ηµήτριος Ν. Τσακίρης 1 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στους έλληνες Τσιγγάνους και πώς επέζησε αυτή η µειονότητα 2

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ηµήτριος Ν. Τσακίρης 1 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στους έλληνες Τσιγγάνους και πώς επέζησε αυτή η µειονότητα 2"

Transcript

1 ηµήτριος Ν. Τσακίρης 1 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στους έλληνες Τσιγγάνους και πώς επέζησε αυτή η µειονότητα 2 Ιωάννινα Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται στο κείµενο αυτό υπεύθυνος είναι ο συγγραφέας. Οι θέσεις και οι απόψεις του συγγραφέα δεν δεσµεύουν τον επιστηµονικό υπεύθυνο του Προγράµµατος «Ένταξη Τσιγγανοπαίδων στο Σχολείο» ή το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων. 2 Το παρόν κείµενο αποτελεί επιµορφωτικό υλικό στα πλαίσια του προγράµµατος του ΥΠ.Ε.Π.Θ. «Ένταξη Τσιγγανοπαίδων στο Σχολείο», το οποίο υλοποιείται από το Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων. Η παρουσία του κειµένου στο διαδίκτυο εξυπηρετεί επιµορφωτικές ανάγκες και ανάγκες ευαισθητοποίησης των εκπαιδευτικών της προσχολικής, πρωτοβάθµιας και δευτεροβάθµιας υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αλλά απευθύνεται και στο ευρύ κοινό. Κάθε αθέµιτη χρήση του κειµένου υπόκειται στις διατάξεις του νόµου περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Φιλολογική επιµέλεια: Ειρήνη-Σοφία Κιαπίδου. Επιστηµονική επιµέλεια, εποπτεία, συντονισµός: Αθανάσιος Ε. Γκότοβος.

2 Εισαγωγή Η άνοδος των εθνικοσοσιαλιστών στην εξουσία σηµατοδοτεί και µια σκλήρυνση των µέτρων εναντίον των Ροµά. Από το 1933 ως το 1945 θα γραφτεί και το φρικτότερο κεφάλαιο µέχρι σήµερα στην ιστορία των Εβραίων και των Ροµά. Νόµοι που είχαν ψηφιστεί αρκετά χρόνια πριν αποτέλεσαν το νοµικό καθεστώς πάνω στο οποίο στηρίχτηκαν οι Ναζί, προκειµένου να νοµιµοποιήσουν τις µετέπειτα απάνθρωπες πράξεις τους. Το πρώτο νοµικό διάταγµα για τη µαζική εξόντωση των Ροµά αποτέλεσε ο «νόµος για την καταπολέµηση των Τσιγγάνων, των νοµάδων και των φυγόπονων» που είχε ψηφιστεί στις 16 Ιουλίου του 1926 στη Βαυαρία. Αν και µέχρι το 1936 οι Τσιγγάνοι / Ρόµηδες δεν αποτελούσαν ιδιαίτερο συστατικό στοιχείο της ρατσιστικής προπαγάνδας, συµπεριλαµβάνονταν πάντοτε στις στρατηγικές εξόντωσης. Τα πράγµατα άλλαξαν, όµως, ριζικά όταν στις 5 Σεπτεµβρίου του 1935 το συνέδριο του εθνικοσοσιαλιστικού κόµµατος διακήρυττε από τη Νυρεµβέργη το «νόµο για την προστασία του γερµανικού αίµατος και της γερµανικής τιµής». Με το νόµο αυτό χαρακτηρίζονταν ως Εβραίοι, Έγχρωµοι, Τσιγγάνοι και κοινωνικές οµάδες του περιθωρίου οι οµάδες εκείνες που απειλούσαν την καθαρότητα της γερµανικής φυλής. Η διαρκής σκλήρυνση των µέτρων και η επέκτασή τους και σε άλλες κατηγορίες του πληθυσµού προώθησαν σε εντατικό βαθµό την καθιερωµένη «πολιτική κατά των Τσιγγάνων». Τα µέτρα αυτά λειτούργησαν παράλληλα µε τις επανειληµµένα εκφρασµένες αξιώσεις να αναχαιτιστεί η βιολογική ικανότητα αναπαραγωγής των Ροµά 3. Με την επιδίωξη αυτού του στόχου η κρατική πολιτική απέκτησε ένα ποιοτικό άλµα απέναντι στους Sinti και Roma, επειδή µετατόπιζε τη δίωξη από τον τρόπο ζωής στην εξόντωση των ίδιων των ανθρώπων. Στις 8 εκεµβρίου του 1938 ο Χίµλερ εξέδωσε µια εγκύκλιο, σύµφωνα µε την οποία η «ρύθµιση του ζητήµατος των Τσιγγάνων» θα καθοριζόταν από την κοινωνική συµπεριφορά της φυλής. Η φυλή, η «ράτσα» επιβλήθηκε οριστικά ως το υποχρεωτικό κριτήριο της κρατικής πολιτικής απέναντι στους Sinti και Roma. Στις ανακοινώθηκε νέα διάταξη, η οποία απαγόρευε στους Sinti και Roma να εγκαταλείψουν τον τόπο κατοικίας τους και απλοποιούσε την πλήρη τους καταγραφή. Με βάση µια διάταξη του Χίµλερ στις όσες γυναίκες θεωρούνταν ύποπτες µαντείας έπρεπε να µεταφερθούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μία άλλη διάταξη του υπουργού παιδείας και λαϊκής επιµόρφωσης στις υπαγόρευε την υποχρεωτική εκδίωξη των Τσιγγανοπαίδων από το σχολείο. Στις µε τη «διάταξη για την απασχόληση Τσιγγάνων» εξισώθηκαν οι Τσιγγάνοι µε τους Εβραίους εργασιακά και κοινωνικά. Οι Τσιγγάνοι µάλιστα βρίσκονταν σε χειρότερη θέση από τους Εβραίους, επειδή δεν διέθεταν κανένα ίδρυµα πρόνοιας. Στις η αρχιστρατηγία της Βέρµαχτ διέταξε να απολυθούν οι «Τσιγγάνοι» και οι «Τσιγγάνοι-Μιγάδες» από τη Βέρµαχτ για λόγους φυλετικούς. Η πλήρης αφαίρεση των δικαιωµάτων των Sinti και Roma συνοδεύτηκε µε εκτοπισµούς από τη Γερµανία και τις κατεχόµενες περιοχές στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Sinti και Roma από τη Γερµανία και την κατεχόµενη Ευρώπη δολοφονήθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης µέσω της καταναγκαστικής εργασίας (µεταξύ άλλων για τη Siemens, Daimler-Benz, AEG, Henkel, Messerschmitt, BMW, 3 Ήδη από το 1933 το γραφείο «φυλετισµού και εποικισµού» των SS στο Βερολίνο αξίωνε ότι «οι Τσιγγάνοι και οι Μιγάδες-Τσιγγάνοι -αδιάφορο αν είναι κοινωνικά προσαρµοσµένοι ή όχι- πρέπει στις περισσότερες περιπτώσεις να καταστούν στείροι, άτεκνοι» (Romani Rose 1987).

3 Volkswagen, IG Farben και των επιχειρήσεων επεξεργασίας των προϊόντων τους), ιατρικών πειραµάτων, εκτελέσεων σε θαλάµους αερίων και άλλων µορφών εξόντωσης. Όπως είναι γνωστό, εκατοµµύρια Εβραίοι και αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες Ροµά εξοντώθηκαν µετά από προγραµµατισµένο θάνατο στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στα κρεµατόρια της κατεχόµενης Ευρώπης. Έτσι, κοντά στο ολοκαύτωµα των Εβραίων υπάρχει και το «µικρό ολοκαύτωµα των Τσιγγάνων». Μόνο στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Φινλανδία κατάφεραν να γλιτώσουν οι Ροµά την εξόντωση. 1. Βαλκάνια Η επίθεση της Βέρµαχτ κατά της Γιουγκοσλαβίας άρχισε στις 6 Απριλίου του 1941 µε το βοµβαρδισµό του Βελιγραδίου. Ο βοµβαρδισµός έπληξε και το τετράγωνο των Τσιγγάνων στο κέντρο της πόλης, όπου πολλοί άνθρωποι βρήκαν το θάνατο 4. Μετά το τέλος της εισβολής στις 17 Απριλίου η Γιουγκοσλαβία µοιράστηκε ανάµεσα στη Γερµανία, την Ουγγαρία, την Ιταλία και τη Βουλγαρία. Η Κροατία συµπεριλαµβανοµένης και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απετέλεσε το «ανεξάρτητο κράτος της Κροατίας», παρέµεινε όµως de facto κατεχόµενη από τη Γερµανία και την Ιταλία. Στη διαµοιρασµένη Γιουγκοσλαβία δεν υπήρξε µια ενιαία πολιτική δίωξης απέναντι στους Εβραίους και τους Τσιγγάνους. Στη γερµανική «νοτιοανατολική στρατιωτική περιοχή» και κυρίως στην Κροατία όπου είχε επιβληθεί το φασιστικό καθεστώς των «Ουστάσι», ο διωγµός έφθασε µέχρι τη γενοκτονία. Στο στρατόπεδο Jasenovac εκτελέστηκαν αρκετές χιλιάδες Εβραίοι, Τσιγγάνοι και ορθόδοξοι Σέρβοι. Στις περιοχές που υπάγονταν στην Ιταλία και τη Βουλγαρία τα µέτρα δίωξης εναντίον των Εβραίων και των Τσιγγάνων εφαρµόστηκαν µε πιο αργούς ρυθµούς. Στη Ρουµανία αν και υπήρχαν ήδη για το φασιστικό καθεστώς Αντονέσκου συγκεκριµένα σχέδια για τη «λύση του τσιγγάνικου προβλήµατος», τα κυβερνητικά µέτρα περιορίστηκαν µόνο στη δίωξη των Τσιγγάνων από µερικές περιοχές της χώρας. Έτσι, το σχέδιο µιας ολοκληρωτικής εξόντωσης από πρωτοβουλία του καθεστώτος- Αντονέσκου δεν µπορεί να αποδειχθεί. Στη Βουλγαρία, όπως και στην κατεχόµενη από τη Βουλγαρία περιοχή της σερβικής Μακεδονίας, η µουσουλµανική εκκλησία έλαβε υπό την προστασία της τους Τσιγγάνους. Με την επέµβαση µουσουλµάνων αξιωµατούχων στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία και στο Κόσοβο έγινε δυνατό να µην πέσουν οι Τσιγγάνοι στα χέρια των Γερµανών χρόνια αργότερα το Βελιγράδι θα βοµβαρδιστεί εκ νέου. Αυτή τη φορά, όµως, από τα νατοϊκά αεροσκάφη, όπου µεταξύ των άλλων συµµετέχουν για πρώτη φορά µετά τον πόλεµο και αεροσκάφη της γερµανικής Luftwaffe. Μεταξύ των θυµάτων του άµαχου πληθυσµού βρίσκονται και αρκετοί Τσιγγάνοι.

4 2. Ελλάδα 2.1. Η πολιτική των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στις µειονότητες Την ιταλική επίθεση κατά της Ελλάδας στις 28 Οκτωβρίου του 1940 ακολούθησε στις η γερµανική επίθεση. Οι Γερµανοί εισέρχονται στην Ελλάδα µέσω των γιουγκοσλαβικών συνόρων. Μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης στις 9 Απριλίου συνθηκολογεί και το Τµήµα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας και στις 20 του ίδιου µήνα ο διοικητής του Γ Σώµατος Στρατού, αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου, προτείνει συνθηκολόγηση στους Γερµανούς, οι οποίοι λίγο αργότερα θα τον χρήσουν και πρωθυπουργό της κατεχόµενης Ελλάδας. Με την υπ αριθµόν 29 εντολή ( ) του Αδόλφου Χίτλερ η περιφρούρηση του ελληνικού χώρου (εκτός από τη γερµανική ζώνη Θεσσαλονίκη- Αιγαίο-Φρούριο Κρήτης, καθώς και τη βουλγαρική ζώνη Ανατολική Μακεδονία- Θράκη και µια λωρίδα µε το ιδυµότειχο προς τα σύνορα µε την Τουρκία, η οποία παρέµενε υπό γερµανικό έλεγχο), ανατέθηκε στις ιταλικές δυνάµεις κατοχής. Σύµφωνα µε αυτήν την εντολή, οι γερµανικές υπηρεσίες δεν θα έπρεπε να επεµβαίνουν σε γενικά ζητήµατα ασφαλείας και διοίκησης της χώρας. Ακόµη, θα έπρεπε να αρνούνται και «κάθε µεσολαβητική ενέργεια που ενδεχοµένως θα επιθυµούσαν οι Έλληνες» 5, προκειµένου οι Γερµανοί ως ηγετική δύναµη του Άξονα να µη θεωρηθούν υπεύθυνοι για όσα οι Βούλγαροι και οι Ιταλοί θα διέπρατταν στις ζώνες κατοχής τους. Με δεδοµένο, λοιπόν, ότι στη µεγαλύτερη επικράτεια του κράτους υπήρχε το ιταλικό προβάδισµα και ότι το ιταλικό προξενείο της Θεσσαλονίκης βοήθησε πολλούς Εβραίους προµηθεύοντάς τους µε ιταλικά διαβατήρια, οι Γερµανοί δεν είχαν κανένα πολιτικό η στρατιωτικό συµφέρον να ασχοληθούν µε τους φτωχούς Τσιγγάνους. Να σηµειωθεί ακόµη ότι οι Τσιγγάνοι δεν ήσαν συγκεντρωµένοι σε µια συνοικία, όπως για παράδειγµα οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, δεν είχαν µόνιµο τόπο διαµονής και οι περισσότεροι ζούσαν εκτός της γερµανικής ζώνης. Τέλος, δεν ήταν καταγραµµένοι ούτε από τις ελληνικές αρχές, πράγµα που δυσκόλευε επιπλέον τον εντοπισµό και την αναγνώρισή τους. Σε αντίθεση µε τις προσπάθειες των Γερµανών να εγκαταστήσουν µια κυβέρνηση που θα εξυπηρετούσε όσο το δυνατόν καλύτερα τα συµφέροντά τους, οι Ιταλοί προσπάθησαν να εκµεταλλευτούν τη δυσαρέσκεια των εθνικών µειονοτήτων για δικό τους όφελος. Είναι γεγονός ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει αποσχιστικό κίνηµα, που να υπονοµεύει την κρατική συνοχή. Το ποσοστό των µειονοτήτων αποτελεί µικρό µόνο κλάσµα του συνολικού πληθυσµού της χώρας. 6 Μετά και την υποχρεωτική ανταλλαγή των µουσουλµανικών και χριστιανικών πληθυσµών µεταξύ Ελλάδας- Τουρκίας και των σχισµατικών βουλγαριζόντων και των Ελλήνων, η Ελλάδα διαθέτει µια υψηλού βαθµού οµοιογένεια του πληθυσµού. Εκτός αυτού, µια κινητοποίηση του τουρκόφωνου στοιχείου στη υτική Θράκη ελέγχεται από τους βούλγαρους κατακτητές, οι οποίοι κοντά στη Θράκη ελέγχουν ακόµη και την Ανατολική Μακεδονία. Πολύ περισσότερο αποκλείεται η συνεργασία µε το εβραϊκό τµήµα του πληθυσµού στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Κοντά σ αυτά θα πρέπει να 5 Χάγκεν Φλάισερ, Στέµµα και Σβάστικα, Αθήνα 1995, τόµ. 1 ος, σελ Σύµφωνα µε την επίσηµη απογραφή του πληθυσµού του 1951 µόνο άτοµα φαίνεται να δήλωσαν ως µητρική τους γλώσσα την τσιγγάνικη. Πρβλ. Γενική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδας της 7. Απριλίου 1951, τόµ. 2 ος.

5 προστεθεί και η γερµανική «επιφυλακτικότητα ως προς τη χρησιµοποίηση "αλλοφύλων πληθυσµών" στα πρώτα χρόνια του πολέµου» 7. Από την πλευρά τους οι Ιταλοί επιδίωξαν και είχαν µια συνεργασία µε τους αλβανικής καταγωγής µουσουλµάνους (τους αποκαλούµενους και Αλβανοτσάµηδες) της Τσαµουριάς στην περιοχή της Θεσπρωτίας 8 και µε τους Κουτσοβλάχους της Ηπειροθεσσαλίας και Μακεδονίας. Σε ρόλο «πέµπτης φάλαγγας» µερικοί απ αυτούς προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους Ιταλούς ως κατάσκοποι και οδηγοί στα βουνά της Πίνδου Κατοχικές δυνάµεις και έλληνες Τσιγγάνοι Αναφορικά µε τη συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στη µειονότητα των Τσιγγάνων δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου καταγραµµένα στοιχεία, τόσο από την πλευρά των κατακτητών όσο και από την πλευρά των ελλήνων Τσιγγάνων. Απ' ό,τι φαίνεται ούτε οι ελληνικές αρχές έχουν καταγράψει κάποια στοιχεία. Τέλος, ούτε η βιβλιογραφία που ασχολείται µε την κατοχική περίοδο κάνει έστω και κάποια µνεία στους έλληνες Τσιγγάνους. Το ίδιο ισχύει και µε τις οργανώσεις της εθνικής αντίστασης. εν υπάρχει, δηλαδή, τίποτα καταγραµµένο. Έτσι, ο µόνος δρόµος που απέµενε, προκειµένου να συγκεντρωθούν µερικά πρώτα στοιχεία -και αυτά πάντα µε επιφύλαξη- ήταν οι προσωπικές µαρτυρίες και οι αναµνήσεις µερικών Τσιγγάνων / Γύφτων που έζησαν την κατοχική περίοδο 9. Εποµένως, ό,τι θα προκύψει θα είναι αποτέλεσµα συνεντεύξεων µε Τσιγγάνους που έζησαν τη συγκεκριµένη περίοδο. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι το εγχείρηµα δεν είναι καθόλου εύκολο. Υπάρχουν αντικειµενικές δυσκολίες. Πολλοί από τους Τσιγγάνους που έζησαν την περίοδο αυτή δεν ζουν πια, εφόσον ο µέσος όρος διάρκειας ζωής των Τσιγγάνων δεν υπερβαίνει τα 60 χρόνια ζωής. Επειδή οι περισσότεροι Τσιγγάνοι δεν κατέχουν πολύ καλά την ελληνική γλώσσα, ακολουθήθηκε η µη δοµηµένη συνέντευξη. Πράγµα που σηµαίνει, η συνέντευξη δε στηρίχθηκε σ έναν κατάλογο προκαθορισµένων ερωτήσεων, αλλά σε µια συζήτηση λίγο πολύ ελεύθερη, όπου βέβαια οι ερωτήσεις γίνονταν πάνω στο συγκεκριµένο θέµα 10. Μερικοί είναι της γνώµης ότι: οι Τσιγγάνοι προκειµένου να επιβιώσουν, υποτάχθηκαν στις κατοχικές δυνάµεις. Πολύ πιθανόν µερικοί από αυτούς να συνεργάστηκαν µε τους κατακτητές. 11 Είναι, βέβαια, γεγονός ότι οι κατοχικές δυνάµεις και ιδίως οι Γερµανοί δεν τους αντιµετώπισαν ως µειονότητα ή καλύτερα, δεν έδειξαν τον ίδιο ζήλο που επέδειξαν για τη µειονότητα των Εβραίων. Ευτυχώς, βέβαια, για τους Τσιγγάνους. Έτσι, χωρίς επιφύλαξη θα µπορούσαµε να παραδεχθούµε ότι στην Ελλάδα οι Τσιγγάνοι αντιµετωπίστηκαν από τις κατοχικές δυνάµεις όπως και ο υπόλοιπος άµαχος πληθυσµός. 7 Χάγκεν Φλάισερ, ό.π., σελ Οι Τσάµηδες της Θεσπρωτίας κατόπιν του ισχυρισµού τους ότι ήσαν αλβανικής καταγωγής -και µετά από προσωπική επέµβαση του τότε έλληνα δικτάτορα πρωθυπουργού Θεόδωρου Πάγκαλου- είχαν εξαιρεθεί της ανταλλαγής του 1922 και εκδιώχθηκαν µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο ως συνεργάτες των δυνάµεων κατοχής και εγκληµατίες πολέµου. 9 Έτσι αποκαλούνται στην Ελλάδα οι Ροµά, οι οποίοι και µεταξύ τους κάνουν ακόµη αυτόν το διαχωρισµό. Συνήθως, ως Γύφτοι χαρακτηρίζονται οι µόνιµα εγκατεστηµένοι και ως Τσιγγάνοι οι ταξιδιώτες, σκηνίτες, αν και αυτό δεν ισχύει οπωσδήποτε. 10 Στην αποµαγνητοφώνηση των συνεντεύξεων -εκτός από λίγες διορθώσεις που επιβάλλονταν να γίνουν- παρέµειναν σχεδόν όπως ειπώθηκαν, µε την ασυνταξία τους. 11 «Οι Γερµανοί δεν µας πείραξαν, είχαµε και εµείς τους Τσολιάδες µας». Αυτό µας ανέφερε µια Τσιγγάνα στη συνοικία Γύφτικα της Πάτρας.

6 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων σύµφωνα µε τις µαρτυρίες των Τσιγγάνων ποικίλει ανάλογα µε τις προσωπικές εµπειρίες που έζησε και βίωσε ο κάθε Τσιγγάνος. Όσοι από αυτούς ήταν εγκατεστηµένοι στην Αθήνα (συνοικία Κάτω Πετράλωνα) και τον Πειραιά 12, προκειµένου να επιβιώσουν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους, έρχονταν σε «εµπορικές συναλλαγές» µε τους κατακτητές, πουλώντας τους διάφορα µικροαντικείµενα. Με τα λίγα χρήµατα που κέρδιζαν αγόραζαν ό,τι τρόφιµα έβρισκαν στην περιορισµένη ούτως ή άλλως αγορά. Η δυνατότητα πρόσβασης του µικροπωλητή Τσιγγάνου στις δυνάµεις κατοχής και η συνακόλουθη συναλλαγή µαζί τους συνέβαλε στο να διάκεινται φιλικά απέναντί τους: «Οι Γερµανοί δεν πειράξανε τους Τσιγγάνους, ούτε εµείς τους πειράξαµε. ουλεύαµε. Τους πουλούσαµε ρούχα, δακτυλίδια, καδένες και έτσι βγάζαµε το ψωµάκι µας. Αγοράζαµε από τους Γερµανούς λίγη κουραµάνα, λίγο τυρί. Λεφτά είχαµε... Και οι Ιταλοί καλά µας φέρθηκαν. Θυµάµαι µια φορά ήρθαν στο καφενείο της γειτονιάς, ήπιαν, κάναµε καλαµπούρια και φύγανε χωρίς να µας πειράξουν... Πάντως, οι Γερµανοί δεν µας πειράξανε, δεν έχουµε παράπονο από τους Γερµανούς. εν µας πειράξανε, γιατί δουλεύαµε µαζί τους» 13. Εκτός αυτού, στην κοινότητα των Τσιγγάνων είναι πολύ διαδοµένος ο µύθος πως ο αρχιεπίσκοπος αµασκηνός και η τότε Βασίλισσα της Ελλάδας είχαν ζητήσει από τις κατοχικές δυνάµεις να µην ενοχλήσουν τους Τσιγγάνους, διότι ήταν καλοί άνθρωποι. Μερικοί Τσιγγάνοι αρέσκονται να λένε ότι η Βασίλισσα φέρεται να είπε στους Γερµανούς ότι «οι Τσιγγάνοι είναι το λουλούδι της Ελλάδας» και γι αυτό οι Γερµανοί δεν έπρεπε να τους πειράξουν. Είναι γεγονός ότι ο αµασκηνός, τόσο ως Αρχιεπίσκοπος όσο και ως Αντιβασιλέας αργότερα, µεσολαβούσε στον πληρεξούσιο του Ράιχ στην Αθήνα γερµανό Altenburg, προκειµένου να µην εκτελεστούν αυθαίρετα συλληφθέντες έλληνες πολίτες, ανεξαρτήτως εθνικότητας ή θρησκευτικού δόγµατος, όπως αρκετές φορές έπραξε για τους έλληνες Εβραίους της Αθήνας. 14 Κάτι αντίστοιχο, όµως, για τους Τσιγγάνους δεν αναφέρεται στο βιβλίο του Ηλία Βενέζη για τον Αρχιεπίσκοπο αµασκηνό. Άλλοι Τσιγγάνοι / Γύφτοι έχουν πολύ αρνητικές εµπειρίες από τους Γερµανούς. Μιλούν, όµως, ευνοϊκά για τους συµµάχους τους Ιταλούς: «Οι Ιταλοί µας ταΐσανε. Αντιθέτως, οι Γερµανοί προτιµούσαν να τα πετάξουνε, παρά να τα δώσουν στον κόσµο... Εγώ πέρασα όµως καλά. Τους έπλενα και τους σιδέρωνα τα ρούχα» 15. Στο ίδιο µοτίβο και η επόµενη άποψη: «Οι Γερµανοί ήταν βάρβαροι. Οι Ιταλοί τόσο τίµιοι ήταν που φέρανε µαζί τους και οστά(!) Ελλήνων φαντάρων, τα οποία και θάψαµε στο νεκροταφείο της πόλης, στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Εµείς, ήµασταν αχάριστοι. Το ιταλικό νεκροταφείο το χαλάσαµε και το κάναµε χωράφι. Πρόλαβαν ή 12 Με την αναγκαστική ανταλλαγή των πληθυσµών µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το ήρθαν από την Τουρκία -κυρίως από την Κωνσταντινούπολη και την περιοχή της Σµύρνης- µαζί µε τους χριστιανούς Έλληνες και διάφορες οµάδες Τσιγγάνων, οι λεγόµενοι Ανατολίτες Χριστιανοί Τσιγγάνοι. Πολλοί απ αυτούς στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν «εγκαταστάθηκαν» στις παρυφές των αστικών κέντρων, δηµιουργώντας τους γνωστούς µέχρι σήµερα «τσαντιροµαχαλάδες». Στην Αθήνα οι τσιγγάνικες οµάδες εγκαταστάθηκαν κυρίως στα Κάτω Πετράλωνα και τον Πειραιά. Λίγο αργότερα µερικοί απ αυτούς θα εγκαταλείψουν τα Κάτω Πετράλωνα και θα εγκατασταθούν στην αγροτική τότε περιοχή της Αγίας Βαρβάρας. Μετά τον πόλεµο θα τους ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες οικογένειες. Η Αγία Βαρβάρα αποτελεί σήµερα µία από τις πολυπληθέστερες τσιγγάνικες περιοχές της Ελλάδας, όπου οι Ροµά δεν είναι µόνιµα εγκατεστηµένοι, αλλά σε µεγάλο βαθµό ενσωµατωµένοι στην ελληνική κοινωνία. 13 Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε τον µικρέµπορα Ηλία ηµητρίου, κάτοικο σήµερα Αγίας Βαρβάρας. 14 Ηλίας Βενέζης: Αρχιεπίσκοπος αµασκηνός. Οι Χρόνοι της δουλείας, Εκδόσεις Εστία, Αθήνα 1981, σελ Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε την κ. Χριστογιώτη από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας.

7 τους δώσαµε λίγα οστά. Οι Γερµανοί συλλάβανε Εβραίους από την Παραµυθιά και µερικές οικογένειες από τις Φιλιάτες. Εµάς δεν µας πειράξανε. Μείναµε εδώ, δεν φύγαµε» 16. Ένας άλλος Τσιγγάνος θυµάται: «Είχαµε φάει ξύλο από τους Γερµανούς και από τους Βούλγαρους. Έξω από τη Θεσσαλονίκη προς τα Βασιλικά, στο αεροδρόµιο. Εκεί προς τη Χαλκιδική. Άγιο Νικήτα, Ορµύλια, Κασσάνδρα, όλα τα είχαµε περπατήσει για να ζήσουµε, να βρούµε ψωµί να φάµε. Ζητιανεύαµε, είχαµε φάει και ξύλο, µας δέρνανε. εν µας θέλανε και µας δέρνανε. Πηγαίναµε ως επί το πλείστον στους Γερµανούς µε ένα κατσαρόλι να µας δώσουνε κάτι για να φάµε και µας κυνηγάγανε, µας κτυπάγανε. Αφού και τα αποφάγια δε µας τα δίνανε, τα πετάγανε. Βλέπαµε τους Γερµανούς και τρέµαµε. Μας παίρνανε, να εµάς τα πιτσιρίκια, να βοσκήσουµε τα άλογα των Γερµανών στα λιβάδια και µας δίνανε τόσο λίγο δα ψωµί και µας δέρνανε από πάνω» 17. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η άποψη του αθηναίου δηµοσιογράφου κ. Θεοτοκά αναφορικά µε το χαρακτήρα και τη συµπεριφορά των κατακτητών της Αθήνας: «Οι Γερµανοί είναι πολύ σκληροί, όµως νιώθεις πως η σκληρότητά τους δεν προέρχεται από µίσος. Είναι ψυχρή, µηχανική, αποτέλεσµα της εφαρµογής επιστηµονικού σχεδίου που αποβλέπει στην πραγµατοποίηση ενός αντικειµενικού σκοπού, στον οποίο πιστεύουν. Έξω από την υπηρεσία είναι αγαθοί. Περιττές πιέσεις δεν κάνουν, ούτε προσβολές φιλοτιµίας. Αν δεν τους πατήσεις στον κάλο δεν σε πειράζουν... Οι Ιταλοί έδειχναν περισσότερο ανθρωπισµό, αισθηµατισµούς, συµπόνια, τρυφερότητες, όµως ένιωθες αδιάκοπα τη βαθιά αντιπάθειά τους για καθετί ελληνικό. Οι καλοσύνες τους αφορούσαν άτοµα, απέναντι στην εθνότητα, όµως, είχαν µια εµπάθεια... Ήταν µικρολόγοι, µίζεροι, αυστηρότατοι στις λεπτοµέρειες...» 18. Με τον δεύτερο χρόνο της κατοχής ο λαός των µεγαλουπόλεων είχε να αντιµετωπίσει έναν χειρότερο και ανελέητο αντίπαλο: την πείνα. Όσοι δεν ανήκαν στην κάστα των πλουσίων ή δεν µπορούσαν να προµηθευτούν τρόφιµα από τους µαυραγορίτες, αναγκάστηκαν να περιφέρονται στην ύπαιθρο, προκειµένου να αποκτήσουν κάποια τρόφιµα. Έτσι, παρατηρείται µια έξοδος των Αθηναίων προς την ύπαιθρο. Η ενδηµική πείνα απειλεί να αποδεκατίσει τον πληθυσµό. Μπροστά σ αυτή την κατάσταση πολλοί Τσιγγάνοι εγκατέλειψαν τις πόλεις και άρχισαν να περιφέρονται κυρίως στον κάµπο της Αττικοβοιωτίας και Θεσσαλίας προς εύρεση τροφίµων. Στην εξεύρεσή τους συµµετέχουν όλοι, µικροί και µεγάλοι. Μερικές φορές µάλιστα το κύριο βάρος έπεφτε στα παιδιά, τα οποία µε επιτυχία κατάφερναν να θρέψουν την οικογένειά τους στην κατοχή: «Όταν άρχισε ο πόλεµος, ο πατέρας µου µας πήρε από την Αθήνα και µας πήγε στη Λαµία. Επειδή στα χωριά υπήρχαν τρόφιµα για να επιζήσουµε. Είχαµε στήσει ένα πρόχειρο τσαντίρι και µέναµε 5-6 οικογένειες µαζί. Μείναµε έτσι περίπου δυο-τρεις µήνες. Μετά από τρεις µήνες, τότε ήµουν 9 χρονών, τώρα είµαι 66. Τα θυµάµαι. Θυµάµαι ότι µπροστά στο τσαντίρι έπεφταν άνθρωποι από την πείνα και δεν µπορούσαµε να τους βοηθήσουµε, πεθαίνανε. Μετά από λίγο καιρό µου έφτιαξε ο πατέρας µου ένα "λουστράκι". Σηµειωτέον ότι ο κάθε πατέρας φοβόταν να αφήσει το παιδί του να γυρνάει έξω. Αλλά όποιος δεν είχε λίγη ψυχή, λίγο θάρρος επάνω του, πέθαινε της πείνας. Εγώ γυάλιζα τα παπούτσια των Γερµανών, µου δίνανε χρήµατα και τους έλεγα "no Kamerad Drachmes, Brot, Essen". Και µου δίνανε τα αποφάγια τους: µακαρόνια µε κρέας, µε φασόλια, µε πατάτες, corn biff... µου είχε φτιάξει ο πατέρας 16 Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε τον ηµητρίου από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας. 17 Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε Καλαµιώτη Απόστολο. 18 Αναφέρεται στο Χάγκεν Φλάισερ, ό.π., τόµ. 2 ος, σελ. 287.

8 µου ένα τόσο µεγάλο τενεκέ και µάζευα τα αποφάγια τους και µου δίνανε και ψωµί, την κουραµάνα τους. Αυτό γινότανε για 2-3 χρόνια. Όταν φύγανε το 44 από την Ελλάδα, τότε άφησα και εγώ το "λουστράκι" µου: µάζευα τα αποφάγια τους και τρώγαµε 7 άτοµα» 19. Άλλοι πάλι περιφέρονταν στους κάµπους και τρέφονταν βασικά µε χόρτα και ό,τι άλλο τους πρόσφερε η περιοχή: «Ήµουνα τότε ολόκληρη κοπέλα, ζούσαµε σε σκηνές, σε τσαντίρια στην περιοχή Τρίκαλα-Καρδίτσα. Φεύγαµε από τις πόλεις, φοβόµασταν µήπως µας τραβήξουν (µας βιάσουν.τ.). Εγώ από ό,τι θυµάµαι έβλεπα σκοτωµένους να τους µεταφέρουνε µα τα κάρα. Πολλές φορές έρχονταν οι Γερµανοί στα τσαντίρια µας, µερικές φορές δεν µας πειράζανε, µερικές φορές παίρνανε τους άνδρες µας για αγγαρεία. Μας τραβούσανε, εµείς φοβόµασταν πολύ. Απ ό,τι θυµάµαι είχε έρθει µια φορά ένας Γερµανός, εγώ µαγείρευα χόρτα, ήµουν µικρή κοπέλα, έβραζα χόρτα για να φάµε. Ήθελε να µε τραβήξει, δεν ήξερα τι ήθελε. Να µε σκοτώσει; εν ξέρω. Εγώ έβαλα τις φωνές, έκλαιγα και τελικά µε άφησε. Τραβήξαµε πάρα πολλά. Τρώγαµε χόρτα χωρίς αλάτι για να ζήσουµε. Τον πατέρα µου δεν τον πείραξαν, σκότωσαν όµως το θείο µου, εδώ στα Τρίκαλα. Πηγαίναµε ως γυρολόγοι στη Λαµία, στη Θεσσαλονίκη. Επειδή ήµασταν µικρά παιδιά, οι Γερµανοί που συναντούσαµε στο δρόµο δεν µας πειράζανε» 20. Μερικοί µάλιστα εκτός των προβληµάτων διατροφής, αντιµετώπιζαν και την έχθρα των «γερµανόφιλων» ελληνικών οργανώσεων: «Να σου πω, ο Γερµανός ήταν καλύτερος από τους Ιταλούς και τους δικούς µας τους Γερµανόφιλους. Ήµουν 12 χρονών και έφτιαχνα καρέκλες να βγάλω το ψωµί µου... Μόλις µας είδαν, σταµατάνε τα άλογα, εµένα µε πήρανε και µου δέσανε τα χέρια µε σύρµατα και µε δέσανε στην ουρά του αλόγου και µε τη φευγάλα του αλόγου σύρθηκα στο χώµα, ξέφυγε κάπως το σύρµα από τα χέρια µου και έτσι γλίτωσα από τους Γερµανόφιλους» 21. Άλλοι πάλι παίρνοντας υπόψη τους ως κριτήριο «ηθικούς κανόνες», αποφαίνονται ότι οι Γερµανοί ήταν καλύτεροι από τους Ιταλούς. Γιατί; «Οι Ιταλοί απλώνανε πολύ χέρι στις γυναίκες και άλλα, όπως και οι δικοί µας οι Γερµανόφιλοι, ενώ οι Γερµανοί ήταν και λίγο τυπικοί» 22 ή «Για τους Γερµανούς ένα ήταν καλό, δεν πειράζανε γυναίκα» Συµµετοχή των Τσιγγάνων στην ελληνική αντίσταση Από τη µέχρι τώρα έρευνά µας προκύπτει ότι εκτός από τους µόνιµα εγκατεστηµένους και πολιτογραφηµένους Έλληνες που υπηρετούσαν στο στρατό και συµµετείχαν έτσι εκ των πραγµάτων στο αλβανικό µέτωπο, πολλοί λίγοι Τσιγγάνοι συµµετείχαν ενεργά στην εθνική αντίσταση: «Ο άνδρας µου ήταν στρατιώτης, έφιππος αγγελιοφόρος. Πέρασε για µια στιγµή να δει τι κάνει η οικογένειά του και έφυγε αµέσως. Εγώ µε τα τρία παιδιά και άλλους συγγενείς φύγαµε για το Αγρίνιο για να γλιτώσουµε. Όταν φθάσαµε εκεί µετά από πολλές κακουχίες µας πήγανε όλους στο γυµνάσιο. Πείνα, κρύο, κακουχίες. Εκεί έχασα και ένα µου παιδάκι» Βλ. συνέντευξη µε τον Φώτη Τσατσάνη στο παράρτηµα. 20 Βλ. συνέντευξη µε τη Στέλλα Σερέτη, 75 χρόνων, στη Νέα Ιωνία Βόλου. 21 Βλ. συνέντευξη µε τον Καλαµιώτη Απόστολο, 70 ετών, στη Θήβα. 22 Βλ. συνέντευξη µε τον Καλαµιώτη Νικόλαο. 23 Βλ. συνέντευξη µε τον Λαζαρίδη Στέφανο. 24 Βλ. συνέντευξη µε την κ. Χριστογιώτη από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας.

9 Κάτι παρόµοιο επισηµαίνει και η κ. Τσατσάνη: «Από µας δεν ήταν κανείς αναµειγµένος. Όσοι υπηρετούσαν στρατιώτες, συµµετείχαν στο αλβανικό µέτωπο, όπως µου έλεγε ο πεθερός µου. Ο πατέρας µού έλεγε πως ήταν πολλοί από µας. εν ασχοληθήκαµε µε τους "κουκουέδες", µε τον ΕΛΑΣ» 25. Από την άλλη υπάρχουν µαρτυρίες ότι από συγκεκριµένα χωριά -όπως για παράδειγµα αυτά των Σερρών- συµµετείχαν οργανωµένα στην αντίσταση κύρια µέσα από τις γραµµές του ΕΑΜ: «Πολλοί πήγαµε στο ΕΑΜ. ηµιουργήθηκαν πυρήνες (για διαφώτιση κλπ.). Πολεµήσαµε µε τους Έλληνες, λογιστήκαµε ως Κοµµουνιστές, περάσαµε στρατοδικεία. Κατέβαιναν αντάρτες και µας έπαιρναν. Μέσα στους βάλτους κρυβόµασταν. Το χωριό δεν ήξερε τι ήταν το ΚΚ. Μας έκαναν "κόκκινους". Εµείς αγωνιστήκαµε για την Απελευθέρωση. Καµιά 50ριά άτοµα πήγαν στο ΕΑΜ... Στο χωριό δεν είχαµε Ταγµατασφαλίτες, αλλά είχαµε την ΠΑΟ. Αυτοί ήταν επιστρατευµένοι, µας έπαιρναν να καλλιεργήσουµε τα χωράφια τους (να σπέρνουµε, να θερίζουµε και να παίρνουν τη σοδειά αυτοί), ως αγγαρεία, στον εµφύλιο...)» 26. Με βάση τη µαρτυρία του τσιγγάνου Λαζαρίδη Στέφανου µερικές τσιγγάνικες οµάδες δρούσαν κατά των Γερµανών µε το δικό τους ξεχωριστό τρόπο. Αυτό καθορίζονταν από τις εκάστοτε περιστάσεις. Άλλοτε µόνοι τους, µερικές φορές δε σε συνεργασία µε τους αντάρτες: «Ήµουν τότε στη Λαµία. Με τους βοµβαρδισµούς της πόλης από τα γερµανικά αεροπλάνα πολύς κόσµος έφυγε για τα βουνά. Εµείς πήγαµε για τη Λάρισα, την Καρδίτσα. Ήρθαν οι Γερµανοί µας έκαναν έλεγχο. Γυρεύανε όπλα. Έκαναν έλεγχο, δεν βρήκαν τίποτα. Βρήκαν µόνο ένα όπλο, ένα «µάλιχερ». Το πήρανε και σκότωσαν τον Τσιγγάνο που είχε το όπλο. Το βράδυ τους είδαµε που µείνανε. Πήγαµε και τους καθαρίσαµε µε τα όπλα. Από τους 30 ένας µόνο γλίτωσε. Εµείς ήµασταν καµιά σαρανταριά. Από εκεί εµείς πήραµε τα όπλα τα κρύψαµε και πήγαµε για τον Τίρναβο». Άλλη περίπτωση: «Λοιπόν, µετά το καλοκαίρι του 41 (δεν θυµάται πότε ακριβώς,.τ.) στην Αξιόπολη, λέγεται Γουµένισσα. Ήρθαν οι Γερµανοί να κάνουν µάχες µε τους αντάρτες και εµείς ήµασταν εκεί. Άκουσα ότι θα' ρθούνε. Με τους αντάρτες λέµε θα' ρθούνε οι Γερµανοί να κάνουν τη µάχη; Προσέξτε καλά τη θέση σας. Έκατσαν οι αντάρτες και εµείς κάτσαµε δίπλα τους. Άρχισε η µάχη τάκα-τάκατάκα. Οι αντάρτες βάζαν από εκεί και εµείς από εκεί κατά των Γερµανών 16 όπλα Και µε τους αντάρτες ήµασταν και µε τους άλλους. Μη µου κάνεις ζηµία να µη σου κάνω» 27. Σύµφωνα µε µαρτυρίες άλλων, µερικοί Τσιγγάνοι εκτελέστηκαν µαζί µε άλλους έλληνες πολίτες όχι εξαιτίας της αντιστασιακής τους δράσης, αλλά λόγω των αντιποίνων που εφάρµοζαν οι Γερµανοί κατά του πληθυσµού, προκειµένου να κάµψουν το αντιστασιακό φρόνηµά του. Κάτι τέτοιο φαίνεται να συνέβη και στη συνοικία των Κάτω Πετραλώνων της Αθήνας το 1944, όταν µετά από συµπλοκή µεταξύ Γερµανών και Ανταρτών σκοτώθηκε ένας γερµανός στρατιώτης. Οι Γερµανοί εφαρµόζοντας τη γνωστή πολιτική τους συνέλαβαν στην ίδια συνοικία αδιακρίτως 20 έλληνες πολίτες, τους οποίους και εκτέλεσαν. Μεταξύ αυτών ήσαν και τσιγγάνοι κάτοικοι της περιοχής. Αυτό µαρτυρεί, εξάλλου, και η επιτύµβιος πλάκα στο Γ νεκροταφείο, όπου αναγράφεται ότι 12 Τσιγγάνοι εκτελέστηκαν µαζί µε άλλους Έλληνες λόγω αντιποίνων από τους Γερµανούς κατά την περίοδο της κατοχής: «Τους 25 Συνέντευξη µε την Τσατσάνη Φρύνη, στη Νέα Ιωνία Βόλου. 26 Βλ. ηµήτρης Ντούσας: Ροµ και φυλετικές διακρίσεις, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα 1997, σελ Βλ. συνέντευξη µε τον Λαζαρίδη Στέφανο.

10 εκτελεσθέντες τους θάψανε όλους µαζί στο Τρίτο νεκροταφείο. Πηγαίνουµε κάθε χρόνο και κάνουµε µνηµόσυνο» 28. Ο αγωνιστής της εθνικής αντίστασης Βελάς Γιώργος αναφέρει την περίπτωση ενός βιολιστή Τσιγγάνου, του Χρίστου Χαλκιά από το χωριό Κρυσταλλοπηγή Κονίτσης, ο οποίος φαίνεται ότι συµµετείχε όχι µόνο στην εθνική αντίσταση, αλλά και στον εµφύλιο πόλεµο: «Συµµετείχε στον εµφύλιο και µετά το 1948 πέρασε στην Αλβανία µε την οικογένειά του και από εκεί έφθασε στην Πολωνία, όπου και απέθανε αργότερα από φυσικό θάνατο» 29. Οι υπεύθυνοι τόσο στο ιστορικό τµήµα του ΚΚΕ όσο και στα γραφεία της Πανελλήνιας Ένωσης Εθνικής Αντίστασης (ΠΕΕΑ) που απευθυνθήκαµε δεν έχουν υπόψη τους συγκεκριµένα στοιχεία και τίποτα το καταγραµµένο δεν υπάρχει στα αρχεία τους. Αυτό που υπάρχει είναι µόνο µερικές προσωπικές µαρτυρίες αγωνιστών της εθνικής αντίστασης, όπως για παράδειγµα αυτή που Βελά που αναφέραµε παραπάνω, καθώς και του αγωνιστή Κουτούγκα Γιώργου, ο οποίος κατά την περίοδο της κατοχής είχε ενταχθεί στο ΕΑΜ και συµµετείχε στη θεατρική του οµάδα: «Θυµάµαι ότι τον Αύγουστο του 1944, επισκεπτόµενος τη 13 η µεραρχία του ΕΛΑΣ στους οµιανούς συνάντησα στον γυναικείο λόχο της και µια Τσιγγάνα αγωνίστρια. Η κύρια απασχόλησή της ήταν το ράψιµο ρούχων. Θυµάµαι ακόµη πως οι άλλες γυναίκες δεν της συµπεριφέρονταν και τόσο καλά. Μερικές συναγωνίστριες της έκαναν παρατηρήσεις ότι δεν έραβε καλά τα ρούχα. Αφού τους έκανα παρατήρηση τους είπα: Βρε, συναγωνίστριες, γιατί να µιλάµε έτσι στη γυναίκα αφού έχει µεγαλώσει διαφορετικά; Έµεινε αρκετό καιρό κοντά µας. Στον εµφύλιο δεν είδα Τσιγγάνους. Βρισκόµουν στην Αθήνα. Στην κατοχή συνάντησα Τσιγγάνους στη Θήβα. Λέγεται ότι οι Γερµανοί τους τουφεκίζανε, τους είχανε άχτι. Εγώ έτσι άκουσα» 30. Η πολύ περιορισµένη συµµετοχή των Τσιγγάνων στην αντίσταση συµπεραίνεται και από την αναφορά του παρακάτω περιστατικού: «Η µατιά µου σταµατάει για λίγες στιγµές στο γυφτόπουλο, τον Κατσαντώνη. Πλάι στο σακίδιο που έχει βάλει προσκέφαλο, γυαλίζει στο φεγγαρόφωτο το βιολί του Τον πήραµε στην οµάδα µας στο Μέτσοβο δεν µπορούσαµε να κάνουµε αλλιώς, µας ακολούθησε ως πέρα απ την πόλη µε το βιολί του κι ένα λαφρύ ιταλιάνικο λιανοντούφεκο που του δωσε ο εφεδρικός ΕΛΑΣ. Το δεξί του χέρι το χε περασµένο στον αορτήρα του όπλου και µε το αριστερό κουβάλαε µέσα σε σακούλα από καραβόπανο το βιολί. Μας φάνηκε απόκτηµα γιατί τα βράδια στις συγκεντρώσεις που οργανώναµε στα χωριά, έπαιζε ακούραστος τα τραγούδια του αγώνα και άλλα λαϊκά, χορευτικά, δηµοτικά ιάλεξε να τον λένε Κατσαντώνη αυτόν θα τυχε ν ακούσει απ τους λαϊκούς θρύλους. Αλλά δεν του πήγαινε ντιπ το κλέφτικο ψευδώνυµο. Γύφτος βιολιστής από πάπου προς πάπου, αλλά για πολεµιστής; εν θα προλάβουµε να τον δοκιµάσουµε. Αύριο φεύγει κι αυτός. Του δώσαµε φύλλο πορείας για τις πολιτικές οργανώσεις, εκεί κατά το Μέτσοβο, καλού-κακού µην πάθουµε καµιά ζηµιά τώρα που κινάµε µε τον Άρη 28 Βλ. συνέντευξη µε την Τσατσάνη, ό.π. 29 Βλ. συνέντευξη µε τον Βελά Γιώργο. 30 Βλ. συνέντευξη µε τον Κουτούγκα Γιώργο.

11 Στο Κεράσοβο, στην προηγούµενη συνέλευση της οµάδας, τα παιδιά τον κατσάδιασαν άγρια. Και τον προειδοποίησαν πως αν δεν συµµαζέψει τι ο ερίφης;- τα µάτια του τα µπιρµπιλωτά κι ερωτιάρικα, θα τον περνούσανε ανταρτοδικείο Το έγκληµά του; Την ώρα που τραγουδούσαµε το πένθιµο εµβατήριο και µας συνόδευε µε το βιολί του στην εκκλησιά του χωριού, κοίταε, λέει, τη στρουµπουλή παπαδοπούλα αντίκρυ του και κάποιος απ τα παιδιά τον είδε να της κλείνει το µάτι Και αποφάσισα, προλαβαίνοντας ίσως και τα χειρότερα, να τον αφήσω να πετάξει κατά το Μέτσοβο και τα Γρεβενά, πριν µαραζώσει ολότελα Σε άγριο πόλεµο µπαίνουµε από αύριο κι ο πόλεµός µας κι ο θεός του, ο Άρης, δε σηκώνει νύφες και γάµους, γνεψίµατα και» 31. Πρώτα Συµπεράσµατα Ως µη εγγεγραµµένοι στα µητρώα αρρένων και του δηµοτολογίου οι Τσιγγάνοι στερούνταν την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη. Εποµένως, δεν κλήθηκαν να υπηρετήσουν στο στρατό, σε αντίθεση µε τους µόνιµα εγκατεστηµένους και αποκαλούµενους ως «Γύφτους», που υπηρέτησαν και πολέµησαν στο αλβανικό µέτωπο. Το ότι οι «πλανόδιοι» θεωρούνταν από το κράτος ως «αλλοδαποί» κάτοικοι λειτουργούσε αρνητικά και για τις αντιστασιακές οργανώσεις. εν ήταν ανεπτυγµένη η εθνική συνείδηση σε ένα τµήµα του πληθυσµού των Τσιγγάνων. Η γνώση της ελληνικής γλώσσας δεν ήταν επαρκής, ιδιαιτέρως σε εκείνους τους Τσιγγάνους που είχαν έλθει από την Τουρκία µε την ανταλλαγή του 22. Πιθανή η έλλειψη εµπιστοσύνης από την πλευρά των αντιστασιακών οργανώσεων, αφού µερικοί Τσιγγάνοι διατηρούσαν καλές «σχέσεις» και µε τους κατακτητές. Η µη ένταξη των Τσιγγάνων στην κοινωνία εµπόδιζε τη γνωριµία και επικοινωνία τους µε τον υπόλοιπο πληθυσµό της χώρας, έτσι ώστε να µη γίνει δυνατό να αναπτυχθεί εκείνο το αίσθηµα εµπιστοσύνης, που απαιτείται στις δύσκολες συνθήκες για τον αντιστασιακό αγώνα σε µια κατεχόµενη χώρα. Οι Τσιγγάνοι δεν ήταν εξοικειωµένοι µε τη χρήση όπλων και τον αντάρτικο τρόπο ζωής. Είναι πολύ πιθανό οι Τσιγγάνοι να µην είχαν καµιά οικονοµική σηµασία για τους Γερµανούς. Η συγκέντρωση και µεταφορά τους θα κόστιζε περισσότερα από τα κέρδη που θα αποκόµιζαν οι Γερµανοί. Το «εβραϊκό ζήτηµα» σε σχέση µε το «τσιγγάνικο ζήτηµα» ήταν κεφαλαιώδες και προγραµµατικό για τον «εθνικοσοσιαλισµό» και ρυθµιζόταν από το κέντρο του Ράιχ. 31 Πέτρος Ανταίος: Έφοδος στον Ουρανό, Μυθιστόρηµα, Εκδόσεις Γνώση, σελ

12 Παράρτηµα Συνεντεύξεις κατά χρονολογική σειρά 1. Συνέντευξη µε την κ. Χριστογιώτη, 84 ετών, και τον κ. Αναστασίου από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας ( ). Χριστογιώτη: Οι Ιταλοί µας ταΐσανε. Αντιθέτως, οι Γερµανοί προτιµούσαν να τα πετάξουνε, παρά να τα δώσουν στον κόσµο. Οι Ιταλοί µείνανε συνολικά 39 ηµέρες. Είχαν στρατοπεδεύσει εκεί που σήµερα είναι το εργοστάσιο της Πειραϊκής Πατραϊκής. Ο άνδρας µου ήταν στρατιώτης, έφιππος αγγελιοφόρος. Πέρασε για µια στιγµή να δει τι κάνει η οικογένειά του και έφυγε αµέσως. Εγώ µε τα τρία παιδιά και άλλους συγγενείς φύγαµε για το Αγρίνιο για να γλιτώσουµε. Εκεί µετά από πολλές κακουχίες, όταν φθάσαµε µας πήγανε όλους στο γυµνάσιο. Πείνα, κρύο κακουχίες. Εκεί έχασα και ένα µου παιδάκι. Αναστασίου: Εµείς που µείναµε εδώ περάσαµε πολύ καλά. Οι Γερµανοί ήταν βάρβαροι. Οι Ιταλοί τόσο τίµιοι ήταν που φέρανε µαζί τους και οστά Ελλήνων φαντάρων και τα οποία θάψαµε στο νεκροταφείο της πόλης, στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Εµείς ήµασταν αχάριστοι. Το ιταλικό νεκροταφείο το χαλάσαµε και το κάναµε χωράφι. Πρόλαβαν ή τους δώσαµε λίγα οστά. Οι Γερµανοί συλλάβανε Εβραίους από την Παραµυθιά και µερικές οικογένειες από τις Φιλιάτες. Εµάς δεν µας πειράξανε. Μείναµε εδώ, δεν φύγαµε. Από την Παραµυθιά είχαν πάρει µια οικογένεια Μάτσα, ένα παιδί τους το σκοτώσανε στο χωριό Μπουτσαρά. Και αυτός ο Μάτσας που ζει σήµερα στην Αθήνα και έχει την εταιρία δίσκων «Μίνως Μάτσας και Υιός» πρέπει να είναι συγγενής τους. Είναι αυτός που έχει τη βίλα στα Σύβοτα; Αυτοί που ήταν καταδότες των Γερµανών ήταν οι Αλβανοτσάµηδες. Καµία συµµετοχή στον εµφύλιο, εδώ µείναµε. Χριστογιώτη: Όταν επιστρέψαµε µέσω Ιωαννίνων µε τα πόδια στις Φιλιάτες, εγώ δούλευα ως ράπτρια και σιδέρωνα τα ρούχα των Γερµανών, πέρασα καλά µαζί τους. Ο γαµπρός µου, ο Παναγιώτης, ήταν στα αντάρτικα. Ήταν αγροφύλακας, τον κυνηγούσανε οι Τουρκαλβανοί να τον σκοτώσουν. Σκοτώθηκε σε µάχη στην Καστροσυκιά Πρεβέζης. Ενώ ο κουνιάδος µου ήταν ζαβολιάρης. Τον κυνηγούσαν οι Αλβανοτσάµηδες να τον σκοτώσουν. Ήταν παλικάρι. Έκανε παρέα και µε Γερµανούς. Μια φορά έστειλε έναν µεθυσµένο Γερµανό που του ζητούσε γυναίκα σε λάθος κατεύθυνση, έτσι που εκείνος έπεσε µέσα σε µια πηγάδα και πνίγηκε. Οι Γερµανοί δεν µας δίνανε τίποτα. Εγώ πέρασα όµως καλά. Τους έπλενα και τους σιδέρωνα τα ρούχα. Χριστογιώτης (γιος της κ. Χριστογιώτη): Ο πατέρας µου ήταν µηχανολόγος στο ηλεκτρικό εργοστάσιο παραγωγής ρεύµατος του Αγγελόπουλου στις Φιλιάτες. Στο στρατό ήταν έφιππος αγγελιοφόρος. Κανείς δεν µας έλεγε γύφτους. Κάναµε όλα τα επαγγέλµατα, είχαµε κτήµατα, χωράφια (πράγµα που σηµαίνει ότι οι Γύφτοι στις Φιλιάτες ήταν εγκατεστηµένοι, ενσωµατωµένοι στην ελληνική κοινωνία, είχαν ελληνική συνείδηση. Τ).

13 2. Συνέντευξη µε τον κ. Κουτούγκα Γιώργο, 85 ετών, µαχητή του ΕΛΑΣ, γεννηθέντα στη Σµύρνη (Αθήνα ). Κουτούγκας: Θυµάµαι ότι τον Αύγουστο του 1944, επισκεπτόµενος τη 13 η µεραρχία του ΕΛΑΣ στους οµιανούς συνάντησα στον γυναικείο λόχο της και µια Τσιγγάνα αγωνίστρια. Η κύρια απασχόλησή της ήταν το ράψιµο ρούχων. Θυµάµαι ακόµη πως οι άλλες γυναίκες δεν της συµπεριφέρονταν και τόσο καλά. Μερικές συναγωνίστριες της έκαναν παρατηρήσεις ότι δεν έραβε καλά τα ρούχα. Αφού τους έκανα παρατήρηση τους είπα: Βρε, συναγωνίστριες, γιατί να µιλάµε έτσι στη γυναίκα αφού έχει µεγαλώσει διαφορετικά; Έµεινε αρκετό καιρό κοντά µας. Στον εµφύλιο δεν είδα Τσιγγάνους. Βρισκόµουν στην Αθήνα. Στην κατοχή συνάντησα Τσιγγάνους στη Θήβα. Λέγεται ότι οι Γερµανοί τους τουφεκίζανε, τους είχανε άχτι. Εγώ έτσι άκουσα. 3. Συνέντευξη µε τον κ. Βελά Γιώργο, µαχητή του ΕΛΑΣ, συντονιστή του Κέντρου Συγκέντρωσης Στοιχείων (ΚΜΙΕΑ) για τους αγωνιστές της εθνικής αντίστασης, από το πρώην Κάντζικο, τη σηµερινή Κρυσταλλοπηγή Κονίτσης (Αθήνα ). Βελάς: Όταν οι Γερµανοί επισκέφθηκαν το χωριό µου, ο πλάτανος της πλατείας του χωριού ήταν γεµάτος από συνθήµατα της ΕΠΟΝ, του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Οι Γερµανοί ζήτησαν από το βιρτουόζο βιολιστή Χρίστο Χαλκιά να τους παίξει λίγη µουσική για να διασκεδάσουν. Ο Χρίστος έπαιζε ωραίο βιολί, ο πατέρας του έπαιζε κλαρίνο και ο αδελφός του ντέφι. Όταν αυτός άρχισε να παίζει και κάποιον αντιστασιακό σκοπό, οι Γερµανοί τον σταµάτησαν και τον ανάγκασαν -παρά την ηλικία του- να ανεβεί στον πλάτανο και να σβήσει όλα τα συνθήµατα. ιαφορετικά τον περίµενε βαρύτερη ποινή. Απ ό,τι θυµάµαι σώθηκε. Συµµετείχε στον εµφύλιο και µετά το 1948 πέρασε στην Αλβανία µε την οικογένειά του και από εκεί έφθασε στην Πολωνία, όπου και απέθανε αργότερα από φυσικό θάνατο. 4. Συνέντευξη µε τους κ. Ηλία ηµητρίου και Παναγιώτη Βασιλείου, Τσιγγάνοι από την Αγία Βαρβάρα ( ). ηµητρίου, Βασιλείου: Λίγο πριν την αποχώρηση των Γερµανών το 1944 και µετά από µια µάχη µε αντάρτες στην περιοχή των Άνω Πετραλώνων σκοτώθηκε ένας Γερµανός στρατιώτης, κοντά στις τρεις γέφυρες. Σε αντίποινα οι Γερµανοί συλλάβανε και εκτελέσανε 20 πολίτες, µεταξύ αυτών ήσαν και 15 Τσιγγάνοι. Γύρω στις δώδεκα µε µία µετά τα µεσάνυχτα οι Γερµανοί εισέβαλαν στα σπίτια και χωρίς διακρίσεις κάνανε συλλήψεις. Τη µάνα µου (αφηγείται ο Παναγιώτης Βασιλείου.Τ.) δεν την εκτελέσανε γιατί ήταν σε ενδιαφέρουσα κατάσταση, 7 µηνών. Μετά δύο µήνες γεννήθηκα εγώ. Τον πατέρα µου όµως τον εκτέλεσαν. Και οι Ιταλοί καλά µας φέρθηκαν. Θυµάµαι µια φορά ήρθαν στο καφενείο της γειτονιάς ήπιαν, κάναµε καλαµπούρια και φύγανε χωρίς να µας πειράξουν. Οι Τσιγγάνοι δεν πεινάσανε, δούλευαν µε τους Γερµανούς, ζούσανε καλά. Τώρα µας πειράζει το κράτος. Μας φορολογεί το εµπόριο µας. Εµείς µε αυτά ζούµε. Όταν ήρθαν οι Άγγλοι εµένα µε συλλάβανε οι Έλληνες. Είχα πάει να αγοράσω λίγο ρύζι, στον Ασύρµατο. Να φτιάξω στο µπρίκι κάτι για το µωρό µου. Με πιάσανε και µε πήγανε στου Μακρυγιάννη, για εξακρίβωση. εν είχα κάνει τίποτα. Με κράτησαν 40 µέρες. Πάντως οι Γερµανοί δεν µας πειράξανε, δεν έχουµε παράπονο από τους Γερµανούς. εν µας πειράξανε, γιατί δουλεύαµε µαζί τους (αυτό φαίνεται και από τις

14 λίγες, αλλά απαραίτητες γερµανικές λέξεις που είχε µάθει για τη δουλειά του: Gold, nicht gut, Essen, Brot..Τ.). 5. Συνέντευξη µε τέσσερις Τσιγγάνες στην Αγία Βαρβάρα Αττικής ( ). Λαζαρίδου Νίκη: Μέναµε στα Κάτω Πετράλωνα, στο σπίτι του παππού µου. εν ήµασταν µε κανέναν. Ήµασταν φιλήσυχοι. Στην Κηφισιά µια αδελφή µου δούλευε σε µια ταβέρνα, όπου ο ιδιοκτήτης της µας έκρυψε στο υπόγειο. Όταν µας ανακάλυψε ο Γερµανός, µεσολάβησε η αδελφή µου που ήξερε λίγα Γερµανικά. Τα είχε µάθει όπως και τα Τσιγγάνικα. Στα Κάτω Πετράλωνα όταν µπήκαν οι Γερµανοί κάψανε το σπίτι. Οι άνθρωποι είχαν φύγει, ευτυχώς. Σκότωσαν όµως τον άνδρα της Λεόνης, δε θυµάµαι το επίθετό του. Συνολικά σκοτώσανε 15 Τσιγγάνους στα Κάτω Πετράλωνα. Γιατί τους σκοτώσανε; Σου λέει είναι µικτοί και αυτοί. Ήµουν τότε 22 χρονών. Μετά την άλλη µέρα, όταν ησυχάσανε τα πράγµατα, τους φέρανε σκοτωµένους τους άλλους τους Τσιγγάνους από την Ακρόπολη. Είχαν σκοτώσει και ηλικιωµένους, τους ρίξανε στη γούρνα. ε φταίξανε σε τίποτα. Ερχόταν µε τα πόδια για τα σπίτια τους, τους βρήκανε οι Γερµανοί στο δρόµο και τους σκοτώσανε. Ο ένας ήταν ηλικιωµένος, χρόνων. Οι άλλοι νέοι χρονών. ε θυµάµαι τίποτα άλλο. Στον εµφύλιο οι Τσιγγάνοι δε συµµετείχαν µε καµία κυβέρνηση. Σήµερα µένει ακόµα µια οικογένεια στα Κάτω Πετράλωνα. Συνολικά σκοτώθηκαν δέκα άτοµα και άλλα δύο στον Πειραιά από το ηλεκτρικό. εν έχω τσιγάρο, δεν έχω πετρέλαιο. Αν ήµουν καλά θα πήγαινα στη Ρόδο να δουλέψω. Σοφία Αναστασίου ή ηµητρίου: Οι Γερµανοί µας φερότανε καλά. Οι δικοί µας βάζανε τους Γερµανούς και σκοτώνανε τους δικούς µας. Είχανε µαζέψει 5-6 Τσιγγάνους και θέλανε να τους εκτελέσουνε. Είχαν πάρει και τον άνδρα µου. Τι κάναµε; Τίποτα. Ήταν αγράµµατοι. Ήταν ένας που τον λέγανε Λουκάκο. Αυτός ερχότανε στους Τσιγγάνους και έτρωγε. Είχε ένα γραµµόφωνο, αυτός έγινε «Γερµανοτσολιάς». Σκοτώσανε 5-6 από µας. Μέναµε στα Κάτω Πετράλωνα. Μας φερθήκανε άσχηµα. Ήταν να µας µαζέψουνε τότε. Αλλά ο βασιλιάς Γεώργιος και ο αµασκηνός τους είπανε ότι τους Τσιγγάνους δε θα τους πειράξετε, γιατί είναι «το λουλούδι της Ελλάδας µας». Μαζέψανε τους Εβραίους τότε. Και καλά τους κάνανε γιατί είχανε σταυρώσει το Χριστό. Πηγαίνανε οι άνδρες οι δικοί µας στους Γερµανούς, πουλάγανε πιπέρια και άλλα πράγµατα. Παίρνανε κονσέρβες, τρόφιµα και τρώγαµε. Μόνο µια φορά µας είχανε πειράξει. Είχανε µαζέψει κοντά στην αστυνοµία 300 άτοµα, άνδρες για εκτέλεση. Σκοτώσανε 3-4. Μετά πήρανε τηλέφωνο στο Γκετάπο (Gestapo.Τ.) και µετά σταµάτησαν. Εκεί που µέναµε εµείς ήταν κάτι καταφύγια. Εκεί είχαν σκοτώσει 2-3 Γερµανούς, γι αυτό είχαν µαζέψει τους Τσιγγάνους και κατόπιν τηλεφώνησαν από την Γκεστάπο, τους είπανε κακώς κάνατε. Αφήστε τους ελεύθερους δεν φταίνε αυτοί. Πρέπει να ήταν απόγευµα κατά τις 3-4 η ώρα. Εγώ τότες ήµουν λεχώνα. Ήταν το 1944, τον Αύγουστο. Τρεις Τσιγγάνοι κάνανε τους νεκρούς και έτσι σωθήκανε. Αργότερα ο ένας τρελάθηκε. Ήταν κάτι Τσιγγάνοι που τους είχανε µαζέψει µε το ζόρι οι Τσολιάδες. Οι δικοί µας δεν ξέρανε από όπλο. Σκοτώσανε δύο παλικάρια δικά µας οι Γερµανοτσολιάδες. Μεταφερθήκαµε στη Λάρισα. Και µετά φύγαµε για το Άργος. Όταν φύγανε οι Γερµανοί, ήρθαµε ξανά στα Πετράλωνα. Εγώ γεννήθηκα στην Πόλη, ως χριστιανή. Ήρθαµε το 1922 µε το ανταλλάξιµο.

15 Οι «Γερµανοτσολιάδες» κάνανε όλα τα πράγµατα. Ό άνδρας µου έµενε στα Πετράλωνα. Αυτός πήγε πρώτος στο Άργος. Ήτανε εκεί η µάνα µου όταν ήρθαν οι Γερµανοί και µαζέψανε τους Τσιγγάνους. Εγώ τον έκρυψα στο γίκο. Όταν βοµβάρδισαν την Πάτρα, οι δικοί µου φεύγανε από χωριό σε χωριό. Μερικοί είχανε κρυφτεί µαζί µε άλλους Έλληνες σε µια εκκλησία. Οι Τσιγγάνοι στάθηκαν τυχεροί, ευτυχώς, γιατί το βράδυ οι Ιταλοί βάλανε φωτιά και κάψανε τους Έλληνες. Λέγοµαι Σοφία ηµητρίου, είµαι 79 ετών. Γεννήθηκα το Ο πατέρας µου παντρεύτηκε το Καρακάση Σουλτάνα: Οι Γερµανοί σκοτώσανε 15 Τσιγγάνους. εν ήταν καλοί άνθρωποι. Μπήκανε στα σπίτια, σκοτώνανε, µπουµ, µπουµ. Είχανε σκοτώσει οι αντάρτες έναν Γερµανό και αυτοί µαζέψανε 50. Στα Πετράλωνα πάρα πολλή δυστυχία, πείνα. Οι Ιταλοί δεν πειράξανε, αλλά ήταν οι Τσολιάδες, οι Έλληνες µαζί µε τους Γερµανούς. Όπου ρίχνανε φωτοβολίδα πηγαίνανε εκεί και πιάνανε όλο τον κόσµο. Σκοτώσανε πολλά άτοµα, καµιά 50αριά. Είκοσι, είκοσι δύο, δέκα οχτώ χρονών, πάρα πολλά άτοµα. Στα Πετράλωνα µέναµε περίπου άτοµα. Μετά φύγαµε, ήρθανε εδώ στην Αγία Βαρβάρα, αγοράσαµε εδώ οικόπεδα. Εγώ γεννήθηκα στα Πετράλωνα. Οι γονείς µου είναι από την Τουρκία, πρόσφυγες. Ήρθαν το 22, δεν ξέρω από πού. Πολλά πτώµατα, τους παίρνανε και τους πετάγανε στα καταφύγια. Λέγαµε τη µοίρα στους Ιταλούς και τους Γερµανούς. Στο Ζάππειο, στο Μουσείο και στα παγκάκια, µας δίνανε λεφτά γερµανικά. Τσατσάνη Φρύνη: Φθάσαµε το 22 από την Αίγυπτο, την Αλεξάνδρεια. Ο πατέρας µου ήρθε από την Πόλη το 22. ώδεκα χρονών εκείνος, δύο η µητέρα µου. Εγώ γεννήθηκα στο Βόλο, τα παιδιά εδώ στην Αγία Βαρβάρα. Μέναµε στα Κάτω Πετράλωνα. Θυµάµαι το βράδυ εκείνο που µαζέψανε τους Τσιγγάνους και τους Έλληνες. Εκείνο το βράδυ είχανε µαζέψει γύρω στα 30 µε 35 άτοµα. Μέσα σ αυτούς ήτανε και ο τότε θείος µου και τώρα κουνιάδος µου. Και τον έλεγε ο πατέρας µου: «Λάζο µου, µην πας από εκεί µείνε εδώ». Πέρασαν από εµάς και βγάλανε τον παππού έξω από το σπίτι και τον βάλανε στη σειρά. Η µάνα µου είχε ντύσει τον πατέρα µου Τσιγγάνα και τον έκρυψε στο γίκο. Όταν µπήκε ο Γερµανός και ρώτησε πού είναι ο άνδρα της, η µάνα µου είπε ότι ο άνδρας της πέθανε από την πείνα (καπούτ µε νοήµατα ότι δεν είχε να φάει). Τον παππού µου τον γλίτωσε «ο προδότης», ο οποίος ήταν γνωστός στην οικογένειά µας. Μερικοί πήρανε σύνταξη µετά τον πόλεµο. Τους εκτελεσθέντες τους θάψανε όλους µαζί στο Γ νεκροταφείο. Πηγαίνουµε κάθε χρόνο και κάνουµε µνηµόσυνο. Εκεί έγινε και η εκτέλεση. Για την περίοδο του εµφυλίου δε θυµάµαι τίποτα. Είχαµε µεταφερθεί στην Αγία Βαρβάρα. Άκουγα το χωνί του ΕΑΜ «µην κυκλοφορείτε». Από µας δεν ήταν κανείς αναµειγµένος. Όσοι υπηρετούσαν στρατιώτες, συµµετείχαν στο αλβανικό µέτωπο, όπως µου έλεγε ο πεθερός µου, ο πατέρας µου έλεγε πως ήταν πολλοί από µας. εν ασχοληθήκαµε µε τους «κουκουέδες», µε τον ΕΛΑΣ.. (Τελικά και οι τέσσερις αναφέρονται στους εκτελεσθέντες 12 έως 15 Τσιγγάνους από τους Γερµανούς στις τρεις Γέφυρες στα κάτω Πετράλωνα).

16 6. Συνέντευξη µε τον κ. Φώτη Τσατσάνη, ετών 66 (Νέα Ιωνία Βόλου, 22/4/99). Τσατσάνης: Όταν άρχισε ο πόλεµος, ο πατέρας µου µας πήρε από την Αθήνα και µας πήγε στη Λαµία. Επειδή στα χωριά υπήρχαν τρόφιµα για να επιζήσουµε. Είχαµε στήσει ένα πρόχειρο τσαντίρι και µέναµε 5-6 οικογένειες µαζί. Μείναµε έτσι περίπου δυο-τρεις µήνες. Μετά από τρεις µήνες, τότε ήµουν 9 χρονών, τώρα είµαι 66. Τα θυµάµαι. Θυµάµαι ότι µπροστά στο τσαντίρι έπεφταν άνθρωποι από την πείνα και δεν µπορούσαµε να τους βοηθήσουµε, πεθαίνανε. Μετά από λίγο καιρό µου έφτιαξε ο πατέρας µου ένα «λουστράκι». Σηµειωτέον ότι ο κάθε πατέρας φοβόταν να αφήσει το παιδί του να γυρνάει έξω. Αλλά όποιος δεν είχε λίγη ψυχή, λίγο θάρρος επάνω του, πέθαινε της πείνας. Εγώ γυάλιζα τα παπούτσια των Γερµανών, µου δίνανε χρήµατα και τους έλεγα «no Kamerad Drachmes, Brot, Essen». Και µου δίνανε τα αποφάγια τους: µακαρόνια µε κρέας, µε φασόλια, µε πατάτες, corn biff... Μου είχε φτιάξει ο πατέρας µου ένα τόσο µεγάλο τενεκέ και µάζευα τα αποφάγια τους και µου δίνανε και ψωµί, την κουραµάνα τους. Αυτό γινότανε για 2-3 χρόνια. Όταν φύγανε το 44 από την Ελλάδα, τότε άφησα και εγώ το λουστράκι µου: µάζευα τα αποφάγια τους και τρώγαµε 7 άτοµα. Πώς ένα µικρό παιδί έθρεψε την οικογένειά του στην κατοχή. Θυµάµαι και ένα άλλο περιστατικό µε έναν Γερµανό, πριν ακόµη µου φτιάξει ο πατέρας µου το «λουστράκι». Καθόµασταν γύρω από µια φωτιά που είχε ανάψει ο πατέρας µου και ζεσταινόµασταν, ήµασταν 7 άτοµα. Η µητέρα µου είχε πεθάνει, είχα µια µητριά πολύ καλή. Αφού καθόµασταν γύρω από τη φωτιά και δεν είχαµε τίποτα να φάµε, βλέπει ο πατέρας µου έναν Γερµανό που ήτανε µεθυσµένος να έρχεται προς εµάς. Ήρθε κοντά µας, µε έπιασε από το πουκάµισο και µε τράβηξε κάπου 300 µε 500 µέτρα µακριά και µε οδήγησε στο πιο κοντινό σπίτι του χωριού. Άνοιξε µε µια κλωτσιά την πόρτα του σπιτιού και ζητούσε από τη σπιτονοικοκυρά απειλώντας την µε το ντουφέκι και µιµούµενος τη φωνή της κότας, κο-κο-κο µια κότα και ένα καρβέλι ψωµί. Αφού τα πείρε µε ξαναπήγε πίσω στην οικογένειά µου και κάνοντας νόηµα στους µεγαλύτερους τους είπε να τη σφάξουν και να τη φάνε. Μέχρι εκεί θυµάµαι το περιστατικό. Όταν φύγανε οι Γερµανοί επιστρέψαµε στην Αθήνα. Οι Ιταλοί δεν πειράξανε ανθρώπους και οι Γερµανοί δεν πείραξαν. Μας λέγανε ότι αν δεν τους πειράζαµε, δεν θα µας ενοχλούσαν ούτε εκείνοι. Στα Πετράλωνα τώρα θυµάµαι που ήτανε ο αδελφός µου νιόπαντρος. Θυµάµαι το µπλόκο των Γερµανών που είχανε µαζέψει οι Γερµανοί πολλούς Έλληνες. (Ερώτηση: Έλληνες και Τσιγγάνους;) Έλληνες, τι. Τσιγγάνοι δεν είµαστε, αφού ζούµε στην Ελλάδα. Έλληνες είµαστε. Τέλος πάντων. Θυµάµαι αυτό το βράδυ που τους είχανε µαζέψει και τους είχανε πάει σε ένα ρέµα και οι Γερµανοί ρωτούσαν όποιος είναι ανύπαντρος και ποιος δεν έχει παιδιά ή έχει ένα παιδί. Μαζέψανε όσους δεν ήταν παντρεµένοι ή είχανε από ένα παιδί και µέσα σ αυτούς ήταν και άνθρωποι δικοί µας. Ο αδελφός µου. Τους µαζέψανε γιατί οι Ελασήτες είχανε σκοτώσει έναν Γερµανό. Ξεχώρισαν είκοσι ανθρώπους, τους πήγανε σ ένα ρέµα και τους εκτελέσανε. Μέσα σ αυτούς ήτανε και ο αδελφός µου. Στα Πετράλωνα που µέναµε είχαµε µια τουαλέτα για 6-7 οικογένειες. Επειδή βούλωνε πηγαίναµε έξω προς νερού µας και βλέπαµε έτσι πολλούς σκοτωµένους, πρόχειρα θαµµένους, µισοθαµµένους. 7. Συνέντευξη µε τη Στέλλα Σερέτη, 75 χρόνων (Νέα Ιωνία Βόλου, ). Σερέτη: Ήµουνα τότε ολόκληρη κοπέλα, ζούσαµε σε σκηνές, σε τσαντίρια στην περιοχή Τρίκαλα-Καρδίτσα. Φεύγαµε από τις πόλεις, φοβόµασταν µήπως µας

17 τραβήξουν. Εγώ από ό,τι θυµάµαι έβλεπα σκοτωµένους να τους µεταφέρουνε µε τα κάρα. Πολλές φορές έρχονταν οι Γερµανοί στα τσαντίρια µας, µερικές φορές δεν µας πειράζανε, µερικές φορές παίρνανε τους άνδρες µας για αγγαρεία. Μας τραβούσανε, εµείς φοβόµασταν πολύ. Απ ό,τι θυµάµαι είχε έρθει µια φορά ένας Γερµανός, εγώ µαγείρευα χόρτα, ήµουν µικρή κοπέλα, έβραζα χόρτα για να φάµε. Ήθελε να µε τραβήξει, δεν ήξερα τι ήθελε. Να µε σκοτώσει; δεν ξέρω. Εγώ έβαλα τις φωνές, έκλαιγα και τελικά µε άφησε. Τραβήξαµε πάρα πολλά. Τρώγαµε χόρτα χωρίς αλάτι για να ζήσουµε. Τον πατέρα µου δεν τον πείραξαν, σκότωσαν όµως το θείο µου, εδώ στα Τρίκαλα. Εµείς µε τους Γερµανούς τραβήξαµε πολλά. υστυχία, φόβο, ανέχεια. Γεννήθηκα στην Κρήτη, έφυγα όταν ήµουν δύο χρονών. Μεγάλωσα στα Τρίκαλα και στο Βόλο. Σήµερα είµαι 75 χρονών. Μέναµε εδώ. Πηγαίναµε ως γυρολόγοι στη Λαµία, στη Θεσσαλονίκη. Επειδή ήµασταν µικρά παιδιά, οι Γερµανοί που συναντούσαµε στο δρόµο δεν µας πειράζανε. 8. Συνέντευξη µε τον κ. Ευάγγελο Νικολαΐδη Νικολαΐδης: Λοιπόν, πριν φύγουν οι Γερµανοί για 6-7 µήνες ήµασταν στη Βέροια, σε αντίσκηνα. εν µας ενοχλούσε κανείς. Μας ρωτούσαν αν είδαµε αντάρτες. Εµείς απαντούσαµε όχι. Ήµασταν 6-7 άτοµα και µας διέταζαν να πέσουµε κάτω να µας πατήσουνε µε τα καµιόνια, τα τανκ. Κάπου είδανε έναν αντάρτη, ρίξανε δυο τρεις τουφεκιές. εν είδατε τίποτα; Τέλος πάντων. Τότε να έρθετε για δουλειά. Μας πήγανε κάπου κοντά στη Βέροια να δουλέψουµε στις γραµµές του τραίνου. Έσπασε η σκαµπανιά στο χέρι µου. Με πήρε από το χέρι ο Γερµανός και µου είπε να καθίσω κάτω και µου έδωσε να καπνίσω και ένα τσιγάρο. Το βράδυ κοιµηθήκαµε σε µια καλύβα. Οι δικοί µας άρχισαν να φοβούνται, γιατί θέλανε να µας πάνε έξω από τα σύνορα, πιθανόν σε στρατόπεδα. 9. Συνέντευξη µε την κ. Ζωή Νικολαΐδη Νικολαΐδη: Ήρθανε στη γειτονιά µας, έξω από τη Σαλονίκη. Εµείς καθόµασταν µπροστά στην πόρτα, εγώ και η µάνα µου. Περάσανε κάτι τραυµατίες παιδιά, µάλλον Αγγλοαµερικανούς. Κάποιος ζήτησε νερό. Εµείς από το φόβο δεν κινηθήκαµε. Ο τραυµατίας βρήκε πιο κάτω κάτι λασπόνερα, ήπιε νερό και πέθανε αµέσως. Γι αυτό η µητέρα µου δεν του έδωσε νερό να πιει, γιατί έτσι είχε πεθάνει και ο πατέρας µου. Μαζέψανε τους Εβραίους και τους βάλανε στα τραίνα. Τους µεταχειρίζονταν σαν τα ζώα. Η µητέρα µου βλέποντας αυτό το θέαµα λιποθύµησε στα χέρια µου. Φύγαµε από εκεί από φόβο. Το λέω και τρέµει η καρδιά µου και τώρα που το λεω. Μέχρι να γυρίσουµε είχε γεµίσει πτώµατα, τους είχαν κάψει τα σπίτια τους. Ήρθαν στη γειτονιά, βρήκανε ένα νεογέννητο πουλαράκι, το σφάξανε και το φάγανε. Ο άντρας µου κρατούσε στα χέρια του µια κότα και θελήσανε να του την πάρουν δια της βίας. Αυτός για να µην τους τη δώσει, έκανε πως του έφυγε από τα χέρια του. Γι αυτήν του την πράξη άρπαξε µια κλωτσιά από έναν Γερµανό που τη θυµάται ακόµη µέχρι σήµερα. Είδαµε να τιµωρούν µικρά παιδιά. Ξύλο, δαρµό. Εµένα ο µπαµπάς µου είχε ένα µικρό καµίνι και κολλούσε τενεκέδες και δεν τον πειράξανε. Γελούσανε µαζί του, παρατηρώντας τον να δουλεύει. Έπαιρνε κάτι για τη δουλειά του και µας έφερνε κάτι για φαγητό. Μας παίρνανε τις κότες, τα αυγά, δεν µας δίνανε τίποτε. Εµείς φοβόµασταν να τους ζυγώσουµε. Ήµασταν χρονών. Είχαµε πάρει φόβο. Από τότε ξεσπιτωθήκαµε µέχρι σήµερα.

18 Έναν δικό µας, τον «µπουρελό» τον πήρανε αναγκαστικά οι αντάρτες στο βουνό. Οι δικοί του τον είχαν για χαµένο. Ξαφνικά εµφανίστηκε µια µέρα που του κάνανε και µνηµόσυνο. Έκατσε πολλά χρόνια µε τους αντάρτες. Γιώργος Νικολαΐδης λέγεται, πέθανε στην Αθήνα. Ήµασταν ουδέτεροι και γλιτώσαµε. Αν µας έβρισκαν λίγο λερωµένους δεν θα γλιτώναµε. 10. Συνέντευξη µε τον κ. Καλαµιώτη Απόστολο, 70 ετών (Θήβα, ) Καλαµιώτης: Όταν ήρθαν οι Γερµανοί ήµουν 12 ετών. Καταγόµαστε από την Κύµη, νότια Εύβοια. Μετά λόγω της πείνας αναγκαστήκαµε και φύγαµε από εδώ από την πατρίδα µας και πήγαµε στη Μακεδονία. Από την πείνα τρώγαµε οτιδήποτε, µέχρι και πίτουρα για τα ζώα. Τα ψήναµε και τα τρώγαµε. Γερµανούς συναντήσαµε στη Θεσσαλονίκη. Εκεί συναντήσαµε και Ιταλούς και Βουλγάρους, τους είχαν φέρει οι Γερµανοί στη Θεσσαλονίκη. (Ερώτηση: Είχατε καθόλου επαφές µε τους Γερµανούς;) Να σου πω ότι ο Γερµανός ήταν καλύτερος από τους Ιταλούς και τους δικούς µας τους Γερµανόφιλους. Εγώ ήµουν τότε χρονών και έφτιαχνα µια καρέκλα να βγάλω το ψωµί µου και είχε πέσει ένα εγγλέζικο αεροπλάνο εκεί κάτω, στη Μεθώνη κοντά στην Κατερίνη και σου λεω αυτοί (οι γερµανόφιλοι) τρέχανε µε τα άλογα να προλάβουνε, να πούµε, το αυτοκίνητο για να πιάσουνε τους Εγγλέζους. Αλλά από πάνω ήταν οι αντάρτες, οι δικοί µας, και τους αρπάξανε από εκεί και τους εξοντώσανε. Αλλά εγώ έφτιαχνα µια καρέκλα εκεί πέρα και είχα και ένα µικρότερο αδερφάκι και µόλις µας βλέπουνε, σταµατάνε τα άλογα, εµένα µε πήρανε και µου δέσανε τα χέρια µε σύρµατα και µε δέσανε στην ουρά του αλόγου και µε τη φευγάλα του αλόγου, σύρθηκα στο χώµα, ξέφυγε κάπως το σύρµα από τα χέρια µου και έτσι γλίτωσα από τους Γερµανόφιλους. (Ερώτηση: Γιατί οι Γερµανοί ήταν καλύτεροι από τους Ιταλούς;) Κοίταξε να δεις. Οι Ιταλοί απλώνανε πολύ χέρι στις γυναίκες και άλλα, όπως και οι δικοί µας οι Γερµανόφιλοι, ενώ οι Γερµανοί ήταν και λίγο τυπικοί. Πάντως κακοπεράσαµε πολύ, τι να σου πω. Πείνα, δε βρίσκαµε τίποτα να φάµε. Υποφέραµε πολύ. Πίτουρα, τρώγαµε, αχελώνες τρώγαµε. Όλη η οικογένεια ήµασταν µαζί. Υπήρχε και κάποιος, όχι από τη δική µας τη ράτσα. Ήταν πέντε αδέρφια από τα οποία τρία αδέλφια από το Αυλωνάρι της Εύβοιας. Ο Σταύρος, ο Βασίλης. Οι Μητραίοι, όπως τους λέγανε. Εγώ, ακούστε τραβάγαµε τόση ταλαιπωρία. Ερχότανε οι Γερµανοί, οι Ιταλοί. Είχαµε φάει και ξύλο από τους Γερµανούς, από τους Βούλγαρους έξω από τη Θεσσαλονίκη προς τα Βασιλικά, στο αεροδρόµιο. Εκεί προς τη Χαλκιδική. Άγιο Νικήτα, Ορµύλια, Κασσάνδρα, όλα τα είχαµε περπατήσει για να ζήσουµε, να βρούµε ψωµί να φάµε. Ζητιανεύαµε, είχαµε φαει και ξύλο, µας δέρνανε. εν µας θέλανε και µας δέρνανε. Πηγαίναµε ως επί το πλείστον στους Γερµανούς µε ένα κατσαρόλι να µας δώσουνε κάτι για να φάµε και µας κυνηγάγανε, µας κτυπάγανε. Αφού και τα αποφάγια δε µας τα δίνανε, τα πετάγανε. Βλέπαµε τους Γερµανούς και τρέµαµε. Μας παίρνανε, να εµάς τα πιτσιρίκια να βοσκήσουµε τα άλογα των Γερµανών στα λιβάδια και µας δίνανε τόσο λίγο δα ψωµί και µας δέρνανε από πάνω. Ήµασταν στη Κατερίνη, στη Μεθώνη και είχε µείνει µια αµαξοστοιχία των Γερµανών µε την οπισθοχώρηση. Ήρθαν τα εγγλέζικα αεροπλάνα και κτυπήσανε και οι αντάρτες τους λιώσανε όλους. Είχαµε τραβήξει εµείς µεγάλη ταλαιπωρία. Από το 42 είχε πέσει µεγάλη πείνα, εδώ ο κόσµος είχε αρχίσει να πουλάει ό,τι είχε για να ζήσει στους µαυραγορίτες. Εµείς από την πείνα πηγαίναµε και ζητιανεύαµε. Εδώ προς το

19 χωριό αδί. Και είχαν κάνει στο ταψί πλακόπιτες σαν προπήρα, πίτουρα και καλαµπόκι. Αν δεν ήταν το καλαµπόκι στη Μακεδονία θα πεθαίναµε όλοι. Με κυνηγάγανε δύο Γερµανοί. Αυτοί είχανε µια βάρκα και ήτανε µέσα στη θάλασσα. Και εγώ σαν πιτσιρίκας πήγαινα για να ζητήσω καµιά µπουκιά ψωµί για να φάω. Πέφτει ο ένας µέσα στη θάλασσα, βγαίνει έξω και µε αρχίζει στο ξύλο. Σακραµέντο, στο διάολο µου λέει. Είχαµε τραβήξει πολλά βάσανα. Σε µάχη οι Γερµανοί σκότωσαν ένα από τα αδέλφια των Μητραίων σε µάχη. Αλλά ήταν τα άλλα δύο αδέρφια που τα ανταποδώσανε στους Γερµανούς. Η καταγωγή µας είναι από την Κύµη, το Αλιβέρι. Από εκεί φύγαµε µε τους Γερµανούς και πήγαµε να µείνουµε στη Χαλκίδα. Εγώ παντρεύτηκα τη κυρά µου και έφυγα από εκεί και ήρθα εδώ. Εδώ µένουµε 50 χρόνια. ουλεύαµε µέσα στους κάµπους. Βγάζαµε ρεβίθια, πατάτες, κρεµµύδια και τι δεν είχε αυτός ο κάµπος. ουλεύαµε συνέχεια, το ίδιο και σήµερα, άστα χάλια. 11. Συνέντευξη µε τον κ. Λαζαρίδη Στέφανο, ετών 97 ή 101, όπως ισχυρίζεται ο ίδιος (Κάτω Αχαγιά /1999) Λαζαρίδης: Γεννήθηκα το 1898 στην Τουρκία, στην Πόλη. Οι Γερµανοί ήρθαν το 41, τη Λαµπρή. Ήµουν τότε στη Λαµία. Με τους βοµβαρδισµούς της πόλης από τα γερµανικά αεροπλάνα πολύς κόσµος έφυγε για τα βουνά. Εµείς πήγαµε για τη Λάρισα, την Καρδίτσα. Ήρθαν οι Γερµανοί µας έκαναν έλεγχο. Γυρεύανε όπλα. Έκαναν έλεγχο, δεν βρήκαν τίποτα. Βρήκαν µόνο ένα όπλο, ένα «µάλιχερ». Το πήρανε και σκότωσαν τον Τσιγγάνο που είχε το όπλο. Το βράδυ τους είδαµε που µείνανε. Πήγαµε και τους καθαρίσαµε µε τα όπλα. Βρ.βρ.βρ.βρ.βρ.βρ. Από τους 30 ένας µόνο γλίτωσε. Εµείς ήµασταν καµιά σαρανταριά. Από εκεί εµείς πήραµε τα όπλα, τα κρύψαµε και πήγαµε για τον Τίρναβο. Εκεί ήρθαν οι Γερµανοί, είδαν και δεν γράψανε τίποτα για τους Τσιγγάνους. Ήρθαν 14 Γερµανοί µε σκυλιά. Κάτσανε λίγο. «Ω, γεια σας τι κάνετε; Καλά. Εµείς είµαστε δικοί σας», τους είπα. Από κει φύγαµε και πήγαµε για την Κατερίνη, εκεί κοντά προς τη θάλασσα. Βλέπουµε αεροπλάνα που είχαν αιχµαλωτίσει, από την Αγγλία. Εγώ ανέβηκα πάνω. Πάτησα ένα κουµπί, πήρε µπρος, ένα του κάνω εγώ πίσω έφυγα. Πήγανε δυο παιδιά από το χωριό, όχι δικά µας, τα είδαν οι Γερµανοί και τα σκότωσαν. Εµείς φύγαµε. Βλέπουµε την άλλη µέρα, βγάζουνε εσένα εµένα. Με αφήσανε, τελείωσαν φεύγω. Βάζουµε τρεις νάρκες, εκεί που θα περνάγανε τα αυτοκίνητα. (Ερώτηση: Πού τις βρήκατε τις νάρκες;) Όσες θέλεις, από τους αντάρτες (συνεργασία, λοιπόν, µε τους αντάρτες, αλλά οι Τσιγγάνοι δρούσαν από µόνοι τους, ανεξάρτητα και µε τον τρόπο τους, την εξυπνάδα τους.τ.). Και µε τους αντάρτες ήµασταν και µε τους άλλους. Μη µου κάνεις ζηµία να µη σου κάνω. Γιοµάτο στρατιώτες. Και τα τρία τα αυτοκίνητα στον αέρα. Ποιος κάνει αυτά; Ο Λαζαρίδης αυτός που σε µιλάει. Έκανα ένα χαντάκι για να µην περάσουνε από εκεί, αλλά από δίπλα. Από εκεί που είχα βάλει τις τρεις νάρκες. Αυτό έγινε το 41 το καλοκαίρι (δεν θυµάται πότε ακριβώς.τ.). Λοιπόν, µετά εκείνοι Αξιόπολη, λέγεται Γουµένισα. Ήρθαν οι Γερµανοί να κάνουν µάχες µε τους αντάρτες και εµείς ήµασταν εκεί. Άκουσα ότι θα ρθούνε. Με τους αντάρτες λέµε θα ρθούνε οι Γερµανοί να κάνουν τη µάχη; Προσέξτε καλά τη θέση σας. Έκατσαν οι αντάρτες και εµείς κάτσαµε δίπλα τους. Άρχισε η µάχη τάκα-τάκατάκα. Οι αντάρτες βάζαν από εκεί και εµείς από εκεί κατά των Γερµανών 16 όπλα. Στην Αξιόπολη, Γουµένιτσα. Μετά τελείωσαν τα φυσίγγια. Εγώ µε τους Γερµανούς

20 κάνω πολιτική. Το πρώτο όπλο µου δώσανε οι Γερµανοί να σκοτώσω τους αντάρτες. Ήρθαν οι Γερµανοί πήρανε τους νεκρούς. Μετά στα Ποράγια στις Σέρρες. Πήγαµε στο χωριό γεµάτο αντάρτες. Σκοτώσαµε πολλούς αντάρτες. Εµείς ήµασταν 16 άτοµα και εγώ ήµουν ο αρχηγός. Από εκεί τελειώσαµε. Ερχόµαστε στα Γιανιτσά Μπέλλες. Ο κουµπάρος αριστερός, βάφτισε δύο παιδιά του αδελφού µου. Αναστάση τον λέγανε. Πήγαµε εκεί σε µια καλύβα µέσα κάθονται τρεις αξιωµατικοί αντάρτες. «Από που ερχόσαστε;», «από εκεί» λέµε. Ο κουµπάρος λέει «µη φοβάστε, συναγωνιστές είναι». «Συναγωνιστές, γεια σας. Τι κάνετε, καλά είστε;». «Καλά είµαστε». Λέω «τροφή έχετε απάνου». Πάω και παίρνω 100 οκάδες σιτάρι. Στα Γιανιτσά είναι δύο αδέρφια. Ο ένας απάνω (αντάρτης) ο µικρότερος, ο µεγαλύτερος κάτω, Ταγµατασφαλίτης. Ήρθανε µαζευτήκανε στο σπίτι. Ο µεγαλύτερος πήγε προς νερού του και επιστρέφοντας τον σκότωσε ο αδελφός του ο µικρότερος. Ο µικρός αντάρτης ο µεγάλος παοτζής. Εκεί ένα χωριό λέγεται Κρύα Βρύση, εκεί κάθεται ένας καπετάνιος, ο Πούλιος. Ήρθαν οι αντάρτες, σκότωσαν πόσο σκότωσαν, πήρανε το ξέρω. Εγώ δεν µπήκα εκεί µέσα. Παίρνω χαµπάρι στην Κρύα Βρύση ο Πούλιος φέρνει όλο το στρατό σκοτώνει. Ένας Γερµανός σκότωσε έναν δικό µας έλληνα αντάρτη που ήταν και φίλος µου και του έβγαλε και το χρυσό δόντι και το πήρε µαζί του. Εγώ προσποιούµενος το γυρολόγο σκότωσα το Γερµανό σε δηµόσιο δρόµο µε αγάλµατα, του πήρα το χρυσό δόντι και το πήγα στη Μαρία στην αδελφή του. Στα Γιανιτσά κατέβηκαν πάλι οι αντάρτες, τα κάψανε και σκότωσαν πολλούς ταγµατασφαλίτες. Και εγώ ήµουν για φωτιά. Πηγαίνω πάλι στα Γιανιτσά, βρήκα δυο Γερµανούς, «τι κάνετε καλά, φίδια;» λέω. Εγώ λέω συντροφιά θα κάνω µε το φίδι. Τακ -τακ τους σκότωσα. Για λεφτά αποκλείεται πήρα τα πιστολιά και τα πήγα στον κουµπάρο. Το 44 ήµουν στη Χαλκιδική, στη Θεσσαλονίκη. Τώρα φεύγουν οι Γερµανοί. Μπήκαν Ρουµανία ο Ρώσος. Φεύγω ίσα, κάνω πλιάτσικα, άλογα, βόδια. Σε µια χαράδρα έκανα όσο έκανα τελευταίο είναι αυτό. Α! Στη Θεσσαλονίκη το 44 που έκαψε ο Γερµανός τα Βαγόνια. Εγώ κάνω µία βόλτα, κοίταξα έναν Γερµανό φυλάει τα βαγόνια. Του έκανα νόηµα ότι θα έρθουν αντάρτες να σας σκοτώσουν. Μου λέει είναι και άλλοι 6 µέσα. Πάω και τους καθαρίζω όλους. Λέω στον άλλο «φύγε να γλιτώσεις και πες ότι φύγανε». Για τους Γερµανούς ένα ήταν καλό, δεν πειράζανε γυναίκα. Στο χωριό Κασκάρκα στη Θεσσαλονίκη είµαι µε 4 αξιωµατικούς Γερµανούς. Έρχονται από εκεί γυναίκες, δεν πειράξανε καµία. Αυτό εγώ θα τους καθάριζα και αυτούς λόγω από αυτήν τη δουλειά. Ο ένας έµεινε εκεί γαµπρός, εσώγαµπρος, βαφτίστηκε, ηµήτρη τον είπανε. Το ήµουν στη Βουλγαρία, εκεί ήµουν καπετάνιος, ήταν 6 από την Κόζουλξια, 2 ήταν από το Κουρουσλί και ένα εγώ 9. Ήµουν στην Καρδίτσα µε τους Ιταλούς. Ο Ιταλός δεν είναι πολεµιστής. Πήγανε οι δικοί µας Κορυτσά, Αλµπασάνι κ.τ.λ. Πήγαµε και εµείς στον πόλεµο µε την Ιταλία.. ρούσαµε µόνοι µας, συµµετείχαµε και εµείς σε µάχες. Στη Λάρισα φέρανε και πολλούς Ιταλούς αιχµαλώτους. Με ένα πιστόλι µπορούσες να αιχµαλωτίσεις 100. Ήρθανε Γερµανοί και ψάχνανε για Ιταλούς. Με µια χειροβοµβίδα τους καθάρισα. Εγώ ήθελα να κάψω και τα αεροπλάνα τα αγγλικά που είχαν αιχµαλωτίσει οι Γερµανοί. Με τον εµφύλιο δεν αναµειχθήκαµε.

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα

Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα ΣΤ τάξη Δημοτικού Σχολείου Μακρυγιάλου 2009-2010 1 Τα περισσότερα παιδιά έχουν κατοικίδια στην αυλή τους. Υπάρχουν πολλά αδέσποτα στο Δήμο που δηλητηριάζονται. Η επιθυμία των παιδιών να γνωρίσουν τα άγρια

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός»

«Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 «Ο Σάββας η κλώσσα και ο αετός» (Πόντος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #26 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 2 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ Βάζει η δασκάλα εργασία για το σπίτι, να ρωτήσουν πως γεννιούνται τα παιδιά. - Μαμά, μαμά, λέει ο Σοτός μόλις πήγε σπίτι, η δασκάλα μας είπε να σας ρωτήσουμε πως γεννιούνται τα παιδιά. - Δεν μπορώ τώρα,

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr Ιστορία ζώσα 2 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944 www.axion.edu.gr Όποιος την ιστορία του τόπου του αγνοεί ορφανός νιώθει και ευάλωτος είναι. Επιμέλεια και οργάνωση του projectστ. Λίτσας Μαθηματικός Πρ. Εκπ/κου

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού

Αυήγηση της Οσρανίας Καλύβα στην Ειρήνη Κατσαρού Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας χωριάτης κι ήτανε φτωχός. Είχε ένα γάιδαρο και λίγα τάλαρα. Εσκέφτηκε τότε να βάλει τα τάλαρα στην ουρά του γαϊδάρου και να πάει να τον πουλήσει στο παζάρι στην πόλη. Έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών Έργων τέχνης Ιστορικών ντοκουµέντων µαρτυριών (YouTube)

ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών Έργων τέχνης Ιστορικών ντοκουµέντων µαρτυριών (YouTube) ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ Ενότητες: 46 (Οργάνωση, Κατεχόµενης Ευρώπης) και 48 (Κατοχή, Αντίσταση) Υπεύθυνες: Κοσκοσά Π. Πόγα Ν. όριζα Α. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΥΜΝΑΖΕΤΑΙ (Κωµικό σκετς)

Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΥΜΝΑΖΕΤΑΙ (Κωµικό σκετς) 1 Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΥΜΝΑΖΕΤΑΙ (Κωµικό σκετς) ΠΑΙΖΟΥΝ ΛΟΧΑΓΟΣ ΛΟΧΙΑΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΩΣΤΑΣ ΝΙΚΟΣ (στρατιώτες) Σήµερα θα πάµε µαζί να κάνουµε ασκήσεις και θεωρία. Για κάντε γραµµή. Αρχίζω. Προσέξτε. Πρώτα πρώτα ν ακούτε

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ

ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΘΕΑΤΡΙΚΟ 2 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ ΕΓΓΟΝΟΣ: Παππού, γιατί προτιμάς να βάζεις κανέλα και όχι κύμινο στα σουτζουκάκια; ΠΑΠΠΟΥΣ: Το κύμινο είναι κομματάκι δυνατό. Κάνει τους ανθρώπους να κλείνονται

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Μαρτυρία Χαράλαμπου Μπαταριά

Μαρτυρία Χαράλαμπου Μπαταριά 180 ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΓΙΩΡΚΑΤΖΗΣ (1955-1959) Μαρτυρία Χαράλαμπου Μπαταριά ΟΝΟΜΑ: Χαράλαµπος Μπαταριάς (Χριστοδούλου) ΗΜΕΡΟΜ. ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 25 Φεβρουαρίου 1933 ΗΜΕΡΟΜ. ΕΝΤΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΟΚΑ: 1955 ΨΕΥ ΩΝΥΜΟ: Μπαταριάς

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 4 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Ήταν ο Σοτός στην τάξη και η δασκάλα σηκώνει την Αννούλα στον χάρτη και τη ρωτάει: Αννούλα, βρες μου την Αμερική. Σην βρίσκει η Αννούλα και ρωτάει μετά τον Σοτό η δασκάλα: -Σοτέ, ποιος ανακάλυψε την Αμερική;

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ

ΖΑΧΡΑ ΙΜΠΡΑΧΗΜ ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΖΑΣ Θυµάσαι το παραµύθι της γιαγιάς για την 28 η Οκτωβρίου; Μάζεψε τους φίλους σου και διηγήσου το. Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένας γίγαντας που ζούσε στο δικό του σπίτι. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο

Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Τα παιδιά της Πρωτοβουλίας και η Δώρα Νιώπα γράφουν ένα παραμύθι - αντίδωρο Ο Ηλίας ανεβαίνει Ψηλά Ψηλότερα Κάθε Μάρτιο, σε μια Χώρα Κοντινή, γινόταν μια Γιορτή! Η Γιορτή των Χαρταετών. Για πρώτη φορά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Αυγοδρομίες Οι αυγοδρομίες ήταν ένα παιχνίδι που έπαιζαν τα παιδιά το Πάσχα στην πλατεία του χωριού. Είναι ένας διαγωνισμός όπου τα παιδιά κρατούν στο στόμα τους κουτάλια με

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

«Του πιδούδ' μι ντ πίτα»

«Του πιδούδ' μι ντ πίτα» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #28 «Του πιδούδ' μι ντ πίτα» (Κολινδρός Πιερίας Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #28 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Μια φορά η δασκάλα του Τοτού του είπε να γράψει 3 προτάσεις. Όταν πήγε σπίτι του ρωτάει τη μαμά του που έκανε δουλειές: - Μαμά πες μου μια πρόταση. - Άσε με τώρα, δεν μπορώ. Ο Τοτός τη γράφει. Μετά πηγαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά

Η ζωή είναι αλλού. < <Ηλέκτρα>> Το διαδίκτυο είναι γλυκό. Προκαλεί όμως εθισμό. Γι αυτό πρέπει τα παιδιά. Να το χρησιμοποιούν σωστά Δράση 2 Σκοπός: Η αποτελεσματικότερη ενημέρωση των μαθητών σχετικά με όλα τα είδη συμπεριφορικού εθισμού και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή! Οι μαθητές εντοπίζουν και παρακολουθούν εκπαιδευτικά βίντεο,

Διαβάστε περισσότερα

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που''

''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Μιλω ντας επιγραμματικα για την ανα γκη δημιουργι ας του νε ου ανθρω που'' ''Ο άνθρωπος δεν αρκείται πια στις μέχρι τώρα θεωρήσεις φιλοσοφικές και μη και νιώθει την ανάγκη δημιουργίας μιας δικής του

Διαβάστε περισσότερα

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Β. ΜΙΚΡΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 2 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Λέει ο Σοτός στη μαμά του: - Μαμά, έμαθα να προβλέπω το μέλλον! - Μπα; Κάνε μου μια πρόβλεψη! - Όπου να είναι θα έρθει ο γείτονας να μας πει να πληρώσουμε το τζάμι που του έσπασα!!! Ενώ ο πατέρας διαβάζει

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ

17.Γ. ΠΡΟΣΤΧΑ ΑΝΕΚΔΟΣΑ ΜΕ ΣΟΝ ΣΟΣΟ 4 - ΧΑΣΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΤ ΜΑΡΙΑ το Δημοτικό η δασκάλα λέει στους μαθητές της: -Παιδιά, ελάτε να κάνουμε ένα τεστ εξυπνάδας! Ριχάρδο, πες μου ποιο είναι αυτό το ζωάκι: Περπατά στα κεραμίδια, έχει μουστάκι, κάνει νιάου και αλλά έχει και

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας

Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Αναπτύσσοντας Υγιείς σχέσεις με τα παιδιά στο οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον μέσα από την βελτίωση της επικοινωνίας Δρ. Χρήστος Παναγιωτόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής Παιδικής και Εφηβικής Ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript

Modern Greek Stage 6 Part 2 Transcript 1. Announcement Καλημέρα, παιδιά. Θα ήθελα να δώσετε μεγάλη προσοχή σε ό,τι πω σήμερα, γιατί όλες οι ανακοινώσεις είναι πραγματικά πολύ σημαντικές. Λοιπόν ξεκινάμε: Θέμα πρώτο: Αύριο η βιβλιοθήκη του σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq σwω ψerβνtyuςiopasdρfghjklzx cvbn nmσγqwφertyuioσδφpγρa ηsόρ ωυdf ghjργklαzxcvbnβφδγωmζq wert

qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq σwω ψerβνtyuςiopasdρfghjklzx cvbn nmσγqwφertyuioσδφpγρa ηsόρ ωυdf ghjργklαzxcvbnβφδγωmζq wert qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq σwω Η μάνα και τα τέσσερα παιδιά της ψerβνtyuςiopasdρfghjklzx cvbn Θεατρική διασκευή mqw e rtyuiopasdfghjklzxcvbnφ γιmλι qπςπ ζ αwωeτrtνyuτioρνμpκaλs dfghςj klzxc vλοπbnαmqwertyuiopasdf

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Καραγκιόζης: Καλημέρα Πασά μου. Πασάς: Καλημέρα Καραγκιόζη. Πού πας και είσαι τόσο βιαστικός; Καραγκιόζης: Πάω να βρω δουλειά. Πασάς: Τι δουλεία ξέρεις να κάνεις εσύ; Καραγκιόζης:

Διαβάστε περισσότερα

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής

Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Τράντα Βασιλική Β εξάμηνο Ειδικής Αγωγής Ο Μικρός Πρίγκιπας έφτασε στη γη. Εκεί είδε μπροστά του την αλεπού. - Καλημέρα, - Καλημέρα, απάντησε ο μικρός πρίγκιπας, ενώ έψαχνε να βρει από πού ακουγόταν η

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες

Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Η ιστορία του χωριού μου μέσα από φωτογραφίες Μία εικόνα είναι χίλιες λέξεις Έτσι έλεγαν οι αρχαίοι Κινέζοι Εμείς, οι μαθητές της Α και Β Τάξης του δημοτικού σχολείου Λισβορίου θα σας πούμε την ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών Τμήμα Έρευνας Κοινωνιοδημογραφικά Χαρακτηριστικά ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ 2 1,6 % 1 8,9 2 % 1 4,8 6 % 1 2,1 6 % 6,7 6 % 8,1 1 % 8,1 1 % 1,3 5 % 2,7 % 1,3 5 %

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943

Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943 1 of 5 14/10/2014 12:12 µµ Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943 Γονική Κατηγορία: Ιστορική Βιβλιοθήκη Κατηγορία: Έπος 1940-2ος Παγκόσµιος Πόλεµος ηµοσιευµένο στις Τρίτη, 13 εκέµβριος 2011 05:25 Από τον/την http://users.sch.gr/pchaloul/kalavrita.htm

Διαβάστε περισσότερα

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας

Έρικα Τζαγκαράκη. Τα Ηλιοβασιλέματα. της μικρής. Σταματίας Έρικα Τζαγκαράκη Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας στην μικρη Ριτζάκη Σταματία-Σπυριδούλα Τα Ηλιοβασιλέματα της μικρής Σταματίας ISBN: 978-618-81493-0-4 Έρικα Τζαγκαράκη Θεσσαλονίκη 2014 Έρικα Τζαγκαράκη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα;

ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; ΥΔΡΟΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ (ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΥ) Τίτλος διερεύνησης: Ποιοί παράγοντες επηρεάζουν το πόσο νερό συγκρατεί το χώμα; Σύντομη περιγραφή διερεύνησης: Σκοπός αυτής της διερεύνησης ήταν να κάνουν κάποιες υποθέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει...

Ο γιος του ψαρά. κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... Ο γιος του ψαρά κόκκινη κλωστή δεμένη στην ανέμη τυλιγμένη, δώστου κλότσο να γυρίσει παραμύθι ν' αρχινήσει... ια φορά κι έναν καιρό ήταν ένας ψαράς που δεν είχε παιδιά. Κάποια μέρα, εκεί που πήγαινε με

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού

Ερωτηματολόγιο Προγράμματος Ασφαλώς Κυκλοφορώ (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς Κυκλοφορώ" (αρχικό ερωτηματολόγιο) Για μαθητές Δ - Ε - ΣΤ Δημοτικού Tάξη & Τμήμα:... Σχολείο:... Ημερομηνία:.../.../200... Όνομα:... Ερωτηματολόγιο Προγράμματος "Ασφαλώς

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΙΤΛΟΣ: «ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ» «Στερνή μου γνώμη, να σε είχα πρώτα», λέει ο σοφός λαός μας. Και πόσο δίκιο έχει, μονολογεί ο Κωνσταντής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΟ-ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Ονοματεπώνυμο: Κωνσταντίνα Γεωργακάκου

Διαβάστε περισσότερα

Μαρτυρία Λούλας (Κοκκίνου) Παπαγεωργίου

Μαρτυρία Λούλας (Κοκκίνου) Παπαγεωργίου Μαρτυρία Λούλας (Κοκκίνου) Παπαγεωργίου ΟΝΟΜΑ: Λούλα (Κοκκίνου) Παπαγεωργίου ΗΜΕΡΟΜ. ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 21 Φεβρουαρίου 1932 ΗΜΕΡΟΜ. ΕΝΤΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΟΚΑ: 1954 ΨΕΥ ΩΝΥΜΑ: Μαντώ, Σεβαστιανός ΠΕΡΙΟΧΗ/ΕΣ ΡΑΣΗΣ: Υπεύθυνη

Διαβάστε περισσότερα

qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq

qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq qwφιertyuiopasdfghjklzxερυυξnmηq Η μάνα και τα τέσσερα παιδιά της σwωψerβνtyuςiopasdρfghjklzxcvbn mqwertyuiopasdfghjklzxcvbnφγιmλι qπςπζαwωeτrtνyuτioρνμpκaλsdfghςj klzxcvλοπbnαmqwertyuiopasdfghjklz xcvbnmσγqwφertyuioσδφpγρaηsόρ

Διαβάστε περισσότερα

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς

Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης. Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Aνάπτυξη δημιουργικότητας και καλλιέργεια δημιουργικής σκέψης Χριστιάνα Χρίστου Β Δημοτικό Κοκκινοτριμιθιάς Τα δεδομένα Παρατηρήθηκε Απαξιωτική στάση/συμπεριφορά για το σχολείο, τα μαθήματα και το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα