Τύποι επίλυσης των συγκρούσεων µεταξύ γονέα-εφήβου και η συµβολή των διαστάσεων της λειτουργικότητας της οικογένειας.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τύποι επίλυσης των συγκρούσεων µεταξύ γονέα-εφήβου και η συµβολή των διαστάσεων της λειτουργικότητας της οικογένειας."

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ-ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Μεταπτυχιακή ιπλωµατική Εργασία Τύποι επίλυσης των συγκρούσεων µεταξύ γονέα-εφήβου και η συµβολή των διαστάσεων της λειτουργικότητας της οικογένειας. Αλίκη Παναγιωτίδου Επιβλέπουσα: Αριάδνη Στογιαννίδου, Καθηγήτρια Ψυχολογίας Α.Π.Θ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ..4 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η έννοια της σύγκρουσης Θεωρητικές προσεγγίσεις για τη σύγκρουση κατά την διάρκεια της εφηβείας Ορισµός της σύγκρουσης Συνιστώσες της σύγκρουσης Συχνότητα και ένταση Θετικές και αρνητικές συνέπειες της σύγκρουσης Επίλυση της σύγκρουσης Τύποι επίλυσης συγκρούσεων Συνέπειες των τύπων επίλυσης συγκρούσεων Η σύγκρουση στη σχέση γονέα και εφήβου Σύγκρουση και πλαίσιο Θεωρίες για την λειτουργικότητα της οικογένειας Σκεπτικό, στόχοι και υποθέσεις της έρευνας...51 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΜΕΘΟ ΟΣ Συµµετέχοντες/ουσες Μετρήσεις ιαδικασία..59 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΕΥΡΗΜΑΤΑ..61 2

3 3.1 Ψυχοµετρικά χαρακτηριστικά των κλιµάκων Συσχετίσεις µεταξύ των µεταβλητών ιερεύνηση της επίδρασης των διαστάσεων της λειτουργικότητας της οικογένειας στους τύπους επίλυσης των συγκρούσεων γονέα- εφήβου ιερεύνηση διαφορών των τύπων επίλυσης των συγκρούσεων ως προς το φύλο, την εκπαιδευτική βαθµίδα, το µορφωτικό επίπεδο και την επαγγελµατική κατάσταση των γονέων του εφήβου.. 68 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΣΥΖΗΤΗΣΗ Συζήτηση αποτελεσµάτων Συµβολή και περιορισµοί της παρούσας έρευνας...80 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ...82 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...98 Φόρµα συγκατάθεσης γονέων.98 Ατοµικά και οικογενειακά δηµογραφικά χαρακτηριστικά..99 Ερωτηµατολόγιο τύπων επίλυσης των συγκρούσεων. 100 Ερωτηµατολόγιο Συναισθηµατικής Συνοχής και Προσαρµοστικότητας της οικογένειας ΙΙΙ (FACES III)

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Κατά την περίοδο της εφηβείας, παρόλο που τα µέλη της οικογένειας αφιερώνουν όλο και λιγότερο χρόνο ο ένας στον άλλο, η συχνότητα των διαφωνιών και των συγκρούσεων µεταξύ γονέα-εφήβου αυξάνουν ραγδαία. Η αύξηση της συχνότητας των συγκρούσεων στην εφηβεία οφείλεται στη διαδικασία µετάβασης των εφήβων σε ρόλους και ευθύνες ενηλίκων και στη σταδιακή µετατροπή της άνισης και κάθετης σχέσης µε τους γονείς σε µια πιο ισορροπηµένη και ισότιµη σχέση. Ο τρόπος µε τον οποίο θα επιλυθούν αυτές οι συγκρούσεις µέσα στην οικογένεια, επηρεάζει και επηρεάζεται από το γενικότερο κλίµα και τις σχέσεις µέσα στο οικογενειακό πλαίσιο. Αυτό είχε ως αποτέλεσµα τη διεξαγωγή µιας πληθώρας ερευνών σε διεθνές επίπεδο, οι οποίες εστίασαν στις στρατηγικές επίλυσης των συγκρούσεων στην εφηβεία και στους διάφορους τοµείς της λειτουργικότητας του εφήβου και της οικογένειας του που µπορεί να επηρεάζονται. Στόχος της παρούσας έρευνας είναι η διερεύνηση της σύνδεσης των τύπων επίλυσης των συγκρούσεων στη σχέση γονέα-εφήβου µε την λειτουργικότητα της οικογένειας, µέσα από τις διαστάσεις της συναισθηµατικής συνοχής και της προσαρµοστικότητας, υπό το πρίσµα της συστηµικής θεώρησης της οικογένειας. Στο πρώτο µέρος της εργασίας παρουσιάζεται το θεωρητικό υπόβαθρο και τα ερευνητικά δεδοµένα που αφορούν στη σύγκρουση και συγκεκριµένα στην επίλυση της σύγκρουσης κατά την διάρκεια της εφηβείας ανάµεσα στα µέλη της οικογένειας. Επίσης, αναλύεται η έννοια της λειτουργικότητας της οικογένειας µε βάση τη συστηµική και κοινωνικο-γνωστική προσέγγιση. Στη συνέχεια, παρουσιάζονται οι στόχοι και οι υποθέσεις της παρούσας έρευνας. Στο δεύτερο µέρος, περιγράφεται η µέθοδος της έρευνας και παρουσιάζονται τα εργαλεία συλλογής δεδοµένων. Στο τρίτο µέρος, παρουσιάζονται οι αναλύσεις των δεδοµένων και τα αποτελέσµατά τους. Στο τέταρτο µέρος, γίνεται η συζήτηση των ευρηµάτων σε σχέση µε την υπάρχουσα ερευνητική βιβλιογραφία και τις υποθέσεις της έρευνας. Τέλος, αναφέρονται η συµβολή και οι περιορισµοί της παρούσας έρευνας και διατυπώνονται προτάσεις για µελλοντική έρευνα. 4

5 Στο σηµείο αυτό θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά την κ. Αριάδνη Στογιαννίδου, Καθηγήτρια του Τµήµατος Ψυχολογίας, για την πολύτιµη στήριξη και καθοδήγηση της σε όλη τη διάρκεια της εκπόνησης της παρούσας έρευνας στα πλαίσια των µεταπτυχιακών σπουδών µου. Στάθηκα τυχερή έχοντας τη δυνατότητα µιας άριστης συνεργασίας και συνεννόησης µαζί της σε όλα τα στάδια εκπόνησης της εργασίας. Επίσης, ευχαριστώ τον κ. Γρηγόρη Κιοσέογλου, Καθηγητή του Τµήµατος Ψυχολογίας, για την πολύτιµη βοήθεια του στη στατιστική επεξεργασία των δεδοµένων της έρευνας. Ευχαριστίες εκφράζονται σε όλους τους διευθυντές και τους εκπαιδευτικούς των Γυµνασίων και των Λυκείων που συµµετείχαν, και φυσικά, τους/τις µαθητές/τριες για την άριστη συνεργασία τους και την προθυµία να συµµετέχουν στην έρευνα. Επιπλέον, συναδελφικές ευχαριστίες εκφράζονται στη Λίνα Λεύκου και Χάρη Καµαριώτη, µεταπτυχιακούς φοιτητές του τµήµατος, οι οποίοι ήταν πάντα πρόθυµοι να µε βοηθήσουν όταν τους χρειαζόµουν. Τέλος, ευχαριστώ την πατρική οικογένεια µου, τη δική µου οικογένεια και τα αγαπηµένα µου πρόσωπα για το ότι µοιράστηκαν τις καλές και κακές στιγµές και µε στήριξαν καθ όλη τη διάρκεια των σπουδών µου. 5

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στόχος της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της σύνδεσης των τύπων επίλυσης των συγκρούσεων γονέων-εφήβων (Θετική επίλυση, Εµπλοκή στη σύγκρουση, Απόσυρση και Συµµόρφωση) και των δύο διαστάσεων της λειτουργικότητας της οικογένειας, της Συνοχής και της Προσαρµοστικότητας. Στο δείγµα συµµετείχαν 416 µαθητές/τριες Γυµνασίου και Λυκείου ηλικίας ετών. Οι έφηβοι κλήθηκαν, µε την βοήθεια δύο ερωτηµατολογίων αυτό-αναφοράς, να αναφέρουν ποιους τρόπους χρησιµοποιούν για να επιλύουν τις διαφωνίες µε τους γονείς τους και σε ποιο επίπεδο Συνοχής και Προσαρµοστικότητας αντιλαµβάνονται την οικογένεια τους. Η Θετική επίλυση του προβλήµατος βρέθηκε ότι προβλέπεται θετικά από την Συναισθηµατική Συνοχή και την Προσαρµοστικότητα της οικογένειας, ενώ η Εµπλοκή στη σύγκρουση και η Απόσυρση προβλέπονται αρνητικά µόνο από την διάσταση της Συνοχής. Στατιστικώς σηµαντικές διαφορές ως προς το φύλο δεν βρέθηκαν, µόνο ως προς την εκπαιδευτική βαθµίδα (Γυµνάσιο και Λύκειο) σε σχέση µε τον τύπο της Εµπλοκής στη σύγκρουση. Επίσης, αναδείχθηκε στατιστικώς σηµαντική διαφορά ως προς την επαγγελµατική κατάσταση του πατέρα και τους τύπους επίλυσης των συγκρούσεων. 6

7 (Παράδειγµα διαφωνίας µεταξύ µιας 14χρονης έφηβης και των γονιών της): Πατέρας: Λοιπόν, µάλλον θα ξεκινήσω. Μαρία νοµίζω ότι καλύτερα να σταµατήσεις να βλέπεις τις φίλες σου αυτές που θεωρώ ότι δεν είναι και τόσο καλές. (10 δευτερόλεπτα σιγής) Μητέρα: Έχεις να πεις κάτι γι αυτό; Μαρία: Ναι, δεν είναι κακά κορίτσια. Και δεν θα σταµατήσω να είµαι φίλη τους επειδή το θέλετε εσείς. Προσπαθούν να µπουν «στον ίσιο δρόµο» και θέλουν να τους βοηθήσω. Μητέρα: Όχι, κάνεις λάθος. εν νοµίζω ότι είναι κακές. Πιστεύω ότι έχουν σοβαρά προβλήµατα, δεν σου είπαν ότι καπνίζουνε χασίς; Μαρία: Αυτό είναι µεγάλη αγένεια, να ακούς τι λέω στο τηλέφωνο. Θα στο έλεγα έτσι κ αλλιώς. ( ) Πατέρας: Μαρία, νοµίζω ότι το να βοηθάς τους φίλους είναι εκπληκτικό, αλλά αυτά τα κορίτσια θα σε παρασύρουν σε άσχηµους δρόµους. Πρέπει να κάνεις καινούριους φίλους Μαρία: (διακόπτοντας), δεν υπάρχει περίπτωση, ξέχνα το... Πατέρας: (διακόπτοντας), θα ήθελα να τελειώσω Μαρία: (διακόπτοντας), όχι δεν µπορείς. Είµαι φίλη µε αυτά τα κορίτσια για τέσσερα χρόνια. Νοµίζεις ότι είναι ικανές να µε παρασύρουν? Πατέρας: Πολύ σωστά. Αλλάζουν, όπως αλλάζεις και συ. Θέλω απλά να µεγαλώσεις σωστά. Είναι µια πολύ σηµαντική περίοδος της ζωής σου. εν µπορείς να ρισκάρεις µε τέτοια πράγµατα. Μητέρα: Ο µπαµπάς σου έχει δίκιο Μαρία: (διακόπτοντας), δεν καταλαβαίνετε τι λέω. Οι γονείς της Κατερίνας δεν την εµποδίζουν να δει τις φίλες της. εν είναι δίκαιο. Μητέρα: (διακόπτοντας), καταλαβαίνουµε. Οι γονείς της Κατερίνας δεν νοιάζονται γι αυτή. Εµείς νοιαζόµαστε Μαρία: Αν καταλαβαίνατε, γιατί τότε θέλετε να σταµατήσω να βλέπω τις φίλες µου? αλήθεια, δεν νοιάζεστε. Απλά δεν θέλετε να νιώσετε ντροπιασµένοι. (απόσπασµα από το βιβλίο των A.L. Robin & S. L. Foster (σελ.2, 2002). Negotiating parent-adolescent conflict : a behavioral-family systems approach) 7

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Η έννοια της σύγκρουσης Η εφηβεία είναι µια περίοδος κατά την οποία πολλές αλλαγές λαµβάνουν χώρα. Οι έφηβοι προσπαθούν να αποκτήσουν µεγαλύτερη αυτονοµία και να αυτό-καθοριστούν (Laursen & Collins, 2004). Οι περισσότεροι ερευνητές κατηγοριοποιούν την εφηβεία σε τρεις αναπτυξιακές περιόδους, την πρώιµη εφηβεία (10-13 ετών), την µέση εφηβεία (14-17), και την ύστερη εφηβεία (18 ως πρώτα χρόνια της δεύτερης δεκαετίας). Είναι κοινώς παραδεκτό, ότι «η εφηβεία ξεκινά µε την βιολογία και ολοκληρώνεται µε τον πολιτισµό», καθώς η µετάβαση στην εφηβεία χαρακτηρίζεται από δραµατικές αλλαγές της ήβης, ενώ η µετάβαση στην ενήλικη ζωή είναι λιγότερο ξεκάθαρη. Αυτό συµβαίνει γιατί η µετάβαση στην ενηλικίωση έχει καθοριστεί κοινωνιολογικά µέσα από τον γάµο, την δηµιουργία οικογένειας, την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης και την είσοδο στην εργασία (Smetana et al.,2006). Ένας από τους σηµαντικότερους αναπτυξιακούς στόχους στην εφηβεία αποτελεί η εγκαθίδρυση του εαυτού ως ξεχωριστού ατόµου και η διαµόρφωση µιας υγιούς ταυτότητας (Erikson,1968). Οι έφηβοι καλούνται να κάνουν πάρουν σηµαντικές αποφάσεις µε συνέπειες σε πολλούς τοµείς της ζωής τους. Για παράδειγµα, πρέπει να επιλέξουν την κατάλληλη µορφή εκπαίδευσης ανάλογα µε τις ικανότητες και τα ενδιαφέροντα τους, καλούνται να δεσµευτούν σε µακροχρόνιες φιλικές σχέσεις αλλά και σε σχέσεις µε το άλλο φύλο. Σε συµφωνία µε την άποψη του Erikson για την ανάπτυξη της ταυτότητας, πολλοί θεωρητικοί υποστηρίζουν ότι την διαµόρφωση µιας καλά ολοκληρωµένης και ισορροπηµένης ταυτότητας πρέπει να την αντιλαµβανόµαστε ως µια δυναµική διαδικασία αλληλεπίδρασης ατόµου- πλαισίου (Adams & Marshall, 1996; Lichtwarck-Aschoff et al., 2008). Αυτή η διαδικασία λαµβάνει χώρα σε ποικίλα πλαίσια ή µικροσυστήµατα στη ζωή των εφήβων όπως η οικογένεια, οι συνοµήλικοι και το σχολικό περιβάλλον. 8

9 Εκτός από τη διεργασία της ανεξαρτησίας από τους γονείς, ο έφηβος πρέπει να αντιµετωπίσει επιτυχώς µερικές ακόµη αναπτυξιακές προκλήσεις για να µετατραπεί σε έναν επαρκή και υγιή ενήλικα (Conger, 1977, σελ.220): Προσαρµογή στις φυσιολογικές αλλαγές της ήβης και στις ψυχολογικές αλλαγές της σεξουαλικής ωρίµανσης. Ανάπτυξη ενός συστήµατος αξιών και αίσθησης της ταυτότητας. Εγκαθίδρυση λειτουργικών κοινωνικών σχέσεων µε τους συνοµηλίκους του ίδιου αλλά και του αντίθετου φύλου. Προετοιµασία για το επάγγελµα και τη µελλοντική καριέρα. Ο έφηβος αντιµετωπίζει αυτές τις προκλήσεις σε ένα πλαίσιο σηµαντικών βιολογικών αλλαγών. Παράλληλα, αναπτύσσεται και γνωστικά. Η φάση της πρώιµης εφηβείας σηµατοδοτεί την αρχή της τυπικής λειτουργικής σκέψης, την ικανότητα να σκέφτεται και να επιχειρηµατολογεί λογικά, µε τρόπο που σε µικρότερη ηλικία δεν µπορούσε. Αυτός είναι και ο τρόπος σκέψης που χαρακτηρίζει τις γνωστικές διεργασίες των ενηλίκων. Στα πλαίσια αυτών των αλλαγών, η οικογένεια του εφήβου καλείται να αντιµετωπίσει και εκείνη σηµαντικές µεταβάσεις. Τα µέχρι πρωτίστως «ήρεµα» παιδιά, τώρα έχουν την ικανότητα να παρουσιάζουν λογικά επιχειρήµατα στους γονείς τους. Η πρόσβαση σε νέες καταστάσεις απαιτεί την απόκτηση νέων δεξιοτήτων για τον έφηβο. Στις οικογένειες µε παιδιά στην εφηβεία, τα όρια αµφισβητούνται, γίνεται αναγκαία η αύξηση της ευελιξίας για να επιτραπεί η ανάλογη µε την ηλικία ανεξαρτησία. Την µια στιγµή, οι έφηβοι εύχονται να παίρνουν περισσότερο αυτόνοµες αποφάσεις ως προς τους κανόνες που πρέπει να διέπουν την συµπεριφορά τους. Από την άλλη, όταν νιώθουν πληγωµένοι ή στεναχωρηµένοι επιστρέφουν αµέσως στους γονείς, αναζητώντας τη στήριξη, την καθοδήγηση και την συµβουλή τους. Η οικογένεια αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο στο οποίο οι έφηβοι διαµορφώνουν την ταυτότητα τους (Bronfenbrenner, 1989). Σύµφωνα µε τον Bronfenbrenner (1989), η κατανόηση της ανθρώπινης ανάπτυξης, όπως και της εφηβείας, θα πρέπει να µελετηθεί µε βάση την «οικολογία», δηλαδή τα πλαίσια µέσα στα οποία αναπτύσσεται το άτοµο, στους χώρους µέσα στους οποίους τα άτοµα διαµορφώνουν σχέσεις αλληλεπίδρασης. Η θεώρηση της ανάπτυξης ως αλληλεπιδραστική διαδικασία συνεπάγεται ότι συντελείται ένας διαρκής συγχρονισµός τόσο µέσα στα 9

10 βιολογικά και ψυχολογικά συστήµατα του ανθρώπινου οργανισµού όσο και ανάµεσα στο άτοµο και στα περιβαλλοντικά πλαίσια. Συνεπώς, η λειτουργία ενός συστήµατος επηρεάζει την λειτουργία των άλλων και το αντίθετο. Η «οικολογία» λοιπόν, δηλώνει την εναρµόνιση\προσαρµογή του αναπτυσσόµενου ατόµου στο περιβάλλον, ενώ η ανάπτυξη σηµατοδοτεί την προοδευτική αλλαγή στον χρόνο της σχέσης του ατόµου µε το περιβάλλον του. Εποµένως, για να κατανοήσει κανείς την ανάπτυξη του ατόµου στην διάρκεια της εφηβείας απαιτείται η γνώση των συστηµάτων µέσα στο άτοµο, όπως το βιολογικό, το συναισθηµατικό, το κοινωνικό και της αλληλεπίδρασης ανάµεσα στο άτοµο και τα συστήµατα του περιβάλλοντος όπως η οικογένεια, οι συνοµήλικοι, το σχολείο και η κοινότητα. Βλέποντας την οικογένεια ως µια αναπτυσσόµενη οµάδα, µας παρέχει ένα πλαίσιο για να κατανοήσουµε τις διακλαδώσεις της προσωπικής ανάπτυξης του εφήβου (Grotevant & Cooper, 1983). Αυτές οι διεργασίες µετάβασης αποτελούν τη βάση για την αιτιολογία των συγκρούσεων. Μπορεί να είναι σχετικά πολύ εύκολο ή πολύ δύσκολο για έναν έφηβο να ολοκληρώσει επιτυχώς τα αναπτυξιακά έργα, καθώς εξαρτάται από το πολιτισµικό και οικογενειακό πλαίσιο µέσα στο οποίο ζει. Οι έφηβοι που ζουν σε δυτικού τύπου κοινωνίες, αντιµετωπίζουν πιο πολύπλοκες, συνήθως συγκρουσιακές, κοινωνικές, οικονοµικές και ηθικές πιέσεις που δυσκολεύουν περισσότερο την διαδικασία της προσωπικής ανάπτυξης σε σχέση µε κοινωνίες περισσότερο συλλογικές. Η ανεξαρτησία του εφήβου είναι το θέµα-κλειδί γύρω από το οποίο η σύγκρουση γονέα-εφήβου λαµβάνει χώρα (Robin & Foster, 2002). ιαφωνίες για συγκεκριµένα θέµατα όπως το ωράριο επιστροφής στο σπίτι, τα ραντεβού και θέµατα καθαριότητας και οι δουλειές στο σπίτι, συχνά αντανακλούν την αναπτυσσόµενη επιθυµία του εφήβου για αύξηση ανεξαρτησίας. Η σύγκρουση αυξάνεται όταν οι έφηβοι προσπαθούν να κερδίσουν την αυτονοµία τους στη λήψη αποφάσεων σε µεγαλύτερο βαθµό από αυτό που οι γονείς πιστεύουν ότι είναι ικανοί να διαχειριστούν υπεύθυνα. Επιπλέον, προβλήµατα δηµιουργούνται όταν οι γονείς αποτυγχάνουν να συµµετάσχουν αποτελεσµατικά στη διαδικασία µετάβασης προς την ενηλικίωση του εφήβου. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, οι έφηβοι εµπλέκονται σε παρέες συνοµηλίκων που µπορεί να ενθαρρύνουν τη αντικοινωνική συµπεριφορά, µε αποτέλεσµα πάλι την αύξηση των οικογενειακών συγκρούσεων. 10

11 1.2 Θεωρητικές προσεγγίσεις για την σύγκρουση κατά την διάρκεια της εφηβείας Τέσσερις ξεχωριστές προσεγγίσεις, η καθεµία σε διαφορετικό βαθµό, τονίζουν τις ριζικές µεταβολές στη συµπεριφορά των εφήβων και υπογραµµίζουν τον ρόλο της σύγκρουσης την αναπτυξιακή αυτή περίοδο. Η ψυχαναλυτική, η κοινωνικοβιολογική, η γνωστικο-αναπτυξιακή και η κοινωνικο-σχεσιακή προσέγγιση, η καθεµιά από την πλευρά της, υποθέτει ότι οι αλλαγές στην συµπεριφορά των εφήβων απέναντι στην σύγκρουση διευκολύνουν την διαδικασία της ωρίµανσης. Και τα τέσσερα µοντέλα περιγράφουν την αλλαγή ως µια σταδιακή µετακίνηση προς την ανάπτυξη του ατόµου ως ενήλικα. Παρόλο που διαφέρουν µεταξύ τους ως προς τις ρίζες της αλλαγής αυτής, και οι τέσσερις θεωρίες υποστηρίζουν και προβλέπουν την αύξηση στον βαθµό και την ένταση των συγκρούσεων µεταξύ γονέα και εφήβου κατά την διάρκεια της πρώιµης και της µέσης εφηβείας. Συγκεκριµένα, τα γνωστικά και κοινωνιο-βιολογικά µοντέλα προβλέπουν τροποποιήσεις στις στρατηγικές επίλυσης των συγκρούσεων. Τέλος, οι τρεις πρώτες προσεγγίσεις συµφωνούν ότι το αποτέλεσµα της σύγκρουσης είναι η ανακατάταξη και η ασυνέχειας της σχέσης γονέα-εφήβου. Αντίθετα, σύµφωνα µε το κοινωνικο-σχεσιακό µοντέλο, η έµφυτη σταθερότητα των στενών σχέσεων συµβάλλει στην αναπτυξιακή οργάνωση. Η σταθερότητα ή συνοχή δεν αλλάζει, αλλά είναι αναµενόµενο να υπάρχει στις συγκρούσεις κατά την διάρκεια της εφηβείας, η ανάπτυξη του ατόµου χαρακτηρίζεται από συνέχεια. Ωστόσο, σε αυτό το µοντέλο, αναµένεται διαφορά στις σχέσεις µε τους γονείς, τα αδέρφια και τους συνοµηλίκους, ως προς το βαθµό, την επίλυση και το αποτέλεσµα των διαφωνιών (Laursen & Collins, 1994). Ψυχαναλυτικά Μοντέλα Οι Νέο- Φροϋδικές οπτικές του Blos (1979) και της A. Freud (1958), περιγράφουν την ψυχολογική και συµπεριφορική ανακατάταξη ως αποτέλεσµα της ψυχολογικής ωρίµανσης. Οι βιολογικές αλλαγές της εφηβείας ενεργοποιούν ξανά τις οιδιπόδειες επιθυµίες. Σε αντίθεση µε το φαλλικό στάδιο, οι αλλαγές αυτές προκαλούν ενδοψυχική σύγκρουση ανάµεσα στο Εκείνο και το Υπερεγώ κατά την διάρκεια της εφηβείας. Η σύγκρουση και η αποσύνδεση από τους γονείς αποτελούν φυσιολογικά µονοπάτια για τους εφήβους, µέσα από τα οποία τους δίνεται η δυνατότητα να 11

12 αναπροσαρµόσουν τις σχέσεις και να µειώσουν το άγχος. Οι συνοµήλικοι γίνονται σηµαντικοί ως υποκατάστατα των στενών δεσµών µε τους γονείς. Αυτό το µοντέλο τονίζει την ασυνέχεια στην συµπεριφορά του εφήβου. Η αλλαγή, παρόλο που δεν είναι απότοµη, είναι αρκετά σηµαντική για να διαταράξει τις οικογενειακές σχέσεις. Οι εσωτερικές πιέσεις κατακλύζουν τον έφηβο και ξεσπούν µε την σειρά τους στους γονείς. Για να αντιµετωπίσουνε την πίεση αυτή, οι έφηβοι αποσύρονται, προκαλώντας µεγαλύτερη διαµάχη. Η σύγκρουση µεταξύ των γενεών υποχωρεί µε την εγκατάσταση εναλλακτικών αντικειµένων αγάπης. Η ένταση και η συχνότητα των συγκρούσεων µεταξύ γονέα-εφήβου φτάνουν στην κορύφωση κατά την έναρξη της εφηβικής ωρίµανσης και µειώνεται καθώς οι συνοµήλικοι αρχίζουν να γίνονται στόχοι ερωτικής έλξης. Για τον Erikson (1959), και τα ψυχοκοινωνικά στάδια της ανθρώπινης ανάπτυξης, η σύγκρουση µεταξύ του ατόµου και του περιβάλλοντος του θεωρείται κεντρική για την προσωπική ανάπτυξη και µέσο για αλλαγή και ωρίµανση. Σύµφωνα µε την προσέγγιση αυτή, ο τρόπος µε τον οποίο τα παιδιά αντιµετωπίζουν τις εσωτερικές και εξωτερικές συγκρούσεις τους, λειτουργεί ως εφαλτήριο για περαιτέρω ανάπτυξη ή µπορεί να προκαλέσει στασιµότητα και παλινδρόµηση. Κατά την γνώµη του, το κρίσιµο γεγονός της εφηβείας είναι η εγκατάσταση µιας συνειδητής ταυτότητας του Εγώ, η αυξανόµενη πίστη του εφήβου ότι ο τρόπος µε τον οποίο βλέπει τον εαυτό του έχει µια συνέχεια και συνέπεια µε τον τρόπο που τον βλέπουν οι άλλοι. Κοινωνιο-βιολογικά Μοντέλα Οι πρόσφατες κοινωνιο-βιολογικές προσεγγίσεις (Steinberg, 1987), δίνουν κ αυτές έµφαση στην ασυνέχεια, στην απότοµη αλλαγή που προκαλείται στην συµπεριφορά του εφήβου ως αποτέλεσµα της βιολογικής ωρίµανσης. Η ήβη πυροδοτεί συγκρούσεις µε τους γονείς, αλλάζοντας τη σχέση, εξασφαλίζοντας έτσι το µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα της ηµέρας να το περνούν οι έφηβοι µε τους συνοµηλίκους και να αναζητούν ερωτικούς συντρόφους µε άτοµα έξω από την οικογένεια. Επειδή αυτά τα προσαρµοστικά χαρακτηριστικά ενισχύουν την επιβίωση, ενσωµατώθηκαν στην ανθρώπινη εξελικτική ιστορία. Η εφηβική ανάπτυξη, κατά την πρώιµη περίοδο της, προκαλεί έµφυτες προδιαθέσεις που αυξάνουν τον βαθµό και 12

13 την ένταση των συγκρούσεων γονέα-παιδιού. Καθώς αυξάνεται η απόσταση από την οικογένεια, οι συγκρούσεις υποχωρούν. Ωστόσο υπάρχουν ατοµικές διαφορές που δεν πρέπει να τις αποκλείουµε. Ο βαθµός και η χρονική στιγµή που θα ξεκινήσει η εφηβεία κατά βάθος επηρεάζουν την πορεία της ανάπτυξης ( Belsky, Steinberg & Draper, 1991). Ωστόσο, η έµφαση δίνεται στις οικουµενικές αλλαγές της συµπεριφοράς ως συνέπεια της βιολογικής ωρίµανσης. Γνωστικο-αναπτυξιακά Μοντέλα Ο Piaget (1965), αντιµετώπισε την σύγκρουση, ιδιαίτερα µεταξύ παιδιών ίδιας ηλικιακής και αναπτυξιακής περιόδου, ως καθοριστική για τη µείωση του εγωκεντρισµού και την µάθηση της συνεργασίας και της ενσυναίσθησης. Στον χώρο των γνωστικο-αναπτυξιακών µοντέλων, η ασυνέχεια ανακόπτεται από την νοητική ωρίµανση, η οποία θεωρείται ότι ωθεί σε αναθεωρήσεις του εφήβου για τον εαυτό του και τις σχέσεις του. Οι νέες αντιλήψεις αλλάζουν την συµπεριφορά προς τους γονείς, γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα σε συγκρούσεις. Η γνωστική αναδιοργάνωση κατά την διάρκεια της µέσης και ύστερης εφηβείας αυξάνει τη σύγκρουση γονέα-παιδιού. Η ενδεχόµενη µείωση των συγκρούσεων είναι πιο σταδιακή, καθώς οι ρόλοι και τα ζητήµατα µπαίνουν σε διαδικασία επαναδιαπραγµάτευσης. ύο παρόµοιες θέσεις µπορούν να αναγνωριστούν, διαφέροντας πρωτίστως στο βαθµό που οι γνωστικές ικανότητες αναδιοργανώνονται. Οι Selman (1986) και Youniss (Youniss & Smollar, 1985) αναφέρονται σε µια καθολική γνωστική ανάπτυξη, ενώ η Smetana (1989) υποστηρίζει την ανάπτυξη σε συγκεκριµένους τοµείς. Για την Smetana, η γνωστική ωρίµανση συνεπάγεται ότι οι έφηβοι αντιλαµβάνονται ζητήµατα, που προηγουµένως τα εξέταζαν κάτω από το γονικό πλαίσιο, ως προσωπικές αποφάσεις. Η γονική επιµονή σε µια συµβατική και παραδοσιακή προοπτική επιτείνει την σύγκρουση. Για τους Selman και Youniss, η γνωστική ανάπτυξη αναδιατυπώνει την κατανόηση των εφήβων για τους ρόλους µέσα στην οικογένεια. Οι έφηβοι αρχίζουν σταδιακά να αντιλαµβάνονται τις σχέσεις µε τους γονείς ως ισότιµες, παρόµοιες µε τις σχέσεις µε τους συνοµηλίκους. Η 13

14 απροθυµία των γονέων να υιοθετήσουν µια πιο αµοιβαία και οριζόντια σχέση προκαλεί σύγκρουση. Παρόλο που η αναθεώρηση των γνωστικών σχηµάτων πραγµατοποιείται σε ένα σχετικά σύντοµο χρονικό διάστηµα, µπορεί να υπάρξουν καθυστερήσεις στην µετάφραση αυτών των καινούριων γνωστικών προοπτικών σε σύγκρουση. Η προσέγγιση της γνωστικής ανάπτυξης σε συγκεκριµένους τοµείς, υποστηρίζει ότι η συµπεριφορά αναδιοργανώνεται πιο γρήγορα όταν συντελείται τµηµατικά σε µια θέµα προς θέµα βάση, σε σχέση µε τη καθολική αναδιοργάνωση που εφαρµόζεται στις αντιλήψεις για τον εαυτό και τις σχέσεις πριν αυτή εκδηλωθεί µε την συµπεριφορά. Οι γνωστική πρόοδος των εφήβων συνεπάγεται αλλαγές και στον τρόπο επίλυσης της σύγκρουσης. Ο συµβιβασµός και η διαπραγµάτευση, θεωρούνται οι πιο ώριµες γνωστικά στρατηγικές, καθώς απαιτούν προηγµένα στάδια συλλογιστικής (Selman,1980; Smetana, 1989). Όσο εξελίσσονται οι γνωστικές ικανότητες, τόσο αυξάνεται και ο βαθµός της χρήσης του συµβιβασµού. Κοινωνικο-σχεσιακά µοντέλα Η προοπτική των κοινωνικο-σχεσιακών µοντέλων για την σύγκρουση δίνουν έµφαση στην αναπτυξιακή συνέχεια ως αποτέλεσµα της έµφυτης σταθερότητας στις στενές σχέσεις (Collins & Laursen,1992; Hartup & Laursen, 1993). Η διατήρηση της εγγύτητας στη σχέση σηµαίνει ότι η αλλαγή, όταν συµβαίνει, θα είναι σταδιακή. Στο µοντέλο αυτό, η συµπεριφορά του εφήβου ποικίλει περισσότερο ως συνάρτηση της σχέσης στην οποία αναπτύσσεται µια σύγκρουση και στο πλαίσιο στο οποίο λαµβάνει χώρα, παρά ως συνάρτηση της ηλικίας ή του επιπέδου ωρίµανσης αυτών που συµµετέχουν στη σύγκρουση. Σύµφωνα µε την θεωρία, οι σχέσεις δηµιουργούνται όταν δύο άτοµα εµπλέκονται µε συνέπεια σε µια ανταλλαγή αµοιβών. Η εγγύτητα αναπτύσσεται µε την αύξηση της αλληλεξάρτησης, καθώς οι συµµετέχοντες επενδύουν στη σχέση και τα οφέλη της. Η εγκαθίδρυση και η διατήρηση µιας σχέσης απαιτεί από τους συµµετέχοντες να ενσωµατώσουν στόχους και συµπεριφορές, κάτι που αναπόφευκτα παράγει σύγκρουση. Ωστόσο, επένδυση σε µια σχέση σηµαίνει ότι τα άτοµα θα 14

15 ελαχιστοποιήσουν δυνητικά τις αποδιοργανωτικές επιπτώσεις της σύγκρουσης, ώστε να διατηρηθούν τα οφέλη. Οι έφηβοι, στις σχέσεις µε τους γονείς και τους φίλους αποδίδουν τον µεγαλύτερο βαθµό εγγύτητας και αλληλεξάρτησης. Αυτό συµβαίνει γιατί οι σχέσεις αυτές αποτελούν την βάση για να εξερευνήσουν το ευρύτερο περιβάλλον. Οι αντιλήψεις και οι προσδοκίες των εφήβων για τις σχέσεις θεωρούνται σηµαντικοί µηχανισµοί που λειτουργούν σαν φίλτρα απέναντι στις ταχείες φυσικές, κοινωνικές και γνωστικές ανακατατάξεις. Παρόλο που κάποιες αλλαγές στη σχέση είναι απαραίτητες για την προσαρµογή, ο σταδιακός µετασχηµατισµός περιγράφει καλύτερα την διαδικασία (Laursen & Collins, 1994). Οι στενές σχέσεις είναι έµφυτα συντηρητικές δοµές που αντιστέκονται στις ριζικές αναδιαµορφώσεις. Για αυτό το λόγο, µεγαλύτερη ποικιλία αναµένεται στις συµπεριφορές που σχετίζονται µε την σύγκρουση σε διαφορετικούς τύπους σχέσεων, παρά σε διαφορετικά ηλικιακά στάδια. Σύµφωνα µε τους Laursen & Collins (1994), οι «κλειστές σχέσεις» (γονείς- παιδί, αδερφικοί δεσµοί), περιορίζονται από την συγγένεια, τα πρότυπα και τους κανόνες. Αλλάζουν αργά και δεν διαταράσσονται εύκολα. Αντίθετα, οι «ανοικτές σχέσεις» ( ερωτικοί σύντροφοι και φίλοι), είναι εθελοντικές και πιο ρευστές. ιαµορφώνονται και αναδιαµορφώνονται µε µεγαλύτερη συχνότητα. Τα χαρακτηριστικά της εγγύτητας και της σταθερότητας µιας σχέσης θεωρείται ότι αλληλεπιδρούν και καθορίζουν στο πως θα συµπεριφερθεί ο έφηβος σε µια σύγκρουση. Στις στενές σχέσεις µε τους συνοµηλίκους, οι έφηβοι πρέπει να ελαχιστοποιήσουν την συχνότητα των διαφωνιών και να συµβιβαστούν στην περίπτωση που προκύψουν άλλες, έτσι ώστε να µη διαταράξουν την φιλία τους. Τέτοιες προφυλάξεις δεν είναι απαραίτητες για να διατηρηθούν οι οικογενειακοί δεσµοί, γι αυτό και αναµένονται περισσότερες συγκρούσεις αλλά και υποχωρήσεις. Επιπλέον, αναµένεται διαφορά ανάµεσα στα µέλη της οικογένειας, µε περισσότερες συγκρούσεις ανάµεσα στις µητέρες και τους εφήβους, γιατί οι σχέσεις αυτές είναι πιο στενές και αλληλοεξαρτώµενες σε σύγκριση µε εκείνες ανάµεσα στους εφήβους, τους πατέρες και τα αδέρφια (Laursen & Collins, 1998). Γενικά, η αντίληψη της σύγκρουσης είναι µια κοινωνικο-γνωστική µεταβλητή που αναπτύσσεται από τις εµπειρίες του παιδιού µε τις διαπροσωπικές συγκρούσεις και πως αυτό τις βλέπει να λύνονται στο σπίτι και το σχολείο (Jones & Brinkman, 1995). 15

16 Η αρνητική αντίληψη της σύγκρουσης είναι η πεποίθηση ότι οι διαφωνίες και οι συγκρούσεις είναι ανεπιθύµητες, καταστρεπτικές και ανώφελες. Από την οπτική αυτή, οι συγκρούσεις απειλούν και βάζουν σε κίνδυνο τις προσωπικές σχέσεις. Τα άτοµα που υιοθετούν µια αρνητική αντίληψη της σύγκρουσης είναι πιθανό να εκτιµούν την επικοινωνία και την αυτό-συγκράτηση ως µέσα αποτροπής της σύγκρουσης. Φοβούνται τις επιβλαβείς συνέπειες της σύγκρουσης και δεν αντέχουν την συναισθηµατική ένταση, αρνούνται να παραδεχτούν ότι οι διαφωνίες έχουν και θετικά στοιχεία (Johnson & Johnson, 1996). Από την άλλη, τα άτοµα που έχουν διαµορφώσει µια θετική αντίληψη για τη σύγκρουση, την αντιµετωπίζουν ως πρόκληση, ως µια ευκαιρία για να φτάσουν σε µια λύση που θα έχει οφέλη και για τις δυο πλευρές. Η σύγκρουση εµπεριέχει µια δυνατότητα για να ξεκαθαρίσουν θέµατα, να αποτραπούν περιττά λάθη και να φέρει τις δυο πλευρές πιο κοντά (Ben-Ari & Hirsbberg, 2009) 1.3 Ορισµός της σύγκρουσης Η διαπροσωπική σύγκρουση µπορεί να χαρακτηριστεί ως µια κατάσταση ασυµβίβαστων συµπεριφορών (Shantz,1987), διαφωνίας (Garvey, 1984), και εναντίωσης (Hay, 1984). Ανάµεσα στους θεωρητικούς του χώρου αυτού, υπάρχει οµοφωνία ως προς την εναντίωση της συµπεριφοράς, ως κεντρικό χαρακτηριστικό του ορισµού (Shantz & Hartup, 1992). Σύµφωνα µε άλλο ορισµό, η σύγκρουση ορίζεται ως «η εναντίωση ανάµεσα σε δύο άτοµα που συµβαίνει όταν το ένα άτοµο κάνει κάτι, για το οποίο το άλλο άτοµο έχει αντίρρηση και περιλαµβάνει τους καβγάδες στους οποίους εµπλέκονται κατά την διάρκεια της µέρας, καθώς επίσης και τις πιο σοβαρές συγκρούσεις» (Hay, 1984). Ωστόσο, συνεχίζει να υπάρχει διαφωνία ως προς τη δοµή της σύγκρουσης. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η σύγκρουση απαιτεί µόνο ένα περιστατικό εναντίωσης (Garvey,1984; Hay,1984). Για παράδειγµα, η συµπεριφορά του Α προκαλεί µια αντίρρηση ή άρνηση από τον Β (Α Β). Αυτά τα δύο συµβάντα ή µονοµερής ορισµός, έχει αµφισβητηθεί καθώς η µονή εναντίωση είναι απαραίτητη αλλά όχι επαρκής συνθήκη για µια σύγκρουση (Shantz, 1987; Shantz & Hobart, 1989). Από µια άλλη οπτική, η σύγκρουση είναι µια δυαδική κατάσταση µιας αµοιβαίας 16

17 εναντίωσης που περιλαµβάνει τουλάχιστον τρία συµβάντα : ο Α αντιδρά στην αρχική αντίρρηση του Β µε το να επιµένει στην δική του συµπεριφορά ή προσφέροντας επανεναντίωση (Α Β Α). Οι µονοµερείς ορισµοί της σύγκρουσης περιλαµβάνουν περισσότερα επεισόδια από ότι ο αµοιβαίος, γιατί περίπου το ένα τρίτο των αρχικών εναντιώσεων δεν συνεχίζονται µε διαδοχικές εναντιώσεις όπως συµβαίνει στον αµοιβαίο ορισµό της σύγκρουσης (Laursen & Hartup, 1989). Συµπερασµατικά ως προς το θέµα του ορισµού της σύγκρουσης, στο µεγαλύτερο µέρος της σχετικής βιβλιογραφίας, παραµένει αποδεκτή η άποψη της Shantz (1987), «η σύγκρουση είναι ένα δυαδικό, διαπροσωπικό συµβάν που περιλαµβάνει ανοικτή εναντίωση της συµπεριφοράς και περιλαµβάνει καβγάδες, διαφωνίες και επιχειρήµατα». Τη σύγκρουση πρέπει να την διαφοροποιήσουµε από την επιθετικότητα, την κυριαρχία/επικράτηση, τον ανταγωνισµό, την επιρροή και τον θυµό. Γι αυτό το λόγο, είναι χρήσιµο να ορίζουµε την σύγκρουση ως εναντίωση (Collins & Laursen, 1992; Laursen & Collins, 1994). Η επιθετικότητα ξεχωρίζει από την σύγκρουση γιατί η πρώτη ενέχει πάντα την πρόθεση κάποιου να βλάψει τον άλλο. Παρόλο που µπορεί να προκύψει η πρόθεση κάποιου να πληγώσει τον άλλο µέσα σε µια σύγκρουση, οι περισσότερες διαφωνίες δεν περιλαµβάνουν επιθετικότητα (Shantz, 1987). Παροµοίως, αν και ο ανταγωνισµός κάποιες φορές προκαλεί σύγκρουση, όλες οι διαφωνίες δεν αφορούν στην ανταµοιβή. Έτσι, επιθετικότητα και ανταγωνισµός είναι διαφορετικές έννοιες αλλά και επικαλύπτουν την σύγκρουση. Τέλος, ως προς την κυριαρχία και την επιρροή, οι διακοπές και οι παρεµβάσεις κατά την οµιλία κάποιου έχουν συχνά εξισωθεί µε την σύγκρουση. Πολλές παρεµβάσεις µπορεί να συµβαίνουν εξαιτίας της οικειότητας, του ενθουσιασµού και του τρόπου οµιλίας ενός ατόµου, παρά λόγω µιας διαφωνίας (Hill, 1988). Σε οικογένειες µε έφηβες, για παράδειγµα, διακοπές στο λόγο κάποιου συµβαίνουν δυο φορές παραπάνω σε συχνότητα σε σχέση µε τις συγκρούσεις (Holmbeck & Hill, 1991). 17

18 1.4 Συνιστώσες της σύγκρουσης Η Shantz (1987,σελ ), χαρακτηρίζει την σύγκρουση ως «ένα κοινωνικό και χρονικά κατανεµηµένο επεισόδιο» µε συγκεκριµένα χαρακτηριστικά, όπως: η συχνότητα(incidence) η ένταση ( intensity, συναισθηµατική ένταση της σύγκρουσης) το θέµα (conflict topic) η έναρξη (initiation) η επίλυση (resolution) το αποτέλεσµα/επακόλουθο της σύγκρουσης (outcome/aftermath of a conflict) Οι Laursen & Collins (1994), παραλληλίζουν τη σύγκρουση µε το χώρο της τέχνης. Συγκεκριµένα, αναφέρει πως, όπως ένα θεατρικό έργο ή ένα µυθιστόρηµα, η σύγκρουση ακολουθεί µια πλοκή, µια οργανωµένη ακολουθία γεγονότων, µε ένα πρωταγωνιστή και έναν ανταγωνιστή (οι συµµετέχοντες), θέµα, αρχική εναντίωση, δράση που συνεχώς αυξάνεται, κορύφωση, κρίση και λύση. Τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι ξεχωριστά αλλά συγχρόνως αλληλο-σχετίζονται κατά την διάρκεια µιας σύγκρουσης. Αυτό σηµαίνει ότι η µερική εστίαση σε ένα µόνο από αυτά τα στοιχεία παραποιεί και διαστρεβλώνει τα χαρακτηριστικά και την λειτουργία της σύγκρουσης. Ωστόσο, µεγάλο µέρος των ερευνητών ασχολήθηκε µε την συχνότητα των διαφωνιών κατά την διάρκεια της εφηβείας, παρόλο που σύµφωνα µε τα δεδοµένα των συγκεκριµένων ερευνών περιορισµένη είναι η γνώση για την σηµασία και το νόηµα που έχει µια σύγκρουση για τα άτοµα και τις σχέσεις τους. Τα επίπεδα του αρνητικού συναισθήµατος και τρόπος επίλυσης της σύγκρουσης, αν και δύο µόνο στοιχεία, προβλέπουν τις συνέπειες της σύγκρουσης καλύτερα σε σχέση µε την συχνότητα (Laursen & Collins, 1994). Ανάµεσα σε όλα τα χαρακτηριστικά της σύγκρουσης, τρία στοιχεία, η συχνότητα και η ένταση, η επίλυση και τα αποτελέσµατα, αποτελούν καθοριστικούς δείκτες που υποδηλώνουν την σηµασία της σύγκρουσης για το άτοµο και τις σχέσεις (Laursen & Collins, 1994). 18

19 1.5 Συχνότητα και ένταση Ένα ορισµένο ποσοστό συγκρούσεων µεταξύ γονέων και εφήβων είναι αναπόφευκτο (Adams & Laursen, 2007; Collins & Laursen, 1992; Dekovic et al.,1997), και απαραίτητο να αναδυθούν οι αλλαγές της σχέσης (Goossens, 2006; Steinberg, 1987). Οι έφηβοι αναφέρουν καθηµερινά 3-4 επεισόδια συγκρούσεων µε τους γονείς και 1-2 επεισόδια µε τους συνοµηλίκους ( Laursen & Collins, 1994). Οι περισσότερες διαφωνίες περιλαµβάνουν συχνότερα τις µητέρες, ακολουθούν οι διαφωνίες µε αδέρφια και φίλους και τελευταίοι ακολουθούν οι πατέρες (Furman & Buhrmester, 1992; Raffaelli, 1992; Laursen, 1993). Στις σχέσεις γονέων-εφήβων, οι αλλαγές στη συχνότητα, που σχετίζονται µε την ηλικία των εφήβων, έχουν περιγραφεί στην βιβλιογραφία, ότι ακολουθούν την πορεία του ενός ανεστραµµένου «U». Συγκεκριµένα, οι διαφωνίες/συγκρούσεις µε τους γονείς φαίνεται να αυξάνονται από την πρώιµη εφηβεία σταδιακά, φτάνοντας το υψηλότερο ποσοστό συγκρούσεων στη µέση, όπου σταθεροποιούνται και βαθµιαία στην ύστερη εφηβεία αρχίζουν να µειώνονται (Montemayor, 1983; Furman & Buhrmester, 1992; Laursen et al., 1998; Laursen & Collins, 1994, 1998; Mc Gue et al., 2005; De Goede, 2009). Κατά την ύστερη εφηβεία, οι έφηβοι αναφέρουν την ίδια συχνότητα συγκρούσεων τόσο µε τους γονείς, όσο και µε τους ερωτικούς συντρόφους (Furman & Buhrmester, 1992). Ως προς την ένταση, τα δεδοµένα συµφωνούν µε εκείνα για την συχνότητα, οι συγκρούσεις γίνονται πιο έντονοι κατά την διάρκεια της πρώιµης εφηβείας προς τη µέση και µειώνεται προς το τέλος της εφηβείας (Laursen et al., 1998; Jensen- Campbell & Graziano, 2000; De Goede et al., 2009). Η εξήγηση για τα αυξηµένα ποσοστά από την πρώιµη στη µέση εφηβεία και η µείωση των συγκρούσεων από τη µέση προς το τέλος της περιόδου αυτής, συνδέεται µε τις βιολογικές αλλαγές (Steinberg, 1981). Η κορύφωση της έντασης των συγκρούσεων µεταξύ γονέαπαιδιού στη µέση φάση της εφηβείας, αποτελεί αποτέλεσµα των παράλληλων βιολογικών και γνωστικών αλλαγών, ενώ οι γονείς διαφωνούν, υποθέτοντας ότι µόνο η βιολογική ανάπτυξη είναι ικανοποιητικός λόγος για την απόκτηση αυτονοµίας (Collins & Laursen, 2004). Πέρα από την βιολογική και γνωστική ωρίµανση, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που µπορούν να επηρεάσουν την συχνότητα και την ένταση των συγκρούσεων µέσα σε µια οικογένεια ( Laursen & Collins, 1994). Παράλληλες µεταβάσεις και γεγονότα στη ζωή του εφήβου που προκαλούν 19

20 συναισθηµατική πίεση, όπως η µετάβαση από την πρωτοβάθµια στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση, η έναρξη του ενδιαφέροντος και οι σχέσεις µε το άλλο φύλο, η πίεση για την µελλοντική επαγγελµατική σταδιοδροµία, οι οικογενειακές οικονοµικές δυσκολίες, χρόνιες ή απρόσµενες (Gutman & Eccles, 1999; Mc Loyd, 1998), η ποιότητα των συζυγικών σχέσεων και γενικότερα το οικογενειακό κλίµα, το διαζύγιο και ιδιαίτερα αν µέσα στα δύο χρόνια οι γονείς ξαναπαντρευτούν (Hetherington & Kelly, 2002), αλληλεπιδρούν µε την βιολογική ωρίµανση και επηρεάζουν τη δύναµη και την συχνότητα των συγκρούσεων (Steinberg, 1987). Σύµφωνα µε την προσέγγιση της κοινωνικής µάθησης, οι προγενέστερες αλληλεπιδράσεις γονέα-παιδιού, αποτελούν προβλεπτικούς παράγοντες για την αναπτυξιακή πορεία των συγκρούσεων κατά την διάρκεια της εφηβείας (Aquillino, 1997). Επιπλέον, πρόσφατα βρέθηκε ότι σε οικογένειες µε δύο και παραπάνω παιδιά, η αύξηση των συγκρούσεων γονέα-εφήβου σχετίζεται µε την µετάβαση του πρωτότοκου παιδιού στην εφηβεία τόσο για το πρώτο όσο και για το δεύτερο παιδί (Shanahan et al., 2007). 1.6 Θετικές και αρνητικές συνέπειες της σύγκρουσης Πώς µπορεί η έρευνα να αποδεικνύει από την µια ότι η σύγκρουση είναι ευεργετική, και από την άλλη ότι είναι επιβλαβής για την ψυχολογική ευεξία του εφήβου; Η συγκεκριµένη αντίφαση, προκύπτει από τις ερευνητικές υποθέσεις που βασίζονται σε µια γραµµική σχέση µεταξύ συγκρούσεων και προσωπικής ευεξίας (Adams & Laursen, 2007). Η θεωρία των οικογενειακών συστηµάτων, απαντάει σε αυτή την αντίφαση µε µια εναλλακτική προσέγγιση που βασίζεται στο καµπυλόγραµµο µοντέλο (Olson et al., 1983; Reiss, 1981). Σύµφωνα µε αυτή την προοπτική, ένας βαθµός διαφωνίας είναι απαραίτητος για να αντιµετωπιστούν τα προβλήµατα και να διευκολυνθεί η αλλαγή, αλλά υπάρχει ένα σηµείο όπου όλα τα οφέλη έχουν συνειδητοποιηθεί και η επιπλέον σύγκρουση είναι πια αντιπαραγωγική. Ως αποτέλεσµα, οι δυσµενείς συνέπειες της χρόνιας σύγκρουσης επικαλύπτει τα κέρδη που αποφέρουν οι µετριοπαθείς διαφωνίες (Katz et al., 1992). Μερικές συγκρούσεις µε τους γονείς, µπορούν να θεωρηθούν ως φυσιολογικό κοµµάτι των οικογενειακών σχέσεων κατά την διάρκεια της εφηβείας, και έχουν µια ξεκάθαρη λειτουργικότητα στην ανάπτυξη της αυτονοµίας και της ατοµικοποίησης 20

21 του εφήβου (Steinberg, 2001). Μάλιστα, οι αλληλεπιδράσεις της τριάδας πατέρα- µητέρας-εφήβου που χαρακτηρίζονται από ανταπόκριση στις αντίθετες απόψεις που µπορεί να εκφράσουν οι έφηβοι, σχετίζονται µε µια ισχυρή ταυτότητα του εφήβου και αντίληψη των κοινωνικών δεξιοτήτων (Grotevant & Cooper, 1986). Επιπλέον, όπως υποστηρίζουν οι πρόσφατες µελέτες, η σύγκρουση µπορεί να προάγει την ευηµερία του εφήβου, στον βαθµό βέβαια που προσφέρει δυνατότητες για την βελτίωση της αυτό-έκφρασης και του επανακαθορισµού των δεξιοτήτων συνεργασίας (Dunn, 2004). Ωστόσο, µεγάλος αριθµός συγκρούσεων µπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ψυχοκοινωνική προσαρµογή και ευηµερία του εφήβου (Cooper, 1988; Smetana, 1995; Adams & Laursen, 2007). Οι επιβλαβείς συνέπειες των συγκρούσεων στην προσαρµογή των εφήβων, έχει αποτελέσει το επίκεντρο πολλών ερευνητικών µελετών. Υψηλό ποσοστό συγκρούσεων µε τους γονείς σχετίζεται µε αυξηµένα ποσοστά εξωτερικών και εσωτερικευµένων προβληµάτων (Pelton & Forehand, 2001; Buehler & Gerald, 2002; Branje et al., 2009). Παροµοίως, οι συχνές διαφωνίες µε τους γονείς, έχουν συσχετιστεί µε χαµηλά επίπεδα ψυχολογικής ευεξίας, σχολικής προσαρµογής και υψηλά ποσοστά χρήσης τοξικών ουσιών (Shek, 1997). Επιπλέον, οι έφηβοι που αναφέρουν υψηλά ποσοστά συγκρούσεων µε τους γονείς τους συγχρόνως αναφέρουν χαµηλά επίπεδα αυτό-αυτοεκτίµησης και υψηλά επίπεδα επικίνδυνων συµπεριφορών (Tucker et al., 2003). Η αιτιολογική σχέση των παραπάνω ευρηµάτων µπορεί να έχει δυο κατευθύνσεις. Συγκεκριµένα, έχει βρεθεί ότι οι συγκρούσεις γονέων εφήβων προβλέπουν περισσότερα προβλήµατα συµπεριφοράς στους εφήβους (Wasserman et al., 1996; Barber & Delfabbro, 2000), αλλά και τα προβλήµατα συµπεριφοράς έχει βρεθεί ότι προβλέπουν περισσότερες συγκρούσεις µε την πάροδο του χρόνου (Barber, 1994). Ενώ έχουν επίσης αναφερθεί, αµφίδροµης κατεύθυνσης σχέσεις ανάµεσα σε προβλήµατα συµπεριφοράς και συγκρούσεις γονέων εφήβων (Maggs & Galambos, 1993). Επαναλαµβανόµενες συγκρούσεις ανάµεσα στα µέλη της οικογένειας, έχουν συνδεθεί µελλοντικά µε την παραβατικότητα των εφήβων και διαταραχές συµπεριφοράς (Patterson et al., 1991). Σε παλαιότερες αναδροµικές µελέτες, τα αυξηµένα επίπεδα συγκρούσεων µεταξύ γονέα-εφήβου έχουν συνδεθεί µε την φυγή των εφήβων από το σπίτι (Adams et al., 1985) και τις απόπειρες αυτοκτονίας (Corder et al., 1974). Γενικά, το αυξηµένο ποσοστό συγκρούσεων στους εφήβους έχει 21

22 συνδεθεί µε δυσµενείς συνέπειες σε περιοχές όπως, η επιθετικότητα, η κατάθλιψη, η παραβατικότητα και η αποκλίνουσα συµπεριφορά, η σχολική επίδοση, η απόσυρση και οι δυσκολίες µε τις σχέσεις µε τους συνοµηλίκους (Adams & Laursen, 2007). Επιπλέον, οι έφηβοι που εκτίθενται σε έντονες, συχνές και άλυτες συγκρούσεις µεταξύ των γονέων τους, αισθάνονται απειλή και κατηγορούν τον εαυτό τους ως αιτία των συγκρούσεων, έχουν λιγότερους φίλους και χαµηλότερη κοινωνική αποδοχή από τους συµµαθητές τους (Vairami & Vorria, 2007). Για να µπορέσει να γίνει κατανοητή η σηµασία της σύγκρουσης και οι συνέπειες της στο άτοµο, είναι αναγκαίο να λαµβάνεται υπόψη και η σχέση µέσα στην οποία πραγµατοποιείται, γιατί η ευεξία του ατόµου είναι στενά συνδεδεµένη µε την ποιότητα των οικογενειακών και φιλικών σχέσεων (Adams & Laursen, 2007). ύο τρόποι επιρροής της σχέσης έχουν αναγνωριστεί, η άµεση επιρροή, όπου η ποιότητα της σχέσης άµεσα έχει συνέπειες για το άτοµο και η ήπια/µέτρια επιρροή, όπου οι υποστηρικτικές σχέσεις προστατεύουν το άτοµο ενάντια στις επιβλαβείς συνέπειες και οι µη-υποστηρικτικές σχέσεις επιδεινώνουν τις δυσκολίες προσαρµογής. Οι αναφορές των εφήβων για τις αρνητικές και θετικές ποιότητες των σχέσεων τους έχουν συνδεθεί µε τα προβλήµατα συµπεριφοράς και την σχολική επίδοση (Loeber et al., 1998). Η ποιότητα της σχέσης µετριάζει τις σχέσεις µεταξύ σύγκρουσης και συνεπειών στους εφήβους (Cooper, 1988). Η παραπάνω οπτική, λαµβάνει υποστήριξη από τις έρευνες παντρεµένα ζευγάρια (Bradbury & Fincham, 1990; Gottman, 1994). Όταν θετικές και αρνητικές απόψεις για την συζυγική σχέση τις λαµβάνουµε υπόψη ξεχωριστά, οι αρνητικές απόψεις είναι αυτές που παίζουν διαµεσολαβητικό ρόλο στη σύνδεση ανάµεσα στη σύγκρουση, την ικανοποίηση από το γάµο και την ζωή (Barrera & Stice, 1998). Συνεπώς, οι αρνητικές ποιότητες της σχέσης είναι πιο πιθανό να µετριάζει τις συνδέσεις µεταξύ συγκρούσεων και προσαρµογής των εφήβων. Σε έρευνα των Adams & Laursen (2007), βρέθηκε ότι η σύγκρουση εξαρτάται από την ποιότητα των σχέσεων. Η συχνότητα των συγκρούσεων συνδέεται µε την παραβατικότητα, την σχολική επίδοση και την απόσυρση, αλλά οι συνδέσεις διαφοροποιούνται ανάλογα µε το πόσο αρνητικά αντιλαµβάνεται ο έφηβος την ποιότητα των σχέσεων. Πιο συγκεκριµένα, για τους εφήβους που ανέφεραν χαµηλά επίπεδα αρνητικότητας, η αύξηση των συγκρούσεων σε µέτρια επίπεδα δεν σχετίζεται µε αρνητικές συνέπειες, αλλά για τους εφήβους που ανέφεραν υψηλά επίπεδα αρνητικότητας στις σχέσεις µε τους γονείς και τους φίλους, 22

23 η αύξηση στις συγκρούσεις σε µέτρια επίπεδα δεν συνδεόταν ποτέ µε θετικές συνέπειες, αλλά κάποιες φορές µόνο µε αρνητικές επιπτώσεις. Καθώς λοιπόν αυξάνουν οι συγκρούσεις, από τα µέτρια στα υψηλά επίπεδα, αυξήθηκε η παραβατικότητα, η σχολική επίδοση έµεινε στάσιµη ή και χειρότερη και η απόσυρση είτε αυξήθηκε ή σταµάτησε να µειώνεται. Τα συγκεκριµένα ευρήµατα υποστηρίζουν, ότι η αντιλαµβανόµενη αρνητικότητα της ποιότητας των σχέσεων από τους εφήβους, επιδεινώνουν τις δυσκολίες που συνοδεύουν την χρόνια σύγκρουση και αναστέλλουν τις ευεργετικές συνέπειες των µέτριων συγκρούσεων µε το να δηµιουργούν συνθήκες δυσπιστίας και φόβου που είναι αντιθετικές µε τις υποστηρικτικές σχέσεις (Olson et al., 1983; Reiss, 1981; Adams & Laursen, 2007). 1.7 Επίλυση της σύγκρουσης Επειδή οι συγκρούσεις των εφήβων λαµβάνουν χώρα συχνότερα και µε µεγαλύτερη ένταση ανάµεσα στα µέλη της οικογένειας, είναι πολύ σηµαντικό να κατανοήσουµε το πώς επιλύονται αυτές και τι επίδραση έχουν στον ίδιο τον έφηβο και τις σχέσεις του µε τους άλλους (γονείς, αδέρφια, φίλοι). Η ανάπτυξη των ικανοτήτων επίλυσης των συγκρούσεων, όπως όλες οι κοινωνικές δεξιότητες, επηρεάζονται από τα ατοµικά χαρακτηριστικά, όπως η ιδιοσυγκρασία του εφήβου, τα χαρακτηριστικά της οικογένειας, όπως οι γονικοί τύποι, η πίεση των συνοµηλίκων για την τήρηση των προτύπων της οµάδας, πολιτισµικοί παράγοντες και το φύλο (Bronfenbrenner, 1986; Lind, Huo, & Tyler, 1994). Η διαχείριση της διαπροσωπικής σύγκρουσης έχει συνέπειες στη λειτουργικότητα των σχέσεων µε τους γονείς και τους συνοµηλίκους, προβλέποντας τη φύση και την ποιότητα των µετέπειτα αλληλεπιδράσεων (Rueter & Conger, 1995a). Η εφηβεία αποτελεί µια ιδιαίτερα κρίσιµη περίοδο στην ανάπτυξη των ικανοτήτων διαχείρισης των συγκρούσεων, καθώς κατά την διάρκεια αυτών των χρόνων δίνεται η δυνατότητα να βελτιωθεί και να αναπτυχθεί η ικανότητα διαπραγµάτευσης σε συνδυασµό µε την αναπτυσσόµενη εκτίµηση στο σηµαντικό ρόλο που παίζει η µείωση (mitigation) στην διατήρηση των διαπροσωπικών δεσµών (Selman, 1980; Adams & Laursen, 2001). Το πλαίσιο των σχέσεων µέσα στο οποίο λαµβάνει χώρα 23

24 µια σύγκρουση και ο τρόπος που θα αντιµετωπιστεί η σύγκρουση αυτή, είναι πολύ πιο σηµαντικά από την ίδια την σύγκρουση (Adams & Laursen, 2007; Branje et al.,2009). Η οικογένεια αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο µέσα στο οποίο οι έφηβοι µαθαίνουν κ εξασκούν αποτελεσµατικά τις ικανότητες επίλυσης των συγκρούσεων (Parke & Buriel, 2006). Η ανάπτυξη και η αποτελεσµατικότητα των ικανοτήτων επίλυσης των συγκρούσεων µε τα µέλη της οικογένειας επηρεάζονται από την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων κατά την διάρκεια της εφηβείας (Smetana, 1989). Επίσης, αναπτυξιακά ζητήµατα, όπως η απόκτηση ανεξαρτησίας, η µετακόµιση από το πατρικό σπίτι για σπουδές, µπορεί να αλλάξουν την επιρροή που ασκεί το οικογενειακό πλαίσιο στην ικανότητα επίλυσης των συγκρούσεων. Έτσι, οι στρατηγικές επίλυσης της σύγκρουσης µε τους γονείς, µε τα αδέρφια αλλά και µεταξύ των γονέων µπορεί να διαφέρουν ανάλογα µε την αναπτυξιακή φάση (Reese- Weber, 2000). Μάλιστα, θεωρητικές προσεγγίσεις, έχουν αποδείξει πως οι συγκρούσεις µεταξύ των γονέων και µεταξύ γονέων εφήβου, µπορούν επηρεάσουν τις συγκρούσεις µε τα αδέρφια. Η θεωρία της κοινωνικής µάθησης (Bandura, 1989), προτείνει ότι οι συµπεριφορές των άλλων αποτελούν πρότυπο το οποίο µιµείται το άτοµο σε άλλες σχέσεις. Συγκεκριµένα, συµπεριφορές ατόµων µε υψηλό κύρος και δύναµη είναι πιο πιθανό να αποτελέσουν πρότυπο σε άτοµα χαµηλότερου κύρους (Bandura, 1989). Μέσα σε µια οικογένεια, οι γονείς έχουν υψηλότερη θέση σε σχέση µε τους εφήβους. Έτσι οι συγκρούσεις των γονέων και των γονέων µε τους εφήβους επηρεάζουν τις συγκρούσεις µε τους γονείς, αλλά όχι το αντίθετο. Στα πλαίσια της θεωρίας της κοινωνικής µάθησης εντάσσεται και η εργασία του Patterson (1991), σύµφωνα µε το µοντέλο του οι αλληλεπιδράσεις κατά τις οποίες οι γονείς αποτυγχάνουν να διακόψουν να σταµατήσουν τα παιδιά ή τους εφήβους από µια κλιµακούµενη σύγκρουση και συνεχίσουν να εµπλέκονται σε αυτή µαζί τους, οδηγούν σε αρνητικές ανταλλαγές. Στη συνέχεια, οι αρνητικές αυτές αλληλεπιδράσεις θα οδηγήσουν και σε παρόµοια συµπεριφορά απέναντι στα αδέρφια. Τα εµπειρικά δεδοµένα επιβεβαιώνουν τη θεωρία. Ο Brody και οι συνεργάτες τους (1992), διαπίστωσαν ότι η αύξηση στις συγκρούσεις µεταξύ των γονέων σχετίζεται µε αύξηση των συγκρούσεων στα αδέρφια. Σε άλλη έρευνα που εξέταζε τη σχέση µεταξύ τρόπων επίλυσης της σύγκρουσης γονέα-εφήβου και µεταξύ αδερφών, βρέθηκε ότι υπάρχει συσχέτιση κατά την διάρκεια της µέσης και ύστερης εφηβείας (Montemayor & Hanson, 1985; Reese-Weber, 2000). Επιπλέον, ο τρόπος που επιλύουν τις διαφωνίες µεταξύ τους οι γονείς, επηρεάζει τον τρόπο 24

25 επίλυσης της σύγκρουσης µεταξύ µητέρας-εφήβου και πατέρα εφήβου, που µε την σειρά τους επηρεάζουν τις ικανότητες επίλυσης της σύγκρουσης µε τα αδέρφια και µε τις ερωτικές σχέσεις των εφήβων (Reese-Weber & Bartle-Haring, 1998). 1.8 Τύποι επίλυσης συγκρούσεων O Vuchinich (1990), διέκρινε πέντε διαφορετικούς τρόπους επίλυσης των συγκρούσεων µεταξύ γονέων και εφήβων : 1) υποταγή (submission), όταν η µια πλευρά προσχωρεί ή υποκύπτει στις απαιτήσεις της άλλης πλευράς, 2) συµβιβασµός (compromise), αντανακλά υποχωρήσεις και από τους δύο, η οποία επιτυγχάνεται µε διαπραγµάτευση, 3) απόσταση διαχωρισµού (standoff), περιλαµβάνει την µετακίνηση της εστίασης από το θέµα έτσι ώστε η διαφωνία να υποχωρήσει χωρίς επίλυση της, 4) απόσυρση (withdrawal), πραγµατοποιείται όταν η µια πλευρά αρνείται να συνεχίσει, µπορεί και να αποχωρήσει, 5) παρέµβαση τρίτου προσώπου (third-party intervention), περιγράφει την συµφωνία σε µια λύση και των δύο συµµετεχόντων, η οποία όµως έχει προταθεί από ένα τρίτο άτοµο. Κάποιοι ερευνητές συνδυάζουν την απόσταση διαχωρισµού και την απόσυρση σε µια µόνο στρατηγική που την αποκαλούν αποχώρηση (disengagement). Οι Rubenstein και Feldman (1993), βρήκαν τρία είδη επίλυσης συγκρούσεων µεταξύ γονέων-εφήβων, χρησιµοποιώντας το Ερωτηµατολόγιο Συµπεριφοράς Επίλυσης της Σύγκρουσης (Conflict-Resolution Behavior Questionnaire, 1993). Συµπεριφορές όπως η δικαιολόγηση, η κατανόηση της οπτικής του άλλου και η συνεργασία για την λύση του προβλήµατος αποτελούν τον τύπο του συµβιβασµού (compromise style of resolution). Ο τύπος επίλυσης της σύγκρουσης που περιλαµβάνει εχθρότητα, αυταρχική συµπεριφορά και κλιµάκωση της σύγκρουσης ονοµάζεται επίθεση (attack). Τέλος, ο τύπος της αποφυγής (avoidance style), περιλαµβάνει αγνόηση του προβλήµατος και/ή απόσυρση από την σύγκρουση. Με βάση τη σχετική βιβλιογραφία για την επίλυση της συζυγικής σύγκρουσης (Kurdek, 1994), και την προσαρµογή του Εργαλείου για τους Τύπους Επίλυσης των Συγκρούσεων (Conflict Resolution Style Inventory, CRSI, Kurdek, 1994) στον εφηβικό πληθυσµό (Branje et al., 2009), τέσσερις τύποι επίλυσης των συγκρούσεων 25

26 έχουν ξεχωρίσει στον ερευνητικό χώρο για τις συγκρούσεις στους εφήβους (Laursen & Collins, 1994; Laursen et al., 2001; Van Doorn et al., 2008; Branje et al.,2009; Van Doorn et al., 2011; Missotten et al, 2011). Συγκεκριµένα, η θετική επίλυση του προβλήµατος (positive problem solving), περιλαµβάνει την κατανόηση της οπτικής του άλλου, την διαπραγµάτευση και την χρήση εποικοδοµητικών επιχειρηµάτων µε στόχο να λειτουργήσει ο συµβιβασµός. Η εµπλοκή στη σύγκρουση (conflict engagement), χαρακτηρίζεται από µη εποικοδοµητικές συµπεριφορές όπως είναι η λεκτική επίθεση, η αµυντική στάση, η έλλειψη αυτό-ελέγχου και ο θυµός. Η απόσυρση (withdrawal), περιλαµβάνει την αποφυγή του προβλήµατος, αποφυγή της συζήτησης και την διατήρηση απόστασης. Η συµµόρφωση (compliance), χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση της οπτικής του άλλου, άκριτα, δίχως την έκφραση της δικής του οπτικής. Τέλος, πρόσφατα έχει αναγνωριστεί και ένας πέµπτος τρόπος επίλυσης των συγκρούσεων, η έξοδος (exit), που περιλαµβάνει την λήξη της επαφής χωρίς επίλυση της σύγκρουσης (Meeus, Akse, Branje et al., 2004). Από τους τέσσερις παραπάνω τύπους επίλυσης των συγκρούσεων, η απόσυρση και η συµµόρφωση χαρακτηρίζονται ως παθητικοί τρόποι, ενώ η θετική επίλυση του προβλήµατος και η εµπλοκή στη σύγκρουση αποτελούν τις πιο ενεργητικές στρατηγικές για τη λύση µιας σύγκρουσης. Μπορεί η απόσυρση και η συµµόρφωση να είναι λιγότερο αποτελεσµατικές, συγχρόνως είναι και λιγότερο επιβλαβείς για τη σχέση (Wied et al., 2007). Στην βιβλιογραφία, κοινής και ευρείας παραδοχής αποτελούν οι τρεις πρώτοι τύποι επίλυσης των συγκρούσεων (θετική επίλυση του προβλήµατος, εµπλοκή στη σύγκρουση και απόσυρση), εκ των οποίων οι δύο τελευταίες θεωρούνται ως αρνητικές, µη εποικοδοµητικές στρατηγικές διαχείρισης της σύγκρουσης, ενώ η θετική επίλυση αποτελεί την πιο εποικοδοµητική και αναπτυξιακά πιο ώριµη στρατηγική. Τα ευρήµατα σχετικά µε τις αναπτυξιακές τάσεις των εφήβων ως προς τη χρήση των διαφορετικών τύπων επίλυσης της σύγκρουσης, είναι ανάµεικτα. Σε παλαιότερες έρευνες που οι έφηβοι κλήθηκαν να αναφέρουν την κατάλληλη στρατηγική επίλυσης υποθετικών συγκρούσεων, τα αποτελέσµατα έδειξαν, ότι η γνώση των κατάλληλων ικανοτήτων και της στρατηγικής του συµβιβασµού (στην πρόσφατη βιβλιογραφία ο συµβιβασµός ταυτίζεται µε τη θετική επίλυση), αυξάνεται από την µέση παιδική ηλικία ως την ύστερη εφηβεία (Levya & Furth, 1986; Selman et al., 1986). Αντίθετα, η συµπεριφορά σε πραγµατικές συγκρούσεις δεν επιβεβαιώνει την κυριαρχία του 26

27 συµβιβασµού καθώς αναπτύσσεται το παιδί. Μάλιστα, οι έφηβοι συνηθίζουν να αναφέρουν δύο φορές παραπάνω πιο συχνά τον συµβιβασµό στις υποθετικές συγκρούσεις σε σχέση µε τις πραγµατικές (Youniss & Smollar, 1985). Νατουραλιστικές παρατηρήσεις, πειραµατικά σχέδια και ερωτηµατολόγια αυτόαναφοράς για τις συγκρούσεις µε γονείς και συνοµηλίκους απέδειξαν ότι η υποταγή και η αποχώρηση είναι σταθερά συχνότερες σε σχέση µε τον συµβιβασµό (Youniss & Smollar, 1985; Montemayor & Hanson, 1985; Vuchinich, 1987; Raffaelli, 1990; Hobart, 1991; Smetana et al., 1991). Σε ανασκόπηση ερευνών για τις υποθετικές και πραγµατικές διαφωνίες κατά την διάρκεια της εφηβείας, ο Laursen (1993), έδειξε µε ποσοστά ότι περίπου το 23% των εφήβων επιλύουν τις συγκρούσεις τους µε τον συµβιβασµό, ενώ το 37% µε υποταγή και το 40% µε αποχώρηση. Θετική επίλυση της σύγκρουσης Στην πιο πρόσφατη βιβλιογραφία, τα ευρήµατα εξακολουθούν να µην είναι και τόσο ξεκάθαρα. Παρόλο που αναµένεται αύξηση της χρήσης της θετικής επίλυσης των συγκρούσεων µεταξύ γονέων και εφήβων ως πιο ώριµης, εξαιτίας των αναπτυξιακών αλλαγών που λαµβάνουν χώρα στη ζωή του εφήβου, της επαναδιαπραγµάτευσης της σχέσης µε τους γονείς σε µια πιο ισότιµη και ισορροπηµένη βάση κατά την διάρκεια της εφηβείας, τα εµπειρικά δεδοµένα για την τεκµηρίωση αυτής της άποψης δεν είναι αρκετά ισχυρά. Αν και βρέθηκε αύξησης της διαπραγµάτευσης και του συµβιβασµού στις συγκρούσεις µεταξύ συνοµηλίκων µε το πέρασµα της εφηβείας (Laursen et al., 2001), µια έρευνα εντόπισε διαφορές στη θετική επίλυση του προβλήµατος µεταξύ γονέα-εφήβου για δύο ηλικιακές οµάδες και πάλι τα αποτελέσµατα είναι ανάµεικτα (Jensen-Campell & Graziano, 2000). Αυτή η συγκεκριµένη έρευνα βρήκε υψηλά ποσοστά χρήσης θετικής επίλυσης στις συγκρούσεις µητέρας-κόρης στους µεγαλύτερους εφήβους σε σχέση µε τη µικρότερη ηλικιακή οµάδα, αλλά βρέθηκε το αντίθετο για τη σχέση µητέρας-γιου και απέτυχε να βρει επίδραση της ηλικίας για τη χρήση θετικής επίλυσης στη σύγκρουση του εφήβου µε τον πατέρα. Ακόµη, σε µια πρόσφατη µακροχρόνια έρευνα, φάνηκε ότι η χρήση της θετικής επίλυσης του προβλήµατος αυξάνεται από την πρώιµη στη µέση εφηβεία και η εµπλοκή στη σύγκρουση και η απόσυρση µειώνονται στα µέσα της εφηβείας (Van Doorn et al., 2009, 2011). Από την άλλη, ο Tucker και οι συνεργάτες του, (2003), βρήκε ότι οι 27

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις;

Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Σεμινάρια ΕΚΔΔΑ 2009-10 ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ στον χώρο της Υγείας Γιατί ένα σεμινάριο για τις συγκρούσεις; Εάν τις διαχειριστούμε όπως συνήθως, μπορεί να: Οδηγήσουν σε προσωπικές αντιπάθειες Διαταράξουν/

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.

Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία. Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Τσιρογιαννίδου Ευδοξία Επόπτης: Πλατσίδου Μ. Επίκουρη Καθηγήτρια Β Βαθμολογητής: Παπαβασιλείου-Αλεξίου Ι.- Λέκτορας Συναισθηματική Νοημοσύνη - Μια μορφή κοινωνικής νοημοσύνης, η

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΤΑ ΤΗ ΝΗΠΙΑΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση της προσωπικότητας κατά τη νηπιακή ηλικία είναι οι 2 αναπτυξιακές κρίσεις στην αρχή της περιόδου η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Δ: ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η οικογένεια αποτελεί τεράστια μορφοποιό δύναμη για την ανάπτυξη του παιδιού, γιατί το άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗ Δρ. Μαρία Μαυροπούλου ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ; Διαφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων ατόμων ή ομάδων σε ένα θέμα αμοιβαίου ενδιαφέροντος Δρ. Μαρία Μαυροπούλου 1 ΟΜΑΔΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων

Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Διαχείριση της αλλαγής στη σχολική μονάδα: Η περίπτωση της εισαγωγής των Νέων Αναλυτικών Προγραμμάτων Εισηγητές: Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ Ανδρέας Θεοδωρίδης, Διευθυντής Σχολείου Ανδρέας Κυθραιώτης, Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών

Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Η σχέση χαρακτηριστικών της δομής και της λειτουργίας της οικογένειας με τις γονεϊκές αντιλήψεις για την προσωπικότητα των παιδιών Βασίλης Παυλόπουλος, Ηλίας Γ. Μπεζεβέγκης, Κωνσταντίνα Λυκιτσάκου, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΘΑΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ:ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ

ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΘΑΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ:ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ:ΘΑΝΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΘΕΜΑ:ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΓΙΑ ΕΠΙΛΥΣΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΩΝ EΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΦΑΡΜΑΚΗΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΟΥΣIΑΣΗ ΒΙΒΛIΟΥ: ΜAΡΙΟΥ ΟΝΗΣΙΦOΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ»

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ» Διεργασίες ονομάζονται τα «πρότυπα» της λειτουργίας της ομάδας, τα οποία αναπτύσσονται μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ

ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΜΕΣΩ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΔΡΑΣΗΣ «ΚΛΙΜΑ ΤΑΞΗΣ» ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2014-2015 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ 8 εκπαιδευτικοί 111 μαθητές/τριες ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ «ΚΛΙΜΑ ΤΑΞΗΣ» ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ 1. Ποιο από τα παρακάτω αποτυπώνει τη διαμονή σας, αυτό το ακαδημαϊκό έτος; ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Το παρόν ερωτηματολόγιο αφορά έρευνα για τις συνήθειες των φοιτητών. Οι πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν μένουν αυστηρά προσωπικές και χρησιμοποιούνται μόνο για στατιστικούς λόγους. Σας

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό.

Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός και η κοινωνική γνώση. Η έννοια του εαυτού διαφέρει σηµαντικά από πολιτισµό σε πολιτισµό. Οεαυτός στο χώρο: Σε ατοµοκεντρικούς πολιτισµούς θα περιµέναµε ότι οι άνθρωποι θα προσπαθούσαν να διατηρήσουν

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009 1. Ταυτότητα της Έρευνας Διοργανωτές: Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας (ΚΕΕΑ) και Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο γονέων παιδιών με αναπηρία Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες με παιδιά με και ευνοϊκών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Η κουλτούρα, το κλίμα, η επικοινωνία και η επίλυση συγκρούσεων στο. ολοήμερο σχολείο;

Η κουλτούρα, το κλίμα, η επικοινωνία και η επίλυση συγκρούσεων στο. ολοήμερο σχολείο; ομή παρουσίασης Η κουλτούρα, το κλίμα, η και η επίλυση στο ενιαίο ολοήμερο σχολείο 1. Πώς είναι η κατάσταση σήμερα στα ενιαία ολοήμερα σχολεία (Ε.Ο.Σ.) σε σχέση με: την κουλτούρα, το κλίμα, την και τις

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Ορισμοί Ορισμοί Αντίθεση Μη συμβατή συμπεριφορά Ανταγωνιστική συμπεριφορά Δημιουργία εμποδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

ΜΕΘΟΔΟΣ -ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΡΘΡΩΝ ΣΤΗΝ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ PUBMED ΜΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ, ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ, ΑΠΟΔΟΣΗ, ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΑΛΛΙΑΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λοχαγός, Νοσηλεύτρια Ψυχικής Υγείας M.Sc Πληροφορική Υγεία Μεταπτυχιακή φοιτήτρια Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση και Διεκδίκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών σε Σχέση με την Πίστη σε Ένα Δίκαιο Κόσμο

Αναγνώριση και Διεκδίκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών σε Σχέση με την Πίστη σε Ένα Δίκαιο Κόσμο Αναγνώριση και Διεκδίκηση των Δικαιωμάτων των Παιδιών σε Σχέση με την Πίστη σε Ένα Δίκαιο Κόσμο Χρύσα Μαλανδράκη, Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών,

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΙΛΙΟΝ,16/09/2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΟΚΑΝΑ, συνεχίζει τις δράσεις στη τοπική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά.

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Γενικό Λύκειο Βαλτινού Τρικάλων ως εµπλεκόµενο σχολείο στο ευρωπαϊκό πρόγραµµα Comenius Regio, που υλοποιείται µεταξύ φορέων και οργανισµών των Τρικάλων (Ελλάδα) και του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή Γιατίδιατυπώνονταιθεωρίεςγιατην ανάπτυξη; Γιατί η παρατήρηση της συµπεριφοράς (τόσοτωνπαιδιώνόσοκαιτωνενηλίκων) προκαλείενδιαφέρονταερωτήµατα. Oπως. είχνουµεσεέναπαιδί

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

«Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας»

«Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας» «Η Γενιά Χ και οι στάσεις της απέναντι στην αξιολόγηση της εργασίας» Ονοματεπώνυμο: Παππάς Ορέστης-Σταύρος Σειρά: 9 Επιβλέπουσα Καθηγήτρια : Ο. Κυριακίδου Δεκέμβριος 2013 η Υπόθεσ Η1 Η2 Η3 Η4 Η5 Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα