ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ"

Transcript

1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΡΑΒΟΛΤΣΟΥΑ. ΑΘΗΝΑ ΑΘΗΝΑ, 2013

2 Περιεχόμενα Πρόλογος Γενικέςπληροφορίεςγιατοσχολικόεκφοβισμό 1.1 Ορισμός: τιείναικαιτιδενείναιεκφοβισμός Μορφέςτηςβίαςστονεκφοβισμό Συνέπειεςτουεκφοβισμούσεθύτεςκαιθύματα Παράγοντεςκινδύνουτουεκφοβισμού: σχολείο, οικογένεια, κοινότητα Ατομικάχαρακτηριστικάθυτώνκαιθυμάτων Ορόλοςτωνθεατώνστονεκφοβισμό 2. Χαρακτηριστικάτουσχολικούεκφοβισμούστηδευτεροβάθμια εκπαίδευση 2.1 Ορόλοςτουσχολικούκλίματοςστονεκφοβισμό Ηκρυμμένηκουλτούρατουεκφοβισμού Εφηβεία, σχέσειςσυνομηλίκωνκαιεκφοβισμός Έκτασηκαιέντασητουεκφοβισμού Αντιμετώπισητουσχολικούεκφοβισμού 3.1 Ολοκληρωμένησχολικήπολιτικήσεεπίπεδοσχολείου, τάξηςκαικοινότητας Οδηγίεςαντιμετώπισηςτουεκφοβισμούγιατουςγονείς Συμπεριφορέςεκπαιδευτικώνστηδιαχείρισητάξης Άμεσηπαρέμβασηεκπαιδευτικούσεπεριστατικόεκφοβισμού Λεκτικήεπικοινωνίαεκπαιδευτικού θύτη Μηλεκτικήεπικοινωνίαεκπαιδευτικού θύτη Αντιμετώπισηαπειλώναπότουςθύτες Οιποινέςωςμέθοδοςαντιμετώπισηςτουεκφοβισμού Μητιμωρητικέςμέθοδοιδιαχείρισηςπεριστατικώνεκφοβισμού Μέθοδος«Ομάδαςυποστήριξης» ΜέθοδοςΠίκας Μέθοδος«Επανορθωτικήδικαιοσύνη»...34 Επίλογος

3 Πρόλογος Ενώ ο εκφοβισμός στο σχολείο δεν είναιπρόσφατο φαινόμενο, ιδιαίτερης επιστημονικής προσοχήςέχειτύχειτιςτρειςτελευταίεςδεκαετίες. Όλεςοιέρευνες που έχουν διεξαχθείσεδιάφορεςχώρες, έχουνκαταδείξειτηνύπαρξη του εκφοβισμούσεμικρότεροήμεγαλύτεροβαθμόστασχολεία(π.χ. Αυστραλία, Βέλγιο, Βραζιλία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελβετία, Ελλάδα, Η.Π.Α., Ηνωμένο Βασίλειο, Ιαπωνία, Ιρλανδία, Ιταλία, Καναδάς, Κίνα, Λιθουανία, ΝέαΖηλανδία, Νορβηγία, ΝότιοςΑφρική, Πορτογαλία, Σουηδία, Τουρκία). Σεκάποιεςαπότις χώρες αυτές, έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες σε εθνικό επίπεδο για την αντιμετώπισηκαιπρόληψητουφαινομένου. Οιπλέονπρόσφατεςσυστηματικέςανασκοπήσειςτωνερευνών, έχουνεπισημάνει τηνανάγκηαύξησηςτουαριθμούτωνσυστατικώντωνπρογραμμάτωνπαρέμβασης, σεόλαταεπίπεδα- ατομικό, σχολείου, τάξηςκαιγιαόλαταμέλητηςσχολικής κοινότητας μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικούς. Επίσηςέχουνκαταδείξειτηθετική συσχέτισητηςδιάρκειαςκαιτηςέντασηςτουπρογράμματοςμετημείωσητης έκτασηςτουφαινομένου. Σεαυτόντονοδηγόαντιμετώπισηςτουφαινομένου, γίνεταιμία προσπάθεια ενημέρωσηςτωνεκπαιδευτικών τηςδευτεροβάθμιαςεκπαίδευσης, σεόλα τα προαναφερόμενα επίπεδα δράσης, ενώ δίνεταικαιιδιαίτερη βαρύτητα στην παρουσίασημητιμωρητικώνμεθόδωνδιαχείρισηςτωνπεριστατικώνεκφοβισμού. Σημαντικήσημείωση: Όσον αφορά στη χρήση των όρων θύτης καιθύμα, παρόλο που αυτοί χρησιμοποιούνταιεδώ, όπως καισε πολλές άλλες δημοσιεύσεις, δεν είναι βοηθητικόναχρησιμοποιούνταιώςταμπέλεςστοχώροτουσχολείου, καθώςείναι αρνητικάφορτισμένοικαιεπηρεάζουντηναυτοεικόνατωνμαθητών. Πιοδόκιμοι θεωρούνταιοιόροι: μαθητήςπουασκείεκφοβισμόκαι μαθητήςπουδέχεται εκφοβισμό. Τοπαρόνεγχειρίδιοαποτελείμέροςερευνητικήςπαρέμβασηςστοπλαίσιο διπλωματικήςεργασίαςγιατοπρόγραμμαμεταπτυχιακώνσπουδώνστην ΠροαγωγήκαιΑγωγήΥγείας, στοεθνικό& ΚαποδιστριακόΠανεπιστήμιο Αθηνών, ΕργαστήριοΥγιεινής& ΕπιδημιολογίαςτηςΙατρικήςΣχολής. 3

4 1. Γενικέςπληροφορίεςγιατοσχολικόεκφοβισμό 1.1 Ορισμός: Τιείναιοσχολικόςεκφοβισμός Ο σχολικόςεκφοβισμόςείναιηεπιθετική εκείνησυμπεριφοράπουείναιεσκεμμένη, απρόκλητη και επαναλαμβανόμενη, αποτελεί κατάχρηση εξουσίας και εμπεριέχει ανισότητα στη δύναμη αντικειμενική(π.χ. σωματική) ήαντιληπτή (π.χ. προσωπικότητας). Ενολίγοις, κατευθύνεταιπροςεκείνατα θύματαπουεκλαμβάνονταιαπότουςθύτες (ένανήπολλούςμαζί) ωςαδύναμα, είτε σωματικάείτεψυχολογικά. Τιδενείναισχολικόςεκφοβισμός Ότανταεμπλεκόμεναμέρηείναιίσης δύναμηςκαιόχιάνισης, λόγωαριθμού, σωματικήςδιάπλασης, κοινωνικήςθέσης, κουλτούρας, τότε πρόκειται για σύγκρουση, βίαιη ίσως, αλλά όχι εκφοβιστική συμπεριφορά (μεσαία φωτογραφία). Εκτός από την ισότητα στη δύναμη, παρατηρείται επίσης όμοια συναισθηματική αντίδραση, που σημαίνειότικαιοιδύομαθητέςείναι θυμωμένοι(μεσαίαφωτογραφία) καιόχι όπωςστονεκφοβισμόόπουομαθητής στόχος φοβάται και αδυνατεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του (πάνω φωτογραφία). Υπάρχει επίσης η περίπτωση (κάτω φωτογραφία) τουπειράγματος, όπουοι μαθητές κάνουν αστεία μεταξύ τους διασκεδάζονταςκαιοιδύοαληθινά. 4

5 1.2 Μορφέςτηςβίαςστονεκφοβισμό Άμεση/ Σωματική: Χτυπάω, κλωτσάω, σπρώχνω, φτύνω, βάζω τρικλοποδιά, κλέβω, κρύβω, καταστρέφωταπράγματα Άμεση/ Λεκτική: Κοροϊδεύω, προσβάλλω, βρίζω, κάνωσεξουαλικά υπονοούμεναή/και χειρονομίες Έμμεση/ Κοινωνική: Εκβιάζω, απειλώμε σωματικήβίακαιαπαιτώ χρήματαήπράγματα, διαδίδωφήμες, απομονώνωκοινωνικά, προδίδωταμυστικά, προσβλητικάγκράφιτι Ηλεκτρονική: μέσω κινητούτηλεφώνουή διαδικτύου, απειλές, προσβολές, δυσφήμιση, κοινωνικήαπομόνωση, δημοσιοποίηση πληροφοριώνκαιεικόνων χωρίςάδεια, ψεύτικη ταυτότηταγιαεκμαίευση πληροφοριώνκαι γελοιοποίηση 5

6 1.3 Συνέπειεςτουεκφοβισμούσεθύτεςκαιθύματα Συνέπειες(σωματικές) εκφοβισμού: θύματα Γρατζουνιές, μώλωπες, στραμπουλήγματα, διαστρέμματα, διάσειση Πονοκέφαλοι, πόνοιπλάτης, στομαχόπονοι Αϋπνία, εφιάλτες Απώλειαόρεξηςήβουλιμία Αύξησηορμονώνστρες, άγχος Αδύναμοανοσοποιητικό, μεγαλύτερηπιθανότητα τραυματισμούσταπρώτα15 μετάτοπεριστατικό Εύκοληαπώλειαισορροπίας, παραπατήματα Κακόςέλεγχοςκυκλοφορίαςαυτοκινήτων Συνέπειες(πνευματικές) εκφοβισμού: θύματα Μειωμένηικανότητασυγκέντρωσης, δυσκολίες στημνήμηκαιστημάθηση Έλλειψηκινήτρωνγιαμάθηση Χαμηλόπροφίλστηνεπικοινωνία, δελένετις σκέψειςτουςαπόφόβοχλευασμού Αποφεύγουννατραβούντηνπροσοχή μετη συμμετοχή τους στη μαθησιακή διαδικασία ακόμα καιμεερωτήσεις Σχολικήάρνηση, συχνέςαπουσίες Μειωμένησχολικήεπίδοση 6

7 Συνέπειες(κοινωνικές) εκφοβισμού: θύματα Ακολουθούν ομάδα δημοφιλών-νταήδων και υπομένουντηνκοροϊδίααπόφόβοχειρότερης μορφήςβίας Προσκόλληση σεένα φίλο, υποτακτικά, από φόβομηντονχάσουνκαιμείνουνμόνα Συνδέονταιμεπαιδιάμεεπίσηςέλλειμμαστις κοινωνικέςδεξιότητεςόπωςτα ίδια πουδεν μπορούνναταπροστατέψουναπότηβία Δυσκολίαναδημιουργήσουναληθινούςφίλους ακόμακαιότανηβίασταματήσει Συνέπειες(αυτοεικόνα) εκφοβισμού: θύματα Η κοροϊδία μειώνει την αυτοεκτίμησή τους, ιδιαίτερα όταν αυτή σχετίζεται με τη διαφορετικότητά τους (σωματική διάπλαση, εθνικότητα, κλπ) Παιδιάπουδεναποδέχονταιτονεαυτότουςόπως είναι, γίνονται ιδιαίτερα ευαίσθητα σε οποιουδήποτεείδουςκριτική Είναιιδιαίτερααυστηρά, απαιτητικάμετονεαυτό τους Επικρίνουντονεαυτότουςκαισταδιακάόλους τουςάλλους 7

8 Συνέπειες(ψυχολογικές) εκφοβισμού: θύματα Βρίσκεταισεδιαρκή ετοιμότητα καικατάσταση άμυνας Φόβος, αγωνία, νευρικότητα, ευερεθιστότητα Δεμπορείναχαλαρώσει, ούτεστιςκοινωνικέςτου επαφές Γίνεταιεπιθετικό, ωςαντίδρασηστηβία Εκτονώνειτηνέντασηστοσπίτι, γίνεταιεχθρικόκαι αγενές Μιλάειχαμηλόφωναήγρήγορακαιχάνει, «μασάει» τιςλέξεις Εμφανίζειμελαγχολία, κατάθλιψη Σε ακραίες περιπτώσεις εμφανίζει τάσεις αυτοκτονίας Συνέπειεςεκφοβισμού(μακροπρόθεσμες): θύτες Αδυναμίανααποδεχτούντονεαυτότουςκαινα αντλήσουνδύναμηκαιαυτοεκτίμησημεθετικούς, δημιουργικούςτρόπους Δυσκολία διαπροσωπικών σχέσεων, διαχείρισης θυμούκαισυγκρούσεων Οι οπαδοί τους αποχωρούν σταδιακά, καθώς μεγαλώνουνκαιμένουνμόνοι, μεάγχοςκαιτάσεις κατάθλιψης Έχουν αυξημένο κίνδυνο νεανικήςκαιενήλικης εγκληματικότητας, χρήσηουσιώνκαιαλκοόλ Αυξημένηπιθανότηταβίαιηςσυμπεριφοράςπροςτα παιδιάκαιτησύντροφομέσαστηνοικογένειάτους 8

9 1.4 Παράγοντεςκινδύνου: σχολείο, οικογένεια, κοινότητα Σύμφωναμετοκοινωνικό-οικολογικόμοντέλο, οκίνδυνοςπουδιατρέχειέναάτομονα υπάρξειθύμαήθύτηςεκφοβισμούσυνιστάμιασύνθετηαλληλεπίδρασημεταξύατομικών, διαπροσωπικών, κοινοτικώνκαικοινωνικώνπαραγόντων. Όπωςδιαφαίνεταικαιστο παρακάτωσχήμα, τοάτομοβρίσκεταιστοκέντροαυτήςτηςαλληλεπίδρασης, είτεσαν θύμα, είτε σαν θύτης. Τα υπόλοιπα συστήματα-περιβάλλοντα που το επηρεάζουν αλληλεπιδρούνεπίσηςμεταξύτους. Παράγοντεςκινδύνου: οικογένεια Αυταρχικοίγονείς, τιμωρητικοίκαιόχι υποστηρικτοί Χρήσηβίαςωςμέθοδοςεπίλυσηςπροβλημάτων Συναισθηματικήπαραμέληση, έλλειψη τρυφερότηταςταπρώταχρόνιατηςζωής Έλλειψηορίωνπουεκλαμβάνεταιωςαδιαφορία απόταπαιδιά Συχνάξεσπάσματαθυμούκαισωματικέςτιμωρίες Βίαιησυμπεριφοράτωνγονιώνπροςταπαιδιά Ανοχήστηβίαιησυμπεριφοράτωνπαιδιών 9

10 Παράγοντεςκινδύνου: σχολείο Ανταγωνιστικότητα, έλλειψησυνεργασίαςστη μάθηση Έλλειψηενθάρρυνσηςμαθητικώνπρωτοβουλιών καιδημιουργικότηταςστημάθηση Αδιαφορίαήανοχήστηβίαιησυμπεριφορά Μειωμένοενδιαφέρονγιατησυναισθηματικήζωή τωνπαιδιών Έλλειψησυνεργασίαςμετουςγονείς, μησυμμετοχήτουςστησχολικήζωή Έλλειψηκώδικασυμπεριφοράςκαισυνολικής σχολικήςπολιτικής Έλλειψηπρογραμμάτωνψυχοκοινωνικήςαγωγής Παράγοντεςκινδύνου: κοινότητα Υψηλάεπίπεδαανεργίας, εγκληματικότητας Έλλειμμαεπικοινωνίαςμεταξύτων πολιτισμικώνομάδων Υψηλήπυκνότηταπληθυσμού Ανεπάρκειαελεύθερωνχώρων, αθλητισμού, ψυχαγωγίας Κοινωνικέςνόρμεςπουανέχονταιή ενθαρρύνουντηβία(κατάτωνγυναικών, τωνμεταναστών, τωνπαιδιών) Κοινωνικέςανισότητες 10

11 1.5 Ατομικάχαρακτηριστικάθυτώνκαιθυμάτων Οιμαθητές θύτεςέχουνσυνήθωςταεξήςχαρακτηριστικά: Έντονη, εξωστρεφής, παρορμητικήπροσωπικότητα Μήανοχήστηδιαφορετικότητα Χειριστικοί, έλλειψηενσυναίσθησης Εναλλάσσονταισερόλουςθύτη-θύματος Δικαιολογούντιςπράξειςτουςωςπρόκλησητουθύματος καιτιςεκλογικεύουνελαχιστοποιώνταςτιςσυνέπειεςγιατοθύμα Ναρκισιστικάσχήματαπροσωπικότητας, υψηλήαυτοπεποίθηση, με υπερβολικάθετικήαυτοεικόναπουδεστηρίζεταιστηνπραγματικότητα, απειλέςωςπροςαυτήναντιμετωπίζονταιμεεπιθετικότητα Οιμαθητές θύματαέχουνσυνήθωςταεξήςχαρακτηριστικά: Παθητικάθύματα: ανασφαλή, αγχώδη, μοναχικά, χαμηλήαυτοεκτίμηση «Προκλητικά» θύματα: αντιδραστικά, αδέξια, αυθόρμητα, συχνάυπερκινητικάμε δυσκολίασυγκέντρωσης Ανήκουνσεμειοψηφικήομάδα(εθνότητα, θρήσκευμα, αναπηρία, σεξουαλικός προσανατολισμός, σωματικήεμφάνιση, παχυσαρκία, κλπ) 1.6 Ορόλοςτωνθεατώνστονεκφοβισμό 11

12 Τικάνουνσυνήθως: Παίρνουντομέροςτουθύτη, νοιώθουνκαι αυτοίδυνατοί Τονθαυμάζουν/ τονφοβούνται Διασκεδάζουν, γελάνεκαιενθαρρύνουντηβία Δενπιστεύουνότιμετονατοπειςκάπουθα αλλάξεικάτι Νομίζουνότιτονααναφέρειςτοπεριστατικό είναι κάρφωμα Νοιώθουντύψειςκαιανημπόρια Τιείναικαλόνακάνουν: Απορρίπτουντηβίακαιπαρεμβαίνουνγιανα τησταματήσουν, ανείναιασφαλές Υποστηρίζουντοθύμα Αναφέρουντοπεριστατικόστονεκπαιδευτικό καιενθαρρύνουντοθύμανακάνειτοίδιο Οιθύτεςείναισυνήθωςδυναμικά άτομα που επιδιώκουν μετην επιθετική τους συμπεριφοράναανέβουνστηνκοινωνικήιεραρχίακαιναέχουνυψηλήθέσησεαυτήν (υψηλόstatus). Γιαδιάφορουςλόγους(οικογενειακούς, κοινωνικούς, κλπ) προτιμούννατο πετύχουναυτόμεαρνητικότρόπο, προκαλώνταςβλάβη, σωματικήήσυναισθηματική στουςάλλους, παράμεθετικότρόπο(π.χ. επιδόσειςσταμαθήματα, στααθλήματα, κλπ). Συχνάμάλισταείναιδημοφιλείςστηνπλειοψηφίατωνσυμμαθητώντους. Ο εκφοβισμός αποτελείμίαμορφήαντικοινωνικήςσυμπεριφοράςπουακουμπάσεομαδικέςδιαδικασίες καιόχιαπλάσεσχέσειςμεταξύπροσώπων, δεναφοράδηλαδήμόνοστηδιαπροσωπική σχέσηθύτηκαιθύματος. Όσοιανήκουνστουςφανερούςυποστηρικτέςτουθύτη, στην παρέα του, δημιουργούν μία αίσθηση κοινής ταυτότητας. Στην περίπτωση του εκφοβισμού, αυτήηδιαδικασίατου«ανήκειν» σεμίαομάδα, περιλαμβάνειενέργειες βλαπτικέςγιατους«έξω» απόαυτήνκαιιδίωςσεαυτούςπουθεωρούνταιαδύναμοινα αντιδράσουν. Ακόμακιανοθύτηςλειτουργεί«σόλο», ησυμπεριφοράτουέχεισχεδόν πάνταμάρτυρες. Οιαπλοίπαρατηρητέςτουβίαιουπεριστατικού, ενδυναμώνουνμετην αδιαφορίατουςτοθύτη, καθώςηαδυναμίαήαπροθυμίατουςνακάνουνκάτι, ερμηνεύεται ωςσυγκατάθεσηγιατησυνέχισητηςεπιθετικότητας. Αλλάκαιόσοιδενανήκουνστην παρέατουθύτηκαιδενείναιαπλώςπαθητικοί, αλλάδείχνουνναδιασκεδάζουνμεό,τι γίνεται, επίσηςτονενδυναμώνουνμετηστάσητους. Όλοιαυτοίοιρόλοικαιοιδυναμικές μεταξύτωνμαθητώνθυτών, θυμάτωνκαιθεατών, είναιαπαραίτητονααξιοποιηθούν προκειμένου να αντιμετωπιστείτο φαινόμενο. Είναικαλό να τους παρασχεθούν συγκεκριμένεςοδηγίεςγιατοπωςνααπορρίπτουντηβίαμετιςκατάλληλεςενέργειες, να δείχνουνενσυναίσθησηκαινααναλάβουντηνηθικήευθύνητουςγιααλληλεγγύηκαι αλληλοσεβασμό. 12

13 2. Χαρακτηριστικάτουσχολικούεκφοβισμούστη δευτεροβάθμιαεκπαίδευση 2.1 Ορόλοςτουσχολικούκλίματοςστονεκφοβισμό Ημετάβασηαπότοδημοτικόστογυμνάσιοόχιμόνοδενείναιομαλή, αλλάαντιθέτως, έχει τα χαρακτηριστικά μιαςαπότομηςαλλαγής. Ταιδιαίτεραγνωρίσματα τουσχολικού κλίματοςστηδευτεροβάθμιαεκπαίδευση, πουαποτελούνσημαντικέςδιαφοροποιήσειςαπό τηνπρωτοβάθμιακαιδιαμορφώνουντοφαινόμενοτουσχολικούεκφοβισμούείναικυρίως ταπαρακάτω: Μεγάλασχολείαπουσυντελούνστηνανωνυμίατωνμαθητώνκαι δημιουργούνανασφάλεια Περισσότεροικανόνεςκαιέλλειψημαθητικώνπρωτοβουλιώνπου αντικρούουνστηνανάγκητηςεφηβείαςγιααυτονομία Απώλειατουενόςσημαντικούενήλικα(δασκάλουτηςτάξηςστοδημοτικό), πολλέςδιαφορετικέςειδικότητες, τηνώραπουόλοιοιενήλικες, γονείςκαι εκπαιδευτικοί, καιτοσύστημααξιώντουςτίθεταισεαμφισβήτηση, ενισχύονταςτιςμηαναφορέςτουπροβλήματοςστουςενήλικες Φόρτοςεργασίαςτωνεκπαιδευτικών, έμφασηστηνκάλυψητηςύλης, ελλιπής πανεπιστημιακήεκπαίδευση, μειωμένεςευκαιρίεςεπιμόρφωσης, μειωμένη διαθεσιμότηταστιςανάγκεςτωνεφήβων, αποτελούνεμπόδιαστηδημιουργία σχέσηςεμπιστοσύνηςμεταξύεκπαιδευτικώνκαιμαθητών Μεγαλύτερηέμφασησεακαδημαϊκέςεπιδόσεις πιοέντονηηδιάκριση μεταξύαυτώνπουτακαταφέρνουνκαλύτερααπότουςυπόλοιπους, ηέντονη ανταγωνιστικότητακαιοιλίγεςευκαιρίεςομαδοσυνεργατικήςμάθησης ενισχύουντοπρόβλημα Ησχολικήαποτυχίαστιγματίζειτηνκοινωνικήταυτότητατωνμαθητώνκαι συντελείστηναντικοινωνικήσυμπεριφορά Απουσίαμαθημάτωνδημιουργικώνή/καιπουάπτονταιάμεσαστα ενδιαφέροντατωνμαθητώνστηνεφηβεία(μουσική, σεξουαλικότητα) δημιουργούναίσθημαανίαςκαιπαθητικότητας, πουενισχύειτονεκφοβισμό Μεγαλύτερηποικιλίαστηνκοινωνικοοικονομικήκατάστασητωνμαθητών, μαθητέςόχιμόνοαπότηγειτονιά, πουκάνειπιοπολύπλοκεςτιςκοινωνικές επαφές, οιοποίεςσυχνάκουβαλούνταπροβλήματατηςπεριοχήςπου βρίσκεταιτοσχολείο Κάποιεςφιλίεςαπότοδημοτικόπαραμένουν, κάποιεςχάνονται, σεμία περίοδοπουηαποδοχήτωνσυνομηλίκωνείναιπιοσημαντικήαπότων ενηλίκωνκαιτααρνητικάπρότυπασυνομηλίκωνμπορείναεπηρεάσουντους εφήβους, σεμίαφάσηαβεβαιότηταςκαιαναζήτησηςταυτότητας. 13

14 2.2 Η«κρυμμένη» κουλτούρατουεκφοβισμού Ένασημαντικόκαιπολύσυχνόεύρημαστιςέρευνεςγιατονεκφοβισμό, είναιότιοι εκπαιδευτικοίαναφέρουνμικρότεραποσοστάστηνέκτασητουφαινομένουαπότους μαθητές. Επίσης, ενώ η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών αναφέρειότι συστηματικά παρεμβαίνειγια να σταματήσειτη βία, οιμαθητέςαναφέρουνότιοι εκπαιδευτικοίσπάνιαπαρεμβαίνουν. Αυτήηαναντιστοιχίαστιςαναφορέςεκπαιδευτικών καιμαθητών, αποδίδεταιαπότουςερευνητέςστηναδυναμίατωνεκπαιδευτικώννα αναγνωρίσουν το σχολικό εκφοβισμό, στην έλλειψη γνώσηςγια την έκταση του φαινομένου, στηναποτυχίατουςνααναγνωρίσουντησημασίαπουέχειηαντιμετώπιση τουπροβλήματοςαπότημεριάτουςκαιστοότιοιμαθητέςθεωρούναναποτελεσματικές τις όποιες παρεμβάσεις των εκπαιδευτικών. Πιο αναλυτικά, σημαντικός αριθμός εκπαιδευτικώνφαίνεταιότιαναγνωρίζειμόνοτησωματικήβίαωςπρόβλημαπουχρήζει αντιμετώπισηςαπότημεριάτους, καιόχιάλλεςμορφέςσχολικούεκφοβισμού, όπωςη λεκτικήήηψυχολογικήβία. Κατάάλλουςπάλι, ηεπιλογήναμηνπαρέμβουν, οφείλεται στηνπεποίθηση ότιείναιγιατοκαλότουθύματοςνααντιμετωπίσειμόνοτουτο πρόβλημα. Οιλανθασμένεςπεποιθήσειςτωνεκπαιδευτικώνγιατηβία όπωςότι ο εκφοβισμόςείναιέναφυσιολογικόκαιφαινόμενοτηςζωήςκαιαναπόφευκτοστάδιοτης ανάπτυξηςτωνπαιδιώνκαιτωνεφήβωνήότιενδυναμώνειτοπαιδίγιανααντιμετωπίσει μελλοντικέςδυσκολίες είναιστόχοςπολλώνπαρεμβάσεων. Μεγάλοποσοστό θυμάτων παραδέχεταιότιδεναναφέρειστουςεκπαιδευτικούςτα περιστατικάεκφοβισμού, γιατί -φοβάταιτηνεκδίκησηαπότουςθύτες -θεωρείότιοεκπαιδευτικόςαδυνατείναταπροστατεύσειαπότουςθύτες -θεωρείτηναναφοράστοσχολείο κάρφωμα -νομίζουνότιμπορείναφταίνεκαιταίδια Επίσης, δεναναφέρουνταπεριστατικάστουςγονείςγιατί -δεθέλουνναανησυχήσουντουςγονείςτους -θεωρούνότιπρέπεινατακαταφέρουνμόνατουςκαιόχιναφέρονταισα μαμόθρεφτα -φοβούνταιότιανοιγονείςτοαναφέρουνστοσχολείο, ηβίαθαχειροτερέψει Οιπεριοχές, όπουσυνήθωςσυμβαίνει, μέσακιέξωαπότοσχολείο, είναικυρίωςαυτές όπουυπάρχειανεπαρκήςεποπτείακαιμακριάαπόταμάτιατωνενηλίκων, όπωςσε διαδρόμους, σκάλες, κυλικεία, τουαλέτες, σχολικάλεωφορεία, διαδρομέςαπόκαιπροςτην τάξηκαιτοσχολείο, στοπροαύλιο. Χρονικά, εντοπίζεταισεμεταβατικέςπεριόδουςαπόμίαδιδακτικήώραστηνάλλη, δηλαδή στοδιάλειμμα, αλλάκαιστηναρχήκαιστοτέλοςτηςσχολικήςμέρας. Όλαταπαραπάνωδημιουργούνμία«κρυμμένη», υποβόσκουσακουλτούραγύρωαπότο φαινόμενο, πουσυντελείστηνεξάπλωσήτου. Γιανα«σπάσει» ησυμφωνίατηςσιωπήςκαι ναέρθουνστοφωςταπραγματικάπεριστατικά, απαιτούνταισυγχρονισμένεςδράσειςαπό όλουςτουςενδιαφερόμενουςφορείς, όπωςθαδούμεαναλυτικάστιςεπόμενεςενότητες. 14

15 2.3 Εφηβεία, σχέσειςσυνομηλίκωνκαιεκφοβισμός Η έναρξητηςεφηβείαςσυμπίπτεικατάπολύμετηνμετάβασητωνμαθητώναπότην πρωτοβάθμιαστηδευτεροβάθμια εκπαίδευση. Οιαλλαγέςπουεπιφέρειηεφηβείακαιο τρόποςπουαυτέςεπιδρούνστιςσχέσειςμεταξύσυνομηλίκωνκαιστοσχολικόεκφοβισμό είναιτοθέμααυτήςτηςενότητας. Αρχικάοιβιολογικέςαλλαγές, (π.χ. ύψος, σημάδιασεξουαλικήςωριμότητας) επηρεάζουν άμεσατηναυτοεικόνατωνεφήβωντους. Εξαιτίαςτωνμεγάλωνδιαφορώνστηνέναρξη, το ρυθμόκαιτοεύροςαυτώντωναλλαγών, δημιουργούνταιδιαφορέςστηνεμφάνιση, που επιδρούνιδιαίτεραστηνεικόνασώματοςτωνεφήβωνκαιεπηρεάζουντηνένταξήτουςσε μίαομάδασυνομηλίκων. Συχνάμαθητέςπουμένουναρχικάπιοπίσωσεαυτέςτιςαλλαγές γίνονταιστόχοςυποτιμητικώνσχολίωνκαιλεκτικήςβίας. Στηνπορείαπροςτηναυτονομίακαιτηδιαμόρφωσηταυτότητας, οιέφηβοιαπορρίπτουν συχνάτουςγονείςκαιτιςαξίεςτωνενηλίκων, προσπαθούνναδιαφοροποιηθούναπόαυτές μέσααπότηνεξερεύνησησυχνάκαιτωνδικώντουςορίων, σεσχέσημετο«καλό» καιτο «κακό». Η φάσηαυτήδιαμόρφωσηςτουεαυτού, συχνάσυνοδεύεταιαπόναρκισσισμό, εγωισμό, έντονεςκιαπότομεςσυναισθηματικέςαλλαγές, αμφιθυμία, ανάληψηρίσκων. Στο σχολείο, οισυνομήλικοιπαίζουνπιατονπρώτορόλο, ενώ οκόσμοςτωνενηλίκων φαίνεταιξένοςκαικάποτεεχθρικόςκαικαταπιεστικός. Οιηγετικέςφυσιογνωμίεςτων εφήβωναναπληρώνουνέτσιτοκενόκαιγίνονταιαυτέςπρότυπασυμπεριφοράς, είτε θετικάείτεαρνητικά. Ταάτομαμεαντικοινωνικήσυμπεριφορά, όπωςείναιοεκφοβισμός, μπορούνέτσινααποκτήσουνοπαδούςκαιυποστηρικτές. Καθώςοιέφηβοισυχνάθέλουν νακρατούνμυστικότοδικότουςκόσμοαπότονκόσμοτωνενηλίκων, είναιδυνατόνκαι ταπροβλήματαπουαντιμετωπίζουν, όπωςηθυματοποίησηστονεκφοβισμό, ναεπιμένουν νατακρατούνκρυφάαπότουςενήλικες. Οιδιαφοροποιήσειςστιςομάδεςσυνομηλίκων είναιέντονες καιφαίνεταιότιακολουθούν κάποιαμοτίβαστιςδυτικέςκοινωνίες. Μερικά παραδείγματα: Οιαθλητές: ησωματικήτουςδύναμηκαιτα επιτεύγματά τους στον αθλητισμό, τους καθιστούναντικείμενοθαυμασμούκαιγι αυτό είναικαι τα λιγότερο πιθανά θύματα του εκφοβισμού. Οι«καλοί» μαθητές: έχουν καλή αποδοχή, λιγότερη απο τους αθλητές, αλλά πιθανό έλλειμμασεκοινωνικέςδεξιότητεςμπορείνα οδηγήσεισεθυματοποίηση. Οι «εναλλακτικοί»: εξαιτίας της αντικονφορμιστικήςτουςεμφάνισηςή/καισυμπεριφοράς, είναιγενικάεπίσηςαποδεκτοίανέχουνυγιείςκαιμηεπικίνδυνεςσυμπεριφορέςαποτελούνκαιθετικάπρότυπα. Οι«κακοί» μαθητές: προέρχονταισυνήθωςαπότουςεναλλακτικούς, αλλάοιμηυγιείς, αντικοινωνικέςκαιυψηλούκινδύνουσυμπεριφορές, πουίσωςυιοθετήσουνστηδιάρκεια τηςεφηβείας, τουςκαθιστούνσταδιακάαπορριπτέουςαπότηνπλειοψηφίατωνμαθητών Οι«μοδάτοι»: ξεχωρίζουνκυρίωςγιατηνεμφάνισήτους, προέρχονταιαπόοικονομικά εύρωσταπεριβάλλοντα, αρχικάξεχωρίζουνωςθετικάπρότυπα, αλλάανμεταχρόνιαδε διευρύνουνταενδιαφέροντάτους, θεωρούνταιρηχοίκαιόχιευρέωςαποδεκτοί. Ημεγάληομάδατωνυπολοίπωνμαθητώνσυνήθωςδενανήκεισεκάποιασυγκεκριμένη ομάδα, καθώςδενδιαθέτεικάποιοέντονοχαρακτηριστικόπουνατραβάειτηνπροσοχή. 15

16 Έχειπαρατηρηθείότιστηναρχήτουγυμνασίου, οιμαθητέςμετακινούνταιδυσκολότερα μεταξύτωνομάδωνσυνομηλίκων, ενώαργότεραείναιπιοσυχνέςοιφιλίεςμεταξύμελών διαφορετικώνομάδων. Αυτόεξηγείταιπιθανάαπότηναρχικήανασφάλειακαιτοχάοςπου επικρατείστιςσχέσειςτωνεφήβωνκαιτηνέντονηανάγκητουςνααυτοπροσδιοριστούνσε σχέσημετουςσυνομηλίκους, προκειμένουναγίνουναποδεκτοί. Καθώςπλησιάζουνπρος τηνενηλικίωση, ηαυτοπεποίθησηαυξάνεται, ηαίσθησηταυτότηταςεδραιώνεταικαιη επιρροήτηςομάδαςσυνομηλίκωνστησυμπεριφοράμειώνεται. Ηαντικοινωνικήσυμπεριφορά, όπωςοεκφοβισμός, πλέκεταιπάνωστοδίχτυτωνομάδων συνομηλίκωνκαιτηςπίεσηςγιααποδοχήαπόαυτές. Αρχικάοιυπερασπιστέςτωνθυτών είναιπερισσότεροι, ενώμεταχρόνιαμειώνονται, καθώςμειώνεταικαιτοαίσθηματης ανάγκηςαποδοχήςτουςαπό τηνομάδα συνομηλίκωνκαιαυξάνεταιη ανάγκη για ανεξάρτητη, κριτική σκέψη. Ο εγωισμός των εφήβων μειώνεται, η ικανότητα ενσυναίσθησηςκαικοινωνικήςυπευθυνότηταςαυξάνεται, ιδιαίτερασεέναυποστηρικτικό γι αυτούςπεριβάλλον. Η φιλία, δεσχετίζεταιπλέονμόνομετοαίσθημααποδοχής, αλλά συνδέεταικαιμεάλλεςαξίεςκαιενδιαφέροντακαισυχνάξεπερνάτιςκλίκες. Οιαλλαγέςστογνωστικόεπίπεδο, κατάτηδιάρκειατηςεφηβείας, παίζουνεπίσηςτορόλο τους, στοπρόβληματουεκφοβισμού. Καθώςοιεφηβοιγίνονταιόλοκαιικανότεροιστην αφηρημένη, επαγωγική, αναλυτική, κριτικήκαιδημιουργικήσκέψη, τοσχολείοσυχνά απομακρύνεταιαποτιςανάγκεςτηςηλικίαςτους. Οιμαθητέςπουδενμπορούννα ανταποκριθούνστιςανάγκεςτουσυστήματοςκαιδενκαταφέρνουνναεπιδείξουντηναξία τουςμέσαστοσύστημα, βγαίνουνέξω απόαυτόκαιεπιδεικνύουντηδύναμήτουςμε άλλουςτρόπους, κάποτεκαιαντικοινωνικούς. 2.4 Έκτασηκαιέντασητουεκφοβισμού Όσοναφοράστηνέκτασηκαιέντασητουσχολικούεκφοβισμούγενικάέχουνπαρατηρηθεί ταεξής: 1. Οεκφοβισμόςσταθεράμειώνεταιμεταξύτωνηλικιών12 και18 2. Τοφαινόμενοφτάνειστηνκορύφωσήτουσταδύοπρώταχρόνιατης δευτεροβάθμιαςεκπαίδευσης 3. Σταδιακάμειώνεταιησωματικήβίακαιαυξάνεταιηλεκτικήκαιηψυχολογική 4. Γενικά, τοποσοστότουεκφοβισμού, πουεπιμένειόσοταχρόνιαπροχωρούν, μικραίνει, αλλάμεγαλώνεισεένταση Μετονκαιρό, ακόμακαιότανοαριθμόςτωνθυτώνπαραμένεισταθερός, οαριθμόςτων θυμάτων μειώνεται, καθώς τα τελευταία, έχουν ενταχθείκαλύτερα στις ομάδες συνομηλίκων, έχουναναπτυχθείσωματικάκαισυναισθηματικάκαιέχουνξεφύγειαπότα δίκτυα του εκφοβισμού. Κάποιοι υποστηρικτές των θυτών, καθώς ωριμάζουν συναισθηματικά και διαβλέπουν τις αρνητικές συνέπειες της αντικοινωνικής συμπεριφοράς, αποσύρουν τη στήριξή τους στους θύτες. Οι θεατές έχουν αυτοπροσδιοριστείαξιακά, ειδικά ανκάτιτέτοιο ενθαρρύνεταιαπότο περιβάλλον, οικογενειακό καισχολικό, καιδενανέχονταιτόσο εύκολατονεκφοβισμό. Πρώην υποστηρικτές, πρώην παθητικοίθεατές καιγενικά μεγαλύτεροισε ηλικία έφηβοι, ικανότεροιναχειριστούντιςκλίκεςκαιταστερεότυπα, μπορείνααποτελέσουνθετικά πρότυπαγιατουςμικρότερους. 16

17 3. Αντιμετώπισητουσχολικούεκφοβισμού 3.1 Ολοκληρωμένησχολικήπολιτικήσεεπίπεδοσχολείου, τάξηςκαι κοινότητας ΜεαφετηρίατιςεπιτυχημένεςπαρεμβάσειςτουπρωτοπόρουΝορβηγούΝτάνΌλβιους (Olweus, 1978, 1986, 1993; Olweus & Limber, 2007) αλλάκαισύμφωναπλέονκαιμε διεθνείςοργανισμούς(παγκόσμιοςοργανισμόςυγείας, ΣυμβούλιοτηςΕυρώπης), το σχολείο καλείται για την αντιμετώπιση του εκφοβισμού, να δημιουργήσει μία ολοκληρωμένηπολιτική, μέσααπόμίαενεργητικήκαιαναστοχαστικήδιαδικασία, πουνα περιλαμβάνειταεξής: 1. Ενημέρωσηγιατοφαινόμενομέσωσχετικήςβιβλιογραφίας 2. Δέσμευσητωνπαρακάτωπαραγόντωνστηναντιμετώπισητουεκφοβισμού: Διευθυντής/ντρια Σχολικήεπιτροπή Σύλλογοςδιδασκόντων Σύλλογοςγονέωνκαικηδεμόνων Μαθητικάσυμβούλια 3. Συγκρότησησυντονιστικήςεπιτροπής 4. Σχεδιασμόςολοκληρωμένηςπολιτικής, μεβάσητηνανάλυσητωναναγκών τουσχολείου, πουθαπεριλαμβάνει: Συλλογήστοιχείων Σχεδιασμόςστόχων Εντοπισμόςφορέωνγιαπληροφόρησηκαιτεχνογνωσία Εντοπισμόςπιθανώνδυσκολιώνκαιτρόπωναντιμετώπισης Επιλογήκαισχεδιασμόςτωνπαρεμβάσεων 5. Εφαρμογήτηςπολιτικήςμεταεξήςστάδια: Α. Συλλογήστοιχείων Ερωτηματολόγιαγιατοείδοςκαιτηνέκτασητηςβίας, τουςτρόπουςαντίδρασης τωνθυμάτων, τωνπαρατηρητώνκαιτωνεκπαιδευτικών, σεόλαταμέλητης σχολικήςκοινότητας, γονείς, μαθητές, εκπαιδευτικούς Συνεντεύξειςμεμέλητηςσχολικήςκοινότηταςγιαεμβάθυνσηστοφαινόμενο Παρατηρήσειςτων εκπαιδευτικών ή/καιειδικών σε διάφορουςχώρους του σχολείουσεπεριστατικάβίας Β. Εφαρμογήτωνπαρεμβάσεωνσεόλαταεπίπεδα, ατομικό, τάξης, σχολικής μονάδας Γ. Διάχυσητηςπολιτικής, σεμαθητές, γονείςκαιευρύτερηκοινότητα, όπουθα αναφέρονταιταεξής: Ορισμόςβίας: τιείδουςσυμπεριφορέςαφοράαυτήηπολιτική Αρχέςτουσχολείου: πωςσχετίζονταιμετοθέματηςβίας Ρόλοικαιευθύνεςεκπαιδευτικών, γονέων, μαθητών Στήριξηστουςμαθητές-θύματα: σεποιοναναφέρουντοπεριστατικό, διαδικασία πουθαακολουθηθεί, υποστήριξηπουθαδοθεί Συμβουλέςγιατουςθεατές-μαθητές: πωςπαρεμβαίνουν, πουαναφέρουν Συμβουλέςγιατουςγονείςθυτών, θυμάτωνκαιθεατών: διαδικασίες 6. Αξιολόγησητηςεφαρμογήςτηςπολιτικής, πιθανόςεπανασχεδιασμός, βελτιωτικές κινήσεις. 17

18 Παρακάτω, έχουνσυγκεντρωθείκάποιαβασικάχαρακτηριστικάαντιμετώπισης, αλλάκαι πρόληψης, τουσχολικούεκφοβισμούμεβάσητηνέωςτώραδιεθνήεμπειρία, σεεπίπεδο σχολείου, τάξηςκαικοινότητας. Σεεπίπεδοσχολείου Οργάνωσηπαρεμβάσεωνγιακάθεηλικίακαισεόλεςτιςσχολικέςχρονιές Συντονισμόςέρευναςπρινκαιμετάαπόκάθεπαρέμβαση, γιατηναξιολόγησήτης Διαρκήςεκπαίδευσητωνεκπαιδευτικών, αναζήτησηευκαιριώνεπιμόρφωσης Τακτικέςσυνελεύσειςτωνεκπαιδευτικώνγιατοθέμα Δημιουργία συντονιστικής επιτροπής με τη συμμετοχή εκπροσώπων των εκπαιδευτικών, τωνμαθητών, τωνγονέων, ειδικώντηςτοπικήςκοινότητας Ενημέρωσηόλωνστηνέναρξηκάθεπαρέμβασης, μεημερίδες, ομιλίες, φυλλάδια Στενήσυνεργασίαμετοσύλλογογονέωνκαιενθάρρυνσητηςσυμμετοχήςτων γονέωνσεδραστηριότητεςτουσχολείου, εκπαίδευσησεδεξιότητεςεπικοινωνίας Αναβάθμισητουφυσικούπεριβάλλοντος, (διακόσμησητάξηςμεαφίσες- έργατων μαθητών, γκράφιτιστουςτοίχουςσχεδιασμένααπότουςμαθητές, πινγκ-πονγκστα διαλείμματα) Έμφαση στη δημιουργικότητα των μαθητών, μέσα από σχέδια εργασίας, πολιτιστικέςδραστηριότητες, μετησυμμετοχήόλωντωνμαθητώντουσχολείου, πουθααναδείξουντηδιαφορετικότητα, ταιδιαίτεραταλέντακαιικανότητεςτων μαθητών Ανάπτυξησυστημάτωνυποστήριξηςμεταξύτωνμαθητών, π.χ. σύστημαφίλων (Befriending/buddying) σύμφωναμετοοποίογίνεταιανάθεσησεένανμαθητήτου ρόλουτουβοηθού/φίλου/υποστηρικτή/μέντορα, είτεσεμικρότερουςμαθητέςείτε σεσυνομηλίκουςτου, ώστενατονυποστηρίζειστιςσχέσειςτουμεσυμμαθητές του, ιδιαίτεραστηναρχήτηςσχολικήςχρονιάς, ναπαρέχειβοήθειασταμαθήματα, υποστήριξησεπερίπτωσηεκφοβισμού Ανάπτυξηπρογραμμάτωνψυχοκοινωνικήςαγωγής, πουπροάγουντηνψυχικήκαι κοινωνικήυγείατωνεφήβων Ανάπτυξη ομάδων εκπαιδευτικών / ειρηνοποιών / διαμεσολαβητών για τη διαχείρισησυγκρούσεων, βίαιωνήμη Ανάπτυξητηςπρωτοβουλίαςτης διαμεσολάβησηςτωνσυγκρούσεων απόσυνομήλικους, γνωστήως «διαμεσολάβησησυνομηλίκων» Ανοιχτήεπικοινωνίαμετουςγονείςθυτώνκαιθυμάτων, διαδικασίεςξεκάθαρεςγια τοπωςκαισεποιοναναφέρουνκαιγιαταβήματαπουθαακολουθήσειτοσχολείο Έλεγχοςτηςεποπτείαςτωνχώρων, όπουσυνήθως κρύβεται οεκφοβισμός Διατήρησηαρχείουκαταγραφήςτωνπεριστατικών. Σεεπίπεδοτάξης Οιεκπαιδευτικοίπροτείνεταινα: Οργανώνουν βιωματικά εργαστήρια για την πρόληψη του εκφοβισμού (παιχνίδιαρόλων, συζητήσεις, βίντεο, σχεδιασμόςαφίσας) σεσταθερήβάση ενταγμένηστοαναλυτικόπρόγραμμακάθεχρονιάς 18

19 Εφαρμόζουνσεσταθερήβάσηπρογράμματαπροαγωγήςτηςψυχικήςυγείας (διαχείρισησυναισθημάτων, συγκρούσεων, φιλίαςκαιπίεσηςσυνομηλίκων, κλπ) Αξιοποιούνταμαθητικάσυμβούλια, γιατην ενδυνάμωσητηςφωνήςτων μαθητών, μέσααπότακτικέςσυνελεύσεις, όπουαναλύονταιταπροβλήματακαι προτείνονταιλύσεις Συναποφασίζουνμετουςμαθητέςένανκώδικασυμπεριφοράςστηναρχήτης χρονιάς Δεσμεύονταιγιατηδιαλεύκανσηκάθεαναφοράςγιαεκφοβισμό Εγκαθιδρύουνένασύστημαανοιχτήςκαιεμπιστευτικήςεπικοινωνίαςμετους μαθητές Δημιουργούνμίαδιαδιακασίααναφοράςτωνπεριστατικώναπότουςμαθητές (π.χ. ειδικήφόρμα, κουτίπροβλημάτωντάξης) Αναθέτουν ομαδικά σχέδια εργασίας, αξιοποιούν την ομαδοσυνεργατική μάθηση Αφιερώνουνχρόνοστηνεμπέδωσηενόςυγιούςσχολικούκλίματοςκαιόχιμόνο στηνκάλυψητηςύληςστογνωστικότουςαντικείμενο Αντιμετωπίζουν τους θύτες κατ ιδίαν, να αποφεύγουν τη δημόσια διαπόμπευση, τιςαπειλές, τιςειρωνίες Ενημερώνουνσυχνάτουςγονείςγιαθέματασυμπεριφοράςκαιναακούνε προσεκτικάτιςανησυχίεςτουςγιαπιθανόεκφοβισμό Ερευνούνενδελεχώςταπεριστατικά, νααναζητούντιςμαρτυρίεςτωνθυμάτων καιτωνθεατών, αλλάνααποφεύγουννα«ανακρίνουν» τουςθύτες Σεεπίπεδοκοινότητας Προτείνονταιταεξής: Διάχυσητηςπολιτικήςτουσχολείουσεόλητηνκοινότηταμέσω ιστοσελίδων, ραδιοφώνου, τηλεόρασης Αναζήτησηηθικήςκαιοικονομικήςυποστήριξηςαπότηντοπικήκοινότητα Συνεργασίαμετοπικούςφορείς, κοινωνικέςυπηρεσίες, αθλητικούςσυλλόγους 3.2 Οδηγίεςαντιμετώπισηςτουεκφοβισμούγιατουςγονείς Οιγονείςσεκάποιεςπαρεμβάσειςσυμπεριλαμβάνονταιαπό τουςερευνητές, στην εκμάθησηδεξιοτήτωνεπικοινωνίαςμεταπαιδιάτους. Εδώ, θαδοθούνκάποιεςσυνοπτικές οδηγίεςγιατηναναγνώρισητωνθυμάτωνκαιταβασικάβήματααντιμετώπισης. Σημάδιααναγνώρισηςθυμάτων Ανεξήγητεςμελανιέςκαισημάδιααπόχτυπήματα Δενέχειστενούςφίλουςαπότοσχολείο Δεθέλειναπάειστοσχολείο Είναιαγχωμένο Παρουσιάζειανεξήγητη επιθετικήσυμπεριφοράστοσπίτι Απομονώνεται, κλείνεταιστονεαυτότου Έχειεφιάλτες Νοιώθειάρρωστοότανξυπνάειτοπρωί 19

20 Επιστρέφεισπίτιαπότοσχολείομερούχασκισμέναήαντικείμεναναλείπουνήνα έχουνκαταστραφεί Χάνει ταχρήματάτουήάλλααντικείμεναστοσχολείο Φοβάταιναπειτιέγινεστοσχολείο Στουςγονείς, θυτώνήθυμάτων, προτείνεταινα: Παίρνουνστασοβαράαναφορέςτουπαιδιούτουςή/καιτουσχολείουγιαθέματα βίας Αποφεύγουνναρίξουντηνευθύνηγιατονεκφοβισμόσταθύματα Αποφεύγουνναενθαρρύνουντηναντίδρασηστηβίαμεβία(«χτύπαανσε χτυπήσουν» ή«κορόϊδεψεανσεκοροϊδέψουν») Κρατάνεγραπτόαρχείοτωναναφορώντωνπαιδιών, ναενημερώνουνάμεσατο σχολείοκαιναζητούνναεφαρμοστείηπολιτικήτουσχολείουστοθέμα Αποφεύγουνναέρθουνσεεπαφήμετουςγονείςτωνθυτώνή/καιτουςίδιουςτους θύτες Δείχνουνυπομονήκαθώςούτεηεπιθετικήσυμπεριφοράτωνθυτών, ούτεη παθητικήσυμπεριφοράτωνθυμάτωναλλάζουνεύκολα. Ενθαρρύνουντοπαιδίτουςναανακαλύψειταιδιαίτεραταλέντακαιικανότητές του, ενισχύονταςέτσιτηναυτοεκτίμησήτου Ενθαρρύνουντοπαιδί θύμαναδημιουργήσεινέεςφιλίες Διδάσκουντοπαιδί θύτημετοπαράδειγμάτους Ελέχγουντοθυμότους, μηνεπιβάλλουνσωματικέςτιμωρίες Δείχνουνότινοιάζονταιγιαταπροβλήματάτωνπαιδιώνκαιναπροσπαθούννα βρουνλύσειςμαζί Αναζητούντηβοήθειαειδικών, αντοπρόβλημαεπιμένειήχειροτερεύει. 3.3 Συμπεριφορέςεκπαιδευτικώνστηδιαχείρισητάξης Στηνενότητααυτή, αναφέρονταιοισυμπεριφορέςτωνεκπαιδευτικώνστηδιαχείριση τάξης, πουενθαρρύνουνήαποθαρρύνουντηνεκφοβιστικήσυμπεριφοράτωνμαθητών. Όπωςκαιστησυμπεριφοράτωνγονέωνπροςταπαιδιάτους, έτσικαιστησυμπεριφορά τωνεκπαιδευτικώνπροςτουςμαθητέςτους, έχουνεντοπιστείτρειςβασικέςκατηγορίες/ στυλσυμπεριφοράς: Τουποστηρικτικόστυλ, όπουοεκπαιδευτικόςδιατηρείτον έλεγχοτηςτάξηςτου μέσααπόξεκάθαραόρια, πουακολουθούνταιμεσυνέπειακαισεβασμό, χωρίς ειρωνείεςκαιαπειλές, ενώταυτόχροναδίνειεπιλογέςκαιενθαρρύνειτιςμαθητικές πρωτοβουλίες. Τοαυταρχικόστυλ, όπουοέλεγχοςτηςτάξηςεπιβάλλεταιμεεντολέςκαιαπειλές, χωρίςσεβασμόστηνπροσωπικότητατωνμαθητών. Τοεπιτρεπτικόστυλ, δενθέτειξεκάθαραόριαστησυμπεριφοράτωνμαθητών, τείνεινα είναιασυνεπές καιάδικο, χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την προσωπικότητατουκάθεμαθητή. 20

21 Τρίασχετικάπαραδείγματαείναιταεξής: Σενάριο: έναςμαθητήςφτάνειαργοπορημένος, γιαπολλοστήφορά, τηνπρώτηώρατων μαθημάτων Τοαυταρχικόστυλ: «Ανξαναργήσεις, θαπάρειςμονόωρηκαιβαρέθηκατιςδικαιολογίες σου, δενθέλωναακούσωτίποτα» Υπάρχειδημόσιαέκθεσητουμαθητή, μεχρήσηαπειλής, δενυπάρχειενδιαφέρονγιατο λόγοτηςαργοπορίας, κλείνειτηνεπικοινωνία. Το επιτρεπτικό στυλ: «Α, τελικά βρήκεςτο δρόμο, Γιάννη; Λοιπόν, κάθησε να συνεχίσουμε» Ο τόνοςείναισαρκαστικός, αδιαφορείγιατολόγοτηςαργοπορίας, δεσυζητάτις συνέπειες. Τουποστηρικτικό στυλ: «Καλημέρα Γιάννη. Άργησεςγια ακόμη μίαφορά καιθα συζητήσουμεγι αυτόστοδιάλειμμα» Χαιρετάειευγενικά, περιγράφειτοπρόβλημαχωρίςναεκθέτειτομαθητήδημόσια, και δείχνειενδιαφέρον, καθώςσυζητάεικατ ιδίαντοπρόβλημαμετομαθητήαργότερακαι προειδοποιείγιατιςσυνέπειες. Στη συνέχεια αναφέρονταιδιαφορετικά στυλ/ συμπεριφορέςδιαχείρισηςτάξηςτων εκπαιδευτικώνκαιοτρόποςπουαυτάσχετίζονταιμετοσχολικόεκφοβισμό. Τοναρκισσιστικόστυλ Οιεκπαιδευτικοίπουτουιοθετούνεπιδιώκουνναείναιαρεστοί, δίνουνδιπλά, μπερδεμέναμηνύματακαισυχνά, άλλαλένεμπροστάκαιάλλαπίσωαπότηνπλάτη τωνμαθητών. Δημιουργούνσυμμαχίεςμεκάποιουςμαθητές, ειςβάροςκάποιωνάλλων, κάνονταςακόμακαι«πλάκα» μευποτιμητικάγι αυτούςσχόλια, πουπροκαλούντο γέλιοστουςπολλούς. Η υποκριτικήκαιχειριστικήστάσητους, πουεπιδιώκεινα κρατήσειτιςισορροπίες, νααποφύγειτιςσυγκρούσειςκαιναεξασφαλίσειτηδικήτους αποδοχή, συνοψίζεταιστηφράση«θέλωναταέχωκαλάμεόλους». Στηνουσία, δεν ενδιαφέρονταιναξεκαθαρίσουντιςκαταστάσεις, αποφεύγουνναπαίρνουνουσιαστικές αποφάσειςπουέχουνσυνέπειεςγιακάποιουςήπουαλλάζουνουσιαστικάτοσύστημα. Συχνάσεπεριστατικάβίας, προκειμένουνα«θάψουν» τοπρόβλημα, υποτιμούντηβία, δενπιστεύουντοθύμαήρίχνουνσεαυτότηνευθύνη. Η στάσηαυτήδενεμπνέει εμπιστοσύνη ούτεστα θύματα, αλλά ούτεκαιστουςθύτεςκαιεπιτρέπειστον εκφοβισμόνασυνεχίζεται. Τοαυταρχικόστυλ Ο εκπαιδευτικόςπουτοχρησιμοποιεί, επιδιώκει τονέλεγχοτηςομάδαςτωνμαθητώνμέσω του θυμού, των απειλών, των εντολών, του σαρκασμού, προσπαθεί επί της ουσίας να εκφοβίσει, δημιουργώντας αποξένωση και εχθρότηταστησχέσητουμετουςμαθητές. Αυτή ηπαιδαγωγικήπροσέγγισημοιάζειμετογονιό πουχτυπάειτοπαιδίτου, επειδήχτύπησεένα άλλοπαιδίκαιενισχύειτονεκφοβισμό. 21

22 Τοεπιτρεπτικόστυλ Ενώοιαδιάφοροιεκπαιδευτικοίχρησιμοποιούντονκυνισμόγιαναδικαιολογήσουντη στάσητους, οιεπιτρεπτικοίέχουνμία«φιλελεύθερη» στάση, όπουοικανόνεςείναι ασαφείςκαιελαστικοί, όπουοσυμβιβασμόςπροτιμάταιαπότιςκαθαρέςαποφάσειςκαι η δημοφιλία έναντιτηςανάληψηςευθύνης. Τα θολά μηνύματα επιτρέπουντον εκφοβισμό, καθώςσυχνά το φαινόμενοαντιμετωπίζεταιως«πλάκα» ή «μάθημα επιβίωσης» καιγενικάυπάρχειέλλειψηενδιαφέροντοςκαιπαρατηρητικότητας π.χ. γιατοποιοιμαθητέςείναιαπομονωμένοι, γιαπροσβλητικάγκράφιτι. Ηστάσηαυτή επιτρέπειστονεκφοβισμόναεξαπλωθεί. Τοαδιάφοροστυλ Οιεκπαιδευτικοίαυτοίσυχνάκαταφεύγουνστονκυνισμό. Ακόμακαιαντοσχολείο έχειυιοθετήσειμίασυγκεκριμένηπολιτικήγιατονεκφοβισμό, αυτοίεπιμένουννα ακολουθούντηδικήτουςφιλοσοφία, πουστηνπερίπτωσητουεκφοβισμούσυνοψίζεται στηφράση: «Είναιδικότουςπρόβλημα, πρέπεινατολύσουνμεταξύτους». Ηστάση αυτή επιτείνειτο κλίμα ανασφάλειαςστο σχολείο καιμειώνειτην πιθανότητα αναφοράςτωνπεριστατικώνβίαςαπότουςμαθητές θύματα. Τουποστηρικτικόστυλ Η στάσηαυτήεπιδιώκειτονέλεγχομέσωσαφώνορίωνκαιειλικρινούςενδιαφέροντος γιαταπροβλήματατωνμαθητών. Οιεκπαιδευτικοίπουτουιοθετούν, έχουντην ικανότητανασυνδεθούνπροσωπικάμετουςμαθητέςτουςκαιναφροντίσουντηντάξη τουςωςομάδα. Αφιερώνουνέξτραχρόνογιαναμιλήσουνμετουςμαθητές, αλλάκαι μεάλλουςεκπαιδευτικούςτηςτάξηςγιαταπροβλήματαπουπροκύπτουν, θέματα διδασκαλίαςήσυμπεριφοράς. Ανακινούνσυχνά ανάλογεςσυζητήσειςστοσυμβούλιο διδασκόντων. Ενημερώνονταιγιατοδιδακτικότουςαντικείμενοκαιγιανέεςμεθόδους διδασκαλίας, έχουνπάθοςγιατηδιδασκαλία. Αντιλαμβάνονταιότιηεπένδυσητου χρόνου, ιδιαίτεραστηναρχήτηςχρονιάς, σεέναυγιέςκοινωνικόκλίμαστηντάξη, θα βοηθήσεικαιτη μαθησιακή διαδικασία καιότιδεναποτελεί«χάσιμοχρόνου». Ενδιαφέρονταιγιαταθέματαβίας, υποστηρίζουνενεργάταθύματα, θέτουνσαφήόρια στουςθύτεςμεσεβασμόαπέναντίτουςκαικινούντιςδιαδικασίεςστοσχολείο, προκειμένουνααντιμετωπιστείτοπρόβλημα. Είναιημόνησυμπεριφοράπουμπορείνα συντελέσειστηνάμβλυνσητουφαινομένουτουεκφοβισμού. Η διαχείρισητηςτάξηςκαιησχετικήεπιμόρφωσητωνεκπαιδευτικώνσ αυτήν, θα βελτιώσειτηνεπικοινωνίατουςμετουςμαθητέςαλλάκαιτιςακαδημαϊκέςεπιδόσειςστο μάθημάτους. Εντέλει, θατουςβοηθήσειναυιοθετήσουνμίαυποστηρικτικήσυμπεριφορά, όχιμόνογιατημείωσητηςβίαςκαιτουεκφοβισμούστοσχολείο, αλλάκαιγιατη συνολικότερηβελτίωσητηςποιότηταςτηςσχολικήςζωήςτόσογιατουςμαθητέςτουςόσο καιγιατουςίδιους. 22

23 3.4 Άμεσηπαρέμβασηεκπαιδευτικούσεπεριστατικόεκφοβισμού Ταβήματαπουπροτείνονταιναακολουθήσουνοιεκπαιδευτικοί, ότανείναιοιίδιοι μάρτυρεςπεριστατικώνβίαςή/καιεκφοβισμούείναιταεξής: Σταματούντηβίαιησυμπεριφορά Αναφέρουν στο θύτη αυτό που είδαν να συμβαίνεικαιτονίζουν ότιη βία δεν είναι αποδεκτή στο σχολείο, δενκατηγορούν, δεν ειρωνεύονταικαιδεναπειλούν Ενημερώνουνότιθασυζητήσουνμετοθύτη αργότερα Ζητούν ενημέρωση από τουςθεατέςγια το περιστατικό Παρηγορούν το θύμα και προσφέρουν επιβεβαίωσηότιθατοπροστατεύσουν Τοσύνηθεςείναιναγίνεταιπροσπάθειαναδιαλευκανθείτοπεριστατικότηνίδιαεκείνη στιγμή, μεταυτόχρονηπαρουσίαθύτηκαιθύματοςκαιπιθανάκαικάποιωνθεατών. Αυτή ηπρακτική ενθαρρύνειταψέμματα, τη συνέχισητηςεπιθετικότηταςαλλά καιτης θυματοποίησης. Αργότερα, με ατομικές ή/και ομαδικές συναντήσεις με τους εμπλεκόμενους, οεκπαιδευτικόςθαμπορέσεινααντιμετωπίσειαποτελεσματικότερατο περιστατικό(βλ. ενότηταγιαμητιμωρητικέςμεθόδουςδιαχείρισηςπεριστατικών) Παρακάτω περιγράφεταιένα σενάριο εκφοβισμού, ενόςπροκλητικού θύματος, που αποφασίζεικάποιαφοράνααπαντήσειστηλεκτικήβίατουθύτημεσωματικήβία, σε συνδυασμόμεδύοδιαφορετικέςαντιδράσειςεκπαιδευτικώνκαιτααντίστοιχαμηνύματα πουδίνονται, μέσωαυτώντωναντιδράσεων, στουςμαθητές. Σενάριο1ο Δύοαγόριαμαλώνουνστοπροαύλιο. Δάσκαλος(φωνάζονταςαπόμακριά): Ελάτεεδώ εσείς! Αμέσωςείπα! Τινομίζετεότι κάνετε; Αγόρι1: (αναψοκοκκινισμένοκαιλαχανιασμένο): Αυτόςτοξεκίνησε! Αγόρι2: (αναψοκοκκινισμένοκαικλαίγοντας): Ψέμματα! Αυτόςμεέβρισε! Εκπαιδευτικός(φωνάζοντας): Τέλοςείπα! Πηγαίνετεαμέσωςκαιοιδύοστογραφείοτης διευθύντριας! Τιμηνύματαπήρανοιμαθητές; Τοναφωνάζειςείναιεντάξει Τοναακούσειςκαιναμάθεις τιέγινεδενείναισημαντικό Σενάριο2ο Δύοαγόριαμαλώνουνστοπροαύλιο. Εκπαιδευτικός(κινούμενοςπροςταπαιδιά): Σταματήστεπαιδιά, ηρεμήστε. Τισυμβαίνει εδώ; Αγόρι1: (αναψοκοκκινισμένοκαιλαχανιασμένο): Αυτόςτοξεκίνησε! Αγόρι2: (αναψοκοκκινισμένοκαικλαίγοντας): Ψέμματα! Αυτόςμεέβρισε! 23

24 Εκπαιδευτικός: Εντάξει. Τώραείστεκαιοιδύοθυμωμένοι. Πάρτεμιαβαθιάανάσα,. κι ελάτεναπιείτεέναποτήρινερόναηρεμήσετε. Μετάθασυζητήσουμετισυνέβηγιανα λύσουμετοπρόβλημα. Τιμηνύματαπήρανοιμαθητές; Τοναπιειςλίγονερόκαιναπάρειςμιαβαθιάανάσα, μπορείνασεβοηθήσεινα διαχειριστείςτοθυμόσου Ησυζήτησηγιαταπροβλήματαείναιμίαεναλλακτικήστηβία Θέλειναμαςακούσεικαιναμαςβοηθήσει Λεκτικήεπικοινωνίαεκπαιδευτικού- θύτη Παρακάτωδίνονταιμερικάπαραδείγματαλεκτικήςεπικοινωνίαςμεταξύεκπαιδευτικούκαι θύτηκαιτααντίστοιχαμηνύματαπουεμπεριέχειαυτήηεπικοινωνία. «Πώςκαιαποφάσισεςνατονχτυπήσεις;» Υπάρχειεπιλογήκαιευθύνηγιατηνεπιλογή. «Θαπρέπειτώραναπάμεστογραφείοκαιναβρούμεμαζίένατρόποναλύσουμεαυτότο πρόβλημα» Τοπαιδίμπορείναλύσειταπροβλήματάτουκαιναλάβειυποστήριξηανχρειαστεί. «Πώςνομίζειςότιένοιωσε;» Ενθαρρύνειτηνενσυναίσθησητουπαιδιούκαιπροσκαλείσεεπικοινωνία. Τινομίζειςθαμπορούσεναγίνειγιαναμηνεπαναληφθείξανά; Τοπαιδίμπορείναβρειτρόπουςνααποφύγειτηβία. «Η τιμωρίασουείναιστέρησηόλωντωνεπόμενωνδιαλειμμάτων» Τιμωρείκαιαδιαφορείγιαεξηγήσεις. Κοίτατιέκανες, απαράδεκτησυμπεριφορά!» Απευθύνεικατηγορία, επικρίνει, αποσκοπείστηδημιουργίαενοχών. «Γιαναδούμετώρατιθασκεφτείςγιανατοεξηγήσειςαυτό!» Ειρωνεία, υπονοώνταςότιτοπαιδίδενείναιικανόούτεναδώσειεξηγήσειςγι αυτόπου έκανε, πόσομάλλονναβρειμίαλύσησταπροβλήματάτου. Όχι: «ΧτύπησεςτοΓιώργο;» Αλλά: «ΟΓιώργοςπονάεικαικλαίει. Τισυνέβη;» Αποφεύγουμεταψέμματα... Γιατίαποφεύγουμεναρωτήσουμε«γιατίτοέκανες;» Γενικά, είναιαρκετάδύσκολογιατονοποιονδήποτεναεξηγήσειτιςπράξειςτουκαι σίγουραόχιβοηθητικόγιατουςθύτες, καθώςενέχεικατηγορία. Μίαπιθανήαπάντησηθα μπορούσεναήτανεξάλλου: «δενξέρωγιατίτοέκανα». Έστωεπίσηςότιότανρωτάμεέναν εκπαιδευτικόγιατίνομίζειότιτοέκανεαυτόομαθητής, αυτόςαπαντά: «γιατίδενέχει άλλοτρόποναδείξειότιείναιδυνατόςκαιεπιζητάτηνπροσοχήόλων». Θαπερίμενεποτέ κανείςομαθητής θύτηςναπροβείσεμίατέτοιαερμηνείατηςσυμπεριφοράςτου; Μάλλονόχι. Μίαάλληπολύσυχνήαπάντησηπουδίνουνοιθύτες, είναιμίαδικαιολογία 24

25 γιατησυμπεριφοράτους, πουσυχνάαποτελείκατηγορίαγιατοθύμακαιμηανάληψη ευθύνηςαπότημεριάτους. π.χ. «Γιατίτονχτύπησες;» «Μουπήρετομολύβιμουχωρίςναμερωτήσει» Καιπάλιείναιτελείωςαπίθανοναπάρουμεμίααπάντησητουτύπου: «γιατίδυσκολεύομαι ναανεχτώτοάτομοαυτό, ερμήνευσαωςέλλειψησεβασμούτησυμπεριφοράτουκαι επιδεικνύωτηδύναμήμουστουςσυμμαθητέςμουμετονατονχτυπήσω». Επομένως, αν καιοεκπαιδευτικόςαναζητάτηναιτίατηςσυμπεριφοράςμετηνερώτηση«γιατί...;», αυτή είναιιδιαίτεραδύσκολοναδοθείαπότουςμαθητέςκαισυνήθωςοδηγείσεσυμβατικές δικαιολογίεςκαικατηγορίεςπροςτοθύμα, καιωςτέτοια, είναιμηβοηθητικήστην επικοινωνίαεκπαιδευτικού θύτη Μήλεκτικήεπικοινωνίαεκπαιδευτικού- θύτη Διατηρήστετηνέκφρασητουπροσώπουσαςουδέτερη, αποφύγετετοθυμωμένοή συνοφρυωμένούφος. Διατηρήστεοπτικήεπαφήαλλάαποφύγετεναεπιμείνετενακάνειτοίδιοκαιο μαθητής(π.χ. ναμεκοιτάςότανσουμιλάω ). Βεβαιωθείτεότιδίνετεαρκετόπροσωπικόχώροκαιαποφύγετεναέρθετεπολύ κοντάστοπρόσωποτουμαθητή. Αποφύγετενακουνήσετετοδάκτυλόσας, ναβάλετεταχέριασαςστημέσησας, ναχτυπήσετεένααντικείμενο(π.χ. πόρτα, βιβλίο). Αποφύγετεναανεβάσετετηνέντασητηςφωνήςσας, διατηρήστεήρεμοτόνο Ανδιαπιστώσετεότιαναστατώνεστεήθυμώνετε, δώστελίγοχρόνοστονεαυτόσας καιπάρτεμερικέςβαθιέςανάσες, γιαναηρεμήσετε, πρινμιλήσετεστομαθητή. Ανδεμπορείτεμόνοισαςναελέγξετετηνκατάσταση, ζητήστετηβοήθειατου υπόλοιπουπροσωπικούτουσχολείου Αντιμετώπισηαπειλώναπότουςθύτες Αντιμετωπίστε τις απειλές με τρόπο που να δείχνειενδιαφέρον για τα συναισθήματατουμαθητήκαιμηνπαίρνετεαυτέςήάλλεςπροσβολέςπουτις συνοδεύουνπροσωπικά. π.χ. πείτε: «Θαπρέπεινααισθάνεσαιπραγματικάάσχημα γιαναπειςκάτιτέτοιο». Πάρτεσοβαράκάθεαπειλήπουαφοράσε σωματικήβλάβηάλλωνατόμων ήτου εαυτούτουή/καικαταστροφήπεριουσιακώνστοιχείων. Γιαναεκτιμήσετετηναξίατηςαπειλήςκαιτηνπιθανότηταπραγματοποίησήςτης, σκεφτείτετηνπροηγούμενησυμπεριφοράτουμαθητή(π.χ. συχνάπροβλήματα επιθετικότητας, καταστροφή αντικειμένων, βασανισμόςζώων). Ανδενείστε σίγουροιγιατηνεκτίμησήσας, συμβουλευτείτεένανειδικόσεθέματαψυχικής υγείας. 25

26 3.5 Οιποινέςωςμέθοδοςαντιμετώπισηςτουεκφοβισμού Κατ αρχήν, είναισημαντικόναεπισημανθείπωςηύπαρξηενόςκώδικαποινώναπόμόνη της, δενεξασφαλίζεικαιτηνεπιβολήτους, καθώςοεκφοβισμόςγίνεταιμακριάαπότα μάτια τωνενηλίκων, καιανδενυπάρχουνανοιχτάσυστήματαεπικοινωνίαςμεταξύ εκπαιδευτικώνκαιμαθητών, πιθανάδεθαυπάρχουνκαικαταγγελίεςγιαεκφοβισμόαπότα θύματαή/καιαπότουςθεατέςτουεκφοβισμού. Κάποιεςάλλεςσημαντικέςπαρατηρήσεις γιατιςποινέςείναικαιοιεξής: Οιποινέςτείνουννασταματήσουντονεκφοβισμό, αλλάμόνο προσωρινά. Οιήπιες ποινές που συχνά επιβάλλονταιδεν επηρεάζουν τον εκφοβισμό. Απότηνάλληαυστηρότερεςποινές, όπωςηαποβολή, είτε θεωρούνταιαπεχθείςκαιάδικεςαπότουςθύτεςκαιτουςυποστηρικτές τους, οπότεοιτελευταίοιτείνουννασυμπαρασταθούνστουςθύτεςγια τηντιμωρία, είτεκάποτεθεωρούνταιακόμακαιεπιθυμητές(π.χ. «γλιτώνωμάθημα»). Είναισυνήθωςγενικήςμορφήςκαιδεναναλογούνστοείδοςκαιστην έντασητουεκφοβισμού. Δεσυντελούνστονααντιληφθείοθύτηςτηβλάβηπουπροκαλεί. Συχνάδημιουργούναισθήματαεκδίκησηςστουςθύτεςκαιο εκφοβισμόςείτεχειροτερεύειείτεκρύβεταικαλύτερα. Είναιαποτελεσματικότερεςόταντοάτομοήοοργανισμόςπουτις επιβάλλειέχεικερδίσειτοσεβασμότουθύτη. Ότανδεσυμβαίνειαυτό στασχολεία, οιθύτεςδενεπηρεάζονταιαπότηνεπικριτικήστάσητων εκπαιδευτικών. Η αποδοχήπουσυνεχίζουνναλαμβάνουνοιθύτεςγιατησυμπεριφορά τους, απότουςυπόλοιπουςμαθητές, ειδικάστηνεφηβεία, υπερτερεί έναντιτουσχολείουπουτηναπορρίπτει. Η επιβολήποινώναξιακάστηρίζεταιστηνάσκησητηςεξουσίαςαπό τημεριάτουσχολείου, εμπεριέχειτομήνυματουδυνατούπουτιμωρεί τοναδύνατο, καιμοιάζειεπομένωςνααπηχείτηδυναμικήτουίδιου τουφαινομένουτουεκφοβισμού. Μεβάσητηδιεθνήεμπειρίακαιέρευνα, φαίνεταιπωςηεπιβολήποινώνδενεπαρκείγιατη μείωσητουσχολικούεκφοβισμού. Ίσωςσεκάποιαιδιαιτέρωςσοβαράπεριστατικά, που συνιστούνπαραβατική/ εγκληματικήσυμπεριφορά, ναμημπορούννααποφευχθούν, αλλά ακόμα και τότε συνιστώνται μη τιμωρητικές μέθοδοιδιαχείρισης περιστατικών εκφοβισμού, όπωςθαδούμεαναλυτικάστηναμέσωςεπόμενηενότητα. 26

27 3.6 Μητιμωρητικέςμέθοδοιδιαχείρισηςπεριστατικώνεκφοβισμού Στηνενότητααυτήθαπαρουσιαστούνμέθοδοιδιαχείρισηςπεριστατικώνεκφοβισμούσε ατομικόεπίπεδο, οιοποίεςπεριλαμβάνουνσυναντήσειςτωνεκπαιδευτικώνμετουςθύτες, τα θύματα, τους θεατές καικάποιες καιτους γονείς θυτών καιθυμάτων. Οι σημαντικότερες, επιστημονικάτεκμηριωμένες, μητιμωρητικές, μέθοδοιαντιμετώπισης περιστατικώνσχολικούεκφοβισμούείναιοιεξής: 1. Μέθοδος«Δενκατηγορώ» (παλαιότερηονομασία) ή«ομάδαςυποστήριξης» ( No- Blame or Social Group Method ) 2. ΜέθοδοςΠίκας(Method of Shared Concern) 3. Μέθοδος«ΕπανορθωτικήςΔικαιοσύνης» (Restorative Justice) Όλεςοιμέθοδοιαποσκοπούνστονασταματήσειοεκφοβισμός χωρίςνααπευθύνουνκατηγορίεςστουςθύτες χωρίςνατουςανακρίνουν χωρίςνατουςαπειλούνμετιμωρία αλλάπροσπαθώντας νααυξήσουντηνενσυναίσθησήτουςγιαταθύματα ναεμπλέξουνκαιάλλουςσυμμετέχοντεςστονεκφοβισμό(υποστηρικτέςθυμάτωνή θυτών, απλούς παρατηρητές) ή άλλους ενδιαφερόμενους (γονείς), σε μία διαδικασίαεπίλυσηςπροβλημάτωνμέσασεκλίμααλληλοσεβασμού. Στηνενότητααυτήθαπαρουσιαστείαναλυτικάηπρώτημέθοδοςκαιπιοσυνοπτικάοι υπόλοιπεςδύο. Εξάλλου, ηπρώτημοιράζεταιπολλάκοινάμετηδεύτερη, ενώητρίτη χρησιμοποιείενπολλοίςβήματακαιτωνδύοπροηγουμένων, μεκυριότερηδιαφοράότι εμπλέκεικαιτουςγονείςθυτώνκαιθυμάτων. Δύοσημαντικέςδιευκρινήσειςγιατηχρήσητωνμεθόδων: Σε περιπτώσεις σχολικής βίας όπου οιμαθητές συγκρούονταιβίαια αλλά οι αντιμαχόμενεςπλευρέςείναιίσηςδύναμης, προτείνεταιη μέθοδοςτηςδιαχείρισης Συγκρούσεωναπότονεκπαιδευτικό-διαμεσολαβητή(Conflict Resolution) ήκαιαπότους ίδιουςτουςμαθητές(peer Mediation). Οιπαραπάνωμέθοδοιδενπροτείνονταιγιατην αντιμετώπισηπεριστατικώνεκφοβισμού, αλλάθεωρούνταιιδιαίτεραχρήσιμοιγιατην πρόληψητουεκφοβισμού. Γιαεκείνεςτιςλίγεςπεριπτώσειςθυτών, πουδείχνουνναμηνμπορούνναδείξουνκαμία ενσυναίσθησηγιατηνκατάστασητουθύματος, αλλάούτεκαινααντιληφθούντηβλάβη πουτουπροκαλούν, όπουηεκφοβιστικήσυμπεριφορά, έχειμεγάληέντασηκαισοβαρές συνέπειεςστηζωήτωνθυμάτωνκαιεπιμένειανεξάρτητααπότηστάσητηςυπόλοιπης ομάδαςτωνσυμμαθητώντους, συνιστάταιη παραπομπήσευπηρεσίεςψυχολογικής υποστήριξης. Οιπαραπάνωμέθοδοιπιθανάνααποδειχτούναναποτελεσματικέςσεαυτές τιςπεριπτώσεις. 27

28 3.6.1 Μέθοδος«Ομάδαυποστήριξης» ΔύοΆγγλοιεκπαιδευτικοί, οτζώρτζρόμπινσονκαιημπάρμπαραμέηνς(maines & Robinson, 1992, 2008) εισήγαγαντημέθοδοτηδεκαετίατου 90, ενώ μίαχρήσιμη προσαρμογήτηςέγινεαπότηνσουγιάνγκ(young, 1998). Η επιτυχίατηςέχειπεριγραφεί καιπρόσφαταερευνητικά(smith et al, 2007). Βήμα1 ο συναντώνταςτοθύμα Είναιδυνατόν, αντοεπιθυμείτοθύμα, ναπαρευρίσκεταισεαυτήτησυνάντησηκαι έναςγονιόςή/καιφίλοςτου. Ο εκπαιδευτικόςσυναντάτοθύμαμεσκοπό: 1. Ναεξηγήσειτημέθοδοκαιναπάρειάδειανασυνεχίσει 2. Ναενθαρρύνειτοθύμαναεκφράσειτασυναισθήματάτου 3. Νασυζητήσειτησύνθεσητηςομάδαςυποστήριξης Σκοπόςτηςσυνάντησηςδενείναιναανακαλύψειταπραγματικάπεριστατικά. Αντο θύμαεπιθυμείναδιηγηθείτιέγινεακριβώς, πάντααυτόαναπλαισιώνεταιαπότον εκπαιδευτικό, έτσιώστεναγίνεταιαναφοράστασυναισθήματα. Παράδειγμα: Θύμα: «Όλοιμεαγνοούν, κανείςδεμουμιλάει» Εκπαιδευτικός: «Νιώθειςλοιπόνμοναξιά, επειδήδενέχειςκάποιονναμιλήσεις» Ζητάειεπίσηςτηνάδειατουθύματοςγιατοαντουεπιτρέπεινακρατήσειήόχι σημειώσεις για όσα λέγονται, προκειμένου να συγκρατήσειευκολότερα τις πληροφορίες. Σημαντικόείναιεπίσηςτοθύμανακαταλάβειτηδιαδικασίακαινα δώσειτησυναίνεσήτουγι αυτήν. Μερικέςφορέςοιμαθητέςφοβούνταιπιθανή εκδίκησηκαιχειροτέρευσητηςβίαςκαιδεθέλουννααποκαλύψουνταονόματατων θυτών. Εδώκαλόείναινατονισθείότιδενπρόκειταιγιαδιαδικασίαεξεύρεσης ενόχωνκαιότιδενθαυπάρξεικαμίατιμωρίαγιατουςθύτες. Επίσης, συχνάβοηθάει τοναμιλήσουνσεέναπρώηνθύμα, πουβοηθήθηκεαπότηδιαδικασία. Αντοθύμα υποβαθμίζειτοπρόβλημακαιδεθέλειναακολουθηθείηδιαδικασία, θυμίστετου ότιείστευπεύθυνοςγιατησωματικήκαιψυχικήασφάλειαόλωντωνμαθητώνκαι πωςθέλετενασαςενημερώσει, ανηεπιθετικήσυμπεριφοράσυνεχιστεί. Επίσης, πείτεότιθαενημερωθούνσχετικάοιγονείςτου. Τέλος, αυξήστετηνεποπτείασας γιατοθύμα. Τοθύμαθαυποδείξειταάτομαπουθασυμμετέχουνστηνομάδαυποστήριξηςμετά απότιςπαρακάτωερωτήσειςτουεκπαιδευτικού: Ποιοςάσκησεβία; Ποιοςήτανκοντάκαιυποστήριξετηβία; Ποιοςάλλοςγνωρίζειτισυνέβηαλλάδενπήρεμέροςστηβία; Ποιοςείναιφίλος/ητουθύματος; (ανδενυπάρχει, ποιοςθαήθελεςναείναιφίλος/η σου;) Ποιοςσυμμαθητής/τρια θα μπορούσε να τον βοηθήσει; (αναζητούμεκάποιο πρόσωποπουοιπερισσότεροισέβονταικαιεκτιμούνκαιθαμπορούσεναεπηρεάσει θετικάκαιτουςυπόλοιπουςμετησυμπεριφοράτου) Είναιαπαραίτητοόλοιαυτοίοιρόλοινασυμπεριληφθούνστηνομάδαυποστήριξης. Ο εκπαιδευτικόςκλείνειτησυνάντηση: Α. Ζητώνταςτηνάδειατουθύματοςναμεταφέρειόσαειπώθηκαν, διευκρινίζοντας τυχόνδεδομέναπουτοθύμαδενεπιθυμείναμεταφερθούνστησυνάντησηκαιστην οποίαοεκπαιδευτικόςθαλειτουργήσειωςαντιπρόσωποςτουθύματος. 28

29 Β. Προσκαλώνταςτοθύμαναγράψειή/καιναζωγραφίσειόσαέγιναν, μεέμφαση στασυναισθήματάτουκαιστιςάλλεςτυχόνσυνέπειεςπουείχεηβίαστηζωήτου (π.χ. δενήθελεναέρθειστοσχολείο, είχεεφιάλτες, κλπ) Γ. Προσφέρονταςστομαθητήσυγκεκριμένηδυνατότηταεπικοινωνίαςμαζίτουμ ένανεύκολοκαιδιακριτικότρόπο(π.χ. σήμαμετοχέρι-σύμβολοτου όλακαλά ), προκειμένουναδιασφαλίσειότιηβίαέχεισταματήσει. Σεκάθεπερίπτωση, χωρίς ναγίνειαντιληπτόαπότουςυπόλοιπουςσυμμαθητές. π.χ. ηερώτηση«είσαικαλά;», δεβοηθάστοχτίσιμοτηςαυτοεκτίμησηςτουθύματος. Δ. Διευθετώνταςτοχρόνοτηςσυνάντησηςκαιρωτώνταςανείναιαπαραίτητοαυτή ναγίνειαμέσωςμετά, προκειμένουναδιαφυλαχθείηασφάλειατουθύματοςήαν μπορείναναπεριμένειλίγοχρόνοακόμη. Ε. Μετάτοτέλοςτηςσυνάντησης, οιγονείςενημερώνονταιγιατηδιαδικασίαπου ακολουθείται. Βήμα2 ο οργανώνονταςτηνομάδαυποστήριξης Ο εκπαιδευτικόςσυγκροτείτηνομάδαυποστήριξης, μοιρασμένη, όσοτοδυνατόν, ισόποσασεθύτες, φανερούςυποστηρικτέςτουθύτη, απλούςπαρατηρητέςκαι υποστηρικτέςτουθύματος. Καθώςτουςκαλείπροσωπικά, δεδίνειεξηγήσειςγιατη συνάντηση. Η συνάντησηείναικαλόναγίνεισεφιλικήατμόσφαιρα, μεπροσφορά κάποιωνμικρώνεδεσμάτων. Βήμα3 ο εξηγώνταςτοπρόβλημα Ο εκπαιδευτικόςχαιρετάτουςμαθητέςένανένανκαιτουςευχαριστείγιατην παρουσίατουςστησυνάντηση. Ξεκινάμιλώνταςγιαταδικάτουσυναισθήματακαι προβλήματα. Παράδειγμα: «Είναιμέσαστακαθήκοντάμουναδιασφαλίσωτηνασφάλειαόλων τωνμαθητώνστοσχολείοκαιαντιμετωπίζωέναπρόβλημα, στοοποίοθαήθελατη βοήθειάσαςγιανατοαντιμετωπίσω, καθώςδεθαμπορούσανατολύσωμόνοςμου καιγι αυτότολόγοσαςκάλεσασήμεραεδώ. Ανησυχώλοιπόνγιατον/την...που περνάειδύσκολατώρατελευταία». Χρησιμοποιείκατόπιντογραπτόή/καιτηζωγραφιάτουθύματοςκαιτοδίνεισε κάποιοναπότουςμαθητές, όποιονεπιθυμεί, νατοδιαβάσει. Σεκαμίαπερίπτωσηδερωτάει: «τίέγινε;» ή«γιατίέγινε;», δενασχολείταιμετονα αποδώσεικατηγορίες ή να ψέξεικάποιον από τους συμμετέχοντες ή να προσδιορίσεικαντουςθύτες. 29

30 Είναιπολύ πιθανό μόλιςαναφερθείτο όνομα του θύματος να ακουστούν απαντήσειςαπότουςθύτεςτουτύπου: «Δενήμουνεγώ» ή«αυτόςτοξεκίνησε πρώτος». Ανσυμβείαυτό, είναικαλόοεκπαιδευτικόςναεπαναλάβειότιεδώδεν κατηγορείταικανείςγιατίποτακαιότισκοπόςτηςσυνάντησηςείναιναβοηθήσουμε όλοιένασυμμαθητήμαςπουυποφέρει. Ανκάποιοςμαθητήςεπιμένειότι«Αυτόςναδείτετιμαςκάνει», μπορείνα κανονιστείμίασυνάντησημαζίτου, γιαναελεγχθείανκαιομαθητήςαυτόςείναι θύμαβίας. Βήμα4 ο μοιράζονταςτηνευθύνη Μόλιςδιαβαστείτογραπτότουθύματος, οισυμμετέχοντεςίσωςανησυχήσουνγια πιθανήτιμωρία. Εδώ είναιηκατάλληληευκαιρίανατονιστεί, ότικανείςδενθα τιμωρηθεί, ότιείναιευθύνητουεκπαιδευτικούναβοηθήσειτοθύμα, αλλάδεν μπορείνατοκάνειαυτόχωρίςτηβοηθειάτους. Τομηαπειλητικόκλίμακαιημη χρήσηκατηγοριών, ανακουφίζουνσυνήθωςτουςθύτες, πουδενέχουνέτσιλόγονα αμυνθούνγιακάτι, αφούκανείςδεντουςεπιτίθεται. Βήμα5 ο αναζητώνταςλύσεις Κύριοςσκοπόςτηςσυνάντησηςείναιηανάπτυξητηςενσυναίσθησηςσεθύτες, υποστηρικτέςκαιπαρατηρητές. Στοαυτότοβήματηςμεθόδου, έμφασηδίνεταιστα συναισθήματατουθύματοςκαιόχιστοτιακριβώςσυνέβηήποιοςέκανετι. Με αυτότοντρόποδενεπικεντρωνόμαστεσεγεγονότα, αιτίες(γιατίτοέκανες) και κατηγορίες(ποιοςφταίει) αλλάστασυναισθήματατωνθυμάτων, άρακαιστην ευνσυναίσθησητωνμελώντηςομάδαςυποστήριξης. Στησυνάντησηαυτήδενπροσδιορίζονταιοιθύτες, ανκαιόλοιγνωρίζουνποιοι είναι. Άλλωστεσυχνάδίχωςκανναερωτηθούνγι αυτό, τοπαραδέχονταιαπόμόνοι τους. Η όλη όμως προσέγγιση τους βοηθά να αντιληφθούν τα αρνητικά αποτελέσματατηςσυμπεριφοράςτουςκαιτουςενθαρρρύνεινατηνεγκαταλείψουν. Η προσπάθειαδημιουργίαςενοχώνδεθεωρείταιβοηθητική, καθώςσυχνάοδηγείσε αντεκδίκηση. Υπάρχειόμωςαίσθημαντροπής, πουσυντελείάλλωστεκαιστην αλλαγήσυμπεριφοράςτους. Η μέθοδοςαξιοποιείεπίσηςτηδυναμικήτηςομάδας. Ακόμηκαιαναρχικάοιθύτες αρνούνταινααποδεχθούντηνευθύνηγι αυτόπουσυμβαίνειή/καιδεθέλουννα αλλάξουνσυμπεριφορά, όλεςοιδηλώσειςυποστήριξηςαπόταυπόλοιπαμέλητης ομάδαςπροςτο θύμα, αποδυναμώνουντουςθύτες, οιοποίοιστη συνέχεια δυσκολεύονταινασυνεχίσουντηνεπιθετικήσυμπεριφοράπροςτοθύμα, αφούτώρα πια δενείναιμόνοτου απέναντίτους, αλλά υποστηρίζεταικαιαπόάλλους συμμαθητέςτου. 30

Ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου έναντι στη σχολική βία; Ψαρογιώργου Χαριτίνη

Ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου έναντι στη σχολική βία; Ψαρογιώργου Χαριτίνη Ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου έναντι στη σχολική βία; Ψαρογιώργου Χαριτίνη 1 ΠΟΥ; ΓΙΑΤΙ; 2 ΠΩΣ; ΘΥΜΑ;ΠΟΙΟΣ; 3 Παράγοντες κινδύνου για σχολικό εκφοβισμό στο σχολείο: Ανταγωνιστικότητα Έλλειψη ενθάρρυνσης

Διαβάστε περισσότερα

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Αποσπάσµατα από την οµιλία στο ηµοτικό Σχολείο Γουβών, 15 Νοεµβρίου 2014, µε τίτλο: ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Οι όροι «εκφοβισµός» (bullying) και «θυµατοποίηση» (victimization)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ

ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ Ο σχολικός εκφοβισμός είναι η επιθετική εκείνη συμπεριφορά που είναι εσκεμμένη, απρόκλητη, και επαναλαμβανόμενη, αποτελει κατάχρηση εξουσίας και εμπεριέχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΡΑΒΟΛΤΣΟΥ Α. ΑΘΗΝΑ ΑΘΗΝΑ, 2013 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γενικές πληροφορίες για το σχολικό εκφοβισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΡΑΒΟΛΤΣΟΥ Α. ΑΘΗΝΑ ΑΘΗΝΑ, 2013 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γενικές πληροφορίες για το σχολικό εκφοβισμό

Διαβάστε περισσότερα

Το Κοινωνικό Πλαίσιο του Εκφοβισμού Αναστασία Ψάλτη

Το Κοινωνικό Πλαίσιο του Εκφοβισμού Αναστασία Ψάλτη Το Κοινωνικό Πλαίσιο του Εκφοβισμού Αναστασία Ψάλτη Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Βρεφονηπιοκομίας Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Μύθοι & Αλήθειες Ο εκφοβισμός είναι απλά ένα

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός ή θυματοποίηση Σκοταράς Νικόλαος Σχ. Σύμβουλος ΠΕ12, Β Αθήνας.

Σχολικός εκφοβισμός ή θυματοποίηση Σκοταράς Νικόλαος Σχ. Σύμβουλος ΠΕ12, Β Αθήνας. Σχολικός εκφοβισμός ή θυματοποίηση Σκοταράς Νικόλαος Σχ. Σύμβουλος ΠΕ12, Β Αθήνας. 1. Γενικά Τα τελευταία περίπου δεκαπέντε χρόνια, έχουν αρχίσει στην Ελλάδα να εμφανίζονται έρευνες σχετικές με τη βία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΕΠΑΛ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ) Ημερομηνία: Κυριακή 18 Δεκεμβρίου 2016 Διάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες Σχολική βία Εκδηλώσεις βίας στη σχολική κοινότητα, εκφρασμένες με διάφορες μορφές,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας

Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Σχολικός εκφοβισμός(bullying). Η περίπτωση της ΔΔΕ Α Αθήνας Χιόνη Μαρία, MSc Προαγωγής & Αγωγής Υγείας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας Δ. Δ. Ε. Α Αθήνας Αθήνα, 25/11/2014 Χαρακτηριστικά σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO ΓΕΦΥΡΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΥ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO ΓΕΦΥΡΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ COMENIUS REGIO 2013-15 ΓΕΦΥΡΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΟΥ Διευθυντής Δ.Δ.Ε. Β Αθήνας Αθανάσιος Φαλούκας Συντονίστρια του Προγράμματος Comenius Regio Δ.Δ.Ε. Β Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ

Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ Εισηγητές: Λιάπη Αγγελική Μωυσής Δαυίδ Φρανσές Έστερ ΟΡΙΣΜΟΣ «Ένας μαθητής εκφοβίζεται ή θυματοποιείται όταν υποβάλλεται κατ επανάληψη και κατ εξακολούθηση σε αρνητικές ενέργειες από έναν ή περισσότερους

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ. Δρ. Νικηφόρου Μηλίτσα Λέκτορας Ψυχολογίας UCLan Cyprus

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ. Δρ. Νικηφόρου Μηλίτσα Λέκτορας Ψυχολογίας UCLan Cyprus ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ Δρ. Νικηφόρου Μηλίτσα Λέκτορας Ψυχολογίας UCLan Cyprus mnikiforou@uclan.ac.uk ΔΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Αναγνώριση εκφοβιστικής συμπεριφοράς (χαρακτηριστικά, ρόλοι,

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γυμνάσιο Χαριλάου. Σχολικό έτος Θέμα: Σχολική Διαμεσολάβηση. Ομάδα: Αγωγή Υγείας

2ο Γυμνάσιο Χαριλάου. Σχολικό έτος Θέμα: Σχολική Διαμεσολάβηση. Ομάδα: Αγωγή Υγείας 2ο Γυμνάσιο Χαριλάου Σχολικό έτος 2015-2016 Θέμα: Σχολική Διαμεσολάβηση Ομάδα: Αγωγή Υγείας Σχολικός εκφοβισμός Ο όρος «εκφοβισμός και βία στο σχολείο» χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια κατάσταση κατά

Διαβάστε περισσότερα

2/3/2013. ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ: Η αναγκαιότητα της διαπολιτισμικής παρέμβασης. Τι είναι η σχολική βία; Πώς ορίζεται ο εκφοβισμός;

2/3/2013. ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ: Η αναγκαιότητα της διαπολιτισμικής παρέμβασης. Τι είναι η σχολική βία; Πώς ορίζεται ο εκφοβισμός; ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑ: Η αναγκαιότητα της διαπολιτισμικής παρέμβασης Αποσαφήνιση εννοιών (Διάσκεψη της Ουτρέχτης-Ολλανδία, 1997): -σχολική βία -σχολική επιθετικότητα -σχολικός εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Εκφοβισμό και τη Βία: ΟΧΙ ΠΙΑ ΦΟ-ΒΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Μαρία Λαγουδάκη ΠΕ19 (Πληροφορικής)

Σχολικό Εκφοβισμό και τη Βία: ΟΧΙ ΠΙΑ ΦΟ-ΒΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Μαρία Λαγουδάκη ΠΕ19 (Πληροφορικής) ΠΡΟΤΑΣΗ ΘΕΜΑΤΟΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗΣ ΔΡΑΣΗΣ (Υποβάλλεται έντυπα και ηλεκτρονικά στον Σχολικό Σύμβουλο Παιδαγωγικής Ευθύνης) Σχ. Έτος: 2013-14 ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Γυμνάσιο Περάματος Μυλοποτάμου ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΔΙΟ: Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΑΡΑΒΟΛΤΣΟΥ Α. ΑΘΗΝΑ ΑΘΗΝΑ, 2013 Περιεχόµενα Πρόλογος...3 1. Γενικές πληροφορίες για το σχολικό εκφοβισµό

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Κέντρου Πρόληψης Ν. Καρδίτσας

Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Κέντρου Πρόληψης Ν. Καρδίτσας ΑΛΟΓΑΡΙΑΣΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Κέντρου Πρόληψης Ν. Καρδίτσας ΚΑΡ ΙΤΣΑ 2013 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Ορισµός του σχολικού εκφοβισµού 3 2. Τι δεν είναι σχολικός εκφοβισµός 4 3. Μορφές σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών

Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ. 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Ημερίδα ΚΕΔΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΔΙΧΩΣ ΒΙΑ 15 Οκτωβρίου 2011, Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Αθηνών Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.) Τίτλος ομιλίας: «Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων

Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Σύγχρονες όψεις της σχολικής βίας και του εκφοβισμού στο ελληνικό σχολείο μέσα από την οπτική των εκπαιδευτικών και των γονέων Η σχολική βία και εκφοβισμός δεν είναι φαινόμενα άγνωστα στο ελληνικό σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

ίκτυο Πρόληψης στη Σχολική Κοινότητα

ίκτυο Πρόληψης στη Σχολική Κοινότητα Σχέδιο Λειτουργίας και ράσεων ίκτυο Πρόληψης στη Σχολική Κοινότητα Με πρωτοβουλία του ήµου Καρδίτσας Υπό την Αιγίδα της Περιφερειακής /νσης Εκπαίδευσης Θεσσαλίας Συντονιστές ικτύου: Παρατηρητήριο Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χ. Ασημόπουλος, Ε.Ψ.Υ.Π.Ε.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χ. Ασημόπουλος, Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Χ. Ασημόπουλος, Ε.Ψ.Υ.Π.Ε. To διακρατικό πρόγραμμα Δάφνη ΙΙ ΙΙΙ (2006-2010) Mε στόχο την αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού

Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού 6 η Μαρτίου 2015 Πανελλήνια Ημέρα κατά της Σχολικής Βίας και του Εκφοβισμού Σχολικός Εκφοβισμός - Το φαινόμενο «bullying» Υπήρχαν από πάντα πολλές μορφές βίας και σκληρότητας μεταξύ των παιδιών. Αυτό όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING)

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΣ (CYBERBULLYING) ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ - ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ ΗΛΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΕ19 Ζητούμενο η θετική στάση... Λοιπον σήµερα ο µπαµπάς θα σε προστατέψει απο τον ηλεκτρονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ & ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΗΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ «ΕΛΠΙΔΑ» Σε συνεργασία με τον ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΝΑΡΚΩΤΙΚΩΝ (ΟΚΑΝΑ) ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ ΒΑΣΩ ΑΣΚΗΤΟΠΟΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή

Ενδοσχολική Βία. Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ενδοσχολική Βία Εργασία του τμήματος Β 5 του 6ου Γυμνασίου Ηρακλείου. Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μπαλαμούτσου Μαγδαληνή Ορισμός Πώς μεταφράζεται ο όρος Bullying ; Σχολικός Εκφοβισμός Τι σημαίνει ο όρος Εκφοβισμός

Διαβάστε περισσότερα

Παρέμβαση για θέματα σχολικού εκφοβισμού. Κίτσου Γεωργίας

Παρέμβαση για θέματα σχολικού εκφοβισμού. Κίτσου Γεωργίας Παρέμβαση για θέματα σχολικού εκφοβισμού της εκπαιδευτικού ΠΕ03 Κίτσου Γεωργίας ΑΘΗΝΑ 2016 1 Περιεχόμενα ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ... 3 Βασικά χαρακτηριστικά πρόληψης και αντιμετώπισης σε επίπεδο τάξης από τους

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος

Εφηβεία, μία δυστοπία. Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος Εφηβεία, μία δυστοπία Ερευνητική εργασία Α τετραμήνου της Α Λυκείου των Λ.Τ. Αρμενίου Σχολικό έτος 2012-13 Τομείς έρευνας: Συμπεριφορά των εφήβων Τρόπος ζωής και καθημερινότητα Ασχολίες και δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Προγράμματος: Καταπολεμώντας τον Εκφοβισμό: Ένα Ολιστικό Σχολικό Πρόγραμμα. Αρχικά Προγράμματος: ComBuS

Τίτλος Προγράμματος: Καταπολεμώντας τον Εκφοβισμό: Ένα Ολιστικό Σχολικό Πρόγραμμα. Αρχικά Προγράμματος: ComBuS Τίτλος Προγράμματος: Καταπολεμώντας τον Εκφοβισμό: Ένα Ολιστικό Σχολικό Πρόγραμμα Αρχικά Προγράμματος: ComBuS Αριθμός Προγράμματος: JUST/2014/RDAP/AG/BULL/7698 Αυτό το υλικό έχει εκδοθεί με την οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων που αφορούν το σύνολο του Σχολείου

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων που αφορούν το σύνολο του Σχολείου Ένταξη περιθωριοποιημένων παιδιών στη σχολική κοινότητα με προγράμματα που υλοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων που αφορούν το σύνολο του Σχολείου Συνολική διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης των ανηλίκων: Ο ρόλος των Εκπαιδευτικών

Πρόληψη της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης των ανηλίκων: Ο ρόλος των Εκπαιδευτικών Πρόληψη της Σεξουαλικής Κακοποίησης και Εκμετάλλευσης των ανηλίκων: Ο ρόλος των Εκπαιδευτικών Χριστίνα Ιωάννου Εκπαιδευτικός Ψυχολόγος Α Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Βία και Εκφοβισμός μεταξύ των μαθητών στο σχολείο

Βία και Εκφοβισμός μεταξύ των μαθητών στο σχολείο Βία και Εκφοβισμός μεταξύ των μαθητών στο σχολείο Τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός; Μορφή επιθετικότητας μεταξύ των μαθητών στο σχολείο «Ένα παιδί εκφοβίζεται ή θυματοποιείται όταν εκτίθεται επανειλημμένα

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Γενικό Λύκειο Ναυπάκτου. Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου Α Λυκείου

2 ο Γενικό Λύκειο Ναυπάκτου. Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου Α Λυκείου 2 ο Γενικό Λύκειο Ναυπάκτου Ερευνητική Εργασία Α Τετραμήνου Α Λυκείου «Ο συμμαθητής μου, ο εφιάλτης μου.» Μία μικρής κλίμακας έρευνα, με ερωτηματολόγιο, για την ενδοσχολική βία στο σχολικό συγκρότημα του

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική βία και εκφοβισμός

Ενδοσχολική βία και εκφοβισμός Ενδοσχολική βία και εκφοβισμός Τι είναι; Πώς αντιμετωπίζονται; Άγγελος Γ. Κουτουμάνος Κοινωνικός λειτουργός Εκδότης NOESI.gr agkou@noesi.gr 20/2/2013 Βαθύ, Σάμος Κύρια σημεία παρουσίασης Τι είναι το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή του προγράμματος ViSC στο σχολείο μας. Ενημέρωση γονέων

Εφαρμογή του προγράμματος ViSC στο σχολείο μας. Ενημέρωση γονέων Εφαρμογή του προγράμματος ViSC στο σχολείο μας Ενημέρωση γονέων ViSC 1. Συστάσεις υπευθύνων ViSC 2. Τι σημαίνουν τα αρχικά ViSC 3. Τι είναι το ViSC; 4. Το ViSC ως προληπτικό πρόγραμμα 5. Το ViSC ως παρεμβατικό

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία

Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος. MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Κορδερά Ειρήνη Ψυχολόγος MSc Ψυχολογία Υγείας MSc Ψυχολογία Παιδιού & Εφήβου Συστημική Ψυχοθεραπεία Πώς καταλαβαίνουμε ότι μια πράξη συνιστά εκφοβισμό; Το σύνηθες πείραγμα των παιδιών μεταξύ τους. Οι περιστασιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Ποιά είναι η διαφορά διαδικτυακής παρακολούθησης και παρενόχλησης από τον διαδικτυακό εκφοβισµό;

Ποιά είναι η διαφορά διαδικτυακής παρακολούθησης και παρενόχλησης από τον διαδικτυακό εκφοβισµό; Τι εννοούµε µε την τον όρο διαδικτυακός εκφοβισµός ; Ο όρος ιαδικτυακός εκφοβισµός (Cyberbullying) αφορά τον εκφοβισµό, την απειλή, την ταπείνωση ή την παρενόχληση παιδιών, προεφήβων και εφήβων που δέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Γ Γυμνασίου «Η ΒΙΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ»

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ. Γ Γυμνασίου «Η ΒΙΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Βούλγαρης Κωνσταντίνος - Σταματέλος Ηλίας Γ Γυμνασίου «Η ΒΙΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ» Υπεύθυνη καθηγήτρια: Ζαφειριάδου Έφη Ιστιαία 2012 Σχολική βία: Φαινόµενο της εποχής Η σχολική βία αποτελεί παθογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόληψη, αντιμετώπιση και διαχείριση περιστατικών σχολικού εκφοβισμού

Θέμα: Πρόληψη, αντιμετώπιση και διαχείριση περιστατικών σχολικού εκφοβισμού Θέμα: Πρόληψη, αντιμετώπιση και διαχείριση περιστατικών σχολικού εκφοβισμού Απόσπασμα από Εγκύκλιο Αρ.Φακ. 7.19.04.16.1, 10 Φεβρουαρίου 2015, Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παράρτημα Ι Ορισμοί και Θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

1

1 6 Η ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΑΣ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Σχολικός Εκφοβισμός - Το φαινόμενο «bullying» Υπήρχαν από πάντα πολλές μορφές βίας και σκληρότητας μεταξύ των παιδιών. Αυτό όμως που φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Ο εκφοβισμός και η βία στο σχολείο είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Είναι κάτι που μπορεί να το ζουν πολλά παιδιά και να τα τρομάζει τόσο πολύ.

Ο εκφοβισμός και η βία στο σχολείο είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Είναι κάτι που μπορεί να το ζουν πολλά παιδιά και να τα τρομάζει τόσο πολύ. Ο εκφοβισμός και η βία στο σχολείο είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Είναι κάτι που μπορεί να το ζουν πολλά παιδιά και να τα τρομάζει τόσο πολύ. Γενικά, εκφοβισμός είναι όταν ένα παιδί (ή μια ομάδα παιδιών) προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΟΡΦΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Παρουσίαση με τρόπο συνοπτικό των σχετικών φαινομένων ΑΜΑΛΙΑ Κ. ΗΛΙΑΔΗ, φιλόλογος-ιστορικός Αναπληρωματικό μέλος της ομάδας πρόληψης & αντιμετώπισης φαινομένων

Διαβάστε περισσότερα

Μορφές Εκφοβισµού. Ο εκφοβισµός µπορεί να πάρει διάφορες µορφές:

Μορφές Εκφοβισµού. Ο εκφοβισµός µπορεί να πάρει διάφορες µορφές: Ορισµός Ο όρος «εκφοβισµός και βία στο σχολείο» (school bullying), όπως και ο όρος «θυµατοποίηση» (victimization) χρησιµοποιούνται για να περιγράψουν µια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεµµένη, απρόκλητη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

ΣχολικήΔιαμεσολάβηση. Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας

ΣχολικήΔιαμεσολάβηση. Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας ΣχολικήΔιαμεσολάβηση Πως λειτουργεί ο θεσμός σήμερα σε σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης της Ελλάδας Ο Συνήγορος του Πολίτη, στο πλαίσιο της αποστολής του ως Συνήγορος του Παιδιού, προσκάλεσε σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα

Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα 24 ο ΓΕΛ Αθηνων Σχ.Έτος 2012-2013 Τμήμα Α3 Ερευνητική εργασία - Project Ενδοσχολική βία - Σχολικός εκφοβισμός και ηλεκτρονικά μέσα Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός της έρευνας μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΡΙ-ΖΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΜΑΣ ΣΤΗ ΒΙΑ ΣΥΝΕΝΟΧΟΙ ΣΤΟ ΦΟΒΟ ΔΕ ΘΑ ΓΙΝΟΥΜΕ.. 95ο Δ.Σ.ΑΘΗΝΩΝ Επιμέλεια Στέλλα Πρωτοπαπά

ΓΥΡΙ-ΖΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΜΑΣ ΣΤΗ ΒΙΑ ΣΥΝΕΝΟΧΟΙ ΣΤΟ ΦΟΒΟ ΔΕ ΘΑ ΓΙΝΟΥΜΕ.. 95ο Δ.Σ.ΑΘΗΝΩΝ Επιμέλεια Στέλλα Πρωτοπαπά ΓΥΡΙ-ΖΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΜΑΣ ΣΤΗ ΒΙΑ ΣΥΝΕΝΟΧΟΙ ΣΤΟ ΦΟΒΟ ΔΕ ΘΑ ΓΙΝΟΥΜΕ.. 95ο Δ.Σ.ΑΘΗΝΩΝ Επιμέλεια Στέλλα Πρωτοπαπά Το Διαθεματικό Πρόγραμμα ΣΤΟΠ ΣΤΗ ΒΙΑ ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2012 και συνεχίζεται Σ αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας

Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας Βία + Εκφοβισμός στο σχολείο συζήτηση με αφορμή την ημέρα αντιμετώπισης της ενδοσχολικής βίας 6 Μαρτίου 2013 Τελευταίο Θρανίο Καθηγητές Εν Δράσει Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία ΟΜΟΦΟΒΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλεγόμενα του Καθηγητή Νέστορα Κουράκη... 15 Ευχαριστίες του συγγραφέα... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Προλεγόμενα του Καθηγητή Νέστορα Κουράκη... 15 Ευχαριστίες του συγγραφέα... 17 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Προλεγόμενα του Καθηγητή Νέστορα Κουράκη... 15 Ευχαριστίες του συγγραφέα... 17 I. Εισαγωγή... 19 Το σύγχρονο σχολείο «καταλύτης» στη «σχολική» βία;... 27 «γνωριμία» με τον σχολικό τραμπουκισμό

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

απάνες για την παιδεία

απάνες για την παιδεία Εκπαίδευση απάνες για την παιδεία Χώρα απάνη ανά µαθητή πρωτ. εκπ. (2004 ισοδύναµα δολάρια) απάνη ανά σπουδαστή δευτ. εκπ. (2004 ισοδύναµα δολάρια) Ελλάδα $4.595 $5.593 Η.Π.Α. $8.805 $22.476 Ην. Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Η ευθραστότητα της εφηβείας

Η ευθραστότητα της εφηβείας Η ευθραστότητα της εφηβείας Άννα Κοκκέβη Αναπλ. Καθηγήτρια Α Ψυχιατρικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16 Φεβρουαρίου 2010 Tυπικά χαρακτηριστικά της εφηβείας που κάνουν το άτοµο ευάλωτο

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα»

Θεματική Εβδομάδα «Σώμα και Ταυτότητα» Θεματική Εβδομάδα 2016-17 «Σώμα και Ταυτότητα» Υλοποίηση στο Γυμνάσιο Θεματικής Εβδομάδας Ενημέρωσης και Ευαισθητοποίησης σε ζητήματα Διατροφής, Εθισμού-Εξαρτήσεων και Έμφυλων Ταυτοτήτων 1 Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικός εκφοβισμός: στα δίχτυα του διαδικτύου Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα αντιμετώπισης του ηλεκτρονικού εκφοβισμού

Ηλεκτρονικός εκφοβισμός: στα δίχτυα του διαδικτύου Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα αντιμετώπισης του ηλεκτρονικού εκφοβισμού Ηλεκτρονικός εκφοβισμός: στα δίχτυα του διαδικτύου Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα αντιμετώπισης του ηλεκτρονικού εκφοβισμού Χ. Αθανασιάδου, επίκουρος καθηγήτρια Τμήμα Ψυχολογίας Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ ΟΜΑΔΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «Good Villains Go Violent»/«(GV) 2» Ονοματεπώνυμα μαθητών ομάδας ερευνητικής εργασίας ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών

Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Σχέδιο Μαθήματος: Κοινωνικές και Επικοινωνιακές Δεξιότητες για Ανάπτυξη Αυτοπεποίθησης και Τεχνικών Επίλυσης Διαφορών Διάρκεια: Περιληπτική Περιγραφή: Δύο 45λεπτες διδακτικές περίοδοι Η πρώτη περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ κατά του Ρατσισμού

ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ κατά του Ρατσισμού ΚΩΔΙΚΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ κατά του Ρατσισμού Σύσταση Ευρωπαικής Επιτροπής κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας (ECRI) προς όλα τα κράτη-μέλη: Σύστημα παρακολούθησης ρατσιστικών περιστατικών Μέτρα προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ A ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ A ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ A ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 29/05/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Νεοελληνική Γλώσσα ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αιτίες και Παράγοντες ενίσχυσης των προβλημάτων βίας - συμπεριφοράς στο σχολείο

Αιτίες και Παράγοντες ενίσχυσης των προβλημάτων βίας - συμπεριφοράς στο σχολείο Αιτίες και Παράγοντες ενίσχυσης των προβλημάτων βίας - συμπεριφοράς στο σχολείο Πρέπει να θυμόμαστε ότι Όλοι μας, ανεξάρτητα από την κληρονομιά που κουβαλάμε ή το χαρακτήρα μας, ζούμε σ ένα κόσμο με πολιτισμό

Διαβάστε περισσότερα

Επιθετικότητα. Βία και επιθετικότητα στον αθλητισµό. ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ έννοια. Θεωρίες για την επιθετικότητα. Ψυχολογικές θεωρίες για την

Επιθετικότητα. Βία και επιθετικότητα στον αθλητισµό. ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ έννοια. Θεωρίες για την επιθετικότητα. Ψυχολογικές θεωρίες για την ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης9 Βία και στον αθλητισµό Μάριος Γούδας Επιθετικότητα - έννοια - διαφορά βίας - ς Θεωρίες

Διαβάστε περισσότερα

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση

Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum. Συνοπτική Έκθεση 3 Συμμετοχή των Νέων και Παγκόσμια Πολιτότητα: Προκλήσεις και Συστάσεις για το `Εργο Future Youth Schools Forum Συνοπτική Έκθεση Συνοπτική Έκθεση Η παρούσα έκθεση αναλύει και αξιολογεί τις τρέχουσες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΜΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ Η φιλοσοφία μας για την εκπαίδευση και το σχολείο του παρόντος, έχει ως βασικό της άξονα ένα σχολείο: που εφαρμόζει στην «πράξη» τη μαθητοκεντρική διδασκαλία και την ολιστική προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Δράση ενάντια στο ρατσισμό και την ενδοσχολική βία

Δράση ενάντια στο ρατσισμό και την ενδοσχολική βία «Βαρνάλειο» 2ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Αγχιάλου Δράση ενάντια στο ρατσισμό και την ενδοσχολική βία Το Σχέδιο και τα αποτελέσματά του COMENIUS - ΣΥΜΠΡΑΞΕΙΣ Ένα δυσάρεστο περιστατικό Την επομένη ενός σχολικού

Διαβάστε περισσότερα

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ

12/5/2015 Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ Ι ΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΦΗΒΕΙΑΣ 1 ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ 2 Εφηβεία είναι η περίοδος της αύξησης και της ανάπτυξης του ατόμου κατά την ο- ποία συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές στο σώμα, στη συμπεριφορά

Διαβάστε περισσότερα

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;»

«τι συμβαίνει στην εφηβεία;» «τι συμβαίνει στην εφηβεία;» ΕΚΦΟΒΙΣΜOΣ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΕΦΗΒΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ (Μ.Ε.Υ.) Β ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΠΑΙΔΩΝ «Π. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» Διευθύντρια : Καθηγήτρια Μαρίζα Τσολιά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ/ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (BULLYING) Σπύρος Στάμος εκπαιδευτικός - ψυχολόγος

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ/ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (BULLYING) Σπύρος Στάμος εκπαιδευτικός - ψυχολόγος ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΕΚΦΟΒΙΣΜΟΥ/ΘΥΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ (BULLYING) Σπύρος Στάμος εκπαιδευτικός - ψυχολόγος Συνήθως, η σχολική βία αρχίζει με φαινομενικά αθώο πείραγμα και ταπεινώσεις που κλιμακώνονται σε βιαιότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Θέμα:Βία στην Οικογένεια (Μάθημα 2 ο ) Τάξη:Γ Γυμνασίου Χρόνος:1 x 45 Ημερομηνία: Καθηγήτρια Οικιακής Οικονομίας: Στέλλα Αντωνίου

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Θέμα:Βία στην Οικογένεια (Μάθημα 2 ο ) Τάξη:Γ Γυμνασίου Χρόνος:1 x 45 Ημερομηνία: Καθηγήτρια Οικιακής Οικονομίας: Στέλλα Αντωνίου ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα:Βία στην Οικογένεια (Μάθημα 2 ο ) Καθηγήτρια Οικιακής Οικονομίας: Στέλλα Αντωνίου Τάξη:Γ Γυμνασίου Χρόνος:1 x 45 Ημερομηνία: Στόχοι: Οι μαθητές να: αναγνωρίζουν τους λόγους που οδηγούν

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Κρίσεων στη Σχολική Κοινότητα

ιαχείριση Κρίσεων στη Σχολική Κοινότητα ιαχείριση Κρίσεων στη Σχολική Κοινότητα ρ. Κάλλια Κουνενού Επίκ. Καθηγήτρια Συµβουλευτικής & Επαγγελµατικού Προσανατολισµού Γενικό Τµήµα Παιδαγωγικών Μαθηµάτων ΑΣΠΑΙΤΕ kkounen@aspete.gr Κρίση Μεγάλο, απρόβλεπτο

Διαβάστε περισσότερα

Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός

Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός Cyber bullying ή ηλεκτρονικός εκφοβισμός Μια νέα μορφή εφηβικής παραβατικότητας και τρόποι αντιμετώπισης Θώμη Τσομπανίδου, εκπ/κός ΠΕ 05 Υπεύθυνη Συμβουλευτικού Σταθμού Νέων ΔΔΕ Αρκαδίας Σχολικός εκφοβισμός(school

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια

Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Διαχείριση Προβληματικής συμπεριφοράς στο σχολείο και την οικογένεια Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Επίλογος...σελ Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή στο Bullyingκαι η Ιστορία του σελ Κεφάλαιο 2 ο : Είδη του Bullying σελ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Επίλογος...σελ Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή στο Bullyingκαι η Ιστορία του σελ Κεφάλαιο 2 ο : Είδη του Bullying σελ. 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : 1. Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή στο Bullyingκαι η Ιστορία του σελ. 3 2. Κεφάλαιο 2 ο : Είδη του Bullying σελ. 4 Κεφάλαιο 2.1 : Σχολικός Εκφοβισμός..σελ. 4 Κεφάλαιο 2.2: Λεκτικός Εκφοβισμός..σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων. Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Διοίκηση ανθρωπίνων Πόρων Ενότητα 10: Ασφάλεια εργαζομένων Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και πρακτικές. Δρ Χρυσάνθη Κουμπάρου Σχολική Σύμβουλος Πρόεδρος ΠΑΝ.Σ.ΜΕ.ΚΑ.Δ.Ε.

Αρχές και πρακτικές. Δρ Χρυσάνθη Κουμπάρου Σχολική Σύμβουλος Πρόεδρος ΠΑΝ.Σ.ΜΕ.ΚΑ.Δ.Ε. Αρχές και πρακτικές Δρ Χρυσάνθη Κουμπάρου Σχολική Σύμβουλος Πρόεδρος ΠΑΝ.Σ.ΜΕ.ΚΑ.Δ.Ε. «Βίωμα» Η έννοια του βιώματος συνδέεται με το συγκινησιακό φαινόμενο. Βίωμα είναι η προσωπική εμπειρία που συγκινεί

Διαβάστε περισσότερα

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους.

Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. Βία και επιθετική συμπεριφορά από τους εφήβους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Πρόβλημα: Κατά την έρευνα αυτή θα εξεταστεί κατά το πόσο οι έφηβοι εκδηλώνονται με βίαιη κ επιθετική συμπεριφορά. Υπόθεση: Υποθέτω ότι οι έφηβοι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ Δρ. Οικονόμου Ανδρέας Μαθηματικός-Ψυχολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΣΠΑΙΤΕ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ. ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ Δρ. Οικονόμου Ανδρέας Μαθηματικός-Ψυχολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ Δρ. Οικονόμου Ανδρέας Μαθηματικός-Ψυχολόγος Επίκουρος Καθηγητής ΑΣΠΑΙΤΕ Ενότητα: Ηγεσία, Επικοινωνία, Διαχείριση Κρίσεων ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 Θέμα: «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015

2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 Θέμα: «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΝΩ ΛΙΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ Τάξη: Α Τμήμα: Α4 : «Σχολικός Εκφοβισμός» Σχολικό Έτος: 2014-2015 Στάδια υλοποίησης του project. 1 ο : Συμβόλαιο της τάξης α) Εισαγωγή στο μάθημα ΣΚΖ.

Διαβάστε περισσότερα

Το να συκοφαντούμε ή να προσβάλουμε κάποιον στο Διαδίκτυο, μπορεί να θεωρηθεί δυσφήμιση ή εξύβριση ή κακόβουλη πράξη Ενδέχεται να επισύρει τιμωρία

Το να συκοφαντούμε ή να προσβάλουμε κάποιον στο Διαδίκτυο, μπορεί να θεωρηθεί δυσφήμιση ή εξύβριση ή κακόβουλη πράξη Ενδέχεται να επισύρει τιμωρία Το διαδίκτυο στη ζωή µας ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Φεβρουάριος, 2014 1 Θα µένατε ποτέ σε ένα πάρκο χωρίς επιτήρηση να συζητάτε, να παίζετε και δηµιουργείτε σχέσεις µε αγνώστους; 2 Θα µπαίνατε σε µια αίθουσα

Διαβάστε περισσότερα

2. Να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών.

2. Να ανταποκρίνονται στις ανάγκες και το ενδιαφέρον των εκπαιδευτικών. ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Αρ. Φακ.: 7.7.02 Αρ. Τηλ.: 22 402306/ 361/ 387 Aρ. Τηλεομ.: 22480505 email: proairetika@cyearn.pi.ac.cy ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ 2252 ΛΕΥΚΩΣΙΑ 4 Μαΐου

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην πρόληψη και καταπολέµηση του αλκοολισµού στην εφηβεία Αικατερίνη Φλώρου Εκπαιδευτικός Νοµικός Σύµβουλος ΣΕΠ ΓΕΛ Αναβύσσου Το σχολείο βασικός φορέας κοινωνικοποίησης Οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ 21 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Ον \ μο : 22 \ 11\2015 Κείμενο : Το φαινόμενο της επιθετικότητας στο σχολείο Όπως γνωρίζουμε, η λειτουργία του σχολείου είναι συνυφασμένη με την τήρηση μιας σειράς κανόνων,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Εσπερινά σχολεία, μια διαφορετική προσέγγιση στην εκπαιδευτική διαδικασία Δρ. ΖΑΡΚΑΔΟΥΛΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Διευθυντής 1 ου Εσπερινού ΓΕΛ Αθηνών zarknick@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες κακοποίησης- παραμέλησης. Παραμέληση Φυσική κακοποίηση Σεξουαλική κακοποίηση Συναισθηματική κακοποίηση

Κατηγορίες κακοποίησης- παραμέλησης. Παραμέληση Φυσική κακοποίηση Σεξουαλική κακοποίηση Συναισθηματική κακοποίηση Κατηγορίες κακοποίησης- παραμέλησης Παραμέληση Φυσική κακοποίηση Σεξουαλική κακοποίηση Συναισθηματική κακοποίηση Προσοχή Όλες οι μορφές κακοποίησης είναι εξίσου καταστροφικές για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 ΟΔΗΓΌΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΉ. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti ΙΤΑΛΊΑ

Ενότητα 3 ΟΔΗΓΌΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΉ. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti ΙΤΑΛΊΑ Ενότητα 3 ΟΔΗΓΌΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΉ Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti ΙΤΑΛΊΑ Το Έργο αυτό χρηματοδοτήθηκε με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

4ο Δημοτικό Σχολείο Βέροιας ΣΧΟΛΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ. για ένα ευχάριστο και ασφαλές περιβάλλον

4ο Δημοτικό Σχολείο Βέροιας ΣΧΟΛΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ. για ένα ευχάριστο και ασφαλές περιβάλλον 4ο Δημοτικό Σχολείο Βέροιας ΣΧΟΛΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ για ένα ευχάριστο και ασφαλές περιβάλλον Το βιβλίο αυτό ανήκει στ μαθητ της τάξης Όνομα: Επίθετο:. Όνομα πατέρα:. Όνομα μητέρας: Διεύθυνση σπιτιού:. Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα