ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ"

Transcript

1 ΤΑΣΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΧΟΛΗ ΜΩΡΑΪΤΗ Αθήνα Εισαγωγή - 3 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

2 0. Εισαγωγή - 4 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

3 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 9 I. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Γενεαλογία Διγραμμική γενεαλογία Αδιάφορη γενεαλογία Μονογραμμική γενεαλογία Μητρογραμμική γενεαλογία Γενεαλογία, εξουσία και εξέλιξη Κατοικία Γενεαλογία και κατοίκηση Συμπεθεριό α) Η απαγόρευση της αιμομιξίας β) Συστήματα επιγαμίας (παντρειάς, συμπεθεριού, συμμαχίας) Σύστημα Kariera Ορολογία της συγγένειας Ο μητρικός θείος Συστήματα στάσεων α) Παιδιά Πώς γεννιούνται τα παιδιά; β) Άντρες και γυναίκες γ) Το κλειστό νοικοκυριό Η παλιά ευρωπαϊκή οικογένεια Η σύγχρονη οικογένεια Γάμος και αυτοκτονία Εν είδη συμπεράσματος: Η κοινωνιολογική ματιά ΑΡΧΙΚΟΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Η ομιλία είναι πράξη Φατικό νόημα Κατανόηση Α Το πείραμα του α-νόητου συνομιλητή Β Πλαίσιο και νόημα Η έκφραση είναι κοινωνική κατασκευή Συνομιλία Υπόθεση Sapir-Whorf Ο Σαπίρ για τη γλώσσα Λέξεις και κοινωνία Α Β Γ Κατηγοριοποίηση και ιδεολογία Γκάλοπ Οικονομικά Πολιτική ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Κοινωνικοί ρόλοι Υποκριτική και εξαπάτηση Οι ρόλοι είναι κοινωνικοί Εισαγωγή - 5 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

4 Οι ρόλοι δεν είναι φυσικοί Οι ρόλοι δεν είναι τεχνικοί Πολλαπλότητα των ρόλων Αντιφατικότητα των ρόλων Συμπερασματικά περί ρόλων Το υποκείμενο της δράσης Ταυτότητα Η εικόνα του εαυτού Η ερμηνεία του ρόλου Χειρισμός των εντυπώσεων Δράση και διάδραση Κοινωνική αναμονή Το εγώ και οι άλλοι Το εγώ και το κοινό του Κατάτμηση του κοινού Το εγώ και οι εταίροι του (εταίροι, συνεταίροι, συμμέτοχοι) Ο ορισμός της κατάστασης Οι θέσεις της διάδρασης Οι μετασχηματισμοί της πραγματικότητας Απόσταση από το ρόλο Συμμαχίες, συμπαιγνίες, συνομωσίες Σύμβολα και νόημα Διάφορα IV. ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Οι πίνακες κοινωνικής κινητικότητας Η εξέλιξη της κοινωνικής δομής Μη δομική κινητικότητα Η κινητικότητα στις σύγχρονες κοινωνίες Κοινωνική θέση και κοινωνική κατανόηση Πλήρης κινητικότητα Ισες ευκαιρίες Η αδυναμία του σχολείου απέναντι στις κοινωνικές ανισότητες Μορφωτικές και κοινωνικές ανισότητες ΑΠΟΚΛΙΣΗ Κοινωνικό και κοινωνιολογικό πρόβλημα Κοινωνική σχετικότητα της απόκλισης Η απόκλιση είναι θέμα ερμηνείας, όχι πράξης Η επιλογή του αποκλίνοντα Εγκληματίας Τρελός Η απόκλιση σαν προϊόν κοινωνικής απορρύθμισης (Ντυρκάιμ και Μέρτον) Η απόκλιση σαν κοινωνική ένταξη Η απόκλιση σαν κοινωνική κατασκευή Ή καλύτερα να σου βγει το όνομα παρά το μάτι Παράδειγμα: Τα ναρκωτικά Κοινωνικός έλεγχος και κοινωνικοποίηση Ο κανονιστικός προσανατολισμός της δράσης [σχέδιο] Οι κοινωνικοί κανόνες Η γνώση του κανόνα ΠΙΣΤΕΙΣ Πειθώ και θεραπεία Γιατί πιστεύουν οι άνθρωποι αυτό που πιστεύουν; Είναι η μαγεία παράλογη; Οι μηχανισμοί της πειθούς Η κοινωνία παράγει ιδέες Εισαγωγή - 6 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

5 Ανομική αυτοκτονία Η πίστη βασίζεται στην πίστη! Η οπτική γωνία δημιουργεί το αντικείμενο ΠΡΑΞΗ ΚΑΙ ΟΥΤΟΠΙΑ Η κατασκευή του έθνους Η γέννηση του καπιταλισμού Κοινωνικές τάξεις : Αστοί και φεουδάρχες Κοινωνικές τάξεις : Οι αστοί στην εξουσία [Η "Επιστημονική Οργάνωση της Εργασίας" Η κριτική για τις κοινωνικές τάξεις Η επικράτηση του θετικισμού Κριτική και πράξη Παράρτημα Διάδραση και κοινωνικός συμβολισμός Τα υποδείγματα της δράσης Το σφάλμα της σύνθεσης Το παράδοξο του Condorcet Το δίλημμα του φυλακισμένου Εισαγωγή - 7 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

6 0. Εισαγωγή - 8 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

7 Εισαγωγή Σε ένα σχολικό εγχειρίδιο συνηθίζεται να παρουσιάζονται ορισμένες έννοιες και θεωρίες που να δίνουν παιδαγωγικά στο μαθητή μια πρώτη κατανοητή προσέγγιση στην αντίστοιχη επιστήμη. Συχνά τα κοινωνιολογικά εγχειρίδια ακολουθούν την ίδια μέθοδο. Θεωρώντας την κοινωνιολογία σαν ένα σύνολο θετικής κεκτημένης γνώσης, παρουσιάζουν δογματικά έννοιες και θεωρίες που υποτίθεται πως πρέπει να μαθευτούν σαν δεδομένες και αποδεκτές. Η προσέγγιση αυτή θεωρείται σαν λειτουργική τουλάχιστον σε σχέση με ορισμένα θεσμικά δεδομένα, π.χ. τις εξετάσεις. Ασφαλώς, τα πιο σοβαρά εγχειρίδια κάποια στιγμή παρουσιάζουν το πρόβλημα της έλλειψης αποδοχής, της ποικιλίας των θεωριών, της αμφισβήτησης και κριτικής. Όμως μπορούμε να αναρωτηθούμε αν αυτή η εξαπάτηση του νεοφώτιστου μαθητή δεν πλήττει την κοινωνιολογική σκοπιά στη ρίζα της. Εμείς εδώ κάναμε την αντίστροφη απόπειρα ( στοίχημα ). Αντί να παραστήσουμε ότι υπάρχει μια κοινωνιολογική θεώρηση που είναι αποδεκτή, επιχειρήσαμε να εισάγουμε σε μια προβληματική, δηλαδή έναν τρόπο αντιμετώπισης της κοινωνίας και των κοινωνιολογικών θεμάτων. Προσπαθήσαμε (επιλέγοντας) να κρατήσουμε ορισμένα μεγάλα θέματα, που έχουν απασχολήσει την κοινωνιολογία και που, λίγο ή πολύ, τα ξαναβρίσκει κανείς σε κάθε κοινωνιολογικό έργο. Αποφύγαμε έτσι τους δογματικούς ορισμούς, ακόμα και τη σχηματική παρουσίαση των διάφορων θεωριών, επικεντρωνόμενοι σε ορισμένες μόνο θεωρίες, που μπορούν να χρησιμεύσουν σαν τη θάλασσα στην οποία πρέπει να μπει κανείς για να μάθει κολύμπι, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι και άλλες θάλασσες θα ήταν λιγότερο καλές. Ο στόχος μας έτσι είναι περισσότερο να βοηθήσουμε κάποιον να κολυμπήσει μέσα στη θάλασσα παρά να του κάνουμε δίδαγμα στη στεριά για το τί είναι η θάλασσα και το κολύμπι. Με αυτή την έννοια, το βιβλίο αυτό φιλοδοξεί να είναι μια εισαγωγή στην κοινωνιολογική σκέψη και όχι μια κανονιστική έκθεση λέξεων και θεωριών για μάθηση. Μια πρόσκληση στην κοινωνιολογική φαντασία (όπως έλεγε ο Ράιτ-Μίλς), δηλαδή στην ανάγκη διατύπωσης ερωτημάτων όπως τί συμβαίνει εδώ;, τί διακυβεύεται, ποιό είναι το πρόβλημα; και στην προσπάθεια διατύπωσης υποθέσεων για την ερμηνεία τους, για την κατανόησή τους, για την εξήγησή τους. Πρέπει να πάμε όμως πιο πέρα, γιατί έτσι διατυπωμένο (σαν στοίχημα ) εξακολουθεί να μοιάζει αυθαίρετο: γιατί δεν κάνουμε αυτό που κάνει οποιοδήποτε άλλο εγχειρίδιο, φυσικής για παράδειγμα, μια μεθοδική εισαγωγή στις πρώτες έννοιες ; Αν οι κοινωνιολόγοι διέθεταν ένα κοινό corpus από αξιώματα, από έννοιες, από θεωρήματα, αν είχαν δηλαδή κοινά αποδεκτές θεωρίες (όπως λένε πως έχουν οι φυσικοί) τότε ίσως είχε ένα νόημα μια τέτοια τεχνική εισαγωγή. Όμως το ζήτημα είναι ότι δεν διαθέτουν τέτοια συμφωνία. Αντίθετα δίνουν την εντύπωση όχι μόνο της πολυδιάσπασης αλλά και της συστηματικής διαφωνίας (ανάμεσα σε σχολές και θεωρίες ). Και, ακόμα περισσότερο, συζητήσεις και διαφωνίες που υπήρχαν π.χ. πριν έναν αιώνα συνεχίζουν και παθιάζουν τους κοινωνιολόγους μεταξύ τους. Οι μη μυημένοι πολλές φορές έχουν δυσκολία να βγάλουν ένα συμπέρασμα και καμιά φορά θεωρούν τους κοινωνιολόγους κάπως σαν θρησκευτικές σέκτες. Αυτή είναι μια κατάσταση αντικειμενική, που ισχύει και στις άλλες επιστήμες του ανθρώπου (όπως η πολιτική οικονομία, η ιστορία, η ψυχολογία, κλπ.), και που, ως κοινωνικό φαινόμενο, πρέπει να εξηγηθεί, αλλά που σημαίνει στην 0. Εισαγωγή - 9 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

8 πράξη ότι οποιαδήποτε παρουσίαση της κοινωνιολογίας σαν τεχνικής δεν μπορεί να είναι κοινωνιολογική (δηλαδή στραμμένη προς την αλήθεια), αλλά μάλλον μυθοποιητική (δηλαδή στραμμένη προς την εξαπάτηση, π.χ. των μαθητών). Μήπως τότε, όμως, η κοινωνιολογία δεν είναι επιστήμη, μήπως βρίσκεται στο βρεφικό της στάδιο; Ή μήπως συμβαίνει κάτι διαφορετικό, μήπως υπάρχει ένας λόγος που το εξηγεί αυτό; Για τα ερωτήματα αυτά θα επανέλθουμε στο κεφάλαιο για την Πράξη και Ουτοπία. Όμως, ήδη από τώρα πρέπει να πούμε ότι αντικείμενο της κοινωνιολογίας είναι αυτό που οι άνθρωποι κάνουν και, ανάμεσα σε όλα όσα κάνουν είναι και κοινωνιολογία. Ή, για να το πούμε διαφορετικά, αποτελεί κοινωνιολογικό πρόβλημα το να αναρωτηθούμε τί είναι αυτό που κάνουμε, όπως και το τί το διαφορετικό έχει (αν έχει) η κοινωνιολογική γνώση από τη γνώση που έχουν οι ίδιοι οι άνθρωποι για την κοινωνική τους πραγματικότητα. Πράγμα που μπλέκεται ακόμα περισσότερο από το ότι η γνώση της κοινωνικής πραγματικότητας συμμετέχει στην ίδια αυτή την πραγματικότητα. Μια κοινωνιολογία της κοινωνιολογίας μοιάζει αναπόφευκτη. Ας προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε το αντικείμενο του κοινωνιολόγου. Ταυτολογικά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι η κοινωνία, ό,τι και να σημαίνει αυτό, π.χ. από μια μικρή ομάδα ώς έναν τεράστιο πολιτισμό. Αλλά το ζήτημα παραμένει, τί είναι η κοινωνία, ποιά είναι η πραγματικότητά της; Ο φυσικός βλέπει τα σώματα να πέφτουν στη γη και κάνει διάφορες θεωρίες για το αντικείμενο αυτό. Μπορούμε άραγε να πούμε το ίδιο και εμείς: νά, εκεί είναι αυτό το αντικείμενο-κοινωνία, ας το μελετήσουμε;. Το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο: Κάποιος που θα ερχόταν με ένα ΟΥΦΟ από τον Αρη και θα κοίταζε τον αναγνώστη του βιβλίου αυτού, θα μπορούσε να τον παρατηρήσει και να βγάλει διάφορα συμπεράσματα κοιτώντας τη συχνότητα με την οποία κουνιούνται τα μάτια του δεξιάαριστερά και μετρώντας κάθε πόσες φορές μιας τέτοιας κίνησης κουνιέται και το χέρι του, γυρίζοντας ένα από τα πολλά δεμένα και μουτζουρωμένα χαρτιά. Όμως, παρόλο που θα είχε μια πλήρη εικόνα του τί συμβαίνει από φυσική άποψη (θα είχε μια εικόνα της φυσικής εκτύλιξης του τί κάνει ο αναγνώστης), ωστόσο θα εξακολουθούσε να μην καταλαβαίνει ότι αυτός είναι π.χ. ένας μαθητής που διαβάζει το μάθημά του προετοιμάζοντας ένα διαγώνισμα. Δηλαδή, πρώτο σημαντικό συμπέρασμα: Η κοινωνία δεν ανάγεται στη φυσική εκτύλιξη του πώς υπάρχει. Δεν είναι βλέποντας τους ανθρώπους μέσα στη φυσική τους ύπαρξη που μπορούμε να καταλάβουμε τί είναι η κοινωνία τους. Ας πάμε πιο πέρα: Τί είναι αυτό που εμείς αναγνωρίζουμε όταν βλέπουμε έναμαθητή-που-διαβάζει-το-μάθημά-του-προετοιμάζοντας-ένα- διαγώνισμα ; Το πρώτο απ όλα είναι ότι αναγνωρίζουμε ένα νόημα ή μια σημασία σε αυτή την πράξη. Το νόημα εδώ συνίσταται στο να αποδώσουμε στον μαθητή θέληση, στόχους, συναισθήματα, σκέψεις, όλα αυτά που μετατρέπουν το φυσικό όν που βλέπουμε σε άνθρωπο, σε κάποιον που κάτι κάνει με την υποκειμενικότητά του. Ακόμα περισσότερο, αυτή η υποκειμενικότητά του, το νόημα που ο ίδιος δίνει σε αυτό που κάνει (ή που εμείς, έστω λαθεμένα, του αποδίδουμε) είναι αυτό που μας κάνει να καταλάβουμε την πράξη του, το ότι διαβάζει ένα μάθημα για να δώσει εξετάσεις. Δεύτερο συμπέρασμα: Αυτά που συμβαίνουν μέσα στην κοινωνία πρέπει να νοηθούν σαν πράξεις με νόημα (ή σαν κατασκευές *** 0. Εισαγωγή - 10 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

9 όπου οι συμμετέχοντες βλέπουν ένα νόημα). Πώς καταφέρνουμε να αναγνωρίσουμε το νόημα μιας πράξης, όπως ο ο-μαθητήςπου-διαβάζει-το-μάθημά-του-προετοιμάζοντας-ένα-διαγώνισμα ; Αν το καταφέρνουμε αυτό είναι πρώτα-πρώτα επειδή εντάσσουμε την πράξη σε ένα ερμηνευτικό σχήμα που περιλαμβάνει μια ολόκληρη πραγματικότητα: Το σχολείο, το μάθημα, την επιστήμη, την επαγγελματική καριέρα, κλπ. Χωρίς να εντάξουμε τη συγκεκριμένη πράξη σε αυτό το ερμηνευτικό σχήμα, δεν μπορούμε να την καταλάβουμε (ίσως ούτε καν να την δούμε). Το ερμηνευτικό σχήμα αυτό είναι πάντα μια υπόθεση: μπορεί να μην ταιριάζει και να διαψευσθεί (αν για παράδειγμα, ο μαθητής απλώς κάνει πως διαβάζει, ενώ το μυαλό του τρέχει αλλού, ή αν δεν είναι μαθητής αλλά κάποιος που βρήκε τυχαία το βιβλίο και τον ενδιέφερε, ή αν είναι ο διευθυντής του σχολείου και θέλει να δει αν το βιβλίο είναι ικανοποιητικό, ή αν ο μαθητής δεν το διαβάζει αλλά απλώς ετοιμάζει σκονάκια για το διαγώνισμα, ή κ.ο.κ.) Σωστό ή λάθος, όμως, το ερμηνευτικό σχήμα είναι πάντως ένα ολόκληρο πλαίσιο: Μόνη της μια πράξη δεν μπορούμε να την καταλάβουμε, πρέπει να την εντάξουμε σε ένα γενικότερο πλαίσιο, όπου συμπεριλαμβάνονται μια σειρά από δεδομένα ή υποθέσεις, για την ιστορία (τη βιογραφία του ατόμου), για το περιβάλλον του (ότι είναι μαθητής), για τους θεσμικούς περιορισμούς (ότι έχει να δώσει εξετάσεις), για τις ιδέες του (ότι αυτό που κάνει εντάσσεται σε ένα μάθημα), για το μέλλον του (σκοπεύει να τελειώσει το σχολείο). Τρίτο συμπέρασμα: για να κατανοηθεί μια κοινωνική κατάσταση, πρέπει να χρησιμοποιηθούν ερμηνευτικά σχήματα (ή πλαίσια) και αυτά είναι υποθέσεις που μπορούν να διαψευσθούν. Το πλαίσιο αυτό, το ερμηνευτικό σχήμα, δεν σταματάει στο συγκεκριμένο άτομο. Γιατί σημαίνει ότι έννοιες όπως μαθητής, μάθημα, διαβάζω, δίνω εξετάσεις, έχουν με τη σειρά τους κάποιο νόημα μέσα στην κοινωνία. Δηλαδή το νόημα κάθε μίας από αυτές της έννοιες επίσης δεν μπορεί να ειδωθεί παρά σε ένα πλαίσιο: Το να είναι κανείς μαθητής δεν μπορεί να κατανοηθεί παρά μόνο αν υπάρχει σχολείο όπου αυτός ο μαθητής κάτι κάνει, με στόχους, κατευθύνσεις, κλπ. και αν το σχολείο έχει και αυτό ένα νόημα για αυτόν που το χρησιμοποιεί, κλπ. Τέταρτο συμπέρασμα: Τα πλαίσια με τα οποία ερμηνεύουμε μια κοινωνική κατάσταση ξεπερνούν την ίδια την κατάσταση και κινητοποιούν ευρύτερα σχήματα για την κοινωνία. Αν αναρωτηθούμε τώρα τί είναι αυτά τα ευρύτερα σχήματα, θα δούμε πως είναι πάλι ιδέες, πίστεις, έννοιες, κατηγοριοποιήσεις, που χρησιμοποιούν οι ίδιοι οι άνθρωποι. Και ότι η συνοχή τους δεν είναι πάντα προφανής. Αντίθετα, είναι συνήθως προβληματική: Η γνώση που έχουμε σαν άνθρωποι για την κοινωνική μας πραγματικότητα είναι πολύ σύνθετη (καταφέρνουμε να τα βγάλουμε πέρα σε πολύ δύσκολες καταστάσεις...), αλλά δεν είναι ασφαλής (πολλές φορές αποτυχαίνει), μπορεί να είναι αντιθετική (διαφορετικοί άνθρωποι και διαφορετικές ομάδες να βλέπουν και να κάνουν διαφορετικά πράγματα), μπορεί να είναι αντιφατική και μπορεί να οδηγεί και σε καταστάσεις που οι ίδιοι οι άνθρωποι θεωρούν προβλήματα ( κοινωνικά προβλήματα, ό,τι και να σημαίνει αυτό). Ο λόγος είναι ότι βασίζεται σε μη προβληματικές έννοιες, δηλαδή σε ιδέες που παίρνονται σαν δεδομένες, στερεοτυπικές: Άντρας, εγκληματίας, Ελληνας, μαθητής, εργάτης, είναι κατηγορίες που συχνά κάνουμε στην καθημερινή μας ζωή και για τις οποίες φαίνεται να έχουμε μια πολύ μεγάλη άνεση να τους αποδώσουμε ένα περιεχόμενο. Ακόμα περισσότερο που, πρώτον, και οι άλλοι θα μας στηρίξουν συστηματικά στις κατηγοριοποιήσεις αυτές, δεύτερον, αυτές φαίνεται να οργανώνονται μεταξύ τους σε 0. Εισαγωγή - 11 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

10 ιδεολογικά συστήματα (π.χ. άντρας παραπέμπει σε γυναίκα ) και, τρίτον, η ίδια η ύπαρξή τους φαίνεται να επιβεβαιώνεται από την πραγματικότητα. Έτσι, πιστεύουμε ότι μια γυναίκα είναι (ή πρέπει να είναι) γλυκειά, ήρεμη, κλπ., όπως και οι άλλοι το πιστεύουν. Αυτή είναι η διαφορά της με τον άνδρα και, άλλωστε, αυτό δεν βλέπουμε και στην πράξη; Όμως, αυτή η καθημερινή μας γνώση για τον κόσμο μας δεν είναι απλό αντικαθρέπτισμά του. Είναι ενεργητική κατασκευή του. Αυτό εννοούμε λέγοντας κατηγοριοποίηση : Κατασκευή κατηγοριών που εφαρμόζονται στην πραγματικότητα και την τροποποιούν. Δεν είναι απλές ιδέες, που μπορεί να αποδειχτούν σωστές ή λαθεμένες. Είναι κατασκευές που, έστω και λαθεμένες, επεμβαίνουν στην πορεία του κόσμου. Και είναι κατασκευές που δικαιώνονται από το πλαίσιό τους, δηλαδή από άλλες κατασκευές, κ.ο.κ. Έως ότου ο κύκλος κλείσει με ένα επιφώνημα: μα είναι προφανές!. Δουλειά του κοινωνιολόγου είναι να περάσει από κριτική τις έννοιες αυτές, δηλαδή να τις καταστήσει προβληματικές. Όχι με την έννοια ότι οι γυναίκες δεν είναι παθητικές, κλπ., αλλά με την έννοια ότι, αν είναι έτσι, αυτό είναι κοινωνική κατασκευή και πρέπει να εξηγηθεί κοινωνικά. Αν η κοινωνία βασίζεται στις καθημερινές πίστεις και στις διαδικασίες με τις οποίες αυτές οι πίστεις επιβεβαιώνονται για το πόσο αυτή είναι φυσική, προφανής, αναλλοίωτη ή προγραμματισμένα εξελίξιμη, η κριτική του κοινωνιολόγου έχει σα στόχο να αποκαλύψει τις πίστεις αυτές σαν αυτό που είναι, δηλαδή ιδέες που συμμετέχουν και που διαμορφώνουν την κοινωνική πραγματικότητα. Η κοινωνιολογική κριτική δεν είναι μια υποκειμενική μανία των κοινωνιολόγων, γιατί και οι δικές τους κατασκευές κινδυνεύουν να πιαστούν από τα δίχτυα της κοινωνικής πραγματικότητας και να γίνουν επίσης μύθοι. Η κοινωνιολογική κριτική είναι, έτσι, μια μεθοδολογική αναγκαιότητα για όποιον ψάχνει την αλήθεια (που είναι και η βασική αξία της όποιας επιστημονικής πρακτικής). Ας πάρουμε ένα παράδειγμα για να δούμε πώς μπορεί να εργαστεί και τί να ανακαλύψει ο κοινωνιολόγος. Ας πάρουμε το γνωστό (σε σχολικό πλαίσιο) θέμα της εξέτασης (προφορικής ή γραπτής) και ας προσπαθήσουμε να το δούμε, όχι από παιδαγωγική ή ψυχολογική άποψη, αλλά από κοινωνιολογική άποψη: Στο πρώτο ζήτημα που έχουμε να απαντήσουμε είναι τί συμβαίνει, τί διαδραματίζεται εδώ; Υποθέτουμε ότι αναγνωρίζουμε ότι πρόκειται για εξέταση, της οποίας το νόημα όλοι οι συμμετέχοντες ξέρουν. *** Έχουμε έναν εξεταστή και τον εξεταζόμενό του (στο σχολικό πλαίσιο, συνήθως παίρνει τη μορφή του καθηγητή με τους μαθητές του). Είναι μια κοινωνική κατάσταση όπου κάτι συμβαίνει (εξέταση) και διάφορα άτομα δρουν το ένα σε σχέση με το άλλο. Το τί ακριβώς κάνει ο καθένας ανάγεται στον κοινωνικό του ρόλο (βλέπε κεφάλαιο περί Ρόλων). Το θέμα μας είναι ότι η εξέταση ακολουθεί το πρότυπο των ερωταπαντήσεων. Είναι δηλαδή ζεύγη ομιλίας θεσμικά κατοχυρωμένα. Ο καθηγητής ξέρει πως πρέπει να ρωτήσει και ο μαθητής ξέρει πως έχει να απαντήσει. Θα μπορούσαμε να ερευνήσουμε κατά πόσο η θεσμική αυτή μορφή (ερώτηση-απάντηση) ακολουθείται και στην πράξη, 0. Εισαγωγή - 12 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

11 πράγμα αμφίβολο. [Πράγματι, φαίνεται ότι στην διάδραση μαθητή-καθηγητή ενυπάρχουν μη αναγνωρισμένα στοιχεία ερώτησης-διευκρίνισης από την πλευρά του μαθητή και αντίστοιχα απαντητικά στοιχεία οδηγίας από τον καθηγητή.] Ας υποθέσουμε ότι η εξέταση παίρνει την καθαρή της, αντικειμενική, μορφή (που έχει για παράδειγμα σε εξετάσεις τύπου πανελλαδικών). Η κοινωνική αυτή κατάσταση, η διεξαγωγή της εξέτασης, έχει και ορισμένα στοιχεία δραματικά: Π.χ. η θέληση του καθηγητή να δείξει στους μαθητές του τις γνώσεις του, ή η θέληση του μαθητή να κρατήσει την εικόνα του μαθητή που είχε ως τώρα (καλός μαθητής) ή να την βελτιώσει (κακός μαθητής). Αυτή είναι μια άλλη γραμμή έρευνας, που θα την αφήσουμε στην άκρη (μαζί, άλλωστε, και με το προσωπικό δράμα του εξεταζόμενου!). Μένει να αναρωτηθούμε τί είναι αυτό που ρωτάει ο εξεταστής. Ο κανόνας είναι ότι ο εξεταστής ρωτάει κάτι που ο ίδιος πρέπει να ξέρει (δηλαδή η ερώτηση είναι απλώς μορφή, δεν πρόκειται για ειλικρινή ερώτηση που κάποιος θέτει για να μάθει κάτι). Ο εξεταζόμενος από την πλευρά του πρέπει να δώσει μια απάντηση, αλλά ούτε αυτή η απάντηση είναι αληθινή απάντηση. Δεν έχει στόχο να δώσει μια άμεση πληροφορία στον εξεταστή του. Ίσα-ίσα υποθέτει πως ο εξεταστής ξέρει την απάντηση και ο ίδιος πρέπει να του δώσει μια απάντηση που να ταιριάζει με αυτήν. Ασφαλώς, του δίνει ταυτόχρονα μία πληροφορία (για το αν έχει πάρει στα σοβαρά το μάθημά του, αν έχει προετοιμαστεί κατάλληλα, κλπ.), αλλά η πληροφορία αυτή είναι πλάγια δεν είναι ευθεία. Δεν συνίσταται σε αυτό που λέει, συνίσταται στη σύγκλιση αυτού που λέει με αυτό που έχει στο μυαλό του ο εξεταστής. Το περιεχόμενο της απάντησης είναι απλώς ένας δείκτης, ένα στοιχείο, μια ένδειξη. Επιπλέον, για να δώσει την απάντηση, πρέπει να ερμηνεύσει την ερώτηση σαν αυτό που είναι, δηλαδή σαν μια ψεύτικη ερώτηση της οποίας η απάντηση είναι ήδη γνωστή στον ερωτώντα και η οποία γίνεται για να απαντηθεί. Το σημαντικό επομένως είναι για τον ερωτώμενο να ανακαλύψει τί μπορεί να κρύβει η ερώτηση ή καλύτερα ποιανής απάντησης είναι ερώτηση. Εξού και η σημασία των δεικτικών στοιχείων της ερώτησης (δηλαδή των στοιχείων που θα μπορούσαν σαν σημάδια να οδηγήσουν στην απάντηση). Η ίδια η ερώτηση δεν έχει τόση σημασία, θα μπορούσε να είναι άλλωστε και μια οποιαδήποτε άλλη. Το μόνο που μετράει είναι το πλαίσιο που μπορεί να οδηγήσει στην αναμενόμενη απάντηση. [Ο εξεταζόμενος, έτσι, έχει ένα σύνθετο ερμηνευτικό πρόβλημα να λύσει. Και όμως, γενικά, το λύνει χωρίς δυσκολία: Σπάνια εξεταζόμενος αποτυχαίνει στο πλαίσιο που πρέπει να εφαρμόσει: και, όταν το κάνει, π.χ. παίρνοντας την ερώτηση σαν ευθεία και όχι πλάγια και δίνοντας μια αυθεντική απάντηση, ίσως δεν είναι αποτυχία, αλλά στρατηγική ή και παράσταση, όπως αυτός που δίνει μια κόλλα λευκή ζωγραφίζοντας μια μούτζα.] Η απάντηση, με τη σειρά της, μπαίνει σε μία τρίτη στιγμή: Πρέπει η ίδια να ερμηνευθεί (από τον εξεταστή). Η ερμηνεία αυτή δεν είναι η ερμηνεία μιας οποιασδήποτε απάντησης 0. Εισαγωγή - 13 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

12 ή άποψης που ακούγεται π.χ. στο δρόμο, σε μία πολιτική συγκέντρωση, ή σε μία φιλοσοφική σύναξη. Η απάντηση θεωρείται σαν στοιχείο ή ένδειξη (με την αστυνομική και ιστοριογραφική έννοια) που μπορεί να δείξει την σύγκλιση του μαθητή με την προηγούμενα καθορισμένη γνώση προς εξέταση. Υποτίθεται ότι η ερμηνεία αυτή δεν παίρνεται σαν καθοριστική για το είναι του εξεταζόμενου (ιδιαίτερα αν είναι μαθητής), αλλά μόνο για τις επιδόσεις του. Επιπλέον, η ερμηνεία δεν είναι μια αυθεντική ερμηνεία, με την έννοια της εκτίμησης της υποκειμενικότητας του ερωτώμενου, είναι μόνο η εκτίμηση της σύγκλισής της με την προηγούμενα καθορισμένη και αναμενόμενη απάντηση. Δεν χρειάζεται άλλωστε η εξέταση να πάρει την προχωρημένη μορφή των πολλαπλών επιλογών, αν και είναι αλήθεια ότι μια αναμενόμενη κρίση ( ερωτήσεις κρίσης ) δυσκολεύει τα πράγματα για όλους (αρχική ερώτηση, απάντηση, ερμηνεία της). Τέλος, συνήθως, η εξέταση φτάνει και στο τελευταίο στάδιό της, της κατοχύρωσης, με την αξιολόγηση. Αυτή μπορεί να πάρει πολλές μορφές (από ένα μπράβο, ένα χαμόγελο, ώς μια πιο τεχνική έκφραση που είναι ένας βαθμός). Πρέπει βέβαια το νόημα της πράξης να είναι εξασφαλισμένα μονοσήμαντο, δηλαδή να μπορεί να ερμηνευτεί με τη σειρά του από αυτόν που θα το ακούσει (είτε ο ίδιος ο ερωτώμενος, είτε μια επιτροπή αξιολόγησης για πρόσληψη σε τράπεζα, είτε...). Από μια άποψη μάλιστα αυτός ήταν και ο αρχικός στόχος (το νόημα) που έδιναν όλοι οι συμμετέχοντες. Στην αξιολόγηση, υπάρχουν προβλήματα μέτρησης, ακόμα και ερμηνείας της απόκλισης από την αναμενόμενη απάντηση, αλλά το σημαντικό είναι πως αποτελεί την κύρια κοινωνική επικύρωση της όλης διαδικασίας. Ολόκληρη η κοινωνική αυτή διάδραση δεν γίνεται παρά για να φτάσει σε αυτή την αποκορύφωση, που θα αποκαλύψει την αλήθεια της προϊστορίας της: Με βάση αυτήν θα μπορέσει να επανερμηνευτεί η ιστορία, η βιογραφία του ατόμου, αυτό που από πάντα ήταν. Η αξιολόγηση θα δώσει ένα καινούργιο νόημα, δηλαδή θα κατασκευάσει μια νέα κοινωνική (και ατομική) πραγματικότητα, που ενυπήρχε (έστω και αν δεν ήταν ορατή). Και θα επιτρέψει στη νέα αυτή πραγματικότητα να διεξαχθεί, να γίνει πράξη (για παράδειγμα θα προσληφθεί ο εξεταζόμενος στην τράπεζα ή θα απορριφθεί). Σε κοινωνιολογικούς όρους, αυτό που περιγράψαμε είναι ένας θεσμός, δηλαδή ένα κοινωνικά ορισμένο πλαίσιο αμοιβαίων συμπεριφορών ανάμεσα σε διάφορα άτομα που έχουν αναλάβει συγκεκριμένους κοινωνικούς ρόλους. Η περιγραφή μας περιλαμβάνει και ορισμένους κοινωνικούς κανόνες (π.χ. υποχρέωση απάντησης και μετά ερμηνείας και αξιολόγησης). Θα μπορούσε άλλωστε να επεκταθεί και σε άλλες (δυνατότητα ή όχι αντιγραφής, συνεργασίας, κλπ.) καθώς και ορισμένους συμπληρωματικούς μηχανισμούς (όπως ενδεχόμενους επιτηρητές), αλλά τα αφήνουμε εδώ στην άκρη. Επίσης, μια κοινωνιολογική έρευνα θα μπορούσε να προσανατολιστεί στη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι ίδιοι οι συμμετέχοντες φτιάχνουν την εξεταστική πραγματικότητα, σαν κοινωνική πραγματικότητα. Θα μελετούσαμε τότε όλους τους τρόπους με τους 0. Εισαγωγή - 14 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

13 οποίους τα άτομα καλύπτουν τα κενά των θεσμικών ορισμών και αναπαράγουν την πραγματικότητα όπως αυτή έχει (είναι οι λεγόμενες εθνομεθοδολογικές μελέτες, δηλαδή για τις μεθόδους καθημερινής κατασκευής του κόσμου από τους ανθρώπους). Θα βλέπαμε τότε ίσως ότι, όπως έχει μερικές φορές δειχτεί, σε καμία φάση της εξεταστικής διαδικασίας οι ερμηνείες δεν είναι τόσο απλές όσο παρουσιάζονται. Π.χ. το αποτέλεσμα της εξέτασης δεν είναι αντικειμενικό γεγονός, γιατί βασίζεται σε αμοιβαίες διαδικασίες παραγωγής του αποτελέσματος (ο εξεταστής συμμετέχει στην εξαγωγή του αποτελέσματος). Θα μπορούσαμε ακόμα να εξηγήσουμε την όλη διάδραση σαν μια δυναμική διαδικασία όπου διακυβεύονται πράγματα για τους συμμετέχοντες (κύρος, επαγγελματική διέξοδος, κλπ.) και να την δούμε σαν προϊόν στρατηγικής δράσης των ατόμων. Θα μπορούσαμε έτσι να εξηγήσουμε τα λεπτά σημεία ισορροπίας στα οποία καταλήγουν μετά από διαπραγμάτευση και σύγκρουση εξεταστές και εξεταζόμενοι και θα βλέπαμε ότι αυτά ποτέ δεν είναι δεδομένα (όπως ίσως φανταζόμαστε), αντικειμενικά. Επίσης, μια άλλη γραμμή έρευνας θα μπορούσε να κατευθυνθεί προς τους παράγοντες (κοινωνικούς, οικογενειακούς, νοητικούς ή συναισθηματικούς) που εκφράζονται στα τελικά αποτελέσματα της αξιολόγησης. Μια άλλη γραμμή έρευνας θα μπορούσε να ασχοληθεί με το διαφοροποιημένο νόημα που δίνουν στις γνώσεις και στην εξέταση οι διάφορες κοινωνικές κατηγορίες και στρώματα. Θα ανακαλύπταμε έτσι ότι ούτε από την πλευρά αυτή τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο παρουσιάζονται: Αντίθετα απ ό,τι παρουσιάζεται, η αξιολόγηση δεν αφορά τα άτομα, αλλά τις κοινωνικές ομάδες και τις τάξεις, είτε σαν ικανότητες είτε σαν στόχους. Είναι μια κοινωνική αξιολόγηση της γνώσης που ήδη έχουν σαν τάξεις. Είναι μια αξιολόγηση που -αντίστροφα- οι τάξεις δίνουν στους εξεταστικούς μηχανισμούς ειδικά και στην κοινωνία γενικότερα. Η εξέταση γίνεται έτσι ένας κοινωνικός μηχανισμός τυποποίησης ή κατοχύρωσης μιας κοινωνικής διαφοροποίησης που υπάρχει έξω από αυτήν και εντάσσεται στους μηχανισμούς αναπαραγωγής της κοινωνίας (για τα φαινόμενα κοινωνικής κινητικότητας παραπέμπουμε στο αντίστοιχο κεφάλαιο). Από την άποψη αυτήν οι εξετάσεις είναι δραστηριότητες κοινωνικής επιλογής. Με κοινωνική επιλογή εννοούμε ότι η κοινωνική λειτουργία των εξετάσεων είναι να κάνει μια επιλογή, να χωρίσει δηλαδή τους καλούς από τους κακούς. Σε ορισμένες περιπτώσεις (διαγωνισμοί με numerus clausus ή σε εξετάσεις για πρόσληψη υπαλλήλων) αυτή είναι και η κύρια και έκδηλη λειτουργία τους. Σε άλλες περιπτώσεις (μέσα στην καθημερινή δράση των εκπαιδευτικών μηχανισμών), η λειτουργία αυτή, παρ ό,τι προφανής, καλύπτεται κάτω από παιδαγωγικούς στόχους (που άλλωστε θα μπορούσαν να εξεταστούν κατά πόσο είναι πραγματικοί ή απλώς επιφανειακοί, ιδεολογικοί, αλλά εδώ εμείς το αφήνουμε στην άκρη). [Όταν, έτσι, η λειτουργία που ανακαλύπτουμε δεν είναι αυτή που παραδέχονται οι ίδιοι οι άνθρωποι, τότε την λέμε λανθάνουσα ή μη έκδηλη λειτουργία]. Αυτή είναι μια ανάλυση που οι κοινωνιολόγοι την λένε λειτουργική, γιατί θεωρεί ότι ένας θεσμός εξυπηρετεί μια ανάγκη του κοινωνικού του πλαισίου (εδώ 0. Εισαγωγή - 15 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

14 οι εξετάσεις χρησιμοποιούνται για να χωριστούν οι άνθρωποι, να κατανεμηθούν σε θέσεις). Είναι ένας τύπος ανάλυσης που είναι πολύ συχνός, αλλά στην απόλυτη μορφή του (λειτουργισμός), είναι προβληματικός (εάν π.χ. θέλαμε να εξηγήσουμε τις εξετάσεις απλώς και μόνο βλέποντας ότι επιτελούν μια λειτουργία). Η επιλογή που κάνουν οι εξετάσεις είναι μια κοινωνική επιλογή, με την έννοια ότι έτσι κατασκευάζουν μια κοινωνική κατηγοριοποίηση, που συνήθως ονομάζεται αξιοκρατία. Δηλαδή χωρίζουν τους καλούς από τους κακούς, τους άξιους από τους ανάξιους (σχετικά ίσως με τα κριτήρια και τις θέσεις). Εδώ πρέπει να παραμείνουμε λίγο περισσότερο. Το κοινωνιολογικό πρόβλημα είναι ότι έχουμε μια κοινωνική διαδικασία που κατασκευάζει καλούς και κακούς μαθητές (ή άξιους και ανάξιους υπαλλήλους). Το πρόβλημά μας δεν είναι παιδαγωγικό ούτε ψυχολογικό, δηλαδή δεν είναι τα προσωπικά προβλήματα του τάδε συγκεκριμένου μαθητή. Προφανώς οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί και ο καθένας έχει τη δική του προσωπικότητα. Το ζήτημα δεν είναι αυτές οι διαφοροποιήσεις που κάνουν τον ένα καλό μουσικό και τον άλλον καλό τεχνίτη, το ζήτημα είναι η ίδια η διαφοροποίηση σε καλούς και κακούς. Ασφαλώς, εμείς που συμμετέχουμε στην κοινωνία μας, αποδεχόμαστε την κατηγοριοποίηση αυτή. Και μάλιστα όχι μόνο την αποδεχόμαστε, αλλά τη βλέπουμε σαν κάπως φυσική ή προφανή, αν και συνδυάζουμε διάφορες, ίσως και αντιφατικές, θεωρίες για να την εξηγήσουμε ( βιολογικές διαφορές, διαφορές κοινωνικής προέλευσης, ηθικές κατηγορίες όπως τεμπελιά, κλπ.). Όμως το θέμα παραμένει ότι πρόκειται για μια κοινωνική κατασκευή, που δεν φαίνεται να υπήρξε σε άλλες κοινωνίες (εκτός ίσως από την Κίνα των μανδαρίνων). Κοινωνική κατασκευή σημαίνει ότι ο χωρισμός σε καλούς και κακούς (εν συντομία αξιοκρατία ) δεν πηγάζει από τα άτομα, ούτε είναι ένας φυσικός διαχωρισμός (ό,τι και να πιστεύουμε), αλλά φτιάχνεται από την κοινωνία, επειδή η κοινωνία μας το πιστεύει. Ωστόσο δεν είναι κάτι που δεν υπάρχει ή δεν το βλέπουμε. Αλλωστε, όλοι μας ξέρουμε ότι ο ένας παίρνει καλούς βαθμούς και ο άλλος κακούς. Δηλαδή έχουμε μια αντικειμενική επιβεβαίωση για την πίστη μας αυτή. Αυτό που λέμε εδώ είναι ότι πρόκειται για αυτό που οι κοινωνιολόγοι έχουν ονομάσει δημιουργική προφητεία, δηλαδή το γεγονός ότι, στην κοινωνία, η πίστη σε κάτι το δημιουργεί (βλ. κεφάλαιο περί Πίστεων). Πράγματι, επειδή πιστεύουμε ότι υπάρχουν καλοί και κακοί, που θα μπορούσαν αντικειμενικά να προσδιοριστούν σαν τέτοιοι, για αυτό φτιάχνουμε διαδικασίες αξιολόγησης, εκτίμησης, προσδιορισμού τους, οι οποίες όμως με τη σειρά τους δημιουργούν και τη διαφοροποίηση σε καλούς και σε κακούς. Δεν θέλουμε να μπούμε στους ψυχολογικούς μηχανισμούς με τους οποίους μεταδίδεται η κοινωνική πίστη στα άτομα. Από κοινωνική άποψη, όμως, ο κοινωνικός χαρακτηρισμός, η ταξινόμηση ενός ατόμου σε μια κοινωνική κατηγορία, δεν αποτελεί απλώς μια ορθή ή λαθεμένη κατάταξη. Είναι ταυτόχρονα μια κοινωνική ταυτότητα, ένας κοινωνικός ρόλος, ορισμένος από τους άλλους και αναμενόμενος, που επομένως πρέπει να παιχτεί και υποκειμενικά από το άτομο. (Για περισσότερα ας παραπέμψουμε στο κεφάλαιο για την Απόκλιση). Εδώ ας προσθέσουμε ότι η κατηγοριοποίηση είναι μια από τις πιο βασικές κοινωνικές διαδικασίες ερμηνείας του κόσμου μας, από την οποία πηγάζουν οι έννοιες που χρησιμοποιούμε σαν συμμέτοχοι της κοινωνίας μας. Αλλά είναι μια κοινωνική-νοητική λειτουργία που προσφέρει στα άτομα σαν προφανή ορισμένα 0. Εισαγωγή - 16 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

15 πράγματα που δεν είναι καθόλου (ή είναι προφανή μόνο επειδή τα έχει δημιουργήσει η ίδια η κοινωνία). Κατηγοριοποιήσεις όπως γύφτος, εβραίος, τεμπέλης, Έλληνας, κλπ. είναι κατεξοχήν τέτοιες διαδικασίες που πρέπει κοινωνιολογικά να αναλυθούν και να ανατραπούν. Ένα ρεύμα της κοινωνιολογίας έχει δώσει μεγάλη έμφαση σε αυτού του είδους τις αναλύσεις, είναι η σχολή της συμβολικής διάδρασης, της φαινομενολογίας, της ανάλυσης των συζητήσεων. Εκτός από μηχανισμούς επιλογής, όμως, οι εξετάσεις είναι και μηχανισμοί ορθολογικοποίησης και γραφειοκρατικοποίησης. Εδώ μπαίνουμε σε μια πιο μακροκοινωνιολογική ανάλυση. Είναι κυρίως οι αναλύσεις της γερμανικής κοινωνιολογίας, ιδίως του Βέμπερ. Πράγματι, το κύριο χαρακτηριστικό των εξετάσεων είναι ότι αποτελούν χαρακτηριστικές διαδικασίες γραφειοκρατικοποίησης: Χωρίς να επιμείνουμε, αυτό σημαίνει μια λατρεία της τυπικής κατοχύρωσης, της ειδικής γνώσης, ορθολογικά ορισμένης. Από την άποψη αυτήν, οι εξετάσεις είναι ένας μηχανισμός νόμιμης κυριαρχίας, δηλαδή μιας κυριαρχίας που παίρνει μια απρόσωπη μορφή. Ιδιαίτερα, στην ίδια τη διαδικασία της εξέτασης, εξεταστής και εξεταζόμενος τείνουν (ή υποτίθεται πως τείνουν ή έπρεπε να τείνουν) σε απρόσωπη σχέση. Ερωτήσεις και απαντήσεις δεν πρέπει να έχουν υποκειμενική χροιά, είναι απλώς τύποι μιας γνώσης που θα μπορούσε (θα έπρεπε) να την έχει ο οποιοσδήποτε, δηλαδή ο οποιοσδήποτε θα μπορούσε να γίνει τυπικός κάτοχος μιας προσδιορισμένης γνώσης, δηλαδή γραφειοκράτης. Η απρόσωπη αυτή γνώση, επιπλέον, παίρνει μια ειδικευμένη μορφή, είναι τεχνική γνώση. Δεν αφορά απαντήσεις σε υποκειμενικά, θρησκευτικά, πολιτικά θέματα των ανθρώπων, αφορά ικανότητες τεχνικού χειρισμού καλά ορισμένων διαδικασιών. Τέλος, είναι μια ορθολογική, ή καλύτερα ορθολογικοποιημένη, γνώση, που στη γλώσσα του Βέμπερ σημαίνει πως είναι μια γνώση στενά καθορισμένη, συνδεδεμένη με στόχους (τυπικά ή υλικά), αλλά όχι με αξίες. Ο κάτοχος της γραφειοκρατικής (τυπικά κατοχυρωμένης) γνώσης δεν εντάσσει τη γνώση του αυτή σε γενικότερες αξίες, την βλέπει ή τη χρησιμοποιεί σαν τεχνική γνώση για την επίλυση τεχνικών προβλημάτων που υπάγονται στη δικαιοδοσία της ειδίκευσής του. Βέβαια αυτό είναι ένας ιδεατός τύπος, δεν σημαίνει ότι τον συναντούμε στην καθαρή του μορφή και στην πράξη. Αλλά μπορεί να χρησιμεύσει για να μετρηθεί, για παράδειγμα, ο εκσυγχρονισμός ενός εξεταστικού συστήματος. Ένα τέτοιο σύστημα που θα κρατούσε πολλά στοιχεία προσωπικής (κριτικής) σκέψης θα απήχε έτσι αρκετά από τον ιδεατό τύπο της εξέτασης. (Μια παρόμοια κριτική βλέπουμε να ασκείται σήμερα στα εκπαιδευτικά συστήματα π.χ. της Αμερικής ή της Μεγάλης Βρετανίας, που θεωρούνται πιο προσανατολισμένα σε ατομική καλλιέργεια και σε προγράμματα ισότητας και όχι τόσο σε προβλήματα επίδοσης και αξιοκρατικού, δηλαδή γραφειοκρατικού, διαχωρισμού). Μπορούμε ακόμα να δούμε το εξεταστικό σύστημα όχι μόνο σαν πνεύμα της γραφειοκρατίας αλλά και να αναρωτηθούμε για τον τύπο της γνώσης που παράγει ή για το πολιτιστικό σύστημα στο οποίο εντάσσεται. Θα έπρεπε τότε να εξηγήσουμε τις αξίες και τον πολιτισμό που δένει ή που βρίσκεται στη βάση μιας αξιοκρατικής κοινωνίας. Ακολουθώντας την πολιτιστική ανθρωπολογία θα μπορούσαμε να την δούμε σαν ένα ειδικό πολιτιστικό πρότυπο και θα μπορούσαμε να προσπαθήσουμε να εντοπίσουμε 0. Εισαγωγή - 17 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

16 την προσωπικότητα βάσης του. Ή θα μπορούσαμε ακολουθώντας μια ψυχαναλυτική κατεύθυνση να αναζητήσουμε τη διαμόρφωση των αναγκών και τις διαδικασίες απώθησης στο υποσυνείδητο που δημιουργούνται ή ακόμα να μελετήσουμε τις διαδικασίες καταστολής του υποκειμένου ή τις διαδικασίες αποξένωσής του (διαδικασίες αλλοτρίωσης ή αποπροσωποποίησης). Ή θα μπορούσαμε να ακολουθήσουμε μια πιο στρουκτουραλιστική (δομιστική) κατεύθυνση και να αναζητήσουμε την κρυμμένη δομή μέσα στην οποία η εξέταση αποκτάει το νόημα και την εξήγησή της (για στρουκτουραλιστική ανάλυση, βλ. την ανάλυση για την επιγαμία στο κεφάλαιο περί Οικογένειας). Για την εξήγηση αυτή θα μπορούσαμε να ακολουθήσουμε και μια πιο μαρξιστική σκοπιά ανάλυσης και να δούμε την ορθολογική γνώση σαν τη γνώση που χρειάζεται ένα συγκεκριμένο σύστημα ταξικής κυριαρχίας. Ένα σύστημα που αλλοτριώνει (ή τείνει να αλλοτριώσει) τους άμεσους παραγωγούς από τη διαδικασία της εργασίας (από το τί παράγουν, πώς το παράγουν και γιατί το παράγουν). Θα αναλύαμε έτσι την επιστήμη και τη γνώση σαν αντικειμενοποιημένα πράγματα, που τα ιδιοποιείται ο ένας κοινωνικός πόλος (το κεφάλαιο) αφαιρώντας την κατανόηση των κοινωνικών διαδικασιών από τον άλλο (την εργασία). Και θα αναλύαμε την ίδια την εξεταστική διαδικασία σαν μια διαδικασία όπου διακυβεύονται σχέσεις κυριαρχίας ανάμεσα σε κοινωνικές τάξεις και τον τύπο της γνώσης της όχι απλώς σαν ορθολογικοποιημένης αλλά και σαν προσανατολισμένης στη συσσώρευση του κεφαλαίου, είτε με τη μορφή της υλικής του ύπαρξης (φυσικών επιστημών προς τεχνολογικές καινοτομίες) είτε με τη μορφή της πολιτικο-ιδεολογικής του ύπαρξης (της χειραγώγησης των ανθρώπων γενικά και των εργαζομένων ειδικότερα). Θα μπορούσαμε άλλωστε να συνδυάσουμε ορισμένες από τις οπτικές αυτές και να αναλύσουμε για παράδειγμα την κοινωνική επιλογή σαν ταξική επιλογή ή να δούμε την κατασκευή των ανάξιων σαν ουσιαστικό συστατικό της ορθολογικοποιημένης και γραφειοκρατικοποιημένης γνώσης. Τα μονοπάτια είναι πολλά και τα προβλήματα που το καθένα μπορεί να γεννήσει είναι επίσης απρόσμενα, δύσκολα ή και αβέβαια. Απλώς θέλαμε εδώ να δείξουμε ότι το μόνο που δεν είναι κοινωνιολογία είναι ο εφησυχασμός στην ασφάλεια των καθημερινών μας πίστεων, στο ευνόητο του κοινωνικού μας κόσμου, μεγάλου ή μικρού... *** Το βιβλίο αποτελείται από έξι κεφάλαια: Οικογένεια Ρόλοι και Θέσεις Κοινωνική κινητικότητα Απόκλιση 0. Εισαγωγή - 18 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

17 Πίστεις Πράξη και ουτοπία [Σε παράρτημα έχουμε προσθέσει μερικά διευκρινιστικά θέματα]. Το κάθε κεφάλαιο είναι γραμμένο σαν ενότητα γύρω από ένα θέμα, που όμως δίνει την ευκαιρία να παρουσιαστούν διάφορες κάθε φορά θεματικές και διάφορες κοινωνιολογικές προσεγγίσεις. Ο κύριος στόχος τους είναι να παρουσιάσουν ένα πρόβλημα: Δηλαδή όχι να περιγράψουν ένα αντικείμενο αλλά να προσπαθήσουν να απαντήσουν στο ερώτημα ποιό είναι το πρόβλημα;. Έτσι, για παράδειγμα στο κεφάλαιο Πράξη και Ουτοπία, αποφύγαμε να δώσουμε τεχνητούς ορισμούς περί τάξεων, αλλά προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε γιατί υπάρχει μια συζήτηση περί τάξεων, τί διακυβεύεται σε αυτή τη συζήτηση. Το ίδιο και στην Κοινωνική κινητικότητα, προσπαθήσαμε να παρουσιάσουμε τα ερωτήματα που διακυβεύονται για την ισότητα και ανισότητα, για την αναπαραγωγή της ανισότητας. Στο πλαίσιο όμως αυτό, δεν αποφύγαμε (σκόπιμα) να χρησιμοποιήσουμε τεχνικά εργαλεία (πίνακες και ποσοστά), που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σαν εισαγωγή σε μια ποσοτική μεθοδολογία (μια που ο πολιτισμός μας έχει μια μανία με τους αριθμούς, τουλάχιστον ας προσπαθήσουμε να τους ερμηνεύουμε). Επίσης αποφύγαμε μια ψευτοαντικειμενική παρουσίαση όλων των απόψεων, αλλά προτιμήσαμε να πάμε σε βάθος έναν ή δύο τύπους ανάλυσης κάθε φορά, που κρίναμε ότι μπορεί να εισάγουν καλύτερα σε ορισμένες πλευρές της κοινωνιολογικής πρακτικής ή, για να το πούμε διαφορετικά, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, περισσότερη σκέψη και κριτική διάθεση. Το ίδιο αυτό μέλημα μας έκανε, για παράδειγμα στο κεφάλαιο περί Οικογένειας, να δώσουμε βάρος στην απαγόρευση της αιμομιξίας. Γενικότερα, το κεφάλαιο αυτό είναι γραμμένο κάτω από την οπτική του να δειχτεί η σχετικότητα της κοινωνικής μας κατασκευής περί οικογένειας και για αυτό δώσαμε λιγότερο βάρος στην κοινωνιολογία της σημερινής οικογένειας και περισσότερο βάρος σε εθνολογικά ή ανθρωπολογικά δεδομένα καθώς και στην ιστορική έρευνα. Στο κεφάλαιο για τους Ρόλους και τις Θέσεις παρουσιάζουμε τις δύο αυτές έννοιες προσπαθώντας να ρίξουμε το βάρος στο πώς εμείς οι άνθρωποι στηρίζουμε τις κοινωνικές μας κατασκευές. Εννοείται, ότι θα μπορούσε να εισάγει κανείς το ίδιο θέμα με πολλές οπτικές (π.χ. θεσμούς ή κανόνες ή ηθική κλπ.). Τέλος, στις Πίστεις κυρίως ασχοληθήκαμε με δύο θέματα, πώς πειθόμαστε να πιστέψουμε αυτό που πιστεύουμε και ποιές είναι οι κοινωνικές επιπτώσεις της πίστης μας. Δεν παρουσιάσαμε επομένως τις θεωρίες για την ιδεολογία ή για τις αξίες, έχοντας κυρίως κατά νου ότι το κύριο αρχικό πρόβλημα του επίδοξου κοινωνιολόγου είναι να αισθανθεί την πειστικότητα της πίστης, τη σχετικότητά της και την ύπαρξή της σαν 0. Εισαγωγή - 19 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

18 διαμορφωτική κοινωνική πραγματικότητα (όχι απλή ιδέα). Επίσης δεν ασχοληθήκαμε με στάσεις, γνώμες, προπαγάνδα, επικοινωνία και άλλα εξαιρετικά ενδιαφέροντα θέματα (που μπορεί μόνο να αναφέρονται). Αλλά νομίζουμε ότι η προβληματική που εισάγουμε μπορεί να αποτελέσει ένα θεωρητικό βάθρο για να τοποθετηθούν. *** Γιατί επιλέξαμε αυτά τα θέματα και αυτές τις θεωρίες; Ο συγγραφέας θα μπορούσε να βρει μεθοδολογικές ή παιδαγωγικές δικαιολογίες, αλλά φαντάζεται πως κατά πολύ θα ήταν απλώς δικαιολογίες. Ίσως τα ενδιαφέροντά του, η βιογραφία του, να έχουν παίξει μεγαλύτερο ρόλο. Απλώς υποκειμενικά βεβαιώνει ότι η θέλησή του ήταν να μεταδώσει όσο καλύτερα μπορούσε την όρεξή του για κοινωνιολογία, δηλαδή να πείσει στην πράξη για την αναγκαιότητα της κοινωνιολογικής σκοπιάς, ακόμα και για αυτόν που ουδόλως έχει όρεξη να γίνει κοινωνιολόγος. *** Λίγα λόγια για τον τρόπο παρουσίασης. Όπου θεωρήσαμε ότι δεν επιβαρύνει υπέρμετρα το κείμενο, χρησιμοποιήσαμε κείμενα από κοινωνιολόγους -συνήθως κλασικούς -, αλλά προσπαθήσαμε να τα εντάξουμε στη ροή του κειμένου (κλείνοντάς τα σε εισαγωγικά). Αντίθετα, αποφύγαμε τις βιβλιογραφικές παραπομπές, θεωρώντας ότι απλώς θα έδιναν μια σοβαροφάνεια χωρίς να βοηθήσουν τον αναγνώστη. Ορισμένες φορές κλείσαμε σε αγκύλες ολόκληρες παραγράφους που τις θεωρήσαμε σαν μικροενότητες για ένα θέμα, που θα μπορούσαν να παραληφθούν, σε πρώτη ανάγνωση. Δεν είναι συμβουλή αυτό, είναι απλώς μια οργάνωση της πορείας του κειμένου που δίνει ο συγγραφέας. Επιπλέον, κάναμε μια μεγάλη ίσως χρήση των εισαγωγικών. Όταν δεν είναι λέξεις παρμένες από κάποιον συγγραφέα, με τα εισαγωγικά θέλαμε να επισημάνουμε ότι κάτι τρέχει με την έννοια αυτήν, είτε ότι δεν παίρνεται στην κυριολεκτική της σημασία είτε, και εδώ είναι το σημαντικό, ότι είναι μια έννοια που πρέπει να εξεταστεί προσεκτικά, ότι είναι μια έννοια προβληματική, ή ότι είναι μια έννοια που αποδίδουν οι ίδιοι οι άνθρωποι αλλά που εμείς δεν έχουμε κανέναν λόγο να την πάρουμε τοις μετρητοίς ή που πρέπει να την δούμε σαν κοινωνική κατασκευή. Είναι αλήθεια ότι τα εισαγωγικά καμιά φορά βαραίνουν το κείμενο και είναι αλήθεια επίσης ότι αποτελούν έναν οδηγό ανάγνωσης αρκετά επιλεκτικό. Όμως, τελικά, τα κρατήσαμε σαν σημάδια προβληματισμού, που θα μπορούσαν σε πρώτη ανάγνωση ακόμα και να αγνοηθούν. Το αντίστροφο συμβαίνει με τη χρήση του κλπ.. Όπως έχουν δείξει οι κοινωνιολόγοι, το κλπ. συμπυκνώνει την καθημερινή μας γνώση, όπως την παραδεχόμαστε σαν αυτονόητη, παραπέμπει στο εκάστοτε πλαίσιο που υποτίθεται πως όλοι μας 0. Εισαγωγή - 20 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

19 συμμεριζόμαστε. Η χρήση του εδώ αναφέρεται σε αυτή την παραπομπή στο πλαίσιο, σε ό,τι δηλαδή χρειάζεται επιπλέον να κινητοποιήσει ο συνομιλητής ή ο αναγνώστης για να καταλάβει το νόημα της πρότασης. Εννοείται ότι η αναγωγή στο πλαίσιο είναι κοινωνιολογικά προβληματική και πρέπει να θεωρείται σαν τέτοια. Με τη γενική αυτή παραδοχή, δεν κλείσαμε σε εισαγωγικά το κλπ.. *** Το βιβλίο αυτό ξεκίνησε με τη διαπίστωση ότι το εγχειρίδιο του οργανισμού είναι δύσκολο, ακατανότητο, κλπ., και ότι χρειάζεται ένα βοήθημα κοινωνιολογίας που να μπορέσει να εισάγει πιο απλά τα θέματα. Ένα βιβλίο, όντας και αυτό μια κοινωνική κατασκευή, αντλεί την ύπαρξή του από την ιδέα που έχει ο συγγραφέας για αυτό, αλλά και από τη μελλοντική κοινωνική ζωή του προϊόντος: Η ιδέα ήταν ότι χρειάζεται μια εισαγωγή στην κοινωνιολογική σκέψη, δηλαδή ένα κολύμπι στην ίδια τη σκέψη και ότι μέσα από αυτό ξεκαθαρίζονται έννοιες και ερωτήματα. Η κοινωνική του ζωή, όμως, είναι κυρίως η χρήση του: Και η χρήση του εξαρτάται και από θεσμικά δεδομένα που είναι ανεξάρτητα από τη θέληση του συγγραφέα, του ιδιοκτήτη του σχολείου που παράγγειλε το βιβλίο αυτό, ή των μαθητών. Μόνο η πράξη μπορεί να δείξει αν το ζήτημα είναι μια εισαγωγή στην κοινωνιολογική σκέψη ή ένα βοήθημα απομνημόνευσης για εξετάσεις. Ομολογώ ότι δεν το ξέρω και ομολογώ ότι δύσκολα βλέπω την κοινωνιολογία να εντάσσεται σε γραφειοκρατικά συστήματα κατοχύρωσής της, δηλαδή σε εξετάσεις, χωρίς να χάσει τη βασική κριτική της χροιά (και όποιος λέει κριτική εννοεί υποκειμενική, αυθεντική κριτική, κριτική που ασκεί με όλο του το είναι ένα υποκείμενο, π.χ. ο μαθητής). Ομολογώ ακόμα ότι το βιβλίο αυτό δεν βλέπω πώς μπορεί να είναι εξετάσιμο, με μια συμβατική άποψη (δηλαδή να περιέχει ένα corpus από αλήθειες που να μπορούν να αναπαραχθούν). Βέβαια, ξέροντας σαν κοινωνιολόγος ότι η κοινωνική πραγματικότητα είναι αυτή που εμείς όλοι φτιάχνουμε και ξαναφτιάχνουμε καθημερινά, παρά τις αμφιβολίες που διατηρώ, φαντάζομαι ότι μια εισαγωγή στην κοινωνιολογία -έτσι όπως διαφαίνεται μέσα από το βιβλίο αυτό- δεν είναι ουτοπική σκέψη: Η πεποίθησή μου αυτή στηρίζεται σε όλες τις παρατηρήσεις, σκέψεις, κριτικές, τον ενθουσιασμό, αλλά και την βαρεμάρα και την αντίδραση, που είδα να έχουν στην πράξη οι μαθητές μου: Αντίθετα από το σχήμα που φαίνεται να μας διακατέχει, οι μαθητές μου πάντα είχαν τη διάθεση και τις ικανότητες να θέτουν ερωτήματα και να διατυπώνουν υποθέσεις, όταν ασφαλώς μπορούσαν να ξεφύγουν από το ρόλο τους της προετοιμασίας του βιβλίου που είχαν να απομνημονεύσουν. Σε όλους αυτούς δεν μπορώ παρά να αφιερώσω το βιβλίο μου: Εν μέρει είναι και συγγραφείς του. Τάσος Αναστασιάδης Ιούλιος του Εισαγωγή - 21 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

20 0. Εισαγωγή - 22 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

21 I. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η λέξη οικογένεια μοιάζει τόσο σαφής και η πραγματικότητα στην οποία αναφέρεται τόσο κοντά στην καθημερινή μας ύπαρξη που θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι είναι κάτι απλό 1 <Lévi-Strauss>. Είναι άραγε τόσο απλό; Ο Lewis H. Morgan είναι ίσως ο πρώτος που µελέτησε συστηµατικά τα συστήµατα συγγένειας. Μελετώντας τους Ιροκέζους της Αµερικής εντυπωσιάστηκε από αυτό που ο ίδιος ονόµασε ταξινομικό σύστημα συγγένειας. Δηλαδή ότι οι Ιροκέζοι έχουν την τάση να κατατάσσουν τους συγγενείς τους σε οµάδες συγγενών: Έτσι, οι δικοί μου αδελφοί και οι γιοι των αδελφών του πατέρα μου είναι όλοι αυτοί αδελφοί μου. Οι αδελφές μου και οι κόρες των αδελφάδων της μητέρας μου είναι όλες επίσης αδελφές μου 2 <L.Morgan>. Δηλαδή αυτά που στη δική µας κοινωνία θεωρούµε αδέλφια µου, στο ταξινοµικό σύστηµα ανήκουν σε δύο διαφορετικές οµάδες, αγοριών και κοριτσιών, στις οποίες όµως ανήκουν και ξαδέλφια µου. Επιπλέον, αυτά που στη δική µας κοινωνία θεωρούνται όλα σαν πρώτα ξαδέλφια µου, στο ταξινοµικό σύστηµα ανήκουν σε διαφορετικές κατηγορίες: Αρσενικά και θηλυκά αδέλφια µου, αλλά και σε µη αδέλφια µου. Η πολύ ουσιαστική συµβολή του Μόργκαν, και όλης της κατοπινής ανθρωπολογίας που ασχολήθηκε µε την οικογένεια και τη συγγένεια, είναι ότι εξήγησε τον κοινωνικό χαρακτήρα της οικογένειας. Αντίθετα απ ότι θεωρούσαν την εποχή του Μόργκαν, ότι δηλαδή οι πρωτόγονοι δεν ήξεραν και για αυτό έβαζαν στην ίδια κατηγορία διαφορετικούς συγγενείς ή ξεχώριζαν συγγενείς που είναι οι ίδιοι, ο Μόργκαν έδειξε ότι καµία ασχετοσύνη δεν υπήρχε. Αντίθετα, υπήρχε διαφορά στην οργάνωση της οικογένειας και της συγγένειας, ότι αυτές είναι κοινωνικές κατασκευές και ότι σαν τέτοιες πρέπει να µελετηθούν. Παρόλο που η οικογένεια µας φαίνεται σαν κάτι προφανές, δεν είναι. Οι ανθρωπολόγοι που µελέτησαν πάρα πολλές κοινωνίες διαπίστωσαν ότι περίπου τίποτα δεν είναι φυσικό. Ποιός είναι αδελφός µου ή πατέρας µου, µε ποιόν παντρεύοµαι, σε ποιά οικογένεια ανήκω, πώς φέροµαι στους συγγενείς µου, κλπ., όλα αυτά που µας φαίνονται φυσικά, ποικίλουν πάρα πολύ από κοινωνία σε κοινωνία. Η θεωρίες για την οικογένεια και τη συγγένεια είναι πολύπλευρες, γιατί στις περισσότερες κοινωνίες σχετίζονται µε τη συνολική κοινωνική οργάνωση -η οικογένεια είναι σηµαντικό στοιχείο της οργάνωσης της οικονοµίας, της πολιτικής, της θρησκείας-, είναι σύνθετες -στο µέτρο που το υλικό τους είναι σύνθετο- και µη ολοκληρωµένες, αφού για πολλά θέµατα υπάρχουν διχογνωµίες και αναπάντητα ερωτηµατικά. Εδώ θέλουµε απλώς να εισάγουµε ορισµένα από αυτά τα θέµατα, που µπορούν να δείξουν έµµεσα τη σχετικότητα των δικών µας ιδεών περί οικογένειας. Ας σχηµατοποιήσουµε τα θέµατα αυτά σε πέντε κατηγορίες: -Γενεαλογία ή πώς αναγνωρίζεται η γενεαλογική γραµµή, ποιούς θεωρώ προγόνους µου και ποιά σηµασία έχει η γενεαλογική γραµµή. -Κατοικία ή ποιός µένει µε ποιόν στην ίδια στέγη και πού µένει. -Παντρειά ή συµπεθεριό ή συµµαχία ή γάµος ή επιγαµία, δηλαδή πώς φτιάχνονται τα ζευγάρια και η αναπαραγωγή. 1 Claude Lévi-Strauss, Annales de l Université d Abidjan, Serie F, tome 3, 1971, αναφέρεται από τον Louis Roussel, La famille incertaine, Édition Odile Jacob, 1989, σελ Η θεωρία του Μόργκαν παρουσιάζεται στο κλασικό του έργο Η αρχαϊκή κοινωνία. Το απόσπασµα είναι από La société archaïque, εκδ. Anthropos, Paris, σελ.451. I. Οικογένεια - 23 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

22 -Η ορολογία, το πώς δηλαδή ονοµάζω ποιούς σαν συγγενείς µου και πώς τους προσφωνώ και τους αποκαλώ. Γενεαλογία -Στάσεις ή ρόλοι ή σχέσεις ή πώς συµπεριφέροµαι απέναντι στον κάθε συγγενή µου. Η συγγένεια στηρίζεται στη γενεαλογία, και αυτό που κυρίως καθορίζει το χαρακτήρα ενός συστήµατος συγγένειας είναι ο τρόπος µε τον οποίο αναγνωρίζεται και δηµιουργείται η γενεαλογία <Radcliffe-Brown>. Στη δική µας κοινωνία, θεωρούµε ότι καταγόµαστε από τους δύο γονείς µας και τις οικογένειές τους. Έτσι, δεν κάνουµε διάκριση ανάµεσα στους δύο παππούδες και τις δύο γιαγιάδες µας. Θεωρούµε ότι έχουµε την ίδια συγγένεια και µε τους δύο. Αυτό το ονοµάζουν οι ανθρωπολόγοι διγραμμική γενεαλογία. Στην πραγµατικότητα, όµως, στη δική µας κοινωνία η περιγραφή αυτή της γενεαλογικής µας ρίζας δεν έχει και πολύ µεγάλη σηµασία, στο µέτρο που, όταν αναγνωρίσω τις δύο γραµµές ή ρίζες από τις οποίες κατάγοµαι, αυτό δεν µε κάνει να ενταχθώ σε καµία υπαρκτή κοινωνική οµάδα. Επειδή η δική µας γενεαλογία δεν έχει την κοινωνική σηµασία να χωρίζει τους ανθρώπους σε πραγµατικές κοινωνικές οµάδες, για αυτό οι ανθρωπολόγοι συνήθως ονοµάζουν αυτή τη γενεαλογία αδιάφορη ή αδιάκριτη, ενώ κρατούν το όνοµα διγραµµική για τις κοινωνίες όπου οι δύο γενεαλογίες είναι βασικές για την ένταξη των ατόµων σε πραγµατικές κοινωνικές οµάδες. Το ότι στη δική µας κοινωνία η γενεαλογική γραµµή δεν χρησιµοποιείται για την κατασκευή πραγµατικών κοινωνικών οµάδων φαίνεται και από το ότι οι πρόγονοί µας, αυτοί που είµαστε σε θέση να ξέρουµε, δεν είναι πολύ περισσότεροι από δύο ή τρεις γενιές πίσω µας. Γενικά δεν ασχολούµαστε µε το ποιοί ήταν οι πρόγονοί µας πριν από, π.χ., πέντε γενιές, πράγµα που σε άλλες κοινωνίες θα έµοιαζε τροµαχτικό 3. Διγραμμική γενεαλογία Ας πάρουµε για παράδειγµα διγραμμικής (ή διπλής ή διπλογραµµικής) γενεαλογίας την παρουσίαση των Γιακό της Νιγηρίας που κάνει ο Robin Fox: Η πόλη είναι χωρισµένη σε συνοικίες και σε κάθε συνοικία µένει ένα εξωγαµικό πατροκλάν (Κεπούν) που κάνει τις τελετουργίες του στο κοινό σπίτι του κλαν. Τα κλαν αυτά αποτελούνται από διαφορετικές γενεαλογικές ρίζες-οµάδες (Γεπονάµα) που διαθέτουν γη και που όλα τα µέλη τους ζουν µε τις γυναίκες και τα παιδιά τους στον ίδιο χώρο. Αλλά η πόλη Ουµόρ περιλαµβάνει επίσης και μητροκλαν, που είναι διεσπαρµένα εξαιτίας της πατροτοπικής κατοικίας και του κανόνα εξωγαµίας του πατροκλάν. Το κάθε µητροκλάν (Γιαζίµα) διαθέτει ένα ιερό τόπο όπου στεγάζεται το πνεύµα-κηδεµόνας του και έχει και έναν ιερέα µε πολύ µεγάλο κύρος. Μέσα από αυτή την μητρογραμμική συγγένεια µεταβιβάζονται όλα τα κινητά αγαθά. Ένας άνδρας κληρονοµεί εποµένως από δύο πλευρές: Από τον πατέρα του παίρνει το σπίτι, τη γη και άλλα βασικά αγαθά, και από τους αδελφούς της µητέρας του παίρνει χρήµατα, τα ζώα και τα κινητά αγαθά. Με άλλα λόγια, όταν ένας άνδρας πεθάνει αφήνει τη γη και το σπίτι του στους γιους του και στους άλλους αρσενικούς κοντινούς του, και τα πλούτη του σε χρήµα και σε ζωντανά τα αφήνει στους γιους των αδελφάδων του και στους άλλους κοντινούς συγγενείς του από τη γυναικεία πλευρά. Τα µητροκλάν παίζουν εποµένως σηµαντικό ρόλο σαν τελετουργικές οµάδες και έχουν για 3 Υπάρχουν και στη δική µας κοινωνία µερικές οµάδες που ασχολούνται µε ιδιαίτερο πάθος µε την καταγωγή και τη γενεαλογία (π.χ. οι µορµόνοι), αλλά τότε είναι για ιδιαίτερους λόγους, θρησκευτικούς ή πολιτικούς (βασιλικές οικογένειες) κλπ. Ακόµα, φαίνεται ότι πρόσφατα έχει εµφανιστεί µια γενικότερη µόδα για αναζήτηση της γενεαλογίας που έχει πάρει διαστάσεις... I. Οικογένεια - 24 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΣΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΔΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΣΧΟΛΗ ΜΩΡΑΪΤΗ Αθήνα 1993 0. Εισαγωγή - 1 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία 0. Εισαγωγή - 2 Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία Εισαγωγή Σε ένα σχολικό εγχειρίδιο συνηθίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07

Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα. Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η Γυναίκα στην Αρχαία Αθήνα Χουτουρίδου Κλαούντια, καθ. κλ. ΠΕ07 Η ιδέα Η θέση και ο ρόλος της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο διαφοροποιείται από κοινωνία σε κοινωνία και από εποχή σε εποχή. Είναι πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

I. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. 1 Claude Lévi-Strauss, Annales de l Université d Abidjan, Serie F, tome 3, 1971, αναφέρεται από τον Louis Roussel, La famille

I. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ. 1 Claude Lévi-Strauss, Annales de l Université d Abidjan, Serie F, tome 3, 1971, αναφέρεται από τον Louis Roussel, La famille I. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η λέξη οικογένεια μοιάζει τόσο σαφής και η πραγματικότητα στην οποία αναφέρεται τόσο κοντά στην καθημερινή μας ύπαρξη που θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι είναι κάτι απλό 1 .

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

www.synodoiporos,weebly.com Page 1

www.synodoiporos,weebly.com Page 1 ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ Σε πρώτη φάση διαβάζουμε τουλάχιστον 2 φορές ολόκληρο το κείμενο και φροντίζουμε να το κατανοήσουμε πλήρως. Προσέχουμε ιδιαίτερα τη στάση - άποψη του συγγραφέα και το σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα;

Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Ηλεκτρικά Κυκλώματα (Μ.Χ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Η προσθήκη λαμπτήρων επηρεάζει την ένταση του ρεύματος σε ένα ηλεκτρικό κύκλωμα; Στη διερεύνηση που κάναμε με τα παιδιά, όπως φαίνεται και από τον τίτλο ασχοληθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

The G C School of Careers

The G C School of Careers The G C School of Careers ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Στ ΤΑΞΗ Χρόνος: 1 ώρα Αυτό το γραπτό αποτελείται από 8 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις ερωτήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτάται η συχνότητα από τη µάζα στην Απλή Αρµονική Ταλάντωση;

Εξαρτάται η συχνότητα από τη µάζα στην Απλή Αρµονική Ταλάντωση; Εξαρτάται η συχνότητα από τη µάζα στην Απλή Αρµονική Ταλάντωση; Ξεκινώντας θα ήθελα να θυµίσω κάποια στοιχεία που σχετίζονται µε τον ορισµό της συχνότητας σε ένα περιοδικό φαινόµενο, άρα και στην ΑΑΤ.

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες.

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες. ιοµαδικές Σχέσεις. Το παράδειγµα της ελάχιστης οµάδας. Και µόνο η γνώση ότι το άτοµο ανήκει σε µια οµάδα είναι ικανό να επηρεάσει τη συµπεριφορά του προς αυτήν. Η Θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Τα άτοµα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας

3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας 3.2 Η εμπειρική προσέγγιση της προσφοράς εργασίας - Η επίδραση της ζήτησης επί της προσφοράς εργασίας Η νεοκλασική θεωρία της προσφοράς εργασίας που αναπτύξαμε προηγουμένως υποστηρίζει ότι οι επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre

Extract from the book Play and Laugh- Language games for teaching Greek as a foreign. language. by Ifigenia Georgiadou, 2004, Hellenic Culture Centre Απόσπασμα από το βιβλίο Παίξε-Γέλασε/ γλωσσικά παιχνίδια για τη διδασκαλία της ελληνικής ως ξένης γλώσσας Της Ιφιγένειας Γεωργιάδου, 2004, εκδ. Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού Extract from the book Play and

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα»

«ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» «ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ» Μάθημα 1 «Μία πρώτη γνωριμία με την εκπαιδευτική έρευνα» Τα θέματά μας Γιατί «μεθοδολογία εκπαιδευτικής έρευνας» για εσάς; Ποιους τομείς είναι δυνατόν

Διαβάστε περισσότερα

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση.

Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. Η αβεβαιότητα στη μέτρηση. 1. Εισαγωγή. Κάθε μέτρηση, όσο προσεκτικά και αν έχει γίνει, περικλείει κάποια αβεβαιότητα. Η ανάλυση των σφαλμάτων είναι η μελέτη και ο υπολογισμός αυτής της αβεβαιότητας στη

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ

1.1 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ : ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΑ Αιτιοκρατικό πείραμα ονομάζουμε κάθε πείραμα για το οποίο, όταν ξέρουμε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιείται, μπορούμε να προβλέψουμε με

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα