ΤΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑ ΩΝ (THE REPEAT BREEDER SYNDROME IN COWS)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑ ΩΝ (THE REPEAT BREEDER SYNDROME IN COWS)"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑ ΩΝ (THE REPEAT BREEDER SYNDROME IN COWS) ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΒΑΡΑΓΚΑ Συµβουλευτική Επιτροπή: Μενεγάτος Ι. Καθηγητής Αµοιρίδης Γ. Αν. Καθηγητής Οικονοµόπουλος Ι. Επ. Καθηγητής Αθήνα, Μάιος 2010

2 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ Υ ΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩN ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑ ΩΝ (THE REPEAT BREEDER SYNDROME IN COWS) ΝΙΚΟΛΕΤΑ ΒΑΡΑΓΚΑ Εξεταστική Επιτροπή: Αµοιρίδης Γ. Αν. Καθηγητής εληγιώργης Σ. Καθηγητής Μενεγάτος Ι. Καθηγητής Ξυλούρη-Φραγκιαδάκη Ε. Αν. Καθηγήτρια Οικονοµόπουλος Ι. Επ. Καθηγητής Αθήνα, Μάιος 2010 I

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά όλα τα άτοµα που µε βοήθησαν στην εκπόνηση και ολοκλήρωση της µεταπτυχιακής µου µελέτης. Αρχικά θέλω να εκφράσω τις θερµές µου ευχαριστίες προς τον επιβλέποντα καθηγητή µου κ. Μενεγάτο Ι., Καθηγητή του τµήµατος Επιστήµης Ζωικής Παραγωγής και Υδατοκαλλιεργειών και ιευθυντή του εργαστηρίου Ανατοµίας και Φυσιολογίας Αγροτικών Ζώων του Γεωπονικού Πανεπιστηµίου Αθηνών τόσο για την ανάθεση του θέµατος της πτυχιακής όσο και για την σηµαντική καθοδήγηση και τη βοήθεια που µου προσέφερε σε όλη τη διάρκεια της µελέτης. Επίσης θα ήθελα να τον ευχαριστήσω για τις πολύτιµες γνώσεις που µου προσέφερε και για την εµπιστοσύνη που µου έδειξε κατά τη διάρκεια της εκπόνησης της εργασίας αυτής. Οφείλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον κ. Αµοιρίδη Γ., Αναπληρωτή Καθηγητή Μαιευτικής-Αναπαραγωγής του τµήµατος Κτηνιατρικής του Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας για την πολυσήµαντη βοήθεια του στη διάρκεια της συγγραφής της παρούσας διατριβής. Η επιστηµονική του καθοδήγηση και οι συνεχείς υποδείξεις του συνέβαλαν καθοριστικά στο τελικό αποτέλεσµα. Ευχαριστώ θερµά τον κ. Οικονοµόπουλο Ι., Επίκουρο Καθηγητή του τµήµατος Επιστήµης Ζωικής Παραγωγής και Υδατοκαλλιεργειών του εργαστηρίου Ανατοµίας και Φυσιολογίας Αγροτικών Ζώων για την συµβολή του στην διαµόρφωση της συγγραφής της µεταπτυχιακής µου µελέτης και τους κ. εληγιώργη Σ., Καθηγητή του τµήµατος Επιστήµης Ζωικής Παραγωγής και Υδατοκαλλιεργειών του εργαστηρίου Γενικής και Ειδικής Ζωοτεχνίας και κ. Ξυλούρη-Φραγκιαδάκη Ε., Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του τµήµατος Επιστήµης Ζωικής Παραγωγής και Υδατοκαλλιεργειών του εργαστηρίου Ανατοµίας και Φυσιολογίας Αγροτικών Ζώων για την συµµετοχή τους στην πενταµελή εξεταστική επιτροπή. Τέλος ευχαριστώ βαθύτατα την οικογένεια µου για την ενθάρρυνση και την αµέριστη υποστήριξη καθ όλη την διάρκεια των σπουδών µου. II

4 ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΜΗΣΕΩΝ ΑΕΙ ΞΟ ΣΑΥ ΤΣ ΩΧ ACTH COX ecg FSH GH GnRH hcg IFN-τ IFN-α IGF-1 LH NSAID PGF2α PRL P4 Αρνητικό ενεργειακό ισοζύγιο Ξηρά ουσία Σύνδροµο ασυµπτωµατικής υπογονιµότητας Τεχνητή σπερµατέγχυση Ωχρό σωµάτιο Επινεφριδιοφλοιοτρόπος ορµόνη Κυκλοοξυγενάση Ίππεια χοριακή γοναδοτροπίνη Ωοθυλακιοτρόπος ορµόνη Αυξητική ορµόνη Εκλυτική ορµόνη των γοναδοτροπινών Ανθρώπινη χοριακή γοναδοτροπίνη τ- ιντερφερόνη α- ιντερφερόνη Παρόµοιος της ινσουλίνης αυξητικός παράγοντας Ωχρινοποιητική ορµόνη Μη στεροειδή αντιφλεγµονώδη Προσταγλανδίνη F2α Προλακτίνη Προγεστερόνη III

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α/Α Τίτλος Σελίδα Α Περίληψη 1 Β Abstract 2 Γ Κυρίως Μέρος 3 1 Εισαγωγή 3 2 Φυσιολογία της αναπαραγωγής της αγελάδας Οιστρικός κύκλος Ρύθµιση της αναπαραγωγής Η ωοθυλακική φάση H ωχρινική φάση 13 3 Παρούσα κατάσταση της αναπαραγωγικής απόδοσης στις γαλακτοπαραγωγές αγελάδες 16 4 Το σύνδροµο της ασυµπτωµατικής υπογονιµότητας 21 (repeat breeder syndrome ) 5 Αιτιολογία Eνδοκρινικές διαταραχές ιαταραχές ωοθυλακιορρηξίας Ανεπάρκεια του ωχρού σωµατίου ιαταραχές ανάπτυξης του ωάριου Stress Γενετικοί παράγοντες Χρόνια υποκλινική ενδοµητρίτιδα ιαχειριστικά σφάλµατα Μειωµένη γονιµότητα ταύρων Ανεπαρκείς τεχνικές εφαρµογής της Τ.Σ Άκαιρη σπερµατέγχυση ιατροφή υσλειτουργίες των ωαγωγών Ηλικία αγελάδας Ανοσολογικοί παράγοντες 46 6 ιάγνωση 47 7 Θεραπεία Ενδοκρινικές διαταραχές ιαταραχές ωοθυλακιορρηξίας Ανεπάρκεια του ωχρού σωµατίου Stress Χρόνια υποκλινική ενδοµητρίτιδα ιαχειριστικά σφάλµατα Μειωµένη γονιµότητα ταύρων Ανεπαρκείς τεχνικές εφαρµογής της Τ.Σ Άκαιρη σπερµατέγχυση ιατροφή 63 8 Πρόληψη 67 Συµπέρασµα 68 Ε Βιβλιογραφία 69 IV

6 ΤΟ ΣΥΝ ΡΟΜΟ ΤΗΣ ΑΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑ ΩΝ (REPEAT BREEDER SYNDROME) ΒΑΡΑΓΚΑ ΝΙΚΟΛΕΤΑ Τµήµα Ζωικής Επιστήµης και Υδατοκαλλιεργειών, Εργαστήριο Ανατοµίας και Φυσιολογίας Αγροτικών Ζώων, Ιερά Οδός 75, Αθήνα, , Περίληψη Η τεράστια γενετική πρόοδος και οι αλλαγές στην διαχείρηση των γαλακτοπαραγωγών αγελάδων θεωρούνται ότι οδήγησαν σε υστέρηση της αναπαραγωγικής τους απόδοσης, η οποία άρχισε να καταγράφεται από τα µέσα της δεκαετίας του Μεταξύ των σηµαντικότερων αιτίων που οδηγούν στη συνολικά µειωµένη γονιµότητα στις γαλακτοπαραγωγές αγελάδες είναι το σύνδροµο της ασυµπτωµατικής υπογονιµότητας (repeat breeder syndrome), το οποίο πρακτικά ασκεί µέγιστη αρνητική επίδραση στην οικονοµία της µονάδας. Αγελάδα η οποία παρουσιάζει το παραπάνω σύνδροµο, θεωρείται οποιαδήποτε αγελάδα µε ηλικία µικρότερη των 7 ετών που παρά τη φυσιολογική κυκλικότητα, και την απουσία παθολογικών ευρηµάτων στο γεννητικό της σύστηµα, έχει αποτύχει να συλλάβει µετά από τρεις ή περισσότερες προσπάθειες µε φυσική οχεία ή µε τεχνητή σπερµατέγχυση (Zemjanis, 1980). Η ακριβής αιτιολογία του συνδρόµου περιλαµβάνει πληθώρα παραγόντων που δρουν από µόνοι τους ή σε συνδυασµό, όπως διαχειριστικά και διατροφικά σφάλµατα, αφανείς λοιµώξεις, ορµονικές δυσλειτουργίες, γενετικοί παράγοντες και stress που τελικά καταλήγουν σε αδυναµία γονιµοποίησης ή συχνότερα σε πρώιµο εµβρυϊκό θάνατο. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή και η ανάλυση όλων εκείνων των παραγόντων που οδηγούν στην εµφάνιση του συνδρόµου, και η παράθεση των µέχρι σήµερα προταθέντων µέτρων αντιµετώπισης για τον καθένα από τους παραπάνω παράγοντες. Λέξεις κλειδιά: υπογονιµότητα, σύνδροµο, αγελάδα 1

7 Abstract The rapid progress in genetics and management in the dairy industry is considered that leads to a decrease in reproductive efficiency, which began to be recorded after the mid 1980s. Among the major problems associated with decreased fertility in dairy cows, repeat breeding with its practical consequences has the greatest impact on dairy herd economy. As repeat breeder is defined any cow, less than 7 years old, that despite the normality in cyclicity and the absence of detectable abnormalities in her genital track, she fails to conceive after three or more artificial inseminations (AI) (Zemjanis, 1980). The etiology may involve a combination of many factors, like management and nutritional disorders, infections, disturbed hormonal interplay, genetic factors and stress that finally leads to fertilization failure or more often to early embryonic death. Aim of the present study is to record and evaluate all those factors which induce repeat breeding and the presentation of so far proposed treatments for each of these factors. Key words: repeat breeder, cow, syndrome 2

8 Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή Ο όρος γονιµότητα της αγελάδας, εµπεριέχει την εκδήλωση οίστρου, την δυνατότητα σύλληψης και ανάπτυξης του εµβρύου και τελικά τη γέννηση ενός φυσιολογικού µόσχου. Σε ιδανικές συνθήκες, µια αγελάδα είναι δυνατόν να παράγει έναν βιώσιµο µόσχο ανά έτος. Η στειρότητα σηµαίνει απόλυτη ανικανότητα για αναπαραγωγή, ενώ η υπογονιµότητα -θεωρείται εσφαλµένα µερικές φορές συνώνυµη µε τη στειρότητα-, υποδηλώνει καθυστέρηση στην αναπαραγωγική απόδοση της αγελάδας (Noakes et al., 2001). Ένας παράγοντας που προκαλεί µεγάλες οικονοµικές απώλειες στη σύγχρονη γαλακτοπαραγωγό αγελαδοτροφία είναι το σύνδροµο της ασυµπτωµατικής υπογονιµότητας (repeat breeder syndrome) (Zemjanis, 1980; Bartlett et al., 1986; Bage et al., 1997). Οι οικονοµικές απώλειες στους παραγωγούς προέρχονται από το κόστος των σπερµατεγχύσεων και των θεραπειών, κυρίως όµως από τη διεύρυνση του µεσοδιαστήµατος τοκετών, και τη διόγκωση του ποσοστού των αγελάδων που αποµακρύνονται εξαιτίας αγονιµότητας, η οποία τελικά επιφέρει µείωση στη συνολική γαλακτοπαραγωγή (Bartlett et al., 1986). Το σύνδροµο αυτό µελετήθηκε ευρέως σε όλο τον κόσµο, είναι δε απολύτως αποδεκτό ότι πρόκειται για πολυδιάστατο και πολυπαραγοντικό σύνδροµο. Στις αγελάδες µε ΣΑΥ, τα αίτια που οδηγούν σε υπογονιµότητα µπορεί να είναι είτε η αποτυχία γονιµοποίησης ή ο πρώιρος εµβρυϊκός θάνατος (Bage et al., 2002b). Πολυάριθµες µελέτες έχουν οδηγήσει στο συµπέρασµα ότι ακόµα και σε αγελάδες µε φυσιολογική γονιµότητα η πιθανότητα αποτυχίας γονιµοποίησης είναι περίπου 10%, ενώ πρώιρος εµβρυϊκός θάνατος µέσα σε 3 εβδοµάδες από την γονιµοποίηση µπορεί να συµβεί σε ένα ποσοστό περίπου 30% των κυήσεων. Αυτό σηµαίνει ότι κατά µέσο όρο το 40% των θηλυκών επιστρέφει σε οίστρο µετά από κάθε φυσική οχεία ή τεχνητή σπερµατέγχυση (Roche et al., 1981). Η διαφορά ανάµεσα στις αγελάδες µε ΣΑΥ και στις φυσιολογικές έγκειται στο γεγονός ότι στις αγελάδες µε ΣΑΥ τα ποσοστά αυτά είναι αρκετά µεγαλύτερα. Όπως ήδη αναφέρθηκε πρόκειται για ένα ιδιαιτέρως πολυπαραγοντικό σύνδροµο στην αιτιολογία του οποίου εµπλέκονται διάφοροι παράγοντες τόσο σε ατοµικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εκτροφής. ιαχειριστικά και διατροφικά σφάλµατα, λοιµώξεις, ορµονικές δυσλειτουργίες και γενετικοί παράγοντες (Lamming and Darwash, 1998;Gustafsson and Emanuelsson, 2002; Bage et al., 2002b) είναι µόνο µερικοί από αυτούς. 3

9 Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι η καταγραφή και η ανάλυση όλων εκείνων των παραγόντων που οδηγούν στην εµφάνιση του συνδρόµου αυτού και η καταγραφή των προτεινόµενων µέτρων αντιµετώπισης για τον καθένα από τους παραπάνω παράγοντες. Εικόνα 1.1 Πιθανά αίτια ασυµτωµατικής υπογονιµότητας στην αγελάδα (Hafez, 2000) 4

10 Κεφάλαιο 2: Φυσιολογία της αναπαραγωγής της αγελάδας 2.1 Οιστρικός κύκλος Μετά την ενήβωσή τους, τα θηλυκά ζώα παρουσιάζουν κυκλική οιστρική συµπεριφορά η διάρκεια και η συχνότητα της οποίας παραλλάσσει αναλόγως του είδους του ζώου. Το σύνολο των φυσιολογικών µεταβολών, που συµβαίνουν σε κάθε ένα από τα διαστήµατα αυτά ονοµάζεται ωοθηκικός και εφόσον συνοδεύεται µε εµφάνιση οίστρου οιστρικός κύκλος. H αγελάδα ανήκει στην κατηγορία των πολυοιστρικών ζώων, δηλαδή παρουσιάζει οιστρικούς κύκλους καθ όλη την διάρκεια του έτους, η µέση διάρκεια των οποίων είναι 21 (18-24) ηµέρες στις αγελάδες, και 20 (18-22) ηµέρες στις µοσχίδες. Η κυκλική αυτή δραστηριότητα διακόπτεται µόνο κατά την διάρκεια της εγκυµοσύνης και σε παθολογικές καταστάσεις (Noakes et al., 2001). Σε κάθε οιστρικό κύκλο διακρίνονται δυο κύριες φάσεις, που παίρνουν το όνοµα τους από το λειτουργικό σχηµατισµό που κυριαρχεί στην ωοθήκη την δεδοµένη χρονική στιγµή. Η ωοθυλακική φάση, η οποία διαρκεί από την παλινδρόµηση του ωχρού σωµατίου µέχρι την ωοθυλακιορρηξία και η ωχρινική φάση από την ωοθυλακιορρηξία µέχρι την παλινδρόµηση του ωχρού. Στην ωοθυλακική φάση η ορµόνη που κυριαρχεί είναι η οιστραδιόλη, ενώ στην ωχρινική επικρατεί η προγεστερόνη (Noakes et al., 2001). Ο οιστρικός κύκλος µπορεί να χωριστεί επίσης σε τέσσερα στάδια, τον οίστρο (την περίοδο αποδοχής του αρσενικού, ηµέρα 0), τον µέτοιστρο (την περίοδο µετά την ωοθυλακιορρηξία, ηµέρες 1-4), το δίοιστρο (περίοδο κατά την οποία στην ωοθήκη ανευρίσκεται λειτουργικό ωχρό σωµάτιο, ηµέρες 5-18) και τον πρόοιστρο (περίοδο πριν τον οίστρο ηµέρες 18-20). Ωστόσο η διάκριση αυτή στις αγελάδες δεν είναι απόλυτα ασφαλής και προτιµάται ο διαχωρισµός του οιστρικού κύκλου σε ωοθηκική και ωχρινική φάση (Ball and Peters, 2004). Ο οίστρος είναι το µοναδικό αναγνωρίσιµο στάδιο του ωοθηκικού κύκλου γιατί χαρακτηρίζεται από ορατές αλλαγές συµπεριφοράς (επιβάσεις οχεία). Στην αγελάδα ο οίστρος διαρκεί περίπου 15 (6-24) ώρες και η ωοθυλακιορρηξία συµβαίνει περίπου 12 ώρες µετά το τέλος του (Noakes et al., 2001). Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό ότι η τεχνητή σπερµατέγχυση πρέπει να λαµβάνει χώρα λίγες ώρες πριν ή µετά την ωοθυλακιορρηξία. Ωστόσο τα ποσοστά σύλληψης είναι χαµηλά (< 40%) όταν η σπερµατέγχυση πραγµατοποιείται µετά από 6 ώρες από την ωοθυλακιορρηξία ενώ αντίθετα είναι υψηλά (60%) όταν διεξάγεται από το µέσο µέχρι το τέλος του οίστρου, δηλαδή ώρες πριν την ωοθυλακιορρηξία (Junichi Mori, 2002). 5

11 ιάγραµµα Σχέση ανάµεσα στο χρόνο διεξαγωγής της τεχνητής σπερµατέγχυσης και στα ποσοστά σύλληψης στην αγελάδα (Junichi Mori, 2002) 2.2 Ρύθµιση της αναπαραγωγής Η παλιά αντίληψη ότι οι ενδοκρινείς αδένες εκκρίνουν ορµόνες και οι νευρικές ίνες χηµικούς µεταβιβαστές έχει σήµερα αναθεωρηθεί. Υπάρχουν πεπτίδια που παράγονται τόσο σε νευρικά όσο και σε ενδοκρινή ή µη κύτταρα, και τα οποία παρουσιάζουν ορµονική δράση. Ετσι είναι δόκιµο να αναφερόµαστε σε ένα διάχυτο νευροενδοκρινικό σύστηµα (Senger, 2003). Οι ορµόνες που εµπλέκονται στην ρύθµιση του αναπαραγωγικού συστήµατος µπορούν να ταξινοµηθούν βάσει του αδένα από τον οποίο προέρχονται. Οι υποθαλαµικές ορµόνες εποµένως εκκρίνονται από νευρώνες που εντοπίζονται στον υποθάλαµο και ο ρόλος τους είναι να προκαλούν την απελευθέρωση άλλων ορµονών από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης. Η απελευθερωτική ή εκλυτική ορµόνη που παίζει τον κύριο ρόλο στην αναπαραγωγή, είναι η εκλυτική ορµόνη των γοναδοτροπινών (GnRH). Η GnRH εκκρίνεται από τις απολήξεις ινών των νευροενδοκρινών κυττάρων των πυρήνων του υποθάλαµου σε αιµοφόρα αγγεία (υποφυσιαίο πυλαίο σύστηµα) που οδηγούν στο πρόσθιο λοβό της υπόφυσης και προκαλεί την απελευθέρωση των γοναδοτροπινών, δηλαδή της ωοθυλακιοτρόπου (FSH) και της ωχρινοποιητικής (LH) ορµόνης (Noakes et al., 2001). Στον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης συντίθενται και άλλες ορµόνες που επηρεάζουν άµεσα ή έµµεσα την αναπαραγωγή, η αυξητική ορµόνη (GH) και η προλακτίνη (PRL). Η GH φαίνεται ότι συµµετέχει στην ρύθµιση της λειτουργίας των ωοθηκών είτε άµεσα, είτε έµµεσα ενεργοποιώντας την σύνθεση και απελευθέρωση του IGF-1 (παρόµοιος της ινσουλίνης αυξητικός παράγοντας). Ο IGF-1 επηρεάζει την ανάπτυξη τόσο των ωχρινικών κυττάρων όσο και των κυττάρων της εσωτερικής θήκης 6

12 και του κοκκώδους υµένα καθώς και την παραγωγή στεροειδών από αυτά. Εκτός από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης (αδενοϋπόφυση) ορµόνες απελευθερώνονται και από τον οπίσθιο λοβό της (νευροϋπόφυση). Πρόκειται για ορµόνες που παράγονται στους υποθαλαµικούς πυρήνες (υπεροπτικό και παρακοιλιακό κυρίως) και µεταφέρονται στην συνέχεια µε νευράξονες στην νευροϋπόφυση, αποθηκεύονται σε τερµατικές θέσεις από όπου και εκκρίνονται. Η ωκυτοκίνη, η οποία παίζει σπουδαίο ρόλο στην αναπαραγωγή είναι µια από αυτές. Η λειτουργία του υποθαλάµου, του πρόσθιου λοβού της υπόφυσης και γενικά των οργάνων του αναπαραγωγικού συστήµατος επηρεάζονται και από ορµόνες που προέρχονται από τις γονάδες. Από την ωοθήκη παράγονται οιστρογόνα, προγεστερόνη, ανασταλτίνη, ρελαξίνη, ωκυτοκίνη και ανδρογόνα. Τέλος ορµόνες παράγονται επίσης από την µήτρα όπως η προσταγλανδίνη F2α που παράγεται από το ενδοµήτριο και τον πλακούντα (ecg, hcg) και είναι υπεύθυνες για την φυσιολογική λειτουργία του οιστρικού κύκλου και για την διατήρηση της κυοφορίας (Σµοκοβίτης, 1999). Η έκκριση των ορµονών του αναπαραγωγικού συστήµατος ελέγχεται από δυο µηχανισµούς, την θετική και την αρνητική παλίνδροµη ρύθµιση. Οι δυο αυτοί µηχανισµοί ρυθµίζουν την έκκριση της GnRH και κατ επέκταση την έκκριση των FSH και LH. Σε όλη τη διάρκεια της ωχρινικής φάσης η προγεστερόνη ασκεί ισχυρή αρνητική παλίνδροµη ρύθµιση στον υποθαλάµο και αναστέλλει τους νευρώνες της GnRH µε αποτέλεσµα να εκκρίνουν µικρές ποσότητες GnRH. Αντίθετα, κατά τη διάρκεια της ωοθυλακικής φάσης όταν έχει ήδη ολοκληρωθεί η παλινδρόµηση του ωχρού σωµατίου και η συγκέντρωση της προγεστερόνης έχει φτάσει στο ναδίρ, η ολοένα αυξανόµενη συγκέντρωση οιστρογόνων που παράγονται από το κυρίαρχο ωοθυλάκιο, ασκεί θετική παλίνδροµη ρύθµιση στους υποθαλαµικούς νευρώνες του πρόσθιου υποθαλάµου. Στον υποθάλαµο των θηλυκών ζώων υπάρχει ένα κέντρο (κέντρο κορύφωσης) που εκκρίνει µεγάλες ποσότητες GnRH, οι οποίες θα πυροδοτήσουν την µεγάλου εύρους έκκριση της LH από την αδενοϋπόφυση, η οποία είναι υπεύθυνη για την πρόκληση της ωοθυλακιορρηξίας (Senger, 2003). Επιπλέον η έκκριση της GnRH επηρεάζεται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως η διατροφή και οι φεροµόνες που παράγονται από το αρσενικό. Η έκκριση της FSH ρυθµίζεται εκτός από την GnRH και από ορµόνες που προέρχονται από το ωοθυλάκιο. Χαρακτηριστικό παράδειγµα αποτελεί η ανασταλτίνη η οποία παράγεται από το κυρίαρχο ωοθυλάκιο και καταστέλλει την έκκριση της FSH. Με τον µηχανισµό αυτό διασφαλίζεται η ωοθυλακιορρηξία στην πλειονότητα των αγελάδων ενός µόνο ωοθυλακίου σε κάθε κύκλο, δεδοµένου των πιθανών προβληµάτων από την κυοφορία περισσοτέρων του ενός µόσχου κάθε φορά (Ball and Peters, 2004). 7

13 Πίνακας Ορµόνες του αναπαραγωγικού συστήµατος στα θηλυκά (Gordon, 2004) Ονοµασία της ορµόνης Εκλυτική ορµόνη των γοναδοτροπινών (GnRH) Ωχρινοποιητική ορµόνη (LH) Ωοθυλακιοτρόπος ορµόνη (FSH) Χηµική περιγραφή του µορίου Προέλευση της ορµόνης Ιστοί στόχος Γλυκοπρωτεΐνη Υποθάλαµος Γοναδοτροπίνες από την αδενοϋπόφυση Γλυκοπρωτεΐνη Αδενοϋπόφυση Κύτταρα του ωοθυλακίου (κύτταρα της εσωτερικής θήκης και ωχρινικά κύτταρα) Γλυκοπρωτεΐνη Αδενοϋπόφυση Κύτταρα του ωοθυλακίου (κύτταρα του κοκκώδους υµένα) Πρωτεΐνη Αδενοϋπόφυση Κύτταρα του Προλακτίνη (PRL) Ωκυτοκίνη Νευροπεπτίδιο Νευροϋπόφυση, ωχρό σωµάτιο Οιστραδιόλη (Ε2) Στεροειδές Κύτταρα του κοκκώδους υµένα του ωοθυλακίου, κύτταρα του πλακούντα Προγεστερόνη Στεροειδές Ωχρό σωµάτιο, πλακούντας Τεστοστερόνη Στεροειδές Κύτταρα της εσωτερικής θήκης µαστικού αδένα Μυοεπιθηλιακά κύτταρα της µήτρας και του µαστού Υποθάλαµος, ολόκληρο το αναπαραγωγικό σύστηµα. Μαστικός αδένας. Ενδοµήτριο, µυοµήτριο, µαστικός αδένας, υποθάλαµος Κύτταρα του κοκκώδους υµένα του ωοθυλακίου, εγκέφαλος Κυριότερες δράσεις στο θηλυκό Απελευθέρωση των γοναδοτροπινών από την αδενοϋπόφυση Ωοθυλακιορρηξία, σχηµατισµός του ωχρού σωµατίου και παραγωγή προγεστερόνης Ανάπτυξη του ωοθυλακίου και σύνθεση οιστραδιόλης Γαλακτοπαραγωγή Συσπαστικότητα της µήτρας, προκαλεί την σύνθεση της PGF2α από τη µήτρα, έξοδος του γάλακτος Σεξουαλική συµπεριφορά, απελευθέρωση της GnRH, αύξηση της συσπαστικότητας της µήτρας, αύξηση της εκκριτικής δραστηριότητας σε ολόκληρη την γεννητική οδό Συντελλεί στη διατήρηση της εγκυµοσύνης, καταστέλλει την έκκριση της GnRH Ενδιάµεσο στάδιο για τη σύνθεση της οιστραδιόλης Ανασταλτίνη Γλυκοπρωτεΐνη Κύτταρα του κοκκώδους υµένα του ωοθυλακίου Γοναδοτροπίνες από την αδενοϋπόφυση Καταστέλλει την έκκριση της FSH Προσταγλανδίνη F2α Λιπαρό οξύ Ενδοµήτριο Ωχρό σωµάτιο, µυοµήτριο Ωοθυλακιορρηξία, ωχρινόλυση 8

14 Προσταγλανδίνη Ε2 Λιπαρό οξύ Ωοθήκη, µήτρα και εµβρυϊκοί υµένες Ωχρό σωµάτιο Ωοθυλακιορρηξία 2.3 Η ωοθυλακική φάση Ο υποθάλαµος παίζει κυρίαρχο ρόλο στην ρύθµιση των οιστρικών κύκλων διότι παράγει την εκλυτική ορµόνη των γοναδοτροπινών (GnRH) που είναι υπεύθυνη για την απελευθέρωση των LH και FSH. Η έκκριση της GnRH στα θηλυκά ελέγχεται από δυο διαφορετικές περιοχές του υποθαλάµου, το τονικό κέντρο και το κέντρο κορύφωσης (Noakes et al., 2001). Το τονικό κέντρο αποτελείται από τους υποθαλαµικούς πυρήνες (πλαγιοκοιλιακό και τοξοειδή πυρήνα) και οι νευρώνες του απελευθερώνουν µικρές ποσότητες GnRH σε µεγάλα χρονικά διαστήµατα τόσο κατά την ωοθυλακική όσο και κατά την ωχρινική φάση του κύκλου. Από την άλλη πλευρά το κέντρο κορύφωσης ή αλλιώς προωοθυλακιορρηκτικό είναι υπεύθυνο για την προωοθυλακιορρηκτική απελευθέρωση της GnRH που µε τη σειρά της οδηγεί στην προωοθυλακιορρηκτική κορυφή της LH και την ωοθυλακιορρηξία. Ανατοµικά το κέντρο αυτό αποτελείται από τους υποθαλαµικούς πυρήνες (προοπτικό πυρήνα, πρόσθια υποθαλαµική περιοχή και υπερχιασµατικό πυρήνα) και απελευθερώνει βασικές ποσότητες GnRH µέχρι να λάβει το κατάλληλο θετικό ερέθισµα (Senger, 2003). Έτσι όταν η συγκέντρωση της οιστραδιόλης-17β στο αίµα ξεπεράσει ένα συγκεκριµένο όριο, αγνοεί την παρουσια προγεστερονης µε αποτέλεσµα µεγάλες ποσότητες GnRH να απελευθερώνονται από τους νευρώνες του κέντρου αυτού (Μενεγάτος, 1990). Εικόνα οµή του υποθαλάµου 9

15 Στην αρχή της ωοθυλακικής φάσης η συχνότητα έκκρισης της GnRH αυξάνεται εξαιτίας της µείωσης της προγεστερόνης µετά την λύση του ωχρού σωµατίου. Η αύξηση αυτή προκαλεί την απελευθέρωση LH και FSH από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης. Οι γοναδοτροπίνες ενεργοποιούν την έκκριση οιστραδιόλης από τα ωοθυλάκια, η οποία ασκεί θετική παλίνδροµη ρύθµιση στους υποθαλαµικούς πυρήνες του κέντρου κορύφωσης και προκαλείται η έκκριση µεγάλων ποσοτήτων GnRH µε αποτέλεσµα την εµφάνιση της προωθυλακιορρηκτικής αιχµής της LH και τελικά την ωοθυλακιορρηξία (Senger, 2003). ιάγραµµα (Senger, 2003) Η ωοθυλακική φάση αποτελεί µόλις το 20% του οιστρικού κύκλου, ωστόσο ωοθυλάκια αναπτύσσονται και εκφυλίζονται διαρκώς σε κυµατοειδή µορφή σε όλη την διάρκεια του οιστρικού κύκλου σε ανταπόκριση των τονικών εκκρίσεων της LH και FSH. Η ανάπτυξη των ωοθυλάκιων περιλαµβάνει 4 διεργασίες, την ανάδυση, την επιλογή, την κυριαρχία και την ατρησία. Η ατρησία αποτελεί βασικά την εκφύλιση των ωοθυλακίων. Χαρακτηρίζεται από απόσπαση των κυττάρων του κοκκώδους υµένα από την βασική µεµβράνη, υπερτροφία της θήκης και µείωση της παροχής αίµατος. Η ανάδυση είναι η περίοδος κατά την οποία µια οµάδα από µικρά ωοθυλάκια (5 έως 7), αναπτύσσεται και παράγει οιστραδιόλη. Στα µονοτόκα ζώα όπως η αγελάδα ένα ωοθυλάκιο από αυτά επιλέγεται και µπορεί να αναπτύξει κυριαρχία ενώ τα υπόλοιπα καταλήγουν ατρητικά. Η ατρησία των υποτελών ωοθυλακίων οφείλεται στην έκκριση ανασταλτίνης και οιστραδιόλης από το κυρίαρχο ωοθυλάκιο, η οποία καταστέλλει την έκκριση της FSH από τον πρόσθιο λοβό της υπόφυσης σε βαθµό που να µην είναι 10

16 αξιοποιήσιµη πιθανόν λόγω µειωµένης αγγείωσης και µικρής συγκέντρωσης υποδοχέων FSH- από τα υποτελή ωοθυλάκια τα οποία µοιραία υφίστανται ατρησία (Senger, 2003). Εικόνα Ανάπτυξη ωοθυλακίων (Ball and Peters, 2004) Σε ποσοστό µεγαλύτερο του 95% των οιστρικων κύκλων των αγελάδων καταγράφονται δυο ή τρία κύµατα ωοθυλάκιων (Sirois and Fortune, 1988). Το πρώτο κύµα αρχίζει αµέσως µετά την ωοθυλακιορρηξία (ηµέρα 0) και τα ωοθυλάκια καταλήγουν σε ατρησία. Η έναρξη του δεύτερου κύµατος συµβαίνει την 9 ή την 10 ηµέρα στην περίπτωση των κύκλων µε δυο κύµατα και την 8 ή 9 ηµέρα στην περίπτωση των κύκλων µε τρία κύµατα. Στους κύκλους µε τρία κύµατα το τελευταίο κύµα ξεκινά την 15 ή 16 ηµέρα (Adams, 1999). Κάτω από την επίδραση της προγεστερόνης (δίοιστρος) τα κυρίαρχα ωοθυλάκια των κύκλων καταλήγουν ατρητικά διότι η GnRH απελευθερώνεται σε µικρές ποσότητες και εποµένως η συγκέντρωση της 11

17 LH είναι χαµηλή. Άρση της αρνητικής παλίνδροµης ρύθµισης της προγεστερόνης (λύση του ωχρού) επιτρέπει αύξηση της LH και περαιτέρω αύξηση του κυρίαρχου ωοθυλάκιου µε αποτέλεσµα αύξηση στην συγκέντρωση της οιστραδιόλης που µε τη σειρά της οδηγεί στην προωθυλακιορρηκτική κορυφή της LH και την ωοθυλακιορρηξία (Adams, 1999). ιάγραµµα Κύµατα ωοθυλακίων (Senger, 2003) Καθώς το ωοθυλάκιο αναπτύσσεται, η LH συνδέεται µε ειδικούς υποδοχείς που εντοπίζονται στα κύτταρα της έσω θήκης του µε αποτέλεσµα την σύνθεση τεστοστερόνης από χοληστερόλη. Κατόπιν, η τεστοστερόνη διαχέεται έξω από τα κύτταρα αυτά και εισέρχεται στα κύτταρα του κοκκώδους υµένα. Τα κύτταρα του κοκκώδους υµένα έχουν υποδοχείς FSH και όταν η τελευταία συνδέεται µε αυτούς η τεστοστερόνη µετατρέπεται σε οιστραδιόλη (θεωρία των δύο κυττάρων-δύο γοναδοτροπινών). Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται µέχρι την στιγµή που η συγκέντρωση των οιστρογόνων φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο και προκαλέσει την προωθυλακιορρηκτική κορυφή της LH (Senger, 2003). Η κύρια πρόδροµη ουσία κατά τη στεροειδογένεση είναι η χοληστερόλη και το πρώτο βήµα της βιοσύνθεσης όλων των στεροιδικών ορµονών είναι η µετατροπή της σε πρεγνενολόνη, αντίδραση που καταλύεται από το ένζυµο P-450cc (δεσµολάση της χοληστερόλης). Στην συνέχεια η πρεγνενολόνη µετατρέπεται σε προγεστερόνη µε τη δράση του ενζύµου 3β-υδροξυστεροειδική δευδρογενάση (3β-HSD). Η πρεγνενολόνη και η προγεστερόνη µε το ένζυµο P-450c17 (17α -υδροξυλάση) µετατρέπονται σε 17αυδροξυλιωµένα παράγωγα και αυτά µε το ίδιο ένζυµο, που έχει δραστηριότητα 17,20 λυάσης, σε διυδροεπιανδροστερόνη (DHEA) και ανδροστενδιόνη αντίστοιχα. Τόσο η 17α-υδροξυπρεγνενολόνη όσο και η DHEA µπορούν µε τη δράση του ενζύµου 3β-HSD να µετατραπούν σε 17α-υδροξυπρογεστερόνη και ανδροστενδιόνη αντίστοιχα. 12

18 Ακολούθως η ανδροστενδιόνη µε τη δράση του ενζύµου 17β-υδροξυστεροειδική δευδρογενάση (17β-HSD) µετατρέπεται σε τεστοστερόνη. Η τεστοστερόνη µετατρέπεται στη συνέχεια σε οιστραδιόλη στα κοκκώδη κύτταρα µε την δράση της P450 αρωµατάσης ( Knobil and Neill, 2006) Αµέσως µετά την προωθυλακιορρηκτική κορυφή της LH, τα κύτταρα της έσω θήκης παράγουν προγεστερόνη αντί για τεστοστερόνη. Η διαφοροποιήση αυτή οφείλεται στη µείωση της έκφρασης της P450 αρωµατάσης και στην απευαισθητοποίηση της δραστικότητας της 17,20 λυάσης και της 17- υδροξυλάσης που προκαλεί η προωθυλακιορρηκτική κορυφή της LH (Fitzpatrick et al., 1997). Η αύξηση της συγκέντρωσης της προγεστερόνης τοπικά, είναι ιδιαίτερα σηµαντική για την ωοθυλακιορρηξία διότι ενεργοποιεί την σύνθεση ενός ένζυµου, της κολλαγενάσης από τα κύτταρα της έσω θήκης. Η κολλαγενάση προκαλεί καταστροφή του κολλαγόνου, το οποίο αποτελεί το κύριο συστατικό του συνδετικού ιστού του τοιχώµατος της ωοθήκης. Εποµένως, αναστολή της σύνθεσης της προγεστερόνης µπλοκάρει την ωοθυλακιορρηξία. Ταυτόχρονα, ο όγκος του ωοθυλακικού υγρού αυξάνεται µε αποτέλεσµα την ρήξη του ωοθυλάκιου σε µια µικρή περιοχή της ελεύθερης επιφάνειας του, που ονοµάζεται στίγµα (Hafez, 2000). Επιπρόσθετα, µετά την προωθυλακιορρηκτική κορυφή της LH παράγονται και απελευθερώνονται από την ωοθήκη οι προσταγλανδίνες F2α και Ε2. Η προσταγλανδίνη F2α προκαλεί συσπάσεις στα µυϊκά στοιχεία της ωοθήκης µε αποτέλεσµα να αυξάνεται τοπικά η πίεση και το στίγµα να προεξέχει εντονότερα στην επιφάνεια της ωοθήκης (Hafez, 2000). Επιπλέον προκαλεί λύση των λυσοσωµάτων των κύτταρων του κοκκώδους υµένα και απελευθέρωση των ενζύµων τους. Η προσταγλανδίνη Ε2 συµµετέχει στην µετατροπή του ωοθυλακίου σε ωχρό σωµάτιο ενεργοποιώντας το πλασµινογόνο, το οποίο µετατρέπεται σε πλασµίνη, ένζυµο το οποίο συµµετέχει στην αναδιοργάνωση (remodeling) του ιστού (Senger, 2003). Μετά την ωοθυλακιορρηξία το ελεύθερο πλέον ωοκύτταρο µεταφέρεται στον ωαγωγό όπου παραµένει γόνιµο επί ώρες. Η γονιµότητα του ωαρίου είναι µεγαλύτερη στην λήκυθο του ωαγωγού, είναι σηµαντικά µειωµένη στον ισθµό και χάνεται τελείως όταν το ωάριο φτάσει στην µήτρα (Σµοκοβίτης, 1999). 2.4 H ωχρινική φάση Κατά την ωχρινική φάση λαµβάνουν χώρα τρεις κύριες διεργασίες: 1) η µετατροπή των κυττάρων του ωοθυλακίου µετά την ωοθυλακιορρηξία σε ωχρινικά κύτταρα, 2) η ανάπτυξη του ωχρού σωµατίου και η παραγωγή από αυτό µεγάλων ποσοτήτων προγεστερόνης και 3) η παλινδρόµηση του ωχρού σωµατίου. 13

19 Μετά την ωοθυλακιορρηξία το εξαγγειωθέν αίµα από τα ρηχθέντα αγγεία του τοιχώµατος του ωοθυλακίου πληρεί την κοιλότητα του ωοθυλακίου µε αποτέλεσµα να δηµιουργηθεί ένας σχηµατισµός µε εµφάνιση θρόµβου αίµατος που ονοµάζεται αιµορραγικό σωµάτιο. Ο σχηµατισµός αυτός είναι ορατός από την ηµέρα της ωοθυλακιορρηξίας µέχρι την 3 η ηµέρα του κύκλου. Στην συνέχεια το ωχρό σωµάτιο αυξάνεται σε µέγεθος και χάνει την αιµορραγική του εµφάνιση. Στην µέση περίπου του οιστρικού κύκλου αποκτά το µέγιστο µέγεθος του και παράγει την µεγαλύτερη ποσότητα προγεστερόνης. Προς το τέλος της ωχρινικής φάσης το ωχρό σωµάτιο λύεται και το µέγεθος του βαθµιαία µειώνεται (Senger, 2003). Γενικά, µετά την εκφύλιση του ωχρού αποµένει µόνο ο επουλωτικός συνδετικός- ιστός, που ονοµάζεται λευκό σωµάτιο, το οποίο βαθµιαία σχεδόν εξαφανίζεται (Σµοκοβίτης, 1999). Μετά την ωοθυλακιορρηξία τα κύτταρα της έσω θήκης και του κοκκώδους υµένα µεταλλάσσονται. Η διαδικασία αυτή ονοµάζεται ωχρινοποίηση. Τα τοιχώµατα του ωοθυλάκιου συµπίπτουν και σχηµατίζουν πτυχώσεις µε αποτέλεσµα τα παραπάνω κύτταρα να αναµειγνύονται. Τα ωχρινικά κύτταρα, διακρίνονται σε δυο είδη, τα µεγάλα που προέρχονται από τα κύτταρα του κοκκώδους υµένα και τα µικρά που προκύπτουν από τα κύτταρα της έσω θήκης. Τόσο τα µεγάλα όσο και τα µικρά κύτταρα έχουν την ικανότητα να παράγουν προγεστερόνη (Senger, 2003). Η LH θεωρείται η σηµαντικότερη ορµόνη για την φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία του ωχρού σωµατίου στις αγελάδες και τα πρόβατα, ωστόσο και άλλες ορµόνες φαίνεται να συµµετέχουν στην ανάπτυξη και λειτουργία των ωχρινικών κυττάρων. Η ανακάλυψη υποδοχέων της αυξητικής ορµόνης στα ωχρινικά κύτταρα (Lucy et al., 1993) υποδηλώνει την σηµασία της τελευταίας στην ανάπτυξη και λειτουργία των ωχρινικών κυττάρων. Η επίδραση της αυξητικής ορµόνης στην ωοθήκη µπορεί να οφείλεται στην έκκριση του αυξητικού παράγοντα τύπου ινσουλίνης Ι (IGF- Ι) που προκαλεί (στα ωχρινικά κύτταρα υπάρχουν υποδοχείς και για την IGF-Ι). Ο IGF-Ι επηρεάζει την ανάπτυξη των κυττάρων του ωοθυλακίου και την έκκριση στεροειδών από αυτά. Επιπλέον ρυθµίζει τη έκκριση των γοναδοτροπινών µε ενδοκρινή αλλά και µε παρακρινή ή αυτοκρινή τρόπο (Adashi et al., 1985). Στο τέλος της ωχρινικής φάσης το ωχρό σωµάτιο λύεται. Κατά την ωχρινόλυση σηµαντικό ρόλο παίζουν η ωκυτοκίνη και η προγεστερόνη που παράγονται από το ωχρό σωµάτιο και η προσταγλανδίνη F2α που παράγεται από το ενδοµήτριο (Senger, 2003). Η τελευταία ακολουθεί την πορεία του αίµατος στην µητριαία φλέβα, η οποία συµπορεύεται µε την ωοθηκική αρτηρία. Έχει διαπιστωθεί ότι η προσταγλανδίνη F2α διαχέεται από την µητριαία φλέβα στην ωοθηκική αρτηρία διαµέσου των τοιχωµάτων τους (σύστηµα αντίρροπων ροών), µε αποτέλεσµα να φτάνει στην ωοθήκη σε πολύ µεγαλύτερη συγκέντρωση από την συγκέντρωση που επιτυγχάνεται στην περιφερική κυκλοφορία (Σµοκοβίτης, 1999). Η PGF2α συνδέεται µε ειδικούς υποδοχείς που υπάρχουν στην επιφάνεια των ωχρινικών κυττάρων και η παραγωγή της προγεστερόνης από αυτά µειώνεται. Το σύµπλεγµα PGF2α-υποδοχέα 1) ενεργοποιεί την πρωτεϊνική κινάση C, η οποία αναστέλλει την σύνθεση της προγεστερόνης και 2) επιτρέπει την είσοδο Ca στο κύτταρο, το οποίο τελικά οδηγεί στην απόπτωση του. Η χορήγηση 14

20 εξωγενούς PGF2α στην αγελάδα οδηγεί στο ίδιο αποτέλεσµα, όταν πραγµατοποιηθεί από την 6 ηµέρα του οιστρικού κύκλου και µετά για το λόγο αυτό χρησιµοποιείται ευρέως για τον συγχρονισµό του οίστρου και της ωοθηλακιορρηξίας αλλά και για την πρόκληση αποβολής (Senger, 2003). Κατά την διάρκεια του πρώτου µισού της ωχρινικής φάσης η έκκριση της PGF2α από το ενδοµήτριο είναι σχεδόν ανύπαρκτη, στην συνέχεια όµως αρχίζει να παράγεται µε συχνότητα που διαρκώς αυξάνεται. Το ερέθισµα που είναι υπεύθυνο για την έκκριση της PGF2α δεν είναι γνωστό. Σύµφωνα µε µια θεωρία όµως η µήτρα πρέπει για αρκετές ηµέρες να εκτεθεί σε αυξηµένες συγκεντρώσεις προγεστερόνης ώστε να παράγει και να απελευθερώσει PGF2α σε ποσότητες ικανές να προκαλέσουν ωχρινόλυση. Η παραγωγή της τελευταίας εξαρτάται από τον αριθµό των υποδοχέων της ωκυτοκίνης στα κύτταρα του ενδοµήτριου. Όταν αυτοί οι υποδοχείς ανευρίσκονται σε µεγάλους αριθµούς η έκκριση της PGF2α αυξάνεται σε συγκεντώσεις που είναι ικανές να οδηγήσουν σε λύση του ωχρού σωµατίου. Κατά το πρώτο µισό της ωχρινικής φάσης η προγεστερόνη αναστέλλει την σύνθεση των υποδοχέων της ωκυτοκίνης στην µήτρα και εποµένως δεν επιτρέπει την έκκριση της PGF2α. Η ικανότητα αυτή της προγεστερόνης χάνεται στην συνέχεια αλλά ο µηχανισµός δεν είναι γνωστός (Senger, 2003). Για να είναι δυνατή η διατήρηση της εγκυµοσύνης, η διαδικασία αυτή θα πρέπει να διαταραχθεί. Είναι πλέον γνωστό ότι από τα τροφοβλαστικά κύτταρα της βλαστοκύστης παράγεται η τ ιντερφερόνη, (IFN-τ), η οποία ανευρίσκεται στην µήτρα από την 12 η µέχρι την 24 η ηµέρα µετά την ωοθυλακιορρηξία, και αποτρέπει την ανάπτυξη των υποδοχέων της ωκυτοκίνης, µε αποτέλεσµα την αδυναµία σύνθεσης PGF2α. Η ακολουθία αυτών των γεγονότων είναι γνωστή ως µητρική αναγνώριση της κυοφορίας (Mann et al., 1998). Στην αναγνώριση της κυοφορίας συµµετέχουν και άλλοι µηχανισµοί. Το έµβρυο θεωρείται ξένο σώµα διότι το γονιδίωµα του προέρχεται κατά το ήµισυ από τον ταύρο. Εποµένως το ανοσοποιητικό σύστηµα της µητέρας συµµετέχει στην αναγνώριση της κύησης δηµιουργώντας τις κατάλληλες συνθήκες για να αποτραπεί η απόρριψη του εµβρύου. ιάφοροι παράγοντες όπως η ιντερφερόνη-γ, η ιντερλευκίνη-2, κυτταροκίνες κ.α. φαίνεται ότι παίζουν ρόλο στην επιβίωση του εµβρύου στα µηρυκαστικά (Martal et al., 1997). Στην ωχρινόλυση εκτός από την PGF2α, φαίνεται να συµµετέχουν οι κυτταροκίνες που παράγονται από τα µακροφάγα και τα λεµφοκύτταρα. Έχει διαπιστωθεί in vitro ότι οι κυτταροκίνες προκαλούν τον θάνατο των ωχρινικών κυττάρων και αναστέλλουν την έκκριση προγεστερόνης από αυτά. Αν και ο µηχανισµός µε τον οποίο οι κυτταροκίνες συµµετέχουν στην ωχρινόλυση δεν είναι γνωστός, είναι βέβαιο ότι η δοµή και η λειτουργία του ωχρού σωµατίου διαταράσσεται κατά την παρουσία τους (Senger, 2003). 15

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα

Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα Αναπαραγωγική φυσιολογία στη γυναίκα H παραγωγή του θηλυκού γαµέτη (ωαρίου) και η επακόλουθη απελευθέρωση του από την ωοθήκη (ωορρηξία ή ωοθυλακιορρηξία) είναι κυκλική. Το κυκλικό αυτό σχέδιο ισχύει ουσιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης

Pronilen Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Ενέσιμο διάλυμα λουπροστιόλης Σύνθεση: Ανά ml: Λουπροστιόλη 7,50 mg Είδη ζώων: Αγελάδες, μοσχίδες, φοράδες, πρόβατα. Φαρμακολογικές ιδιότητες: Η λουπροστιόλη είναι ένα συνθετικό ανάλογο της προσταγλανδίνης

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών

Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών Παθολογία Αναπαραγωγής Βοοειδών 1 Ο οιστρικός κύκλος Πρόοιστρος Οίστρος Μέτοιστρος Δίοιστρος 2 Πρόοιστρος Ημέρα 17 με 20 Εκφύλιση του ωχρού σωματίου του προηγούμενου οιστρικού κύκλου και μείωση της συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Δομή και λειτουργία του αναπαραγωγικού συστήματος 1. Να ονομάσετε τις αριθμημένες δομές του παρακάτω σχήματος. Βλέπε εικ. 12.1 της σ. 219 του βιβλίου του μαθητή. 2. Να ενώσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει ανθρώπινο σπερματοζωάριο. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΤΜΗΜΑ:... ΑΡ. ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ-ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:... 1. Το πιο κάτω σχεδιάγραμμα δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα;

ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ. 2. (α) Ποια μέρη του γεννητικού συστήματος του άνδρα δείχνουν οι αριθμοί 1-8 στο σχήμα; ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟ 1. (α) Τι αντιπροσωπεύουν οι αριθμοί 1-6 στο σχήμα; (β) Εξηγήστε τι είναι τα ωοθυλάκια και ποιος είναι ο ρόλος τους. (γ) Σε ποιο μέρος του γεννητικού συστήματος της γυναίκας αρχίζει η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος

Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος Στοιχειώδεις παθολογικές μεταβολές του Γεννητικού Συστήματος του Θήλεος ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Προσοχή: Οι παρουσιάσεις μαθημάτων αποτελούν βοήθημα παρακολούθησης των παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Θεματική ενότητα 2: Εκτροφή προβάτων & αιγών. Αναπαραγωγική λειτουργία στα μικρά μηρυκαστικά-1/3 Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκοντες: Μπιζέλης Ιωσήφ

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής

Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία. Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Θέματα Αναπαραγωγικής Υγείας στην Προεφηβεία & Εφηβεία Φλώρα Μπακοπούλου Παιδίατρος Εφηβικής Ιατρικής Ενήβωση - Εφηβεία Puberty - Adolescence Puberty vs. Adolescence Ενήβωση vs. Εφηβεία 12-15 y 12- >>15

Διαβάστε περισσότερα

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία

Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Κύηση - Γαλουχία Γονιµοποίηση Για να επέλθει κύηση η συνουσία πρέπει να γίνει από 5 µέρες πριν την ωορρηξία µέχρι την ηµέρα της ωορρηξίας Χρόνος ζωής σπερµατοζωαρίων 5 µέρες Χρόνος ζωής ωαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Ρυθµίζουν το µεταβολισµό του ύδατος την έκκριση γάλακτος την αναπαραγωγή τη γαλουχία την αύξηση και εκκριτική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ

12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ 12. ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΑΝΑΠΤΥΞΗ Η αναπαραγωγή είναι μία χαρακτηριστική λειτουργία, η μόνη που δεν είναι απαραίτητη για την επιβίωση του ίδιου του οργανισμού αλλά για τη διαιώνιση του είδους. Η αναπαραγωγή στον

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΣΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ Χ.Ν. ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΣΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ Χ.Ν. ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΣΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ Χ.Ν. ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ Κλινική Ζώων Συντροφιάς, Κτηνιατρική Σχολή, Α.Π.Θ. Παραμονή λειτουργικού ωοθηκικού ιστού μετά από «στείρωση» (ολόκληρη ωοθήκη ή υπολείμματα ωοθηκών) Ακούσια:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Γυναικεία Ορµονικά Προφίλ (για την αναπαραγωγική και περιεµµηνοπαυσιακή ηλικία) Οι ωοθήκες βρίσκονται στο δεξιό και αριστερό τµήµα της πυελική κοιλότητας, πλησίον της µήτρας και

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. "ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014"

Λειτουργίες μαστού. Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος ΑΔΑΜΙΔΗΣ Δ. ΜΙΛΕΝΑ ΡΟΥΖΚΟΒΑ 2014 Λειτουργίες μαστού Σύνθεση γάλακτος Έκκριση γάλακτος Στάδια Ανάπτυξης Μαστού εφηβεία ενήλικη εγκυμοσύνη γαλουχία απογαλακτισμός λόβια Θηλαία άλω Θηλή λίπος Γαλακτοφόροι πόροι Μυοεπιθηλιακά κύτταρα (ωκυτοκίνη

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου

Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου Καθορισμός και διαφοροποίηση του φύλου Η διαδικασία που καταλήγει στην εμφάνιση κανονικού φύλου διέρχεται από διάφορες φάσεις. ιακρίνονται η φάση της γονιμοποίησης, η φάση διαφοροποίησης των εμβρυϊκών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ

ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ ΦΥΛΛΟ ΟΔΗΓΙΩΝ ΧΡΗΣΗΣ DINOLYTIC 1. ΟΝΟΜΑ ΚΑΙ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗ ΠΑΡΤΙΔΩΝ ΣΤΟΝ ΕΟΧ, ΕΦΟΣΟΝ ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ

ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΘΕΜΑ: «ΦΑΡΜΑΚΑ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΖΩΩΝ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑΣ» ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΓΙΑΝΝΑΚΑΚΗ ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ-ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2o ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ - ΓΗ_Α_ΒΙΟ_0_11208 Ι. Ένα από τα τμήματα του αναπαραγωγικού συστήματος του άνδρα είναι η εκφορητική οδός του σπέρματος η οποία ξεκινά από την επιδιδυμίδα

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία κυττάρων

Επικοινωνία κυττάρων ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Επικοινωνία κυττάρων Σε τοπικό επίπεδο γίνεται μέσω: - μορίων της επιφάνειας τους και - με χασματικές συνάψεις Η επικοινωνία πιο απομακρυσμένων κυττάρων γίνεται μέσω: - έκκρισης χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά.

Κεφάλαιο 12. Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. Κεφάλαιο 12 Α. ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΚΕΝΟΥ Συμπληρώστε σε κάθε κενό τη λέξη που ταιριάζει σωστά. 1. Τα επιθηλιακά κύτταρα του τοιχώματος του ωοθυλακίου παράγουν 2. Ο ενδομήτριος κύκλος ελέγχεται ορμονικά από 3.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εµβρυολογίας

Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εµβρυολογίας Πλακούντας Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εµβρυολογίας Πλακούντας Προσωρινό και δυναµικό όργανο Λειτουργίες πλακούντα Μεταφορά ουσιών και αερίων: από µητέρα προς έµβρυο (θρεπτικές ουσίες,

Διαβάστε περισσότερα

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

3/12/2014. Εξωσωµατική γονιµοποίηση (IVF) Πτωχές Απαντήτριες. Αίτια πτωχής απάντησης ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΔΗΣ Δ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ Μοριακός Βιολόγος & Γενετιστής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Επιβλέπουσα: ΚΟΥΤΛΑΚΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων

Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Εκτροφή μηρυκαστικών ζώων Θεματική ενότητα 1: Αναπαραγωγική Ικανότητα Βοοειδών 2/2. Τμήμα: Επιστήμης Ζωικής Παραγωγής & Υδατοκαλλιεργειών Διδάσκοντες: Μαρία Χαρισμιάδου Ορισμός Βοοτροφία είναι ο κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

ΜΠΑΜΠΑΤΣΙΑΣ ΛΑΜΠΡΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ-ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΚΑΘ` ΕΞΙΝ ΑΠΟΒΟΛΕΣ (πληροφορίες για το κοινό σύμφωνα με το Βρετανικό κολλέγιο μαιευτήρωνγυναικολόγων) για περισσότερες πληροφορίες η γυναίκα πρέπει να συμβουλεύεται το γυναικολόγο της. ΓΕΝΙΚΑ Αποβολή είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση.

Βιολογία α λυκείου. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. Στις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις να συμπληρώσετε τα κενά με τη σωστή λέξη ή φράση. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο 1. Συγκρίνοντας τα κύτταρα του επιθηλιακού ιστού με τα κύτταρα του νευρικού ιστού, αυτά μεταξύ τους μοιάζουν..

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣ/NIΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣ/NIΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣ/NIΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑΣ: ΖΕΡΔΑΛΗ ΜΑΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΛΕΜΕΣΟΥ 2007-8 www.cyprusbiology.com 1 ΕΝΟΤΗΤΑ Α. ΠΩΣ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΖΩΗ ιαιώνιση των ειδών 1. Ποια είναι τα µέρη του σπερµατοζωαρίου; 2. Να συµπληρώσετε τις ενδείξεις του πιο κάτω σχήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2015 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Contents ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ... 3 ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΝΖΥΜΑ... 16 ΕΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ

ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΝΩΣΗ ΦΥΛΗΣ ΧΟΛΣΤΑΙΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Γεωτεχνική Υπηρεσία και Υπηρεσία Πληροφορικών Συστημάτων ΚΡΙΣΙΜΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΓΕΛΑΔΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρούσα οικονομική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ

ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ ΑΠΟΚΌΛΛΗΣΗ ΠΛΑΚΟΎΝΤΑ Παθοφυσιολογία, Διάγνωση και Αντιμετώπιση Alexander Kofinas, MD Director Kofinas Perinatal Associate Professor Clinical Obstetrics and Gynecology Cornell University, College of Medicine

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΟΙΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΒΑΤΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΚΛΥΤΙΚΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ ΓΟΝΑΔΟΤΡΟΠΙΝΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΟΙΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΒΑΤΟ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΕΚΛΥΤΙΚΗΣ ΟΡΜΟΝΗΣ ΓΟΝΑΔΟΤΡΟΠΙΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΖΩΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΚΤΡΟΦΗΣ ΖΩΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Χοιροτροφία. Ενότητα 3η: Αναπαραγωγή-γενετική βελτίωση χοίρων Σκούφος Ιωάννης

Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου. Χοιροτροφία. Ενότητα 3η: Αναπαραγωγή-γενετική βελτίωση χοίρων Σκούφος Ιωάννης Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Χοιροτροφία Ενότητα 3η: Αναπαραγωγή-γενετική βελτίωση χοίρων Σκούφος Ιωάννης Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Τμήμα Τεχνολόγων Γεωπόνων Χοιροτροφία

Διαβάστε περισσότερα

Εμμηνορρυσιακός κύκλος. Επιμέλεια : Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια emed.med.uoa.gr/eclass

Εμμηνορρυσιακός κύκλος. Επιμέλεια : Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια emed.med.uoa.gr/eclass Εμμηνορρυσιακός κύκλος Επιμέλεια : Μυρσίνη Κουλούκουσα Αν. Καθηγήτρια emed.med.uoa.gr/eclass Σπερματογένεση Αριθμός γαμετών Ωογένεση Κύρια χαρακτηριστικά: Συνεχής παραγωγή. Παρόλο που σχηματισμός των σπερματοζωαρίων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος

Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος Κλασσική Εξωσωματική Γονιμοποίηση και Εμβρυομεταφορά στο στάδιο της βλαστοκύστης Αλέξανδρος Δ. Τζεφεράκος «ΜΟΝΑΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» μαιευτήρια «ΜΗΤΕΡΑ» και «ΛΗΤΩ» 2002 Κατά τη διαδικασία της εξωσωματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΣΙΚΗ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Βιβλίο: «Φυσική Α Γενικού Λυκείου» των Ι. Βλάχου κ.ά. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Οι παρακάτω παράγραφοι της εισαγωγής καθώς και η εργαστηριακή άσκηση

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό

Ερωτήσεις θεωρίας. 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό Ερωτήσεις θεωρίας 1ο Κεφάλαιο Από το κύτταρο στον οργανισμό 1. Ποια είναι τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού; Τα βασικά είδη ιστών του ανθρώπινου οργανισμού είναι ο επιθηλιακός, ο μυικός, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει

Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Διαχείριση του ζευγαριού που θέλει να τεκνοποιήσει Υπογονιµότητα: αδυναµία σύλληψης µετά από 1 χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών Ικανότητα σύλληψης/µήνα: ~20% 10-15% των ζευγαριών: πρόβληµα υπογονιµότητας

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπ. έτος: 2013-2014 Αριθμ. Διατριβής: 3023

Πανεπ. έτος: 2013-2014 Αριθμ. Διατριβής: 3023 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β. Κ. ΤΑΡΛΑΤΖΗΣ Πανεπ. έτος: 2013-2014 Αριθμ. Διατριβής:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΕΧΝΗΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΜΝΩΝ ΦΥΛΗΣ ΧΙΟΥ ΓΙΑΝΝΟΣ ΜΑΚΡΗΣ Λεμεσός 2014 ii

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την ζωτικότητα των µοσχαριών. Τι µπορούµε να κάνουµε; Gert van Trierum International Dairy Topics Volume 5 Number 6 Denkavit Nederland BV, PO Box 5, 3780 BA Voothuizen, The Nederlands Βελτιώνοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ

ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Μεσογείων 6, Αμπελόκηποι 115 27 ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ [1]/[6] ΑΝΔΡΙΚΗ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Περίπου το 15% των ζευγαριών δεν είναι σε θέση να συλλάβουν μετά από ένα χρόνο ελεύθερων σεξουαλικών επαφών.

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες

Γαμετογένεση. Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο. Θηλαστικά, Αμφίβια, ιχθύες Γαμετογένεση Γαμετογένεση Καθορισμός φύλου (όρχεις ς ή ωοθήκες) G1 Σπερματογένεση Πρόφαση Ι μείωσης Γαμετικά κύτταρα Γονάδα (μιτώσεις) έσμευση Έμβρυο Ολοκλήρωση μείωσης Ι Γονιμοποίηση-ολοκλήρωση η η μείωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΠΑΛ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών

Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες. Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύηση και συγγενείς καρδιοπάθειες Στέλλα Μπρίλη Α! Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών Αιµοδυναµικές αλλαγές κατά την εγκυµοσύνη Όγκος αίµατος 30-50% Μέγιστο 20-24 εβδ Όγκος παλµού Καρδιακή Συχνότητα

Διαβάστε περισσότερα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα

Στα πτηνά το φύλο «καθορίζεται από τη μητέρα». Αυτό γιατί, το αρσενικό άτομο φέρει τα χρωμοσώματα ZZ ενώ το θηλυκό τα ZW. Έτσι εναπόκειται στο που θα 1 Όπως όλοι γνωρίζουμε κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από κύτταρα. Μέσα στον πυρήνα των κυττάρων υπάρχουν τα χρωμοσώματα, τα οποία αποτελούν to γενετικό υλικό (DNA). Στα χρωμοσώματα αυτά βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΣΤΑΜΑΤΙΟΣ Μαιευτήρας - Γυναικολόγος ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΔΙΕΓΕΡΣΗΣ ΩΟΘΗΚΩΝ 1. Μακρύ πρωτόκολλο, με έναρξη GnRH αγωνιστή την 21 η ημέρα και προσθήκη γοναδοτροπινών αμέσως μετά

Διαβάστε περισσότερα

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων.

Πάντως η λήψη τροφής ρυθµίζεται από το νευρικό σύστηµα µε συνεργασία δύο κέντρων. ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΗΣ H ανάγκη για λήψη τροφής, που ικανοποιείται µόνο µε σιτισµό, και προέρχεται από διέγερση του κέντρου θρέψης, αποτελεί το αίσθηµα της πείνας (hunger), ενώ η επιθυµία για λήψη ειδικής τροφής,

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη.

Γενετικό γλωσσάριο. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες. Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. 12 Γενετικό γλωσσάριο Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιηµένο από το γλωσσάριο που αρχικά δηµιουργήθηκε από το Πάρκο Γενετικής Γνώσης London IDEAS (London

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας

ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ Γεώργιος Λ. Αντωνάκης Αν. Καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας Πρωτόκολλα πρόκλησης πολλαπλής ωοθυλακικής ωρίμανσης. Ασφάλεια των μεθόδων της Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Πρόκληση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της λεπτίνης στη γονιμότητα

Ο ρόλος της λεπτίνης στη γονιμότητα EΛΛHNIKH MAIEYTIKH & ΓΥNAIKOΛΟΓIA 19(4):384-404, 2007 Ανασκόπηση Ο ρόλος της λεπτίνης στη γονιμότητα Ε. Δρίζης 1 Δ. Πανίδης 2 Ι. Πράπας 1 1 Δ Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ 2 Μονάδα Ενδοκρινολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία

Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία Τα εικοσανοειδή και η σχέση τους µε την υγεία ρ. Αγγελική Τριανταφύλλου - Πιτίδη Ιατρός Μικροβιολόγος Αν. Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών Κύριο µέληµα του ανθρώπου ήταν και είναι, η διατήρηση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

emed.med.uoa.gr/eclass

emed.med.uoa.gr/eclass emed.med.uoa.gr/eclass Γεννητικό σύστημα θήλεος Το γεννητικό σύστημα αποτελείται από: εσωτερικά γεννητικά όργανα διφυείς ωοθήκες, διφυείς ωαγωγοί, μήτρα, κόλπος εξωτερικά γεννητικά όργανα εφήβαιο, αιδοίο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟΓΝΟ 7ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΗΣ Δρ. Μαρία Τζητηρίδου- Χατζοπούλου Παιδίατρος Νεογνολόγος-Αναπτυξιολόγος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Π.Ο.Υ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΙΑΤΡΟΥΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ (Για µετεµµηνοπαυσιακούς και ακανόνιστους κύκλους) Η εµµηνόπαυση προκαλείται από σταδιακή µεταβολή της ευαισθησίας των ωοθηκών προς τις Γοναδοτροπίνες

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ

ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ ΧΡΩΜΟΣΩΜΙΚΕΣ ΑΝΩΜΑΛΙΕΣ Σύνδροµο Down Το σύνδροµο Down είναι µια γενετική ανωµαλία ου εριλαµβάνει συνδυασµό χαρακτηριστικών, ό ως νευµατική καθυστέρηση, συγκεκριµένα χαρακτηριστικά ροσώ ου και συχνά καρδιακά

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2006 Μάθηµα: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία και ώρα εξέτασης: ευτέρα, 5 Ιουνίου 2006 7.30 π.µ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα