22/4/2010. Σφάλματα προκατάληψης, Συγχυτικοί παράγοντες και πλάνες στην Επιδημιολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "22/4/2010. Σφάλματα προκατάληψης, Συγχυτικοί παράγοντες και πλάνες στην Επιδημιολογία"

Transcript

1 Σφάλματα προκατάληψης, Συγχυτικοί παράγοντες και πλάνες στην Επιδημιολογία Νίκος Τζανάκης Περίγραμμα μαθήματος Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών των συστηματικών λαθών με έμφαση στις μελέτες ασθενών μαρτύρων (case control), Τι είναι τυχαία και τι συστηματικά λάθη Τι είναι οι συγχυτικοί παράγοντες και πως τους αποφεύγουμε Τι είναι το συστηματικό λάθος επιλογής και τι το λάθος πληροφόρησης Στόχοι μαθήματος Στο τέλος του μαθήματος οι φοιτητές θα πρέπει να: Αναγνωρίζουν τους βασικούς τύπους συστηματικών λαθών στις επιδημιολογικές μελέτες Να ξέρουν να χαρακτηρίσουν ένα λάθος από ένα συγχυτικό παράγοντα, ένα λάθος επιλογής και ένα λάθος πληροφόρησης Να γνωρίζουν βασικές μεθόδους αποφυγής αυτών των λαθών 1

2 Αντικείμενο Σφάλματα προκατάληψης (Bias) Ορισμός Τύποι Παραδείγματα Διόρθωση/Έλεγχος Συγχυτικοί παράγοντες (Confounding) Ορισμός Παραδείγματα Διόρθωση /Έλεγχος Πλάνες (Fallacies) Τι είναι σφάλμα προκατάληψης (bias)? Κάθε τάση ή ροπή που επισυμβαίνει κατά τον σχεδιασμό, συλλογή, ανάλυση, ερμηνεία των δεδομένων μιας μελέτης που δυνατόν να οδηγήσει σε συστηματική απόκλιση από την αλήθεια (Last, 2001) Η διαδικασία που μπορεί να επισυμβεί σε όλα τα στάδια της εκπόνησης και διεκπεραίωσης μιας μελέτης που παράγει αποτελέσματα που απέχουν συστηματικά (σταθερά) από την πραγματικότητα (Fletcher et al, 1988) Κάθε συστηματικό/σταθερό λάθος στην διεξαγωγή μιας επιδημιολογικής μελέτης (Szklo et al, 2000) Σφάλμα προκατάληψης (Bias)είναι ένα συστηματικό λάθος Τα σφάλματα (errors) μπορεί να είναι συστηματικά (systematic) ή τυχαία (random) Τυχαίο Σφάλμα (Random error): Χρησιμοποιείται μια μη έγκυρη/ανακριβής μεθοδολογία μελέτης/μέτρησης μιας έκβασης που όμως το σφάλμα της κινείται ισόποσα προς την μια την άλλη κατεύθυνση. Η πιθανότητα να επισυμβεί λάθος προς τα πάνω είναι ισοδύναμη με αυτήν λάθους προς τα κάτω Συστηματικό σφάλμα (Systemic error): Χρησιμοποιείται μια μη έγκυρη/ανακριβής μεθοδολογία μελέτης/μέτρησης μιας έκβασης που όμως το σφάλμα της κινείται προς μια κατεύθυνση και αναπαράγεται σε κάθε άτομο που συμμετέχει στην μελέτη Ο όρος σφάλμα 'bias' θα πρέπει να χαρακτηρίζει ακριβώς την περίπτωση του συστηματικού λάθους (systemic error) και όχι αυτήν του τυχαίου σφάλματος το οποίο όπως θα δούμε μπορεί σε μια μελέτη να εξουδετερωθεί 2

3 Παράδειγμα σφάλματος προκατάληψης και τυχαίου σφάλματος τηρήσεων Αριθμός παρατ Αληθής τιμή (Ενδοαρτηριακός Καθετήρας) Bias Μετρήσεις (Πιεσόμετρο) Chance Πιεσόμετρο λόγω κακής ρύθμισης ξεκινά να μετρά την Διαστολική πίεση από τα 10 mmhg αντί από το ιαστολική πίεση (mm Hg) Τυχαίο Σφάλμα έναντι Συστηματικού (Bias) Chance (τυχαίο σφάλμα) θα επισυμβεί λόγω του απρογραμμάτιστου λάθους (random error) Bias (σφάλμα προκατάληψης) θα επισυμβεί λόγω συστηματικού σφάλματος (Systematic error) Το τυχαίο σφάλμα αλληλοεξουδετερώνεται ιδίως σε μεγάλες μελέτες χωρίς να προκαλεί πρόβλημα Το συστηματικό όμως λάθος προκαλείται σταθερά και είναι ανεξάρτητο του μεγέθους της μελέτης Τυχαίο λάθος (Chance) οδηγεί σε μη ακριβή αποτελέσματα (imprecise results) Σφάλμα προκατάληψης (Bias) οδηγεί σε μείωση της εγκυρότητας μιας μελέτης (inaccurate results) Παράδειγμα σφάλματος προκατάληψης και τυχαίου σφάλματος τηρήσεων Αριθμός παρατ Αληθής τιμή (Ενδοαρτηριακός Καθετήρας) Bias Μετρήσεις (Πιεσόμετρο) Chance Πιεσόμετρο λόγω κακής ρύθμισης ξεκινά να μετρά την Διαστολική πίεση από τα 10 mmhg αντί από το ιαστολική πίεση (mm Hg) 3

4 Παράδειγμα σφάλματος προκατάληψης και τυχαίου σφάλματος τηρήσεων Αριθμός παρατ Αληθής τιμή (Ενδοαρτηριακός Καθετήρας) Bias Μετρήσεις (Πιεσόμετρο) Chance ιαστολική πίεση (mm Hg) Παράδειγμα σφάλματος προκατάληψης και τυχαίου σφάλματος τηρήσεων Αριθμός παρατ Αληθής τιμή (Ενδοαρτηριακός Καθετήρας) Chance Μετρήσεις (Πιεσόμετρο) Η εξάλειψη του συστηματικού λάθους κατ ουσία προσδίδει αξιοπιστία ι σε μια μελέτη αν και οι επιμέρους μετρήσεις δεν είναι ακριβείς. Το γεγονός αυτό παρατηρείται διότι οι ανακρίβεια προκύπτει και προς τις 2 κατευθύνσεις με συνέπεια να αλληλοαναιρούνται τα σφάλματα μεταξύ τους (τυχαίο σφάλμα) ιαστολική πίεση (mm Hg) Παράδειγμα σφάλματος προκατάληψης και τυχαίου σφάλματος τηρήσεων Αριθμός παρατ Αληθής τιμή (Ενδοαρτηριακός Καθετήρας) Bias Μετρήσεις (Πιεσόμετρο) Chance Πιεσόμετρο λόγω κακής ρύθμισης ξεκινά να μετρά την Διαστολική πίεση από τα 10 mmhg αντί από το ιαστολική πίεση (mm Hg) 4

5 Εγκυρότητα & ακρίβεια Το συστηματικό λάθος (έλλειψη εγκυρότητας) το οποίο θα υπήρχε ακόμα και σε μία πολύ μεγάλη μελέτη τυχαίο λάθος (έλλειψη ακρίβειας), η αύξηση του πληθυσμού της μελέτης θα μπορούσε να μειώσει το τυχαίο λάθος. Τυχαίο έναντι συστηματικού λάθους Αληθινός λόγος πιθανοφάνειας OR =1.4 Τυχαίο λάθος OR=1.5 (95%CI ) Συστηματικό λάθος OR=2.4 (95%CI ) 5

6 Εγκυρότητα και συστηματικό λάθος Εσωτερική αξιοπιστία (Internal validity) Η εγκυρότητα των συμπερασμάτων μ όπως αυτά χαρακτηρίζουν τα άτομα που μετέχουν στη μελέτη. Εξωτερική αξιοπιστία (External Validity): Ηεγκυρότητα των συμπερασμάτων μ όπως αυτά χαρακτηρίζουν άτομα εκτός μελέτης. (Γενικευσιμότητα) ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΣΦΑΛΜΑ & ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ Κατεύθυνση του συστηματικού σφάλματος (Direction of the bias) Θετικό σφάλμα (Positive bias): η παρατηρούμενη διαφορά είναι μεγαλύτερη από την πραγματική Αρνητικό σφάλμα (Negative bias): η παρατηρούμενη διαφορά είναι μικρότερη ρηαπό την πραγματική Σφάλμα πλέον επιβεβαιωτικό της μηδενικής υπόθεσης (Bias towards the null) Σφάλμα κινούμενο αντιθέτως της μηδενικής υπόθεσης (Bias away to the null) 6

7 Τύποι συστηματικού λάθους (biases) Selection bias (Σφάλμα επιλογής) Μη αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού που μας ενδιαφέρει Information (misclassification) bias (Σφάλμα πληροφορίας) Λάθος στην μέτρηση της έκθεσης ενός πληθυσμού, Προκύπτουν από λάθη στην ταξινόμηση των συμμετεχόντων στη μελέτη είτε ως προς την έκθεση είτε ως προς την ασθένεια Confounding bias (Συγχυτικοί παράγοντες) Προκύπτουν από διαφορές στο βασικό επίπεδο κινδύνου για νόσηση μεταξύ των εκτεθειμένων και μη εκτεθειμένων ομάδων του υπό μελέτη πληθυσμού. Σφάλμα επιλογής του δείγματος (Selection Bias) Επισυμβαίνουν εξαιρετικά ειδικές διαφορές μεταξύ των 2 ή περισσοτέρων ομάδων που συγκρίνονται, διαφορές που επηρεάζουν δραστικά την σχέση μεταξύ έκθεσης/έκβασης Συνήθως παρουσιάζεται σε μελέτες σύγκρισης ομάδων (comparative studies), ομάδες που δεν αντλούνται από την ίδια πληθυσμιακή βάση ή τα άτομα που συμμετέχουν δεν είναι αντιπροσωπευτικά των πληθυσμών που ενδιαφέρει να μελετηθούν Σφάλμα αυτοεπιλογής Self selection Bias: publicity bias (σφάλμα δημοσιότητας) Οι συμμετέχοντες σε ορισμένες μελέτες αυτο προτείνονται για συμμετοχή στην μελέτη ακολουθώντας γνωστοποιήσεις ή ανακοινώσεις στα ΜΜΕ. Αυτός ο τρόπος παρόλο που από μόνος του δεν είναι πρόβλημα θεωρείται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργεί θέμα αξιοπιστίας επειδή ο αυτοπροσδιορισμός σαν συμμετέχων κατά κάποιο τρόπο συνδέεται με την ερώτηση που επιζητεί να απαντήσει η έρευνα Παράδειγμα: Στη μελέτη για πιθανή εκδήλωση κρουσμάτων λευχαιμίας των στρατιωτών που εκτέθηκαν σε δοκιμές ατομικών εκρήξεων της Νεβάδα (Smoky Atomic Test in Nevada), το 82% παρακολουθούνταν συνεχώς (traced) από τους ερευνητές αλλά 18% από τους υπόλοιπους ήλθε σε επαφή μόνοι τους με τους ερευνητές μετά από ανακοίνωση/διαφήμιση. Σε αυτούς μπορεί οι περιπτώσεις λευχαιμίας να ήταν πιο πολλές (over presentation) καθώς μπορεί να είχαν προσωπικό συμφέρον (had an axe to grind). Smoky Atomic Test in Nevada detonated on 31 August

8 Selection Bias healthy worker effect Φαινόμενο υγιούς εργαζόμενου Αυτό το σφάλμα μπορεί να επισυμβεί ακριβώς στην επιλογή των πληθυσμών που θα συγκριθούν και επιπλέκει μελέτες ασθενών μαρτύρων ή κοορτών Συνήθως οι εργαζόμενοι είναι υγιείς ή έχουν σχετικά ψηλούς δείκτες υγείας, συγκρινόμενοι με άτομα που δεν εργάζονται που είναι συνήθως άρρωστοι, ανάπηροι ή συνταξιούχοι Είναι πολύ πιθανόν να συμμετέχουν σε μια μελέτη παραγόντων κινδύνου άνθρωποι ενεργείς εργαζόμενοι και δυσκολότερα άτομα μη εργαζόμενα Το σφάλμα αυτό μπορεί να προηγείται της επιλογής των μελετώμενων ομάδων Σφάλμα επιλογής Σφάλμα επιλογής λόγω λανθασμένης διάγνωσης Αυτού του τύπου το σφάλμα μπορεί να επισυμβεί γιατί πχ. τα υποψήφια για την μελέτη άτομα έχουν μια λάθος διάγνωση ή ένα λάθος αποδιδόμενο χαρακτηριστικό άρα επισυμβαίνει πριν την έναρξη της μελέτης Παράδειγμα: Περίπτωση μελέτης ασθενών μαρτύρων εξετάζει την σχέση μεταξύ εν τω βάθει φλεβοθρόμβωσης (DVD) και λήψης αντισυλληπτικών. Οι γιατροί πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας γνωρίζουν ήδη αυτή την σχέση μεταξύ αντισυλληπτικών και DVD και μπορεί γυναίκες χρήστες αντισυλληπτικών με ενδείξεις DVD να εισάγονται συχνότερα στο Νοσοκομείο & να διαγιγνώσκονται με DVT Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε υπερεκτίμηση την σχέση αντισυλληπτικών και της εν τω βάθει φλεβοθρόμβωσης Selection Bias Diagnostic Bias Μια συνηθισμένη μορφή του σφάλματος επιλογής από λανθασμένη διάγνωσης είναι το αναφερόμενο σαν "Hospital admission bias" ή "Berkson s bias /fallacy" Επισυμβαίνει διότι τα ποσοστά των νοσηλευομένων διαφέρουν στις ομάδες (πχ. ασθενείς μάρτυρες) και ειδικώς διαφοροποιούν τις ομάδες ως προς την έκθεση. 8

9 Selection Bias Diagnostic Bias "Hospital admission bias" ή "Berkson s bias /fallacy" Παράδειγμα: Μελετούμε την σχέση μεταξύ χαμηλής κοινωικο οικονομικής στάθμης και άσθματος χρησιμοποιώντας μια μελέτη ασθενών μαρτύρων και δείγμα ατόμων από νοσοκομειακούς φακέλους ενός νσοσκομείου. Υποθέτουμε τώρα ότι το νοσοκομείο με την καλλίτερη κλινική άσθματος βρίσκεται σε προάστιο κατοίκων με χαμηλό εισόδημα. Εξαιτίας αυτού ασθματικοί και από περιοχές υψηλής κοινωνικοοικονομικής στάθμης παρακολουθούνται και νοσηλεύονται σε αυτό το Νοσοκομείο όπου νοσηλεύονται και άτομα από περιοχή χαμηλής κοινωνικοοικονομικής στάθμης όπου και εδρεύει. Το συγκεκριμένο νοσοκομείο δεν είναι της ίδιας ποιότητας όσον αφορά άλλες ειδικότητες ή νοσήματα. Έτσι λοιπόν ασθενείς με άσθμα από όλη την περιοχή (δηλ. φτωχοί & πλούσιοι) θα νοσηλεύονται στο νοσοκομείο (περιπτώσεις cases) ενώ για άλλες αρρώστιες θα νοσηλεύονται μόνο άτομα από την περιοχή χαμηλής κοινωνικοοιικονομικής στάθμης (μάρτυρες controls). Αυτή η διαφοροποίηση οδηγεί σε δυσταξινόμηση ως προς τον παράγοντα κινδύνου (χαμηλή κοινωνικοοικονομική στάθμη) και σε υποτίμηση της σημασίας του. Selection Bias Σφάλματα επιλογής (Απώλεια παρακολούθησης) Γνωστό και σαν σφάλμα απώλειας παρακολούθησης Εκδηλώνεται όταν η απώλεια παρακολούθησης των ατόμων εκδηλώνεται επιλεκτικά και με διαφορετικό τρόπο στις 2 ομάδες Μπορεί να επιπλέξει τα ευρήματα όταν η απώλεια αυτή συνδέεται κατά κάποιον τρόπο με την ερευνητική ερώτηση Αυτό το σφάλμα μπορεί να περιοριστεί εάν χρησιμοποιηθεί τυφλή (blind) μεθοδολογία Θα πρέπει να δοθεί μεγάλη προσοχή στην σχεδίαση και υλοποίηση της μελέτης ώστε να παρκολουθηθούν οι συμμετέχοντες στις ομάδες με την ίδια αυστηρότητα Μελέτες Επιπολασμού/Επίπτωσης: Σφάλματα (Διάρκεια νόσου/απώλεια συμμετεχόντων) Ι. Referrals II. In migrants ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΟΛΕΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΕΥΡΕΘΗΣΑΝ ΣΕ ΜΙΑ ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ Early Deaths Cures Leave population 9

10 Παράδειγμα: Μη αναλογική απώλεια της παρακολούθησης (cohort study) Complete cohort Observed cohort Cases Noncases Cases Noncases Exposed Unexposed Total Risk ratio Selection Bias Examples Prevalent Incident cases Prevalent cases θεωρούνται όσοι ασθενείς πάσχουν σχετικά επί μακρόν (παλιοί ασθενείς) Incident cases θεωρούνται οι νέες περιπτώσεις ασθενών (νεοδιαγνωσθείσες) Το σφάλμα κατά Neyman παρατηρείται όταν σε μελέτη έκθεσηςνόσου συμμετάσχουν πολλοί ασθενείς με από μακρού χρόνου διάγνωση (prevalent cases) διότι επισυμβαίνουν 2 φαινόμενα: Έτσι και διαγνωστεί κάποιος με κάποιο νόσημα τροποποιεί την συμπεριφορά του ειδικώς όσον αφορά την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου Οι prevalent cases παριστούν επιβιώσαντες από την νόσο και έτσι μπορεί να είναι άτυπες (ανθεκτικές) περιπτώσεις ασθενών σε σχέση με την έκθεση στον παράγοντα κινδύνου συγκριτικά με αυτούς που έχουν πεθάνει. Το Neyman s bias είναι ιδιαίτερα σύνηθες σε μελέτες παραγόντων που συνδέεται με την επιβίωση των ασθενών. 10

11 Επιλογή prevalent cases σε μελέτες κοορτών, ασθενών/μαρτύρων, ή cross sectional (Neyman's bias) Χρονικό σημείο επιλογής Σφάλμα επιλογής κατά Neyman (Μελέτη πρόγνωσης HIV νόσου) Λαμβάνοντας υπόψη την φυσική ιστορία του AIDS Cohort A: Θα περιλάβει ασθενείς που μόλις έχουν διαγνωστεί να πάσχουν Cohort Β: Θα περιλάβει ασθενείς που έχουν διαγνωστεί να πάσχουν τα τελευταία 5 χρόνια από τα records Νοσοκομείου Οι ασθενείς που μολύνονται από AIDS και πεθαίνουν πολύ γρήγορα (incident cases) δεν θα συμπεριλαμβάνονται στην μελέτη Β (Neyman s bias). Σφάλμα επιλογής : Παραδείγματα Μελέτη ασθενών Μαρτύρων: Οι Μάρτυρες έχουν μικρότερη πιθανότητα έκθεσης στον παράγοντα κινδύνου συγκριτικά με τους ασθενείς πχ. Νόσημα = όγκοι εγκεφάλου; Έκθεση = Ακτινοβολία εκλυόμενη από τις ηλεκτρικές γραμμές υψηλής τάσης Ασθενείς επιλέγονται από τα αρχεία καταγραφής νεοπλασιών μιας περιφέρειας Μάρτυρες επιλέγονται από τις αγροτικές περιοχές της ίδιας περιφέρειας Στο παραπάνω παράδειγμα είναι εμφανές ότι υπάρχει διαφορά στην έκθεση άρα συστηματικό λάθος 11

12 Μελέτες ασθενών-μαρτύρων: Πιθανά συστηματικά σφάλματα επιλογής Λήψη NSAIDs προστατεύει από καρκίνο παχέος εντέρου? Case control studies: research in reverse. Schulz & Krime Lancet 2002 Σφάλματα επιλογής δείγματος (παραδείγματα) Self selection bias (Σφάλμα αυτοεπιλογής): Κάποιος θέλει να υπολογίσει τον επιπολασμό της μόλυνσης με HIV (AIDS) στην κοινότητα ευθύνης του Σχεδιάζετε μελέτη με εθελοντική πρόσκληση εξέτασης για AIDS Δεν ανευρίσκετε κανένας μολυσμένος με την νόσο Είναι σωστό να συμπεράνει ότι ο Επιπολασμός μόλυνσης με HIV είναι 0? Σφάλματα επιλογής δείγματος (παραδείγματα) Φαινόμενο του υγιούς εργαζόμενου: Είναι ένα άλλο είδος σφάλματος προκύπτει από την πραγματικότητα ότι οι εργαζόμενα άτομα έχουν γενικώς καλλίτερους δείκτες υγείας από τα μη εργαζόμενους (συνταξιούχοι, handicapped, άνεργοι) Πολλές φορές η ιδιότητα τους ως μη εργαζομένων περιορίζει την πιθανότητα συμμετοχής/επιλογής / ή σε μελέτες Παράδειγμα: Ερευνητής επιθυμεί να προσδιορίσει το χρονικό διάστημα ατόμων yrs. πασχόντων από οσφυαλγία Η συλλογή των στοιχείων έγινε από τους μισθολογικούς καταλόγους των εργαζομένων Όμως στους μισθολογικούς πίνακες εργαζομένων δεν συμπεριλαμβάνονται άνεργοι, συνεπώς στην μελέτη έχει υπεισέλθει συστηματικό σφάλμα επιλογής 12

13 Σφάλματα επιλογής δείγματος (παραδείγματα) Διαγνωστικό σφάλμα (Diagnostic or workup bias): Μπορεί να επισυμβεί προτού γίνει η επιλογή των συμμετεχόντων στην μελέτη Ο λόγος οφείλεται στο γεγονός ότι όταν οι κλινικοί γιατροί γνωρίζουν τους παράγοντες κινδύνου εξετάζουν με μεγαλύτερη προσοχή και διαγιγνώσκουν ακριβέστερα (case selection) Παράδειγμα: Case control study Μελετάτε η σχέση καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα Οι ακτινολόγοι ανησυχώντας για την έκθεση των καπνιστών εξετάζουν επισταμένως την ακτινογραφία θώρακα (cases) ενώ δεν πράττουν το ίδιο σε μη καπνιστές Αυτό είναι θεμιτό & ζητούμενο για την καθημερινή κλινική πράξη αλλά δημιουργεί προβλήματα σε επιδημιολογικές μελέτες Σφάλματα επιλογής δείγματος (παραδείγματα) Διαγνωστικό σφάλμα (Diagnostic or workup bias): Με τον ίδιο όρο στην επιδημιολογία καταγράφεται και το συστηματικό σφάλμα που προκύπτει σε cross sectional μελέτες εκτίμησης των διαγνωστικών ιδιοτήτων μιας νέας εξέτασης (Ευαισθησία/Ειδικότητα) Επισυμβαίνει όταν επιλέγεται να δοκιμαστεί η νέα εξέταση σε ασθενείς που εκ των προτέρων γνωρίζουμε ότι πάσχουν σε πολύ ψηλό ποσοστό από την νόσο που διαγιγνώσκει γγ η νέα εξέταση. Στην περίπτωση οι τιμές Ευαισθησίας που υπολογίζονται είναι υπερεκτιμημένες Παράδειγμα: Μελέτη της διαγνωστικής ακρίβειας της Υπερηχογραφικής βρογχοσκόπισης στην διάγνωση μεταστάσεων των λεμφαδένων του μεσοθωρακίου Η εξέταση ασθενών με επινέμηση καρκίνου στου Λεμφαδένες δίνει υψηλή ευαισθησία λόγω υπολογισμού της σε πάσχοντες από καρκίνο (Van Schil & Paul E. Selection or Work Up Bias: A Recurrent Caveat in Evaluation of New Diagnostic Modalities, Journal of Thoracic Oncology: Oct 2008 Vol 3, Issue 10 p 1202) Τύποι συστηματικού λάθους (biases) Selection bias (Σφάλμα επιλογής) Μη αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού που μας ενδιαφέρει Information (misclassification) bias (Σφάλμα πληροφορίας) Λάθος στην μέτρηση της έκθεσης ενός πληθυσμού, Προκύπτουν από λάθη στην ταξινόμηση των συμμετεχόντων στη μελέτη είτε ως προς την έκθεση είτε ως προς την ασθένεια Confounding bias (Συγχυτικοί παράγοντες) Προκύπτουν από διαφορές στο βασικό επίπεδο κινδύνου για νόσηση μεταξύ των εκτεθειμένων και μη εκτεθειμένων ομάδων του υπό μελέτη πληθυσμού. 13

14 Συστηματικό σφάλμα: Πληροφορίας, Μετρήσεων, Δυσταξινόμησης ης Information Measurement Misclassification Bias Information / Measurement / Misclassification Bias Πηγές του σφάλματος μέτρησης: Διακύμανση των συμμετεχόντων (Subject variation) Διακύμανση οφειλόμενη στους ερευνητές (Observer variation) Ανεπάρκειες ερευνητικών εργαλείων (Deficiency of tools) Τεχνικά σφάλματα μετρήσεων (Technical errors) Information / Measurement / Misclassification Bias Σε αυτή την μορφή σφαλμάτων υπάρχουν: Μεθοδολογικά λάθη στην συλλογή πληροφοριών που έχουν σχέση με την μέτρηση της έκθεσης ή της έκβασης (νόσο) γεγονός που οδηγεί σε συστηματικό σφάλμα (systematic errors) Τύποι σφάλματος πληροφορίας/δυσταξινόμησης Μη διαφορική δυσταξινόμηση (Non differential misclassification) Διαφορική δυσταξινόμηση (Differential misclassification) 14

15 Μη Διαφορική δυσταξινόμηση Μη διαφορική δυσταξινόμηση: Όταν η πιθανότητα δυσταξινόμησης της έκθεσης είναι η ίδια για τους ασθενείς και τους μάρτυρες (ή όταν η πιθανότητα δυσταξινόμησης της ασθένειας είναι η ίδια για τα άτομα με την έκθεση και για εκείνα χωρίς την έκθεση) (non differential misclassification) Μη διαφορική δυσταξινόμηση η της έκθεσης συνήθως ς( (αλλά όχι πάντα) προκαλεί λάθος στον υπολογισμό του σχετικού κινδύνου ή άλλων μέτρων αναλογίας κινδύνου (πχ. Odds ratio) ως προς τη μηδενική υπόθεση της τάξης του 1.0 Μη διαφορική δυσταξινόμηση μπορεί να παράγει λάθος και προς τις δύο κατευθύνσεις όταν η μεταβλητή δυσταξινόμησης έχει περισσότερα από ένα επίπεδα (δεν είναι διχοτόμος). Παράδειγμα μη διαφορικής δυσταξινόμησης: η έκθεση έχει ταξινομηθεί ορθά Μετρούμενη έκθεση Αριθμός ασθενών Αριθμός μαρτύρων Λόγος πιθανοφάνειας odds ratio ΝΑΙ ΟΧΙ Σύνολο Παράδειγμα μη διαφορικής δυσταξινόμησης: Η ευαισθησία και η ειδικότητα είναι 80% Μετρούμενη έκθεση Αριθμός ασθενών Αριθμός μαρτύρων ΝΑΙ 800 ( ) ΟΧΙ 200 ( ) 400 ( ) 600 ( ) Σύνολο

16 Παράδειγμα μη διαφορικής δυσταξινόμησης: Η ευαισθησία και η ειδικότητα είναι 80% Μετρούμενη έκθεση Αριθμός ασθενών Αριθμός μαρτύρων Λόγος πιθανοφάνειας odds ratio ΝΑΙ ΟΧΙ ΣΥΝΟΛΟ Διαφορική δυσταξινόμηση Όταν η πιθανότητα δυσταξινόμησης της έκθεσης είναι διαφορετική μεταξύ ασθενών και μη ασθενών, ή όταν η πιθανότητα δυσταξινόμησης της ασθένειας είναι διαφορετική μεταξύ εκτεθειμένων και μη εκτεθειμένων. Συνηθισμένο παράδειγμα διαφορικής δυσταξινόμησης είναι το σφάλμα ανάκλησης που θα αναλυθεί παρακάτω, όπου ανακαλούνται στην μνήμη των ασθενών & μαρτύρων πληροφορίες για την έκθεση. Αυτό μπορεί να επηρεάσει λανθασμένα την μετρούμενη επίδραση είτε προς την κατεύθυνση της μηδενικής υπόθεσης είτε προς αντίθετη κατεύθυνση Information / Measurement / Misclassification Bias Σφάλμα ανάκλησης (Recall bias): Προκύπτει από το γεγονός ότι οι ασθενείς θυμούνται με περισσότερες λεπτομέρειες τις συνθήκες έκθεσης στον παράγοντα κινδύνου από ότι οι υγιείς. Ιδιαιτέρως συχνό σε μελέτες ασθενών μαρτύρων όπου οι πληροφορίες περί την έκθεση αναζητούνται από τον συμμετέχοντα αναδρομικά. Πχ. Εκείνοι που προσβλήθηκαν από ιογενές κρυολόγημα είναι πιο πιθανό να θυμηθούν και να προσδιορίσουν την έκθεση αν ερωτηθούν από εκείνους που δεν προσβλήθηκαν (διαφοροποίηση & δυσταξινόμηση). Ασθενής: Ναι, Ήμουν κρυωμένος Control: Όχι, δεν θυμάμαι αν είχα κρυώσει 16

17 Recall Bias Παράδειγμα πιθανού Recall bias σε μελέτη cross sectional Beasley et al. Association between paracetamol use in infancy and childhood, and risk of asthma, rhinoconjunctivitis,and eczema in children aged 6 7 years: analysis from Phase III of the ISAAC programme (Lancet 2008, 372) Use of paracetamol in the first year of life and in later childhood, is associated with risk of asthma, rhinoconjunctivitis, and eczema at age 6 to 7 years. We suggest that exposure to paracetamol might be a risk factor for the development of asthma in childhood. Πιθανότητα Recall bias λόγω του ότι οι γονείς ερωτήθηκαν για την χρήση παρακεταμόλης. Οι γονείς με ασθματικά παιδιά πιθανώς θυμόντουσαν ακριβέστερα λεπτομέρειες που αφορούσαν την χρήση παρακεταμόλης Προτείνετε να διαβαστεί το letter to the Editor που αφορά την δημοσίευση:lawrence et al. Paracetamol as a risk factor for allergic disorders. Lancet 2009:373 Information / Measurement / Misclassification Bias Reporting bias: Είναι μορφή του σφάλματος ανάκλησης (Recall) Άτομα με σοβαρή μορφή νόσου έχουν την τάση να σημειώνουν και να πληροφορούν για την κατάσταση της υγείας τους, τυχόν παράγοντες κινδύνου ή θεραπευτικές παρεμβάσεις και την σχέση τους με την υγεία τους. Ιδιαίτερα επιπλέκει κλινικές μελέτες αλλά και τις υπόλοιπες επιδημιολογικές μελέτες Μελέτες Επιπολασμού: Αιτίες σφαλμάτων (Severity of the disease) ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΟΛΕΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ Severe ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΕΥΡΕΘΗΣΑΝ ΣΕ ΜΙΑ ΧΡΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ Mild Π.χ. Μελέτη επιπολασμού της ΧΑΠ 17

18 Ενέργειες ελέγχου σφαλμάτων πληροφορίας/μετρήσεων Τυφλός σχεδιασμός (Blinding) Προλαμβάνει τους ερευνητές και από το να γνωρίζουν ποιοι είναι ασθενείς και ποιοι υγιείς ή την κατάσταση έκθεσης. Δυστυχώς δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε πολλές μελέτες λόγω αδυναμίας απόκρυψης Μορφή σχεδίασης Πχ. ταχυδρομική επικοινωνία μπορεί να έχει λιγότερο στρες της λευκής μπλούζας (white coat tension) από όότι μια ζωντανή ήface to face ή τηλεφωνική επικοινωνία Ερωτηματολόγια με ειδικές πολλαπλές ερωτήσεις που ανιχνεύουν την ίδια πληροφορία διασφαλίζοντας την ακρίβεια της απάντησης Ακρίβεια (Accuracy) Διπλή ή πολλαπλή εξέταση ιατρικών φακέλων ή άλλων γραπτών πηγών πληροφορίες Διαγνωστική προσέγγιση με πολλαπλές και ακριβείς μεθόδους Τύποι συστηματικού λάθους (biases) Selection bias (Σφάλμα επιλογής) Μη αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού που μας ενδιαφέρει Information (misclassification) bias (Σφάλμα πληροφορίας) Λάθος στην μέτρηση της έκθεσης ενός πληθυσμού, Προκύπτουν από λάθη στην ταξινόμηση των συμμετεχόντων στη μελέτη είτε ως προς την έκθεση είτε ως προς την ασθένεια Confounding bias (Συγχυτικοί παράγοντες) Προκύπτουν από διαφορές στο βασικό επίπεδο κινδύνου για νόσηση μεταξύ των εκτεθειμένων και μη εκτεθειμένων ομάδων του υπό μελέτη πληθυσμού. Συγχυτικοί παράγοντες (συνεπιδρώντες παράγοντες) Οι συγχυτικοί παράγοντες προκύπτουν όταν οι ομάδες των εκτεθειμένων και των μη εκτεθειμένων (του υπό μελέτη πληθυσμού) δεν είναι συγκρίσιμες εξαιτίας εγγενών διαφορών στο επίπεδο κινδύνου της ασθένειας ή διαφορών στην κατανομή άλλων παραγόντων κινδύνου. Θεωρούνται κεντρικής σημασίας στον σχεδιασμό επιδημιολογικών μελετών Ένας απλός ορισμός θα μπορούσε να είναι ότι συγχυτική επίδραση είναι η μείξη των επιδράσεων των παραγόντων έκθεσης που εξετάζει μια μελέτη με την επίδραση άλλων παραγόντων (συγχυτικών), οδηγώντας σε συστηματικό σφάλμα 18

19 Συγχυτικός παράγοντας πρέπει: Να είναι παράγοντας κινδύνου για την ασθένεια μεταξύ των μη εκτεθειμένων Να σχετίζεται με τον παράγοντα της έκθεσης στον πληθυσμό από τον οποίο προκύπτουν τα περιστατικά της ασθένειας Να μην αποτελεί ενδιάμεσο σταθμό στον αιτιολογικό μηχανισμό μεταξύ της έκθεσης και της ασθένειας Κριτήρια ύπαρξης συγχυτικής επίδρασης Να συνδέεται με την διαδικασία και το παράγοντα έκθεσης Να μην είναι επακόλουθο ή αποτέλεσμα της έκθεσης Να σχετίζεται με την έκβαση (νόσο) Να μην αποτελεί ενδιάμεσο σταθμό στον αιτιολογικό μηχανισμό μεταξύ της έκθεσης και της ασθένειας Cases of Down Syndrome by Birth Order es per live births Cas Birth order Rothman: Epidemiology. An introduction 19

20 Cases of Down Syndrome by Age Groups Cases per live 800 births < Age groups Rothman: Epidemiology. An introduction Cases of Down Syndrome by Birth Order and Maternal Age Cases per Birth order < Age groups Rothman: Epidemiology. An introduction Συγχυτική επίδραση Ο συγχυτικός παράγων: Πρέπει να συσχετίζεται και με την έκθεση και με την νόσο και είναι υπεύθυνος εν μέρει ή εξ ολοκλήρου της παρατηρούμενης επίδρασης μεταξύ των δύο Δεν αποτελεί επ ουδενί αποτέλεσμα της έκθεσης πχ. Σχέση μεταξύ σειράς κύησης (έκθεση) και συνδρόμου Down (έκβαση), η ηλικία της μητέρας σαν συγχυτικός παράγων? πχ. Σχέση μεταξύ ηλικία της μητέρας (έκθεση) και συνδρόμου Down (έκβαση), σειράς κύησης σαν συγχυτικός παράγων? Έτσι αυτή η σύνθετη επίδραση περιγράφεται από τα σχήματα 20

21 Δηλ. η ηλικία της μητέρας συσχετίζεται με τον αριθμό και την σειρά της κύησης (μητέρες μεγάλης ηλικίας έχουν και πολλές κυήσεις) και αποτελεί συνάμα και παράγοντα κινδύνου ακόμη και εάν ο αριθμός και η σειρά της κύησης είναι μικρός Δηλ. Ο αριθμός και η σειρά της κύησης σχετίζεται ηλικία της μητέρας (μητέρες μεγάλης ηλικίας έχουν και πολλές κυήσεις) αλλά δεν αποτελεί συνάμα και παράγοντα κινδύνου για σύνδρομodown όταν η ηλικία της μητέρας είναι μικρή. Άρα η ηλικία εξηγεί καθ ολοκληρία την παρατηρούμενη σχέση με το σ. Down & η σειρά κύησης δεν είναι καν συγχυτικός παράγων. Συγχυτική επίδραση Μελέτη κατανάλωσης καφέ και καρδιαγγειακών νοσημάτων. To κάπνισμα προκαλεί συγχυτική επίδραση επειδή συσχετίζεται με την κατανάλωση καφέ αλλά και με τα καρδιαγγειακά νοσήματα και μάλιστα σε άτομα που δεν πίνουν καφέ 21

22 Συγχυτική επίδραση Μελέτη κατανάλωσης καφέ και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Η κατανάλωση καφέ συσχετίζεται με το κάπνισμα αλλά δεν αποτελεί παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα σε άτομα που δεν καπνίζουν Συγχυτική επίδραση Το κάπνισμα συσχετίζεται με την κατανάλωση αλκοόλ καθώς επίσης και αποτελεί παράγοντα κινδύνου για τον καρκίνο του πνεύμονα ακόμη και μεταξύ αυτών που δεν καταναλώνουν αλκοόλ Συγχυτική επίδραση Στην περίπτωση μελέτης της δίαιτας σαν παράγων κινδύνου ανάπτυξης καρδιαγγειακών νοσημάτων, η αυξημένη χοληστερόλη δεν αποτελεί συγχυτικό παράγοντα μια και αποτελεί ενδιάμεσο παράγοντα στην παθογέννεση των καρδιαγγειακών νοσημάτων που οφείλονται στην κακή δίαιτα 22

23 Συγχυτική επίδραση Υπόθεση: Υλοποιείτε η μελέτη μεταξύ σειράς κυήσεως και Σ. Down και βρίσκεται θετική συσχέτιση ή γίνετε η μελέτη μεταξύ κατανάλωσης καφέ και καρδιαγγειακής νοσηρότητας και επίσης βρίσκεται θετική συσχέτιση. Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι τα ευρήματα αυτά θα επαναλαμβανόταν αν πραγματοποιούντο πάλι οι μελέτες. Δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι τα αποτελέσματα θα επαληθευόταν σε τυχόν επανάληψη των μελετών ακριβώς επειδή η συσχέτιση τους ήταν ψευδής (spurious association) οφειλομένη σε συγχυτική επίδραση Στην περίπτωση πχ. όπου ο πληθυσμός της μελέτης του Σ. Down είναι γυναίκες κάτω των 30 ετών δεν θα βρεθεί καμία σχέση με την σειρά κύησης Στην περίπτωση πάλι της μελέτης της κατανάλωσης καφέ και των καρδιαγγειακών νοσημάτων η συσχέτιση θα αποδειχτεί ψευδής αν ο πληθυσμός της μελέτης θα αποτελείται από μη καπνιστές Τροποποίηση αποτελέσματος (Effect Modification) Σε μελέτες παραγόντων κινδύνου και συσχέτισης εάν η αριθμητική ισχύς της συσχέτισης μεταξύ παράγοντα κινδύνου νόσου διαφοροποιείται παρουσία μιας τρίτης μεταβλητής που διαχωρίζει τον πληθυσμό σε υποομάδες (strata) αυτό καλείται Τροποποίηση Αποτελέσματος. Στην ουσία η τρίτη αυτή παράμετρος τροποποιεί το αποτέλεσμα της έκθεσης και δεν αποτελεί συγχυτικό παράγοντα Οδ διαχωρισμός μεταξύ συγχυτικού παράγοντα και τροποποίησης αποτελέσματος πρέπει να γίνετε διότι: Η συγχυτική επίδραση πρέπει να υπολογίζεται και να αφαιρείται (adjustment) από την συσχέτιση μεταξύ παράγοντα κινδύνου και έκβασης Οι τροποποίηση αποτελέσματος απλά θα πρέπει να εκφράζετε όταν παρατηρείτε με την παράθεση των ειδικών Odds ratiios Τροποποιητές αποτελέσματος μπορεί να είναι: το φύλο, η ηλικία, μια περιβαλλοντική έκθεση ή μια γονιδιακή προδιάθεση Συγχυτική επίδραση vs. Τροποποίηση αποτελέσματος Μπορεί το φύλο να ευθύνεται για την σχέση χαμηλού βάρους γέννησης και λευχαιμίας? Σχετίζεται με το βάρος γέννησης? Σχετίζεται με την λευχαιμία ανεξαρτήτως του βάρους?? Συνδέονται αιτιολογικά? Μπορεί να σχετίζεται με την λευχαιμία ακόμη και αν το βάρος γέννησης είναι χαμηλό? Είναι η κατανομή του φύλου ανισομερής μεταξύ των ομάδων? Αιτιολογική μελέτη του χαμηλού βάρους γέννησης και της λευχαιμίας 23

24 Συγχυτική επίδραση vs. Τροποποίηση αποτελέσματος Crude OR = 1.5 Διαφέρει η σχέση του βάρους γέννησης και λευχαιμίας συναρτήσει του φύλου? Αγόρια Βάρος γέννησης Λευχαιμία OR = 1.8 Κορίτσια Βάρος γέννησης / / Λευχαιμία OR = 0.9 Συγχυτική επίδραση Τροποποίηση αποτελέσματος: Διαφορές Τροποποιητές αποτελέσματος Εξάρτηση από την φύση Διαφορετικό αποτέλεσμα στις διαφορετικές υποομάδες Απλή επίδραση Αυξάνει την γνώση της παθοφυσιολογίας & του μηχανισμού παράγοντα και νόσου Επιτρέπει την οριοθέτηση στόχων παρέμβασης σε επίπεδο δημόσιας υγείας Συγχυτικοί παράγοντες Εξάρτηση από τον σχεδιασμό της μελέτης Προσαρμοσμένοι δείκτες (adjusted) OR/RR, διαφορετικοί από τους αδρούς OR/RR Παραποιεί τα δεδομένα προς θετική ή αρνητική κατεύθυνση Προκαλεί σύγχυση για την ακρίβεια της μελετώμενης σχέσης Μπορεί να προληφθούν κατά τον σχεδιασμό της μελέτης (design) Μπορεί να αποτιμηθεί η επίδραση τους και να αφαιρεθεί κατά την ανάλυση των δεδομένων Συγχυτική επίδραση (Restriction) Υποθέστε ότι στην μελέτη κατανάλωσης καφέ και καρκίνου του πνεύμονα συμμετέχουν μόνο μη καπνιστές. Θα επαληθευθεί η σχέση? Όχι δεν θα βρεθεί διότι όλη η επίδραση στην αρχική μελέτη, που περιλάμβανε καπνιστές, οφειλόταν στην συσχέτιση καπνίσματος κατανάλωσης καφέ δηλαδή σε συγχυτική επίδραση Περιορίζοντας (Restriction) την μελέτη σε μη καπνιστές απεδείχθη η αλήθεια H υιοθέτηση περιοριστικών κριτηρίων συμμετοχής του πληθυσμού της μελέτης είναι ένας τρόπος άμυνας απέναντι σε πιθανούς συγχυτικούς παράγοντες στο επίπεδο της σχεδίασης της μελέτης 24

Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies

Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies ΕΙΔΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Μη πειραματικές μελέτες - συνέχεια Μελέτες Ασθενών-Μαρτύρων Case Control Studies Ενώ στις μελέτες Cohort ξεκινάμε από εκτεθειμένους και μη και κοιτάμε ποιοι αναπτύσσουν το

Διαβάστε περισσότερα

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού

STADYING CASES. Case Reports. Case Reports. Case reports Case-series studies Case-control studies. Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού STADYING CASES Case reports Case-series studies Case-control studies Case Reports Περιγραφή ενδιαφέροντος περιστατικού Case Reports Ηλεπτοµερής παρουσίαση µιας περίπτωσης νοσήµατος η µικρής οµάδας οµοειδών

Διαβάστε περισσότερα

Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης

Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης Τα συστηματικά σφάλματα στις επιδημιολογικές μελέτες Κάθε επιδημιολογική μελέτη πρέπει να θεωρείται ως μια άσκηση μέτρησης Kenneth J. Rothman, 2002 Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε;

Ερώτηση. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε; Ερώτηση Σε μια συγχρονική μελέτη μετρήθηκε ο δείκτης μάζας σώματος 5000 αγοριών και 5500 κοριτσιών ηλικίας 14-17 ετών. Το 15% των αγοριών και το 8% των κοριτσιών ήταν υπέρβαρα. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε;

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας

Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Περιγραφική και ημιπειραματική έρευνα Ευάγγελος Ευαγγέλου, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιωάννα Τζουλάκη, Λεκτορας επιδημιολογίας Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Σποραδικές παρατηρήσεις Σειρά παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Ε ιδηµιολογία. Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα

Κλινική Ε ιδηµιολογία. Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα Κλινική Ε ιδηµιολογία Τυχαίο Σφάλμα Συστηματικό Σφάλμα ερευνητικό ερώτηµα : Η θνησιµότητα από καρδιαγγειακά επηρεάζεται από την κοινωνική τάξη; ερευνητικό ερώτηµα : η θνησιµότητα από καρδιαγγειακά (εξαρτηµένη

Διαβάστε περισσότερα

(Confounders) Δύο κύρια θέματα. Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες

(Confounders) Δύο κύρια θέματα. Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες Θα πρέπει να πιστέψω το αποτέλεσμα της μελέτης μου; Συγχυτικοί και τροποποιητικοί παράγοντες Κάπνισμα = 11,6 Καρκίνος παγκρέατος Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Επιδηµιολογία

Κλινική Επιδηµιολογία Κλινική Επιδηµιολογία Ρυθµιστικοί παράγοντες Συγχυτικοί παράγοντες Ενδιάµεσοι παράγοντες Πρέπει να πιστέψουµε τις µετρήσεις µας; Κάπνισµα Καρκίνος Πνεύµονα OR = 9.1 Πραγµατική σχέση αιτιολογική µη-αιτιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου

Σχεδιασμοί ερευνών. Βαγγέλης Ευαγγέλου Σχεδιασμοί ερευνών Βαγγέλης Ευαγγέλου Ιεράρχηση των αποδείξεων στην ιατρική έρευνα Figure 2. Box Plots for Total Citation Counts for Various Study Designs for Articles Published in 1991 and 2001 Box length

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ 6 ο. Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ. ΜΑΘΗΜΑ 6 ο. Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Τζανάκης Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Web Site: www.pepagnh.gr/users/epidemiology

Νίκος Τζανάκης Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Web Site: www.pepagnh.gr/users/epidemiology Νίκος Τζανάκης Ιατρική Σχολή Πανεπιστήμιο Κρήτης Web Site: www.pepagnh.gr/users/epidemiology Μεταβλητές (Variables) Μεταβλητή: Κάθε ποιοτικό ή ποσοτικό χαρακτηριστικό που μπορεί να μετρηθεί Οι μεταβλητές

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006

Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ. Ροβίθης Μ. 2006 Επιδημιολογία 3 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ Ροβίθης Μ. 2006 1 Τα στάδια της επιδημιολογικής έρευνας ταξινομούνται με μια λογική σειρά στην οποία κάθε φάση εξαρτάται από την προηγούμενη. Μια εκτεταμένη λίστα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μπεττίνα Χάιδιτς. Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail:

Μπεττίνα Χάιδιτς. Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail: Μπεττίνα Χάιδιτς Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής Ιατρικής Στατιστικής e mail: haidich@med.auth.gr Υπολογισμός μεγέθους δείγματος Πιο πολλές επιδημιολογικές μελέτες έχουν ως στόχο να εκτιμηθεί κάποιο χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Τυχαία vs. συστηµατικά σφάλµατα (random vs. systematic errors)

Τυχαία vs. συστηµατικά σφάλµατα (random vs. systematic errors) Τυχαία vs. συστηµατικά σφάλµατα (random vs. systematic errors) Εσωτερική & εξωτερική εγκυρότητα Εσωτερική εγκυρότητα Σχεδιασµός της µελέτης Εξωτερική εγκυρότητα (δυνατότητα γενίκευσης) Πολύ επιλεγµένος

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr

Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες. Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Περιγραφικές και ημιπειραματικές μελέτες Γεωργία Σαλαντή gsalanti@cc.uoi.gr Έρευνα Αιφνίδιος θάνατος στα μωρά (παράγοντες που σχετίζονται) Λιπαρά ψαριά (omega 3 fats) και πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Εάν το αντικείμενο μιας μελέτης είναι ο υπολογισμός του λόγου των επιπτώσεων-πυκνοτήτων του καρκίνου του πνεύμονα στους καπνιστές σε σχέση με τους μη καπνιστές,

Διαβάστε περισσότερα

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ

Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ. Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Τεκµηριωµένη Ιατρική 2011-12 ΒΛΑΒΗ Βασίλης Κ. Λιακόπουλος Λέκτορας Νεφρολογίας ΑΠΘ Αναλογία Λόγος Πηλίκο Αναλογία Proportion Αναλογία (Proportion) Ο αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι μελέτες παρατήρησης δεν είναι πάντα κατάλληλες

Γιατί οι μελέτες παρατήρησης δεν είναι πάντα κατάλληλες Γιατί οι μελέτες παρατήρησης δεν είναι πάντα κατάλληλες Ευαγγελία Η. Ντζάνη Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής με έμφαση στην Επιδημιολογία Εργαστήριο Υγιεινής & Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

Τροποποιητές - Διαστρωμάτωση

Τροποποιητές - Διαστρωμάτωση DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Τροποποιητές - Διαστρωμάτωση Κώστας Τσιλίδης, tsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/tsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 7: 118-120, κεφάλαιο 9: 139-143 Ahlbom: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων

Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Μελέτες ασθενών-μαρτύρων Η πρώτη ΜΑΜ δημοσιεύθηκε το 1920 και αφορούσε τη σχέση καπνιστικής συνήθειας και επιθηλιώματος των χειλιών (μορφή καρκίνου του δέρματος) Το 1950, δημοσιεύθηκαν οι πρώτες 4 μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Είδη Επιδημιολογικής Έρευνας. Εμμανουήλ Σμυρνάκης Λέκτορας ΠΦΥ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στάθης Γιαννακόπουλος Γενικός Ιατρός, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ

Είδη Επιδημιολογικής Έρευνας. Εμμανουήλ Σμυρνάκης Λέκτορας ΠΦΥ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στάθης Γιαννακόπουλος Γενικός Ιατρός, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Είδη Επιδημιολογικής Έρευνας Εμμανουήλ Σμυρνάκης Λέκτορας ΠΦΥ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Στάθης Γιαννακόπουλος Γενικός Ιατρός, Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Λειτουργίες Επιδημιολογικής Έρευνας Η επιδημιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ιωάννα Τζουλάκη Κώστας Τσιλίδης Ιωαννίδης: κεφάλαιο 2 Guyatt: κεφάλαιο 18 ΕΠΙςΤΗΜΟΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Επιστήμη (θεωρία) Πράξη (φροντίδα υγείας) Γνωστικό μέρος Αιτιό-γνωση Διά-γνωση Πρό-γνωση

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών

Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών Σύμφωνα με μελέτη του 2000 στις ΗΠΑ, 4.000.000 έφηβοι ήταν καπνιστές Τι σημαίνει «έφηβος»;;; Τι σημαίνει «καπνιστής»;;; Λειτουργικός ορισμός των μεταβλητών Στη συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Επιδηµιολογία. Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση

Κλινική Επιδηµιολογία. Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Κλινική Επιδηµιολογία Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Μέτρα κινδύνου Αιτιολογική συσχέτιση Σύγκριση µεταξύ διαφορετικών πληθυσµών ως προς την έκθεση (exposure) Σύγκριση της κατανοµής της συχνότητας

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική Επιδημιολογία

Επαγγελματική Επιδημιολογία Επαγγελματική Επιδημιολογία Η επιδημιολογία είναι η επιστήμη, που μελετά τη συχνότητα των νοσημάτων σε ανθρώπινους πληθυσμούς και διερευνά τους αιτιολογικούς παράγοντες και τους παράγοντες πρόγνωσης. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013

Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Κλέα Κατσουγιάννη Καθηγήτρια Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ζ Σεμινάριο ΕΧΕ 24 Σεπτεμβρίου 2013 Μεταβλητότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα. Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα. Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας ιευθυντής: Χ. Χατζηχριστοδούλου Μάθημα: Επιδημιολογία και Εφαρμοσμένη Ιατρική Έρευνα Υπεύθυνος Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική υπόθεση. Εισαγωγή ΜΑΘΗΜΑ 11Ο 1. ΜΑΘΗΜΑ Θεραπεία Μέρος 2 ο. Κλινικές µελέτες. Σύνδεση µε το προηγούµενο µάθηµα

Ερευνητική υπόθεση. Εισαγωγή ΜΑΘΗΜΑ 11Ο 1. ΜΑΘΗΜΑ Θεραπεία Μέρος 2 ο. Κλινικές µελέτες. Σύνδεση µε το προηγούµενο µάθηµα ΜΑΘΗΜΑ Θεραπεία Μέρος 2 ο Κλινικές Μελέτες 1 Εισαγωγή Σύνδεση µε το προηγούµενο µάθηµα Ανάγκη ελέγχου και επιβεβαίωσης των προτεινόµενων θεραπειών Είδη µελετών των θεραπευτικών µεθόδων Κλινικές µελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης

Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Τα λάθη στο δείγµα και τη στατιστική ανάλυση Χαράλαµπος Κ. Μαµουλάκης Επικουρος Καθηγητής Ουρολογίας Ουρολογική Κλινική Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο Ηρακλείου Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Ιατρικής Σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα

Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα Προσδιοριστής Το χαρακτηριστικό (συγγενές, περιβαλλοντικό ή συμπεριφοράς) των ατόμων από το οποίο εξαρτάται η συχνότητα εμφάνισης της μελετώμενης έκβασης Προσδιοριστής (determinant) Συνώνυμα Έκθεση Μελετώμενος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου

Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου Μελέτες ασθενών οµάδας ελέγχου ως µέθοδος αναπτύχθηκε στις αρχές του 50 διερεύνηση παραγόντων κινδύνου σε ασθένειες µε µακρά λανθάνουσα περίοδο, όπου οι µελέτες κοόρτης δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 7111 Heraklion

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Ο μεγάλος δρόμος για την εύρεση αιτιακών σχέσεων είναι γεμάτος σφάλματα Αιτιακή σχέση Τυχαίο σφάλμα Συγχυτές Συστηματικό σφάλμα επιλογής Συστηματικό σφάλμα Συστηματικό

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του μαθήματος. Έλεγχος μηδενικής υπόθεσης OR-RR. Έλεγχος μηδενικής υπόθεσης. Σφάλαμα τύπου Ι -Σφάλμα τύπου ΙΙ 20/4/2013

Σκοπός του μαθήματος. Έλεγχος μηδενικής υπόθεσης OR-RR. Έλεγχος μηδενικής υπόθεσης. Σφάλαμα τύπου Ι -Σφάλμα τύπου ΙΙ 20/4/2013 Σκοπός του μαθήματος Έλεγχος μηδενικής υπόθεσης OR-RR Μαρία Γκριζιώτη Μsc Ιατρικής Ερευνητικής Μεθοδολογίας Μηδενική υπόθεση p value 95% Διαστήματα Εμπιστοσύνης Odds Ratio Relative Risk Έλεγχος μηδενικής

Διαβάστε περισσότερα

LOGO. Εξόρυξη Δεδομένων. Δειγματοληψία. Πίνακες συνάφειας. Καμπύλες ROC και AUC. Σύγκριση Μεθόδων Εξόρυξης

LOGO. Εξόρυξη Δεδομένων. Δειγματοληψία. Πίνακες συνάφειας. Καμπύλες ROC και AUC. Σύγκριση Μεθόδων Εξόρυξης Εξόρυξη Δεδομένων Δειγματοληψία Πίνακες συνάφειας Καμπύλες ROC και AUC Σύγκριση Μεθόδων Εξόρυξης Πασχάλης Θρήσκος PhD Λάρισα 2016-2017 pthriskos@mnec.gr LOGO Συμπερισματολογία - Τι σημαίνει ; Πληθυσμός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Στατιστική

Εισαγωγή στη Στατιστική Εισαγωγή στη Στατιστική Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στην ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ, Επίκουρος Καθηγητής, Τομέας Μαθηματικών, Σχολή Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Ενδημικός (Endemic): Η σταθερή παρουσία μιας ασθένειας σε μια γεωγραφική περιοχή ή ομάδα ενός πληθυσμού.

Ενδημικός (Endemic): Η σταθερή παρουσία μιας ασθένειας σε μια γεωγραφική περιοχή ή ομάδα ενός πληθυσμού. Επιδημιολογία Επιδημικός (Epidemic): Η ύπαρξη σε μια κοινότητα (ή περιοχή) μιας ομάδας νόσων όμοιας φύσης που υπερβαίνει σαφώς το φυσιολογικά αναμενόμενο. Δηλ. ο όρος σχετίζεται με το τί βιώνει κανονικά

Διαβάστε περισσότερα

τα πάντα είναι σχετικά

τα πάντα είναι σχετικά τα πάντα είναι σχετικά Συνολικά λίτρα κατανάλωσης μπύρας, το 2010 (απόλυτες συχνότητες) Σειρά κατάταξης Χώρα Λίτρα κατανάλωσης μπύρας (x 10 6 ) 1 Κίνα 44.683 2 ΗΠΑ 24.138 5 Γερμανία 8.787 16 Τσεχία 1.708

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού

Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Μέθοδοι δειγματοληψίας, καθορισμός μεγέθους δείγματος, τύποι σφαλμάτων, κριτήρια εισαγωγής και αποκλεισμού Γεσθημανή Μηντζιώρη MD, MSc, PhD Μονάδα Ενδοκρινολογίας της Αναπαραγωγής, Α Μαιευτική και Γυναικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία

Μέτρα σχέσης. Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Μέτρα σχέσης Ιωάννα Τζουλάκη Λέκτορας Επιδημιολογίας Υγιεινή και Επιδημιολογία Στο τέλος...(learning outcomes) Να γνωρίζετε τα κυριότερα μέτρα σχέσης που χρησιμοποιούνται για μετρήσουμε μια συσχέτηση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n..

Υ: Νόσος. Χ: Παράγοντας Κινδύνου 1 (Ασθενής) 2 (Υγιής) Σύνολο. 1 (Παρόν) n 11 n 12 n 1. 2 (Απών) n 21 n 22 n 2. Σύνολο n.1 n.2 n.. Μέτρα Κινδύνου για Δίτιμα Κατηγορικά Δεδομένα Σε αυτή την ενότητα θα ορίσουμε δείκτες μέτρησης του κινδύνου εμφάνισης μίας νόσου όταν έχουμε δίτιμες κατηγορικές μεταβλητές. Στην πιο απλή περίπτωση μας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Κλινική ή ερευνητική παρατήρηση Πόσο αληθινή είναι; Τι θα συζητηθεί σε αυτό το µάθηµα

ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ. Κλινική ή ερευνητική παρατήρηση Πόσο αληθινή είναι; Τι θα συζητηθεί σε αυτό το µάθηµα ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΑΤΡΙΚΗ Κλινική ή ερευνητική παρατήρηση Πόσο αληθινή είναι; VS. Chance Bias Τι θα συζητηθεί σε αυτό το µάθηµα Η θεωρία των πιθανοτήτων Σφάλµατα προκατάληψης (biases)

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες

Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες Αιτιότητα και τυχαίο σφάλμα στις επιδημιολογικές μελέτες Αιτιότητα Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2007 "Ευτυχισμένος είναι αυτός που κατόρθωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε;

Ερώτηση. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε; Σε μια συγχρονική μελέτη μετρήθηκε ο δείκτης μάζας σώματος 5000 αγοριών και 5500 κοριτσιών ηλικίας 14-17 ετών. Το 15% των αγοριών και το 8% των κοριτσιών ήταν υπέρβαρα. Ποιο μέτρο συχνότητας υπολογίστηκε;

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες ασθενών-μαρτύρων (case-control studies) Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010

Διαβάστε περισσότερα

Aιτιότητα. Ιωάννα Τζουλάκη

Aιτιότητα. Ιωάννα Τζουλάκη Aιτιότητα Ιωάννα Τζουλάκη Αιτιότητα Αναλυτική επιδημιολογία: έλεγχο υποθέσεων Συσχέτιση έκθεσης σε κάποιο παράγοντα και εμφάνιση της νόσου Συσχέτιση (στατιστική) δεν συνεπάγεται την σχέση αίτιου αποτελέσματος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ι. "Επιδημιολογικά Σφάλματα"

Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ι. Επιδημιολογικά Σφάλματα Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ι "Επιδημιολογικά Σφάλματα" Άσκηση Ένας μεγάλος αριθμός γυναικών έχουν χρησιμοποιήσει μετεμμηνοπαυσιακή ορμονική θεραπεία (ΗRΤ), και πολλές θα συνεχίσουν τη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙ ΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΟ ΛΑΘΟΣ ΣΤΙΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ Δημοσθένης Β. Παναγιωτάκος Καθηγητής Βιοστατιστικής Επιδημιολογίας ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΑΓΩΓΗΣ Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας Διατροφής ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Λύση. Επίπτωση-πυκνότητα κ+ =ID κ+ 0,05 (έτη) -1. Επίπτωση-πυκνότητα κ- =ID κ- 0,01 (έτη) -1. ID κ+ - ID κ- 0,05-0,01=0,04 (έτη) -1

Λύση. Επίπτωση-πυκνότητα κ+ =ID κ+ 0,05 (έτη) -1. Επίπτωση-πυκνότητα κ- =ID κ- 0,01 (έτη) -1. ID κ+ - ID κ- 0,05-0,01=0,04 (έτη) -1 Άσκηση Σ έναν μελετώμενο πληθυσμό καπνιστών και μη καπνιστών διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ καπνιστικής συνήθειας και συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Η επίπτωση-πυκνότητα μεταξύ των καπνιστών

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικιωμένοι στην Κοινότητα και το Ίδρυμα - στον Αστικό Ιστό και την Ύπαιθρο Συννοσηρότητα

Ηλικιωμένοι στην Κοινότητα και το Ίδρυμα - στον Αστικό Ιστό και την Ύπαιθρο Συννοσηρότητα Ηλικιωμένοι στην Κοινότητα και το Ίδρυμα - στον Αστικό Ιστό και την Ύπαιθρο Συννοσηρότητα Αγγελική Κυπράκη, Ιατρός Άνοια και συννοσηρότητα Η άνοια ορίζεται ως διαταραχή κατά την οποία παρατηρείται έκπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία Προληπτική Ιατρική

Επιδημιολογία Προληπτική Ιατρική Επιδημικός (Epidemic): Η ύπαρξη σε μια κοινότητα (ή περιοχή) μιας ομάδας νόσων όμοιας φύσης που υπερβαίνει σαφώς το φυσιολογικά αναμενόμενο. Δηλ. ο όρος σχετίζεται με το τί βιώνει κανονικά μια κοινότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία. Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων. Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου.

Επιδημιολογία. Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων. Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου. Επιδημιολογία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ορισμοί, Αιτιολογία των Νοσημάτων Ροβίθης Μιχαήλ 2006 1 Ιπποκράτης (400 Π.Χ) Προσπάθεια λογικής εξήγησης της εμφάνισης νόσου. «Η εμφάνιση νόσου δεν οφείλεται σε θεϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Άσκηση Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012

Διαβάστε περισσότερα

Τεκμηριωμένη Ιατρική Evidence-Based Medicine

Τεκμηριωμένη Ιατρική Evidence-Based Medicine Τεκμηριωμένη Ιατρική Evidence-Based Medicine Δημήτριος Γ. Γουλής Επίκουρος καθηγητής Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής Μονάδα Ενδοκρινολογίας Αναπαραγωγής Α Μαιευτική & Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Περιστατικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων

Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων Σχεδιασμός και Διεξαγωγή Πειραμάτων Πρώτο στάδιο: λειτουργικοί ορισμοί της ανεξάρτητης και της εξαρτημένης μεταβλητής Επιλογή της ανεξάρτητης μεταβλητής Επιλέγουμε μια ανεξάρτητη μεταβλητή (ΑΜ), την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία στην εκπαιδευτική έρευνα. Είδη δειγματοληψίας

Δειγματοληψία στην εκπαιδευτική έρευνα. Είδη δειγματοληψίας Δειγματοληψία στην εκπαιδευτική έρευνα Είδη δειγματοληψίας Γνωρίζουμε ότι: Με τη στατιστική τα δεδομένα γίνονται πληροφορίες Στατιστική Δεδομένα Πληροφορία Αλλά από πού προέρχονται τα δεδομένα; Πώς τα

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών

Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Αντικείμενο των επιδημιολογικών μελετών Αντικείμενο των αιτιογνωστικών μελετών Είναι το τελικό αποτέλεσμα μιας αιτιογνωστικής μελέτης και πιο συγκεκριμένα το είδος και η ποσότητα της εμπειρικής πληροφορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΝΟΣΗΡΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΗΛΟ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ ΣΥΝΟΨΗ Η παρούσα μελέτη αποτελεί συνέχεια της αρχικής φάσης της μελέτης νοσηρότητας και θνησιμότητας στη νήσο Μήλο που πραγματοποιήθηκε το

Διαβάστε περισσότερα

Απάντηση. Συγχρονική μελέτη

Απάντηση. Συγχρονική μελέτη Ερώτηση Ποιο είδος μελέτης και γιατί θεωρείτε πως είναι το καταλληλότερο για την εκτίμηση της συχνότητας του διαβήτη τύπου 2 στον πληθυσμό μιας πόλης; Περιγράψτε συνοπτικά (εντός 100 λέξεων) τον σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες

Διάλεξη 1 Βασικές έννοιες Εργαστήριο SPSS Ψ-4201 (ΕΡΓ) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις αναρτημένες στο: Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα. Χειρισμός των συνθηκών από τον ερευνητή. Σύνολο παρατηρήσεων που πραγματοποιούνται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες

Πείραμα. Χειρισμός των συνθηκών από τον ερευνητή. Σύνολο παρατηρήσεων που πραγματοποιούνται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες Πείραμα Χειρισμός των συνθηκών από τον ερευνητή Σύνολο παρατηρήσεων που πραγματοποιούνται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες Πειραματικές μελέτες Ο ερευνητής καθορίζει τις συνθήκες της μελέτης. Η έκθεση ή όχι

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή Δείγματος. Απόστολος Βανταράκης Αναπλ. Καθηγητής Ιατρικής

Επιλογή Δείγματος. Απόστολος Βανταράκης Αναπλ. Καθηγητής Ιατρικής Επιλογή Δείγματος Απόστολος Βανταράκης Αναπλ. Καθηγητής Ιατρικής Δειγματοληψία Να κατανοηθούν: Γιατί κάνουμε δειγματοληψία Ορισμοί δειγματοληψίας Αντιπροσωπευτικότητα Κύριοι μέθοδοι δειγματοληψίας Λάθη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ

ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚA ΣΥΣTHΜΑΤΑ Ευαγγελία Η. Ντζάνη Επίκουρη Καθηγήτρια Υγιεινής με έμφαση στην Επιδημιολογία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009 Ορισμοί Πρόγνωση:

Διαβάστε περισσότερα

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πέτρος Γαλάνης, MPH, PhD Εργαστήριο Οργάνωσης και Αξιολόγησης Υπηρεσιών Υγείας Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχέση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού Θέση ύπνου των βρεφών και συχνότητα εμφάνισης του

Διαβάστε περισσότερα

ανασκοπήσεις Βασική επιδηµιολογική µεθοδολογία και στατιστική αξιολόγηση έρευνας Μέρος Β' (Τύποι Επιδηµιολογικών Μελετών) Σχήµα 1

ανασκοπήσεις Βασική επιδηµιολογική µεθοδολογία και στατιστική αξιολόγηση έρευνας Μέρος Β' (Τύποι Επιδηµιολογικών Μελετών) Σχήµα 1 26-27. Τάκος Βασική επιδηµιολογική µεθοδολογία και στατιστική αξιολόγηση έρευνας Η εκµάθηση και η εφαρµογή των βασικών επιδη- µιολογικών γνώσεων στην καθηµερινή κλινική πρακτική και την έρευνα θα µπορούσε

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ

Στόχος µαθήµατος: Παράδειγµα 1: µελέτη ασθενών-µαρτύρων ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΠΜΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ, ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΚ. ΕΤΟΣ 2006-2007, 3ο εξάµηνο ΒΙΟΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ 5 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 ΜΕΤΡΑ ΚΙΝ ΥΝΟΥ & ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ SPSS

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Εισαγωγή. Εκτίµηση έκβασης. Κλινικές Μελέτες - Μέρος 3ο 1. Μέρος 3ο. Intervention

Κλινικές Μελέτες. Εισαγωγή. Εκτίµηση έκβασης. Κλινικές Μελέτες - Μέρος 3ο 1. Μέρος 3ο. Intervention Κλινικές Μελέτες Μέρος 3ο 1 Εισαγωγή Ερευνητική υπόθεση Επιλογή ασθενών Τυχαιοποίηση Biases πριν και µετά την τυχαιοποίηση Intervention Open study Blind study Μέτρηση έκβασης Συµπεράσµατα 2 Εκτίµηση έκβασης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών

Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Μελέτες αναλυτικής επιδημιολογίας στηδιερεύνησηεπιδημιών Πρόγραμμα εκπαίδευσης στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών ΕΣΔΥ ΚΕΕΛΠΝΟ, 2010 Θοδωρής Λύτρας Φάσεις διερεύνησης επιδημίας 1) Αρχική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία. Διδάσκων: Γεώργιος Παπαδόπουλος

Επιδημιολογία. Διδάσκων: Γεώργιος Παπαδόπουλος Επιδημιολογία Διδάσκων: Γεώργιος Παπαδόπουλος Επιδημικός (Epidemic): Η ύπαρξη σε μια κοινότητα (ή περιοχή) μιας ομάδας νόσων όμοιας φύσης που υπερβαίνει σαφώς το φυσιολογικά αναμενόμενο. Δηλ. ο όρος σχετίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ.

Πρόληψη. Τι θα διαπραγµατευτεί το. Ορισµοί στην πρόληψη. Ιατρικές δραστηριότητες πρόληψης. Κατανόηση των βασικών αρχών της πρόληψης π.χ. Πρόληψη Να ζείτε συνετά, σε χίλιους ανθρώπους µόνο ένας θα πεθάνει φυσικά, οι υπόλοιποι θα υποκύψουν λόγω του παράλογου τρόπου ζωής τους Μαµµωνίδης 1135-1204 µ.χ. Τι θα διαπραγµατευτεί το µάθηµα Ιατρικές

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση συνεχών μεταβλητών. Γεωργία Σαλαντή. Λέκτορας Εργαστήριο υγιεινής και Επιδημιολογίας

Ανάλυση συνεχών μεταβλητών. Γεωργία Σαλαντή. Λέκτορας Εργαστήριο υγιεινής και Επιδημιολογίας Συσχέτιση Παλινδρόμηση Ανάλυση συνεχών μεταβλητών Γεωργία Σαλαντή Λέκτορας Εργαστήριο υγιεινής και Επιδημιολογίας Περιεχόμενα Συσχέτιση μεταξύ δύο συνεχών μεταβλητών Παλινδρόμηση μεταξύ Μίας συνεχούς μεταβλητής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑΣ Epidemiology and Public Health Dept of Epidemiology and Public Health N. TZANAKIS M.D. Consultant in Respiratory Medicine Assistant Professor in Epidemiology P.O. Box 1352, 71110

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α Κάθε µια από τις παρακάτω φράσεις (1α, 1β, 1γ, 2α κτλ) µπορεί να είναι σωστή ή λανθασµένη. Ποιες είναι σωστές και ποιες όχι;

ΜΕΡΟΣ Α Κάθε µια από τις παρακάτω φράσεις (1α, 1β, 1γ, 2α κτλ) µπορεί να είναι σωστή ή λανθασµένη. Ποιες είναι σωστές και ποιες όχι; 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΕΠΑΓΩΓΗ. ΣΚΟΠΟΣ στο τέλος της ενότητας είναι να γνωρίζετε - Τι είναι η «δειγµατοληπτική κατανοµή» π.χ. της µέσης τιµής - τι είναι και σε τι χρησιµεύει το «τυπικό σφάλµα της µέσης

Διαβάστε περισσότερα

Κατανομή συχνοτήτων. Μέτρα κεντρικής τάσης. Μέτρα διασποράς. Σφάλματα μέτρησης. Εγκυρότητα. Ακρίβεια

Κατανομή συχνοτήτων. Μέτρα κεντρικής τάσης. Μέτρα διασποράς. Σφάλματα μέτρησης. Εγκυρότητα. Ακρίβεια Ενότητα 2α: Τρόποι παρουσίασης επιδημιολογικών δεδομένων Εγκυρότητα, ακρίβεια Ροβίθης Μιχαήλ 2006 Τρόποι παρουσίασης επιδημιολογικών δεδομένων Κατανομή συχνοτήτων Μέτρα κεντρικής τάσης Μέτρα διασποράς

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί;

Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; Ποιοι από τους παρακάτω πληθυσμούς είναι κλειστοί ή ανοιχτοί και γιατί; 1. Οι κάτοικοι της Ελλάδας, το 2010 2. Οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 3. Οι νοσηλευθέντες σε ένα νοσοκομείο το 2012 4.

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων

Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος: το πρότυπο των αυτόάνοσων ρευματικών νοσημάτων Φ.Ν. Σκοπούλη Καθηγήτρια τον Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών συστηματικός ερυθηματώδης λύκος θεωρείται η κορωνίδα των αυτοάνοσων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ. Επικ. Καθ. Στέλιος Ζήμερας. Τμήμα Μαθηματικών Κατεύθυνση Στατιστικής και Αναλογιστικά Χρηματοοικονομικά Μαθηματικά

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ. Επικ. Καθ. Στέλιος Ζήμερας. Τμήμα Μαθηματικών Κατεύθυνση Στατιστικής και Αναλογιστικά Χρηματοοικονομικά Μαθηματικά ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΗΣ Επικ. Καθ. Στέλιος Ζήμερας Τμήμα Μαθηματικών Κατεύθυνση Στατιστικής και Αναλογιστικά Χρηματοοικονομικά Μαθηματικά 015 Ανάλυση Διακύμανσης Η Ανάλυση Διακύμανσης είναι μία τεχνική που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών-ΤΕΙ Πελοποννήσου

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών-ΤΕΙ Πελοποννήσου ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Ι. Δημόπουλος, Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων και Οργανισμών-ΤΕΙ Πελοποννήσου Σχηματική παρουσίαση της ερευνητικής διαδικασίας ΣΚΟΠΟΣ-ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΩΡΙΑ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί διεξάγεται μια μελέτη;;;

Γιατί διεξάγεται μια μελέτη;;; Γιατί διεξάγεται μια μελέτη;;; Διερεύνηση ενός νέου ερευνητικού ερωτήματος ή, αλλιώς, μιας νέας ερευνητικής υπόθεσης Διερεύνηση μιας υπάρχουσας ερευνητικής υπόθεσης, βελτιώνοντας όμως την ακρίβεια και

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων

Τεχνικές Έρευνας. Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων Τεχνικές Έρευνας Ε. Ζέτου Ε εξάμηνο 2010-2011 Εισήγηση 10 η Κατασκευή Ερωτηματολογίων ΣΚΟΠΟΣ Η συγκεκριμένη εισήγηση έχει σαν σκοπό να δώσει τις απαραίτητες γνώσεις στο/στη φοιτητή/τρια για τον τρόπο διεξαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού

Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού Επιδημιολογία 2 Ενότητα 2η: Δείκτες Μέτρησης συχνότητας νοσημάτων Επιπολασμός (Ρ), Επίπτωση (Ι) Ροβίθης Μιχαήλ 2006 Δεδομένα που περιγράφουν την κατάσταση υγείας του πληθυσμού Δημογραφικά δεδομένα (demographic

Διαβάστε περισσότερα

«Παρατηρητηρίου Κοινωνικοοικονομικών και

«Παρατηρητηρίου Κοινωνικοοικονομικών και Εκπόνηση Επιχειρησιακού Σχεδίου για τη Δημιουργία «Παρατηρητηρίου Κοινωνικοοικονομικών και Επιδημιολογικών Δεικτών των Υγειονομικών Περιφερειών της Χώρας» Άρης Σισσούρας Δημήτρης Καλαμάρας Η Λίστα των

Διαβάστε περισσότερα

Σημασία παρονομαστών!!!

Σημασία παρονομαστών!!! Μέτρα συχνότητας νοσημάτων στην επιδημιολογική επιτήρηση και διερεύνηση επιδημιών Κρούσματα ιλαράς ανά νομό, Ελλάδα, Σεπτ. 005 - Απρ. 006 Νομός Αριθμός Κρουσμάτων Σύνολο Πληθυσμού Επίπτωση/ 100.000 Κεφαλληνίας

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση. Καπνιστές Ναι Όχι Σύνολο Ανθρωπο-έτη παρακολούθησης Περιπτώσεις εμφράγματος

Άσκηση. Καπνιστές Ναι Όχι Σύνολο Ανθρωπο-έτη παρακολούθησης Περιπτώσεις εμφράγματος Σ έναν μελετώμενο πληθυσμό καπνιστών και μη καπνιστών διερευνήθηκε η σχέση μεταξύ καπνιστικής συνήθειας και συχνότητας εμφάνισης καρκίνου του πνεύμονα. Η επίπτωση-πυκνότητα μεταξύ των καπνιστών ήταν 0,05

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία στην Ερευνα. Ετος

Δειγματοληψία στην Ερευνα. Ετος ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Τμήμα Αγροτικής Οικονομίας & Ανάπτυξης Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής και Κοινωνιολογικής Ερευνας Δειγματοληψία στην Έρευνα (Μέθοδοι Δειγματοληψίας - Τρόποι Επιλογής Τυχαίου Δείγματος)

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-1202) Διάλεξη 7. Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-1202) Διάλεξη 7. Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων (ΨΥΧ-1202) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: statisticsuoc@gmail.com Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ Διάλεξη 7 Στατιστικός έλεγχος υποθέσεων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τα είδη της επιδηµιολογικής. Βασικά χαρακτηριστικά και εφαρµογές

Τα είδη της επιδηµιολογικής. Βασικά χαρακτηριστικά και εφαρµογές Τα είδη της επιδηµιολογικής έρευνας Βασικά χαρακτηριστικά και εφαρµογές Η επιδηµιολογική έρευνα είναι επίκαιρη Η ΕΡΕΥΝΑ δεν είναι... τυφλή ΘΕΟ ΩΡΑ ΤΣΩΛΗ Έχει τα µάτια στραµµένα προς το κέρδος, αφού σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ PCO CONVIN ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ PCO CONVIN ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2014 PCO CONVIN ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ Ο ΒΑΘΜΟΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΕΛ. 3 ΣΕΛ. 4 ΣΕΛ. 6 ΣΕΛ. 16 ΣΕΛ.

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία HIV. Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων

Επιδημιολογία HIV. Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων Επιδημιολογία HIV Χρύσα Τσιάρα Γραφείο HIV & ΣΜΝ Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων Επιδημιολογία Επιδημιολογία: Η μελέτη της συχνότητας των νοσημάτων και της σχέσης τους με χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διατμηματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «ΑΣΚΗΣΗ, ΕΡΓΟΣΠΙΡΟΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Πρόληψη και Δημόσια Υγεία 2. ΚΩΔ. Μ/ΤΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝ ΡΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝ ΡΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΥ ΣΥΝ ΡΟΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗ PREMA Σ. Ευσταθίου, Ε. Σκεύα, Ε. Ζορµπαλά, Α. Αχείµαστος, Θ. Μουντοκαλάκης Κέντρο Πρόληψης Καρδιαγγειακών Νόσων, Κλινική «Υγείας Μέλαθρον» ΜΕΛΕΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ- ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ- ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Συνολικές ώρες διδασκαλίας 52 Διδάσκεται στο 5 ο εξάμηνο ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ- ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ Η διδασκαλία του μαθήματος αποτελείται από διαλέξεις και από την παρακολούθηση 5 υποχρεωτικών ασκήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτες Διαγνωστικής Ακρίβειας

Μελέτες Διαγνωστικής Ακρίβειας Clinical Research & Evidence-Based Medicine Unit Aristotle University of Thessaloniki Μελέτες Διαγνωστικής Ακρίβειας Πασχάλης Πάσχος MD, MSc Γαστρεντερολόγος Μονάδα Κλινικής Έρευνας και Τεκμηριωμένης Ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 2

Στατιστική Ι (ΨΥΧ-122) Διάλεξη 2 (ΨΥΧ-122) Λεωνίδας Α. Ζαμπετάκης Β.Sc., M.Env.Eng., M.Ind.Eng., D.Eng. Εmail: lzabetak@dpem.tuc.gr Διαλέξεις: ftp://ftp.soc.uoc.gr/psycho/zampetakis/ 28210 37323 Διάλεξη 2 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων. Σαλαντή Γεωργία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή

Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων. Σαλαντή Γεωργία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Στατιστικοί Έλεγχοι Υποθέσεων Σαλαντή Γεωργία Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Τι θέλουμε να συγκρίνουμε; Δύο δείγματα Μέση αρτηριακή πίεση σε δύο ομάδες Πιθανότητα θανάτου με δύο διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Αναλογία (Proportion)

Αναλογία (Proportion) Μέτρα Νοσηρότητας Αναλογία (Proportion) Κλάσµα Αριθµητής ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ στον παρανοµαστή Ποσότητες της ίδιας φύσης Κυµαίνεται πάντα µεταξύ 0 και 1 Ποσοστό = αναλογία x 100 κυµαίνεται: 0-100

Διαβάστε περισσότερα