Η μικροκυκλοφορία και οι βιοδείκτες στην οξεία νεφρική βλάβη ασθενών της μονάδας εντατικής θεραπείας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η μικροκυκλοφορία και οι βιοδείκτες στην οξεία νεφρική βλάβη ασθενών της μονάδας εντατικής θεραπείας"

Transcript

1 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2011, 28(3): Η μικροκυκλοφορία και οι βιοδείκτες στην οξεία νεφρική βλάβη ασθενών της μονάδας εντατικής θεραπείας Η οξεία νεφρική βλάβη σχετίζεται με υψηλά επίπεδα θνητότητας σε νοσηλευόμενους και βαρέως πάσχοντες ασθενείς. Η ανάγκη για πρόληψη και αντιμετώπιση της οξείας νεφρικής βλάβης (ΟΝΒ) υπογραμμίζει τη σημασία της κατανόησης των παθοφυσιολογικών μηχανισμών και της έγκαιρης διάγνωσης. Μελέτες υποστηρίζουν το ρόλο της νεφρικής μικροκυκλοφορίας στην πρόκληση της νεφρικής βλάβης σε σχέση με τη νεφρική υποξία και τους μηχανισμούς φλεγμονής. Μεταβολές στη μικροκυκλοφορία παρατηρούνται τόσο στην έναρξη όσο και στη γενίκευση της αρχικής σωληναριακής βλάβης. Η ενδοθηλιακή βλάβη και η ανισορροπία μεταξύ του μονοξειδίου του αζώτου και των δραστικών μορφών οξυγόνου επιδεινώνει τη νεφρική υποξία σε επίπεδο μικροκυκλοφορίας. Η εκτίμηση και η απεικόνιση της νεφρικής μικροκυκλοφορίας μπορεί να δώσουν πολύτιμες πληροφορίες. Τα προληπτικά και τα θεραπευτικά μέτρα συνίστανται τόσο στην έγκαιρη διάγνωση της βλάβης, όσο και στην αποκατάσταση της ομοιόστασης μεταξύ νεφρικής οξυγόνωσης, ενδοθηλίου, μονοξειδίου του αζώτου και των δραστικών μορφών οξυγόνου. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι η περιγραφή του ρόλου της μικροκυκλοφορίας στην πρόκληση και την εξέλιξη της ΟΝΒ σε συσχέτιση με τη νεφρική υποξία και τους μηχανισμούς φλεγμονής, καθώς και η αξιολόγηση των δεικτών πρόγνωσης και πρώιμης διάγνωσης της ΟΝΒ. Copyright Athens Medical Society ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE 2011, 28(3): Χ. Πιπιλή, 1 Ε. Γράψα, 1 Κ. Σακελλαρίδης, 2 Μ. Παρίση, 2 Σ. Νανάς Νεφρολογική Κλινική, «Αρεταίειο» Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο, Αθήνα 2 A Κλινική Εντατικής Θεραπείας, Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός», Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), Ιατρική Σχολή, Αθήνα The renal microcirculation and biomarkers in acute kidney injury of ICU patients Λέξεις ευρετηρίου Δείκτες ΟΝΒ Ενδοθήλιο Μονοξείδιο του αζώτου Νεφρική μικροκυκλοφορία Οξεία νεφρική βλάβη Υποξία Abstract at the end of the article Υποβλήθηκε Εγκρίθηκε ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος «οξεία νεφρική βλάβη» (ΟΝΒ) χρησιμοποιείται για την περιγραφή της ταχείας επιδείνωσης του ρυθμού σπειραματικής διήθησης (GFR) μέσα σε ώρες ή εβδομάδες. Η έγκαιρη ανίχνευση της ΟΝΒ μπορεί να οδηγήσει στη θεραπεία και στη βελτίωση της έκβασης του ασθενούς. Οι περισσότερες αιτίες ΟΝΒ είναι αποτέλεσμα παράλληλων διαταραχών στη μεταφορά του οξυγόνου και των θρεπτικών συστατικών και στις ενεργειακές ανάγκες του νεφρού. Η ισχαιμία αποτελεί το σημαντικότερο αίτιο ΟΝΒ και παρατηρείται κυρίως σε καταστάσεις σήψης, μετά από τη χειρουργική αποκατάσταση καρδιαγγειακών νοσημάτων και τη νεφροπάθεια από σκιαγραφικά. 1 Η παθοφυσιολογία της ΟΝΒ περιλαμβάνει την πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ νεφρικών αιμοδυναμικών παραμέτρων, σωληναριακής ενδοθηλιακής βλάβης και φλεγμονωδών μεσολαβητών. Αρκετά δεδομένα υποστη- ρίζουν το ρόλο της μικροκυκλοφορίας (ΜΚ) στην έναρξη και τη γενίκευση της αρχικής σωληναριακής βλάβης, 2 ενώ πρόσφατες μελέτες αναφέρουν ανοσολογικούς και γενετικούς μηχανισμούς. 3 Η OΝΒ συνεχίζει να συνδέεται με υψηλή θνητότητα 35% στους βαρέως πάσχοντες ασθενείς, >50% στο πλαίσιο του συνδρόμου πολυοργανικής ανεπάρκειας και με αυξημένες πιθανότητες χρόνιας νεφρικής νόσου τελικού σταδίου, παρ όλο που έχουν αποσαφηνιστεί κάποιοι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί της. 4 Η ανάγκη για άμεση αντιμετώπιση των αναστρέψιμων αιτίων της ΟΝΒ υποδηλώνει την ιδιαίτερη σημασία της έγκαιρης διάγνωσής τους. Η παρουσία βιολογικών δεικτών που να θέτουν σε πρώιμα στάδια την υπόνοια νεφρικής βλάβης θα βοηθούσε ακόμη περισσότερο στη θεραπεία των ασθενών. Με τις νεότερες τεχνικές ανίχνευσης και επεξεργασίας του γονιδιώματος έχουν προκύψει νέες πρωτεΐνες, όπως NGAL πλάσματος

2 308 Χ. ΠΙΠΙΛΗ και συν και ούρων, cystatin-c, IL-18, KIM-1, L-FABP στα ούρα, που χρησιμοποιούνται ως πρώιμοι δείκτες διάγνωσης ΟΝΒ. Σκοπός της παρούσας ανασκόπησης είναι η περιγραφή του ρόλου της ΜΚ στην ΟΝΒ σε συσχέτιση με τη νεφρική υποξία και τους μηχανισμούς φλεγμονής, καθώς και η παρουσίαση των νέων βιοδεικτών ανίχνευσης ΟΝΒ, υποθέτοντας ότι η συνδυασμένη μέτρησή τους θα έφερνε τα βέλτιστα αποτελέσματα. 2. ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Οι παράγοντες που προδιαθέτουν στην εμφάνιση ΟΝΒ καθορίζονται κυρίως από τις κλινικές καταστάσεις και τα δεδομένα του ασθενούς (πίν. 1). Γενετικοί παράγοντες, όπως η ομοζυγωτία στο γονίδιο τύπου COMT (catechol-omethyltransferase), φαίνεται να συμβάλλουν επίσης στην εγκατάσταση της ΟΝΒ. 3 Οι περισσότερες μελέτες 2,3 συμφωνούν ότι η ΟΝΒ περιλαμβάνει δύο φάσεις: Την αρχική φάση της εγκατάστασης και τη φάση της γενίκευσης. Και στις δύο φάσεις φαίνεται ότι ο ρόλος του ενδοθηλίου, της ΜΚ και των φλεγμονωδών μεσολαβητών είναι καθοριστικός. Κατά την ΟΝΒ παρουσιάζεται αυξημένη ενδονεφρική αγγειοσύσπαση σχετιζόμενη με αυξημένη δραστηριότητα των ενδονεφρικών νεύρων, μειωμένη αγγειοδιαστολή και μεγαλύτερη ευαισθησία σε αγγειοσυσπαστικούς παράγοντες, όπως η αγγειοτασίνη ΙΙ και η νορεπινεφρίνη. Οι συγκεκριμένες διαταραχές επιπλέκονται από τη βλάβη του ενδοθηλίου και την αυξημένη προσκόλληση λευκών αιμοσφαιρίων στο ενδοθήλιο κυρίως στα μετατριχοειδικά φλεβίδια που οδηγούν στην ενεργοποίηση του συστήματος πήξης και στην πρόκληση φλεγμονής, με αποτέλεσμα την αγγειακή απόφραξη και τη μείωση της πυκνότητας της ΜΚ (πριν από το σπείραμα και τον εξωτερικό μυελό). Στο επίπεδο των σωληναρίων, υπάρχει διάσπαση της συνοχής των κυττάρων με απώλεια της πολικότητας ακολουθούμενη από απόπτωση, νέκρωση, ενδοσωληναριακή απόφραξη και διαρροή σπειραματικού διηθήματος μέσω της απογυμνωμένης βασικής μεμβράνης. 2,5,6 Τα επιζώντα σωληναριακά επιθηλιακά κύτταρα, μετά το πέρας της οξείας φάσης, ανακτούν την προγονική ικανότητά τους να πολλαπλασιάζονται, να μεταναστεύουν και να διαφοροποιούνται σε ώριμα κύτταρα με τη βοήθεια ειδικών παραγόντων ανάπτυξης, όπως ο αυξητικός παράγοντας των ηπατοκυττάρων (hepatocyte growth factor, HGF), ο επιδερμικός αυξητικός παράγοντας (epidermal growth factor, EGF) και η λιποκαλίνη σχετιζόμενη με τη ζελατινάση των ουδετεροφίλων (neutrophil gelatinaseassociated lipocalin, NGAL) 7 (εικ. 1). 3. ΝΕΦΡΙΚΗ ΜΙΚΡΟΑΓΓΕΙΩΣΗ Η νεφρική ροή αίματος αποτελεί το 25% της καρδιακής παροχής, υπερβαίνοντας τα ml/min σε ηρεμία Πίνακας 1. Παράγοντες που προδιαθέτουν σε οξεία νεφρική βλάβη (ΟΝΒ). 3 Κλινικές καταστάσεις Σήψη Νοσηλεία στη μονάδα εντατικής θεραπείας Πολυοργανική ανεπάρκεια Καρδιαγγειακές χειρουργικές επεμβάσεις Ηπατικές νόσοι Τραύμα Εγκαύματα Μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων και μυελού των οστών ΗΙV-λοίμωξη Δεδομένα του ασθενούς Σακχαρώδη διαβήτης Διαταραγμένη νεφρική και καρδιακή λειτουργία Μείωση του ενδαγγειακού όγκου Χρήση σκιαγραφικών και νεφροτοξικών παραγόντων Γενετικοί παράγοντες Εικόνα 1. Ο ρόλος της μικροκυκλοφορίας (ΜΚ) στην οξεία νεφρική βλάβη (ΟΝΒ): 37 Εξωτερικά (ισχαιμικά ή νεφροτοξικά) αίτια πυροδοτούν αλληλεπιδράσεις του ενδοθηλίου με φλεγμονώδη κύτταρα προκαλώντας βλάβες του τοιχώματος των αγγείων, μείωση της διαπερατότητας και αύξηση της ευαισθησίας του σε αγγειοσυσπαστικούς παράγοντες. Επί πλέον, η ενεργοποίηση παραγόντων πήξης προκαλεί μικροαποφράξεις με συνέπεια τη μείωση της πυκνότητας της ΜΚ (πριν από το σπείραμα και τον εξωτερικό μυελό). Φλεγμονώδεις και ανοσολογικοί μεσολαβητές συνεχίζουν να ενεργοποιούνται, συμβάλλοντας σε βλάβες στους αγγειοδιασταλτικούς μηχανισμούς του ενδοθηλίου (NO), στην παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου (ROS) και στην περαιτέρω επιδείνωση της ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας. Το αποτέλεσμα όλων αυτών των αλληλεπιδράσεων είναι η επιδείνωση της υποξίας, της ενδοθηλιακής και της ιστικής βλάβης. Οι νέοι βιολογικοί δείκτες ανιχνεύουν κάποιες από τις εν λόγω μεταβολές και συμβάλλουν σε πρωιμότερη ανίχνευση της ΟΝΒ απ ό,τι οι κλασικοί δείκτες.

3 ΜΙΚΡΟΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΟΞΕΙΑΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ 309 (αντιστοιχεί σε 3,5 ml/g νεφρικού ιστού/min). 8,9 Oι νεφροί δέχονται μια εξαιρετικά μεγάλη ποσότητα αίματος και έχουν χαμηλές τάσεις οξυγόνου (από 70 mmhg στο φλοιό έως 20 mmhg στο μυελό), παρά το γεγονός ότι αποτελούν μόλις το 0,5% του συνολικού σωματικού βάρους. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην ιδιαίτερη μικροαγγείωση του νεφρού, η οποία διαφέρει στο φλοιό απ ό,τι στο μυελό. Η αιμάτωση της μυελώδους μοίρας είναι πολύ μικρή αντιστοιχεί μόνο στο 1 2% της ολικής αιμάτωσης του νεφρού σε σύγκριση με την αιμάτωση της φλοιώδους μοίρας. Αρχικά, το αίμα απάγεται από το σπείραμα μέσω των απαγωγών αρτηριδίων, τα οποία σχηματίζουν το περισωληναριακό τριχοειδικό δίκτυο, στο φλοιό. Στη συνέχεια, το σύστημα των περισωληναριακών τριχοειδών εξειδικεύεται στα ευθέα αγγεία, τα οποία αιματώνουν την εσωτερική και την εξωτερική μοίρα του μυελού. Τα εν λόγω αγγεία κατέρχονται μέσα στο μυελό και επιστρέφουν στο φλοιό, παράλληλα με τις αγκύλες του Henle, διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στη συμπύκνωση των ούρων πριν αποδώσουν το αίμα προς το φλεβικό σύστημα. Επί πλέον, αρτηριοφλεβικές τριχοειδικές αναστομώσεις μεταξύ ανιόντων και κατιόντων ευθέων αγγείων εξασφαλίζουν μεγαλύτερη παροχή οξυγόνου στο μυελό. Η ρύθμιση των αιμοδυναμικών παραμέτρων του σπειράματος εξαρτάται από την αλληλεπίδραση μεταξύ της ΜΚ, των σωληναρίων και της παρασπειραματικής συσκευής. 10 Όπως και για τους άλλους ιστούς, η βασική λειτουργία της νεφρικής ΜΚ ενός δικτύου αγγείων με διάμετρο <150 μm αποτελούμενο από αρτηρίδια, τριχοειδή και φλεβίδια είναι η εξασφάλιση επαρκούς ποσότητας οξυγόνου για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών κάθε κυττάρου. Ωστόσο, η συγκεκριμένη ανατομική ζώνη του νεφρού είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στην υποξυγοναιμία λόγω της περιορισμένης παροχής αίματος (ανατομική δομή των ευθέων αγγείων) και της αυξημένης ανάγκης οξυγόνου για την ενεργό επαναρρόφηση του NaCl. 11 Αναλυτικότερα, υπό φυσιολογικές συνθήκες, το 80% της νεφρικής κατανάλωσης οξυγόνου χρησιμοποιείται για τη λειτουργία της Νa-Κ-ΑΤΡάσης στο εγγύς σωληνάριο, μέσω της οποίας επαναρροφούνται περίπου τα 2/3 του ΝaCl που εισάγονται στο σωληναριακό αυλό με τη σπειραματική διήθηση. Κατά συνέπεια, οι παράγοντες που σχετίζονται με το ρυθμό σπειραματικής διήθησης επηρεάζουν σοβαρά την οξυγόνωση του φλοιού, τροποποιώντας το ποσό του άλατος που μεταφέρεται στα σωληνάρια. Άρα, επαρκής νεφρική οξυγόνωση επιτυγχάνεται όταν υπάρχει ισορροπία μεταξύ παροχής οξυγόνου στη ΜΚ και κατανάλωσης οξυγόνου για την επαναρρόφηση ηλεκτρολυτών. 12 Τέλος, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι ο βασικός ρυθμιστής της νεφρικής οξυγόνωσης και της νεφρικής ΜΚ είναι το σύστημα ΝΟ. 13,14 Η ενδοθηλιακή συνθετάση του ΝΟ (enos) προλαμβάνει την αγγειακή δυσλειτουργία μέσω της δράσης της δράσης του ΝΟ στον αγγειακό τόνο (αγγειοδιαστολή), στην αγγειακή ανάπτυξη (αντιαυξητική δράση), στην αιμόσταση (αναστολή συγκόλλησης και συσσώρευσης αιμοπεταλίων) και στη φλεγμονή (αναστολή προσκόλλησης λευκοκυττάρων στα ενδοθηλιακά κύτταρα) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΥΠΟΞΙΑΣ ΣΤΗ ΒΛΑΒΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ H ΟΝΒ ισχαιμικής αιτιολογίας οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στη μείωση της νεφρικής αιματικής ροής. Ωστόσο, η νεφρική υποξία που προκαλείται δεν είναι ανάλογη μόνο του βαθμού μείωσης της αιματικής ροής, αλλά σχετίζεται τόσο με το συστηματικό αίτιο της βλάβης 3 όσο και με επιπρόσθετα εγγενή νεφρικά αίτια. Ο βαθμός συμμετοχής καθενός από αυτούς τους παράγοντες στην ΟΝΒ ποικίλλει ανάλογα με τη φύση της βλάβης Για παράδειγμα, πειράματα σε κουνέλια έδειξαν ότι ένα από τα κλασικά προνεφρικά αίτια της ΟΝΒ, η σύσπαση της νεφρικής αρτηρίας, μείωσε ελάχιστα την οξυγόνωση της νεφρικής ΜΚ. Αντίθετα, η πρόκληση σηπτικής ΟΝΒ σε πειραματόζωα με την έγχυση τοξίνης οδήγησε σε σημαντική μείωση της οξυγόνωσης της νεφρικής ΜΚ, παρ όλο που η μείωση της νεφρικής αιμάτωσης ήταν παρόμοια με την αντίστοιχη της σύσπασης της νεφρικής αρτηρίας. 19 Μελέτες της ΜΚ σκελετικών μυών σε σηπτικούς βαρέως πάσχοντες ασθενείς καταλήγουν σε όμοια συμπεράσματα: Η σήψη οδηγεί σε μείωση της κατανάλωσης οξυγόνου στους σκελετικούς μυς. 20 Η ανεπαρκής νεφρική αιματική ροή γνωστή ως φαινόμενο no-reflow μπορεί να παρατηρηθεί ακόμη και μετά από καταστάσεις ισχαιμίας και επαναιμάτωσης. 12 Οι παθοφυσιολογικοί μηχανισμοί περιλαμβάνουν τα μορφολογικά χαρακτηριστικά της βλάβης και της απόφραξης των σπειραματικών και των περισωληναριακών τριχοειδών. Αρχικά, παρατηρείται αγγειακή βλάβη λόγω ρήξης των ενδοθηλιακών κυτταρικών συμβολών και των αλλαγών στο γλυκοκάλυκα ή στην ακτίνη του κυτταρικού σκελετού των ενδοθηλιακών κυττάρων. Συγχρόνως παρουσιάζονται διαταραχές του πηκτικού μηχανισμού, ενεργοποιώντας την πήξη του αίματος μέσα στα αγγεία με σχηματισμό θρόμβων στη MK. Τέλος, διαταράσσεται η διαπερατότητα της ΜΚ και προκαλείται διάμεσο οίδημα. 21,22 Εκτός όμως από τις μορφολογικές, σημειώνονται και λειτουργικές μεταβολές στη ΜΚ, επιδεινώνοντας τη μειωμένη μεταφορά οξυγόνου στη φλοιομυελική συμβολή. To ενδοθήλιο δυσλειτουργεί λόγω διαταραχών στην ισορροπία μεταξύ αγγειοδιασταλτικών [ενδοθηλιογενής αγγειοχαλαρωτικός παράγοντας ή οξείδιο του αζώτου

4 310 Χ. ΠΙΠΙΛΗ και συν (EDRF-NO), ενδοθηλιακός υπερπολωτικός παράγοντας (EDHF), προστακυκλίνη (PGI 2)] και αγγειοσυσπαστικών ουσιών [ενδοθηλίνη-1 (ΕΤ-1), θρομβοξάνη Α 2 (ΤΧΑ 2), προσταγλανδίνη Η 2 (PgH 2), αγγειοτασίνη (ΑΤ-ΙΙ)]. 23 Επί πλέον, χάνει την ικανότητά του να ρυθμίζει τον αγγειακό τόνο, την αγγειακή διαπερατότητα, την αιμάτωση και τη φλεγμονή, επιδρώντας αρνητικά στη νεφρική λειτουργία. 2 Τέλος, οι αλλαγές στη ΜΚ δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνον ως βλαβερές καταστάσεις, αλλά και ως προσαρμοστικοί ή προστατευτικοί μηχανισμοί. Σε αρχικά στάδια ΟΝΒ, η θρόμβωση της ΜΚ εμποδίζει τη μετακίνηση των βακτηρίων και την επέκταση της φλεγμονής από τους ιστούς στην αιματική κυκλοφορία, ενώ μετά από μία συνεδρία κλασικής αιμοκάθαρσης οι οξείες μεταβολές στη ΜΚ σχετίζονται με τη βελτίωση της κατανάλωσης οξυγόνου στους σκελετικούς μυς στους ιστούς Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΤΗ ΒΛΑΒΗ ΤΗΣ ΜΙΚΡΟΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ Η ενεργοποίηση των παραγόντων της φλεγμονής αποτελεί σημαντικό συστατικό στην πρόκληση και την εξάπλωση της ΟΝΒ. Έχει διαπιστωθεί ότι η δυσλειτουργία της ΜΚ σχετίζεται με τη φλεγμονώδη αντίδραση μέσω της υποξίας, λόγω μείωσης της ροής της ΜΚ. Φαίνεται ότι κατά την ΟΝΒ μετά από ισχαιμία-επαναιμάτωση, η ελάττωση της αγγειοποιητίνης 1 και η αύξηση του υαλουρονικού οξέος επιτείνουν τη διαπερατότητα και τη φλεγμονή της ΜΚ. 25 Η φλεγμονή επάγεται και ρυθμίζεται από σημαντικό αριθμό μεσολαβητών με τη συμμετοχή του ενδοθηλίου τόσο στη φλεγμονώδη όσο και στην ανοσιακή αντίδραση, που οδηγούν στη συγκόλληση των λευκοκυττάρων με τελικό αποτέλεσμα τη διήθηση των ιστών. Με την παραγωγή ειδικών μορίων, των σελεκτινών (Ε-, P-, L-σελεκτίνη), τα λευκοκύτταρα προσελκύονται από το ενδοθήλιο. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια των μορίων προσκόλλησης κυτταροκινών (ΙL1, IL6, IL8, MCP-1), ιντεγκρινών και VCAM, ICAM επέρχεται ισχυρή προσκόλληση των λευκοκυττάρων στην ενδοθηλιακή επιφάνεια ή στον υποενδοθηλιακό χώρο. 26 Επί πλέον, η ενεργοποίηση των μορίων προσκόλλησης σχετίζεται με αλλοιώσεις του γλυκοκάλυκα της επιφάνειας των κυττάρων στο εσωτερικό του αυλού των τριχοειδών, επιδρώντας σημαντικά στις αιμοδυναμικές παραμέτρους, τους μηχανισμούς πήξης, τη φλεγμονή και την αγγειακή διαπερατότητα. 27 Γενικότερα, πολλά από τα συστατικά της βασικής μεμβράνης των αγγείων έχουν την ικανότητα να προσκολλούν φλεγμονώδεις πρωτεΐνες. Συγκεκριμένα, οι πρωτεογλυκάνες θειικής ηπαράνης ενώνονται με την L-σελεκτίνη των ενεργοποιημένων λευκοκυττάρων και με τη χημειοτακτική πρωτεΐνη-1 των ενεργοποιημένων μονοκυττάρων. 28 Άλλη ένδειξη ότι η ενεργοποίηση της φλεγμονής κατά την ενδοθηλιακή βλάβη διαταράσσει τη ΜΚ είναι το γεγονός ότι η αδρανοποίηση των μορίων προσκόλλησης αποτρέπει την ισχαιμική νεφρική βλάβη. 29 Για παράδειγμα, η καταστολή της Fractalkine μιας χημειοτακτικής ουσίας που παράγεται από το ενδοθήλιο όταν υφίσταται βλάβη φαίνεται να προστατεύει από ΟΝΒ, κυρίως μέσω μείωσης των μακροφάγων. 30 Προς την ίδια κατεύθυνση δρα και η παρεμπόδιση προσκόλλησης των μονοκυττάρων στην ανιούσα μοίρα των ευθέων αγγείων του μυελού μετά από ισχαιμία μέσω της Β7-anti CD28 οδού. Η συνέργεια του Β7-1 φλεγμονώδους μεσολαβητή του ενδοθηλίου με το CD28 των αντιγονο-παρουσιαστικών κυττάρων στη μυελώδη μοίρα αποτελεί ένα άλλο δείγμα της σημαντικής δράσης του ενδοθηλίου. 31 Παρ όλο που έχουν τεκμηριωθεί διηθήσεις ουδετεροφίλων σε πρώιμη φάση ΟΝΒ και Τ-λεμφοκυττάρων σε μετέπειτα φάσεις ΟΝΒ, δεν έχει αποσαφηνιστεί ο ρόλος τους στην ισχαιμική βλάβη. Πρόσφατες μελέτες συστήνουν τον προσδιορισμό μιας λιποκαλίνης των ουδετεροφίλων για την πρώιμη ανίχνευση της ΟΝΒ (neutrophil gelatinaseassociated lipocalin, NGAL). 32,33 Πρόκειται για μια πρωτεΐνη μικρού μοριακού βάρους που παράγεται από τα νεφρικά σωληνάρια, η τιμή της οποίας αυξάνεται δραματικά μέσα σε 2 ώρες από τη νεφρική προσβολή, τόσο στο πλάσμα όσο και στα ούρα. Η συγκεκριμένη αύξηση συσχετίζεται θετικά με την πρόβλεψη εμφάνισης ΟΝΒ, τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της ΟΝΒ, καθώς και με την ανάγκη υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας και τη θνητότητα. Επιπρόσθετα, σημειώνεται ότι η αλληλεπίδραση του ενδοθηλίου με τα λευκοκύτταρα επηρεάζει αρνητικά το σπουδαιότερο και πλέον μελετημένο αγγειοδιασταλτικό μηχανισμό του ενδοθηλίου, το ΝΟ, καταλήγοντας στη βλάβη της ΜΚ με πολλαπλούς μηχανισμούς. Πράγματι, έχει βρεθεί ότι η enos είναι καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της νεφρικής παροχής οξυγόνου μετά από ισχαιμία-επαναιμάτωση, ενώ η επαγώγιμη συνθετάση του ΝΟ (inos) καταστέλλει την παραγωγή της enos και συμβάλλει στο σχηματισμό δραστικών μορφών οξυγόνου (ROS). 13,34 Κατ αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται αλληλεπίδραση του συστήματος ΝΟ με το οξειδωτικό stress που επιδεινώνει τη βλάβη στη ΜΚ και προκαλεί αύξηση των περαιτέρω νεφρικών αγγειακών αντιστάσεων. Συγκεκριμένα, παρατηρείται ελάττωση της βιοδιαθεσιμότητας άρα και της αγγειοδιασταλτικής δράσης του ΝΟ κατά την ισχαιμία-επαναιμάτωση, ενώ προκαλείται κυτταρική βλάβη λόγω της παραγωγής ROS, όπως ο περοξυνιτρίτης. 14,35 Είναι γνωστό ότι οι ROS έχουν άμεση τοξική δράση στα κύτταρα-στόχους. Καταλήγουν όχι μόνο σε βλάβες κυτταρικών μεμβρανών και συστατικών, αλλά και σε πλήρη απώλεια της κυτταρικής βιωσιμότητας (νέκρωση ή απόπτωση),

5 ΜΙΚΡΟΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΟΞΕΙΑΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ 311 με άμεσο αποτέλεσμα τη βλάβη στο ενδοθήλιο και στην αντιδραστικότητά του. 34 Τέλος, σε πειραματόζωα έχει περιγραφεί η ενεργοποίηση του συμπληρώματος στα περισωληναριακά τριχοειδή. Σε καταστάσεις ισχαιμίας-επαναιμάτωσης, το συμπλήρωμα ενισχύει την αλληλεπίδραση λευκοκυττάρων και ενδοθηλίου με αποτέλεσμα τη συσσώρευση ουδετεροφίλων στο ενδοθήλιο ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΜΙΚΡΟΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ Θεωρητικά, αρκετοί από τους παράγοντες που βελτιώνουν τη νεφρική ΜΚ κατά την ΟΝΒ ενδεχομένως να αποτελέσουν θεραπευτικά μέτρα. Όμως, στην κλινική πράξη κανένας δεν αποδείχθηκε αποτελεσματικός, γιατί η έγκαιρη διάγνωση της ΟΝΒ είναι δύσκολη, ενώ τα εργαλεία που εκτιμούν τη ΜΚ [π.χ. ροομετρία με laser Doppler, orthogonal polarization spectral imaging (ops), εγγύς του υπερύθρου φωτός φασματομετρία (NIRS)] δεν έχουν μελετηθεί στο πλαίσιο της ΟΝΒ. 38 Προς αυτή την κατεύθυνση θα συμβάλει η χρήση νέων, περισσότερο ευαίσθητων και εξειδικευμένων βιοδεικτών, 39 καθώς και νέων απεικονιστικών τεχνικών. 38 Εκτεταμένη έρευνα διεξάγεται σχετικά με τους νέους βιοδείκτες ΝGAL και KIM-1 (kidney injury molecule 1). 40 Η άνοδος των τιμών τους πρωίμως κατά την ΟΝΒ υπόσχεται πολλά. Ωστόσο, δεν έχει μελετηθεί η συσχέτισή τους με τις διαταραχές της ΜΚ. Το πρώτο βήμα για τη βελτίωση της ΜΚ είναι η εξασφάλιση επαρκούς νεφρικής παροχής οξυγόνου με τη διόρθωση του ενδαγγειακού όγκου. Η χορήγηση υγρών, οι μεταγγίσεις αίματος και η διατήρηση κατάλληλης νεφρικής πίεσης αιμάτωσης αποτελούν τα μέτρα πρώτης γραμμής. Δυστυχώς, σε αντίθεση με την καρδιακή παροχή, δεν υπάρχει ανάλογη αξιόπιστη δοκιμασία για τον προσδιορισμό της νεφρικής αιματικής ροής και την ανταπόκρισή της στη χορήγηση υγρών ή αγγειοσυσπαστικών. Πρόσφατα, χρησιμοποιήθηκε η μαγνητική τομογραφία αντίθετης φάσης με συντονισμένες ακολουθίες (ciné phase contrast-magnetic resonance imaging, CPC-MRI) για την ποσοτική εκτίμηση της νεφρικής αιματικής ροής σε σηπτικούς βαρέως πάσχοντες ασθενείς με ΟΝΒ. 41 Ωστόσο, πρέπει να διεξαχθούν και άλλες μελέτες για εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων. Επί πλέον, η ελαττωμένη νεφρική οξυγόνωση λόγω αναιμίας επιδεινώνει τη νεφρική βλάβη και αποκαθίσταται δύσκολα με τις μεταγγίσεις. Οι αποθηκευμένες μονάδες αίματος, με τη χαμηλή περιεκτικότητα αιμοσφαιρίνης λόγω έλλειψης της 2,3-διφωσφογλυκεράσης φαίνεται να μη βελτιώνουν την ιστική οξυγόνωση και δεν προλαμβάνουν τη βλάβη των οργάνων που ισχαιμούν. 42 Ενδεχομένως, οι νεότερες μέθοδοι συντήρησης αίματος να έχουν καλύτερα αποτελέσματα. Παράλληλα, η χρήση φαρμακευτικών προϊόντων που δρουν στο επίπεδο της ΜΚ μπορεί να βελτιώσει την ισχαιμική αγγειακή βλάβη και να εμποδίσει την ΟΝΒ. Ως τέτοια έχουν χρησιμοποιηθεί οι στατίνες, η ερυθροποιητίνη, τα ανοσοκατασταλτικά και η ενεργοποιημένη πρωτεΐνη C (ΑPC, μια φυσιολογική κυκλοφορούσα αντιπηκτική ουσία που εξαρτάται από τη βιταμίνη Κ). 43,44 Τα δύο πρώτα προϊόντα, χάρη στις πλειοτροπικές τους δράσεις, ενισχύουν τη δράση της enos, βελτιώνουν την αγγειακή διαπερατότητα και κατά συνέπεια τη ΜΚ. Tα ανοσοκατασταλτικά (π.χ. μυκοφαινολικό οξύ) καταστέλλουν την προσκόλληση των λευκοκυττάρων, ενώ η ΑPC τη χημειοταξία και τις αλληλεπιδράσεις των λευκοκυττάρων με το ενδοθήλιο. Η ΑPC θεωρείται η πλέον υποσχόμενη ουσία για τη βελτίωση της ΜΚ, επειδή σε πειραματόζωα άσκησε προστατευτική δράση σε σηπτική ΟΝΒ. Ωστόσο, σε μια πρόσφατη μελέτη, η ΑPC δεν βελτίωσε την ολιγουρική ΟΝΒ παρ όλο που αύξησε την επιβίωση και επιτάχυνε την ανάρρωση των σηπτικών βαρέως πασχόντων ασθενών από την καρδιαγγειακή και την αναπνευστική βλάβη. 44 Επιπρόσθετα, άλλες ουσίες που δοκιμάστηκαν σε πειραματόζωα, με θετικά αποτελέσματα στην αποκατάσταση της ΟΝΒ μετά από ισχαιμία-επαναιμάτωση, είναι η L-NIL [L-N(6)- (1-iminoethyl) lysine hydrochloride] και η κεφραδίνη. 45 Η πρώτη ουσία αποτελεί έναν εκλεκτικό inos αναστολέα που αυξάνει την κατανάλωση οξυγόνου σε επίπεδο ΜΚ, ενώ η δεύτερη χρησιμοποιείται ήδη για τη θεραπεία δηγμάτων φιδιών, γυροειδούς αλωπεκίας και λευκοπενίας μετά από ακτινοθεραπεία. Επί πλέον, πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι τα προγονικά ενδοθηλιακά κύτταρα ασκούν νεφροπροστασία μετά από ισχαιμία-επαναιμάτωση. Αρκετές μελέτες υπό εξέλιξη ασχολούνται με το εν λόγω θέμα, αφού αυτά τα κύτταρα προκαλούν αγγειακή αναδιαμόρφωση όλων των οργάνων που βρίσκονται σε κατάσταση ισχαιμίας, με τελικό αποτέλεσμα την αποκατάσταση του ενδοθηλίου. 46,47 Προς την κατεύθυνση της απενεργοποίησης της φλεγμονής και επομένως της βελτίωσης της ΟΝΒ συμβάλλουν και οι βιολογικοί ανασταλτές, όπως το μονοκλωνικό αντίσωμα για τον TGF-β, που ερευνώνται. 48 Τέλος, οι γνωστές κατηγορίες φαρμάκων με δράσεις τη νεφρική αγγειοδιαστολή (π.χ. ντοπαμίνη, φενολδοπάμη, ανταγωνιστές αδενοσίνης, αναστολείς των υποδοχέων ενδοθηλίνης) και τη μείωση της νεφρικής κατανάλωσης οξυγόνου (π.χ. διουρητικά της αγκύλης) δεν αποδείχθηκε να βελτιώνουν το βαθμό της νεφρικής βλάβης. 49

6 312 Χ. ΠΙΠΙΛΗ και συν 7. Η ΑΞΙΑ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΔΕΙΚΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ Η εύρεση και η χρησιμοποίηση δεικτών πρώιμης και έγκαιρης διάγνωσης της ΟΝΒ είναι επιτακτική και επιβεβλημένη. Έχοντας διαγνώσει πρώιμα τη νεφρική βλάβη παρέχεται η δυνατότητα ταχείας και αποτελεσματικής αντιμετώπισης. Ο ιδανικός βιολογικός δείκτης είναι αυτός που θέτει έγκαιρα τη διάγνωση, καθορίζει το αίτιο της βλάβης και την ανάγκη για θεραπεία υποκατάστασης, προδικάζει τη σοβαρότητα της νόσου και τη θνητότητα, ενώ είναι απλός και οικονομικός στη χρήση του. Κάτι τέτοιο δεν έχει καταστεί ακόμη εφικτό, ωστόσο με τη χρήση του NGAL (neutrophil gelatinase-associated lipocalin) και της cystatin-c γίνονται ενέργειες προς τη συγκεκριμένη κατεύθυνση. Ενδεχομένως, με τη χρησιμοποίηση συνδυασμού δεικτών να επιτευχθούν καλυτέρα αποτελέσματα NGAL Πρόκειται για μια πρωτεΐνη 25 kda που ανήκει στην ευρύτερη οικογένεια των λιποκαλινών. Υπό φυσιολογικές συνθήκες παράγεται σε μικρές ποσότητες σε διάφορους ιστούς, όπως νεφρούς, πνεύμονες, στόμαχο, κόλον. Ρυθμίζει τη λειτουργία των τοπικών διαύλων σιδήρου και δρα ως παράγοντας αύξησης και διαφοροποίησης των νεφρικών επιθηλιακών κυττάρων. Εκφράζεται σε αυξημένες ποσότητες επί τραυματισμένων επιθηλίων και ιδιαίτερα στα επιθηλιακά κύτταρα των εγγύς εσπειραμένων σωληναρίων. Αποτελεί προγνωστικό δείκτη ανάπτυξης ΟΝΒ οφειλόμενης σε ισχαιμία, χρήση σκιαγραφικών και σήψη. Οι τιμές του NGAL αυξάνονται 1 3 ημέρες νωρίτερα από τις τιμές της κρεατινίνης. Πιο συγκεκριμένα, σε πρώιμα στάδια οξείας βλάβης η αύξηση του NGAL προέρχεται από δύο διαφορετικές δεξαμενές, από τη συστηματική κυκλοφορία και τοπικά από τους νεφρούς. Σε ασθενείς της μονάδας εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) με εγκατεστημένη νεφρική βλάβη έχει διαπιστωθεί 100πλάσια αύξηση του NGAL στα ούρα και 10πλάσια αύξηση στο πλάσμα. 50 Επί πλέον, σε βιοπτικό υλικό στους συγκεκριμένους ασθενείς βρέθηκε σημαντική συσσώρευση σεσημασμένου NGAL σε ποσοστό >50% των σωληναρίων. Συνεπώς, το NGAL αποτελεί έναν ευαίσθητο δείκτη εγκατεστημένης οξείας νεφρικής βλάβης. Παρόμοια είναι τα αποτελέσματα σε ειδικές ομάδες ασθενών, όπως παιδιά 51 και ενήλικες, 52 που υποβλήθηκαν σε καρδιοχειρουργική επέμβαση, σε ασθενείς με επέμβαση μεταμόσχευσης νεφρού, καθώς και σε νεαρούς ασθενείς με ουραιμικό αιμολυτικό σύνδρομο. Σε όσους ανέπτυξαν ΟΝΒ, οι τιμές NGAL πλάσματος και ούρων ήταν σαφώς αυξημένες εντός 2 6 ωρών από την επέμβασή τους. Οι τιμές κρεατινίνης αυξήθηκαν 1 3 ημέρες αργότερα. Επομένως, οι μετρήσεις NGAL πλάσματος και ούρων αποτελούν και προγνωστικό δείκτη εγκατάστασης ΟΝΒ. Μάλιστα, οι αυξημένες τιμές NGAL στις 2 ώρες από την έναρξη της βλάβης συνδέονται με τη βαρύτητα της βλάβης, ενώ τα αυξημένα επίπεδα στις 12 ώρες σχετίζονται με αυξημένη θνητότητα. Υπάρχουν κάποιοι περιορισμοί στη χρήση του NGAL, όπως σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, αρτηριακή υπέρταση, νεοπλασίες και σε σύνδρομο SIRS (systemic inflammatory response syndrome), όπου υπάρχουν ήδη αυξημένες τιμές στο πλάσμα. Επίσης, σε λοιμώξεις του ουροποιητικού αυξάνονται οι τιμές NGAL ούρων. Αναμφισβήτητα, όμως, σε ΟΝΒ η αύξηση του NGAL είναι σημαντικά μεγαλύτερη Cystatin C Η cystatin C, μια μη γλυκοζυλιωμένη πρωτεΐνη 13 kda, ανήκει στην υπεροικογένεια των συστατινών με δράση αναστολέα πρωτεάσης κυστεΐνης. Παράγεται από όλα τα εμπύρηνα κύτταρα του οργανισμού. Διηθείται από το σπείραμα, απορροφάται και καταβολίζεται πλήρως στα κύτταρα των εγγύς ουροφόρων σωληναρίων χωρίς να επανεκκρίνεται, έτσι ώστε υπό φυσιολογικές συνθήκες να βρίσκεται σε ελάχιστες ποσότητες στα ούρα. Βάσει αυτών των ιδιοτήτων, οι αυξημένες τιμές cystatin C στο πλάσμα μπορεί να θεωρηθούν ως δείκτης σπειραματικής λειτουργίας, ενώ στα ούρα ως δείκτης εγγύς σωληναριακής βλάβης και διάμεσης νόσου. Επί πλέον, οι τιμές δεν επηρεάζονται από την ηλικία, το φύλο, τη μυϊκή μάζα, αλλά πιθανόν να αυξάνονται σε φλεγμονώδεις καταστάσεις. Μελέτες σε καρδιοχειρουργικούς ασθενείς απέδειξαν ότι τα επίπεδα cystatin C στο πλάσμα αντικατοπτρίζουν πιο αξιόπιστα από την κρεατινίνη το ρυθμό σπειραματικής διήθησης, ενώ οι αυξημένες τιμές cystatin C μπορεί να βοηθήσουν στην πρώιμη διάγνωση σωληναριακής ΟΝΒ. 53 Ακόμη περισσότερο, πρώιμη και επίμονη αύξηση της cystatin C των ούρων συνδέεται όχι μόνο με την ανάπτυξη αλλά και με τη βαρύτητα της ΟΝΒ. Αν και οι διαταραχές στη λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα, καθώς και η εξωγενής χορήγηση μεγάλων δόσεων κορτικοειδών, μπορεί να επηρεάσουν τις τιμές cystatin C, σε βαρέως πάσχοντες ασθενείς της ΜΕΘ δεν υπάρχει αξιόλογη μεταβολή των τιμών της. Συμπερασματικά, ο προσδιορισμός της cystatin C στα ούρα αποτελεί έναν αξιόπιστο δείκτη πρώιμης διάγνωσης ΟΝΒ ΚΙΜ-1 (kidney injury molecule 1) Πρόκειται για μια διαμεμβρανική πρωτεΐνη, η οποία

7 ΜΙΚΡΟΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΟΞΕΙΑΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ 313 υπερπαράγεται στα επιθηλιακά κύτταρα των εγγύς εσπειραμένων σωληναρίων μετά από οξεία βλάβη ισχαιμικής ή νεφροτοξικής αιτιολογίας. 54 Σε γνωστή ΟΝΒ, έχουν βρεθεί αυξημένα επίπεδα της πρωτεΐνης ΚΙΜ-1 σε υλικό βιοψίας από εγγύς σωληνάρια, ενώ οι αντίστοιχες τιμές στα ούρα διαφοροδιαγνώσκουν την ισχαιμικής αιτιολογίας βλάβη από την προνεφρική και τη χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. 55 Σε ασθενείς όπου η νεφρική βλάβη τους προκλήθηκε από λήψη σκιαγραφικών ουσιών δεν παρατηρείται αύξηση των τιμών της. Αλλά και ως προγνωστικός δείκτης, η KIM-1 αποδείχθηκε αρκετά αποτελεσματική στη διάγνωση οξείας βλάβης, καθώς τα επίπεδά της είναι αυξημένα στα ούρα στους μισούς ασθενείς εντός δύο ωρών από την έναρξη της βλάβης και στο σύνολο των ασθενών στις 24 ώρες. Ένα πλεονέκτημα στη χρήση της KIM-1 ως προγνωστικού δείκτη αφορά στο γεγονός ότι η παραγωγή της οφείλεται μόνο στον προσβεβλημένο νεφρό και δεν παράγεται καθόλου από τη συστηματική κυκλοφορία. Επίσης, είναι ειδικός δείκτης για ισχαιμική και νεφροτοξική ΟΝΒ, ενώ δεν μεταβάλλεται από λοιμώξεις του ουροποιητικού και χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. Αντίθετα, οι τιμές της επηρεάζονται από νεφροτοξικά φάρμακα (κυκλοσπορίνη, γενταμυκίνη, ιώδιο, χρώμιο κ.ά.) και από φλεγμονώδη και ινώδη νοσήματα. Με βάση τα παραπάνω, η πρωτεΐνη KIM-1 εμφανίζεται ως ένας ακόμη διαγνωστικός δείκτης IL-18 (interleukin 18) Η ιντερλευκίνη 18 είναι μια φλεγμονώδης κυτταροκίνη που παράγεται και αποδομείται στα εγγύς εσπειραμένα σωληνάρια και ανιχνεύεται εύκολα στα ούρα σε ΟΝΒ ισχαιμικής αιτιολογίας. Όπως και με τους προηγούμενους δείκτες, σε εγκατεστημένη ΟΝΒ τα επίπεδα IL-18 είναι σημαντικά αυξημένα στα ούρα. 56 Οι τιμές της δεν αυξάνονται σε λοιμώξεις ουροποιητικού, χρόνια νεφρική νόσο και σε προνεφρική αζωθαιμία. Η IL-18 σε ασθενείς της ΜΕΘ μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως δείκτης πρώιμης έναρξης νεφρικής βλάβης καθώς αυξάνεται τουλάχιστον δύο ημέρες πριν από την άνοδο της κρεατινίνης. Σε μελέτη ομάδας καρδιοχειρουργικών ασθενών που ανέπτυξαν ΟΝΒ, η IL-18 ήταν ήδη αυξημένη 6 ώρες μετά από την επέμβαση, με μέγιστη τιμή στις 12 ώρες. Επί πλέον, πρώιμα αυξημένες τιμές IL-18 στα ούρα συνδέονται με τη βαρύτητα της νεφρικής βλάβης και με τη θνητότητα. Επομένως, και η IL-18 μπορεί να αποδειχθεί ένας δείκτης έγκαιρης διάγνωσης ΟΝΒ. Το γεγονός ότι οι τιμές της αυξάνονται σε ενδοτοξιναιμία-σήψη, σε ανοσολογικά νοσήματα και σε φλεγμονώδεις καταστάσεις θέτει κάποιους περιορισμούς στη χρήση της L-FABP (liver fatty acid binding protein) Είναι μια πρωτεΐνη 14 kda, που παράγεται κυρίως στα εγγύς και στα ευθέα σωληνάρια του νεφρού και σε μικρότερο βαθμό από το ήπαρ. Αρχικά, διαπιστώθηκε ότι οι τιμές της στα ούρα αυξάνονταν αξιοσημείωτα και αρκετά πρωιμότερα από τις τιμές κρεατινίνης σε ασθενείς που ανέπτυξαν ΟΝΒ μετά από χορήγηση σκιαγραφικής ουσίας. Στη συνέχεια, σε ομάδα καρδιοχειρουργημένων παιδιών που ανέπτυξαν ΟΝΒ, αποδείχθηκε ότι τα επίπεδα L-FABP στα ούρα ήταν αυξημένα στις 4 ώρες μετά από την επέμβαση. 57 Πιθανόν λοιπόν να μπορεί στο μέλλον να αποτελέσει έναν ακόμη δείκτη πρώιμης έναρξης ΟΝΒ. Ωστόσο, η χρήση της περιορίζεται καθώς οι τιμές της αυξάνονται σε πρώιμα στάδια διαβητικής νεφροπάθειας, σε πολυκυστική νόσο των νεφρών, σε ιδιοπαθή σπειραματοσκλήρυνση και από τις τιμές του ηπατικού κλάσματος της L-FABP. 8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ Οι αλλαγές στη ΜΚ θεωρούνται καθοριστικές για την έναρξη και την ανάπτυξη της ΟΝΒ. Φαίνεται ότι εμφανίζονται λίγα λεπτά μετά από την επίδραση της αρχικής αιτίας της ΟΝΒ, για να καταλήξουν στη μείωση της πυκνότητας των περισωληναριακών τριχοειδών μήνες αργότερα. 58 Οι διαταραχές στη ΜΚ ενεργοποιούν πολύπλοκες διαδικασίες φλεγμονής, ενδοθηλιακής βλάβης, οξειδωτικού stress και ROS, προκαλώντας τοπική νεφρική υποξία και βλάβη. Όσο αποσαφηνίζονται οι μηχανισμοί της ΟΝΒ, διαφαίνεται εντονότερα η ανάγκη αντιμετώπισής της με την εφαρμογή κατάλληλης «δέσμης» μέτρων, με εξατομικευμένες παραμέτρους για κάθε ασθενή. Η αξιολόγηση των χαρακτηριστικών της ΜΚ σε συνδυασμό με τους νέους βιοδείκτες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην εύρεση νέων στρατηγικών πρόληψης και θεραπείας της ΟΝΒ. H κλινική και η εργαστηριακή έρευνα σχετικά με το NGAL, τη cystatin C, την KΙΜ-1, την IL-18 και το L-FABP σύντομα θα επιφέρει σημαντικά συμπεράσματα. Επί πλέον, η μελέτη της άρδευσης και της οξυγόνωσης όχι μόνο της νεφρικής ΜΚ, αλλά και των άλλων διαμερισμάτων της ΜΚ που αντανακλούν διαταραχές της νεφρικής λειτουργίας, παρά την κλίνη του ασθενούς θα προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την ΟΝΒ. Ιδιαίτερα στους ασθενείς των ΜΕΘ, όπου η εμφάνιση ΟΝΒ είναι πολυπαραγοντική (μπορεί να συνυπάρχει σήψη, ανεπάρκεια πολλαπλών οργάνων, πολυφαρμακία, χρήση σκιαγραφικών ουσιών), οι ιατροί οφείλουν να είναι σε εγρήγορση για την έγκαιρη διάγνωση και την αντιμετώπισή της.

8 314 Χ. ΠΙΠΙΛΗ και συν ABSTRACT The renal microcirculation and biomarkers in acute kidney injury of ICU patients C. PIPILI, 1 E. GRAPSA, 1 K. SAKELLARIDIS, 2 M. PARISI, 2 S. NANAS 2 1 Department of Nephrology, Aretaieion University Hospital, Athens, 2 First Department of Critical Care, Evaggelismos General Hospital of Athens, National and Kapodistrian University of Athens, Athens, Greece Archives of Hellenic Medicine 2011, 28(3): Αcute kidney injury is related with a high mortality rate in hospitalized and critically ill patients. The need for immediate recognition and management of acute kidney injury highlights the importance of the underlying pathophysiological mechanisms understanding as well as of early diagnosis. The role of the renal microcirculation in acute kidney injury through the interlinked occurrence of renal hypoxia and activation of inflammatory pathways is well documented. Endothelial damage and disruption of the balance between nitric oxide (NO) and reactive oxygen species result in deterioration of renal hypoxia at the microcirculatory level. The assessment and imaging of the renal microcirculation could provide useful information about the pathophysiology of acute kidney injury; microcirculatory changes are described in both the initiation and expansion of tubular injury. Preventive and therapeutic measures should be based on the early recognition of kidney damage and restoration of the balance between kidney oxygenation, endothelium, NO and reactive oxygen species. This is a review of the role of the microcirculation in the development and extension of acute kidney injury in relation with renal hypoxia and activation of the inflammatory pathways, and of the new biomarkers used for early diagnosis and prognosis of acute kidney injury. Key words: Acute kidney injury, Biomarkers, Endothelium, Hypoxia, Nitric oxide, Renal microcirculation Βιβλιογραφία 1. COLPAERT K, HOSTE EA. Acute kidney injury in burns: A story of volume and inflammation. Crit Care 2008, 12: MOLITORIS BA, SUTTON TA. Endothelial injury and dysfunction: Role in the extension phase of acute renal failure. Kidney Int 2004, 66: HOSTE EA, KELLUM JA, KATZ NM, ROSNER MH, HAASE M, RONCO C. Epidemiology of acute kidney injury. Contrib Nephrol 2010, 165: McCLELLAN WM. Variations in mortality among hospitalizations for acute kidney injury. J Am Soc Nephrol 2010, 21: BONVENTRE JV. Kidney ischemic preconditioning. Curr Opin Nephrol Hypertens 2002, 11: BASILE DP. The endothelial cell in ischemic acute kidney injury: Implications for acute and chronic function. Kidney Int 2007, 72: ISHIBE S, KARIHALOO A, MA H, ZHANG J, MARLIER A, MITOBE M ET AL. Met and the epidermal growth factor receptor act cooperatively to regulate final nephron number and maintain collecting duct morphology. Development 2009, 136: EVANS RG, GARDINER BS, SMITH DW, O CONNOR PM. Intrarenal oxygenation: Unique challenges and the biophysical basis of homeostasis. Am J Physiol Renal Physiol 2008, 295:F1259 F JOHANNES T, MIK EG, INCE C. Dual-wavelength phosphorimetry for determination of cortical and subcortical microvascular oxygenation in rat kidney. J Appl Physiol 2006, 100: MOLITORIS BA, SANDOVAL RM. Multiphoton imaging techniques in acute kidney injury. Contrib Nephrol 2010, 165: LEONG CL, ANDERSON WP, O CONNOR PM, EVANS RG. Evidence that renal arterial-venous oxygen shunting contributes to dynamic regulation of renal oxygenation. Am J Physiol Renal Physiol 2007, 292:F1726 F YAMAMOTO T, TADA T, BRODSKY SV, TANAKA H, NOIRI E, KAJIYA F ET AL. Intravital videomicroscopy of peritubular capillaries in renal ischemia. Am J Physiol Renal Physiol 2002, 282:F1150 F LEGRAND M, ALMAC E, MIK EG, JOHANNES T, KANDIL A, BEZEMER R ET AL. L-NIL prevents microvascular hypoxia and increase of renal oxygen consumption after ischemia-reperfusion in rats. Am J Physiol Renal Physiol 2009, 296:F1109 F ARAUJO M, WELCH WJ. Oxidative stress and nitric oxide in kidney function. Curr Opin Nephrol Hypertens 2006, 15: GUAN Z, GOBÉ G, WILLGOSS D, ENDRE ZH. Renal endothelial dysfunction and impaired autoregulation after ischemia-reperfusion injury result from excess nitric oxide. Am J Physiol Renal Physiol 2006, 291:F619 F LEGRAND M, MIK EG, JOHANNES T, PAYEN D, INCE C. Renal hypoxia and dysoxia after reperfusion of the ischemic kidney. Mol Med 2008, 14: MILORADOVIĆ Z, JERKIĆ M, JOVOVIĆ D, MIHAILOVIĆ-STANOJEVIĆ N, MILANOVIĆ JG, STOSIĆ G ET AL. Bosentan and losartan ameliorate acute renal failure associated with mild but not strong NO blockade. Nephrol Dial Transplant 2007, 22: GULMEN S, KIRIS I, NARIN C, CEYLAN BG, MERMI B, SUTCU R ET AL. Tezosentan reduces the renal injury induced by abdominal aortic ischemia-reperfusion in rats. J Surg Res 2009, 157:e7 e13

9 ΜΙΚΡΟΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΔΕΙΚΤΕΣ ΟΞΕΙΑΣ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΒΛΑΒΗΣ JOHANNES T, MIK EG, INCE C. Nonressuscitated endotoxemia induces microcirculatory hypoxic areas in the renal cortex in the rat. Shock 2009, 31: NANAS S, GEROVASILI V, RENIERIS P, ANGELOPOULOS E, PORIAZI M, KRITIKOS K ET AL. Non-invasive assessment of the microcirculation in critically ill patients. Anaesth Intensive Care 2009, 37: SCHMITZ V, SCHASER KD, OLSCHEWSKI P, NEUHAUS P, PUHL G. In vivo visualization of early microcirculatory changes following ischemia/reperfusion injury in human kidney transplantation. Eur Surg Res 2008, 40: SUTTON TA, MANG HE, CAMPOS SB, SANDOVAL RM, YODER MC, MOLI- TORIS BA. Injury of the renal microvascular endothelium alters barrier function after ischemia. Am J Physiol Renal Physiol 2003, 285:F191 F PIPILI C, GRAPSA I, TRIPODAKI E, KRAVARI M, PARISI M, VOURLIOTOU A ET AL. Acute effect of hemodialysis on microcirculation assessed by near-infrared spectroscopy. Presentation at XLVII ERA-EDTA Congress and IIDGfN Congress, Munich, Germany, BONVENTRE JV, WEINBERG JM. Recent advances in the pathophysiology of ischemic acute renal failure. J Am Soc Nephrol 2003, 14: TASANARONG A, KHOSITSETH S, THITIARCHAKUL S. The mechanism of increased vascular permeability in renal ischemic reperfusion injury: Potential role of angiopoietin-1 and hyaluronan. J Med Assoc Thai 2009, 92: JANG HR, RABB H. The innate immune response in ischemic acute kidney injury. Clin Immunol 2009, 130: SUTTON TA. Alteration of microvascular permeability in acute kidney injury. Microvasc Res 2009, 77: CELIE JW, RUTJES NW, KEUNING ED, SOININEN R, HELJASVAARA R, PIHLAJANIEMI T ET AL. Subendothelial heparan sulfate proteoglycans become major L-selectin and monocyte chemoattractant protein-1 ligands upon renal ischemia/reperfusion. Am J Pathol 2007, 170: JAYLE C, MILINKEVITCH S, FAVREAU F, DOUCET C, RICHER JP, DERETZ S ET AL. Protective role of selectin ligand inhibition in a large animal model of kidney ischemia-reperfusion injury. Kidney Int 2006, 69: OH DJ, DURSUN B, HE Z, LU L, HOKE TS, LJUBANOVIC D ET AL. Fractalkine receptor (CX3CR1) inhibition is protective against ischemic acute renal failure in mice. Am J Physiol Renal Physiol 2008, 294:F264 F DE GREEF KE, YSEBAERT DK, DAUWE S, PERSY V, VERCAUTEREN SR, MEY D ET AL. Anti-B7-1 blocks mononuclear cell adherence in vasa recta after ischemia. Kidney Int 2001, 60: THURMAN JM. Triggers of inflammation after renal ischemia/ reperfusion. Clin Immunol 2007, 123: GOLDSTEIN SL, CHAWLA LS. Renal angina. Clin J Am Soc Nephrol 2010, 5: RUBIO-GAYOSSO I, PLATTS SH, DULING BR. Reactive oxygen species mediate modification of glycocalyx during ischemia-reperfusion injury. Am J Physiol Heart Circ Physiol 2006, 290:H2247 H MYERS SI, WANG L, LIU F, BARTULA LL. Oxygen-radical regulation of renal blood flow following suprarenal aortic clamping. J Vasc Surg 2006, 43: BONVENTRE JV. Pathophysiology of AKI: Injury and normal and abnormal repair. Contrib Nephrol 2010, 165: CHVOJKA J, SYKORA R, KROUZECKY A, RADEJ J, VARNEROVA V, KAR- VUNIDIS T ET AL. Renal haemodynamic, microcirculatory, metabolic and histopathological responses to peritonitis-induced septic shock in pigs. Crit Care 2008, 12:R NANAS S, GEROVASILI V, DIMOPOULOS S, PIERRAKOS C, KOURTIDOU S, KALDARA E ET AL. Inotropic agents improve the peripheral microcirculation of patients with end-stage chronic heart failure. J Card Fail 2008, 14: DEVARAJAN P. Neutrophil gelatinase-associated lipocalin: A promising biomarker for human acute kidney injury. Biomark Med 2010, 4: PROWLE JR, MOLAN MP, HORNSEY E, BELLOMO R. Ciné phase-contrast magnetic resonance imaging for the measurement of renal blood flow. Contrib Nephrol 2010, 165: JOHANNES T, MIK EG, NOHÉ B, UNERTL KE, INCE C. Acute decrease in renal microvascular PO 2 during acute normovolemic hemodilution. Am J Physiol Renal Physiol 2007, 292:F796 F SONG YR, LEE T, YOU SJ, CHIN HJ, CHAE DW, LIM C ET AL. Prevention of acute kidney injury by erythropoietin in patients undergoing coronary artery bypass grafting: A pilot study. Am J Nephrol 2009, 30: MACIAS WL, YAN SB, WILLIAMS MD, UM SL, SANDUSKY GE, BALLARD DW ET AL. New insights into the protein C pathway: Potential implications for the biological activities of drotrecogin alfa (activated). Crit Care 2005, 9:S38 S GUPTA A, GERLITZ B, RICHARDSON MA, BULL C, BERG DT, SYED S ET AL. Distinct functions of activated protein C differentially attenuate acute kidney injury. J Am Soc Nephrol 2009, 20: WU L, MAYEUX PR. Effects of the inducible nitric-oxide synthase inhibitor L-N(6)-(1-iminoethyl)-lysine on microcirculation and reactive nitrogen species generation in the kidney following lipopolysaccharide administration in mice. J Pharmacol Exp Ther 2007, 320: BECHERUCCI F, MAZZINGHI B, RONCONI E, PEIRED A, LAZZERI E, SAGRI- NATI C ET AL. The role of endothelial progenitor cells in acute kidney injury. Blood Purif 2009, 27: TÖGEL F, WEISS K, YANG Y, HU Z, ZHANG P, WESTENFELDER C. Vasculotropic, paracrine actions of infused mesenchymal stem cells are important to the recovery from acute kidney injury. Am J Physiol Renal Physiol 2007, 292:F1626 F VAN DER VOORT PH, BOERMA EC, KOOPMANS M, ZANDBERG M, DE RUITER J, GERRITSEN RT ET AL. Furosemide does not improve renal recovery after hemofiltration for acute renal failure in critically ill patients: A double-blind randomized controlled trial. Crit Care Med 2009, 37: MEHTA RL, PASCUAL MT, SOROKO S, CHERTOW GM; PICARD STUDY GROUP. Diuretics, mortality, and nonrecovery of renal function in acute renal failure. JAMA 2002, 288: MORI K, LEE HT, RAPOPORT D, DREXLER IR, FOSTER K, YANG J ET AL. Endocytic delivery of lipocalin-siderophore-iron complex rescues the kidney from ischemia-reperfusion injury. J Clin Invest 2005, 115: MISHRA J, DENT C, TARABISHI R, MITSNEFES MM, MA Q, KELLY C ET AL.

10 316 Χ. ΠΙΠΙΛΗ και συν Neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL) as a biomarker for acute renal injury following cardiac surgery. Lancet 2005, 365: WAGENER G, JAN M, KIM M, MORI K, BARASCH JM, SLADEN RN ET AL. Association between increases in urinary neutrophil gelatinase-associated lipocalin and acute renal dysfunction after adult cardiac surgery. Anesthesiology 2006, 105: DHARNIDHARKA VR, KWON C, STEVENS G. Serum cystatin C is superior to serum creatinine as a marker of kidney function: A meta-analysis. Am J Kidney Dis 2002, 40: HAN WK, BAILLY V, ABICHANDANI R, THADHANI R, BONVENTRE JV. Kidney injury molecule-1 (KIM-1): A novel biomarker for human renal proximal tubule injury. Kidney Int 2002, 62: ICHIMURA T, HUNG CC, YANG SA, STEVENS JL, BONVENTRE JV. Kidney injury molecule-1: A tissue and urinary biomarker for nephrotoxicant-induced renal injury. Am J Physiol Renal Physiol 2004, 286:F552 F PARIKH CR, JANI A, MELNIKOV VY, FAUBEL S, EDELSTEIN CL. Urinary interleukin-18 is a marker of human acute tubular necrosis. Am J Kidney Dis 2004, 43: PORTILLA D, DENT C, SUGAYA T, NAGOTHU KK, KUNDI I, MOORE P ET AL. Liver fatty acid-binding protein as a biomarker of acute kidney injury after cardiac surgery. Kidney Int 2008, 73: BASILE DP, DONOHOE D, ROETHE K, OSBORN JL. Renal ischemic injury results in permanent damage to peritubular capillaries and influences long-term function. Am J Physiol Renal Physiol 2001, 281:F887 F899 Corresponding author: S. Nanas, First Department of Critical Care, Evaggelismos General Hospital of Athens, National and Kapodistrian University of Athens, Ypsilantou street, GR Athens, Greece

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Είναι ουσιώδες να γνωρίζει κανείς με ποιούς τρόπους η ΑΠ διατηρείται φυσιολογική ώστε να κατανοήσει

Διαβάστε περισσότερα

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί:

4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. περιλαμβάνονται ο σπλήνας και ο θύμος αδένας (εικ.4.1). Το λεμφικό σύστημα είναι πολύ σημαντικό γιατί: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 4. ΛΕΜΦΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το λεμφικό σύστημα αποτελείται από τα λεμφαγγεία, τη λέμφο και τους λεμφαδένες. Οι λεμφαδένες είναι δομές που αποτελούνται από εξειδικευμένη μορφή συνδετικού ιστού, το λεμφικό

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Νεφρών. Τα άχρηστα μεταβολικά προϊόντα αφήνουν τα νεφρά ως ούρα και μεταφέρονται μέσω του ουρητήρα στην ουροδόχο κύστη στην πύελο.

Διαταραχές Νεφρών. Τα άχρηστα μεταβολικά προϊόντα αφήνουν τα νεφρά ως ούρα και μεταφέρονται μέσω του ουρητήρα στην ουροδόχο κύστη στην πύελο. Ο νεφρός είναι ένα όργανο που διαμορφώνει τον όγκο και τη σύσταση των σωματικών υγρών με τη διήθηση του αίματος και τις λειτουργίες της εκλεκτικής επαναρρόφησης ή απέκκρισης. Οι νεφροί εκκρίνουν νερό,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Συµπύκνωση αραίωση ούρων

Συµπύκνωση αραίωση ούρων Συµπύκνωση αραίωση ούρων Boron σελ 1075-1091 Συµπυκνωµένα ούρα υπερωσµωτικά σε σχέση µε τη συγκέντρωση του πλάσµατος Η ικανότητα των νεφρών να παράγουν υπερωσµωτικά ούρα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΔΗΜΑΤΩΝ ΠΕΤΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΝΕΦΡΟΛΟΓΟΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΙ οίδηµα ορίζεται η αύξηση του όγκου του υγρού του διάµεσου χώρου, η οποία οδηγεί συνήθως σε εµφανή διόγκωση ιστών για να διαπιστωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30

Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30 Σάββατο 15/11/2014, ώρα 14.30 15.30 ΝΟΣΗΛΕΙΑ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΠΝΕΥΜΟΝΙΑ ΣΧΕΤΙΖΌΜΕΝΗ ΜΕ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΗΡΑ ΣΕ ΜΕΘ. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΦΛΕΒΙΚΟΥ ΚΑΘΕΤΗΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΛΟΙΜΩΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ

Οξεοβασική ισορροπία. Θεόδωρος Βασιλακόπουλος. Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ Οξύ ph Βάση Οξεοβασική ισορροπία Θεόδωρος Βασιλακόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Εντατικής Θεραπείας-Πνευμονολογίας ΕΚΠΑ ph= - log [H + ] [H + ] σε mol/l ή Eq/L [H + ] = 40 neq/l = 40 x 10-9 Eq/L [HCO 3-

Διαβάστε περισσότερα

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών

Θρομβοφιλία. (παθολογική. αιμόσταση). Ο όρος θρομβοφιλία σχετίζεται με επαναλαμβανόμενα ή υποτροπιάζοντα επεισόδια θρομβώσεων (αρτηριακών «ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΑΝΑΣΤΟΛΕΩΝ ΤΗΣ ΠΗΞΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ ΙΙ» Π.Γ.Ν.Θ. ΑΧΕΠΑ Βιοχημικό Εργαστήριο, Αιματολογικό Τμήμα Μικροβιολογικού Εργαστηρίου Θυσιάδου Κ, Ραπτάκη

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Φυσιολογίας του ουροποιητικού συστήματος

Στοιχεία Φυσιολογίας του ουροποιητικού συστήματος ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Μάθημα: Xειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ Ενότητα: Οι λειτουργίες του νεφρού Στοιχεία Φυσιολογίας του ουροποιητικού συστήματος ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΔΥΣΧΕΡΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ (Ι) Γυναίκα 34 ετών με διαβήτη προσέρχεται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών με πυρετό, αίσθημα ρίγους, πόνο στην πλάτη, ίλιγγο και δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C Φ. Ηλιάδης 1, Α. Ντέμκα 1, Τ. Διδάγγελος 1, Α. Μακέδου 2, Ε. Μωραλίδης 3,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΟΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Προς τα εµπρός ανεπάρκεια: αδυναµία προώθησης του αίµατος στη συστηµατική κυκλοφορία Προς τα πίσω ανεπάρκεια: αύξηση του όγκου

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία νεφρική βλάβη και πρώιμοι βιοδείκτες στη μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων

Οξεία νεφρική βλάβη και πρώιμοι βιοδείκτες στη μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC MEDICINE: ISSN 11-05-3992 REVIEW Οξεία νεφρική βλάβη και πρώιμοι βιοδείκτες στη μονάδα εντατικής θεραπείας ενηλίκων Η οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ

Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΟΙ ΧΗΜΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ Η ΓΕΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΛΛΑΡΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κατεχολαμίνες :Νοραδρεναλίνη, Αδρεναλίνη Αποστολάκης Μ. Στοιχεία Φυσιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών

Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών 32 Παθογένεση των µικροαγγειακών επιπλοκών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΜΠΑΡΓΙΩΤΑ Λέκτορας Ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι μικρο- και μάκρο- αγγειακές επιπλοκές του σακχαρώδη διαβήτη αποτελούν την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας

Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ο αποκλεισμός του άξονα ρενίνης ως βάση της συνδυαστικής θεραπείας Ευστράτιος Βαρσαμής Διευθυντής Β' Παθολογικής Κλινικής, Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο «Αγία Όλγα» Αγγειοτασινογόνο Χυμάση Αγγειοτασίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ Γεωργία Γ. Πίτσιου,, MD, PhD Πνευμονολόγος Εντατικολόγος Μονάδα Αναπνευστικής Ανεπάρκειας ΑΠΘ ΑΓΓΕΙΟΔΙΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ανταγωνιστές

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και

Αιµορραγία. Η αιµορραγία αυτή προέρχεται από τη διατοµή µιας φλέβας και Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 55-62 Αιµορραγία Στο κυκλοφορικό σύστηµα του ενήλικα ανθρώπου υπάρχουν έξι λίτρα περίπου αίµατος, το οποίο µεταφέρει στα κύτταρα των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΙΣΧΑΙΜΙΚΩΝ ΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΩΝ ΕΠΕΙΣΟΔΙΩΝ Guidelines of American Heart Association/American Stroke Association 2013 EFNS Guidelines 2011 Royal College of Physicians National Clinical Guidelines

Διαβάστε περισσότερα

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους.

Η φλεγμονή των βρόγχων προκαλεί οίδημα και παραγωγή εκκρίσεων, και έτσι περιορίζεται περισσότερο η ροή του αέρα μέσα από τους βρόγχους. Βρογχικό Άσθμα Το άσθμα είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από χρόνια κυτταρική φλεγμονή των αεραγωγών και βρογχική υπεραντιδραστικότητα. Έτσι προκαλείται μια μεταβλητή απόφραξη των αεροφόρων οδών που

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού

Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Ρύθµιση του ισοζυγίου Νατρίου και Νερού Περιεχόµενα: Ισοζύγιο Σωµατικού Νατρίου και Ύδατος Νεφρική επεξεργασία Νατρίου και Ύδατος Νεφρική ρύθµιση Νατρίου Νεφρική ρύθµιση ύδατος ίψα και όρεξη άλατος Ρύθµιση

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Στρογγυλό τραπέζι Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Συντονιστής: Η. Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Οι διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Θέματα παρουσίασης Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (URTI) και άσκηση (γιατί;)

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση

Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή Βλάβη, Οξειδωτικό στρες, αντιοξειδωτικά και άσκηση Μυϊκή συστολή Αδυναμία δεσμίνης να δεχτεί την πίεση στην οποία υποβάλλεται ο μυς Χρονική σειρά γεγονότων στη μυϊκή βλάβη Proposed mechanism of

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων

Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ο ρόλος της ΜΕΘ στη δωρεά οργάνων Ανδρέας Π. Καραμπίνης Διευθυντής ΜΕΘ Π.Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί σήμερα ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης ιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΒΑΣΙΛΗΣ ΜΠΑΓΚΑΛΑΣ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΕΝΤΑΤΙΚΟΛΟΓΟΣ ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΝΕΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Γ.Ν.Θ. Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί, και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΑ Η ΥΠΕΡΔΙΗΘΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΟΞΕΙΑΣ ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΥΨΗΛΟΣ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΣ στις αναπτυγμένες χώρες ΥΨΗΛΟ ΚΟΣΤΟΣ ΣΥΧΝΗ ΑΙΤΙΑ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΝΕΦΡΑΓΓΕΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΠΕΤΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης ΑΙΤΙΑ ΣΤΕΝΩΣΗΣ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΑΡΤΗΡΙΩΝ Αθηρωμάτωση (75%-90%) Ινομυική δυσπλασία (10-15%) Διαχωρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου»

Αντιυπερτασικά & σεξ. Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Αντιυπερτασικά & σεξ Σοκολάκης Ιωάννης, MD, MSc Ειδικευόμενος Β Ουρολογικής Κλινικής ΑΠΘ, ΓΝΘ «Παπαγεωργίου» Υπέραταση & ED Η Υπέρταση αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για ED Feldman et al. J Urol

Διαβάστε περισσότερα

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ακτινολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Τα τελευταία 20 χρόνια, η Επεμβατική Ακτινολογία παρουσιάζει διαρκή εξέλιξη και αποτελεί μία πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής;

Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Καθορίζει η νευρολογική κατάσταση μετά την ΚΑΡΠΑ την έκβαση του θύματος της ανακοπής; Δήμητρα Κοντογιάννη Καρδιολόγος-Εντατικολόγος Επιμελήτρια Α Γενικό Νοσοκομείο Δυτικής Αττικής Εισαγωγή 80% ανακοπών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής

στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Το σπινθηρογράφημα πνευμόνων στη διάγνωση της Πνευμονικής Εμβολής Χάρις Γιαννοπούλου Πυρηνικός ιατρός Αν. Διευθύντρια Τμήματος Πυρηνικής Ιατρικής ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός» Πόσο επιτακτική είναι η ορθή διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΟΜΒΟΕΛΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ ΘΡΟΜΒΟΕΛΑΣΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΩΝ

ΘΡΟΜΒΟΕΛΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ ΘΡΟΜΒΟΕΛΑΣΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΩΝ ΘΡΟΜΒΟΕΛΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑ ΘΡΟΜΒΟΕΛΑΣΤΟΜΕΤΡΙΑ ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΙΜΟΠΕΤΑΛΙΩΝ Ε.Ι.ΜΕΡΚΟΥΡΗ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΡΟΜΒΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΚΩΝ ΔΙΑΘΕΣΕΩΝ ΙΑΤΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΨΥΧΙΚΟΥ Η αντιµετώπιση µιας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική

Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ιατρικής Διαπανεπιστημιακό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Κλινική Φαρμακολογία Θεραπευτική Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας των πολυμορφισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΦΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΝΕΦΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΝΕΦΡΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ: ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΜΑΡΙΑΝΝΑ Α. ΝΤΑΛΑΜΑΓΚΑ, MD, MSc, MPH, PhD ΙΑΤΡΟΣ-ΒΙΟΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΕΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΝ/ΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Διαβάστε περισσότερα

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ

20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. β-αποκλειστές: Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ 20 ο ΕΑΡΙΝΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ β-αποκλειστές: ποιο φάρμακο σε ποιον άρρωστο; Χαράλαμπος Βλαχόπουλος Λέκτορας, Α Καρδιολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο ΓΝΑ Υπέρταση Γενικά οι β 1 -εκλεκτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα

Φυσιολογία-Ι. Ουροποιητικό σύστημα Φυσιολογία-Ι Ουροποιητικό σύστημα Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Β. Στεργίου Μιχαηλίδου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Πειραματικής Φυσιολογίας Συμπύκνωση και αραίωση των ούρων Η ποσότητα ούρων που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1

Κυκλοφορικό σύστημα. Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Κυκλοφορικό σύστημα Από μαθητές και μαθήτριες του Στ 1 Η καρδία Χτύπα 2 δισεκατομμύρια φορές σε όλη μας τη ζωή. Βρίσκεται στο θώρακα, κέντρο προς αριστερά. Έχει το μέγεθος μιας γροθιάς. Αλεξάνδρα, Αναστασία,

Διαβάστε περισσότερα

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ

ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΌΛΑ ΟΣΑ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΑΘΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ Kidney Health Australia σελίδα 1/6 ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΤΑΙ Η ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ; Μέσα σε κάθε νεφρό υπάρχουν περίπου ένα εκατομμύριο μικροσκοπικές μονάδες που ονομάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟ ΣΤΑ ΙΟΥ 3 ΚΑΙ 4 ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ 0103 «Φυσιολογία της Άσκησης: Αθλητική

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Ψωρίαση: Πέρα από τα όρια Πορταριά, 18-20 Ιανουαρίου 2013 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επικ. Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Αντιμικροβιακά

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου

Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων: Είναι µια λύση; Όθων Φραϊδάκης Αναισθησιολόγος ΤΕΠ Πανεπιστηµιακού Νοσοκοµείου Ηρακλείου Νοσοκοµειακή Οµάδα Επειγόντων η ανάγκη ΚΑΡΠΑ-Οµάδα αναζωογόνησης επιβίωση ενδονοσοκοµειακά

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9

Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii. Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης... 3. Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 Περιεχόμενα Πρόλογος Ομότ. Καθηγητού κου Μαραγκουδάκη...v Πρόλογος της συγγραφέως...vii Κεφάλαιο 1 2 3 4 Εισαγωγή 1 Καμπύλες δόσης - ανταπόκρισης.... 3 Μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων 9 1 Δράση μέσω φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία

OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία OCT-αγγειογραφία χωρίς σκιαγραφικό: η πρώτη κλινική εμπειρία Στο πρόσφατο ευρωπαϊκό συνέδριο αμφιβληστροειδούς (EuRetina 2014) στο Λονδίνο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά μια νέα απεικονιστική μέθοδος για

Διαβάστε περισσότερα