ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ ΑΙΓΑIΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ ΑΙΓΑIΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ ΑΙΓΑIΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΒΕΡΟΙΑ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Φάκας Πέτρος Α. Μ : 141/97058 Μυτιλήνη, Σεπτέµβριος 2002

2 Ευχαριστίες Πρώτα απ όλα θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή που µου ανέθεσε και ήταν υπεύθυνος για την εργασία αυτή, τον κύριο Απόστολο Παρπαΐρη. Με την καθοδήγηση και τις συµβουλές του µου έδειξε τον τρόπο µε τον οποίο έπρεπε να δουλέψω ώστε να φτάσω στο αποτέλεσµα αυτό. Στη συνέχεια θα ήθελα να ευχαριστήσω τους καθηγητές που δέχτηκαν να είναι στην επιτροπή αξιολόγησης της πτυχιακής µου κατά την παρουσίασή της, την κυρία Ανδρονίκη Χατζοπούλου και τον κύριο Σουλακέλλη Νικόλαο. Ακόµα θα ήθελα να ευχαριστήσω τους υπαλλήλους των υπηρεσιών από τις οποίες άντλησα στοιχεία για το θέµα το οποίο διαπραγµατευόµουν. Τον διευθυντή της ηµοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Αποχέτευσης Βέροιας, τον προϊστάµενο του τοµέα διοικητικού της ΕΗ περιοχής Βέροιας, τον διευθυντή του Νοσοκοµείου Βέροιας, καθώς και υπαλλήλους του δήµου Βέροιας. Ελπίζω να µην έχω ξεχάσει κάποιον. Τέλος θα ήθελα να πω ένα µεγάλο ευχαριστώ στην οικογένειά µου η οποία µε στήριξε όλα αυτά τα χρόνια για να τελειώσω τις σπουδές µου.

3 Περιεχόµενα Ενότητα 1 η : Περιγραφή 1.1 Η πόλη της Βέροιας Κλίµα Φυσικό περιβάλλον (γενικά) α Χλωρίδα β Πανίδα Νοµός Ηµαθίας α Συνοπτική ιστορία του νοµού Όρος Βέρµιο Ποταµός Αλιάκµονας. 9 Ενότητα 2 η : Ιστορικά στοιχεία 2.1 Ιστορία Η εβραϊκή κοινότητα Βέροιας α Η εβραϊκή συνοικία της Βέροιας β Η συναγωγή Η δηµιουργία της εκκλησίας της Βέροιας και το βήµα του απόστολου Παύλου...36 Ενότητα 3 η : Το παραδοσιακό Βεροιώτικο σπίτι 3.1 Τα µορφολογικά στοιχεία και η λειτουργία του Βεροιώτικου σπιτιού Τα σπίτια της Βέροιας..47 Ενότητα 4 η : Aξιοθέατα 4.1 Αξιοθέατα µέσα στην πόλη της Βέροιας α Αρχαιολογικό µουσείο β Βυζαντινό µουσείο γ Τα τείχη της Βέροιας δ Λείψανα µνηµειακών ρωµαϊκών δρόµων ε Λαξευτοί τάφοι Βυζαντινές και µεταβυζαντινές εκκλησίες α Ο ναός της Αναστάσεως του Χριστού β Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος γ Άγιος Βλάσιος Συνοικία Μπαρµπούτας Συνοικία Κυριώτισσας Αξιοθέατα σε κοντινές αποστάσεις από την πόλη της Βέροιας α Βεργίνα β Ιερά µονή Τιµίου Προδρόµου γ Ιερά µονή Παναγίας οβρά δ Ιερά µονή Παναγία Σουµελά ε Αρχαία Μίεζα στ Σέλι. 68

4 Ενότητα 5 η : Υπηρεσίες - Υποδοµές 5.1 Τοµέας υγείας Τοµέας µεταφορών α Οδικοί άξονες β Σιδηροδροµικό δίκτυο γ Υπεραστικές και αστικές συγκοινωνίες δ Χώροι στάθµευσης Ενεργειακή κάλυψη α Ιστορικό ηλεκτροδότησης της πόλης της Βέροιας β Η κατάσταση σήµερα ίκτυο ύδρευσης α Κατανάλωση ίκτυο αποχέτευσης Απορρίµµατα.74 Ενότητα 6 η : Προβλήµατα πιθανές λύσεις 6.1 Προβλήµατα στην πόλη της Βέροιας 75 Συµπεράσµατα Βιβλιογραφία 78

5 Ενότητα 1 η : Περιγραφή 1.1 Η πόλη της Βέροιας Άποψη της Βέροιας από λόφο του Προφήτη Ηλία Στους ανατολικούς πρόποδες του Βερµίου έξι χιλιόµετρα νοτιοδυτικά του Αλιάκµονα (ιερού ποταµού των αρχαίων Μακεδόνων), σε οροπέδιο µε µέσο υψόµετρο 130 µέτρα, είναι κτισµένη µια από τις κυριότερες πόλεις της Ηµαθίας η Βέροια. Πόλη πανάρχαια η αρχαιότερη της «µείζονος» Μακεδονίας, η οποία συνεχίζει να υπάρχει µε το ίδιο όνοµα και στην ίδια θέση εδώ και χρόνια τουλάχιστον, σε ένα υπέροχο φυσικό περιβάλλον. Για την καταγωγή και τη γραφή του ονόµατος της Βέροιας, καθώς και για τη χρονολογία ανιδρύσεως της πόλεως, δεν υπάρχουν ακόµα ασφαλή στοιχεία, γιατί δεν έχει γίνει συστηµατική αρχαιολογική έρευνα. Ο µύθος λέει πως κτίσθηκε από τη νύµφη Βέροια θυγατέρα του Ωκεανού και της Θέτιδος ή του Άδωνη και της θεάς Αφροδίτης. Η πιο παλιά αναφορά του ονόµατος υπάρχει στο Θουκυδίδη (Α, 61,4). Ο Στέφανος Βυζάντιος δέχεται δύο εκδοχές, ότι χτίστηκε από το Φέρωνα ή από την κόρη του Βέρητος, του γιου του Μακεδόνος. Τα ίδια περίπου αναφέρονται και στη γεωγραφία του Μελέτιου (σ. 472) «Βέροια υπό των Τούρκων Καραφέρι, πόλις αρχαία και διάσηµος, έχουσα θρόνον Μητροπολίτου, εκτίσθει αυτή υπό την υπώρειαν του Βερµίου όρους, και ου πολύ µακράν του Αλιάκµονος ποταµού, παρά του Φέρωνος όν αυτοί Βέρωνα εκάλουν, και ονοµάσθη από Βερροίας της θυγατρός Βέρητος του Μακεδόνος». Ότι η προϊστορία της Βέροιας είναι µυθική συµπεραίνεται αβίαστα από την διήγηση του «πατέρα της ιστορίας» Ηροδότου ο οποίος γράφει ότι οι αρχαίοι Μακεδόνες έφτασαν και στη Βέροια και συνέλαβαν τον Σειληνό (προστατευόµενο 1

6 του ιόνυσου) στους περίφηµους κήπους του βασιλιά Μίδα. Οι δε κήποι αυτοί βρίσκονταν στους πρόποδες του Βερµίου όρους όπου φύονταν µόνα τους τριαντάφυλλα µε εξαιρετική µυρωδιά. Η Βέροια σήµερα είναι µια σύγχρονη ζωντανή Ελληνική πόλη κατοίκων περίπου, µε κυρίαρχο στοιχείο στη σύνθεση του πληθυσµού της το προσφυγικό. Ακολουθούν οι ντόπιοι και οι βλάχοι. Αποτελεί κέντρο βιοµηχανικής επεξεργασίας των άφθονων γεωργοκτηνοτροφικών προϊόντων της περιοχής, που είναι η βασική πηγή της οικονοµίας της. Η Βέροια είναι κυρίως γεωργική πόλη όπως άλλωστε και όλος ο νοµός Ηµαθίας, στον οποίο θα αναφερθούµε στη συνέχεια, του οποίου είναι πρωτεύουσα. Βασικός παράγοντας που ευνοεί αυτήν την µεγάλη ανάπτυξη της γεωργίας πέρα από το εύφορο έδαφος της περιοχής, είναι και ότι υπάρχουν πολλά ποτάµια, τα οποία µε την κατάλληλη εκµετάλλευσή τους από το ανεπτυγµένο αρδευτικό δίκτυο που υπάρχει, δίνουν στους γεωργούς όσο νερό χρειάζονται για να ποτίσουν τις καλλιέργειές τους του ξηρούς µήνες του καλοκαιριού. Εκτός από αυτά όµως έχουν αναπτυχθεί και αξιόλογες βιοµηχανίες όπως νηµατουργεία, εκκοκκιστήρια βάµβακος, ψυκτικές αποθήκες φρούτων και τυροκοµικών προϊόντων, αλευρόµυλοι, ηλεκτροπαραγωγή, αεριούχα ποτά, ταπητουργεία, εριουργεία, πλινθοποιεία, ασβεστοποιεία, κονσερβοποιεία κ.τ.λ. Τα πυκνά σε βλάστηση βουνά της το Βέρµιο και τα Πιέρια δίνουν άφθονα δασικά και κτηνοτροφικά προϊόντα. Το υπέδαφός της είναι πλούσιο σε µεταλλεύµατα χρωµίου και µάρµαρα. Όλες αυτές οι προϋποθέσεις δηµιουργούν µια έντονη εµπορική κίνηση στην πρωτεύουσα του νοµού. Εκείνο όµως που πραγµατικά έδωσε φτερά στην οικονοµία της είναι οι εξαγωγές κηπευτικών και φρούτων. Οι παραδοσιακές γεύσεις για τις οποίες φηµίζεται η Βέροια είναι το ρεβανί της (από το 1886), τα φρούτα της καθώς και οι κοµπόστες της. 1.2 Κλίµα Οι κλιµατολογικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή της Βέροιας είναι αυτές που χαρακτηρίζουν όλη την περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας. Το κλίµα χαρακτηρίζεται ηπειρωτικό µε ζέστη το καλοκαίρι και κρύο το χειµώνα που οφείλεται κατά κύριο λόγο στις ψυχρές αέριες µάζες που έρχονται από το βορρά. Παρ όλα αυτά το πρόβληµα του παγετού στην Βέροια δεν είναι ιδιαίτερα οξύ. Οι βροχοπτώσεις έχουν τη µεγαλύτερη τιµή τους το τέλος του φθινοπώρου και το χειµώνα, οι χιονοπτώσεις δεν είναι συχνές, ενώ οµίχλη εµφανίζεται το φθινόπωρο και το χειµώνα. Πιο αναλυτικά, από στοιχεία τα οποία λήφθηκαν από τον Οργανισµό Βάµβακος Βέροιας για το έτος 2001 έχουµε: Ο πιο ζεστός µήνας ήταν ο Ιούλιος µε µέση θερµοκρασία 31,24 ο C. Ο πιο ψυχρός, ήταν ο Ιανουάριος µε 1,97 ο C. Η θερµοκρασία αέρος παρουσίασε απλή διακύµανση κατά τη διάρκεια του έτους, µε ψυχρότερο το µήνα Ιανουάριο µε µέση µηνιαία τιµή 4,73 ο C και θερµότερο το µήνα Ιούλιο µε 27,27 ο C. Η µέση ετήσια θερµοκρασία αέρα είναι 15,73 ο C. 2

7 Το ετήσιο ύψος βροχής παρουσιάζει διπλή διακύµανση (άνοιξη και φθινόπωρο) µε κύριο µέγιστο φθινοπωρινής περιόδου το µήνα Νοέµβριο µε ύψος βροχής 87,01 mm και δεύτερο µέγιστο (εαρινή περίοδο) το µήνα Μάιο µε 63,53 mm. Το µέσο ετήσιο ύψος βροχής ανέρχεται σε 613,44 mm. Στη διατιθέµενη περίοδο των τελευταίων 23 ετών το µέγιστο ύψος βροχής εµφανίζεται το έτος 1979 µε 958,7 mm ενώ το ελάχιστο το έτος 1989 µε 359,7 mm. 1.3 Φυσικό περιβάλλον Η καταπράσινη κοίτη του Τριποτάµου που διασχίζει τη Βέροια όπως φαίνεται από τη δυτική πλευρά της πόλης από την συνοικία «Προµηθέας» Η Βέροια παρουσιάζει αστικό χαρακτήρα οπότε δεν έχει να επιδείξει ιδιαίτερα µεγάλο φυσικό πλούτο. Όµως λόγω του ότι είναι χτισµένη στους πρόποδες του Βερµίου, όπως έχουµε αναφέρει ξανά, τα όριά της είναι πολύ συγκεκριµένα και αµέσως µετά τα όριά της υπάρχει ένα πολύ πλούσιο φυσικό περιβάλλον. Επίσης στην κοίτη του Τριποτάµου (γύφτικου ποταµιού), ο οποίος τη διαπερνάει, υπάρχει ένα πλούσιο φυσικό περιβάλλον µε χλωρίδα και πανίδα. Νοιώθει κανείς όταν βρίσκεται εκεί πως βρίσκεται έξω από τα όρια της πόλης, µε τους θορύβους της, και θαυµάζει την οµορφιά του κατάφυτου τοπίου ακούγοντας το κελάρυσµα του νερού του ποταµού και το κελάηδηµα των πουλιών. 1.3.α Χλωρίδα Στην περιοχή της Βέροιας η χλωρίδα αποτελείται και από φυτά τα οποία αντέχουν και ζητούν πολύ υγρασία µα και από φυτά τα οποία δεν αντέχουν στην υγρασία τόσο πολύ. Τα υδρόφιλα φυτά υπάρχουν κυρίως στην κοίτη του Τριποτάµου ο οποίος διέρχεται από τη Βέροια. Τα φυτά αυτά είναι ο πλάτανος (Platanus orientalis), η ιτιά (Salix incana), η κακαβιά (Celtis australis) καθώς και η σχετικά υδρόφιλη Φουντουκιά (Corulus avellana). Τα µη υδρόφιλα φυτά της περιοχής τα οποία υπάρχουν γύρω από τα όρια της πόλης είναι το πουρνάρι (Queraus coccifera) καθώς και το παλιούρι (Paliurus). 1.3.β Πανίδα Στην κοίτη του Τριποτάµου υπάρχουν άγριες πέστροφες (Salmo truta Fario), η ανάπτυξη των οποίων έχει περιοριστεί σήµερα στην άνω κοίτη του ποταµού, όπου 3

8 ευνοείται πολύ από τη σχετικά χαµηλή θερµοκρασία του νερού, την υψηλή περιεκτικότητά του σε διαλυµένο οξυγόνο, τον βαθµό PH (αλκαλικό) καθώς και την συνεχή παροχή του ποταµού. Ακόµα υπάρχει (Oncorhychus mikyss) πέστροφα ιριδίζουσα (ήµερη). Αυτή είναι ειδικός γόνος ήµερης πέστροφας µε την οποία προσπαθεί να εµπλουτίσει τον ποταµό το τµήµα Αλιείας της ιευθύνσεως Γεωργίας Ηµαθίας. Το είδος αυτό έχει επιλεγεί, διότι δεν µπορεί να πολλαπλασιαστεί µόνο του, έτσι ώστε να είναι ελεγχόµενος ο πληθυσµός του προς αποφυγή ανταγωνισµού µε άλλα είδη όπως για παράδειγµα την άγρια πέστροφα. Τέλος στην κοίτη του ποταµού υπάρχει καραβίδα ποταµίσια (Astacus eluriatilis) η οποία υπάγεται στα µαλακόστρακα. Σήµερα υπάρχει στο ανάντη τµήµα του ποταµού. Την ευνοούν και αυτήν οι συνθήκες οι οποίες περιγράφηκαν για την άγρια πέστροφα. Η προσπάθεια είναι να έρθει χαµηλότερα στο µέσω Τριπόταµο όπου υπήρχε και παλιότερα. Έχει πολλούς εχθρούς µεταξύ των ψαριών, των πτηνών και των θηλαστικών. Στην περιοχή της Βέροιας υπάρχουν επίσης και αρκετά πτηνά. Τα είδη που κυριαρχούν είναι ο κότσυφας (Turdus merula), η τσίχλα (Turdus philomelus), η καρακάξα (Pica pica), το αηδόνι (Luscinia megarhynchos) καθώς και το σπουργίτι (Passer domesticus). Τέλος τα κυριότερα ερπετά που βρίσκονται στην περιοχή είναι το νερόφιδο (Natrix natrix) και η οχιά (Vipera ommodytes). 1.4 Νοµός Ηµαθίας Η Ηµαθία ήταν χώρα της αρχαίας Μακεδονίας. Όριά της ήταν ο ποταµός Αλιάκµονας, ο κάτω Αξιός και ο µυχός του Θερµαϊκού κόλπου. Ανάµεσα στα όρια αυτά είχαν κτιστεί οι πόλεις Αίγες (σηµερινή Έδεσσα), Πέλλα και Βέροια. Για ένα διάστηµα µάλιστα Ηµαθία ονοµαζόταν ολόκληρη η Μακεδονία. Από το 1928 όµως Ηµαθία ονοµάζεται ο Νοµός της Κεντρικής Μακεδονίας, που ορίζεται προς βορρά από το νοµό Πέλλας, ανατολικά από το νοµό Θεσσαλονίκης και τον Θερµαϊκό, νότια και νοτιοανατολικά από το νοµό Πιερίας και τέλος δυτικά και νοτιοδυτικά από το νοµό Κοζάνης. Το όνοµα Ηµαθία είναι επίσης αρχαιότατο. Αναφέρεται στον Όµηρο, ο οποίος µάλιστα την αποκαλεί «ερατεινή», δηλαδή αξιέραστη, τερπνή. Για την προέλευση του ονόµατός της υπάρχουν πολλές εκδοχές. Σχετίζεται µε τον µυθικό βασιλιά των Αιθιόπων Ηµαθίωνα, γιο του Τιθωνού και της Ηούς, ή µε της Ηµαθίδες, κόρες του βασιλιά της Ηµαθίας Πιέρου. Κατά τους γλωσσολόγους όµως προέρχεται από την οµηρική λέξη «άµαθος», που σηµαίνει πεδιάδα άµµου, αµµουδιά. Η εκδοχή αυτή φαίνεται πιθανότερη, αν λάβουµε υπ όψη ότι στην θέση του σηµερινού κάµπου υπήρχε κατά την αρχαιότητα θάλασσα και συνεπώς µεγάλες ήταν οι αµµουδερές εκτάσεις της Ηµαθίας. 4

9 Η έκτασή του σηµερινού νοµού Ηµαθίας είναι τετραγωνικά χιλιόµετρα. Το µεγαλύτερό του µέρος είναι πεδινό. Έχει όµως και δύο µεγάλα όρη, το Βέρµιο και τα Πιέρια. Ο πληθυσµός του νοµού σύµφωνα µε την απογραφή του έτους 1991 ανέρχεται στους κατοίκους και κατανέµεται ως εξής: κάτοικοι είναι αγροτικός πληθυσµός (ενασχόληση µε γεωργία και κτηνοτροφία) Ο ηµιαστικός πληθυσµός του νοµού ανέρχεται στις κατοίκους Τέλος ο αστικός πληθυσµός του νοµού είναι κάτοικοι Ο νοµός αποτελείται από δώδεκα δήµους, µε µεγαλύτερους τους δήµους Βέροιας, Νάουσας και Αλεξάνδρειας. Είναι τµήµα της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας και ένας από τους πιο δυναµικά ανεπτυγµένους νοµούς σε ολόκληρη την Ελλάδα. Πρωτεύουσα του νοµού είναι η πόλη της Βέροιας η οποία έχει την πόλη της Νάουσας βορειοδυτικά της και την Αλεξάνδρεια βορειοανατολικά της. Υδατοπτώσεις Τριπόταµου Το Βέρµιο αποτελεί συνέχεια του Καϊµακτσαλάν και χωρίζει την Κεντρική από τη υτική Μακεδονία. Το Τσανακτσή είναι η ψηλότερη κορυφή του µε ύψος µέτρα. Το Βέρµιο είναι κατάφυτο από δάση. Κυριαρχούν οι βελανιδιές 37%, η οξιές 35% και τα πεύκα 11%. Επίσης έχει άφθονα νερά. Με τις υδατοπτώσεις τους κινούνται διάφορα εργοστάσια της Βέροιας και της Νάουσας. Από τα Πιέρια χωρίζεται µε τον ποταµό Αλιάκµονα. Στη συνέχεια θα γίνει πιο λεπτοµερής αναφορά στο Βέρµιο το οποίο είναι ένας καθοριστικός παράγοντας που επηρεάζει την πόλη της Βέροιας. Τα Πιέρια κατά το µεγαλύτερο όγκο τους ανήκουν στο νοµό Πιερίας. Το τµήµα που ανήκει στο νοµό Ηµαθίας είναι κατάφυτο από δάση. Εδώ κυριαρχούν οι βελανιδιές 42%, οι οξιές 21%, τα πεύκα 13% και τα έλατα 2,5%. Η ψηλότερη κορυφή είναι ο Πίερος ή Φλάµπουρο µε ύψος µέτρα. Ποταµοί του νοµού είναι ο Αλιάκµονας, ο Λουδίας, η Αραπίτσα, ο Κουτίχας και ο Τριπόταµος. Ο Αλιάκµονας είναι ο κυριότερος ποταµός του νοµού. Πηγάζει από τα ανατολικά του Βοΐου και έχει το µεγαλύτερο µήκος στο ελληνικό έδαφος (314 χιλιόµετρα). Περνάει ανάµεσα από τους ορεινούς όγκους του Βερµίου και των Πιερίων, διασχίζει όλον τον κάµπο της Κεντρικής Μακεδονίας και χύνεται στο Θερµαϊκό κόλπο. Στον Αλιάκµονα θα αναφερθούµε πιο αναλυτικά στη συνέχεια επειδή είναι ένας σηµαντικός παράγοντας που συµβάλει στην ανάπτυξη του νοµού και κατά συνέπεια και της πρωτεύουσάς του Βέροιας. 5

10 Ο Λουδίας πηγάζει από την οροσειρά Νίτσου του Βερµίου, διασχίζει την τέως λίµνη των Γιαννιτσών, αποστραγγίζει την περιοχή και µετά από διαδροµή 35 χιλιοµέτρων περίπου χύνεται και αυτός στο Θερµαϊκό. Η Αραπίτσα πηγάζει από το βόρειο Βέρµιο, διασχίζει την πόλη της Νάουσας, της οποίας είναι και πηγή ύδρευσης, κινεί µε τις υδατοπτώσεις της τα εργοστάσια και χύνεται στην µεγάλη αποχετευτική τάφρο, η οποία διοχετεύει τα νερά της στην κοίτη του ποταµού Αλιάκµονα. Ο Κουτίχας πηγάζει από τις υπώρειες του Βερµίου, νοτίως της Ναούσης, και χύνεται και αυτός στην περιφερειακή τάφρο. Ο Τριπόταµος είναι ο ποταµός της Βέροιας. Έχει τις πηγές του στις ανατολικές υπώρειες του Νότιου Βερµίου, διασχίζει και υδρεύει την πόλη, κινεί τα εργοστάσιά της µε τις υδατοπτώσεις του και καταλήγει επίσης στην περιφερειακή τάφρο. Και στον Τριπόταµο θα αναφερθούµε ξανά στη συνέχεια καθότι είναι σηµαντικός παράγοντας στην εξέλιξη της πόλης αφού τη διασχίζει και παράλληλα την υδρεύει. Ο νοµός θεωρείται πλούσιος σε φυσικούς πόρους, γιατί έχει µεγάλες και εύφορες πεδινές εκτάσεις υψηλής παραγωγικότητας, άφθονο υδατικό δυναµικό και µάλιστα επιφανειακό. Χαρακτηρίζεται γεωργικός από άποψη κύριας απασχόλησης και πηγής εισοδήµατος, µε έµφαση στις εντατικές καλλιέργειες (φρούτα, τεύτλα, βαµβάκι, κηπευτικά κ.τ.λ.). Ανήκει στην πρώτη δεκάδα των ανεπτυγµένων νοµών της Ελλάδας, µε κριτήριο το επίπεδο της οικονοµικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Άποψη του κάµπου της Ηµαθίας από το πάρκο Ελιά της Βέροιας Όπως είπαµε η γεωργία είναι µια από τις σηµαντικότερες απασχολήσεις των κατοίκων του νοµού ο οποίος θεωρείται από τους παραγωγικότερους της χώρας. Εδώ υπάρχουν τα περισσότερα γεωργικά µηχανήµατα της Μακεδονίας. Ο νοµός έρχεται τρίτος ως προς τα αγροτικά µηχανήµατα σ ολόκληρη την Ελλάδα., µετά από την Λάρισα και το Ηράκλειο της Κρήτης. Τα κυριότερα γεωργικά προϊόντα είναι δηµητριακά, όσπρια, βαµβάκι, σακχαρότευτλα, κηπευτικά. Επίσης ο νοµός φηµίζεται για το ξινόµαυρο κρασί Ναούσης. Τα τελευταία όµως χρόνια αναπτύχθηκε σηµαντικά η δενδροκαλλιέργεια. Ο νοµός έχει τις περισσότερες µηλιές απ όλους τους νοµούς της χώρας και τα γευστικότερα ροδάκινα καθώς και κεράσια. 6

11 Και η κτηνοτροφία παρουσιάζεται αρκετά ανεπτυγµένη. Μεγάλη είναι η ποικιλία των ζώων που εκτρέφονται όπως πρόβατα, κατσίκια, αγελάδες, βόδια, χοίροι κ.τ.λ.. Τα τελευταία χρόνια, η πάχυνση µόσχων που εισάγονται από το εξωτερικό, αποτελεί την πιο εκτεταµένη και επικερδή επιχείρηση των κτηνοτρόφων. Τα κύρια ορυκτά του νοµού είναι το χρώµιο και τα µάρµαρα. Τα µάρµαρα µάλιστα της Καστανιάς θεωρούνται ανώτερα και από αυτά της Πεντέλης. Στο νοµό είναι αρκετά ανεπτυγµένη και η βιοµηχανία. Η Νάουσα και η Βέροια θωρούνται από τα µεγαλύτερα κλωστοϋφαντουργικά κέντρα της Ελλάδος. Επίσης η βιοµηχανία σακχάρεως στο Πλατύ έρχεται πρώτη στην παραγωγή απ όλες τις άλλες. Τα τελευταία χρόνια παράλληλα µε την ανάπτυξη των δενδροκαλλιεργειών αναπτύχθηκαν οι βιοµηχανίες κονσερβοποιίας φρούτων (κοµπόστες ροδάκινων, µήλων κερασιών κ.τ.λ.), καθώς και επεξεργασίας χυµού ντοµάτας. Στο νοµό υπάρχουν επίσης πολλά αρχαιολογικά ευρήµατα. Τα νεολιθικά ευρήµατα του χωριού της Νέας Νικοµήδειας είναι τα σπανιότερα στην Ελλάδα. Άλλοι αρχαιολογικοί χώροι είναι τα Λευκάδια, η Βεργίνα, το Ροδοχώρι, Η Λευκόπετρα κ.τ.λ.. Το δε αρχαιολογικό µουσείο της Βέροιας θεωρείται το σπουδαιότερο στην κυρίως Ηµαθία. 1.4.α Συνοπτική ιστορία του νοµού Ο σηµερινός νοµός αντιστοιχεί µε την αρχαία περιοχή που αναφέρεται µε αυτό το όνοµα ήδη από τον Όµηρο. Η Ηµαθία, που σηµαίνει «η αµµουδερή ακρογιαλιά», ήταν ο πρώτος σταθµός της εξάπλωσης των Αργεαδών Μακεδόνων, που κινούνταν προς τα βόρεια ψάχνοντας για καινούρια γη, και παρέµεινε ως το τέλος η καρδιά του κράτους τους. Εδώ, στις χαµηλές υπώρειες των Πιερίων ίδρυσαν. σύµφωνα µε την παράδοση, κάπου στον 8 ο αιώνα π.χ. την πρώτη πρωτεύουσά τους, τις Αιγές, και έβαλαν τα θεµέλια του βασιλείου που αργότερα θα κυριαρχούσε στην ελληνική και την παγκόσµια ιστορία. Όµως ο τόπος µε τα πυκνά δάση, τα χλωρά λιβάδια, τα ποτάµια και τον εύφορο κάµπο, δεν ήταν βέβαια ακατοίκητος και πριν από τον ερχοµό των Μακεδόνων και µολονότι η έρευνα των προϊστορικών θέσεων της περιοχής είναι πάρα πολύ περιορισµένη, ωστόσο κοντά στη Βέροια, στη Νέα Νικοµήδεια, βρέθηκε ένας από τους παλαιότερους αγροτικούς συνοικισµούς της Ελλάδας και όλης της Ευρώπης, ενώ κοντά στη Βεργίνα διαπιστώθηκε η ύπαρξη εκτεταµένου οικισµού της Νεότερης Νεολιθικής και της Εποχής του Χαλκού. Στα Κλασικά Χρόνια η Ηµαθία έχει τρεις πόλεις, τις Αιγές, τη Μίεζα, όπου ο Φίλιππος θα στείλει τον Αλέξανδρο για να µαθητεύσει κοντά στον Αριστοτέλη, και τη Βέροια. Η τελευταία αναπτύσσεται πολύ στα Ελληνιστικά Χρόνια. Το 168 π.χ. η πόλη παραδίδεται στους Ρωµαίους οι οποίοι την ονοµάζουν πρωτεύουσα µιας από τις «ηµοκρατίες» τους. Λίγα χρόνια αργότερα η Βέροια γίνεται έδρα του «Κοινού των Μακεδόνων» και κέντρο της αυτοκρατορικής λατρείας. Επιπλέον µε τη διοικητική αναδιοργάνωση της αυτοκρατορίας ο ιοκλητιανός την κάνει µια από τις δυο πρωτεύουσες της επαρχίας της Μακεδονίας. 7

12 Το χειµώνα του µ.χ. ο Απόστολος Παύλος επισκέπτεται την περιοχή και κηρύσσει τη νέα θρησκεία µπροστά στη σηµαντική εβραϊκή κοινότητα της πόλης. Τα µετέπειτα χρόνια και ειδικότερα την περίοδο της επικράτησης των Βυζαντινών η Βέροια γνωρίζει επιδροµές Βουλγάρων και Φράγκων. Ήδη στα Αυτοκρατορικά Χρόνια η Βέροια, που έχει γίνει κοσµοπολίτικη πόλη, είναι η αδιαφιλονίκητη πρωτεύουσα όλης της γύρω περιοχής και η ιστορία της Ηµαθίας ταυτίζεται ουσιαστικά µε τις τύχες της Πόλης. Οι Τούρκοι κατακτούν το 15 ο αιώνα την περιοχή και εγκαθιστούν εδώ στρατιωτική αποικία. Τους επόµενους αιώνες το εµπόριο ακµάζει και γεννιέται µια πλούσια αστική τάξη, της οποίας την οικονοµική άνεση αναγνωρίζουµε σε όσα αρχοντικά και παλιά κτίσµατα έχουν αποµείνει µέχρι τις µέρες µας. 1.5 Όρος Βέρµιο Το Βέρµιο ανήκει στη διοικητική περιφέρεια της Κεντρικής Μακεδονίας και πιο συγκεκριµένα βρίσκεται στο νοµό Ηµαθίας. Το µέσο του υψόµετρο είναι 1300 µέτρα και έχει έκταση ha. Το Βέρµιο είναι ένα προικισµένο από τη φύση βουνό που δέχεται πολλές βροχές µε αποτέλεσµα να έχει πολύ πλούσια βλάστηση. Η περιοχή καλύπτεται στο µεγαλύτερο µέρος της από δάση πλατύφυλλων και κωνοφόρων δέντρων. Ψηλότερα από τα όρια των δασών η βλάστηση αποτελείται από υποαλπικά λιβάδια. Στα χαµηλότερα τµήµατα υπάρχουν ξηρά λιβάδια και θάµνοι. Είναι σηµαντική περιοχή εξαιτίας της ποικιλότητας βλάστησης και χλωρίδας καθώς και της σύνθεσης των δρυοδασών της. Έλληνες και ξένοι βοτανολόγοι το επισκέπτονται τακτικά για την ποικιλία των αγριολούλουδων και βοτάνων του. Παλιότερα διατηρούσε και πλούσια πανίδα µε ζαρκάδια, αγριογούρουνα, αρκούδες, µα τώρα πια εξαιτίας του αλόγιστου κυνηγιού δεν υπάρχει ο πλούτος των παλιότερων ετών. Τα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες αποκατάστασης από τη δασική υπηρεσία σε συνεργασία µε τους κυνηγετικούς συλλόγους. ιαθέτει επίσης πλούσια βοσκοτόπια και είναι κατάλληλο για ορεινές καλλιέργειες όπως πατάτας και µηλιάς. Από τα ορυκτά του, πολύ καλής ποιότητας είναι τα µάρµαρά του. Είναι ένα βουνό το οποίο είναι σχετικά εύκολο να το περπατήσει κανείς στις ανατολικές πλαγιές του και αποτελείται κυρίως από ασβεστολιθικά πετρώµατα. Οι ασβεστόλιθοι, µολονότι σαν πετρώµατα είναι αδιαπέραστοι από το νερό, έχουν πολλές ρωγµές στην υφή τους, µέσα από τις οποίες κυκλοφορούν µεγάλες ποσότητες νερών. Με δεδοµένο ότι οι ασβεστόλιθοι διαλύονται στο νερό µε την πάροδο του χρόνου, οι ρωγµές τους διευρύνονται και σχηµατίζονται στο εσωτερικό τους δαιδαλώδεις υπόγειες κοιλάδες, σήραγγες και σπήλαια µέσα στα οποία κυκλοφορούν µεγάλες ποσότητες νερών. Οι µεγάλες αυτές ποσότητες νερών, που προέρχονται από τις βροχοπτώσεις και κυρίως από το λιώσιµο των πάγων και των χιονιών, πολλές φορές βγαίνουν στην επιφάνεια της γης σε περιοχές ρηγµάτων. Αυτές είναι οι λεγόµενες Καρστικές πηγές, όπως είναι αυτές του ανατολικού Βερµίου, κυριότερες από τις οποίες είναι αυτές του ποταµού Τριπόταµου της Βέροιας, του ποταµού Αραπίτσα της Νάουσας καθώς και του ποταµού Εδεσσαίου της Έδεσσας. Η σηµασία των ποταµών αυτών είναι πολύ µεγάλη για τις προαναφερθείσες πόλεις τις οποίες και διασχίζουν, και όπως είναι φυσικό έχουν παίξει αποφασιστικό ρόλο στην όλη εξέλιξη τους από την αρχαιότητα µέχρι σήµερα. 8

13 Στους πρόποδες του Βερµίου στα Αλεξανδρινά χρόνια υπήρχε η αξιόλογη πόλη Μίεζα. Κοντά της στην τοποθεσία Νυµφαίον ο Φίλιππος ο Ε έκτισε τη σχολή, της οποίας τα ερείπια σώζονται µέχρι σήµερα, στην οποία δίδαξε ο Αριστοτέλης τον Μέγα Αλέξανδρο για τρία χρόνια. Επί τουρκοκρατίας το Βέρµιο έγινε καταφύγιο των καταπιεσµένων Ελλήνων και βασίλειο των κλεφταρµατολών. Τα χωριά και οι οικισµοί που υπήρχαν στο βουνό ξεπερνούσαν τα εκατόν πενήντα. Όλα σχεδόν τα κατέστρεψαν οι Τούρκοι, επειδή συµµετείχαν στην επανάσταση της Νάουσας το Τις τελευταίες δεκαετίες γίνονται προσπάθειες για την τουριστική του ανάπτυξη. Το χωριό Σέλι και τα Τρία Πέντε Πηγάδια είναι από τα µεγαλύτερα χιονοδροµικά κέντρα της Ελλάδας µε προοπτικές διεθνούς προβολής. Στην τοποθεσία Γραµµένη λειτουργεί άρτιο κάµπινγκ µε υπέροχη θέα στον κάµπο. Η περιοχή Άγιος Νικόλαος κοντά στην πόλη της Νάουσας, όπου βρίσκονται οι πηγές του ποταµού Αραπίτσα (που διασχίζει τη Νάουσα), ανέκαθεν γνωστός για το ποτάµι του µε τα γάργαρα πόσιµα νερά του και το όλο µοναδικό καταπράσινο περιβάλλον, πρόσφατα απέκτησε τουριστικές και αθλητικές εγκαταστάσεις όπου πολλές µεγάλες αθλητικές οµάδες πηγαίνουν και πραγµατοποιούν την προετοιµασία τους. 1.6 Ποταµός Αλιάκµονας Ποταµός της υτικής Μακεδονίας, ο µεγαλύτερος ποταµός της Ελλάδας, που βρίσκεται εξ ολοκλήρου σε ελληνικό έδαφος, πηγάζει από τα όρη Βόιο και Βαρνούντα και έχει συνολικό µήκος 314 χιλιόµετρα. Η λεκάνη απορροής του ανέρχεται σε km 2, το µέσο ετήσιο ύψος βροχόπτωσης είναι 818 µέτρα, ο µέσος ετήσιος όγκος νερού ανέρχεται σε x 10 6 m 3 και η µέση ετήσια απορροή του εκτιµάται σε x 10 6 m 3. ιέρχεται από τους νοµούς Καστοριάς, Κοζάνης, Γρεβενών, Ηµαθίας και Πιερίας και χύνεται στο Θερµαϊκό κόλπο. Ο Αλιάκµονας σχηµατίζεται από τη συµβολή, κοντά στο χωριό Μανιάκοι της Καστοριάς, των ποταµών Μπέλιτσα που πηγάζει από το όρος Βόιο και Ζέλοβο που έχει τις πηγές του στο όρος Βαρνούντα. έχεται τα πλεονάζοντα νερά της λίµνης Καστοριάς καθώς και τα νερά των: Λιβαδοπόταµου, Σραβοπόταµου, Βέλα, Ντραµπουτιώτικου, Πραµορίτσα, Γρεβενιώτικου, Βενέτικου, Στραυροπόταµου, Εδεσσαίου, της στραγγιστικής τάφρου της λίµνης Γιαννιτσών και χύνεται στον Θερµαϊκό κόλπο. Κατά τον µεσαίωνα, ο Αλιάκµονας ήταν πλωτός από τη θάλασσα ως τη Βέροια. Έχει υποστεί αλλοιώσεις που οφείλονται στη διευθέτηση της κοίτης του, σε επιχωµατώσεις και αµµοληψίες καθώς και την κατασκευή των φραγµάτων: Πολυφύτου, ωφέλιµης χωρητικότητας x 10 6 m 3, Σφηκιάς 99 x 10 6 m 3 και Ασωµάτων 53 x 10 6 m 3, τα οποία λειτουργούν ως υδροηλεκτρικά. Τέλος υπάρχει και το φράγµα Αγ. Βαρβάρας χωρητικότητας 1,5 x 10 6 m 3, που λειτουργεί ως δεξαµενή αναρρύθµισης για αρδευτικούς σκοπούς. 9

14 Γέφυρα Αλιάκµονα στο δρόµο Βέροιας - Βεργίνας Για την άρδευση διατίθενται ετησίως από το φράγµα Πολυφύτου περί τα 600 εκατ. m 3 νερού και αρδεύονται περί τα στρέµµατα των Πεδιάδων Θεσσαλονίκης, Ηµαθίας και Πιερίας. έχεται ρύπους από αστικά και βιοµηχανικά απόβλητα καθώς και γεωργική και κτηνοτροφική ρύπανση. Επίσης απειλείται και από τα λατοµεία και διάφορα αναπτυξιακά έργα. Το έλτα του µαζί µε το έλτα του Αξιού, οι εκβολές του Λουδία και οι Αλυκές Κίτρους αποτελούν υγρότοπο διεθνούς σηµασίας και προστατεύονται από τη συνθήκη Ραµσάρ. Τα στενά του ποταµού είναι σηµαντική περιοχή για αρπακτικά πτηνά και παρέχει θέσεις διατροφής, φωλεοποίησης και καταφυγίου. Παρέχει επίσης θέσεις διαχείµασης για µεταναστευτικά πτηνά, καθώς βρίσκεται σε µεταναστευτικό διάδροµο. Υπάρχει σηµαντικός αριθµός από σπάνια και απειλούµενα είδη πουλιών. Στα είδη που αναπαράγονται στα στενά του ποταµού περιλαµβάνονται ο Σφηκιάρης Pernis apivorus, ο Ασπροπάρης Neophron percnopterus, ο Φιδαετός Circaetus gallicus, η Αετογερακίνα Buteo rufinus, ο Σταυραετός Hieraaets pennatus (1 ζεύγος), η Πετροπέρδικα Alectoris graeca, το Ποταµογλάρονο Sterna hirundo και η Χαλκοκουρούνα Coracias garrulus. Στις εκβολές του υπάρχουν σηµαντικές εκτάσεις ορυζώνων. Το φυσικό τοπίο της κοίτης του Αλιάκµονα ενθουσιάζει τους επισκέπτες. Είναι ιδανικός τόπος για ψάρεµα, µε µεγάλο αριθµό ψαριών. Επίσης προσφέρεται και για καγιάκ και rafting, τους µόνους τρόπους για να επισκεφτεί κανείς πανέµορφα τοπία στα οποία είναι αδύνατη η προσπέλαση µε άλλο µέσον. Κατεβαίνοντας το ποτάµι µπορεί να θαυµάσει σπάνια υδρόβια πουλιά που φτιάχνουν εκεί τις φωλιές τους, και να ανακαλύψει διάφορα µνηµεία, όπως σκήτες αγίων και παλιά 10

15 µοναστήρια (η Μονή Ζάβορδας και η Σκήτη του Αγίου Νικάνορα είναι γνωστές για την ιστορία τους και την οµορφιά τους). Βέβαια πρέπει εδώ να αναφερθεί πως ο Αλιάκµονας θεωρείται ένας από τους πάρα πολύ δύσκολους ποταµούς στο rafting οπότε δεν συνιστάται για άπειρους αθλητές. Ο Αλιάκµονας έχει µεγάλη ιστορία και αναφέρεται και από αρχαίους συγγραφείς (Αλί-άκµων). Οι Τούρκοι τον έλεγαν Iντζέ-καρά (= ψηλός και µαύρος) και οι Σλάβοι Μπίστριτσα (= γοργοπόταµος). 11

16 Ενότητα 2 η : Ιστορικά στοιχεία 2.1 Ιστορία Ο Cousinery (σ. 69), που επισκέφθηκε τη Βέροια πριν από το 1831, αναφέρει ότι παρ όλο που είναι µια παλιά πόλη, εντούτοις δεν έχει να επιδείξει κανένα αρχαίο µνηµείο, εκτός από τα λείψανα των τειχών και το µεγάλο µεσαιωνικό πύργο στο κέντρο της πόλεως. Ο Leake (σ. 292), επίσης περιγράφει τα λείψανα των τειχών και δύο ψηλούς πύργους που του φάνηκαν ότι είχαν επισκευασθεί σε ρωµαϊκούς ή βυζαντινούς χρόνους. Για την πολεοδοµία της αρχαίας Βέροιας γνωρίζουµε, πολύ λίγα πράγµατα. Μνηµεία ορατά, βέβαια, δεν σώθηκαν επάνω από την επιφάνεια του εδάφους, αλλά και αυτά τα αχνάρια που θα βρίσκονταν σ όλη την περίοδο του Μεσαίωνα κανένας δεν θα σκέφθηκε να τα διαφυλάξει, όπως ακριβώς συµβαίνει στις µέρες µας. Τελευταίες αρχαιολογικές ανασκαφές απεκάλυψαν τµήµατα του ελληνιστικού τείχους της πόλεως που σώζονται σε αρκετό ύψος. Το ισοδοµικό τείχος της εποχής των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου είχε κατά αποστάσεις, τουλάχιστον στο τµήµα της εισόδου της πόλεως, ηµικυλινδρικούς αµυντικούς πύργους. Νεώτερα ευρήµατα που αποκαλύφθηκαν Λείψανα του τείχους της Βέροιας τελευταία, µε αφορµή τυχαίες οικοδοµικές εργασίες, όπως ρωµαϊκοί πύργοι χτισµένοι µε υλικά µαρµάρινα προηγούµενων περιόδων, µαζί µε παλαιότερα τµήµατα των αρχαίων οχυρώσεων, τοποθετούνται πριν από τη ρωµαϊκή κατάκτηση (τείχη και ηµικυκλικός πύργος της ελληνιστικής περιόδου). Μεγάλη σηµασία παρουσιάζει το γεγονός, ότι οι ρωµαϊκοί δρόµοι που αποκαλύφθηκαν τελευταία, διαµορφώθηκαν επάνω στα παλαιότερα αχνάρια των αντίστοιχων δρόµων, που µνηµονεύει ο Θουκυδίδης. Με τα αποτελέσµατα των ανασκαφών έχει πλέον σχηµατιστεί µια εικόνα του αµυντικού περιβόλου της Βέροιας, πριν από την κατάκτησή της από τους Ρωµαίους, που έγινε µετά τη µάχη της Πύδνας, το 168 π.χ.. Φαίνεται όµως πως τον 3 ο αι. µ.χ. η απειλή επιδροµών από το βορά ανάγκασε τους κατοίκους να επιδιορθώσουν τις µεγάλες φθορές που είχαν στο µεταξύ συµβεί στο τείχος και να το δυναµώσουν µε νέους πύργους, µε µεγάλη βιασύνη, µε το πιο πρόχειρο αρχιτεκτονικό υλικό που βρέθηκε µπροστά τους. Ίσως 12

17 µάλιστα, η µορφή αυτή της κατασκευής µε την εντείχιση, ανάµεσα στους δρόµους, ενός µεγάλου πλήθους από τις «extra muros» επιτύµβιες στήλες και άλλα αρχιτεκτονικά µέλη να δυνάµωσε τα παλιότερα λείψανα του τείχους, στο σηµείο της προσπελάσεως της πόλεως, κατά την έξοδο προς τη Θεσσαλονίκη, που είχαν πάθει φθορές και ήταν ευάλωτα. Ανάµεσα στο οικοδοµικό υλικό που µεταχειρίστηκαν, ήταν και αρχιτεκτονικά µέλη από µνηµεία, βωµούς, ηρώα, που βρέθηκαν κοντά στο σηµείο αυτό της κατασκευής και πολύ πρόχειρα τα εντείχισαν στα τείχη και στους πύργους. Μια ειδικότερη ιστορική έρευνα µπορεί να εντοπίσει την επιδροµή και να την ταυτίσει ίσως µε την επιδροµή των Ερούλων, που συνέβη στο δεύτερο µισό του 3 ου µ.χ. αιώνα, ή να συσχετίσει την ανοικοδόµηση µε τις ενέργειες των Βεροιωτών προς τον αυτοκράτορα Γαλλιηνό ( µ.χ.) για βοήθεια όπως πληροφορούµαστε από λατινική επιγραφή που βρέθηκε στη Βέροια. Όπως γράφει ο Χ. Μακαρονάς (σ. 627) πρόκειται για λατινική επιγραφή, επιστολή του αυτοκράτορα Γαλλιηνού, προς τους Μακεδόνες «απαντητικήν εις προηγηθείσαν αίτησην αυτών, ζητησάντων την υποστήριξην του αυτοκράτορος κατά των Ερούλων και άλλων γερµανικών φυλών, τα οποία ελεηλάτουν την χώραν των». Για την ιστορία της πόλεως, τη µορφή της ζωής και τα µνηµεία, πολύ λίγα πράγµατα γνωρίζουµε. Πρόσφατες ανασκαφές έφεραν σε φως τα θεµέλια στοών που αφιέρωσε ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος Ε ( π.χ.) στο ναό της Αθηνάς, καθώς και «ανακτορική» οικοδοµική ελληνιστικών χρόνων. Η ένδειξη αυτή, σε συνδυασµό µε την ύπαρξη 15 χλµ. ΝΑ, στο χωριό Βεργίνα, του θερινού ανακτόρου, κατά πάσα πιθανότητα του Αντιγόνου του Γονατά, οδήγησε στην ταύτιση των ευρηµάτων αυτών µε χειµερινό ανάκτορο των Αντιγονιδών, που πατρίδα τους θεωρείται η Βέροια. Άλλα τελευταία ευρήµατα, όπως το υδραγωγείο ελληνιστικής εποχής που έχει κοινά χαρακτηριστικά µε το υδραγωγείο που αποκαλύφθηκε προ ολίγων ετών στην Πέλλα, µε τα ειδικά πιθάρια, που υπάρχουν κατά κανονικά διαστήµατα και χρησιµεύουν ως φρεάτια καθαρισµού του δικτύου, η µεγάλη ελληνιστική οικοδοµική επίσης, της οδού Βενιζέλου 13, που µικρό µέρος της έχει ανασκαφεί, µε τους µαρµάρινου κίονες και του πώρινους αµφικίονες, τάφοι µε τοιχογραφίες κοντά στον Τριπόταµο, της ελληνιστικής εποχής και πολλά άλλα ευρήµατα, θα δώσουν πολύ γρήγορα πιστεύεται µια πιο καθαρή εικόνα της πολεοδοµίας και της τέχνης της πόλης. Η απουσία τοπικών ιστορικών ειδήσεων, µας αναγκάζει να συνδέσουµε την ιστορία της Βέροιας µε γενικότερα ιστορικά γεγονότα. Ο γαµπρός του αρείου Μαρδόνιος εισέβαλε στη Μακεδονία το 492 π.χ. στα χρόνια της βασιλείας του Αλεξάνδρου του Α ( π.χ.) το ίδιο αργότερα και ο Ξέρξης (480 π.χ.). Έτσι η Βέροια ακολούθησε, την εποχή της εισβολής, την τύχη των άλλων µακεδονικών πόλεων. Την εποχή του Αρχέλαου ( π.χ.), η κάποια άνθιση των τεχνών και των γραµµάτων αντανακλά αµυδρές αναλαµπές και στη Βέροια, όπως φαίνεται στο µικρό χάλκινο αγαλµατάκι κόρης, που βρέθηκε και θεωρείται ως έργο της σχολής του Πολυκλείτου. Από το έτος 399 π.χ., ως τα χρόνια της βασιλείας του Φιλίππου 359 π.χ., ήταν µια περίοδος γεµάτη ανωµαλίες για τη Μακεδονία. υστυχώς και η ένδοξη βασιλεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου δεν φωτίζει ιδιαίτερα την τοπική ιστορία της Βέροιας. 13

18 Ο ηµήτριος ο Πολιορκητής, γιος του Αντιγόνου του Κύκλωπα, στρατηγός του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ένας από τους διαδόχους του, όταν γύρω στα 294 π.χ. επισκέφθηκε τις πόλεις της βασιλείας του, για να τις γνωρίσει καλύτερα, φέρθηκε µε µεγάλη απρέπεια στους κατοίκους της Βέροιας ρίχνοντας τις έγγραφες αιτήσεις τους, που άλλωστε ο ίδιος ζήτησε, στα νερά του Αξιού, λέγοντας πως µόνο το ρεύµα του ποταµού µπορούσε να σβήσει το πάθος των Βεροιωτών ( Πλούταρχου σ ). Αυτό δεν του το συγχώρεσαν οι Βεροιώτες και όταν εµφανίστηκε αργότερα, ο Πύρρος, ο βασιλιάς της Ηπείρου, οι δυσαρεστηµένοι από τη συµπεριφορά του ηµητρίου κάτοικοι της πόλεως, του παρέδωσαν την οχυρή πολιτεία. Ο Πύρρος έµεινε κύριος της πόλεως επτά µήνες, γιατί το 287π.Χ. διώχτηκε από το Λυσίµαχο. Ακολούθησε περίοδος αστάθειας και συνεχών αλλαγών στο θρόνο της Μακεδονίας, επιδροµές Γαλατών, ως την εποχή που ανέβηκε στο θρόνο ο γιος του ηµητρίου, Αντίγονος Γονατάς ( π.χ.) και οι επίγονοί του. Το 168 π.χ. όµως, καταλύθηκε το µακεδονικό βασίλειο από τους Ρωµαίους. Η Βέροια το 49 π.χ. υπήρξε έδρα του στασιαστή Ποµπήιου, ο οποίος όµως τελικά νικήθηκε στα Φάρσαλα το 48 π.χ. Το σηµαντικότερο όµως γεγονός στην ιστορία της Βέροιας ήταν η καταφυγή του αποστόλου Παύλου, µετά την αποποµπή του από τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης. Σχετικά µε την ακριβή χρονολογία της επισκέψεως του Παύλου στη Βέροια, υπάρχουν διάφορες απόψεις.συνήθως τοποθετείται ανάµεσα στα έτη µ.χ. µε πιθανότερο το 61 µ.χ. σύµφωνα µε τον Ονήσιµο. Στα χρόνια της Ρωµαιοκρατίας, όταν µαλάκωναν κάπως οι διωγµοί, φούντωνε ο χριστιανισµός, µετά ξανάρχιζαν οι διωγµοί και η λατρεία συνεχιζόταν κρυφά. Θύµατα των διωγµών αυτών λατρεύονται και σήµερα στη Βέροια ως τοπικοί οσιοµάρτυρες. Σε άλλο κοµµάτι παρακάτω, περιγράφεται αναλυτικότερα η επίσκεψη του αποστόλου Παύλου στη Βέροια και η δηµιουργία της εκκλησίας της. Οι εθνικοί στη Βέροια δεν λάτρευαν µόνο του Θεούς του γειτονικού Ολύµπου, αλλά και θεότητες της Αιγύπτου και της Ανατολής, που είχαν έρθει σε προηγούµενη εποχή ή τους έφεραν οι Ρωµαίοι. Στη Βέροια υπήρχε και θέατρο και ανεβάζονταν µε επιτυχία δράµατα και κωµωδίες και κάθε είδους σκηνικές παραστάσεις και µουσικά αγωνίσµατα, που συγκέντρωναν το ενδιαφέρον µιας ευρύτερης περιοχής, αφού η Βέροια, ως τα χρόνια τουλάχιστον του Ιουστινιανού, ήταν έδρα του Κοινού των Μακεδόνων. Η ιστορία της Βέροιας κατά τον µεσαίωνα, είναι δύσκολο ακόµα υπεύθυνα να συντεθεί, πριν ερευνηθούν συστηµατικά οι πηγές και πριν µελετηθούν τα βυζαντινά και µεταβυζαντινά της µνηµεία, σε σχέση µε αντίστοιχα άλλων γειτονικών περιοχών. Οι σλαβικές επιδροµές έφεραν µία γενική αναταραχή, ιδιαίτερα οι εποικισµοί ρουγουβιτών και Σαγουδάτων ανάµεσα στη Θεσσαλονίκη και στη Βέροια. Αµφίβολο όµως παραµένει αν έγινε εγκατάστασή τους µέσα στην ίδια την πόλη. Η περιοχή αυτή ονοµάστηκε ραγαβιτία. Φαίνεται όµως ότι παρ όλες τις επιδροµές, η πόλη εξακολούθησε να διατηρεί ένα µέρος από την εµπορική της ακµή. Η πληροφορία του Κεδρηνού, ότι η αυτοκράτειρα Ειρήνη, µητέρα του Κωνσταντίνου ΣΤ του Κοπρωνύµου, «και την εν Θεσσαλονίκη Βέροιαν έκτισεν, Ειρηνόπολιν µετονοµάσασα», κατά την εποχή της δεύτερης µονοκρατορίας της, του 802, αφήνει να εννοηθούν προηγούµενες καταστροφές της πόλεως από σεισµό ή από τις επιδροµές. Αλλά, όπως συνηθίζεται 14

19 σ αυτές τις περιπτώσεις, οι αλλαγές που γίνονται στις ονοµασίες των πόλεων για να κολακευτεί η µαταιοδοξία των κυβερνώντων, είναι πάντα πρόσκαιρες, όταν µάλιστα επιχειρούνται σε πόλεις µε ιστορική φυσιογνωµία, όπως η Βέροια. Ο ισχυρισµός πως το 812 µ.χ. στα χρόνια του αυτοκράτορα Μιχαήλ Α οι Βούλγαροι κατέλαβαν τη Βέροια, δεν µπορεί ακόµα τουλάχιστον ιστορικά να αποδειχτεί, γιατί η πόλη που µνηµονεύεται στα κείµενα δεν είναι η Βέροια µα η Βεροίη της Θράκης, η σηµερινή Στάρα Ζάγορα. Το 896 µ.χ. ένας ισχυρός σεισµός συντάραξε την πόλη. Επίσης µεγάλες καταστροφές προκάλεσαν το 904 µ.χ. οι τους Σαρακηνοί, που µαζί µε τη Θεσσαλονίκη λεηλάτησαν και τη Βέροια πουλώντας ταυτόχρονα πολλούς κατοίκους ως σκλάβους. Τον 10 ο αιώνα ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος τη µνηµονεύει ανάµεσα σε άλλες πόλεις της Μακεδονίας. Το 989 η Βέροια καταλαµβάνεται από τον βασιλέα των Βουλγάρων Σαµουήλ, που εν συνεχεία κατέλαβε τα Σέρβια και προσπάθησε να εποικήσει την περιοχή µε απώτερο σκοπό την κατάληψη της Θεσσαλονίκης (St.Runciman σ. 227). Τα επόµενα χρόνια η πόλη άλλαξε συχνά κυριάρχους. Το 1001 όµως παραδόθηκε η Βέροια από τον οβροµηρό στον Βασίλειο Β, τον Βουλγαροκτόνο, που τον τίµησε, όπως συνήθιζε σ αυτές τις περιπτώσεις, µε τον τίτλο του ανθύπατου, και τον έστειλε στην Κωνσταντινούπολη. Μετά κατέλαβε τα Σέρβια, που διαφέντευε ο Νικουλιτζάς, άλλος αξιωµατούχος του Σαµουήλ και επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη για να οργανώσει την άµυνα της πόλεως. Εκεί διόρισε µάγιστρο τον Γρηγόριο Ταρωνίτη και του άφησε αξιόµαχο στράτευµα, για να µπορεί να εµποδίζει τις επιδροµές του Σαµουήλ. Σε όλο αυτό το διάστηµα των πολέµων, τα τείχη της Βέροιας είχαν πάθει καταστροφές και χρειάζονταν να επιδιορθωθούν γρήγορα, για να γίνει και πάλι η πόλη, όπως πριν, ένα από τα βασικότερα κάστρα του αυτοκράτορα εναντίον των επιδροµών. Το 1017 ο Βασίλειος ο Β έδωσε εντολή και ανοικοδόµησαν τα τείχη και αµέσως κατευθύνθηκε προς το Όστροβο, καταστρέφοντας στο δρόµο του κάθε βουλγαρικό κάστρο που απόµεινε. Η τελική νίκη του Βασίλειου του Β εδραίωσε στην περιοχή µία περίοδο ειρήνης και ασφάλειας. Ο 11 ος αιώνας παραµένει σκοτεινός και δεν υπάρχει καµιά ιστορική µνεία της Βέροιας. Το 1122, στον πόλεµο στον πόλεµο εναντίων των Σκυθών, που διάβηκαν πάλι τον Ίστρο, ο αυτοκράτορας Ιωάννης Β Κοµνηνός επέστρεψε στη Βέροια για να ξεχειµωνιάσει και να ανασυγκροτήσει το στρατό του. Την ίδια τακτική επανέλαβε και ο γιος του Μανουήλ Α Κοµνηνός, το 1149, καθώς και ο Καντακουζηνός, το 1152 που στρατοπέδευαν τους χειµώνες στη Βέροια. Κατά το τελευταίο τέταρτο του 12 ου αιώνα, η Βέροια, µαζί µε άλλες µακεδονικές πόλεις, κατελήφθη από τους Σικελούς και ύστερα από τους Βλαχοβούλγαρους. Ο τσάρος των Βουλγάρων Καλογιάννης, επωφελήθηκε από την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους και κατέλαβε την περιοχή γύρω από τα βουνά της Σόφιας και τις πόλεις Πρίζρεν, Σκόπια, Αχρίδα και τη Βέροια. Ο Καλογιάννης, όπως παλαιότερα ο Σαµουήλ, µετακίνησε ίσως ελληνικούς πληθυσµούς. Υποστηρίζεται µάλιστα, ότι µετέφερε κατοίκους της Βέροιας σε παραδουνάβιες περιοχές. Το 1246 ξαναγύρισε η περιοχή στη βυζαντινή κυριαρχία και ειδικότερα η περιοχή µεταξύ του Στρυµόνα και του Νέστου, στο Μιχαήλ Παλαιολόγο και η περιοχή της Θεσσαλονίκης, στον Ανδρόνικο Κοµνηνό Παλαιολόγο. 15

20 Η Βέροια γνώρισε µια άνθιση τον 13 ο και ιδιαίτερα τον 14 ο αιώνα. Είχε µετατραπεί σε µια πόλη µεγάλη και πολυάνθρωπη και ανάµεσα στους κατοίκους της υπήρχαν πολλά διακεκριµένα πρόσωπα. Η παράδοση µνηµονεύει την ανέγερση αρκετών εκκλησιών από επιφανείς κατοίκους της πόλεως, µεταξύ των οποίων ήταν αρκετοί ευγενείς, εξορισµένοι από τους βυζαντινούς αυτοκράτορες. Ένας από τους άρχοντες που βρίσκονταν την εποχή αυτή στην πόλη ήταν και ο Ψαλλιδάς που έχτισε την εκκλησία του Χριστού. Μετά το θάνατο του Ανδρόνικου Γ Παλαιολόγου και τα θλιβερά γεγονότα του εµφυλίου πολέµου για τη διαδοχή του, η τύχη της Βέροιας γίνεται πάλι σκοτεινή. Το 1342 η Βέροια βρίσκεται στα χέρια του κράλη των Σέρβων, Στέφανου ουσάν. Οι πληροφορίες των βυζαντινών χρονικογράφων ρίχνουν συµπληρωµατικό φως στην άγνωστη αλλά ενδιαφέρουσα αυτή εποχή της ιστορίας της πόλεως, όπου η Σερβική κυριαρχία είχε φτάσει στο απόγειο της δυνάµεώς της. Οι συνεχείς προσπάθειες των κατοίκων µε επικεφαλής του άρχοντες, σηµειώνουν την εναγώνια προσπάθεια του ελληνικού πληθυσµού, που εξαντλούσε κάθε απόθεµα πολιτικότητας, για να συγκρατηθεί, στην αφάνταστα ρευστή αυτή εποχή. Μέσα στα τείχη τον οχυρωµένων πολιτειών, όπως η Βέροια, προσφέρονταν µόνο προϋποθέσεις για ασφάλεια. Αντίθετα, στην ύπαιθρο περιέτρεχαν διαρκώς τα αντιµαχόµενα στρατεύµατα και έβρισκαν εύκολη λεία οι αρπαχτικές τους διαθέσεις. Εκτός από τα αδιαµόρφωτα και απροσδιόριστα τοπογραφικά όρια ανάµεσα στις πρόσκαιρα εγκατεστηµένες φυλετικές οµάδες, που η πολιτική σκοπιµότητα των Βουλγάρων και αργότερα των Σέρβων, είχε εγκαταστήσει σε διάφορα σηµεία της γειτονικής περιοχής, πρέπει να αναφερθεί ακόµα και η προσπάθεια ξεριζώµατος ενός µέρους του αυτόχθονος πληθυσµού και από την πόλη και τα περίχωρα και τη διασπορά του σε αποµακρυσµένες παραδουνάβιες περιοχές. Το 1343 µ.χ. η πόλη παραδόθηκε στον αυτοκράτορα του Βυζαντίου Καντακουζηνό. Οι κάτοικοι είχαν κάνει διάφορες κινήσεις προκειµένου να κερδίσουν χρόνο και να διαβλέψουν την επιλογή του κυριάρχου. Οι πρέσβεις που στέλνονται στον κράλη Στέφανο ουσάν, για να βολιδοσκοπήσουν τις προθέσεις του για την παράδοση της πόλεως, µένουν κατάπληκτοι µε τις απαιτήσεις του και φροντίζουν απ τη µια µεριά να τον παραπλανήσουν και απ την άλλη να κοινοποιήσουν τα γεγονότα στον αυτοκράτορα Καντακουζηνό, δίνοντας του ταυτόχρονα όλες τις διαβεβαιώσεις για κάθε βοήθεια στην κατάληψη της πόλεως, γιατί την εποχή αυτή η Βέροια βρισκόταν στα χέρια των Τριβαλλών (Σέρβων) και υπήρχε στην πόλη δική τους φρουρά. Συνεπώς, η αντιπροσωπεία της πόλεως µάλλον θα διαπραγµατεύονταν τη διατήρηση ή την παροχή νέων προνοµίων, πράγµα που δικαιολογεί την προσπάθεια των κατοίκων να επωφεληθούν ή και να εκβιάσουν την κατάσταση. Η παρουσία σερβικής φρουράς στην πόλη δικαιολογείται και από τις προφυλάξεις που έλαβε ο αυτοκράτορας σπεύδοντας να την πλησιάσει και να την καταλάβει. Πραγµατικά δεν πέρασαν πολλές µέρες µετά τις πληροφορίες αυτές και ο βασιλεύς παρέλαβε ισχυρή στρατιωτική δύναµη και µεταχειριζόµενος ένα τέχνασµα, ότι ασχολείται τάχα µε κυνήγια, κατόρθωσε, να πλησιάσει την πόλη απαρατήρητος 16

21 και µε ευκολία να την καταλάβει, έτσι καθώς ήταν απληροφόρητη και απαρασκεύαστη η φρουρά της. Οι κάτοικοι φρόντισαν µε κάθε τρόπο να του δείξουν τη µεγάλη τους χαρά, που τους ελευθέρωσε από τα χέρια του κράλη. Ο κράλης όµως Στέφανος ουσάν κατόρθωσε, το 1347, µε δωροδοκίες και δόλιες υποσχέσεις να πλανέψει αρκετούς από τους άρχοντες της Βέροιας και να τους βάλει να διώξουν το γιο του αυτοκράτορα Μανουήλ και να του παραδώσουν την πόλη. Το αποτέλεσµα των προσπαθειών του κράλη προς τους άρχοντες της Βέροιας δεν είναι απαραίτητο να διερµηνεύει την ύπαρξη υπολανθάνουσας ή και φανερής κατά καιρούς σερβίζουσας µερίδας, µάλλον αναφέρεται στην καιροσκοπική πολιτική των ίδιων των αρχόντων. Ο κράλης έδωσε µεγάλη σηµασία στην κατοχή της πόλεως και θέλησε να της εξασφαλίσει απόλυτα το αµυντικό σύστηµα. Ταυτόχρονα, έφερε και εγκατέστησε στην πόλη φρουρά από 1500 άντρες, µαζί µε 30 αξιωµατούχους δικούς του, µε τις οικογένειές τους και γερµανούς µισθοφόρους που κατέλαβαν τη δεύτερη ακρόπολη, απέναντι από τη βασιλική πύλη της πόλεως. Την ίδια εποχή συγκεντρώθηκε αρκετός κόσµος από τα περίχωρα µέσα στην πόλη από το φόβο των επιθέσεων και της οργής του αυτοκράτορα. Η πρώτη µέριµνα του ουσάν, όπως αναφέραµε, στράφηκε στην υποδειγµατική οχύρωση της πόλεως (M. Delacoulonche σ. 43), που δεν κατόρθωσε όµως ποτέ να την αποτελειώσει. Κατασκευάστηκαν πύργοι, τείχη και ακροπόλεις όπου εργάστηκαν εργάτες. Επίσης, στην επάνω πόλη, ο κράλης δηµιούργησε 2 ακροπόλεις, µια µεγάλη και µια µικρότερη. Τα τείχη ήταν γεροχτισµένα µε διπλές επάλξεις µέσα και έξω, και κατά διαστήµατα είχαν πύργους δυναµάρια. Σύµφωνα µε τον Struck (σ.39) τον αυτοκράτορα Καντακουζηνό τον προβληµάτιζαν ιδιαίτερα δύο πύργοι, από τους οποίους ο ένας σωζόταν προ ετών και είχε ύψος 14 µ. και τετράγωνη βάση 10*10 µ.. Η τοιχοποιία του ήταν χτισµένη µε πωρόλιθους και είχε εντειχιστεί ένα µεγάλο πλήθος αρχαίου υλικού. Ο Delacoulonche (σ. 43) περιγράφει µε θαυµασµό το µέγεθος των θεµελίων του πύργου, από µεγάλα λιθάρια, και δίνει ακριβέστερες διαστάσεις (10,94*10,94), πάχος τοιχοποιίας 3,06 µ. και ύψος 5,45 µ.. Ανάµεσα στα εντειχισµένα αρχιτεκτονικά µέλη, ο Delacoulonche κατόρθωσε να διακρίνει επίκρανα δωρικά και ιωνικά. Την εποχή αυτή όµως ήταν αρκετά ερειπωµένος ο πύργος σε γειτονία µε τον πύργο του ρολογιού. Ο πύργος ήταν πολύ ισχυρός και αρκετά ψηλός (προς το µέρος της βρύσης του Σταµπουλή είχε ύψος 15 µ.), µπορούσε να περιλάβει µια πολυάνθρωπη φρουρά και συνδεόταν µε τα εξωτερικά τείχη της πόλεως. Στη Βόρεια πλευρά της πόλεως διατηρούνται και άλλα λείψανα παλαιών τειχών. Περισσότερα όµως σώζονται στην ανατολική και νοτιοανατολική πλευρά της πόλεως, που βλέπει προς τη Θεσσαλονίκη, στη γειτονιά της Αγίας Φωτίδας και των Αγίων Αναργύρων, τα οποία είχαν ύψος 5,64 µ. και πάχος 3,02 µ., κατά τον Delacoulonche (σ.43). Σχετική µε τα τείχη της Βέροιας είναι και η µνεία του κώδικα Urbin 151 της βιβλιοθήκης του Βατικανού (φ. 380 β του 14 ου αι.), που δηµοσίευσε ο Σ. Λάµπρος (σ.243): «Ευρέθει η περίµετρος του περιπάτου του τείχους της βασιλίδος των πόλεων οργυιαί ανδρικαί δεκαοχτώ χιλιάδες, της δε Θεσσαλονίκης εξακισχίλιαι, της Βέροιας, βρν και της Αδριανουπόλεως, αχ, ώστε είποι τις είναι κατά λόγον γεωµετρικόν, της µεν Κωνσταντινούπολης της 17

22 Θεσσαλονίκης εννεαπλασίονα, ταύτην δε της Βέροιας οκταπλασίονα έγγιστα, εκεινην δε της Αδριανουπόλεως διπλασίονα έγγιστα». Από τις µεσαιωνικές πύλες της Βέροιας, δύο µας είναι µόνο γνωστές, η «βασιλική πύλη» και η «οψικκιανή πύλη». Η πρώτη οδηγούσε στη µεγάλη ακρόπολη. Ο κράλης όµως δεν πρόλαβε να συµπληρώσει τα µεγαλεπήβολα σχέδιά του για την οχύρωση και την πολεοδοµική διαρρύθµιση της πόλεως, γιατί γρήγορα, όπως είδαµε, η πόλη ξαναγύρισε στη βυζαντινή κυριαρχία. Παράλληλα µε τις προσπάθειες που κατέβαλε ο Στέφανος ουσάν για την άµυνα της Βέροιας, εργάστηκε και για την εθνική αλλοίωση του πληθυσµού της πόλης, πράγµα που αποδεικνύει πως µε κανέναν άλλον τρόπο δεν θα µπορούσε να βασίζεται στα αισθήµατα του αυτόχθονος ελληνικού πληθυσµού, που, παρ όλες τις καταδυναστεύσεις, το ξερίζωµα και την παρουσία πολυάριθµου σερβικού στρατού και Γερµανών µισθοφόρων, δεν έπαψε, σε κάθε ευκαιρία, να εκδηλώνει τα αντίθετα φρονήµατά του. Για να φέρει αντιπερισπασµό στις οργανωµένες αυτές ενέργειες του κράλη, για ισχυροποίηση των θέσεών του στις ελληνικές περιοχές, ο αυτοκράτορας Ιωάννης Ε Καντακουζηνός ( ) αναγκάστηκε να καταφύγει, το 1347, στη βοήθεια του γαµπρού του Ορχάν, που µε προθυµία έστειλε τουρκικό στράτευµα ανδρών, µε επικεφαλής το γιο του Σουλεϊµάν και τους αδελφούς του. Η τουρκική παρουσία όµως δεν πρόσφερε ουσιαστική βοήθεια στην υπόθεση, γιατί ο τουρκικός αυτός όχλος περισσότερο ασχολούνταν µε τη συγκέντρωση ελλήνων αιχµαλώτων, παρά µε την ανάκτηση των πόλεων που είχαν καταλάβει οι Σέρβοι. Τελικά, η Βέροια έµεινε τρία χρόνια στα σερβικά χέρια. Το 1349 ή το 1350 κατόρθωσε ο αυτοκράτορας µε τα ίδια τεχνάσµατα να την καταλάβει. Και την εποχή αυτή ο Καντακουζηνός θεωρεί τη Βέροια «εκ των µάλιστα επισήµων πόλεων, αι Ρωµαίων µεν ήσαν υπήκοοι το αρχαίων, χρόνον δε εδούλευσαν ουκ ολίγον Τριβαλοίς». Ο αυτοκράτορας έµεινε ένα διάστηµα στην πόλη απασχοληµένος µε τη διοργάνωσή της και την εγκατάσταση βυζαντινής φρουράς µε επικεφαλής τον πρωτοβεστιαρίτη ιπλοβατάτζη. Τα δεινά όµως της πόλεως συνεχίστηκαν και µετά το θάνατο του Στέφανου ουσάν ( ). Το 1359, µαζί µε άλλα φρούρια, κατέλαβε και τη Βέροια ο Ραδοσλαύος Χλαπένος (Χλάπεν), ένας από τους σέρβους σατραπίσκους, που διαµοιράστηκαν τις σερβικές κτήσεις, µετά το θάνατο του ουσάν. Οι συνεχείς πόλεµοι, η ανασφάλεια, που υπήρξε συνέπεια της µακροχρόνιας αναταραχής στην περιοχή, οι αυθαιρεσίες των εκάστοτε κυβερνώντων, συνέβαλαν στη δηµιουργία µιας γενικής καταπτώσεως. εν είναι µε απόλυτη ακρίβεια γνωστό το πότε έπεσε για πρώτη φορά η Βέροια στα χέρια των Τούρκων. Υπάρχει η άποψη ότι η Βέροια κατελήφθη από τον Λαλά Σαχίν, το 1373/74. Η τουρκική αυτή κατοχή, όµως, φαίνεται ότι υπήρξε πρόσκαιρη. Επρόκειτο περισσότερο για µια επιδροµή ή για µια εκστρατεία, που δεν κατέληξε όµως σε µόνιµη κατοχή της περιοχής. Η κατοχή του ελλαδικού χώρου από τους Τούρκους δεν επετελέσθη σε µία δεδοµένη ιστορική στιγµή. εν αποτέλεσε την νικηφόρα έκβαση µιας ορισµένης µάχης. Αποφασιστική στιγµή για την τύχη της χερσονήσου του Αίµου υπήρξε η εγκατάσταση των Τούρκων στην Καλλίπολη το 1354 και αργότερα η δηµιουργία οχυρής βάσεως στην ασιατική πλευρά του Βοσπόρου, του Ακτσέ-Χισάρ, που αργότερα µετονοµάσθηκε 18

23 Ανατολού-Χισάρ, από τον Βαγιαζίτ Α ( ). Από τα µέσα όµως του 14 ου αιώνα, οι Τούρκοι άρχισαν να περνούν τον Ελλήσποντο. Μετά το θάνατο του Ορχάν ο γιος του Μουράτ κατείχε όλη την Θεσσαλία εκτός της Θεσσαλονίκης. Από την εποχή αυτή άρχισε συστηµατικά η τουρκική διείσδυση σ όλη την ύπαιθρο, άλλοτε µε τη µορφή πειρατικών επιδροµών, για συλλογή αγαθών και αιχµαλώτων, ακόµα και για βίαιη στρατολογία, και άλλοτε µε µορφή πρόσκαιρων και σε λίγο µονιµότερων εγκαταστάσεων. εν πρέπει να λησµονούµε πως και στην πολιορκία της Κωνσταντινουπόλεως ο σουλτάνος Βαγιαζίτ είχε συµµάχους του πολλούς «αφεντάδες χριστιανούς» τους οποίους είχε υποτάξει για να τον βοηθούν στον πόλεµο. Στην πολιορκία αυτή πήραν µέρος και σώµατα που αποτελούνταν από στρατολογηθέντες στο µακεδονικό χώρο. Στο τελευταίο τέταρτο του 14 ου αιώνα, οι Τούρκοι καταλαµβάνουν επανειληµµένα διάφορες πόλεις του µακεδονικού χώρου. Μόνο όµως µετά την πτώση της Θεσσαλονίκης, τον Απρίλιο του 1387 και ιδίως µετά την µάχη του Κοσσυφοπεδίου, το 1389, κατάφεραν να εξασφαλίσουν την κατάκτηση. Το 1422 ο σουλτάνος Μουράτ, ένατος µονάρχης της Οθωµανικής δυναστείας, κατέλαβε ξανά τους τόπους που είχε υποτάξει ο παππούς του Βαγιαζίτ Ιλντερίµ (ο κεραυνός), αλλά που δεν κατόρθωσε να ολοκληρώσει και να σταθεροποιήσει την κατάκτηση, γιατί αναγκάστηκε να διαφεντέψει τα ανατολικά σύνορα του αχανούς του κράτους, που κινδύνευαν από την απειλή του Ταµερλάνου, όπου τελικά συνελήφθη αιχµάλωτος και πέθανε στη φυλακή ύστερα από εξευτελισµούς και ταπεινώσεις. Η οριστική κατάληψη του Βοσπόρου και η ανίδρυση στην Ευρωπαϊκή ακτή, απέναντι από το Ανατολού-Χισάρ, του Ρούµελι-Χισάρ, υπήρξε ουσιαστική για την τύχη της Βασιλεύουσας. Η παράδοση µνηµονεύει ότι οι Τούρκοι που κατέλαβαν τη Βέροια, συνέλαβαν πολλούς αιχµαλώτους και ότι κρέµασαν, µαζί µε τους προεστούς της πόλεως, και τον Μητροπολίτη (Ε. Χριστοδούλου σ. 42, 43). Σχετικά µε την πτώση της Βέροιας υπάρχουν θρύλοι για την προδοσία του Χατζηκατβία. Ίσως να µην στερείται αλήθείας η παράδοση πως η πόλη έπεσε στα χέρια των Τούρκων από προδοσία. Σ αυτό το συµπέρασµα µας οδηγεί και η ονοµασία της πόλεως και του τουρκοµαχαλά «Γκιολά γκελντί» (δρόµος δι ού ήλθον), που διατήρησε στους επόµενους αιώνες τη µνήµη του γεγονότος. Αν ο προδότης, που παρέδωσε τα κλειδιά της πόλεως, όπως αναφέρει ο θρύλος (κατά τη δεύτερη ίσως άλωση της πόλεως), από το µέρος του «Πασά κιόσκι», στους Τούρκους, δε λεγόταν Χατζηκατβίας, δεν έχει σηµασία, µια και κάποιος άλλος πήρε τη θέση του στην αδέκαστη κρίση της ιστορίας. Ο κατακτητής υπήρξε πάντα συνεπής στα λύτρα της προδοσίας. Σε έγγραφο του σουλτάνου Μουράτ Β, του 1436 (Ι. Βασδραβέλλης, αρ. εγγρ. 2 σ. 7, αρ. εγγρ. 3 σ. 8) διαβάζουµε παραχώρηση προνοµίων, για τις υπηρεσίες που πρόσφεραν για την κατάληψη της πόλεως οι προπάτορες της βεροιώτικης οικογένειας των Χαριτόπουλων: «ο κραταιότατος και ενδοξότατος χαλίφης των πιστών, ευδοκήσας απήλλαξε πάντα τα µέλη της οικογενείας των Χαριτοπούλων των σουλτανικών φόρων δι υψηλού φιρµανίου, χορηγηθέντος εις τον προπάτορα της οικογενείας τον Ιωάννην Χαριτόπουλον, ως παράσχοντα εν έτει 852 κατά την εκπόρθησιν και κατάληψιν της πόλεως Βεροίας, κατά τας τότε στρατιωτικάς επιχειρήσεις, µεγάλας υπηρεσίας εις τα νικηφόρα σουλτανικά στρατεύµατα». 19

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΠΙΝΔΟΥ Γεωγραφικά στοιχεία Ο Εθνικός Δρυμός Πίνδου, γνωστός και ως Βάλια Κάλντα βρίσκεται σε ιδιαίτερα δυσπρόσιτη περιοχή της οροσειράς της Πίνδου στα όρια μεταξύ των νομών Γρεβενών και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016

Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016 Ιστοσελίδα: www.enallaktiki-drasi.grτηλ-φαξ: (0030)2108958016 Ε-mail ena.drasi@gmail.com Facebook: enallaktiki drasi 10-13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ Μ. ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ-Μ. ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΑΣΧΑ- ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΣΧΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria Η Στάρα Ζαγόρα είναι είναι η έκτη μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας και ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο της χώρας. Είναι γνωστή ως πόλη των ίσιων δρόμων, των φλαμουριών

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά

Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Επίσκεψη στην Αρχαία Αγορά Η Αγορά ήταν η μεγαλύτερη πλατεία της πόλης. Η πλατεία άρχισε να χρησιμοποιείται ως δημόσιος χώρος από τα αρχαϊκά χρόνια. Μέχρι τότε στην περιοχή υπήρχαν σπίτια και τάφοι. Ο

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης

Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης PROJECT Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟΥ Αξιοθέατα Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας και Θράκης Μέλη: Αλέξανδρος Χατζόπουλος, Δέσποινα Γρηγοριάδου, Μαρία Γούλα, Αθανάσιος Ουζούνης, Ευθύμης Καραβίτης, Δημήτρης Χατζηβλασίου Επιμελητές:

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ 1 η μέρα: ΗΡΑΚΛΕΙΟ - ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΠΟΛΗΣ Συγκέντρωση στο αεροδρόμιο Ν. Καζαντάκης. Επιβίβαση στο αεροσκάφος και με απευθείας πτήση αναχώρηση για την Θεσσαλονίκη. Άφιξη και αναχώρηση για μια πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

4 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΑΠΟ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΟΧΡΙΔΑ & ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΒΕΡΟΙΑ ΝΑΟΥΣΑ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟ

4 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΑΠΟ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΟΧΡΙΔΑ & ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΑΠΟ ΒΕΡΟΙΑ ΝΑΟΥΣΑ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟ ΑΘ ΜΩΡΑΙΤΗΣ Ο.Ε. TOURIST AND TRAVEL AGENCY ΠΑΤΡΩΝ 19 ΚΟΡΙΝΘΟΣ ΤΗΛ. : 27410 28588 FAX: 27410 25073 e mail: moraitis.kor@hotmail.com 4 ΗΜΕΡΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΑΠΟ 12 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΩΣ 28 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΟΧΡΙΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ

ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ON SALONICA SOCCER CUP ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ & ΠΕΡΙΗΓΗΣΕΙΣ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ ΑΨΙΔΑ ΤΟΥ ΓΑΛΕΡΙΟΥ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΚΑΣΤΡΑ & ΤΕΙΧΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟ ΒΕΡΓΙΝΑ Μπείτε στην Pentagon... ταξιδέψτε

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ: ΣΚΛΑΒΟΥΝΟΥ ΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΤΣΑΡΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΘΕΜΑ: ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΑΙΓΙΑΛΙΤΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Ταξίδι στην Καβάλα. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Ταξίδι στην Καβάλα Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Άσπρης Άμμου Αφήνοντας την πόλη της Καβάλας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του.

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ανανεώσιμος πόρος και αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την επιβίωση του ανθρώπου, της πανίδας, της χλωρίδας και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Η ύπαρξη και η επάρκειά του είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το ημερολόγιο με τις δράσεις μας, λίγα λόγια,πολλές εικόνες

Το ημερολόγιο με τις δράσεις μας, λίγα λόγια,πολλές εικόνες Το ημερολόγιο με τις δράσεις μας, λίγα λόγια,πολλές εικόνες Θέμα Φυτά και δένδρα με ρίζες στο μακρινό παρελθόν μας. Σχολική χρονιά 2012 2013 ΝΟΕΜΒΡΗΣ ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ 2012 Αναδάσωση στην Πεντέλη Συμμετείχαμε

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΡΑΤΟΥ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού

Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Οικονομική Προσφορά για την οργάνωση της πενθήμερης εκδρομής της Γ τάξης Λυκείου του Πρότυπου Πειραματικού Γενικού Λυκείου Ηρακλείου στη Θεσσαλονίκη Χρόνος πραγματοποίησης εκδρομής: Μεταξύ 23/2/2012 και

Διαβάστε περισσότερα

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου!

«Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! ήµος ΘΗΒΑΙΩΝ 2 ΘΗΒΑ «Το σταυροδρόµι του πολιτισµού» Ένας προορισµός για όλες τις εποχές του χρόνου! Έδρα του ήµου είναι η επτάπυλη και επτάλοφη Θήβα, πόλη πανάρχαια και σεβαστή στην ιστορία και την παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ

ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΙΟΝΙΑ ΝΗΣΙΑ ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΙΟΝΙΟ ΚΕΡΚΥΡΑ Η Κέρκυρα είναι ένα από τα ωραιότερα νησιά της Ελλάδας, που με τη πολυσήμαντη ιστορία της, την καταπράσινη ύπαιθρο, τις δαντελένιες ακρογιαλιές και κυρίως με

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Πρόγραµµα επίσκεψης Μόρνος (Φράγµα, Υδροληψία, Έξοδος σήραγγας Ευήνου) Σάββατο 16:00-19:00

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας.

Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Ο Αρκάς ή Αρκάδας ήταν πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας, επώνυμος ήρωας της Αρκαδίας, γενάρχης των Αρκάδων και 3ος μυθικός βασιλιάς της Αρκαδίας. Κατά τον Παυσανία, ήταν γιος και διάδοχος του Νύκτιμου,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΑ ΑΣ. Λούρος Ζηρός - Αμβρακικός

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΑ ΑΣ. Λούρος Ζηρός - Αμβρακικός ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΦΙΛΙΠΠΙΑ ΑΣ Λούρος Ζηρός - Αμβρακικός Λίμνη Ζηρού ΙΟΝΙΟ ΠΕΛΑΓΟΣ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ: Να γνωρίσουν καλύτερα τα τρία αυτά διαφορετικά οικοσυστήματα(τις δυνατότητές τους, τα προβλήματά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

Ορτυγία. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Ορτυγία Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος Τοποθεσία Πού βρίσκεται; Το νησί της Ορτυγίας βρίσκεται στην κάτω Ιταλία στις Συρακούσες. Τα αξιοθέατα: Ο ναός του Απόλλωνα üη πλατεία

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Πώς υδρευόταν η Αθήνα στην αρχαιότητα; 2. Πότε έγινε το πρώτο μεγάλο υδροδοτικό έργο για την πόλη της Αθήνας στην αρχαιότητα;

1. Πώς υδρευόταν η Αθήνα στην αρχαιότητα; 2. Πότε έγινε το πρώτο μεγάλο υδροδοτικό έργο για την πόλη της Αθήνας στην αρχαιότητα; 1. Πώς υδρευόταν η Αθήνα στην αρχαιότητα; Από την εποχή της αρχαιότητας το υδροδοτικό πρόβλημα της Αθήνας ήταν τεράστιο. Η Αθήνα υπέφερε από το μαρτύριο της λειψυδρίας. Μεγάλα ποτάμια και λίμνες δεν υπήρχαν

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ύδρευση της Θεσσαλονίκης σε ταχυδρομικά δελτάρια του 20 ου αι.

Η ύδρευση της Θεσσαλονίκης σε ταχυδρομικά δελτάρια του 20 ου αι. Η ύδρευση της Θεσσαλονίκης σε ταχυδρομικά δελτάρια του 20 ου αι. Η Θεσσαλονίκη υδρευόταν κυρίως από τις πηγές στο Χορτιάτη, το Ρετζίκι και τη Σταυρούπολη. Μέσα στην πόλη υπήρχαν επίσης πηγάδια, δεξαμενές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998

E N O T H T A YΠOMNHMA. Οδηγοί του κόσμου, Τα ελληνικά νησιά, εκδ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, Αθήνα, 1998 0-0086_D3_GLOSSA_TEYXOS C GLOSSA 2/9/2 0:6 AM Page 78 6 Η Ρόδος Η Ρόδος είναι το μεγαλύτερο νησί των Δωδεκα - νήσων. Δίκαια την αποκαλούν το μαργαριτάρι της Μεσογείου. Οι σπάνιες ομορφιές της ξεδιπλώ νο

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

1 η μέρα 4/3/12: ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ Συγκέντρωση στο λιμάνι του Ηρακλείου, επιβίβαση στο πλοίο και αναχώρηση για Πειραιά. Διανυκτέρευση εν πλω.

1 η μέρα 4/3/12: ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ Συγκέντρωση στο λιμάνι του Ηρακλείου, επιβίβαση στο πλοίο και αναχώρηση για Πειραιά. Διανυκτέρευση εν πλω. 1 η μέρα 4/3/12: ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ Συγκέντρωση στο λιμάνι του Ηρακλείου, επιβίβαση στο πλοίο και αναχώρηση για Πειραιά. Διανυκτέρευση εν πλω. 2 η μέρα 5/3/12: ΠΕΙΡΑΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Άφιξη το πρωί στο λιμάνι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΟΜΑ Α Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 Β ΤΑΞΗΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1.Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό των δεδοµένων της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα του δεδοµένου της Στήλης Β που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα

Karystos Beach Front - Εύβοια. οικολογικό συγκρότημα Karystos Beach Front - Εύβοια οικολογικό συγκρότημα Περιγραφή συγκροτήματος Συγκρότημα τεσσάρων οικολογικών και βιοκλιματικών εξοχικών κατοικιών σε οργανωμένο παραθεριστικό οικισμό, με άμεση πρόσβαση στην

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ

Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ Η ανάλυση των στοιχείων στο Παρατηρητήριο στο αρχαίο θέατρο ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΝΕΑΣ ΠΛΕΥΡΩΝΑΣ. βασίσθηκε στην εργασία που εκπόνησε ειδική επιστημονική ομάδα υπό τους κ.κ. Λάζαρο Κολώνα τ. γενικό Διευθυντή Αρχαιοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Κλωθώ : έκλωθε τη µοίρα των ανθρώπων. Μούσες-Μοίρες

Κλωθώ : έκλωθε τη µοίρα των ανθρώπων. Μούσες-Μοίρες Κλωθώ : έκλωθε τη µοίρα των ανθρώπων Μούσες-Μοίρες Μοίρες Λάχεσις : τραβούσε το λαχνό Άτροπος : έκοβε το νήµα της ζωής ευτέρα 1 Μαρτίου 2004. Βρισκόµαστε στη ΕΥΑΛ ( ηµοτική Επιχείρηση Ύδρευσης, Αποχέτευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΣ ΑΡΑΡΑΤ. «Και εκάθισεν η κιβωτός την δεκάτην εβδόμην του εβδόμου μηνός επί των ορέων Αραράτ.» Γένεσις 8.4

ΟΡΟΣ ΑΡΑΡΑΤ. «Και εκάθισεν η κιβωτός την δεκάτην εβδόμην του εβδόμου μηνός επί των ορέων Αραράτ.» Γένεσις 8.4 Περιβάλλον και Ανάπτυξη 2 η Κατεύθυνση Σπουδών Περιβάλλον και Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών ΟΡΟΣ ΑΡΑΡΑΤ «Και εκάθισεν η κιβωτός την δεκάτην εβδόμην του εβδόμου μηνός επί των ορέων Αραράτ.» Γένεσις 8.4

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5

Περιεχόµενα. 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5 Έργου: Page 2 of 21 Περιεχόµενα 1 Εισαγωγή 4 2 Η όδευση του αγωγού σε τµήµατα 5 2.1 Πεδιάδα του Αξιού (Kp 0 65) 5 2.2 Όρος Βέρµιο (Kp 65 105) 8 2.3 Λεκάνη της Πτολεµαΐδας (Kp 105 125) 13 2.4 Όρος Άσκιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

το ΦΟΙΝΙΚΟΔΑΣΟΣ τ ο υ BAI Το μοναδικό φοινικόδασος στην Ελλάδα και την Ευρώ πη

το ΦΟΙΝΙΚΟΔΑΣΟΣ τ ο υ BAI Το μοναδικό φοινικόδασος στην Ελλάδα και την Ευρώ πη το ΦΟΙΝΙΚΟΔΑΣΟΣ τ ο υ BAI Το μοναδικό φοινικόδασος στην Ελλάδα και την Ευρώ πη TO ΦΟΙΝΙΚΟΔΑΣΟΣ t o y BAI Στο βόρειο τμήμα των ανατολικών ακτών της Κρήτης, στο ακρωτήριο Σίδερο, και δίπλα στην αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΑΣ ΑΡΤΙΚΙΟΝ ΤΡΙΦΥΛΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1.Ονομασία Υπαγωγή. 2.Γεωγραφική θέση. 3.Συνοικισμοί του. 4.Οδική σύνδεσή του. 5.Ιστορία του. 6.Τοποθεσίες[τοπωνυμία] της περιοχής του. 7.Προιόντα

Διαβάστε περισσότερα

Εκμετάλλευση των Υδροηλεκτρικών Σταθμών ως Έργων Πολλαπλού Σκοπού

Εκμετάλλευση των Υδροηλεκτρικών Σταθμών ως Έργων Πολλαπλού Σκοπού ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ & Περιφερειακό Τμήμα Ηπείρου του ΤΕΕ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΥΔΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Εκμετάλλευση των Υδροηλεκτρικών Σταθμών ως Έργων Πολλαπλού Σκοπού

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ!

29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Κωνσταντίνα Ευείδη 29 Μαΐου 1453: Η ΠΟΛΙΣ ΕΑΛΩ! Η χιλιόχρονη αυτοκρατορία έπεσε. Ο θρύλος λέει ότι «ήτανε θέλημα Θεού». Από τότε το φρόνημα των Ελλήνων το κρατάνε ζωντανό ακριβώς αυτοί οι θρύλοι για την

Διαβάστε περισσότερα

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ 1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ ρεις φίλοι, τρεις ηµέρες, 2917 µέτρα. Αυτό που δεν είχαν προβλέψει στο σχεδιασµό τους ο Αχιλλέας, ο Πάνος και ο Γιώργος, ήταν ότι στην ανάβασή τους στο «βουνό των Θεών», τον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ.

ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ ΣΟΥΝΙΟΥ:ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ, ΧΛΩΡΙΔΑ- ΠΑΝΙΔΑ. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΡΥΜΟΣ; Είναι μία γεωγραφική περιοχή με εξαιρετική φυσική ομορφιά, που συγκεντρώνει σπάνια και υπό εξαφάνιση είδη

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωρίσουμε τη γεωγραφία της Ελλάδας Ενότητα: Γεωγραφία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο

Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο Η Λίνδος απέχει 50 χλμ. νότια από την πόλη της Ρόδου. Ο οικισμός διατηρεί το χρώμα και την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής. Κυρίαρχο στοιχείο ο ρομαντισμός, που καταλαμβάνει τον επισκέπτη, μόλις φθάσει στο

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά ΗΚεντρική Μακεδονία είναι η χώρα των θεών του Ολύµπου, του πολιτισµού των αρχαίων Μακεδόνων, της δόξας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά και της βυζαντινής Ορθόδοξης µεγαλοπρέπειας. Είναι η γη των µύθων, των

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός;

Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; ΟΡΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Τι είναι ο κατακόρυφος διαμελισμός; Διαμελισμός Κατακόρυφος είναι: Τα βουνά, οι πεδιάδες, οι λόφοι, οι κοιλάδες, τα φαράγγια και γενικά το ανάγλυφο μιας περιοχής. Άλπεις Οι Άλπεις είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο

31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 31.03 01.04 02.04 Γ Υ Μ Ν Α Σ Ι Ο 2η στάση 3 ΒΕΡΟΙΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ Άφιξη περίπου... Στο Epirus Palace 5* 7ο χλμ. Ιωαννίνων-Αθηνών Τηλέφωνο: 2651 093555 0 λεπτά ΜΟΥΣΘΕΝΗ 1η στάση 15 λεπτά ΞΑΝΘΗ Αναχώρηση 07.00

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου

Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Επιμέλεια παρουσίασης: Ιωάννα Υφαντίδου Υπεύθυνη Τμήματος Ενημέρωσης και Γραφείου Τύπου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο υγροβιότοπος των λιμνών Κορώνειας Βόλβης, είναι ένας από τους σημαντικότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ. Καλυβιώτη Κωνσταντίνου. Ένα μεγαλοπρεπή μνημείο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης

ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ. Καλυβιώτη Κωνσταντίνου. Ένα μεγαλοπρεπή μνημείο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΚΙΝΣΤΕΡΝΑ Ένα μεγαλοπρεπή μνημείο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης

Διαβάστε περισσότερα