ΕΠΑΦΗ, Ο ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΓΥΡΟ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΑΦΗ, Ο ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΓΥΡΟ»"

Transcript

1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ: ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΠΑΙ ΙΩΝ ΜΕ ΣΥΝ ΡΟΜΟ DOWN, Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΑΦΗ, Ο ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΕΡΙΓΥΡΟ» ΣΥΝΤΑΚΤΡΙΕΣ: ΠΑΝΤΕΧΗ ΕΛΕΝΗ Α.Μ: 3073 ΧΑΤΖΗΧΡΙΣΤΟ ΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ Α.Μ: 3076 ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΝΝΑ Α.Μ: 3075 ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2009 ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΛΙΜΝΙΑΤΗ ΚΑΤΕΡΙΝΑ

2 - 2 - This is one mother's interpretation of the experience of having a child with Down's syndrome: WELCOME TO HOLLAND When you're going to have a baby, it's like planning a fabulous vacation trip - to Italy. You buy a bunch of guide books and make your wonderful plans. The Coliseum. The Michelangelo David. The gondolas in Venice. You may learn some handy phrases in Italian. It's all very exciting. After months of eager anticipation, the day finally arrives. You pack your bags and off you go. Several hours later, the plane lands. The stewardess comes in and says, "Welcome to Holland." "Holland?!?" you say. "What do you mean, Holland?? I signed up for Italy! I'm supposed to be in Italy. All my life I've dreamed of going to Italy." But there's been a change in the flight plan. They've landed in Holland and there you must stay. The important thing is that they haven't taken you to a horrible, disgusting, filthy place, full of pestilence, famine and disease. It's just a different place. So you must go out and buy new guide books. And you must learn a whole new language. And you will meet a whole new group of people you would never have met. It's just a different place. It's slower-paced than Italy, less flashy than Italy. But after you've been there for a while and you catch your breath, you look around... and you begin to notice that Holland has windmills... and Holland has tulips. Holland even has Rembrandts. But everyone you know is busy coming and going from Italy...and they're all bragging about what a wonderful time they had there. And for the rest of your life, you will say, "Yes, that's where I was supposed to go. That's what I had planned." But... if you spend your life mourning the fact that you didn't get to Italy, you may never be free to enjoy the very special, the very lovely things... about Holland." By Emily Perl Kingsley

3 - 3 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Ορισµός «Άτοµα Με Ειδικές Ανάγκες» Ιστορική Αναδροµή Κατηγορίες «Παιδιών µε Ειδικές Ανάγκες» ιακήρυξη των ικαιωµάτων των Ανάπηρων Ατόµων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΣΥΝ ΡΟΜΟ DOWN Ιστορική Αναδροµή Τα Αίτια - Τι Προκαλεί το ΣύνδροµοΣφάλµα! εν έχει οριστεί σελιδοδείκτης Μορφές και Τύποι Συνδρόµου Down Φυσικά Χαρακτηριστικά του Συνδρόµου Down Ανάπτυξη εξιοτήτων-ικανοτήτων των Ατόµων µε Σύνδροµο Down Τι είναι ανάπτυξη και οι τοµείς της Το νεογνό (οι πρώτες 4 βδοµάδες ζωής) Ο πρώτος χρόνος ζωής Ο δεύτερος χρόνος ζωής ( 1ος µέχρι 2ο ετών) Tο νήπιο (ηλικίας 2 µε 3ων ετών) Το νήπιο προσχολικής ηλικίας (ηλικίας 3 µε 5 ετών) Σχολική ηλικία (ηλικία 5 µε 12 ετών) Μαθησιακές Ιδιαιτερότητες των παιδιών µε Σύνδροµο Down

4 Εφηβεία Ενηλικίωση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΥΝ ΡΟΜΟ DOWN Η έννοια της Οικογένειας και ο Ρόλος της Ο Ρόλος των Οικογενειών µε παιδιά µε Ειδικές Ανάγκες Ανακοινώνοντας το Σύνδροµο Down στους Γονείς Συναισθήµατα και Αντιδράσεις Γονέων Χειρισµοί Συναισθηµάτων Αντιµετώπιση του Συνδρόµου από την οικογένεια Ανακοινώνοντας το Σύνδροµο στα αδέλφια Ανακοινώνοντας το Σύνδροµο στις Γιαγιάδες και Παππούδες Ανακοινώνοντας το Σύνδροµο στo συγγενικό και οικογενειακό υπόλοιπό περιβάλλον Ο Ρόλος των επαγγελµατιών σε Συνεργασία µε τις οικογένειες Ο ρόλος του Κοινωνικού Λειτουργού µε την Οικογένεια ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΠΕΡΙΓΥΡΟΣ Έννοια Κοινωνίας Και Κοινότητας Έννοια Κοινωνικού Αποκλεισµού Προκαταλήψεις, Στερεότυπα, Στάσεις και Αντιλήψεις προς τα Α.Μ.Ε.Α Κοινωνικός Αποκλεισµός και Α.Μ.Ε.Α ΕΡΕΥΝΑ ΠΕ ΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Ερευνητικά Ερωτήµατα Ποιοτικής Φύσεων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΣΥΖΗΤΗΣΗ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

5 Ερµηνεία Συζήτηση Αποτελεσµάτων Έρευνας Συµπεράσµατα υσκολίες - Προτάσεις ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΛΤΙΟ ΠΡΟΣ ΓΟΝΕΙΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΛΤΙΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ

6 - 6 - Περίληψη Η παρούσα πτυχιακή εργασία πραγµατεύεται θέµατα που αφορούν τις οικογένειες παιδιών µε Σύνδροµο Down, τη πρώτη επαφή της οικογένειας µε το Σύνδροµο, το χειρισµό των συναισθηµάτων που βίωσαν οι γονείς κατά την ανακοίνωση, όσο και µετέπειτα, καθώς και την αντιµετώπιση που είχαν από το κοινωνικό περίγυρo τους. Στο θεωρητικό µέρος γίνεται βιβλιογραφική ανασκόπηση των πιο πάνω τόσο στην ελληνική, όσο και στη ξενόφωνη βιβλιογραφία, ενώ στο ερευνητικό µέρος µέσω ποιοτικών συνεντεύξεων, από δείγµα 15 γονέων παιδιών µε Σύνδροµο Down, αναλύονται τα πρώτα συναισθήµατα κατά την ανακοίνωση, όσο και µετέπειτα, οι αντιδράσεις του οικογενειακού, συγγενικού, φιλικού περιβάλλοντος, καθώς και η αντιµετώπιση από το κοινωνικό περίγυρο.

7 - 7 - ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η συγγραφή της πτυχιακής αυτής εργασίας µε θέµα «Οικογένειες παιδιών µε Σύνδροµο Down, η πρώτη επαφή, ο χειρισµός των συναισθηµάτων και η αντιµετώπιση από τον κοινωνικό περίγυρο» εκπονήθηκε στα πλαίσια των υποχρεώσεων µας για την ολοκλήρωση των σπουδών µας στο Τµήµα Κοινωνικής Εργασίας του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου στο Νοµό Ηρακλείου. Η επιλογή του παρόντος θέµατος ως αντικείµενο ερευνητικής µελέτης προήλθε αφενός µέσα από το γεγονός ότι δεν έχει πραγµατοποιηθεί παρόµοια εργασία από άλλους φοιτητές του Τµήµατος Κοινωνικής Εργασίας του Ηρακλείου κατά το παρελθόν, και αφετέρου για το λόγο ότι αποτελεί από µόνο του ένα πολύ ενδιαφέρον θέµα, για το οποίο σαν µελλοντικοί κοινωνικοί λειτουργοί, προσωπικά κρίνουµε απαραίτητο να γνωρίζουµε. Ακόµη περισσότερη ώθηση για να ασχοληθούµε εξειδικευµένα µε το Σύνδροµο Down, µας δόθηκε από το γεγονός, ότι πολύ λίγες είναι οι αναφορές στην ελληνική βιβλιογραφία που να αφορούν τις οικογένειες των ατόµων µε Σύνδροµο Down αποκλειστικά και µόνο. Παρ όλους τις δυσκολίες και περιορισµούς που αντιµετωπίσαµε για την εκπόνηση αυτής της πτυχιακής εργασίας, αισθανόµαστε ότι πετύχαµε τον αρχικό µας σκοπό και στόχους. Στο σηµείο αυτό αισθανόµαστε την ανάγκη να ευχαριστήσουµε όλους όσους βοήθησαν για την εκπόνηση αυτής της πτυχιακής εργασίας. Ξεχωριστές ευχαριστίες θα θέλαµε να εκφράσουµε στα πρόσωπα των µητέρων εκείνων που µας εµπιστεύθηκαν και θέλησαν να µοιραστούν µαζί µας, τις απόψεις και τα βιώµατα τους, γύρω από ένα τόσο προσωπικό και ευαίσθητο για αυτές θέµα. Ένα µεγάλο ευχαριστώ οφείλουµε στην επιβλέπων καθηγήτρια µας, κα. Λιµνιάτη Κατερίνα, για τις επιστηµονικές συµβουλές της, τις διορθώσεις, καθώς και την εµπιστοσύνη και κατανόηση που έδειξε στα πρόσωπα µας καθ όλη τη διάρκεια εκπόνησης αυτής της εργασίας. Επίσης, θα θέλαµε να ευχαριστήσουµε το Παγκύπριο Σύνδεσµο Ατόµων µε Σύνδροµο Down και τη Κοινωνική Λειτουργό του, που µας βοήθησαν µε την εξεύρεση γονέων, όπως και την Λογοθεραπεύτρια, κα. Κατερίνα Μαξούτη που µας υποστήριξε και βοήθησε πολύ στην εύρεση οικογενειών.

8 - 8 - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα πτυχιακή εργασία πραγµατεύεται θέµατα που αφορούν το Σύνδροµο Down, την πρώτη επαφή των οικογενειών µε το Σύνδροµο, τα πρώτα συναισθήµατα τους και την αντιµετώπιση που υφίσταντο από το κοινωνικό περίγυρο. Το Σύνδροµο Down είναι η πιο συχνή χρωµατοσωµατική ανωµαλία και παρουσιάζεται µε συχνότητα, περίπου, 1:600 γεννήσεις παγκοσµίως. Σήµερα, µπορούµε µε σαφήνεια να αναφέρουµε πως το Σύνδροµο Down δεν κάνει διακρίσεις ανάµεσα στην εθνικότητα, το φύλο, κοινωνική και οικονοµική στρωµάτωση. Τα άτοµα µε Σύνδροµο Down φέρουν κάποια κοινά φυσικά χαρακτηριστικά που είναι εµφανή και έτσι µπορούν µε ευκολία τα άτοµα µε το Σύνδροµο αυτό να διαχωριστούν από τον υπόλοιπα πληθυσµό. Υπάρχουν ενδείξεις πως το Σύνδροµο Down, δεν είναι κάτι που υφίσταται µόνο στη σηµερινή πραγµατικότητα, όπου τεκµήρια υποδεικνύουν πως το Σύνδροµο αυτό προϋπήρχε έκτοτε. Η διαφορά είναι πως δεν υπήρχαν ακριβή στοιχεία για τα αίτια εµφάνισης του Συνδρόµου, τη συχνότητα εµφάνισης του και γενικότερα στοιχεία που να καθορίζουν το Σύνδροµο, ενώ σήµερα, µπορεί να ειπωθεί πως υπάρχουν σχετικές αναφορές, µιας και πολλοί είναι οι ερευνητές που έχουν ασχοληθεί, πιο ειδικά, µε το ζήτηµα αυτό, τα τελευταία χρόνια. Οι γονείς που φέρνουν στο κόσµο ένα παιδί µε Σύνδροµο Down, έρχονται αντιµέτωποι µε µια πραγµατικότητα που οι πλείστοι, ίσως και να αγνοούσαν την ύπαρξης της, βιώνουν συναισθήµατα πολύ αντίθετα από αυτά που ανέµεναν και ένας πολύ διαφορετικός κόσµος τους ανοίγεται πλέον µπροστά τους. Σε αυτή τη νέα, γι αυτούς, κατάσταση χρειάζονται τη στήριξη διαφόρων επαγγελµατικών ειδικοτήτων που θα τους βοηθήσουν να αντιληφθούν πως ο νέος, αυτός, κόσµος δεν είναι κατ ανάγκη σκληρός και γεµάτος εµπόδια. Επίσης, το οικογενειακό, συγγενικό και φιλικό περιβάλλοντος της οικογένειας είναι ένα πολύ σηµαντικό στήριγµα, που µε τη βοήθεια των ατόµων αυτών τα µέλη της οικογένειας θα καταφέρουν σταδιακά να αντιµετωπίσουν τις όποιες δυσκολίες τους παρουσιαστούν. Όµως µια οικογένεια δεν αλληλεπιδρά µόνο µε µελή του συγγενικού και φιλικού της περιβάλλοντος, ο κοινωνικός περίγυρος επιδρά και έχει αντίκτυπο στο κάθε ένα µέλος της, όπου µέσω του περίγυρου αυτού οι γονείς βιώνουν πότε την αποδοχή και πότε την απόρριψη. Σε αυτή τη πτυχιακή εργασία βασικός σκοπός µας είναι η µελέτη των βιωµάτων των γονέων παιδιών µε Σύνδροµο Down, αναφορικά µε την πρώτη επαφή

9 - 9 - τους µε το Σύνδροµο, τα συναισθήµατα και ο χειρισµός τους καθώς και την αντιµετώπιση, που είχαν, από τον κοινωνικό περίγυρο. Πιο συγκεκριµένα οι βασικοί στόχοι που τίθενται είναι: α) Η διερεύνηση των γνώσεων των γονέων για το Σύνδροµο Down πριν την απόκτηση του παιδιού τους, η χρονική περίοδος που τους γνωστοποιήθηκε η ύπαρξη του Συνδρόµου, η ενηµέρωση που τους έγινε, η επαγγελµατική ειδικότητα του προσώπου που τους ενηµέρωσε καθώς και ο τρόπος και οι αντιδράσεις του επαγγελµατία. Τέλος, κατά πόσο η εικόνα για το Σύνδροµο ήταν επαρκής. β) Η διερεύνηση των πρώτων συναισθηµάτων που βίωσαν οι γονείς κατά την ανακοίνωση του Συνδρόµου καθώς και µετέπειτα, ο χειρισµός των συναισθηµάτων τους, η έκπτωση των προσδοκιών τους προς το παιδί µε το Σύνδροµο, η αλλαγή της συµπεριφοράς τους, οι δυσκολίες που αντιµετώπισαν, η στήριξη που δέχθηκαν και από που προερχόταν. γ) Η διερεύνηση των αντιδράσεων τόσο των οικογενειακών, συγγενικών και φιλικών µελών προς το άτοµο µε Σύνδροµο Down, οι αντιδράσεις και οι σχέσεις µεταξύ των αδελφών, όσο και του ευρύτερου κοινωνικού περιβάλλοντος. Στο πρώτο µέρος της εργασίας παρατίθεται το θεωρητικό πλαίσιο και η ανάλυση όλων των συναφή εννοιών µε το Σύνδροµο Down, ενώ στο δεύτερο τα εµπειρικά δεδοµένα της έρευνας, στην οποία προβήκαµε. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται γενικότερα στα άτοµα µε ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ). Πιο συγκεκριµένα αναφέρεται στον ορισµό των Α.Μ.Ε.Α, σε µια σύντοµη ιστορική αναδροµή του ορισµού αυτού, καθώς και τις αλλαγές που επήλθαν σε αυτό µέχρι να γίνει κοινός αποδεκτός, στα διάφορα είδη αναπηρίας και τέλος στη διακήρυξη των δικαιωµάτων των ανάπηρων ατόµων. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά αποκλειστικά το Σύνδροµο Down. Γίνεται και πάλι µια σύντοµη ιστορική αναδροµή που αφορά όµως το Σύνδροµο αυτό, τα αίτια και τι προκαλεί την εµφάνιση του Συνδρόµου. Επίσης, αναφέρονται οι διάφορες µορφές και τύποι του Συνδρόµου Down, τα φυσικά χαρακτηριστικά που έχουν τα άτοµα µε το Σύνδροµο, καθώς και η πορεία ανάπτυξης των δεξιοτήτων- ικανοτήτων των ατόµων µε Σύνδροµο Down, οι τοµείς ανάπτυξης σε κάθε ηλικιακή κατηγορία. Τέλος, παρουσιάζονται στοιχεία για στις µαθησιακές ιδιαιτερότητες των παιδιών µε Σύνδροµο Down, καθώς και για την εφηβεία και ενηλικίωση τους. Αξίζει να σηµειωθεί πως, σήµερα, η θνησιµότητα των ατόµων µε Σύνδροµο Down έχει αυξηθεί σε σύγκριση µε τα προηγούµενα χρόνια και χάρη στις τεχνολογικές εξελίξεις στο

10 τοµέα της ιατρικής, παρουσιάζονται τα πρώτα ηλικιωµένα άτοµα µε Σύνδροµο Down. Στο τρίτο κεφάλαιο επιχειρείται η παρουσίαση και κατανόηση των οικογενειών των ατόµων µε Σύνδροµο Down και πως διαφοροποιείται η δυναµική µιας τέτοιας οικογένειας. Πιο ειδικά αναφέρονται έννοιες όπως αυτή της οικογένειας, της οικογένειας ατόµων µε ειδικές ανάγκες καθώς και ο ρόλος τους. Στο κεφάλαιο αυτό συζητούνται θέµατα σχετικά µε την ανακοίνωση του Συνδρόµου Down στους γονείς, τα συναισθήµατα και οι αντιδράσεις των γονέων, το χειρισµό των συναισθηµάτων τους και το τρόπο µε τον οποίο αντιµετωπίζει το Σύνδροµο η οικογένεια ως σύνολο. Τέλος, αναλύεται ο ρόλος των διάφορων επαγγελµατικών ειδικοτήτων και η συνεργασία τους µε τις οικογένειες, αλλά και ο ρόλος του κοινωνικού λειτουργού µε την οικογένεια. Το τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο του θεωρητικού µέρους, αφορά τον κοινωνικό περίγυρο. Αναλύονται έννοιες όπως κοινωνία, κοινότητα, κοινωνικός αποκλεισµός. Γίνεται αναφορά στις προκαταλήψεις, στερεότυπα, στάσεις και αντιλήψεις προς τα Α.Μ.Ε.Α και τέλος αναφέρεται στο κοινωνικό αποκλεισµό και Α.Μ.Ε.Α. Μέχρι και σήµερα η στάση του κοινωνικού περίγυρου δεν έχει τροποποιηθεί σε τέτοιο βαθµό, ώστε το άτοµο µε Σύνδροµο Down και η οικογένεια του να έρχονται καθηµερινά αντιµέτωποι µε τα κοινωνικά φαινόµενα όπως τον αποκλεισµό και τη περιθωριοποίηση. Στο δεύτερο µέρος παρατίθενται οι µεθοδολογικές προσεγγίσεις της έρευνας, η ανάλυση της έρευνας καθώς και τα αποτελέσµατα της. Πιο συγκεκριµένα το πέµπτο κεφάλαιο αναφέρεται στη µεθοδολογία της έρευνας, όπου περιλαµβάνει το σκοπό, τους στόχους της έρευνας, τη µεθοδολογική προσέγγιση και το λόγο που επιλέχθηκε, το είδος των συνεντεύξεων που χρησιµοποιήθηκε στη παρούσα έρευνα, καθώς και η διαδικασία διεξαγωγής των συνεντεύξεων. Στο έκτο κεφάλαιο παρατίθεται η ανάλυση της έρευνας µας, όπου αναλύονται ένα προς ένα όλα τα στοιχεία που προέκυψαν. Στο τρίτο µέρος γίνεται συσχέτιση των ευρηµάτων της εµπειρικής έρευνας και των κύριων συµπερασµάτων που βγήκαν από αυτή τόσο µε τα συµπεράσµατα της βιβλιογραφικής θεωρητικής ανασκόπησης του α µέρους όσο και µε τους στόχους και τα ερωτήµατα που είχαν τεθεί. Πιο συγκεκριµένα το έβδοµο κεφάλαιο περιλαµβάνει α) την ερµηνεία-συζήτηση των αποτελεσµάτων της έρευνας, όπου επιχειρείται η συζήτηση των ευρηµάτων της ανάλυσης και η προσπάθεια διεξαγωγής αποτελεσµάτων και σε µερικές περιπτώσεις συµπερασµάτων όλης της έρευνας και β)

11 τη παράθεση των γενικών συµπερασµάτων της έρευνας, των δυσκολιών της µελέτης και µερικών προτάσεων. Στο τέταρτο µέρος παρατίθεται η βιβλιογραφία, που χρησιµοποιήθηκε στη παρούσα εργασία. Τέλος, στο πέµπτο µέρος παρατίθεται το παράρτηµα, όπου περιλαµβάνει το πληροφοριακό δελτίο που δινόταν στους γονείς για την ενηµέρωση τους, το δελτίο συνέντευξης και τρεις ενδεικτικές συνεντεύξεις από τους γονείς παιδιών µε Σύνδροµο Down.

12 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ 1.1. Ορισµός «Άτοµα Με Ειδικές Ανάγκες» Πολλοί είναι οι συγγραφείς, ερευνητές και ειδικοί επιστήµονες που επιχείρησαν στο πέρασµα των χρόνων να δώσουν ένα κατατοπιστικό ορισµό για την αναπηρία. Είναι ένα ζήτηµα που µε το πέρασµα των χρόνων, απασχολεί όλο και περισσότερο την κοινωνία και γενικώς, την παγκόσµια κοινότητα. Κατά το παρελθόν, τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες δέχτηκαν πολλές ανάρµοστες ετικέτες- ταµπέλες- χαρακτηρισµούς και δείγµατα της κοινωνικής απόρριψης και αδιαφορίας του κοινού. είγµατα των χαρακτηρισµών αυτών είναι: Ανώµαλα, Προβληµατικά, Αποκλίνοντα, Απροσάρµοστα, Υπολειπόµενα, και ιαφορετικά. Οι χαρακτηρισµοί αυτοί επικράτησαν για µεγάλο χρονικό διάστηµα, όπου συνέπεια τους ήταν η όλο και περισσότερο αποµόνωση και περιθωριοποίηση των ατόµων µε ειδικές ανάγκες. Η ευαισθητοποίηση της κοινωνίας επήλθε χρόνια αργότερα, όπου µε τη βοήθεια των µεγάλων οργανώσεων οι χαρακτηρισµοί που αναφέρθηκαν πιο πάνω σιγά-σιγά αντικαταστάθηκαν µε τον όρο αναπηρία. «Σύµφωνα µε τον ορισµό του Οικονοµικού και Κοινωνικού Συµβουλίου του Ο.Η.Ε. (1975), ο όρος ανάπηρος αναφέρεται σε οποιοδήποτε άτοµο δεν µπορεί να εξασφαλίσει µόνο του όλες ή ένα µέρος από τις ανάγκες µιας φυσιολογικής ατοµικής ή και κοινωνικής ζωής, λόγω κάποιου εκ γενετής ή επίκτητου σωµατικού ή διανοητικού µειονεκτήµατος.» (Σταθόπουλος, 1999: 323). Παρόµοιο ορισµό δίνει το 1988 το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων στο σύγγραµµα µε τίτλο ελτίο πληροφοριών Ειδικής Αγωγής, όπου ορίζει το ανάπηρο άτοµο ως: «ανίκανο να επιβεβαιώσει από µόνο του, ολικά ή µερικά, τις αναγκαιότητες για µια κανονική ατοµική και κοινωνική ζωή, εξαιτίας µειωµένων σωµατικών ή πνευµατικών δυνατοτήτων που έχει εκ γενετής ή όχι.» (Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων, 1988: 36). Συνοπτικά, θα µπορούσαµε να ορίσουµε την έννοια της αναπηρίας ως τον περιορισµό µιας ικανότητας του ατόµου να φέρει σε πέρας τις κανονικές δραστηριότητες της καθηµερινής του ζωής, πράγµα που µπορεί να οφείλεται σε µόνιµη φυσική ή πνευµατική του ανεπάρκεια.

13 Σήµερα, ο όρος ανάπηρος έχει σχεδόν πλέον αντικατασταθεί µε τον όρο άτοµο µε ειδικές ανάγκες. Οι ανάπηροι µετονοµάστηκαν άτοµα µε ειδικές ανάγκες κυρίως µέσω µιας καινούργιας κοινωνικής τάσης, που µαζί της συµφώνησε και η επιστηµονική άποψη. «Με τον όρο Άτοµα µε Ειδικές Ανάγκες -κατά την Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας- εννοούνται όλα τα άτοµα που παρουσιάζουν σοβαρή µειονεξία, η οποία προκύπτει από σοβαρή διανοητική βλάβη.» (Κυριαζοπούλου, 2003: 57). Ένα άλλος ορισµός που προσδιορίζει τη σηµαίνει άτοµο µε ειδικές ανάγκες είναι «αυτό που υποφέρει από οποιαδήποτε συνεχιζόµενη ανικανότητα του σώµατος, του πνεύµατος ή της προσωπικότητας.» (Αγγελοπούλου, χ.χ.:19). Επιπλέον, όπως αναφέρεται στα ευρωπαϊκά προγράµµατα «σαν Α.M.Ε.Α, λοιπόν, ορίζονται τα άτοµα µε σοβαρές ανεπάρκειες, ανικανότητες ή µειονεξίες, που οφείλονται σε σωµατικές βλάβες, συµπεριλαµβανοµένων των βλαβών των αισθήσεων, ή σε διανοητικές ή ψυχικές βλάβες οι οποίες περιορίζουν ή αποκλείουν την εκτέλεση δραστηριότητας η οποία θεωρείται κανονική για έναν άνθρωπο.» (Αψούρη,χ.χ, Όπως φαίνεται ξεκάθαρα από τους διάφορους ορισµούς που δόθηκαν για την αναπηρία και τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες η αλλαγή αυτή της ονοµασίας του ορισµού είναι θετικότερη προς τα άτοµα αυτά, αν και το περιεχόµενο δεν αλλάζει δραµατικά. Ουσιαστικά και σε γενικές γραµµές παραµένει το ίδιο. Αυτό δείχνει πως η κοινωνία αν και έκανε ένα αρκετά σηµαντικό βήµα προς την εικόνα που έχει για τα άτοµα αυτά, ωστόσο δεν κατάφερε ακόµη να αντιληφθεί τη σηµαντικότητα του να τα θεωρήσει ισάξια και ισότιµα µέλη της, σε σχέση µε τα υπόλοιπα. «Η κοινωνία παραµένει παγιδευµένη και αυτοπαγιδευµένη στη κάθαρση µε λόγια και όχι µε έργα.» (Καραφωτιάς, 2001: 182). Η Παγκόσµια κοινότητα οφείλει να αντιληφθεί πως τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες είναι µεν µειονότητα, αλλά αποτελείται από ένα µεγάλο µερίδιο του γενικού πληθυσµού. «Στη χώρα µας (Ελλάδα) υπολογίζεται ότι περίπου άτοµα έχουν κάποια µορφή αναπηρίας, και απ αυτά έχουν σοβαρή αναπηρία.» (Σταθόπουλος, 1999: 357). Σε διεθνές επίπεδο το ποσοστό των ατόµων µε ειδικές ανάγκες κυµαίνεται στο 12% του συνολικού πληθυσµού. Στην Ευρώπη το ποσοστό των ατόµων µε ειδικές ανάγκες εκτιµάται µεταξύ του 9,3 και 15,2 %, που αντιστοιχεί σε 44 εκατοµµύρια

14 ευρωπαίους πολίτες µε αναπηρία. Πιο συγκεκριµένα, στην Ελλάδα αντιστοιχεί το 9,3%, στη Πορτογαλία το 9,5%, στο Βέλγιο το 11,9%, στην Ιταλία το 12,6%, στην Ολλανδία το 12,2% και στην Ισπανία το 15,2%.(Κυριαζοπούλου, 2003: 57) Ιστορική Αναδροµή Παίρνοντας τον χρόνο πίσω ανακαλύπτουµε πως τα στοιχεία που υπάρχουν για την αναπηρία είναι ελάχιστα και αποσπασµατικά. Τα πλείστα στοιχεία βασίζονται σε εικασίες και υπαινιγµούς. Όσο πιο πίσω πάµε στο χρόνο τόσο δυσκολότερα µπορούν να ερµηνευτούν οι εικασίες-µαρτυρίες αυτές και τόσο πιο σπάνια παρουσιάζονται. Οι µαρτυρίες που έχουµε αποτελούνται από ερµηνείες κειµένων τα οποία επεξεργάζονται βασικά ιστορικά υλικά και κατά κανόνα από διαφορετικές σκοπιές (θεολογικές, φιλοσοφικές, αρχαιολογικές κ.τ.λ), ως επί το πλείστο άσχετες προς την αναπηρία. «Η ιστορική αναδροµή της ανθρώπινης συµπεριφοράς απέναντι στα αποκλίνοντα µέλη της παρουσιάζει µια εικόνα της στάσης της κοινωνίας, που καλύπτει ένα φάσµα από την αδιαφορία ή το υποκριτικό ενδιαφέρον των φυσιολογικών ατόµων απέναντι στους αποκλίνοντες, µέχρι τη βίαιη αποµάκρυνση τους σε άσυλα, ιδρύµατα και φυλακές ή την φυσική εξόντωση τους.» (Νιτσόπουλος, 1981: 25). Οι συνθήκες ζωής τους ήταν φρικτές αφού προτιµούσαν να τους εξαφανίζουν και να τους εκµεταλλεύονται. Πολύ αργότερα, τους περιέθαλπταν, αναγνωρίζοντας πως οι άνθρωποι αυτοί χρειάζονται αγωγή βοήθειας για να µπορέσουν ως ισότιµα µέλη να ζήσουν στην κοινωνία και πως δεν έχουν την ικανότητα να προκαλέσουν κακό, λόγω των ιδιαιτεροτήτων τους. Οι πρώτες ενδείξεις για τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες παρουσιάζονται κατά την εποχή του αρχαίου εβραϊκού νόµου. Οι αρχαίοι Εβραίοι θεωρούσαν την ασθένεια και τα σωµατικά ελαττώµατα ένδειξη αµαρτίας. Μελέτες σωµατικών και νοητικών διαφορών έχουν καταγραφεί από το 384 π.χ. όταν ο Αριστοτέλης και αργότερα ο Ιπποκράτης και ο Γαληνός, προσπάθησαν να δώσουν κάποια ερµηνεία στις παρεκκλίσεις που παρουσιάζονταν ανάµεσα στους ανθρώπους. Οι νόµοι του Λυκούργου στη Σπάρτη (από το 900 π.χ.) όριζαν ότι ο πατέρας έπρεπε να παρουσιάζει το νεογέννητο παιδί του στη συνέλευση των γερόντων, όπου διαπιστωνόταν ότι είναι υγιές ώστε να γίνει δεκτό στην κοινότητα. Αν όµως ήταν άρρωστο, αδύνατο ή εµφάνιζε παραµορφώσεις, το έπαιρναν από τον πατέρα, το µετέφεραν στον Ταΰγετο και το έριχναν στις βαθιές χαράδρες του. Προτιµούσαν να

15 τα εξοντώνουν, αφού επικρατούσε η άποψη ότι το κοινωνικό σύνολο έπρεπε να είναι ετοιµοπόλεµο και δεν µπορούσε να διακινδυνεύει έχοντας µαζί τους νεκρά βάρη, όπως τα αποκαλούσαν. Ήταν κοινωνικά αποδεκτό να εγκαταλείπονται τα νεογνά µε αναπηρίες, δένοντας και ρίχνοντας τα κάτω από ψηλούς λόφους. Οι εκλεπτυσµένοι Αθηναίοι κατά την ίδια εποχή αποµόνωναν έντεχνα και εξόντωναν έµµεσα τα µη επιθυµητά µέλη της κοινωνίας χρησιµοποιώντας και παραδεχόµενοι τη φράση νους υγιής εν σώµατι υγιεί. Ταυτόχρονα την εποχή εκείνη, στην Αρχαία Ελλάδα, οι άνθρωποι θεοποίησαν την αναπηρία, ασχέτως των στάσεων και πράξεων τους που αναφέρθηκαν πιο πάνω. ηµιούργησαν ένα θεό που ήταν ανάπηρος, τον Ήφαιστο, τον θεό του πυρός, την προσωποποίηση της αστραπής και του κεραυνού και µάλιστα σύζυγο της πιο όµορφής γυναίκας, της Αφροδίτης. Αυτό µας προξενεί πολλά ερωτηµατικά αφού από την µια παρουσιάζονται βάναυσοι προς την αναπηρία και από την άλλη δίνουν χαρίσµατα στον ανάπηρο θεό τους, όπως την εξυπνάδα και τις δεξιότητες του. Αυτό ίσως οφείλεται και στην κοινωνική άνοδο των τυφλών, µία ολόκληρη κατηγορία Α.Μ.Ε.Α η οποία έγινε σεβαστή στα µαντεία. Τους σέβονταν, αφού τους θεωρούσαν προικισµένους και άτοµα που έρχονταν στην γη σαν υπερφυσική δωρεά. Όσα από τα παιδιά στην εποχή αυτή, ξέφευγαν από την ευθανασία, είχαν µία µάλλον δυσάρεστη τύχη. Για παράδειγµα «ο Balbous Balaesus, πολίτης της Ρώµης, ο οποίος ήταν τραυλός κρατείτο σε κλουβί σε δρόµους της αρχαίας Ρώµης, ώστε οι περαστικοί να ψυχαγωγούνται από την οµιλία του.» (Bowman, Jaeger, 2004: 8). Η ωδεκάδελτος, ο πρώτος νοµικός κώδικας της Ρώµης, καθόριζε µε τρόπο παρόµοιο µε τη Σπάρτη, την µεταχείριση των παιδιών µε παραµορφώσεις. «Συχνά τα πετούσαν στο δρόµο, τα έπνιγαν στη λίµνη όπου κατέληγαν οι υπόνοµοι της πόλης, τα εξέθεταν σε ερηµικές τοποθεσίες, σε δάση, στον Τίβερη, στη Λαχαναγορά. (Kimsse 1911;5 παρατίθεται στο Meyer 1983,88).» (Anstötz, 1994: 22). Σε αρκετό βαθµό για την ιστορική ανασκόπηση της αναπηρίας λαµβάνονται υπόψη και θρησκευτικά κείµενα, όπως η Παλαιά και Καινή ιαθήκη και το Κοράνι. Στην Παλαιά ιαθήκη δίνονται κάποια αµφιλεγόµενα µηνύµατα όπου από τη µια η αµαρτία φέρνει την ασθένεια και την αναπηρία ενώ από την άλλη παρουσιάζεται ο φιλεύσπλαχνος και µεγαλόψυχος Μεσσίας. Βάση την Παλαιά ιαθήκη οι άνθρωποι τιµωρούνται, όταν δαίµονες εκτελώντας την θέληση του Θεού εισέρχονται στα σώµατα και την προσωπικότητα τους προκαλώντας σωµατικές και αισθητηριακές αναπηρίες. Οι αναπηρίες αυτές ήταν αποτέλεσµα παραβάσεων των θρησκευτικών

16 εντολών. Επιπλέον, υποδηλώνεται το στοιχείο του φιλανθρωπισµού, όπου προφητεύεται πως ο Μεσσίας θα επουλώσει τον πόνο των ανθρώπων χαρίζοντας τους το φως, την ακοή, την µιλιά και θα αποκαταστήσει την υγεία τους. Με την Καινή ιαθήκη γίνεται µια στροφή στην δηµόσια ηθική, ρητά µάλιστα υπέρ των νοητικά υστερούντων. Μέσω του χριστιανισµού γίνεται µια αναβάθµιση των «πνευµατικά αδύνατων». Αποτέλεσµα των Χριστιανικών αντιλήψεων και δείγµα του ανώτερου πολιτισµού, υπήρξε η φροντίδα για τους «απόκληρους» της κοινωνίας, αρχικά από διάφορα άτοµα ξεχωριστά, (συνήθως ήταν άνθρωποι της Εκκλησίας) και αργότερα έγινε πιο οργανωµένα από σωµατεία και κρατικές αρχές. Το Κοράνι προστάζει να µην δίνεται στους πνευµατικά ανάπηρους περιουσία που ο Αλλάχ χάρισε στους υπόλοιπους, όµως να µοιράζονται τα αγαθά, υλικά και πνευµατικά µαζί τους. Στο Μεσαίωνα έγινε ένα βήµα που δεν µπορεί να χαρακτηριστεί ούτε προς τα µπρος ούτε προς τα πίσω. Τα µειονεκτικά παιδιά δεν πετιούνται ούτε θανατώνονται, αλλά χρησιµοποιούνται σε γιορτές και πανηγύρια ως ψυχαγωγία, κυρίως λόγο της εµφάνισης τους. Η στάση της κοινωνίας παραµένει εχθρική απέναντι τους και αδιαφορεί για τις ειδικές ανάγκες των ατόµων αυτών. Τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες αναλαµβάνουν το ρόλο του τρελού και αρχίζει µία νέα τάση που θέλει τα άτοµα αυτά να είναι κλέφτες, απατεώνες, τεµπέληδες, ζητιάνοι και προφήτες. Εξακολουθεί να επικρατεί η άποψη πως στην ψυχή των ατόµων µε αναπηρίες υπάρχει ο διάβολος. Η εποχή αυτή είναι που οι άνθρωποι σκέφτηκαν να δηµιουργήσουν τα άσυλα και ιδρύµατα ώστε να τοποθετηθούν εκεί τα άτοµα αυτά. «Πρώτη κίνηση δηµιουργίας ιδρυµάτων έγινε στην Αγγλία το 1601 και ακολούθησε η Αµερική το 1817.» (Αγγελόπουλου, χ.χ.: 20). Η περίθαλψη, όµως, δεν αποδεικνύεται κατάλληλη αφού είναι αντίθετη µε το πνεύµα της σύγχρονης αγωγής, η οποία έχει σαν στόχο της να εντάξει το ανάπηρο άτοµο στο κοινωνικό σύνολο και να εξουδετερώσει όσο µπορεί την αναπηρία, καθώς και να καταπολεµήσει την τάση του αναπήρου ατόµου για εκµετάλλευση της φιλανθρωπίας των άλλων. Από το Μεσαίωνα µέχρι και την εποχή της Βιοµηχανικής Επανάστασης το άσυλο προσέφερε την αναγκαία προστασία και στοιχειώδη φροντίδα στα άτοµα µε ειδικές ανάγκες. Κατά τη διάρκεια της βιοµηχανικής επανάστασης οι ανάπηροι παράµεναν σε ιδρύµατα κλειστής περίθαλψης για το λόγω ότι άνδρες, γυναίκες και παιδιά εργάζονταν και δεν υπήρχε ο χρόνος που απαιτείται για τη φροντίδα τους. Τα άσυλα και ιδρύµατα αυτά δεν παρείχαν σε πολλές περιπτώσεις νοσηλεία, θεραπεία

17 και αποκατάσταση. Τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες δεν είχαν ούτε καν φροντίδα, αρµόζουσα στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Την εποχή που επικρατούσαν οι Ναζί στη Γερµανία επισηµάνθηκε το µεγάλο κόστος της συντήρησης των ανθρώπων µε αναπηρία. Με το σκεπτικό ότι οι ανάπηροι είχαν µικρότερη αξία και αποτελούσαν βάρος για την κοινωνία, ξεκίνησε ένα εκτεταµένο πρόγραµµα υποχρεωτικής στείρωσης των ατόµων µε αναπηρία. Αυτή η πρακτική άρχισε το 1933 αµέσως µετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Ναζί. Σηµειωτέον, ωστόσο, ότι η Ναζιστική Γερµανία δεν ήταν η µοναδική περίπτωση, όπου εφαρµόζονταν υποχρεωτική στείρωση των ατόµων µε αναπηρία, δεν ήταν καν η πρώτη στη ιστορία του παγκόσµιου γίγνεσθαι. (Κουτουµάνος, 2005, ). O Γάλλος χειρούργος J. Itard ( ) άρχισε την πραγµατική ιστορία της Ειδικής Αγωγής µε το έργο του Η αγωγή ενός άγριου, όπου περιγράφεται η πενταετής προσπάθεια του για την διαπαιδαγώγηση του δωδεκάχρονου παιδιού που βρέθηκε σε άγρια κατάσταση στα δάση του Aveyron της Νότιας Γαλλίας. Τα αποτελέσµατα της θεραπείας που του έγινε δεν ήταν θεαµατικά, ήταν όµως η αιτία στο να αποδειχθεί ότι η κατάσταση των αναπήρων ατόµων µπορεί να βελτιωθεί όταν χρησιµοποιηθεί η κατάλληλη αγωγή. Από το βιβλίο του Itard δίδεται το έναυσµα για να στραφούν και να ενδιαφερθούν και κρατικές αρχές όλων των χώρων, ώστε να αντιµετωπίσουν τα προβλήµατα που προκύπτουν από τα άτοµα µε αναπηρία. Στην αρχή περιορίστηκαν στις βαριές περιπτώσεις, σιγά-σιγά, όµως κατανοήθηκε η ανάγκη και για τις ελαφρότερες. (Anstötz, Βασιλείου:1998). Μόλις τη δεκαετία του 60 άρχισαν κάποιες προσπάθειες σε επίπεδο ατοµικής πρωτοβουλίας ή µη-κυβερνητικών οργανώσεων για την ενηµέρωση κυβερνήσεων και διεθνών οργανισµών σχετικά µε τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες, ώστε οι φορείς αυτοί να κινητοποιηθούν και να προωθήσουν λύσεις στα προβλήµατα που αντιµετωπίζει η οµάδα αυτή του πληθυσµού. Το 1981 κηρύχτηκε από τη Γενική Συνέλευση του Ο.Η.Ε ως διεθνές έτος αναπήρων, όπου υιοθετήθηκε ένα παγκόσµιο πρόγραµµα δράσης µε σκοπό να προωθηθούν πραγµατοποιήσιµες λύσεις για τα άτοµα µε αναπηρίες. Η δράση αυτή αποτέλεσε την απαρχή του ενδιαφέροντος από την παγκόσµια κοινότητα για την προώθηση λύσεων στον τοµέα των προβληµάτων των ατόµων µε ειδικές ανάγκες. ίνεται έµφαση στο δικαίωµα των ατόµων αυτών να απολαµβάνουν ίσες ευκαιρίες µε τους άλλους πολίτες και την βελτίωση του βιοτικού επιπέδου τους. «Η Γενική

18 Συνέλευση κήρυξε την δεκαετία εκαετία του Ο.Η.Ε για τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες και κήρυξε ακόµη την 3 η εκεµβρίου ως ιεθνή Ηµέρα για τα άτοµα αυτά.» (Καραφωτιάς, 2001: 180). «Η πρώτη σηµαντική προσπάθεια για την τόνωση του κοινωνικού προσώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης άρχισε να διαφαίνεται, από τις αρχές της δεκαετίας του ενώ το 1989 θεσπίστηκε ο Κοινοτικός Χάρτης των Θεµελιωδών Κοινωνικών ικαιωµάτων, αναγνωρίζει τα περισσότερα κοινωνικά δικαιώµατα (στην υγεία, στην κοινωνική ασφάλεια, στη προστασία των παιδιών, των ηλικιωµένων και των αναπήρων) όπως και τις βασικότερες συνδικαλιστικές ελευθερίες.» ( Κοντιάδης, Κουτρούγκαλος, 2005: 379). Το Οικονοµικό και Κοινωνικό Συµβούλιο το 1990 εξουσιοδότησε την Επιτροπή για Κοινωνική Ανάπτυξη να θέσει πρωτότυπους κανόνες για ίσες ευκαιρίες για τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες, πράγµα που έγινε. Οι κανόνες αυτοί δεν έχουν υποχρεωτικό χαρακτήρα, αποτελούν όµως εθιµικό δίκαιο και εφαρµόζονται από ένα µεγάλο αριθµό κρατών. Εξασφαλίζονται τα ίσα δικαιώµατα και ευκαιρίες σε όλους τους τοµείς της ανθρώπινης δραστηριότητας για τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες Κατηγορίες «Παιδιών µε Ειδικές Ανάγκες» Τα Ειδικά Παιδιά χωρίζονται σε διάφορες κατηγορίες µε κριτήριο την φυσική τους κατάσταση και την γενική τους συµπτωµατολογία. Η διάκριση των κατηγοριών αυτών, στις γενικές γραµµές της, βρίσκει σύµφωνους τους περισσότερους επιστήµονες που ασχολήθηκαν µε το θέµα αυτό. Οι κυριότερες κατηγορίες είναι: 1. Παιδιά µε σωµατικές αναπηρίες 2. Παιδιά µε διαταραχές στην όραση 3. Παιδιά µε µειωµένη ακοή 4. Παιδιά µε διαταραχές του λόγου 5. Παιδιά µε διαταραχές στη µάθηση 6. Παιδιά µε διαταραχές της συµπεριφοράς 7. Παιδιά µε νοητική στέρηση Η κάθε µια από αυτές τις κατηγορίες περιλαµβάνει παιδιά µε διαφορετικά χαρακτηριστικά. Πιο κάτω αναλύεται η κάθε κατηγορία µε τα χαρακτηριστικά της (εννοιολογική επεξήγηση, αιτιολογία, συχνότητα κλπ.).

19 ΠΑΙ ΙΑ ΜΕ ΣΩΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ: Το κύριο χαρακτηριστικό της διαταραχής αυτής είναι η σοβαρή µειονεξία στην ανάπτυξη του συντονισµού των κινήσεων, η οποία δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί αποκλειστικά σε γενική νοητική καθυστέρηση ή σε οποιαδήποτε ειδική συγγενή ή επίκτητη νευρολογική διαταραχή. «Τα παιδιά µε σωµατική αναπηρία αποτελούν στο σύνολο τους ανοµοιογενείς οµάδες µε ποικίλες διαταραχές. Έτσι συναντάµε παιδιά µε εγκεφαλική παράλυση, µη αρτιµελή, µε διαταραχές στο µυϊκό σύστηµα, στο σκελετό και άλλες παρεµφερείς αναπηρίες. Γι αυτό θα µπορούσε να λεχθεί ότι η σωµατική αναπηρία αποτελεί µια πρόσκαιρη ή µόνιµη διαταραχή ορθοπεδικής και κινητικής ικανότητας ή οργάνων του σώµατος µε σοβαρές επιπτώσεις στο γνωστικό, θυµικό και κοινωνικό τοµέα του ατόµου.» (Κυπριωτάκη, 2000: 40). Παρ όλη την ποικιλία των ανωµαλιών και το διαφορετικό βαθµό αναπηρίας που παρατηρούνται σ αυτά τα παιδιά, υπάρχουν ανάµεσα τους κοινά σηµεία, ώστε να µπορούν να ζουν και να µεγαλώνουν κάτω από την ίδια στέγη. Οι πιο συνηθισµένες µορφές της σωµατικής αναπηρίας είναι οι: εγκεφαλοκινητικές διαταραχές, παιδιά µη αρτιµελή από τη γέννηση τους, κλπ. Οι εγκεφαλοκινητικές διαταραχές οφείλονται σε βλάβες του εγκεφάλου. «Κινητικές αναπηρίες λέγονται οι αναπηρίες που αφορούν στη µείωση ή την κατάργηση της κινητικότητας διαφόρων µελών του σώµατος.» (Κουκλογιάννου- ορζιώτου, 1992:280). Μπορεί να προκύψουν εξαιτίας βλάβης του εγκεφάλου προγεννητικά, περιγεννητικά, ή νωρίς µετά τη γέννηση (µεταγεννητικά), προτού επιτευχθεί η πλήρης ανάπτυξη του εγκεφάλου. Συνήθη αίτια που προκαλούν βλάβες στον εγκέφαλο µε συνέπεια την εµφάνιση κινητικών διαταραχών είναι οι µολυσµατικές ασθένειες, τοξικές δηλητηριάσεις και τραυµατισµοί της µητέρας κατά τη διάρκεια της κυοφορίας, πρόωρος τοκετός, έλλειψη οξυγόνου, κακή διατροφή κατά τη βρεφική ηλικία και τραυµατισµοί κατά την πρώιµη παιδική ηλικία. Επιµέρους µορφές της εγκεφαλικής παράλυσης στα παιδιά είναι, η τετραπληγία, η ηµιπληγία, η λιπληγία, η παραπληγία και η µονοπληγία. Η τετραπληγία είναι παράλυση που προσβάλλει και τα τέσσερα µέλη του σώµατος (άνω και κάτω άκρα) συµπεριλαµβανοµένου του κορµού και της κεφαλής, ενώ σε περιπτώσεις ηµιπληγίας προσβάλλεται ολόκληρη η µια πλευρά του σώµατος. Στη λιπληγία και παραπληγία παραλύουν τα κάτω άκρα, ενώ στην µονοπληγία προσβάλλεται µόνο το ένα άκρο του σώµατος.

20 Στη κατηγορία των µη αρτιµελών παιδιών από τη γέννηση τους συµπεριλαµβάνονται η έλλειψη (αµέλεια) και οι σοβαρές παραµορφώσεις των µελών του σώµατος. ΠΑΙ ΙΑ ΜΕ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΟΡΑΣΗ: «Άτοµα µε οπτική οξύτητα µικρότερη από το 1/20 της φυσιολογικής θεωρούνται τυφλά και τυγχάνουν διαφόρων ευεργετηµάτων και παροχών από το κράτος. Τα κύρια αίτια της τύφλωσης σε βρέφη και µικρά παιδιά είναι κληρονοµικές, µολυσµατικές και λοιµώδεις ασθένειες.» (Σταθόπουλος, 1999: 332). Η αδυναµία του οπτικού οργάνου να συλλάβει οπτικά ερεθίσµατα και η έλλειψη οπτικών παραστάσεων χαρακτηρίζεται ως τύφλωση. Έτσι, οι άνθρωποι αυτοί δεν µπορούν να αποκτήσουν εµπειρίες (γνώσεις) µε την αίσθηση της όρασης. Συχνά παραµένουν άγνωστα τα αίτια της τύφλωσης, γιατί, παρά την αλµατώδη πρόοδο της ιατρικής επιστήµης, δεν κατάφεραν να την εξαλείψουν. Γενικά, τα αίτια της τύφλωσης κατατάσσονται σε δύο κατηγορίες: σε κληρονοµικά και επίκτητα αίτια. Στη κατηγορία των κληρονοµικών αιτιών ανήκουν διάφορα οικογενειακά εκφυλιστικά φαινόµενα. Τα επίκτητα αίτια οφείλονται σε µολυσµατικές ασθένειες, σε τραυµατισµούς του κρανίου κατά τη γέννηση, διαθλαστικές ανωµαλίες του µατιού, διαταραχές στο µεταβολισµό κτλ. ΠΑΙ ΙΑ ΜΕ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΑΚΟΗ: Η ανικανότητα του ατόµου να συλλάβει ακουστικά ερεθίσµατα χαρακτηρίζεται ως κώφωση. Η κώφωση συνδέεται στενά µε την αλαλία, γιατί η γλώσσα αποκτάται µε την ακοή. Τα αίτια της κώφωσης είναι και πάλι κληρονοµικά ή επίκτητα. Στα κληρονοµικά αίτια συγκαταλέγεται η µεταβίβαση της από τους γονείς στα παιδιά, ειδικότερα όταν είναι και οι δύο γονείς κωφοί. Στα επίκτητα αίτια συναντάµε τα προγεννητικά αίτια, όπου αν στη διάρκεια της κυοφορίας η µητέρα προσβληθεί από µολυσµατικές ασθένειες µπορεί να προκληθεί κώφωση στο νεογνό. Τα περιγεννητικά αίτια όπου µε τον τραυµατισµό του εγκεφάλου κατά την στιγµή του τοκετού, την έλλειψη οξυγόνου µε συνέπεια τη καταστροφή εγκεφαλικών κυττάρων και την ασυµβατότητα του Rhesus, µπορεί να προκληθεί κώφωση. Τέλος, τα µεταγεννητικά αίτια είναι: µολυσµατικές ασθένειες, διάσειση του εγκεφάλου µετά από τραυµατισµό,

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία

Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία 3 Δεκεμβρίου 2014 Ας παραδειγματιστούμε από έναν κινέζικο μύθο: «Μια γριά κάθε πρωί κουβαλούσε νερό στο σπίτι της από το κοντινό πηγάδι με δύο δοχεία δεμένα στις δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15 Πρόλογος... 21 1 Eπισκόπηση: H εκπαίδευση των κωφών... 29 Eισαγωγή... 29 Η επίδραση της δημόσιας εκπαίδευσης... 39 Oρισμοί... 44 Απλοί γενικοί ορισμοί...

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 7η: Νοητική Υστέρηση Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Άτομα με Νοητική Αναπηρία: αποκλεισμός και αντιμετώπιση από την ευρύτερη κοινότητα. Ελένη Δημητρίου

Άτομα με Νοητική Αναπηρία: αποκλεισμός και αντιμετώπιση από την ευρύτερη κοινότητα. Ελένη Δημητρίου Άτομα με Νοητική Αναπηρία: αποκλεισμός και αντιμετώπιση από την ευρύτερη κοινότητα Ελένη Δημητρίου Άτομα με Νοητική Αναπηρία: ποιοι είναι Αναπηρία: οποιαδήποτε μορφή ανεπάρκειας ή μειονεξίας η οποία προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος Α ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ... ΜΕΡΟΣ Α ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια)

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Η Νοητική Υστέρηση αναφέρεται σε μια παθολογική κατάσταση που εκδηλώνεται στην περίοδο ανάπτυξης, δηλ. την περίοδο που αρχίζει από την σύλληψη

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΕΝΤΥΠΟ Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α 1. Πρόλογος 2. Τι είναι η Κατά Πλάκας Σκλήρυνση/Πολλαπλή Σκλήρυνση 3. Λίγα λόγια για τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Πολλαπλής Σκλήρυνσης Π ρ ό λ ο γ ο ς Ο λόγος της σύνταξης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Η. Ε. ΚΟΥΡΚΟΥΤΑΣ ΓΕΝΙΚΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ Τα άρθρα και τα βιβλία τα οποία χρησιµοποιούµε πρέπει να είναι σύγχρονα (µετά το 2000) και επιστηµονικά Παροµοίως, από το διαδίκτυο δεν χρησιµοποιούµε

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Β ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία]

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο [Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία] Σύμφωνα με τη σχετική Σύμβαση του Ο.Η.Ε., τα συμβαλλόμενα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ

Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΓΟΡΑ Σ ΣΤΗ ΣΥΝΤΑΞΗ 1. Στόχοι της έρευνας Η ad-hoc έρευνα για τη µετάβαση από την αγορά εργασίας στη σύνταξη έχει τέσσερις βασικούς στόχους: Να διερευνήσει τον

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού.

Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Αποτελέσµατα Έρευνας για τη µισθοδοσία αντρών και γυναικών στον κλάδο του ωροµίσθιου κυβερνητικού προσωπικού. Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονοµικών,τα οποία όµως συµπεριλαµβάνουν και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚ- ΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ «ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια προσέγγισης

Διαβάστε περισσότερα

www.emfasisfoundation.org

www.emfasisfoundation.org www.emfasisfoundation.org Emfasis Foundation 2 Περιεχόμενα Emfasis σελ. 4 Ο σκοπός μας σελ. 4 Κοινωνική Εργασία Δρόμου (Social Street Work) σελ. 5-6 Τι είναι αυτό που μας ορίζει σελ. 6-7 Οι ομάδες μας

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ 2002 Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ

ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ 2002 Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ 2002 Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΝ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ Η ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ενότητα για την απασχόληση ατόµων µε ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΙΔΙΟΥ: Ονοματεπώνυμο πατέρα: Ονοματεπώνυμο μητέρας: Σημερινή ημερομηνία / / Ημερομηνία γέννησης / / Σχολείο Τάξη Διεύθυνση κατοικίας: Τηλ. οικίας: κινητό: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ Το παιδί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες

αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Σύμβολο της μεθόδου "Κείμενο για Όλους" Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Τμήμα Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Μάρτιος 2009 Ποια είναι τα δικαιώματα των μαθητών με αναπηρία και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες Ο Νόμος

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητέ γονέα / κηδεμόνα,

Αγαπητέ γονέα / κηδεμόνα, A Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Moνάδα Αναπτυξιακής & Συμπεριφορικής Παιδιατρικής Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» Χωρέμειο Ερευνητικό Εργαστήριο ιευθυντής-καθηγητής: Γ. Χρούσος Αγαπητέ γονέα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 Η ΦΤΩΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Αθανασίου Γεωργία Μόσχος Παύλος Τσορδιά Ειρήνη Γεωργία Τσορδιάς Δημήτρης Πάτρα,12 Δεκεμβρίου 2012 2 Ευχαριστίες : Ευχαριστούµε πολύ την επιβλέπουσα καθηγήτρια αυτής της εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Γεώργιος Κοντορίνης, Δημοτικός Σύμβουλος Solna, Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη ΗπόληSolna

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

«ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΣΗΣ ΤΩΝ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ : Κωνσταντινίδου Εύα Επιβλέπουσα καθηγήτρια : ηµητριάδου Αλεξάνδρα ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2007 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις µέρες µας επικρατεί µια παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον

Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον Η διαδικασία επικοινωνίας με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους: α) σε θέματα διάγνωσης, πρόγνωσης και αντιμετώπισης της νόσου β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) Φυλοσχετιζόμενη διαταραχή,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ. Τίτλος Στόχος και Περιεχόµενα Λέξεις-Κλειδιά Στόχος της ιάλεξης: Περιεχόµενα της διάλεξης. Βασική Βιβλιογραφία

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ. Τίτλος Στόχος και Περιεχόµενα Λέξεις-Κλειδιά Στόχος της ιάλεξης: Περιεχόµενα της διάλεξης. Βασική Βιβλιογραφία MINISTRY OF NATIONAL EDUCATION AND RELIGIOUS AFFAIRS MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING EUROPEAN COMMUNITY Co financing European Social Fund (E.S.F.)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΈΚΦΡΑΣΗ ΈΚΘΕΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΑΞΗ: Α ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΈΚΦΡΑΣΗ ΈΚΘΕΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΑΞΗ: Α ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΈΚΦΡΑΣΗ ΈΚΘΕΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΤΑΞΗ: Α ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΙΝΗΤΟ ΤΗΛΕΦΩΝΟ: ΕΡΓΑΛΕΙΟ Η ΕΞΑΡΤΗΣΗ Η εποχή µας µπορεί να χαρακτηριστεί ως εποχή της επικοινωνίας. Η τεχνολογική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής:

Περίληψη. Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Περίληψη Η Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει συνοπτικά τα εξής: Το προοίμιο της Σύμβασης Υπενθυμίζει τις Βασικές αρχές των Ηνωμένων Εθνών και τις σχετικές με τα ανθρώπινα

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα