν οι παραδοσιακοί τρόποι έχουν αποτέλεσµα, αλλά ο εκπαιδευτικός δεν είναι ικανοποιηµένος γιατί ο έλεγχος της συµπεριφοράς επιτυγχάνεται µε τιµωρητικές µεθόδους ή άλλους τρόπους, οι οποίοι έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο συναισθηµατικό κλίµα και στη σχέση του µε το µαθητή. Ακόµη, µπορούν να χρησιµοποιηθούν σε προβλήµατα συµπεριφοράς που εµφανίζονται στη συνεργασία µεταξύ εκπαιδευτικών, µε τον διευθυντή, τον προϊστάµενο κλ.π.. Η συστηµική εφαρµογή αποτελεί ελεύθερη επιλογή του εκπαιδευτικού και θα αναρωτιέται κανείς αν χρειάζεται εξάσκηση/εκπαίδευση για να την εφαρµόσει. Όµως, πολλές φορές, η καθηµερινότητα έχει πολλές ανάλογες στιγµές που χαρακτηρίζονται από ευχαρίστηση, γαλήνη, αυτάρκεια, ολοκλήρωση, φυσιολογική επιθετικότητα/ διεκδικητικότητα, θυµό που κινητοποιεί κλ.π. Η επιλογή µεταξύ των διαφόρων τεχνικών της οικοσυστηµικής προσέγγισης µπορεί να γίνει µε βάση την επιτυχία στην εφαρµογή τους. Ο εκπαιδευτικός διαλέγει µε κριτήριο αυτήν που έχει καταλάβει καλύτερα και µπορεί να την εφαρµόσει ή εναλλάξ. Ωστόσο, σε µερικές περιπτώσεις κάποια τεχνική ταιριάζει καλύτερα σε µια συγκεκριµένη κατάσταση, όπως για παράδειγµα στην αντιµετώπιση της αντιδραστικής συµπεριφοράς ενδείκνυται η τεχνική της ενθάρρυνσης για τη συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό χρόνο, η οποία θα αναλυθεί περαιτέρω στη συνέχεια του κεφαλαίου. Οι δυσκολίες που αντιµετωπίζει ο εκπαιδευτικός Είναι εύκολο να παρασυρθεί κανείς σε µια ανώφελη µορφή αλληλεπίδρασης, ενώ παράλληλα είναι δύσκολο να εκδηλώσει κανείς ένα διαφορετικό τρόπο αντίδρασης σε µια ενοχλητική συµπεριφορά και κυρίως να τον διατηρήσει σταθερό για ένα µεγάλο χρονικό διάστηµα. Η ικανότητα διατήρησης είναι αποτέλεσµα της δέσµευσης που αναλαµβάνει κάποιος να αλλάξει την κατάσταση και της προθυµίας του να 13

14 αντιµετωπίσει την κατάσταση µε διαφορετικό τρόπο. Ακόµη, χρειάζεται να µην εµπλέκεται εύκολα σε «αγώνες δύναµης», ανταγωνισµού και ο ίδιος/ίδια να έχει λειάνει την επιθετικότητά του/της. Σε περιπτώσεις που ο εκπαιδευτικός ανταγωνίζεται έναν µαθητή, είναι χρήσιµο να παρατηρήσει την ανάδειξη µίας προσωπικής αδυναµίας απέναντι στην συγκεκριµένη συµπεριφορά. Έχει πάψει να έχει τον ρόλο του δασκάλου κι έχει υιοθετήσει έναν άλλο ρόλο, ισότιµο µε τον µαθητή ή φορτισµένο συναισθηµατικά (π.χ. του πατέρα, της µητέρας του/της αδελφού, του/της συζύγου, του/της φίλου/ης κλπ). Ο εκπαιδευτικός καλείται να ανατρέψει παγιωµένα πρότυπα αλληλεπίδρασης. Να διευρύνει τον ορίζοντά της σκέψης του και να βρίσκει καινούργιους τρόπους συνεργασίας, διαπραγµάτευσης, διεκδικητικότητας. Η επιλογή αυτή αποτελεί «στάση ζωής». Αυτή η στάση, µε την πρώτη µατιά, φαίνεται παράδοξη ή «ειρωνική» ή ηθική, ροµαντική ή αδιάφορη. Ο στόχος της εφαρµογής δεν είναι να «είµαστε καλοί άνθρωποι», «ηθικοί» ή «αφελείς». Η θετικότητα αφορά το άτοµο και την ύπαρξη, όµως τα όρια, οι κανόνες πρέπει να είναι ξεκάθαρα/αυστηρά ή ο εκπαιδευτικός να είναι επιβλητικός. «Η ήρεµη δύναµη»! Η διαφορά είναι στην νοηµατοδότηση της συµπεριφοράς µε εκτίµηση. Όµως µπορεί να είναι και αυστηρή. Επιπλέον δυσκολίες φαίνεται να προκύπτουν και από τον τρόπο που θα αντιδράσουν οι συνάδερφοι και ο διευθυντής του σχολείου σε αυτές τις τεχνικές. Στη συνέχεια, θα δοθούν πολλά παραδείγµατα, δύο εκ των οποίων είναι ίδια σε όλες τις τεχνικές. Είναι απαραίτητο να εντοπίσει ο αναγνώστης τον τρόπο που διαφοροποιούνται οι απαντήσεις. 1. Η τεχνική της Αναπλαισίωσης Αναπλαισίωση σηµαίνει βρίσκω ένα νέο αντιληπτικό πλαίσιο για την συµπεριφορά το οποίο ταιριάζει µε αυτό που συµβαίνει στην πραγµατικότητα και οικοδοµεί σε θετικά/λειτουργικά στοιχεία, σε δυνάµεις και όχι σε αδυναµίες για τα άτοµα που συµµετέχουν, δίνει νέο νόηµα στην κατάσταση, µια καινούργια αξία που αποτελεί παράγοντα αλλαγής. 14

15 Το νέο νόηµα αποτυπώνει αξίες, ταιριάζει περισσότερο ή είναι πειστικότερο για τα ενδιαφερόµενα πρόσωπα, έχει σχέση µε αλτρουιστική συµπεριφορά (νόηµα/αξία για όλο το σύστηµα) και έχει χρησιµότητα για όλους (Watzlawick, P. (1986). Ο εκπαιδευτικός λαµβάνει υπόψην του τον τρόπο που βλέπουν τη συµπεριφορά τους τα ίδια τα «προβληµατικά» άτοµα: τη θεωρούν δικαιολογηµένη και αρµόζουσα στις συνθήκες στις οποίες την εκδηλώνουν. Για να γίνει αυτό, ο εκπαιδευτικός είναι ο πρώτος που πρέπει να αλλάξει τη στάση του και στη συνέχεια τη συµπεριφορά του. Η αλλαγή αυτή είναι όµως το «κλειδί» της τεχνικής αυτής. Η αλλαγή θα γίνει στην αντίληψη και στην συµπεριφορά, σε ολόκληρο το πλαίσιο της επικοινωνιακής σχέσης. Είναι η ελευθερία που έχει ο άνθρωπος να δώσει την ερµηνεία που έχει νόηµα για αυτόν. Το άτοµο εφαρµόζοντας την αναπλαισίωση σπάει την εµµονή στον αρνητικό τρόπο σκέψης που διακατέχεται από επιθετικά αρνητικά συναισθήµατα που στοχεύουν στην ειρωνεία/ταπείνωση/προσβολή του εαυτού και του άλλου. Ένας τρόπος ζωής που έχει αυτή την βάση οδηγεί στην «ασθένεια», την ένταση και πολλές ψυχολογικές και σωµατικές ασθένειες. Οι εντάσεις και οι συγκρούσεις προέρχονται από δίπολα δράσηαντίδραση, θύµα-θύτης, κλ.π. Βέβαια, ο ενήλικας είναι ελεύθερος να ζήσει την ζωή του όπως θέλει. Η ευθύνη ξεκινάει όταν υπάρχει η διδασκαλία, όταν υπάρχει ευθύνη του άλλου (πολύ περισσότερο ενός παιδιού), όταν υπάρχει σχέση/αλληλεπίδραση. Το σηµαντικό στοιχείο της τεχνικής αυτής είναι η επιλογή για αναπλαισίωση αποτελεί προσωπική επιλογή εν γένει του ατόµου που αποφασίζει να την εφαρµόσει. Γι αυτό εµπεριέχει την απόφαση προσωπικής επιλογής και όχι αποκλειστικά µόνο την διαχείριση του µαθητή ή του προβλήµατος. Η αλλαγή του µαθητή θα συµβεί όταν πειστεί για την ειλικρίνεια και την αυθεντικότητα του εκπαιδευτικού σε αυτά που λέει και αντίστοιχα σε αυτά που εννοεί και κάνει. Όταν βρίσκεται εναρµονισµένος µε τον ρόλο του, τις αξίες του και τον τρόπο έκφρασής του. Παράλληλα, είναι περισσότερο εύκολο να συνεργαστεί µαζί µας κάποιος η ικανότητα του οποίου αναγνωρίζεται σε κάποιον τοµέα, που τον περιγράφουµε ως κινητοποιηµένο, ευσυνείδητο, ως δοτικό. Τότε, δηµιουργείται κλίµα συνεργασίας, εκτίµησης ασφάλειας, αναγνώρισης. Αναµένεται ο µαθητής να αντιδράσει διαφορετικά στην περιγραφή της συµπεριφοράς του όταν σε αυτή αποδίδοντα θετικές αξίες, όταν «διδάσκεται να νοηµατοδοτεί». Και αυτό αποτελεί πρότυπο ζωής. 15

16 Πολλές ερµηνείες µιας δεδοµένης συµπεριφοράς µπορεί να είναι ταυτόχρονα αληθινές. Η συµπεριφορά ενός ατόµου - συµπεριλαµβανοµένης και της συµπεριφοράς που εσείς θεωρείτε προβληµατική - θεωρείται από το άτοµο ως µια κατάλληλη αντίδραση στην κατάσταση, όπως αυτό την αντιλαµβάνεται (συνεργατική οπτική). Παράδειγµα: Ερώτηµα: Πως νοιώθει ο εκπαιδευτικός όταν διαβάζει κάτι και οι µαθητές δεν τον προσέχουν; - να κάνουν δύσκολη τη ζωή στον δάσκαλο, ή είναι δύο καλοί φίλοι που θέλουν να ενισχύσουν την φιλία τους. - να αποφύγουν την εκτέλεση εργασίας, ή τους απασχολεί άλλο ενδιαφέρον. - να δηµιουργήσει προβλήµατα, ή εκτιµώ το ενδιαφέρον σου για τον άλλον και ότι θέλεις να είσαι καλός φίλος. - είναι άτακτο παιδί, ή παιδί µε ζωντάνια που χρειάζεται διάλειµµα. - αντιδραστική συµπεριφορά, ή έχεις το ελεύθερο να βγεις από την οµάδα, κι εγώ ως ενήλικας νοιώθω αδέξια όταν προσπαθώ να λάβω µέρος. Το ή χρησιµοποιείται µε την έννοια της επιλογής: µερικές φορές, το µόνο που µπορεί κανείς να επιλέξει είναι η ερµηνεία που διαλέγει και αυτό είναι προσωπική ευθύνη (αν θέλει). Πρώτο παράδειγµα µε πολλούς τρόπους αντιµετώπισης Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό για εκείνην. Σε ένα επεισόδιο µε τους µαθητές η Μ. πήρε το µέρος τους και στην συνέλευση των καθηγητών δέχτηκε την επίθεση όλων των συναδέλφων της Εφαρµόζοντας την τεχνική της αναπλαισίωσης η καθηγήτρια απευθύνεται ως εξής στον συναδελφό της: «Εκτιµώ πολύ το γεγονός ότι µου αφιερώνεις ένα µέρος του χρόνου σου για να ασχοληθείς µαζί µου. Εργάζεσαι ως εκπ/κός περισσότερα χρόνια από µένα οπότε τα σχόλιά σου θα µπορούσαν να φανούν ιδιαίτερα χρήσιµα». Τα λόγια της στους συναδέλφους της: «Κατανοώ ότι το κύριο µέληµα σας είναι να προσπαθούµε όλοι µαζί για το καλύτερο των µαθητών µας. Ίσως ο τρόπος που 16

17 αντιµετώπισα σήµερα την κατάσταση να σας φάνηκε διαφορετικός, κυρίως επειδή πήρα το µέρος των παιδιών. Θα µε ενδιέφερε πολύ, ν ακούω τη δική σας άποψη και τα συµπεράσµατα που είναι βγαλµένα από την εµπειρία σας και πιστέψτε µε θα τα λάβω σοβαρά υπόψη µου την επόµενη φορά που θα κληθώ να αντιµετωπίσω παρόµοια κατάσταση». Ή αλλιώς :«συνάδελφοι είναι φυσιολογικό να µην συµφωνούµε πάντα. Έχετε περισσότερα χρόνια διδασκαλίας και θα µπορούσα να µάθω από σας τρόπους προσέγγισης και χειρισµών διάφορων καταστάσεων. Παράλληλα νοιώθω ευχαρίστηση γιατί ενδιαφέρεστε για µένα και παρατηρείτε την εργασία µου. Πολλά µπορούν να βγουν από αυτήν την συνεργασία µας καθώς ο διάλογος προωθεί την καλύτερη εργασία που είναι τόσο σηµαντική στη δουλειά µας» Ή αλλιώς : «γνωρίζω ότι η συµπεριφορά σας προς το µέρος µου πηγάζει από καθαρό ενδιαφέρον προς το πρόσωπό µου, γιατί εκφράζει την ανησυχία µήπως η συµπεριφορά µου έχει αρνητικές συνέπειές για µένα, ενώ παράλληλα ενδιαφέρεστε για την σωστή λειτουργία του σχολείου έχοντας στόχο το καλό των παιδιών» εύτερο παράδειγµα Το κουδούνι χτυπά, τα παιδιά µπαίνουν στην τάξη κάνοντας φασαρία. Όλοι κάθονται στα θρανία τους εκτός από το Γιάννη που στέκεται κοντά στο θρανίο του Πέτρου και µιλάνε. Καθηγήτρια: Γιάννη, κάθισε σε παρακαλώ στη θέση σου να ξεκινήσουµε το µάθηµα. Γιάννης: Τώρα, τώρα, Κυρία, σε ένα λεπτό. Καθηγήτρια: Γιάννη, δε βλέπω να µ'ακούς, σταµάτα τα µπλα-µπλά και κάτσε στη θέση σου! ( Tα παιδιά συνεχίζουν να µιλούν και όλη η τάξη έχει αναστατωθεί.) Καθηγήτρια: Γιάννη, κάτσε γρήγορα και πες µου, στη φράση «σιδερένιος πύργος» ποιο είναι το επίθετο; Γιάννης: «σιδερένιος». Πέτρος: Μπράβο, σωστά! (Tα παιδιά συνεχίζουν να µιλάνε) Η καθηγήτρια νευριάζει Καθηγήτρια: Γιάννη, Πέτρο, στο γραφείο του διευθυντή γρήγορα! 17

18 Πως θα µπορούσε να είχε χειριστεί η καθηγήτρια την κατάσταση µέσω της τεχνικής της αναπλαισίωσης: Καθηγήτρια: Γιάννη, χαίροµαι που είσαι τόσο καλός φίλος µε τον Πέτρο και χαίροµαι που θέλεις να είσαι µαζί του και να τα λέτε κάθε πρωϊ. Γιάννης: Εντάξει! Εντάξει! Θα πάω στη θέση µου. Την άλλη µέρα, επαναλαµβάνεται το ίδιο σκηνικό την πρώτη ώρα. Καθηγήτρια: Γιάννη, ωραία, κάτσε λίγο µε τον Πέτρο, µερικές φορές µια καλή φιλία είναι το πιο σηµαντικό πράγµα στον κόσµο. Πέτρος: Xα, χα, χα... Ο Γιάννης µιλά για 30 δευτερόλεπτα και πηγαίνει στη θέση του. Η τεχνική της θετικής υποδήλωσης κινήτρων Το κίνητρο είναι υποθετική ερµηνεία συµπεριφοράς. Η αλήθεια των κινήτρων του άλλου ατόµου είναι άγνωστη. Τα άτοµα που κάνουν µια ερµηνεία για τη συµπεριφορά του άλλου τείνουν να θεωρούν ότι αυτή αποτελεί αντικειµενική αλήθεια, παρόλο που στην πραγµατικότητα είναι µόνο υποθετική ερµηνεία ανάµεσα σε άλλες. Η απόδοση θετικών κινήτρων σε µια προβληµατική συµπεριφορά είναι τόσο υποθετική όσο και η απόδοση αρνητικών. Βασικό χαρακτηριστικό της τεχνικής είναι η αναγνώριση θετικών ή καλύτερα λειτουργικών κινήτρων στην προβληµατική συµπεριφορά. Η αξία ενός θετικού/λειτουργικού κινήτρου εξαρτάται από την χρησιµότητά της στην διαδικασία αλλαγής της προβληµατικής συµπεριφοράς, αφού η αλήθεια γύρω από τα κίνητρα ενός άλλου ατόµου δεν µπορεί να γίνει ποτέ εύκολα απόλυτα γνωστή. Το σηµαντικό στοιχείο αυτής της τεχνικής είναι ότι αυτός που την χρησιµοποιεί µπορεί να θεωρήσει αληθές, ειλικρινές το θετικό κίνητρο που σκέφτηκε, ότι αξίζει κάθε άτοµο ένα βλέµµα θετικότητας, εκτίµησης και να το εκφράσει µόνο αφού το πιστεύει ο ίδιος. Ως συνέπεια, της νέας αυτής άποψης αλλάζει πρώτα η συµπεριφορά αυτού που χρησιµοποιεί την συγκεκριµένη τεχνική, π.χ. αντί να εκλάβει ένας εκπαιδευτικός το γεγονός ότι ένας µαθητής πετάγεται συνέχεια στην τάξη επειδή θέλει να φέρει σε 18

19 δύσκολη θέση το δάσκαλο, µε αποτέλεσµα ο εκπαιδευτικός να αισθανθεί ότι τον υπονοµεύει και να τον αγνοήσει, µπορεί να θεωρήσει ότι ο µαθητής ενδιαφέρεται πολύ για το µάθηµα. Η συµπεριφορά του δασκάλου σε µια τέτοια ερµηνεία µπορεί να είναι πολύ διαφορετική, τόσο συναισθηµατικά, όσο και σε επίπεδο συµπεριφοράς. Η ερµηνεία παραµένει το ίδιο υποθετική και στις δυο περιπτώσεις, προκαλεί όµως πολύ διαφορετικές συναισθηµατικές, γνωστικές και συµπεριφορικές αντιδράσεις, τόσο σε αυτόν που κάνει την ερµηνεία, όσο και σε αυτόν που εκφράζει την προβληµατική συµπεριφορά. Επίσης, το συναισθηµατικό κλίµα και η σχέση των δύο αυτών ατόµων είναι πολύ διαφορετικά στις δυο αυτές περιπτώσεις. Όταν η συναισθηµατική ισορροπία του εκπαιδευτικού ταράζεται από την συµπεριφορά του µαθητή τότε σηµαίνει ότι ο µαθητής «έχει την δύναµη στη σχέση», έχει την εξουσία των συναισθηµάτων του εκπαιδευτικού. ιαµορφώνει την συναισθηµατική κατάσταση του. Και αυτό δεν το αξίζει κανείς εκπαιδευτικός και κανείς µαθητής,να έχει δάσκαλο έναν ενήλικα που µπορεί να τον χειρίζεται συναισθηµατικά. Η συνειδητοποίηση ότι η απόδοση αρνητικών κινήτρων αποτελεί µέρος της ανθρώπινης αντίληψης και της ερµηνείας των δύσκολων γεγονότων της ζωής είναι ένα από τα βασικά στοιχεία αυτής της τεχνικής. Επίσης, η συνειδητοποίηση της ελευθερίας στην επιλογή του άτοµου για το ερµηνευτικό κίνητρο της συµπεριφοράς, η στάση σκεπτικισµού απέναντι σε αυτό που φαίνεται αντικειµενικά να είναι ένα αρνητικό κίνητρο και η αντικατάσταση του µε ένα δυνατό θετικό κίνητρο του ατόµου αποτελούν σηµαντικε ς αξιωσεις αυτής της τεχνικής η οποία δεν µπορεί παρά να παίζει σηµαντικό ρόλο στην προσωπική του εκπαιδευτικού,αλλά και του παιδιού στην ενήλικη ζωή του. Επίσης, η περιγραφή πολλών εναλλακτικών θετικών κινήτρων της προβληµατικής συµπεριφοράς και η επιλογή ενός θετικού και ρεαλιστικού κινήτρου που να ταιριάζει στο πλαίσιο οδηγουν σε µία συµπεριφορά που αντανακλά την αναγνώριση των θετικών κινήτρων. Πρώτο παράδειγµα: Ο µαθητής πετάγεται συνεχώς στο µάθηµα και ο εκπαιδευτικός αγνοεί την συµπεριφορά του. Κάνουµε µία υπόθεση: Ο µαθητής θέλει να ενοχλήσει την τάξη, να 19

20 φέρει σε δύσκολη θέση τον εκπαιδευτικό, να διακόψει το µάθηµα, να κάνει επίδειξη, να αποθαρρύνει τους άλλους µαθητές. Ή αλλιώς: Ενδιαφέρεται πραγµατικά και θέλει να εκδηλώσει το ενδιαφέρον. Έχει ενθουσιασµό για το µάθηµα. Τότε ο εκπαιδευτικός θα τον ευχαριστήσει για ζωηρό και έκδηλο ενθουσιασµό του. Θα του απευθυνθεί ως εξής: «Ολη την χρονιά απαντούσες χωρίς να σηκώσεις το χέρι σου και να περιµένεις την άδεια να σε ρωτήσω. Θύµωνα και προσπαθούσα να σε αγνοήσω. Η συµπεριφορά σου µε βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι έχεις πολύ ζωντάνια και ενδιαφέρον για το µάθηµα. Κάτι που χρειαζόµαστε όλοι στο µάθηµα.» εύτερο παράδειγµα Ο Μιχάλης, µαθητής της Ε' τάξης του ηµοτικού, αρνιόταν συχνά να πάρει µέρος σε συζητήσεις που γίνονταν µέσα στην τάξη ή να κάνει τις γραπτές εργασίες που του είχαν ανατεθεί. Ο δάσκαλος και ο σύµβουλος πίστευαν ότι ο Μιχάλης είναι ικανός να κάνει την εργασία του και η άρνηση του εξαρτιόταν από τη διάθεση του. Τότε ο εκπαιδευτικός µπορεί να του απευθυνθεί ως εξής: «Ξέρω ότι είναι σηµαντικό για σένα να λαµβάνεις υπόψη σου όλα τα γεγονότα και να σκέφτεσαι πολύ καλά προτού σηκώσεις το χέρι για να πάρεις µέρος στη συζήτηση. Πάρε όσο χρόνο νοµίζεις ότι σου είναι απαραίτητος. Το ίδιο ισχύει και για τις εργασίες που πρέπει να κάνεις µέσα στην τάξη. Εµείς δεν έχουµε καµιά αντίρρηση εάν σκέφτεσαι σοβαρά και θέλεις να πάρεις υπόψη σου όλες τις πληροφορίες προτού αρχίσεις να γράφεις. Σου χρειάζεται αυτή η ώρα για να βάλεις σε τάξη τις σκέψεις σου. Λοιπόν ας συνεχίσουµε...» Τρίτο παράδειγµα Η µητέρα της Μαίρης, µαθήτριας της Στ' δηµοτικού, η κα ιαµαντίδου, πιστεύει ότι το σχολείο και οι δάσκαλοι δεν µπορούν να εκτιµήσουν την εξυπνάδα και τη δηµιουργικότητα της κόρης της. Έρχεται στο σχολείο κάθε φορά που δίνονται οι έλεγχοι και κατηγορεί τους δασκάλους ότι δεν ξέρουν να βαθµολογήσουν τη Μαίρη και ότι δεν της δίνουν την ευκαιρία να δείξει τις ικανότητες της µέσα στην τάξη. Οι δάσκαλοι, στο σύνολο τους, θεωρούν τη µητέρα "δύσκολο" άνθρωπο, µε δικά της, προσωπικά, προβλήµατα (βρίσκεται σε διάσταση µε το σύζυγο της και υπάρχει µεγάλη ένταση στο σπίτι). 20

21 Ο δάσκαλος της τάξης όµως αποφασίζει να ερµηνεύσει την κατάσταση αυτή διαφορετικά και, την επόµενη φορά που τον επισκέπτεται, της λέει: «κα ιαµαντίδου, εκτιµώ πάρα πολύ το γεγονός ότι είστε ένας γονιός που νοιάζεται πολύ για το παιδί του - που ξέρει πολύ καλά το παιδί του. Είναι πραγµατικά πολύ σηµαντικό κάθε γονιός να µπορεί, όπως εσείς, να γνωρίζει τις πραγµατικές ικανότητες του παιδιού του και να ενδιαφέρεται για τη σωστή αξιολόγηση και αξιοποίηση τους στο σχολείο. Μέχρι τώρα, ίσως δεν είχε καταλάβει ακριβώς το σχολείο τις πραγµατικές σας απόψεις. Τώρα όµως, φαίνεται ότι κάτι άρχισε να αλλάζει, το σχολείο άρχισε να κατανοεί την άποψη σας και θέλει να συνεργαστεί µαζί σας. Θα θέλαµε λοιπόν να µας βοηθήσετε να καταλάβουµε καλύτερα τις πραγµατικές ικανότητες της Μαίρης και να συνεργαστούµε, για να καταφέρουµε πραγµατικά να αξιοποιήσουµε το δυναµικό που διαθέτει.» Η µητέρα συνεχίζει τις ίδιες κατηγορίες για αρκετή ώρα, αλλά ο δάσκαλος επιµένει στην δική του ερµηνεία, ώσπου η πίεση αρχίζει να χαλαρώνει. Τέταρτο παράδειγµα Καθηγήτρια: Και τώρα εσύ Παπαδοπούλου, τι εκφράζει η υποτακτική; Και µην κοιτάζεις πάλι τα παπούτσια σου, γιατί θα θυµώσω. Μαθήτρια:... Καθηγήτρια: Με κάνεις να νιώθω µπαµπούλας. Παπαδοπούλου παιδί µου δεν δαγκώνω! Μαθητές: (Γέλια) Καθηγήτρια: Τι να σε κάνω; Εγώ θα συνεχίσω το µάθηµα... µε τα υπόλοιπα παιδιά... ελπίζω να µην είσαι έτσι και στην υπόλοιπη ζωή σου! Λοιπόν ας προχωρήσουµε... Ή αλλιώς Καθηγήτρια: Και τώρα εσύ Παπαδοπούλου, τι εκφράζει η υποτακτική; Μαθήτρια:... Καθηγήτρια: Στο παρελθόν σου έβαζα τις φωνές γιατί δε συµµετείχες στο µάθηµα. Τώρα όµως καταλαβαίνω ότι µε το να µη µιλάς την ώρα του µαθήµατος, ακούς πολύ προσεκτικά το µάθηµα και τις σκέψεις των συµµαθητών σου, µαζεύεις πολύτιµες πληροφορίες, τις συνδυάζεις µε τις δικές σου απόψεις και έτσι καταφέρνεις να γράφεις 21

22 πολύ καλά στα διαγωνίσµατα και να είσαι µια καλή µαθήτρια. Συνέχισε την προσπάθεια! Λοιπόν, ποιος θέλει να µας εξηγήσει τι δηλώνει η υποτακτική; Πέµπτο παράδειγµα: Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό για εκείνην. Πως µπορεί να το διαχειριστεί η Μ.; Μ.: «Σ ευχαριστώ, πολύ που ενδιαφέρεσαι για µένα και µου δίνεις προσοχή. Εκτιµώ πολύ τις προσπάθειες σου να µου µεταδώσεις τις γνώσεις σου ως πιο έµπειρος στο χώρο της εκπαίδευσης». Η τεχνική της υποδήλωσης των θετικών λειτουργιών του οικοσυστήµατος Η λειτουργία µιας συµπεριφοράς ορίζεται από την προσφορά ή το κέρδος ή το όφελος που προσφέρει στον εαυτό, στους άλλους, στην οµάδα και στο σύστηµα. Κάθε λειτουργία δεν ταυτίζεται µε το επιδιωκόµενο αποτέλεσµα και πολλές φορές είναι εντελώς διαφορετική από τον στόχο που έχει θέσει το άτοµο. Η συµπεριφορά ενός ατόµου συνδέεται άµεσα µε το περιβάλλον στο οποίο αναπτύσσεται γιατί εκφράζει τη θέση, τη σχέση και την αλληλεπίδραση που έχει. Συνήθως, υπάρχει η τάση αναζήτησης µέσα στο άτοµο της αιτίας του προβλήµατος (αυτό στηρίζεται στη λογική αίτιο-αποτέλεσµα) και εντοπίζονται ευκολότερα οι αρνητικές λειτουργίες π.χ. µου έσπασε τα νεύρα, µας έκανε άνω-κάτω, αποδιοργάνωσε την τάξη κ.α. Ο εκπαιδευτικός εφαρµόζοντας αυτήν την τεχνική, αναδεικνύει την προσφορά του µαθητή (που εκφράζει πρόβληµα) στους υπολοίπους και στον ίδιον. Αναδεικνύει, λοιπόν την αλτρουιστική συµπεριφορά του. Αναγνωρίζει ότι αυτοί που υφίστανται την προβληµατική συµπεριφορά «οφελούνται», έχουν «κέρδος» και µερικές φορές, επαναπαύονται σε αυτό το «κέρδος». π.χ. ένας µαθητής ειρωνεύεται τον εκπαιδευτικό, αυτός εκνευρίζεται και διακόπτει το µάθηµα. Πολλές φορές, οι υπόλοιποι µαθητές ταυτίζονται µε τον µαθητή αλλά δεν θα εκδήλωναν ποτέ τέτοια συµπεριφορά. Επίσης, ο 22

23 εκπαιδευτικός ασχολείται µε τον συγκεκριµµένο µαθητή για λίγα λεπτά και οι υπόλοιποι ξεκουράζονται. Ως εκπαιδευτικός, κάποια φορά, γυρίστε στους συνοµηλίκους και δώστε τους την ευθύνη να απαντήσουν οι ίδιοι στον συµµαθητή τους, µε την υποχρέωση να µην προσβάλλουν κανέναν. Ας κάνουν διάλογο: θα παρατηρήσετε πολλά! Το σηµαντικό στοιχείο αυτής της τεχνικής είναι πως ο εκπαιδευτικός προσδιορίζει και οριοθετεί στον µαθητή τους ρόλους και των δύο: ο µαθητής είναι µέλος της οµάδας, που σηµαίνει συµµέτοχος, συνδηµιουργός της σχολικής τάξης και ο εκπαιδευτικός είναι δάσκαλος που διδάσκει και νοηµατοδοτεί. Ο συνδηµιουργός έχει προσωπική ευθύνη για το τι καταθέτει. Όµως δεν αναιρείται αυτή η συµµετοχή του µαθητή, αναδεικνύεται και αφήνεται να διαλέξει ο ίδιος το είδος της συνδηµιουργίας. Αναµένεται ο µαθητής να συµµετέχει δηµιουργικά γιατί του αναγνωρίζεται/αναδεικνύεται η ενσυναίσθηση, η ευγνωµοσύνη, η προσφορά του στους άλλους και κατ επέκταση για τη ζωή. Η ανάδειξη των θετικών λειτουργιών είναι µια διαδικασία ελεύθερης επιλογής, που αρχικά δεν αναγνωρίζονται ή δεν επιδιώκονται. Επιπλέον, η συνειδητοποίηση της συνήθειας να αναγνωρίζουµε τις αρνητικές λειτουργίες, ως µέρος της µακροχρόνιας εκπαίδευσης µας να ερµηνεύουµε τα γεγονότα της ζωής, µας κινητοποιεί ως µέλη ενός συστήµατος µέσα στο οποίο συνδηµιουργούµε και συνυπάρχουµε.η επιλογή εκείνης της θετικής λειτουργίας που, κατά τη γνώµη µας, είναι περισσότερο πειστική, ειλικρινής και ταιριάζει στο πλαίσιο και η υιοθέτηση ενός νέου πλαισίου αντίληψης που βασίζεται στην συν-συµµετοχή και συν-δηµιουργία, εξελίσσειεµάς και το σύστηµα µέσα στο οποίο συνυπάρχουµε.. Πρώτο παράδειγµα Ο µαθητής πετάγεται συνεχώς στο µάθηµα και ο εκπαιδευτικός αγνοεί την συµπεριφορά του.ο εκπαιδευτικός τεφαρµόζοντας την παραπάνω τεχνική θα του απευθυνθεί ως εξής: «Όλη την χρονιά απαντούσες χωρίς να σηκώσεις το χέρι σου και να περιµένεις την άδεια να σε ρωτήσω. Θύµωνα και προσπαθούσα να σε αγνοήσω. Η συµπεριφορά σου µε βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι χρησιµοποιούσα τον ίδιο τρόπο εξέτασης. Σκοπεύω να κάνω µια αλλαγή, να δοκιµάσω πολλούς τρόπους. Θα µε βοηθήσεις να µάθω ποιος τρόπος είναι ο καλύτερος γιατί θα καταλάβω ότι η εξέτασή µου 23

24 βελτιώνεται όταν πετάγεσαι λιγότερες φορές. Νοµίζω πως δουλεύοντας µαζί µπορούµε να δηµιουργήσουµε µια καλύτερη τάξη για όλους.» εύτερο παράδειγµα Ο Παύλος είναι ένας µαθητής της Α Γυµνασίου, ο οποίος έχει ιδιαιτέρως αρνητική στάση απέναντι σε όλα σχεδόν τα ζητήµατα. Στην αρχή της χρονιάς είχε αποβληθεί από το σχολείο για ένα µήνα, επειδή είχε µπλέξει µε «ουσίες» στο σχολείο. Όταν επέστρεψε η συµπεριφορά του ήταν κάπως καλύτερη, αλλά δεν πέρασε πολύ καιρός και επανήλθε στην παλιά συµπεριφορά του. Παράλληλα, αποφάσισε ότι δεν ήθελε πλέον να δέχεται βοήθεια από την καθηγήτρια ειδικής αγωγής, µε την οποία είχε τέσσερις ηµίωρες συνεδρίες κάθε βδοµάδα. Σε µία συνάντηση, η καθηγήτρια προσπαθώντας να αναδείξει τις θετικές λειτουργίες της συµπεριφοράς του, του είπε: «Παύλο, θαυµάζω τον τρόπο που είσαι πρόθυµος να παραχωρήσεις την ώρα της συνάντησης σου, έτσι ώστε κάποιος άλλος µαθητής να µπορέσει να επωφεληθεί από το χρόνο της.» Τρίτο παράδειγµα Ο Πάρης είναι ένας µαθητής της έκτης τάξης, ο οποίος συνήθιζε να µιλάει συνέχεια και να διακόπτει πολύ συχνά τον δασκαλό του, οδηγώντας τον πολύ συχνά στο σηµείο της τέλειας απόγνωσης. Καθηµερινά δέχονταν αλλεπάλληλες επιπλήξεις και κάθε µορφής τιµωρίες, που όµως δεν φαίνονταν να έχουν κανένα αποτέλεσµα. Μία µέρα, τη ώρα των Μαθηµατικών ο Πάρης άρχισε ξανά να διακόπτει, τότε ο δάσκαλος παρέµεινε για µία στιγµή σιωπηλός και έπειτα ευχαρίστησε τον Πάρη που έσπαγε την ρουτίνα (θετική λειτουργία για την τάξη συνολικά), προσθέτοντας ακόµα ότι αυτό του έδινε τη ευκαιρία να σταµατήσει να µιλάει προσωρινά (θετική λειτουργία για τον ίδιο τον δάσκαλο). Τέταρτο παράδειγµα µε πολλούς τρόπους αντιµετώπισης Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό 24

25 για εκείνη. Σε ένα επεισόδιο µε τους µαθητές η Μ. πήρε το µέρος τους και στην συνέλευση των καθηγητών δέχτηκε την επίθεση όλων των συναδέλφων της Η Μ. εφαρµόζοντας την τεχνική αυτή θα τους απευθυνθεί ως εξής: «εκτιµώ το ενδιαφέρον σας που δείχνετε για τον τρόπο που αντιµετωπίζω τα προβλήµατα των µαθητών, καθώς έχετε µεγάλη εµπειρία στον διδακτικό χώρο (κίνητρα). Σας ευχαριστώ που µε προβληµατίζετε και µου δηµιουργείτε µεγαλύτερο αίσθηµα ευθύνης για να ξανασκεφτώ τις µεθόδους που ακολουθώ στην επίλυση την προβληµατικών καταστάσεων (λειτουργίες). Άλλωστε είναι βέβαιο πως νοιάζεστε για την σωστή λειτουργία του σχολείου και για το καλό των µαθητών (κίνητρα)». Η τεχνική της ενθάρρυνσης για τη συνέχιση της προβληµατικής συµπεριφοράς µε διαφορετικό τρόπο και σε διαφορετικό χρόνο Ο εκπαιδευτικός δεν «παλεύει» µε τον µαθητή να τον αλλάξει αλλά συµφωνεί/διαπραγµατεύεται µαζί του για το τι πρέπει να γίνει. Εκτιµάει το πρόσωπο αλλά διαφωνεί µε τον τρόπο που εκδηλώνεται η συµπεριφορά. Έτσι η παρέµβαση συµβαίνει στον τρόπο έκφρασης της συµπεριφοράς και όχι στο άτοµο. Με το να συµφωνεί κάποιος ότι η προβληµατική συµπεριφορά ίσως να είναι αναγκαία δηµιουργείται κλίµα συνεργασίας, διότι το άτοµο δεν υποτιµάται, δεν µειώνεται και αισθάνεται για πρώτη φορά ότι κάποιος τον σέβεται, τον καταλαβαίνει ως αξιοπρεπή άνθρωπο. Ο µαθητής αλλάζει την συµπεριφορά του όταν δεν είναι απαραίτητο να πείσει τον άλλον για την «ποιότητά» του ως άτοµο, ως «ύπαρξη», ως άνθρωπος. Τότε αποφασίζει να συνεργαστεί. Η τεχνική αυτή συνίσταται στην ενθάρρυνση, και στηρίζεται στην συνεργασία, στην διαπραγµάτευση και στην αµοιβαία αποδοχή. Η τροποποίηση, η αλλαγή της συµπεριφοράς συµβαίνει στον τρόπο έκφρασης που είναι ο διαφορετικός λόγος, ο διαφορετικός χρόνος, ο διαφορετικός τόπος και η διαφορετική µορφή. Η συστηµική ερµηνεία συνίσταται στην νοηµατοδότηση της διαφορετικότητας. Ο εκπαιδευτικός σέβεται την διαφορετικότητα του µαθητή και αποκτά σχέση µαζί του χωρίς να αναγκάζεται να την καταργήσει, βάζοντας όρους στην έκφρασή της στο πλαίσιο της σχολικής τάξης. 25

26 Οι άνθρωποι συχνά αλλάζουν ακριβώς όταν δεν είναι πια απαραίτητο να πείσουν για την ορθότητα της αντίληψής τους και της συµπεριφοράς τους. Με την τεχνική αυτή δηµιουργείται η ανησυχία σε αυτόν που την εφαρµόζει διότι χρειάζεται ο ίδιος να έχει λειάνει την επιθετικότητά του και να µην συµµετέχει εύκολα σε «αγώνες δύναµης» και ανταγωνισµού. Στηρίζεται στην ιδέα της συνεργασίας : όταν ζητάµε από ένα άτοµο να επαναλάβει τη συµπεριφορά του αλλά µε διαφορετικό τρόπο αναγνωρίζουµε έµµεσα ότι το άτοµο έχει εύλογες αιτίες να συµπεριφέρεται έτσι. Εκπέµπουµε σιωπηρά το µήνυµα ότι η ζωή στο σχολείο στηρίζεται στην διαπραγµάτευση και στην αµοιβαία αποδοχή των συµπεριφορών. Το βασικό στοιχείο της τεχνικής αυτής είναι η συνειδητοποίηση ότι µπροστά στην προβληµατική συµπεριφορά αναδεικνύεται µία συναισθηµατική αδυναµία ανταπόκρισης και αυτή εµφανίζεται σε όλους τους ανθρώπους, είναι ένα παγκόσµιο γεγονός. Εναλλακτικά, µπορεί κανείς να υποθέσει ότι η οριοθέτηση στην έκφραση της προβληµατικής συµπεριφοράς ίσχυε από την αρχή στην πραγµατικότητα και αυτός ήταν ο στόχος του µαθητή. Η τεχνική αυτή επισηµαίνει ότι η ερµηνεία της προβληµατικής συµπεριφοράς είναι προσωπική επιλογή και αποδοχή συνεργασίας µε συγκεκριµένο πλαίσιο και προάγει την επιλογή του τρόπου ερµηνείας της συµπεριφοράς, που κατά τη γνώµη µας, είναι περισσότερο αποδοτική, βοηθητική για το άτοµο και να ταιριάζει στο πλαίσιο. Η τεχνική αυτή ενδείκνυται, να χρησιµοποιηθεί σε έντονα προβλήµατα (αντιδραστική ή επιθετική συµπεριφορά) όπου χρειάζεται να εφαρµοστούν όρια και κανόνες αλλά µε σεβασµό και αξιοπρέπεια για τον µαθητή. Πρώτο παράδειγµα Ο µαθητής πετάγεται συνεχώς στο µάθηµα και ο εκπαιδευτικός αγνοεί την συµπεριφορά του. Τότε ο εκπαιδευτικός θα του απευθυνθεί βάσει της παραπάνω τεχνικής ως εξής: «όλη την χρονιά απαντούσες χωρίς να σηκώσεις το χέρι σου και να περιµένεις την άδεια να σε ρωτήσω. Θύµωνα και προσπαθούσα να σε αγνοήσω. Η συµπεριφορά σου µε βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι χρησιµοποιούσα τον ίδιο τρόπο διδασκαλίας. Σκοπεύω να κάνω µια αλλαγή- θα σου δώσω αυτές τις ερωτήσεις που θα τις απαντάς (ή 26

27 να καταγράφεις τις ερωτήσεις) και θα τις ανακοινώσεις µαζεµένες στο τέλος του µαθήµατος, ως περίληψη ή σύνοψη ή επανάληψη.» εύτερο παράδειγµα Η Μαρία είναι µαθήτρια της Ε' δηµοτικού. Όταν η δασκάλα εξετάζει τους/τις συµµαθητές/-τριές της, η Μαρία πετάγεται και δίνει τις απαντήσεις, χωρίς να ερωτηθεί. Η δασκάλα νευριάζει, γιατί δεν µπορεί να εξετάσει τους µαθητές και οι συµµαθητές της Μαρίας εκνευρίζονται, γιατί δεν προλαβαίνουν ούτε καν να προσπαθήσουν. Η δασκάλα αρχικά τής κάνει παρατηρήσεις και της λέει να µην ενοχλεί τους άλλους και να τους σέβεται. Η Μαρία όµως συνεχίζει τα ίδια. Η δασκάλα, µετά από λίγο καιρό, της λέει ότι είναι πολύ σηµαντικό που η Μαρία θέλει τόσο πολύ να βοηθήσει τους συµµαθητές της να καταλάβουν το µάθηµα και τι τους ζητάει η δασκάλα, αλλά, για να µη διακόπτεται το µάθηµα, θα ήταν καλό να τους βοηθά και να τους δίνει τις σωστές απαντήσεις στο διάλειµµα. Η Μαρία σταµατά για λίγο καιρό, αλλά ξαναρχίζει τα ίδια µετά από µία εβδοµάδα. Η δασκάλα επαναλαµβάνει αυτά που της είχε πει πριν µία εβδοµάδα. Η Μαρία σταµατά να πετάγεται, εκτός από λίγες εξαιρέσεις. Τρίτο παράδειγµα µε πολλούς τρόπους αντιµετώπισης Ο καθηγητής Χ. είναι συνάδελφος της Μ. στο Γυµνάσιο και έχει περισσότερα χρόνια διδασκαλίας. Καθηµερινά τη σχολιάζει µε ειρωνικό τρόπο και αρκετά προκλητικό για εκείνην. Η Μ. εφαρµόζοντας την τεχνική θα του απευθυνθεί ως εξής: «ξέρω πως πολλές φορές αντιδρώ απότοµα και δείχνω να ενοχλούµαι από τα σχόλιά σου. Ίσως να φταίει η κούραση, η λάθος στιγµή. Επειδή όµως θα µε ενδιέφεραν κάποια πράγµατα, θα µπορούσαµε κάποιες στιγµές που θα είχαµε ελεύθερο χρόνο να συζητήσουµε». Η τεχνική επηρεάζοντας έµµεσα το πρόβληµα (η τεχνική της Κερκόπορτας) Όλα τα στοιχεία του οικοσυστήµατος αλληλεπιδρούν. Τα πάντα στη ζωή µας είναι οικοσυστηµικά συνδεδεµένα και η µεταβολή σε ένα µέρος επηρεάζει και όλα τα 27

28 άλλα µέρη. Οι σχέσεις συµπεριφοράς είναι συµµετρικές: η µία ενθαρρύνει, επηρεάζει, ενισχύει, αποτρέπει την άλλη κλπ. Μια µεταβολή σε ένα µη προβληµατικό µέρος είναι δυνατόν να επηρεάσει όλη την συµπεριφορά. Τα θετικά σχόλια ακόµη κι αν δεν αφορούν την προβληµατική συµπεριφορά φαίνεται να την επηρεάζουν γιατί εστιάζονται σε χαρακτηριστικά ή πλευρές συµπεριφοράς καινούργια εντελώς διαφορετικά από το πρόβληµα. Αρχικά σαν ουδέτερα από την περιοχή του προβλήµατος, θετικά σχόλια για το πρόσωπο, όχι για τη συµπεριφορά (έµµεση αλλαγή). Ο µαθητής είναι πρόσωπο/άτοµο µέσα στην τάξη, στον διάδροµο, στην αυλή, όχι µόνο συµπεριφορά. Για πολλούς είναι πιο εύκολο να χρησιµοποιούν αυτή τη τεχνική. Αυτή η τεχνική µοιάζει µε πολιορκητική µηχανή που µπαίνει από την πίσω πόρτα στο άτοµο. Σχολιάζοντας θετικά κάποιον και αγνοώντας, προσωρινά, το πρόβληµα δηλώνεις εκτίµηση, συµπάθεια για τον άλλο. Η συστηµική προσέγγιση προτείνει οι σχέσεις να στηρίζονται, να συνδηµιουργούνται µε βάση την εκτίµηση, προσφορά κ.α για να συντελούν στην εξέλιξη του ατόµου. Με την τεχνική αυτή µοιάζει να καλοπιάνεις τον άλλον, µοιάζει µε ψεύτικη κοινωνικότητα ή στην αντίθετη περίπτωση µοιάζει να µην δίνεις έναν καλό λόγο στον άλλον, να µην είσαι γενναιόδωρος στην έκφρασή σου, η συναισθηµατική δέσµευση του ατόµου να είναι τόσο έντονη που του είναι αδύνατον να εκφράσει ακόµη και ένα θετικό λόγο αν και είναι «δωρεάν», δηλαδή ακόµη και όταν δεν κοστίζει τίποτα. Και αυτό αποτελεί πρότυπο συµπεριφοράς και αξιών ζωής. Τα βασικά στοιχεία αυτής της τεχνικής είναι η συνειδητοποίηση ότι η βίωση έντονων αρνητικών εσωτερικών συναισθηµατικών καταστάσεων εµφανίζεται σε όλους τους ανθρώπους καθώς είναι ένα παγκόσµιο γεγονός που όταν χρονίζει αποτελεί σοβαρό πρόβληµα για την εξέλιξη και ανάπτυξη του ατόµου. Η τεχνική αυτή επισηµαίνει ότι η εστίαση σε θετικές συµπεριφορές είναι προσωπική επιλογή µιας θετικής πλευράς ή συµπεριφοράς για το άτοµο που να ταιριάζει στο πλαίσιο και αποδοχή αυτού ως ύπαρξη. Η ανεύρεση των µη προβληµατικών στοιχείων αποτελεί διαδικασία ολόκληρης της ζωής. 28

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012

Η χαμηλή αυτοπεποίθηση - Βοηθείστε το παιδί σας. Επιμέλεια football-academies Τρίτη, 27 Μάρτιος 2012 Εισηγήσεις που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά σας - Μια μαγική λέξη που κάνει τους ανθρώπους και κυρίως τα παιδιά να αισθάνονται άνετα, πολύ καλά με τον εαυτό τους και τους άλλους. ΑΠΟΦΥΓΕΤΕ τα αρνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΥΜΟΡΦΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΔΥΝΑΜΙΚΟ Η υφιστάμενη κατάσταση καταπίεση από τον κοινωνικό τους περίγυρο απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος Όλο και περισσότεροι

Διαβάστε περισσότερα

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS)

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) «Κάθε συνηθισμένο παιδί είναι ικανό για ασυνήθιστα κατορθώματα» (Τζ. Ρόουλινγκ) «Όλοι οι μαθητές πρέπει να βιώνουν μια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΟΥ 1 ΟΥ ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ «ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ» ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014 2015 Οι εισηγήσεις, που παρουσιάζονται πιο κάτω είναι ενδεικτικές και δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς

Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Στρες και τεχνικές διαχείρισής του. Χρήσιμες επισημάνσεις για εκπαιδευτικούς και γονείς Ευάγγελος Χ. Καραδήμας Αναπληρωτής Καθηγητής Κλινικής Ψυχολογίας της Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Στην ενότητα που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ ΑΓΡΟΤΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ» ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΝΕΑΣ ΓΕΝΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΓΙΑ ΝΕΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel.

Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων: Διερεύνηση περιμέτρου κι εμβαδού με τη βοήθεια του Ms Excel. Έντυπο Α Φύλλα εργασίας Μαθητή Διαμαντής Κώστας Τερζίδης Σωτήρης 31/1/2008 Φύλλο εργασίας 1. Ομάδα: Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Tony Attwood Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Το παιδί με σύνδρομο Asperger δεν παρουσιάζει το ίδιο προφίλ συμπεριφοράς και μαθησιακών ικανοτήτων με το παιδί που εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας

Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας Η συναισθηματική νοημοσύνη βασικός παράγων επιτυχίας 1 IQ επιτυχημένοι EQ 2 Επιτυχία = ΕΠΙ-ΤΗΣ-ΤΥΧΗΣ Είναι η ικανότητα να πραγματοποιεί κανείς τους στόχους του εν προκύπτει κατά τύχη αλλά μόνο αν κανείς

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια

σχετικά µε το καθεστώς της δεύτερης ανάθεσης µαθηµάτων στην δευτεροβάθµια ΠΡΟΕ ΡΕΥΩΝ (Ιωάννης Τραγάκης): Θα συζητηθεί η µε αριθµό 189/4-9- 2012 επίκαιρη ερώτηση του Βουλευτή της ηµοκρατικής Αριστεράς κ. Θωµά Ψύρρα προς τον Υπουργό Παιδείας και Θρησκευµάτων, Πολιτισµού και Αθλητισµού

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα.

Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Σχολικός εκφοβισμός Στο σχολείο μας υλοποιήθηκε ημερίδα για την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας. Εισηγήτρια ήταν η Παπαδημητρίου Αλεξάνδρα. Η εισήγηση ξεκινά με μια συζήτηση με τα παιδιά για την

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ

ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ ΗΓΕΣΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΠΡΟΪΣΑΜΕΝΟΤ ΝΟΗΛΕΤΣΙΚΟΤ ΣΜΗΜΑΣΟ Κάθε σύγχρονη νοσηλευτική μονάδα απαιτεί: υψηλά πρότυπα απόδοσης σε ότι αφορά την ποιότητα και την ποσότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών έναν προϊστάμενο με

Διαβάστε περισσότερα

Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης

Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης Προβληματική, ανεπιθύμητη συμπεριφορά και τρόποι αντιμετώπισης Για να επιτευχθεί το μεγαλύτερο ποσοστό αποτελεσματικής μάθησης (επιτυχία) απαιτείται και αποτελεσματική διαχείριση της τάξης. Συχνά σχετίζεταιωςπρόβληματουδασκάλουκαιμάλιστα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Η κουλτούρα, το κλίμα, η επικοινωνία και η επίλυση συγκρούσεων στο. ολοήμερο σχολείο;

Η κουλτούρα, το κλίμα, η επικοινωνία και η επίλυση συγκρούσεων στο. ολοήμερο σχολείο; ομή παρουσίασης Η κουλτούρα, το κλίμα, η και η επίλυση στο ενιαίο ολοήμερο σχολείο 1. Πώς είναι η κατάσταση σήμερα στα ενιαία ολοήμερα σχολεία (Ε.Ο.Σ.) σε σχέση με: την κουλτούρα, το κλίμα, την και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY

ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ «ΛΗΤΩ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ» ΚΑΙ ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΚΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΥΠΡΟY Προσαρμογή- Αποχωρισμός Αγαπητοί γονείς, Κατανοώντας τους προβληματισμούς και τα ερωτήματα σας γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Ενότητα 2: Επαγωγική-περιγραφική στατιστική, παραµετρικές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24)

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΕΡΕΥΝΑ ΝΟΥΜΕΡΟ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ: : ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ; Οι απόψεις σας για την πρόσφατη εισαγωγή του μέλους της οικογενείας σας στην

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά*

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Α. ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Διαβάζουμε το κείμενο. Το αληθινό παραμύθι της βίας Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Η εκφοβιστική και επιθετική συμπεριφορά παιδιών εναντίον συμμαθητών τους είναι ένα πολύμορφο και

Διαβάστε περισσότερα

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr»

«Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Επεξήγηση web site με λογικό διάγραμμα «Δουλεύω Ηλεκτρονικά, Δουλεύω Γρήγορα και με Ασφάλεια - by e-base.gr» Web : www.e-base.gr E-mail : support@e-base.gr Facebook : Like Twitter : @ebasegr Πολλοί άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία

Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία 1 Αδάµ Χαρβάτης, Ψυχολόγος, MSc, Phd Τα µυστικά των ΜΟΝΑ ΙΚΩΝ ΕΚΒΑΣΕΩΝ στην Αφηγηµατική Θεραπεία Επεξεργασία των σχετικών ιδεών και πρακτικών της Αφηγηµατικής Θεραπείας, στηριγµένη και εµπνευσµένη από

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών

Σχολή Γονέων Διάλεξη. Το θέμα που επέλεξα ν αναπτύξω, βασικό, για τη διαπαιδαγώγιση των παιδιών 1 Γεωργικής Σχολής 44-55102 Θεσσαλονίκη Τηλ. Κέντρο: (031) 472474 - Fax:473159 Πανελλήνιος Αριθμός Κλήσης: (0801) 472.472 Web Site: www.adamantios.gr E-mail: info@adamantios.gr σδσδ Δεκέμβριος 2013 Προς

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΣυμπεριφορικήΥγεία» Θέματα Κλινικής Ψυχολογίας αλλά και Ψυχολογίας της Υγείας Απομάκρυνση από το κλασικό πρότυπο παροχής υπηρεσιών ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα συμπεριφοράς και διαπροσωπικές σχέσεις στη σχολική μονάδα β μέρος ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ

Προβλήματα συμπεριφοράς και διαπροσωπικές σχέσεις στη σχολική μονάδα β μέρος ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο Θ Ε Σ Σ Α Λ Ο Ν Ι Κ Η Σ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιμόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη: Μαρία Λιακοπούλου

Διαβάστε περισσότερα