ηµήτριος Ν. Τσακίρης 1 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στους έλληνες Τσιγγάνους και πώς επέζησε αυτή η µειονότητα 2

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ηµήτριος Ν. Τσακίρης 1 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στους έλληνες Τσιγγάνους και πώς επέζησε αυτή η µειονότητα 2"

Transcript

1 ηµήτριος Ν. Τσακίρης 1 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στους έλληνες Τσιγγάνους και πώς επέζησε αυτή η µειονότητα 2 Ιωάννινα Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται στο κείµενο αυτό υπεύθυνος είναι ο συγγραφέας. Οι θέσεις και οι απόψεις του συγγραφέα δεν δεσµεύουν τον επιστηµονικό υπεύθυνο του Προγράµµατος «Ένταξη Τσιγγανοπαίδων στο Σχολείο» ή το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων. 2 Το παρόν κείµενο αποτελεί επιµορφωτικό υλικό στα πλαίσια του προγράµµατος του ΥΠ.Ε.Π.Θ. «Ένταξη Τσιγγανοπαίδων στο Σχολείο», το οποίο υλοποιείται από το Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων. Η παρουσία του κειµένου στο διαδίκτυο εξυπηρετεί επιµορφωτικές ανάγκες και ανάγκες ευαισθητοποίησης των εκπαιδευτικών της προσχολικής, πρωτοβάθµιας και δευτεροβάθµιας υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αλλά απευθύνεται και στο ευρύ κοινό. Κάθε αθέµιτη χρήση του κειµένου υπόκειται στις διατάξεις του νόµου περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Φιλολογική επιµέλεια: Ειρήνη-Σοφία Κιαπίδου. Επιστηµονική επιµέλεια, εποπτεία, συντονισµός: Αθανάσιος Ε. Γκότοβος.

2 Εισαγωγή Η άνοδος των εθνικοσοσιαλιστών στην εξουσία σηµατοδοτεί και µια σκλήρυνση των µέτρων εναντίον των Ροµά. Από το 1933 ως το 1945 θα γραφτεί και το φρικτότερο κεφάλαιο µέχρι σήµερα στην ιστορία των Εβραίων και των Ροµά. Νόµοι που είχαν ψηφιστεί αρκετά χρόνια πριν αποτέλεσαν το νοµικό καθεστώς πάνω στο οποίο στηρίχτηκαν οι Ναζί, προκειµένου να νοµιµοποιήσουν τις µετέπειτα απάνθρωπες πράξεις τους. Το πρώτο νοµικό διάταγµα για τη µαζική εξόντωση των Ροµά αποτέλεσε ο «νόµος για την καταπολέµηση των Τσιγγάνων, των νοµάδων και των φυγόπονων» που είχε ψηφιστεί στις 16 Ιουλίου του 1926 στη Βαυαρία. Αν και µέχρι το 1936 οι Τσιγγάνοι / Ρόµηδες δεν αποτελούσαν ιδιαίτερο συστατικό στοιχείο της ρατσιστικής προπαγάνδας, συµπεριλαµβάνονταν πάντοτε στις στρατηγικές εξόντωσης. Τα πράγµατα άλλαξαν, όµως, ριζικά όταν στις 5 Σεπτεµβρίου του 1935 το συνέδριο του εθνικοσοσιαλιστικού κόµµατος διακήρυττε από τη Νυρεµβέργη το «νόµο για την προστασία του γερµανικού αίµατος και της γερµανικής τιµής». Με το νόµο αυτό χαρακτηρίζονταν ως Εβραίοι, Έγχρωµοι, Τσιγγάνοι και κοινωνικές οµάδες του περιθωρίου οι οµάδες εκείνες που απειλούσαν την καθαρότητα της γερµανικής φυλής. Η διαρκής σκλήρυνση των µέτρων και η επέκτασή τους και σε άλλες κατηγορίες του πληθυσµού προώθησαν σε εντατικό βαθµό την καθιερωµένη «πολιτική κατά των Τσιγγάνων». Τα µέτρα αυτά λειτούργησαν παράλληλα µε τις επανειληµµένα εκφρασµένες αξιώσεις να αναχαιτιστεί η βιολογική ικανότητα αναπαραγωγής των Ροµά 3. Με την επιδίωξη αυτού του στόχου η κρατική πολιτική απέκτησε ένα ποιοτικό άλµα απέναντι στους Sinti και Roma, επειδή µετατόπιζε τη δίωξη από τον τρόπο ζωής στην εξόντωση των ίδιων των ανθρώπων. Στις 8 εκεµβρίου του 1938 ο Χίµλερ εξέδωσε µια εγκύκλιο, σύµφωνα µε την οποία η «ρύθµιση του ζητήµατος των Τσιγγάνων» θα καθοριζόταν από την κοινωνική συµπεριφορά της φυλής. Η φυλή, η «ράτσα» επιβλήθηκε οριστικά ως το υποχρεωτικό κριτήριο της κρατικής πολιτικής απέναντι στους Sinti και Roma. Στις ανακοινώθηκε νέα διάταξη, η οποία απαγόρευε στους Sinti και Roma να εγκαταλείψουν τον τόπο κατοικίας τους και απλοποιούσε την πλήρη τους καταγραφή. Με βάση µια διάταξη του Χίµλερ στις όσες γυναίκες θεωρούνταν ύποπτες µαντείας έπρεπε να µεταφερθούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Μία άλλη διάταξη του υπουργού παιδείας και λαϊκής επιµόρφωσης στις υπαγόρευε την υποχρεωτική εκδίωξη των Τσιγγανοπαίδων από το σχολείο. Στις µε τη «διάταξη για την απασχόληση Τσιγγάνων» εξισώθηκαν οι Τσιγγάνοι µε τους Εβραίους εργασιακά και κοινωνικά. Οι Τσιγγάνοι µάλιστα βρίσκονταν σε χειρότερη θέση από τους Εβραίους, επειδή δεν διέθεταν κανένα ίδρυµα πρόνοιας. Στις η αρχιστρατηγία της Βέρµαχτ διέταξε να απολυθούν οι «Τσιγγάνοι» και οι «Τσιγγάνοι-Μιγάδες» από τη Βέρµαχτ για λόγους φυλετικούς. Η πλήρης αφαίρεση των δικαιωµάτων των Sinti και Roma συνοδεύτηκε µε εκτοπισµούς από τη Γερµανία και τις κατεχόµενες περιοχές στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Sinti και Roma από τη Γερµανία και την κατεχόµενη Ευρώπη δολοφονήθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης µέσω της καταναγκαστικής εργασίας (µεταξύ άλλων για τη Siemens, Daimler-Benz, AEG, Henkel, Messerschmitt, BMW, 3 Ήδη από το 1933 το γραφείο «φυλετισµού και εποικισµού» των SS στο Βερολίνο αξίωνε ότι «οι Τσιγγάνοι και οι Μιγάδες-Τσιγγάνοι -αδιάφορο αν είναι κοινωνικά προσαρµοσµένοι ή όχι- πρέπει στις περισσότερες περιπτώσεις να καταστούν στείροι, άτεκνοι» (Romani Rose 1987).

3 Volkswagen, IG Farben και των επιχειρήσεων επεξεργασίας των προϊόντων τους), ιατρικών πειραµάτων, εκτελέσεων σε θαλάµους αερίων και άλλων µορφών εξόντωσης. Όπως είναι γνωστό, εκατοµµύρια Εβραίοι και αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες Ροµά εξοντώθηκαν µετά από προγραµµατισµένο θάνατο στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και στα κρεµατόρια της κατεχόµενης Ευρώπης. Έτσι, κοντά στο ολοκαύτωµα των Εβραίων υπάρχει και το «µικρό ολοκαύτωµα των Τσιγγάνων». Μόνο στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία και τη Φινλανδία κατάφεραν να γλιτώσουν οι Ροµά την εξόντωση. 1. Βαλκάνια Η επίθεση της Βέρµαχτ κατά της Γιουγκοσλαβίας άρχισε στις 6 Απριλίου του 1941 µε το βοµβαρδισµό του Βελιγραδίου. Ο βοµβαρδισµός έπληξε και το τετράγωνο των Τσιγγάνων στο κέντρο της πόλης, όπου πολλοί άνθρωποι βρήκαν το θάνατο 4. Μετά το τέλος της εισβολής στις 17 Απριλίου η Γιουγκοσλαβία µοιράστηκε ανάµεσα στη Γερµανία, την Ουγγαρία, την Ιταλία και τη Βουλγαρία. Η Κροατία συµπεριλαµβανοµένης και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης απετέλεσε το «ανεξάρτητο κράτος της Κροατίας», παρέµεινε όµως de facto κατεχόµενη από τη Γερµανία και την Ιταλία. Στη διαµοιρασµένη Γιουγκοσλαβία δεν υπήρξε µια ενιαία πολιτική δίωξης απέναντι στους Εβραίους και τους Τσιγγάνους. Στη γερµανική «νοτιοανατολική στρατιωτική περιοχή» και κυρίως στην Κροατία όπου είχε επιβληθεί το φασιστικό καθεστώς των «Ουστάσι», ο διωγµός έφθασε µέχρι τη γενοκτονία. Στο στρατόπεδο Jasenovac εκτελέστηκαν αρκετές χιλιάδες Εβραίοι, Τσιγγάνοι και ορθόδοξοι Σέρβοι. Στις περιοχές που υπάγονταν στην Ιταλία και τη Βουλγαρία τα µέτρα δίωξης εναντίον των Εβραίων και των Τσιγγάνων εφαρµόστηκαν µε πιο αργούς ρυθµούς. Στη Ρουµανία αν και υπήρχαν ήδη για το φασιστικό καθεστώς Αντονέσκου συγκεκριµένα σχέδια για τη «λύση του τσιγγάνικου προβλήµατος», τα κυβερνητικά µέτρα περιορίστηκαν µόνο στη δίωξη των Τσιγγάνων από µερικές περιοχές της χώρας. Έτσι, το σχέδιο µιας ολοκληρωτικής εξόντωσης από πρωτοβουλία του καθεστώτος- Αντονέσκου δεν µπορεί να αποδειχθεί. Στη Βουλγαρία, όπως και στην κατεχόµενη από τη Βουλγαρία περιοχή της σερβικής Μακεδονίας, η µουσουλµανική εκκλησία έλαβε υπό την προστασία της τους Τσιγγάνους. Με την επέµβαση µουσουλµάνων αξιωµατούχων στη γιουγκοσλαβική Μακεδονία και στο Κόσοβο έγινε δυνατό να µην πέσουν οι Τσιγγάνοι στα χέρια των Γερµανών χρόνια αργότερα το Βελιγράδι θα βοµβαρδιστεί εκ νέου. Αυτή τη φορά, όµως, από τα νατοϊκά αεροσκάφη, όπου µεταξύ των άλλων συµµετέχουν για πρώτη φορά µετά τον πόλεµο και αεροσκάφη της γερµανικής Luftwaffe. Μεταξύ των θυµάτων του άµαχου πληθυσµού βρίσκονται και αρκετοί Τσιγγάνοι.

4 2. Ελλάδα 2.1. Η πολιτική των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στις µειονότητες Την ιταλική επίθεση κατά της Ελλάδας στις 28 Οκτωβρίου του 1940 ακολούθησε στις η γερµανική επίθεση. Οι Γερµανοί εισέρχονται στην Ελλάδα µέσω των γιουγκοσλαβικών συνόρων. Μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης στις 9 Απριλίου συνθηκολογεί και το Τµήµα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας και στις 20 του ίδιου µήνα ο διοικητής του Γ Σώµατος Στρατού, αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου, προτείνει συνθηκολόγηση στους Γερµανούς, οι οποίοι λίγο αργότερα θα τον χρήσουν και πρωθυπουργό της κατεχόµενης Ελλάδας. Με την υπ αριθµόν 29 εντολή ( ) του Αδόλφου Χίτλερ η περιφρούρηση του ελληνικού χώρου (εκτός από τη γερµανική ζώνη Θεσσαλονίκη- Αιγαίο-Φρούριο Κρήτης, καθώς και τη βουλγαρική ζώνη Ανατολική Μακεδονία- Θράκη και µια λωρίδα µε το ιδυµότειχο προς τα σύνορα µε την Τουρκία, η οποία παρέµενε υπό γερµανικό έλεγχο), ανατέθηκε στις ιταλικές δυνάµεις κατοχής. Σύµφωνα µε αυτήν την εντολή, οι γερµανικές υπηρεσίες δεν θα έπρεπε να επεµβαίνουν σε γενικά ζητήµατα ασφαλείας και διοίκησης της χώρας. Ακόµη, θα έπρεπε να αρνούνται και «κάθε µεσολαβητική ενέργεια που ενδεχοµένως θα επιθυµούσαν οι Έλληνες» 5, προκειµένου οι Γερµανοί ως ηγετική δύναµη του Άξονα να µη θεωρηθούν υπεύθυνοι για όσα οι Βούλγαροι και οι Ιταλοί θα διέπρατταν στις ζώνες κατοχής τους. Με δεδοµένο, λοιπόν, ότι στη µεγαλύτερη επικράτεια του κράτους υπήρχε το ιταλικό προβάδισµα και ότι το ιταλικό προξενείο της Θεσσαλονίκης βοήθησε πολλούς Εβραίους προµηθεύοντάς τους µε ιταλικά διαβατήρια, οι Γερµανοί δεν είχαν κανένα πολιτικό η στρατιωτικό συµφέρον να ασχοληθούν µε τους φτωχούς Τσιγγάνους. Να σηµειωθεί ακόµη ότι οι Τσιγγάνοι δεν ήσαν συγκεντρωµένοι σε µια συνοικία, όπως για παράδειγµα οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, δεν είχαν µόνιµο τόπο διαµονής και οι περισσότεροι ζούσαν εκτός της γερµανικής ζώνης. Τέλος, δεν ήταν καταγραµµένοι ούτε από τις ελληνικές αρχές, πράγµα που δυσκόλευε επιπλέον τον εντοπισµό και την αναγνώρισή τους. Σε αντίθεση µε τις προσπάθειες των Γερµανών να εγκαταστήσουν µια κυβέρνηση που θα εξυπηρετούσε όσο το δυνατόν καλύτερα τα συµφέροντά τους, οι Ιταλοί προσπάθησαν να εκµεταλλευτούν τη δυσαρέσκεια των εθνικών µειονοτήτων για δικό τους όφελος. Είναι γεγονός ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει αποσχιστικό κίνηµα, που να υπονοµεύει την κρατική συνοχή. Το ποσοστό των µειονοτήτων αποτελεί µικρό µόνο κλάσµα του συνολικού πληθυσµού της χώρας. 6 Μετά και την υποχρεωτική ανταλλαγή των µουσουλµανικών και χριστιανικών πληθυσµών µεταξύ Ελλάδας- Τουρκίας και των σχισµατικών βουλγαριζόντων και των Ελλήνων, η Ελλάδα διαθέτει µια υψηλού βαθµού οµοιογένεια του πληθυσµού. Εκτός αυτού, µια κινητοποίηση του τουρκόφωνου στοιχείου στη υτική Θράκη ελέγχεται από τους βούλγαρους κατακτητές, οι οποίοι κοντά στη Θράκη ελέγχουν ακόµη και την Ανατολική Μακεδονία. Πολύ περισσότερο αποκλείεται η συνεργασία µε το εβραϊκό τµήµα του πληθυσµού στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Κοντά σ αυτά θα πρέπει να 5 Χάγκεν Φλάισερ, Στέµµα και Σβάστικα, Αθήνα 1995, τόµ. 1 ος, σελ Σύµφωνα µε την επίσηµη απογραφή του πληθυσµού του 1951 µόνο άτοµα φαίνεται να δήλωσαν ως µητρική τους γλώσσα την τσιγγάνικη. Πρβλ. Γενική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδας της 7. Απριλίου 1951, τόµ. 2 ος.

5 προστεθεί και η γερµανική «επιφυλακτικότητα ως προς τη χρησιµοποίηση "αλλοφύλων πληθυσµών" στα πρώτα χρόνια του πολέµου» 7. Από την πλευρά τους οι Ιταλοί επιδίωξαν και είχαν µια συνεργασία µε τους αλβανικής καταγωγής µουσουλµάνους (τους αποκαλούµενους και Αλβανοτσάµηδες) της Τσαµουριάς στην περιοχή της Θεσπρωτίας 8 και µε τους Κουτσοβλάχους της Ηπειροθεσσαλίας και Μακεδονίας. Σε ρόλο «πέµπτης φάλαγγας» µερικοί απ αυτούς προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στους Ιταλούς ως κατάσκοποι και οδηγοί στα βουνά της Πίνδου Κατοχικές δυνάµεις και έλληνες Τσιγγάνοι Αναφορικά µε τη συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων απέναντι στη µειονότητα των Τσιγγάνων δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου καταγραµµένα στοιχεία, τόσο από την πλευρά των κατακτητών όσο και από την πλευρά των ελλήνων Τσιγγάνων. Απ' ό,τι φαίνεται ούτε οι ελληνικές αρχές έχουν καταγράψει κάποια στοιχεία. Τέλος, ούτε η βιβλιογραφία που ασχολείται µε την κατοχική περίοδο κάνει έστω και κάποια µνεία στους έλληνες Τσιγγάνους. Το ίδιο ισχύει και µε τις οργανώσεις της εθνικής αντίστασης. εν υπάρχει, δηλαδή, τίποτα καταγραµµένο. Έτσι, ο µόνος δρόµος που απέµενε, προκειµένου να συγκεντρωθούν µερικά πρώτα στοιχεία -και αυτά πάντα µε επιφύλαξη- ήταν οι προσωπικές µαρτυρίες και οι αναµνήσεις µερικών Τσιγγάνων / Γύφτων που έζησαν την κατοχική περίοδο 9. Εποµένως, ό,τι θα προκύψει θα είναι αποτέλεσµα συνεντεύξεων µε Τσιγγάνους που έζησαν τη συγκεκριµένη περίοδο. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι το εγχείρηµα δεν είναι καθόλου εύκολο. Υπάρχουν αντικειµενικές δυσκολίες. Πολλοί από τους Τσιγγάνους που έζησαν την περίοδο αυτή δεν ζουν πια, εφόσον ο µέσος όρος διάρκειας ζωής των Τσιγγάνων δεν υπερβαίνει τα 60 χρόνια ζωής. Επειδή οι περισσότεροι Τσιγγάνοι δεν κατέχουν πολύ καλά την ελληνική γλώσσα, ακολουθήθηκε η µη δοµηµένη συνέντευξη. Πράγµα που σηµαίνει, η συνέντευξη δε στηρίχθηκε σ έναν κατάλογο προκαθορισµένων ερωτήσεων, αλλά σε µια συζήτηση λίγο πολύ ελεύθερη, όπου βέβαια οι ερωτήσεις γίνονταν πάνω στο συγκεκριµένο θέµα 10. Μερικοί είναι της γνώµης ότι: οι Τσιγγάνοι προκειµένου να επιβιώσουν, υποτάχθηκαν στις κατοχικές δυνάµεις. Πολύ πιθανόν µερικοί από αυτούς να συνεργάστηκαν µε τους κατακτητές. 11 Είναι, βέβαια, γεγονός ότι οι κατοχικές δυνάµεις και ιδίως οι Γερµανοί δεν τους αντιµετώπισαν ως µειονότητα ή καλύτερα, δεν έδειξαν τον ίδιο ζήλο που επέδειξαν για τη µειονότητα των Εβραίων. Ευτυχώς, βέβαια, για τους Τσιγγάνους. Έτσι, χωρίς επιφύλαξη θα µπορούσαµε να παραδεχθούµε ότι στην Ελλάδα οι Τσιγγάνοι αντιµετωπίστηκαν από τις κατοχικές δυνάµεις όπως και ο υπόλοιπος άµαχος πληθυσµός. 7 Χάγκεν Φλάισερ, ό.π., σελ Οι Τσάµηδες της Θεσπρωτίας κατόπιν του ισχυρισµού τους ότι ήσαν αλβανικής καταγωγής -και µετά από προσωπική επέµβαση του τότε έλληνα δικτάτορα πρωθυπουργού Θεόδωρου Πάγκαλου- είχαν εξαιρεθεί της ανταλλαγής του 1922 και εκδιώχθηκαν µετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο ως συνεργάτες των δυνάµεων κατοχής και εγκληµατίες πολέµου. 9 Έτσι αποκαλούνται στην Ελλάδα οι Ροµά, οι οποίοι και µεταξύ τους κάνουν ακόµη αυτόν το διαχωρισµό. Συνήθως, ως Γύφτοι χαρακτηρίζονται οι µόνιµα εγκατεστηµένοι και ως Τσιγγάνοι οι ταξιδιώτες, σκηνίτες, αν και αυτό δεν ισχύει οπωσδήποτε. 10 Στην αποµαγνητοφώνηση των συνεντεύξεων -εκτός από λίγες διορθώσεις που επιβάλλονταν να γίνουν- παρέµειναν σχεδόν όπως ειπώθηκαν, µε την ασυνταξία τους. 11 «Οι Γερµανοί δεν µας πείραξαν, είχαµε και εµείς τους Τσολιάδες µας». Αυτό µας ανέφερε µια Τσιγγάνα στη συνοικία Γύφτικα της Πάτρας.

6 Η συµπεριφορά των κατοχικών δυνάµεων σύµφωνα µε τις µαρτυρίες των Τσιγγάνων ποικίλει ανάλογα µε τις προσωπικές εµπειρίες που έζησε και βίωσε ο κάθε Τσιγγάνος. Όσοι από αυτούς ήταν εγκατεστηµένοι στην Αθήνα (συνοικία Κάτω Πετράλωνα) και τον Πειραιά 12, προκειµένου να επιβιώσουν οι ίδιοι και οι οικογένειές τους, έρχονταν σε «εµπορικές συναλλαγές» µε τους κατακτητές, πουλώντας τους διάφορα µικροαντικείµενα. Με τα λίγα χρήµατα που κέρδιζαν αγόραζαν ό,τι τρόφιµα έβρισκαν στην περιορισµένη ούτως ή άλλως αγορά. Η δυνατότητα πρόσβασης του µικροπωλητή Τσιγγάνου στις δυνάµεις κατοχής και η συνακόλουθη συναλλαγή µαζί τους συνέβαλε στο να διάκεινται φιλικά απέναντί τους: «Οι Γερµανοί δεν πειράξανε τους Τσιγγάνους, ούτε εµείς τους πειράξαµε. ουλεύαµε. Τους πουλούσαµε ρούχα, δακτυλίδια, καδένες και έτσι βγάζαµε το ψωµάκι µας. Αγοράζαµε από τους Γερµανούς λίγη κουραµάνα, λίγο τυρί. Λεφτά είχαµε... Και οι Ιταλοί καλά µας φέρθηκαν. Θυµάµαι µια φορά ήρθαν στο καφενείο της γειτονιάς, ήπιαν, κάναµε καλαµπούρια και φύγανε χωρίς να µας πειράξουν... Πάντως, οι Γερµανοί δεν µας πειράξανε, δεν έχουµε παράπονο από τους Γερµανούς. εν µας πειράξανε, γιατί δουλεύαµε µαζί τους» 13. Εκτός αυτού, στην κοινότητα των Τσιγγάνων είναι πολύ διαδοµένος ο µύθος πως ο αρχιεπίσκοπος αµασκηνός και η τότε Βασίλισσα της Ελλάδας είχαν ζητήσει από τις κατοχικές δυνάµεις να µην ενοχλήσουν τους Τσιγγάνους, διότι ήταν καλοί άνθρωποι. Μερικοί Τσιγγάνοι αρέσκονται να λένε ότι η Βασίλισσα φέρεται να είπε στους Γερµανούς ότι «οι Τσιγγάνοι είναι το λουλούδι της Ελλάδας» και γι αυτό οι Γερµανοί δεν έπρεπε να τους πειράξουν. Είναι γεγονός ότι ο αµασκηνός, τόσο ως Αρχιεπίσκοπος όσο και ως Αντιβασιλέας αργότερα, µεσολαβούσε στον πληρεξούσιο του Ράιχ στην Αθήνα γερµανό Altenburg, προκειµένου να µην εκτελεστούν αυθαίρετα συλληφθέντες έλληνες πολίτες, ανεξαρτήτως εθνικότητας ή θρησκευτικού δόγµατος, όπως αρκετές φορές έπραξε για τους έλληνες Εβραίους της Αθήνας. 14 Κάτι αντίστοιχο, όµως, για τους Τσιγγάνους δεν αναφέρεται στο βιβλίο του Ηλία Βενέζη για τον Αρχιεπίσκοπο αµασκηνό. Άλλοι Τσιγγάνοι / Γύφτοι έχουν πολύ αρνητικές εµπειρίες από τους Γερµανούς. Μιλούν, όµως, ευνοϊκά για τους συµµάχους τους Ιταλούς: «Οι Ιταλοί µας ταΐσανε. Αντιθέτως, οι Γερµανοί προτιµούσαν να τα πετάξουνε, παρά να τα δώσουν στον κόσµο... Εγώ πέρασα όµως καλά. Τους έπλενα και τους σιδέρωνα τα ρούχα» 15. Στο ίδιο µοτίβο και η επόµενη άποψη: «Οι Γερµανοί ήταν βάρβαροι. Οι Ιταλοί τόσο τίµιοι ήταν που φέρανε µαζί τους και οστά(!) Ελλήνων φαντάρων, τα οποία και θάψαµε στο νεκροταφείο της πόλης, στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Εµείς, ήµασταν αχάριστοι. Το ιταλικό νεκροταφείο το χαλάσαµε και το κάναµε χωράφι. Πρόλαβαν ή 12 Με την αναγκαστική ανταλλαγή των πληθυσµών µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας το ήρθαν από την Τουρκία -κυρίως από την Κωνσταντινούπολη και την περιοχή της Σµύρνης- µαζί µε τους χριστιανούς Έλληνες και διάφορες οµάδες Τσιγγάνων, οι λεγόµενοι Ανατολίτες Χριστιανοί Τσιγγάνοι. Πολλοί απ αυτούς στην προσπάθειά τους να επιβιώσουν «εγκαταστάθηκαν» στις παρυφές των αστικών κέντρων, δηµιουργώντας τους γνωστούς µέχρι σήµερα «τσαντιροµαχαλάδες». Στην Αθήνα οι τσιγγάνικες οµάδες εγκαταστάθηκαν κυρίως στα Κάτω Πετράλωνα και τον Πειραιά. Λίγο αργότερα µερικοί απ αυτούς θα εγκαταλείψουν τα Κάτω Πετράλωνα και θα εγκατασταθούν στην αγροτική τότε περιοχή της Αγίας Βαρβάρας. Μετά τον πόλεµο θα τους ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες οικογένειες. Η Αγία Βαρβάρα αποτελεί σήµερα µία από τις πολυπληθέστερες τσιγγάνικες περιοχές της Ελλάδας, όπου οι Ροµά δεν είναι µόνιµα εγκατεστηµένοι, αλλά σε µεγάλο βαθµό ενσωµατωµένοι στην ελληνική κοινωνία. 13 Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε τον µικρέµπορα Ηλία ηµητρίου, κάτοικο σήµερα Αγίας Βαρβάρας. 14 Ηλίας Βενέζης: Αρχιεπίσκοπος αµασκηνός. Οι Χρόνοι της δουλείας, Εκδόσεις Εστία, Αθήνα 1981, σελ Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε την κ. Χριστογιώτη από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας.

7 τους δώσαµε λίγα οστά. Οι Γερµανοί συλλάβανε Εβραίους από την Παραµυθιά και µερικές οικογένειες από τις Φιλιάτες. Εµάς δεν µας πειράξανε. Μείναµε εδώ, δεν φύγαµε» 16. Ένας άλλος Τσιγγάνος θυµάται: «Είχαµε φάει ξύλο από τους Γερµανούς και από τους Βούλγαρους. Έξω από τη Θεσσαλονίκη προς τα Βασιλικά, στο αεροδρόµιο. Εκεί προς τη Χαλκιδική. Άγιο Νικήτα, Ορµύλια, Κασσάνδρα, όλα τα είχαµε περπατήσει για να ζήσουµε, να βρούµε ψωµί να φάµε. Ζητιανεύαµε, είχαµε φάει και ξύλο, µας δέρνανε. εν µας θέλανε και µας δέρνανε. Πηγαίναµε ως επί το πλείστον στους Γερµανούς µε ένα κατσαρόλι να µας δώσουνε κάτι για να φάµε και µας κυνηγάγανε, µας κτυπάγανε. Αφού και τα αποφάγια δε µας τα δίνανε, τα πετάγανε. Βλέπαµε τους Γερµανούς και τρέµαµε. Μας παίρνανε, να εµάς τα πιτσιρίκια, να βοσκήσουµε τα άλογα των Γερµανών στα λιβάδια και µας δίνανε τόσο λίγο δα ψωµί και µας δέρνανε από πάνω» 17. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η άποψη του αθηναίου δηµοσιογράφου κ. Θεοτοκά αναφορικά µε το χαρακτήρα και τη συµπεριφορά των κατακτητών της Αθήνας: «Οι Γερµανοί είναι πολύ σκληροί, όµως νιώθεις πως η σκληρότητά τους δεν προέρχεται από µίσος. Είναι ψυχρή, µηχανική, αποτέλεσµα της εφαρµογής επιστηµονικού σχεδίου που αποβλέπει στην πραγµατοποίηση ενός αντικειµενικού σκοπού, στον οποίο πιστεύουν. Έξω από την υπηρεσία είναι αγαθοί. Περιττές πιέσεις δεν κάνουν, ούτε προσβολές φιλοτιµίας. Αν δεν τους πατήσεις στον κάλο δεν σε πειράζουν... Οι Ιταλοί έδειχναν περισσότερο ανθρωπισµό, αισθηµατισµούς, συµπόνια, τρυφερότητες, όµως ένιωθες αδιάκοπα τη βαθιά αντιπάθειά τους για καθετί ελληνικό. Οι καλοσύνες τους αφορούσαν άτοµα, απέναντι στην εθνότητα, όµως, είχαν µια εµπάθεια... Ήταν µικρολόγοι, µίζεροι, αυστηρότατοι στις λεπτοµέρειες...» 18. Με τον δεύτερο χρόνο της κατοχής ο λαός των µεγαλουπόλεων είχε να αντιµετωπίσει έναν χειρότερο και ανελέητο αντίπαλο: την πείνα. Όσοι δεν ανήκαν στην κάστα των πλουσίων ή δεν µπορούσαν να προµηθευτούν τρόφιµα από τους µαυραγορίτες, αναγκάστηκαν να περιφέρονται στην ύπαιθρο, προκειµένου να αποκτήσουν κάποια τρόφιµα. Έτσι, παρατηρείται µια έξοδος των Αθηναίων προς την ύπαιθρο. Η ενδηµική πείνα απειλεί να αποδεκατίσει τον πληθυσµό. Μπροστά σ αυτή την κατάσταση πολλοί Τσιγγάνοι εγκατέλειψαν τις πόλεις και άρχισαν να περιφέρονται κυρίως στον κάµπο της Αττικοβοιωτίας και Θεσσαλίας προς εύρεση τροφίµων. Στην εξεύρεσή τους συµµετέχουν όλοι, µικροί και µεγάλοι. Μερικές φορές µάλιστα το κύριο βάρος έπεφτε στα παιδιά, τα οποία µε επιτυχία κατάφερναν να θρέψουν την οικογένειά τους στην κατοχή: «Όταν άρχισε ο πόλεµος, ο πατέρας µου µας πήρε από την Αθήνα και µας πήγε στη Λαµία. Επειδή στα χωριά υπήρχαν τρόφιµα για να επιζήσουµε. Είχαµε στήσει ένα πρόχειρο τσαντίρι και µέναµε 5-6 οικογένειες µαζί. Μείναµε έτσι περίπου δυο-τρεις µήνες. Μετά από τρεις µήνες, τότε ήµουν 9 χρονών, τώρα είµαι 66. Τα θυµάµαι. Θυµάµαι ότι µπροστά στο τσαντίρι έπεφταν άνθρωποι από την πείνα και δεν µπορούσαµε να τους βοηθήσουµε, πεθαίνανε. Μετά από λίγο καιρό µου έφτιαξε ο πατέρας µου ένα "λουστράκι". Σηµειωτέον ότι ο κάθε πατέρας φοβόταν να αφήσει το παιδί του να γυρνάει έξω. Αλλά όποιος δεν είχε λίγη ψυχή, λίγο θάρρος επάνω του, πέθαινε της πείνας. Εγώ γυάλιζα τα παπούτσια των Γερµανών, µου δίνανε χρήµατα και τους έλεγα "no Kamerad Drachmes, Brot, Essen". Και µου δίνανε τα αποφάγια τους: µακαρόνια µε κρέας, µε φασόλια, µε πατάτες, corn biff... µου είχε φτιάξει ο πατέρας 16 Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε τον ηµητρίου από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας. 17 Βλ. συνέντευξη (στο παράρτηµα) µε Καλαµιώτη Απόστολο. 18 Αναφέρεται στο Χάγκεν Φλάισερ, ό.π., τόµ. 2 ος, σελ. 287.

8 µου ένα τόσο µεγάλο τενεκέ και µάζευα τα αποφάγια τους και µου δίνανε και ψωµί, την κουραµάνα τους. Αυτό γινότανε για 2-3 χρόνια. Όταν φύγανε το 44 από την Ελλάδα, τότε άφησα και εγώ το "λουστράκι" µου: µάζευα τα αποφάγια τους και τρώγαµε 7 άτοµα» 19. Άλλοι πάλι περιφέρονταν στους κάµπους και τρέφονταν βασικά µε χόρτα και ό,τι άλλο τους πρόσφερε η περιοχή: «Ήµουνα τότε ολόκληρη κοπέλα, ζούσαµε σε σκηνές, σε τσαντίρια στην περιοχή Τρίκαλα-Καρδίτσα. Φεύγαµε από τις πόλεις, φοβόµασταν µήπως µας τραβήξουν (µας βιάσουν.τ.). Εγώ από ό,τι θυµάµαι έβλεπα σκοτωµένους να τους µεταφέρουνε µα τα κάρα. Πολλές φορές έρχονταν οι Γερµανοί στα τσαντίρια µας, µερικές φορές δεν µας πειράζανε, µερικές φορές παίρνανε τους άνδρες µας για αγγαρεία. Μας τραβούσανε, εµείς φοβόµασταν πολύ. Απ ό,τι θυµάµαι είχε έρθει µια φορά ένας Γερµανός, εγώ µαγείρευα χόρτα, ήµουν µικρή κοπέλα, έβραζα χόρτα για να φάµε. Ήθελε να µε τραβήξει, δεν ήξερα τι ήθελε. Να µε σκοτώσει; εν ξέρω. Εγώ έβαλα τις φωνές, έκλαιγα και τελικά µε άφησε. Τραβήξαµε πάρα πολλά. Τρώγαµε χόρτα χωρίς αλάτι για να ζήσουµε. Τον πατέρα µου δεν τον πείραξαν, σκότωσαν όµως το θείο µου, εδώ στα Τρίκαλα. Πηγαίναµε ως γυρολόγοι στη Λαµία, στη Θεσσαλονίκη. Επειδή ήµασταν µικρά παιδιά, οι Γερµανοί που συναντούσαµε στο δρόµο δεν µας πειράζανε» 20. Μερικοί µάλιστα εκτός των προβληµάτων διατροφής, αντιµετώπιζαν και την έχθρα των «γερµανόφιλων» ελληνικών οργανώσεων: «Να σου πω, ο Γερµανός ήταν καλύτερος από τους Ιταλούς και τους δικούς µας τους Γερµανόφιλους. Ήµουν 12 χρονών και έφτιαχνα καρέκλες να βγάλω το ψωµί µου... Μόλις µας είδαν, σταµατάνε τα άλογα, εµένα µε πήρανε και µου δέσανε τα χέρια µε σύρµατα και µε δέσανε στην ουρά του αλόγου και µε τη φευγάλα του αλόγου σύρθηκα στο χώµα, ξέφυγε κάπως το σύρµα από τα χέρια µου και έτσι γλίτωσα από τους Γερµανόφιλους» 21. Άλλοι πάλι παίρνοντας υπόψη τους ως κριτήριο «ηθικούς κανόνες», αποφαίνονται ότι οι Γερµανοί ήταν καλύτεροι από τους Ιταλούς. Γιατί; «Οι Ιταλοί απλώνανε πολύ χέρι στις γυναίκες και άλλα, όπως και οι δικοί µας οι Γερµανόφιλοι, ενώ οι Γερµανοί ήταν και λίγο τυπικοί» 22 ή «Για τους Γερµανούς ένα ήταν καλό, δεν πειράζανε γυναίκα» Συµµετοχή των Τσιγγάνων στην ελληνική αντίσταση Από τη µέχρι τώρα έρευνά µας προκύπτει ότι εκτός από τους µόνιµα εγκατεστηµένους και πολιτογραφηµένους Έλληνες που υπηρετούσαν στο στρατό και συµµετείχαν έτσι εκ των πραγµάτων στο αλβανικό µέτωπο, πολλοί λίγοι Τσιγγάνοι συµµετείχαν ενεργά στην εθνική αντίσταση: «Ο άνδρας µου ήταν στρατιώτης, έφιππος αγγελιοφόρος. Πέρασε για µια στιγµή να δει τι κάνει η οικογένειά του και έφυγε αµέσως. Εγώ µε τα τρία παιδιά και άλλους συγγενείς φύγαµε για το Αγρίνιο για να γλιτώσουµε. Όταν φθάσαµε εκεί µετά από πολλές κακουχίες µας πήγανε όλους στο γυµνάσιο. Πείνα, κρύο, κακουχίες. Εκεί έχασα και ένα µου παιδάκι» Βλ. συνέντευξη µε τον Φώτη Τσατσάνη στο παράρτηµα. 20 Βλ. συνέντευξη µε τη Στέλλα Σερέτη, 75 χρόνων, στη Νέα Ιωνία Βόλου. 21 Βλ. συνέντευξη µε τον Καλαµιώτη Απόστολο, 70 ετών, στη Θήβα. 22 Βλ. συνέντευξη µε τον Καλαµιώτη Νικόλαο. 23 Βλ. συνέντευξη µε τον Λαζαρίδη Στέφανο. 24 Βλ. συνέντευξη µε την κ. Χριστογιώτη από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας.

9 Κάτι παρόµοιο επισηµαίνει και η κ. Τσατσάνη: «Από µας δεν ήταν κανείς αναµειγµένος. Όσοι υπηρετούσαν στρατιώτες, συµµετείχαν στο αλβανικό µέτωπο, όπως µου έλεγε ο πεθερός µου. Ο πατέρας µού έλεγε πως ήταν πολλοί από µας. εν ασχοληθήκαµε µε τους "κουκουέδες", µε τον ΕΛΑΣ» 25. Από την άλλη υπάρχουν µαρτυρίες ότι από συγκεκριµένα χωριά -όπως για παράδειγµα αυτά των Σερρών- συµµετείχαν οργανωµένα στην αντίσταση κύρια µέσα από τις γραµµές του ΕΑΜ: «Πολλοί πήγαµε στο ΕΑΜ. ηµιουργήθηκαν πυρήνες (για διαφώτιση κλπ.). Πολεµήσαµε µε τους Έλληνες, λογιστήκαµε ως Κοµµουνιστές, περάσαµε στρατοδικεία. Κατέβαιναν αντάρτες και µας έπαιρναν. Μέσα στους βάλτους κρυβόµασταν. Το χωριό δεν ήξερε τι ήταν το ΚΚ. Μας έκαναν "κόκκινους". Εµείς αγωνιστήκαµε για την Απελευθέρωση. Καµιά 50ριά άτοµα πήγαν στο ΕΑΜ... Στο χωριό δεν είχαµε Ταγµατασφαλίτες, αλλά είχαµε την ΠΑΟ. Αυτοί ήταν επιστρατευµένοι, µας έπαιρναν να καλλιεργήσουµε τα χωράφια τους (να σπέρνουµε, να θερίζουµε και να παίρνουν τη σοδειά αυτοί), ως αγγαρεία, στον εµφύλιο...)» 26. Με βάση τη µαρτυρία του τσιγγάνου Λαζαρίδη Στέφανου µερικές τσιγγάνικες οµάδες δρούσαν κατά των Γερµανών µε το δικό τους ξεχωριστό τρόπο. Αυτό καθορίζονταν από τις εκάστοτε περιστάσεις. Άλλοτε µόνοι τους, µερικές φορές δε σε συνεργασία µε τους αντάρτες: «Ήµουν τότε στη Λαµία. Με τους βοµβαρδισµούς της πόλης από τα γερµανικά αεροπλάνα πολύς κόσµος έφυγε για τα βουνά. Εµείς πήγαµε για τη Λάρισα, την Καρδίτσα. Ήρθαν οι Γερµανοί µας έκαναν έλεγχο. Γυρεύανε όπλα. Έκαναν έλεγχο, δεν βρήκαν τίποτα. Βρήκαν µόνο ένα όπλο, ένα «µάλιχερ». Το πήρανε και σκότωσαν τον Τσιγγάνο που είχε το όπλο. Το βράδυ τους είδαµε που µείνανε. Πήγαµε και τους καθαρίσαµε µε τα όπλα. Από τους 30 ένας µόνο γλίτωσε. Εµείς ήµασταν καµιά σαρανταριά. Από εκεί εµείς πήραµε τα όπλα τα κρύψαµε και πήγαµε για τον Τίρναβο». Άλλη περίπτωση: «Λοιπόν, µετά το καλοκαίρι του 41 (δεν θυµάται πότε ακριβώς,.τ.) στην Αξιόπολη, λέγεται Γουµένισσα. Ήρθαν οι Γερµανοί να κάνουν µάχες µε τους αντάρτες και εµείς ήµασταν εκεί. Άκουσα ότι θα' ρθούνε. Με τους αντάρτες λέµε θα' ρθούνε οι Γερµανοί να κάνουν τη µάχη; Προσέξτε καλά τη θέση σας. Έκατσαν οι αντάρτες και εµείς κάτσαµε δίπλα τους. Άρχισε η µάχη τάκα-τάκατάκα. Οι αντάρτες βάζαν από εκεί και εµείς από εκεί κατά των Γερµανών 16 όπλα Και µε τους αντάρτες ήµασταν και µε τους άλλους. Μη µου κάνεις ζηµία να µη σου κάνω» 27. Σύµφωνα µε µαρτυρίες άλλων, µερικοί Τσιγγάνοι εκτελέστηκαν µαζί µε άλλους έλληνες πολίτες όχι εξαιτίας της αντιστασιακής τους δράσης, αλλά λόγω των αντιποίνων που εφάρµοζαν οι Γερµανοί κατά του πληθυσµού, προκειµένου να κάµψουν το αντιστασιακό φρόνηµά του. Κάτι τέτοιο φαίνεται να συνέβη και στη συνοικία των Κάτω Πετραλώνων της Αθήνας το 1944, όταν µετά από συµπλοκή µεταξύ Γερµανών και Ανταρτών σκοτώθηκε ένας γερµανός στρατιώτης. Οι Γερµανοί εφαρµόζοντας τη γνωστή πολιτική τους συνέλαβαν στην ίδια συνοικία αδιακρίτως 20 έλληνες πολίτες, τους οποίους και εκτέλεσαν. Μεταξύ αυτών ήσαν και τσιγγάνοι κάτοικοι της περιοχής. Αυτό µαρτυρεί, εξάλλου, και η επιτύµβιος πλάκα στο Γ νεκροταφείο, όπου αναγράφεται ότι 12 Τσιγγάνοι εκτελέστηκαν µαζί µε άλλους Έλληνες λόγω αντιποίνων από τους Γερµανούς κατά την περίοδο της κατοχής: «Τους 25 Συνέντευξη µε την Τσατσάνη Φρύνη, στη Νέα Ιωνία Βόλου. 26 Βλ. ηµήτρης Ντούσας: Ροµ και φυλετικές διακρίσεις, Εκδόσεις Gutenberg, Αθήνα 1997, σελ Βλ. συνέντευξη µε τον Λαζαρίδη Στέφανο.

10 εκτελεσθέντες τους θάψανε όλους µαζί στο Τρίτο νεκροταφείο. Πηγαίνουµε κάθε χρόνο και κάνουµε µνηµόσυνο» 28. Ο αγωνιστής της εθνικής αντίστασης Βελάς Γιώργος αναφέρει την περίπτωση ενός βιολιστή Τσιγγάνου, του Χρίστου Χαλκιά από το χωριό Κρυσταλλοπηγή Κονίτσης, ο οποίος φαίνεται ότι συµµετείχε όχι µόνο στην εθνική αντίσταση, αλλά και στον εµφύλιο πόλεµο: «Συµµετείχε στον εµφύλιο και µετά το 1948 πέρασε στην Αλβανία µε την οικογένειά του και από εκεί έφθασε στην Πολωνία, όπου και απέθανε αργότερα από φυσικό θάνατο» 29. Οι υπεύθυνοι τόσο στο ιστορικό τµήµα του ΚΚΕ όσο και στα γραφεία της Πανελλήνιας Ένωσης Εθνικής Αντίστασης (ΠΕΕΑ) που απευθυνθήκαµε δεν έχουν υπόψη τους συγκεκριµένα στοιχεία και τίποτα το καταγραµµένο δεν υπάρχει στα αρχεία τους. Αυτό που υπάρχει είναι µόνο µερικές προσωπικές µαρτυρίες αγωνιστών της εθνικής αντίστασης, όπως για παράδειγµα αυτή που Βελά που αναφέραµε παραπάνω, καθώς και του αγωνιστή Κουτούγκα Γιώργου, ο οποίος κατά την περίοδο της κατοχής είχε ενταχθεί στο ΕΑΜ και συµµετείχε στη θεατρική του οµάδα: «Θυµάµαι ότι τον Αύγουστο του 1944, επισκεπτόµενος τη 13 η µεραρχία του ΕΛΑΣ στους οµιανούς συνάντησα στον γυναικείο λόχο της και µια Τσιγγάνα αγωνίστρια. Η κύρια απασχόλησή της ήταν το ράψιµο ρούχων. Θυµάµαι ακόµη πως οι άλλες γυναίκες δεν της συµπεριφέρονταν και τόσο καλά. Μερικές συναγωνίστριες της έκαναν παρατηρήσεις ότι δεν έραβε καλά τα ρούχα. Αφού τους έκανα παρατήρηση τους είπα: Βρε, συναγωνίστριες, γιατί να µιλάµε έτσι στη γυναίκα αφού έχει µεγαλώσει διαφορετικά; Έµεινε αρκετό καιρό κοντά µας. Στον εµφύλιο δεν είδα Τσιγγάνους. Βρισκόµουν στην Αθήνα. Στην κατοχή συνάντησα Τσιγγάνους στη Θήβα. Λέγεται ότι οι Γερµανοί τους τουφεκίζανε, τους είχανε άχτι. Εγώ έτσι άκουσα» 30. Η πολύ περιορισµένη συµµετοχή των Τσιγγάνων στην αντίσταση συµπεραίνεται και από την αναφορά του παρακάτω περιστατικού: «Η µατιά µου σταµατάει για λίγες στιγµές στο γυφτόπουλο, τον Κατσαντώνη. Πλάι στο σακίδιο που έχει βάλει προσκέφαλο, γυαλίζει στο φεγγαρόφωτο το βιολί του Τον πήραµε στην οµάδα µας στο Μέτσοβο δεν µπορούσαµε να κάνουµε αλλιώς, µας ακολούθησε ως πέρα απ την πόλη µε το βιολί του κι ένα λαφρύ ιταλιάνικο λιανοντούφεκο που του δωσε ο εφεδρικός ΕΛΑΣ. Το δεξί του χέρι το χε περασµένο στον αορτήρα του όπλου και µε το αριστερό κουβάλαε µέσα σε σακούλα από καραβόπανο το βιολί. Μας φάνηκε απόκτηµα γιατί τα βράδια στις συγκεντρώσεις που οργανώναµε στα χωριά, έπαιζε ακούραστος τα τραγούδια του αγώνα και άλλα λαϊκά, χορευτικά, δηµοτικά ιάλεξε να τον λένε Κατσαντώνη αυτόν θα τυχε ν ακούσει απ τους λαϊκούς θρύλους. Αλλά δεν του πήγαινε ντιπ το κλέφτικο ψευδώνυµο. Γύφτος βιολιστής από πάπου προς πάπου, αλλά για πολεµιστής; εν θα προλάβουµε να τον δοκιµάσουµε. Αύριο φεύγει κι αυτός. Του δώσαµε φύλλο πορείας για τις πολιτικές οργανώσεις, εκεί κατά το Μέτσοβο, καλού-κακού µην πάθουµε καµιά ζηµιά τώρα που κινάµε µε τον Άρη 28 Βλ. συνέντευξη µε την Τσατσάνη, ό.π. 29 Βλ. συνέντευξη µε τον Βελά Γιώργο. 30 Βλ. συνέντευξη µε τον Κουτούγκα Γιώργο.

11 Στο Κεράσοβο, στην προηγούµενη συνέλευση της οµάδας, τα παιδιά τον κατσάδιασαν άγρια. Και τον προειδοποίησαν πως αν δεν συµµαζέψει τι ο ερίφης;- τα µάτια του τα µπιρµπιλωτά κι ερωτιάρικα, θα τον περνούσανε ανταρτοδικείο Το έγκληµά του; Την ώρα που τραγουδούσαµε το πένθιµο εµβατήριο και µας συνόδευε µε το βιολί του στην εκκλησιά του χωριού, κοίταε, λέει, τη στρουµπουλή παπαδοπούλα αντίκρυ του και κάποιος απ τα παιδιά τον είδε να της κλείνει το µάτι Και αποφάσισα, προλαβαίνοντας ίσως και τα χειρότερα, να τον αφήσω να πετάξει κατά το Μέτσοβο και τα Γρεβενά, πριν µαραζώσει ολότελα Σε άγριο πόλεµο µπαίνουµε από αύριο κι ο πόλεµός µας κι ο θεός του, ο Άρης, δε σηκώνει νύφες και γάµους, γνεψίµατα και» 31. Πρώτα Συµπεράσµατα Ως µη εγγεγραµµένοι στα µητρώα αρρένων και του δηµοτολογίου οι Τσιγγάνοι στερούνταν την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη. Εποµένως, δεν κλήθηκαν να υπηρετήσουν στο στρατό, σε αντίθεση µε τους µόνιµα εγκατεστηµένους και αποκαλούµενους ως «Γύφτους», που υπηρέτησαν και πολέµησαν στο αλβανικό µέτωπο. Το ότι οι «πλανόδιοι» θεωρούνταν από το κράτος ως «αλλοδαποί» κάτοικοι λειτουργούσε αρνητικά και για τις αντιστασιακές οργανώσεις. εν ήταν ανεπτυγµένη η εθνική συνείδηση σε ένα τµήµα του πληθυσµού των Τσιγγάνων. Η γνώση της ελληνικής γλώσσας δεν ήταν επαρκής, ιδιαιτέρως σε εκείνους τους Τσιγγάνους που είχαν έλθει από την Τουρκία µε την ανταλλαγή του 22. Πιθανή η έλλειψη εµπιστοσύνης από την πλευρά των αντιστασιακών οργανώσεων, αφού µερικοί Τσιγγάνοι διατηρούσαν καλές «σχέσεις» και µε τους κατακτητές. Η µη ένταξη των Τσιγγάνων στην κοινωνία εµπόδιζε τη γνωριµία και επικοινωνία τους µε τον υπόλοιπο πληθυσµό της χώρας, έτσι ώστε να µη γίνει δυνατό να αναπτυχθεί εκείνο το αίσθηµα εµπιστοσύνης, που απαιτείται στις δύσκολες συνθήκες για τον αντιστασιακό αγώνα σε µια κατεχόµενη χώρα. Οι Τσιγγάνοι δεν ήταν εξοικειωµένοι µε τη χρήση όπλων και τον αντάρτικο τρόπο ζωής. Είναι πολύ πιθανό οι Τσιγγάνοι να µην είχαν καµιά οικονοµική σηµασία για τους Γερµανούς. Η συγκέντρωση και µεταφορά τους θα κόστιζε περισσότερα από τα κέρδη που θα αποκόµιζαν οι Γερµανοί. Το «εβραϊκό ζήτηµα» σε σχέση µε το «τσιγγάνικο ζήτηµα» ήταν κεφαλαιώδες και προγραµµατικό για τον «εθνικοσοσιαλισµό» και ρυθµιζόταν από το κέντρο του Ράιχ. 31 Πέτρος Ανταίος: Έφοδος στον Ουρανό, Μυθιστόρηµα, Εκδόσεις Γνώση, σελ

12 Παράρτηµα Συνεντεύξεις κατά χρονολογική σειρά 1. Συνέντευξη µε την κ. Χριστογιώτη, 84 ετών, και τον κ. Αναστασίου από τις Φιλιάτες Θεσπρωτίας ( ). Χριστογιώτη: Οι Ιταλοί µας ταΐσανε. Αντιθέτως, οι Γερµανοί προτιµούσαν να τα πετάξουνε, παρά να τα δώσουν στον κόσµο. Οι Ιταλοί µείνανε συνολικά 39 ηµέρες. Είχαν στρατοπεδεύσει εκεί που σήµερα είναι το εργοστάσιο της Πειραϊκής Πατραϊκής. Ο άνδρας µου ήταν στρατιώτης, έφιππος αγγελιοφόρος. Πέρασε για µια στιγµή να δει τι κάνει η οικογένειά του και έφυγε αµέσως. Εγώ µε τα τρία παιδιά και άλλους συγγενείς φύγαµε για το Αγρίνιο για να γλιτώσουµε. Εκεί µετά από πολλές κακουχίες, όταν φθάσαµε µας πήγανε όλους στο γυµνάσιο. Πείνα, κρύο κακουχίες. Εκεί έχασα και ένα µου παιδάκι. Αναστασίου: Εµείς που µείναµε εδώ περάσαµε πολύ καλά. Οι Γερµανοί ήταν βάρβαροι. Οι Ιταλοί τόσο τίµιοι ήταν που φέρανε µαζί τους και οστά Ελλήνων φαντάρων και τα οποία θάψαµε στο νεκροταφείο της πόλης, στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Εµείς ήµασταν αχάριστοι. Το ιταλικό νεκροταφείο το χαλάσαµε και το κάναµε χωράφι. Πρόλαβαν ή τους δώσαµε λίγα οστά. Οι Γερµανοί συλλάβανε Εβραίους από την Παραµυθιά και µερικές οικογένειες από τις Φιλιάτες. Εµάς δεν µας πειράξανε. Μείναµε εδώ, δεν φύγαµε. Από την Παραµυθιά είχαν πάρει µια οικογένεια Μάτσα, ένα παιδί τους το σκοτώσανε στο χωριό Μπουτσαρά. Και αυτός ο Μάτσας που ζει σήµερα στην Αθήνα και έχει την εταιρία δίσκων «Μίνως Μάτσας και Υιός» πρέπει να είναι συγγενής τους. Είναι αυτός που έχει τη βίλα στα Σύβοτα; Αυτοί που ήταν καταδότες των Γερµανών ήταν οι Αλβανοτσάµηδες. Καµία συµµετοχή στον εµφύλιο, εδώ µείναµε. Χριστογιώτη: Όταν επιστρέψαµε µέσω Ιωαννίνων µε τα πόδια στις Φιλιάτες, εγώ δούλευα ως ράπτρια και σιδέρωνα τα ρούχα των Γερµανών, πέρασα καλά µαζί τους. Ο γαµπρός µου, ο Παναγιώτης, ήταν στα αντάρτικα. Ήταν αγροφύλακας, τον κυνηγούσανε οι Τουρκαλβανοί να τον σκοτώσουν. Σκοτώθηκε σε µάχη στην Καστροσυκιά Πρεβέζης. Ενώ ο κουνιάδος µου ήταν ζαβολιάρης. Τον κυνηγούσαν οι Αλβανοτσάµηδες να τον σκοτώσουν. Ήταν παλικάρι. Έκανε παρέα και µε Γερµανούς. Μια φορά έστειλε έναν µεθυσµένο Γερµανό που του ζητούσε γυναίκα σε λάθος κατεύθυνση, έτσι που εκείνος έπεσε µέσα σε µια πηγάδα και πνίγηκε. Οι Γερµανοί δεν µας δίνανε τίποτα. Εγώ πέρασα όµως καλά. Τους έπλενα και τους σιδέρωνα τα ρούχα. Χριστογιώτης (γιος της κ. Χριστογιώτη): Ο πατέρας µου ήταν µηχανολόγος στο ηλεκτρικό εργοστάσιο παραγωγής ρεύµατος του Αγγελόπουλου στις Φιλιάτες. Στο στρατό ήταν έφιππος αγγελιοφόρος. Κανείς δεν µας έλεγε γύφτους. Κάναµε όλα τα επαγγέλµατα, είχαµε κτήµατα, χωράφια (πράγµα που σηµαίνει ότι οι Γύφτοι στις Φιλιάτες ήταν εγκατεστηµένοι, ενσωµατωµένοι στην ελληνική κοινωνία, είχαν ελληνική συνείδηση. Τ).

13 2. Συνέντευξη µε τον κ. Κουτούγκα Γιώργο, 85 ετών, µαχητή του ΕΛΑΣ, γεννηθέντα στη Σµύρνη (Αθήνα ). Κουτούγκας: Θυµάµαι ότι τον Αύγουστο του 1944, επισκεπτόµενος τη 13 η µεραρχία του ΕΛΑΣ στους οµιανούς συνάντησα στον γυναικείο λόχο της και µια Τσιγγάνα αγωνίστρια. Η κύρια απασχόλησή της ήταν το ράψιµο ρούχων. Θυµάµαι ακόµη πως οι άλλες γυναίκες δεν της συµπεριφέρονταν και τόσο καλά. Μερικές συναγωνίστριες της έκαναν παρατηρήσεις ότι δεν έραβε καλά τα ρούχα. Αφού τους έκανα παρατήρηση τους είπα: Βρε, συναγωνίστριες, γιατί να µιλάµε έτσι στη γυναίκα αφού έχει µεγαλώσει διαφορετικά; Έµεινε αρκετό καιρό κοντά µας. Στον εµφύλιο δεν είδα Τσιγγάνους. Βρισκόµουν στην Αθήνα. Στην κατοχή συνάντησα Τσιγγάνους στη Θήβα. Λέγεται ότι οι Γερµανοί τους τουφεκίζανε, τους είχανε άχτι. Εγώ έτσι άκουσα. 3. Συνέντευξη µε τον κ. Βελά Γιώργο, µαχητή του ΕΛΑΣ, συντονιστή του Κέντρου Συγκέντρωσης Στοιχείων (ΚΜΙΕΑ) για τους αγωνιστές της εθνικής αντίστασης, από το πρώην Κάντζικο, τη σηµερινή Κρυσταλλοπηγή Κονίτσης (Αθήνα ). Βελάς: Όταν οι Γερµανοί επισκέφθηκαν το χωριό µου, ο πλάτανος της πλατείας του χωριού ήταν γεµάτος από συνθήµατα της ΕΠΟΝ, του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Οι Γερµανοί ζήτησαν από το βιρτουόζο βιολιστή Χρίστο Χαλκιά να τους παίξει λίγη µουσική για να διασκεδάσουν. Ο Χρίστος έπαιζε ωραίο βιολί, ο πατέρας του έπαιζε κλαρίνο και ο αδελφός του ντέφι. Όταν αυτός άρχισε να παίζει και κάποιον αντιστασιακό σκοπό, οι Γερµανοί τον σταµάτησαν και τον ανάγκασαν -παρά την ηλικία του- να ανεβεί στον πλάτανο και να σβήσει όλα τα συνθήµατα. ιαφορετικά τον περίµενε βαρύτερη ποινή. Απ ό,τι θυµάµαι σώθηκε. Συµµετείχε στον εµφύλιο και µετά το 1948 πέρασε στην Αλβανία µε την οικογένειά του και από εκεί έφθασε στην Πολωνία, όπου και απέθανε αργότερα από φυσικό θάνατο. 4. Συνέντευξη µε τους κ. Ηλία ηµητρίου και Παναγιώτη Βασιλείου, Τσιγγάνοι από την Αγία Βαρβάρα ( ). ηµητρίου, Βασιλείου: Λίγο πριν την αποχώρηση των Γερµανών το 1944 και µετά από µια µάχη µε αντάρτες στην περιοχή των Άνω Πετραλώνων σκοτώθηκε ένας Γερµανός στρατιώτης, κοντά στις τρεις γέφυρες. Σε αντίποινα οι Γερµανοί συλλάβανε και εκτελέσανε 20 πολίτες, µεταξύ αυτών ήσαν και 15 Τσιγγάνοι. Γύρω στις δώδεκα µε µία µετά τα µεσάνυχτα οι Γερµανοί εισέβαλαν στα σπίτια και χωρίς διακρίσεις κάνανε συλλήψεις. Τη µάνα µου (αφηγείται ο Παναγιώτης Βασιλείου.Τ.) δεν την εκτελέσανε γιατί ήταν σε ενδιαφέρουσα κατάσταση, 7 µηνών. Μετά δύο µήνες γεννήθηκα εγώ. Τον πατέρα µου όµως τον εκτέλεσαν. Και οι Ιταλοί καλά µας φέρθηκαν. Θυµάµαι µια φορά ήρθαν στο καφενείο της γειτονιάς ήπιαν, κάναµε καλαµπούρια και φύγανε χωρίς να µας πειράξουν. Οι Τσιγγάνοι δεν πεινάσανε, δούλευαν µε τους Γερµανούς, ζούσανε καλά. Τώρα µας πειράζει το κράτος. Μας φορολογεί το εµπόριο µας. Εµείς µε αυτά ζούµε. Όταν ήρθαν οι Άγγλοι εµένα µε συλλάβανε οι Έλληνες. Είχα πάει να αγοράσω λίγο ρύζι, στον Ασύρµατο. Να φτιάξω στο µπρίκι κάτι για το µωρό µου. Με πιάσανε και µε πήγανε στου Μακρυγιάννη, για εξακρίβωση. εν είχα κάνει τίποτα. Με κράτησαν 40 µέρες. Πάντως οι Γερµανοί δεν µας πειράξανε, δεν έχουµε παράπονο από τους Γερµανούς. εν µας πειράξανε, γιατί δουλεύαµε µαζί τους (αυτό φαίνεται και από τις

14 λίγες, αλλά απαραίτητες γερµανικές λέξεις που είχε µάθει για τη δουλειά του: Gold, nicht gut, Essen, Brot..Τ.). 5. Συνέντευξη µε τέσσερις Τσιγγάνες στην Αγία Βαρβάρα Αττικής ( ). Λαζαρίδου Νίκη: Μέναµε στα Κάτω Πετράλωνα, στο σπίτι του παππού µου. εν ήµασταν µε κανέναν. Ήµασταν φιλήσυχοι. Στην Κηφισιά µια αδελφή µου δούλευε σε µια ταβέρνα, όπου ο ιδιοκτήτης της µας έκρυψε στο υπόγειο. Όταν µας ανακάλυψε ο Γερµανός, µεσολάβησε η αδελφή µου που ήξερε λίγα Γερµανικά. Τα είχε µάθει όπως και τα Τσιγγάνικα. Στα Κάτω Πετράλωνα όταν µπήκαν οι Γερµανοί κάψανε το σπίτι. Οι άνθρωποι είχαν φύγει, ευτυχώς. Σκότωσαν όµως τον άνδρα της Λεόνης, δε θυµάµαι το επίθετό του. Συνολικά σκοτώσανε 15 Τσιγγάνους στα Κάτω Πετράλωνα. Γιατί τους σκοτώσανε; Σου λέει είναι µικτοί και αυτοί. Ήµουν τότε 22 χρονών. Μετά την άλλη µέρα, όταν ησυχάσανε τα πράγµατα, τους φέρανε σκοτωµένους τους άλλους τους Τσιγγάνους από την Ακρόπολη. Είχαν σκοτώσει και ηλικιωµένους, τους ρίξανε στη γούρνα. ε φταίξανε σε τίποτα. Ερχόταν µε τα πόδια για τα σπίτια τους, τους βρήκανε οι Γερµανοί στο δρόµο και τους σκοτώσανε. Ο ένας ήταν ηλικιωµένος, χρόνων. Οι άλλοι νέοι χρονών. ε θυµάµαι τίποτα άλλο. Στον εµφύλιο οι Τσιγγάνοι δε συµµετείχαν µε καµία κυβέρνηση. Σήµερα µένει ακόµα µια οικογένεια στα Κάτω Πετράλωνα. Συνολικά σκοτώθηκαν δέκα άτοµα και άλλα δύο στον Πειραιά από το ηλεκτρικό. εν έχω τσιγάρο, δεν έχω πετρέλαιο. Αν ήµουν καλά θα πήγαινα στη Ρόδο να δουλέψω. Σοφία Αναστασίου ή ηµητρίου: Οι Γερµανοί µας φερότανε καλά. Οι δικοί µας βάζανε τους Γερµανούς και σκοτώνανε τους δικούς µας. Είχανε µαζέψει 5-6 Τσιγγάνους και θέλανε να τους εκτελέσουνε. Είχαν πάρει και τον άνδρα µου. Τι κάναµε; Τίποτα. Ήταν αγράµµατοι. Ήταν ένας που τον λέγανε Λουκάκο. Αυτός ερχότανε στους Τσιγγάνους και έτρωγε. Είχε ένα γραµµόφωνο, αυτός έγινε «Γερµανοτσολιάς». Σκοτώσανε 5-6 από µας. Μέναµε στα Κάτω Πετράλωνα. Μας φερθήκανε άσχηµα. Ήταν να µας µαζέψουνε τότε. Αλλά ο βασιλιάς Γεώργιος και ο αµασκηνός τους είπανε ότι τους Τσιγγάνους δε θα τους πειράξετε, γιατί είναι «το λουλούδι της Ελλάδας µας». Μαζέψανε τους Εβραίους τότε. Και καλά τους κάνανε γιατί είχανε σταυρώσει το Χριστό. Πηγαίνανε οι άνδρες οι δικοί µας στους Γερµανούς, πουλάγανε πιπέρια και άλλα πράγµατα. Παίρνανε κονσέρβες, τρόφιµα και τρώγαµε. Μόνο µια φορά µας είχανε πειράξει. Είχανε µαζέψει κοντά στην αστυνοµία 300 άτοµα, άνδρες για εκτέλεση. Σκοτώσανε 3-4. Μετά πήρανε τηλέφωνο στο Γκετάπο (Gestapo.Τ.) και µετά σταµάτησαν. Εκεί που µέναµε εµείς ήταν κάτι καταφύγια. Εκεί είχαν σκοτώσει 2-3 Γερµανούς, γι αυτό είχαν µαζέψει τους Τσιγγάνους και κατόπιν τηλεφώνησαν από την Γκεστάπο, τους είπανε κακώς κάνατε. Αφήστε τους ελεύθερους δεν φταίνε αυτοί. Πρέπει να ήταν απόγευµα κατά τις 3-4 η ώρα. Εγώ τότες ήµουν λεχώνα. Ήταν το 1944, τον Αύγουστο. Τρεις Τσιγγάνοι κάνανε τους νεκρούς και έτσι σωθήκανε. Αργότερα ο ένας τρελάθηκε. Ήταν κάτι Τσιγγάνοι που τους είχανε µαζέψει µε το ζόρι οι Τσολιάδες. Οι δικοί µας δεν ξέρανε από όπλο. Σκοτώσανε δύο παλικάρια δικά µας οι Γερµανοτσολιάδες. Μεταφερθήκαµε στη Λάρισα. Και µετά φύγαµε για το Άργος. Όταν φύγανε οι Γερµανοί, ήρθαµε ξανά στα Πετράλωνα. Εγώ γεννήθηκα στην Πόλη, ως χριστιανή. Ήρθαµε το 1922 µε το ανταλλάξιµο.

15 Οι «Γερµανοτσολιάδες» κάνανε όλα τα πράγµατα. Ό άνδρας µου έµενε στα Πετράλωνα. Αυτός πήγε πρώτος στο Άργος. Ήτανε εκεί η µάνα µου όταν ήρθαν οι Γερµανοί και µαζέψανε τους Τσιγγάνους. Εγώ τον έκρυψα στο γίκο. Όταν βοµβάρδισαν την Πάτρα, οι δικοί µου φεύγανε από χωριό σε χωριό. Μερικοί είχανε κρυφτεί µαζί µε άλλους Έλληνες σε µια εκκλησία. Οι Τσιγγάνοι στάθηκαν τυχεροί, ευτυχώς, γιατί το βράδυ οι Ιταλοί βάλανε φωτιά και κάψανε τους Έλληνες. Λέγοµαι Σοφία ηµητρίου, είµαι 79 ετών. Γεννήθηκα το Ο πατέρας µου παντρεύτηκε το Καρακάση Σουλτάνα: Οι Γερµανοί σκοτώσανε 15 Τσιγγάνους. εν ήταν καλοί άνθρωποι. Μπήκανε στα σπίτια, σκοτώνανε, µπουµ, µπουµ. Είχανε σκοτώσει οι αντάρτες έναν Γερµανό και αυτοί µαζέψανε 50. Στα Πετράλωνα πάρα πολλή δυστυχία, πείνα. Οι Ιταλοί δεν πειράξανε, αλλά ήταν οι Τσολιάδες, οι Έλληνες µαζί µε τους Γερµανούς. Όπου ρίχνανε φωτοβολίδα πηγαίνανε εκεί και πιάνανε όλο τον κόσµο. Σκοτώσανε πολλά άτοµα, καµιά 50αριά. Είκοσι, είκοσι δύο, δέκα οχτώ χρονών, πάρα πολλά άτοµα. Στα Πετράλωνα µέναµε περίπου άτοµα. Μετά φύγαµε, ήρθανε εδώ στην Αγία Βαρβάρα, αγοράσαµε εδώ οικόπεδα. Εγώ γεννήθηκα στα Πετράλωνα. Οι γονείς µου είναι από την Τουρκία, πρόσφυγες. Ήρθαν το 22, δεν ξέρω από πού. Πολλά πτώµατα, τους παίρνανε και τους πετάγανε στα καταφύγια. Λέγαµε τη µοίρα στους Ιταλούς και τους Γερµανούς. Στο Ζάππειο, στο Μουσείο και στα παγκάκια, µας δίνανε λεφτά γερµανικά. Τσατσάνη Φρύνη: Φθάσαµε το 22 από την Αίγυπτο, την Αλεξάνδρεια. Ο πατέρας µου ήρθε από την Πόλη το 22. ώδεκα χρονών εκείνος, δύο η µητέρα µου. Εγώ γεννήθηκα στο Βόλο, τα παιδιά εδώ στην Αγία Βαρβάρα. Μέναµε στα Κάτω Πετράλωνα. Θυµάµαι το βράδυ εκείνο που µαζέψανε τους Τσιγγάνους και τους Έλληνες. Εκείνο το βράδυ είχανε µαζέψει γύρω στα 30 µε 35 άτοµα. Μέσα σ αυτούς ήτανε και ο τότε θείος µου και τώρα κουνιάδος µου. Και τον έλεγε ο πατέρας µου: «Λάζο µου, µην πας από εκεί µείνε εδώ». Πέρασαν από εµάς και βγάλανε τον παππού έξω από το σπίτι και τον βάλανε στη σειρά. Η µάνα µου είχε ντύσει τον πατέρα µου Τσιγγάνα και τον έκρυψε στο γίκο. Όταν µπήκε ο Γερµανός και ρώτησε πού είναι ο άνδρα της, η µάνα µου είπε ότι ο άνδρας της πέθανε από την πείνα (καπούτ µε νοήµατα ότι δεν είχε να φάει). Τον παππού µου τον γλίτωσε «ο προδότης», ο οποίος ήταν γνωστός στην οικογένειά µας. Μερικοί πήρανε σύνταξη µετά τον πόλεµο. Τους εκτελεσθέντες τους θάψανε όλους µαζί στο Γ νεκροταφείο. Πηγαίνουµε κάθε χρόνο και κάνουµε µνηµόσυνο. Εκεί έγινε και η εκτέλεση. Για την περίοδο του εµφυλίου δε θυµάµαι τίποτα. Είχαµε µεταφερθεί στην Αγία Βαρβάρα. Άκουγα το χωνί του ΕΑΜ «µην κυκλοφορείτε». Από µας δεν ήταν κανείς αναµειγµένος. Όσοι υπηρετούσαν στρατιώτες, συµµετείχαν στο αλβανικό µέτωπο, όπως µου έλεγε ο πεθερός µου, ο πατέρας µου έλεγε πως ήταν πολλοί από µας. εν ασχοληθήκαµε µε τους «κουκουέδες», µε τον ΕΛΑΣ.. (Τελικά και οι τέσσερις αναφέρονται στους εκτελεσθέντες 12 έως 15 Τσιγγάνους από τους Γερµανούς στις τρεις Γέφυρες στα κάτω Πετράλωνα).

16 6. Συνέντευξη µε τον κ. Φώτη Τσατσάνη, ετών 66 (Νέα Ιωνία Βόλου, 22/4/99). Τσατσάνης: Όταν άρχισε ο πόλεµος, ο πατέρας µου µας πήρε από την Αθήνα και µας πήγε στη Λαµία. Επειδή στα χωριά υπήρχαν τρόφιµα για να επιζήσουµε. Είχαµε στήσει ένα πρόχειρο τσαντίρι και µέναµε 5-6 οικογένειες µαζί. Μείναµε έτσι περίπου δυο-τρεις µήνες. Μετά από τρεις µήνες, τότε ήµουν 9 χρονών, τώρα είµαι 66. Τα θυµάµαι. Θυµάµαι ότι µπροστά στο τσαντίρι έπεφταν άνθρωποι από την πείνα και δεν µπορούσαµε να τους βοηθήσουµε, πεθαίνανε. Μετά από λίγο καιρό µου έφτιαξε ο πατέρας µου ένα «λουστράκι». Σηµειωτέον ότι ο κάθε πατέρας φοβόταν να αφήσει το παιδί του να γυρνάει έξω. Αλλά όποιος δεν είχε λίγη ψυχή, λίγο θάρρος επάνω του, πέθαινε της πείνας. Εγώ γυάλιζα τα παπούτσια των Γερµανών, µου δίνανε χρήµατα και τους έλεγα «no Kamerad Drachmes, Brot, Essen». Και µου δίνανε τα αποφάγια τους: µακαρόνια µε κρέας, µε φασόλια, µε πατάτες, corn biff... Μου είχε φτιάξει ο πατέρας µου ένα τόσο µεγάλο τενεκέ και µάζευα τα αποφάγια τους και µου δίνανε και ψωµί, την κουραµάνα τους. Αυτό γινότανε για 2-3 χρόνια. Όταν φύγανε το 44 από την Ελλάδα, τότε άφησα και εγώ το λουστράκι µου: µάζευα τα αποφάγια τους και τρώγαµε 7 άτοµα. Πώς ένα µικρό παιδί έθρεψε την οικογένειά του στην κατοχή. Θυµάµαι και ένα άλλο περιστατικό µε έναν Γερµανό, πριν ακόµη µου φτιάξει ο πατέρας µου το «λουστράκι». Καθόµασταν γύρω από µια φωτιά που είχε ανάψει ο πατέρας µου και ζεσταινόµασταν, ήµασταν 7 άτοµα. Η µητέρα µου είχε πεθάνει, είχα µια µητριά πολύ καλή. Αφού καθόµασταν γύρω από τη φωτιά και δεν είχαµε τίποτα να φάµε, βλέπει ο πατέρας µου έναν Γερµανό που ήτανε µεθυσµένος να έρχεται προς εµάς. Ήρθε κοντά µας, µε έπιασε από το πουκάµισο και µε τράβηξε κάπου 300 µε 500 µέτρα µακριά και µε οδήγησε στο πιο κοντινό σπίτι του χωριού. Άνοιξε µε µια κλωτσιά την πόρτα του σπιτιού και ζητούσε από τη σπιτονοικοκυρά απειλώντας την µε το ντουφέκι και µιµούµενος τη φωνή της κότας, κο-κο-κο µια κότα και ένα καρβέλι ψωµί. Αφού τα πείρε µε ξαναπήγε πίσω στην οικογένειά µου και κάνοντας νόηµα στους µεγαλύτερους τους είπε να τη σφάξουν και να τη φάνε. Μέχρι εκεί θυµάµαι το περιστατικό. Όταν φύγανε οι Γερµανοί επιστρέψαµε στην Αθήνα. Οι Ιταλοί δεν πειράξανε ανθρώπους και οι Γερµανοί δεν πείραξαν. Μας λέγανε ότι αν δεν τους πειράζαµε, δεν θα µας ενοχλούσαν ούτε εκείνοι. Στα Πετράλωνα τώρα θυµάµαι που ήτανε ο αδελφός µου νιόπαντρος. Θυµάµαι το µπλόκο των Γερµανών που είχανε µαζέψει οι Γερµανοί πολλούς Έλληνες. (Ερώτηση: Έλληνες και Τσιγγάνους;) Έλληνες, τι. Τσιγγάνοι δεν είµαστε, αφού ζούµε στην Ελλάδα. Έλληνες είµαστε. Τέλος πάντων. Θυµάµαι αυτό το βράδυ που τους είχανε µαζέψει και τους είχανε πάει σε ένα ρέµα και οι Γερµανοί ρωτούσαν όποιος είναι ανύπαντρος και ποιος δεν έχει παιδιά ή έχει ένα παιδί. Μαζέψανε όσους δεν ήταν παντρεµένοι ή είχανε από ένα παιδί και µέσα σ αυτούς ήταν και άνθρωποι δικοί µας. Ο αδελφός µου. Τους µαζέψανε γιατί οι Ελασήτες είχανε σκοτώσει έναν Γερµανό. Ξεχώρισαν είκοσι ανθρώπους, τους πήγανε σ ένα ρέµα και τους εκτελέσανε. Μέσα σ αυτούς ήτανε και ο αδελφός µου. Στα Πετράλωνα που µέναµε είχαµε µια τουαλέτα για 6-7 οικογένειες. Επειδή βούλωνε πηγαίναµε έξω προς νερού µας και βλέπαµε έτσι πολλούς σκοτωµένους, πρόχειρα θαµµένους, µισοθαµµένους. 7. Συνέντευξη µε τη Στέλλα Σερέτη, 75 χρόνων (Νέα Ιωνία Βόλου, ). Σερέτη: Ήµουνα τότε ολόκληρη κοπέλα, ζούσαµε σε σκηνές, σε τσαντίρια στην περιοχή Τρίκαλα-Καρδίτσα. Φεύγαµε από τις πόλεις, φοβόµασταν µήπως µας

17 τραβήξουν. Εγώ από ό,τι θυµάµαι έβλεπα σκοτωµένους να τους µεταφέρουνε µε τα κάρα. Πολλές φορές έρχονταν οι Γερµανοί στα τσαντίρια µας, µερικές φορές δεν µας πειράζανε, µερικές φορές παίρνανε τους άνδρες µας για αγγαρεία. Μας τραβούσανε, εµείς φοβόµασταν πολύ. Απ ό,τι θυµάµαι είχε έρθει µια φορά ένας Γερµανός, εγώ µαγείρευα χόρτα, ήµουν µικρή κοπέλα, έβραζα χόρτα για να φάµε. Ήθελε να µε τραβήξει, δεν ήξερα τι ήθελε. Να µε σκοτώσει; δεν ξέρω. Εγώ έβαλα τις φωνές, έκλαιγα και τελικά µε άφησε. Τραβήξαµε πάρα πολλά. Τρώγαµε χόρτα χωρίς αλάτι για να ζήσουµε. Τον πατέρα µου δεν τον πείραξαν, σκότωσαν όµως το θείο µου, εδώ στα Τρίκαλα. Εµείς µε τους Γερµανούς τραβήξαµε πολλά. υστυχία, φόβο, ανέχεια. Γεννήθηκα στην Κρήτη, έφυγα όταν ήµουν δύο χρονών. Μεγάλωσα στα Τρίκαλα και στο Βόλο. Σήµερα είµαι 75 χρονών. Μέναµε εδώ. Πηγαίναµε ως γυρολόγοι στη Λαµία, στη Θεσσαλονίκη. Επειδή ήµασταν µικρά παιδιά, οι Γερµανοί που συναντούσαµε στο δρόµο δεν µας πειράζανε. 8. Συνέντευξη µε τον κ. Ευάγγελο Νικολαΐδη Νικολαΐδης: Λοιπόν, πριν φύγουν οι Γερµανοί για 6-7 µήνες ήµασταν στη Βέροια, σε αντίσκηνα. εν µας ενοχλούσε κανείς. Μας ρωτούσαν αν είδαµε αντάρτες. Εµείς απαντούσαµε όχι. Ήµασταν 6-7 άτοµα και µας διέταζαν να πέσουµε κάτω να µας πατήσουνε µε τα καµιόνια, τα τανκ. Κάπου είδανε έναν αντάρτη, ρίξανε δυο τρεις τουφεκιές. εν είδατε τίποτα; Τέλος πάντων. Τότε να έρθετε για δουλειά. Μας πήγανε κάπου κοντά στη Βέροια να δουλέψουµε στις γραµµές του τραίνου. Έσπασε η σκαµπανιά στο χέρι µου. Με πήρε από το χέρι ο Γερµανός και µου είπε να καθίσω κάτω και µου έδωσε να καπνίσω και ένα τσιγάρο. Το βράδυ κοιµηθήκαµε σε µια καλύβα. Οι δικοί µας άρχισαν να φοβούνται, γιατί θέλανε να µας πάνε έξω από τα σύνορα, πιθανόν σε στρατόπεδα. 9. Συνέντευξη µε την κ. Ζωή Νικολαΐδη Νικολαΐδη: Ήρθανε στη γειτονιά µας, έξω από τη Σαλονίκη. Εµείς καθόµασταν µπροστά στην πόρτα, εγώ και η µάνα µου. Περάσανε κάτι τραυµατίες παιδιά, µάλλον Αγγλοαµερικανούς. Κάποιος ζήτησε νερό. Εµείς από το φόβο δεν κινηθήκαµε. Ο τραυµατίας βρήκε πιο κάτω κάτι λασπόνερα, ήπιε νερό και πέθανε αµέσως. Γι αυτό η µητέρα µου δεν του έδωσε νερό να πιει, γιατί έτσι είχε πεθάνει και ο πατέρας µου. Μαζέψανε τους Εβραίους και τους βάλανε στα τραίνα. Τους µεταχειρίζονταν σαν τα ζώα. Η µητέρα µου βλέποντας αυτό το θέαµα λιποθύµησε στα χέρια µου. Φύγαµε από εκεί από φόβο. Το λέω και τρέµει η καρδιά µου και τώρα που το λεω. Μέχρι να γυρίσουµε είχε γεµίσει πτώµατα, τους είχαν κάψει τα σπίτια τους. Ήρθαν στη γειτονιά, βρήκανε ένα νεογέννητο πουλαράκι, το σφάξανε και το φάγανε. Ο άντρας µου κρατούσε στα χέρια του µια κότα και θελήσανε να του την πάρουν δια της βίας. Αυτός για να µην τους τη δώσει, έκανε πως του έφυγε από τα χέρια του. Γι αυτήν του την πράξη άρπαξε µια κλωτσιά από έναν Γερµανό που τη θυµάται ακόµη µέχρι σήµερα. Είδαµε να τιµωρούν µικρά παιδιά. Ξύλο, δαρµό. Εµένα ο µπαµπάς µου είχε ένα µικρό καµίνι και κολλούσε τενεκέδες και δεν τον πειράξανε. Γελούσανε µαζί του, παρατηρώντας τον να δουλεύει. Έπαιρνε κάτι για τη δουλειά του και µας έφερνε κάτι για φαγητό. Μας παίρνανε τις κότες, τα αυγά, δεν µας δίνανε τίποτε. Εµείς φοβόµασταν να τους ζυγώσουµε. Ήµασταν χρονών. Είχαµε πάρει φόβο. Από τότε ξεσπιτωθήκαµε µέχρι σήµερα.

18 Έναν δικό µας, τον «µπουρελό» τον πήρανε αναγκαστικά οι αντάρτες στο βουνό. Οι δικοί του τον είχαν για χαµένο. Ξαφνικά εµφανίστηκε µια µέρα που του κάνανε και µνηµόσυνο. Έκατσε πολλά χρόνια µε τους αντάρτες. Γιώργος Νικολαΐδης λέγεται, πέθανε στην Αθήνα. Ήµασταν ουδέτεροι και γλιτώσαµε. Αν µας έβρισκαν λίγο λερωµένους δεν θα γλιτώναµε. 10. Συνέντευξη µε τον κ. Καλαµιώτη Απόστολο, 70 ετών (Θήβα, ) Καλαµιώτης: Όταν ήρθαν οι Γερµανοί ήµουν 12 ετών. Καταγόµαστε από την Κύµη, νότια Εύβοια. Μετά λόγω της πείνας αναγκαστήκαµε και φύγαµε από εδώ από την πατρίδα µας και πήγαµε στη Μακεδονία. Από την πείνα τρώγαµε οτιδήποτε, µέχρι και πίτουρα για τα ζώα. Τα ψήναµε και τα τρώγαµε. Γερµανούς συναντήσαµε στη Θεσσαλονίκη. Εκεί συναντήσαµε και Ιταλούς και Βουλγάρους, τους είχαν φέρει οι Γερµανοί στη Θεσσαλονίκη. (Ερώτηση: Είχατε καθόλου επαφές µε τους Γερµανούς;) Να σου πω ότι ο Γερµανός ήταν καλύτερος από τους Ιταλούς και τους δικούς µας τους Γερµανόφιλους. Εγώ ήµουν τότε χρονών και έφτιαχνα µια καρέκλα να βγάλω το ψωµί µου και είχε πέσει ένα εγγλέζικο αεροπλάνο εκεί κάτω, στη Μεθώνη κοντά στην Κατερίνη και σου λεω αυτοί (οι γερµανόφιλοι) τρέχανε µε τα άλογα να προλάβουνε, να πούµε, το αυτοκίνητο για να πιάσουνε τους Εγγλέζους. Αλλά από πάνω ήταν οι αντάρτες, οι δικοί µας, και τους αρπάξανε από εκεί και τους εξοντώσανε. Αλλά εγώ έφτιαχνα µια καρέκλα εκεί πέρα και είχα και ένα µικρότερο αδερφάκι και µόλις µας βλέπουνε, σταµατάνε τα άλογα, εµένα µε πήρανε και µου δέσανε τα χέρια µε σύρµατα και µε δέσανε στην ουρά του αλόγου και µε τη φευγάλα του αλόγου, σύρθηκα στο χώµα, ξέφυγε κάπως το σύρµα από τα χέρια µου και έτσι γλίτωσα από τους Γερµανόφιλους. (Ερώτηση: Γιατί οι Γερµανοί ήταν καλύτεροι από τους Ιταλούς;) Κοίταξε να δεις. Οι Ιταλοί απλώνανε πολύ χέρι στις γυναίκες και άλλα, όπως και οι δικοί µας οι Γερµανόφιλοι, ενώ οι Γερµανοί ήταν και λίγο τυπικοί. Πάντως κακοπεράσαµε πολύ, τι να σου πω. Πείνα, δε βρίσκαµε τίποτα να φάµε. Υποφέραµε πολύ. Πίτουρα, τρώγαµε, αχελώνες τρώγαµε. Όλη η οικογένεια ήµασταν µαζί. Υπήρχε και κάποιος, όχι από τη δική µας τη ράτσα. Ήταν πέντε αδέρφια από τα οποία τρία αδέλφια από το Αυλωνάρι της Εύβοιας. Ο Σταύρος, ο Βασίλης. Οι Μητραίοι, όπως τους λέγανε. Εγώ, ακούστε τραβάγαµε τόση ταλαιπωρία. Ερχότανε οι Γερµανοί, οι Ιταλοί. Είχαµε φάει και ξύλο από τους Γερµανούς, από τους Βούλγαρους έξω από τη Θεσσαλονίκη προς τα Βασιλικά, στο αεροδρόµιο. Εκεί προς τη Χαλκιδική. Άγιο Νικήτα, Ορµύλια, Κασσάνδρα, όλα τα είχαµε περπατήσει για να ζήσουµε, να βρούµε ψωµί να φάµε. Ζητιανεύαµε, είχαµε φαει και ξύλο, µας δέρνανε. εν µας θέλανε και µας δέρνανε. Πηγαίναµε ως επί το πλείστον στους Γερµανούς µε ένα κατσαρόλι να µας δώσουνε κάτι για να φάµε και µας κυνηγάγανε, µας κτυπάγανε. Αφού και τα αποφάγια δε µας τα δίνανε, τα πετάγανε. Βλέπαµε τους Γερµανούς και τρέµαµε. Μας παίρνανε, να εµάς τα πιτσιρίκια να βοσκήσουµε τα άλογα των Γερµανών στα λιβάδια και µας δίνανε τόσο λίγο δα ψωµί και µας δέρνανε από πάνω. Ήµασταν στη Κατερίνη, στη Μεθώνη και είχε µείνει µια αµαξοστοιχία των Γερµανών µε την οπισθοχώρηση. Ήρθαν τα εγγλέζικα αεροπλάνα και κτυπήσανε και οι αντάρτες τους λιώσανε όλους. Είχαµε τραβήξει εµείς µεγάλη ταλαιπωρία. Από το 42 είχε πέσει µεγάλη πείνα, εδώ ο κόσµος είχε αρχίσει να πουλάει ό,τι είχε για να ζήσει στους µαυραγορίτες. Εµείς από την πείνα πηγαίναµε και ζητιανεύαµε. Εδώ προς το

19 χωριό αδί. Και είχαν κάνει στο ταψί πλακόπιτες σαν προπήρα, πίτουρα και καλαµπόκι. Αν δεν ήταν το καλαµπόκι στη Μακεδονία θα πεθαίναµε όλοι. Με κυνηγάγανε δύο Γερµανοί. Αυτοί είχανε µια βάρκα και ήτανε µέσα στη θάλασσα. Και εγώ σαν πιτσιρίκας πήγαινα για να ζητήσω καµιά µπουκιά ψωµί για να φάω. Πέφτει ο ένας µέσα στη θάλασσα, βγαίνει έξω και µε αρχίζει στο ξύλο. Σακραµέντο, στο διάολο µου λέει. Είχαµε τραβήξει πολλά βάσανα. Σε µάχη οι Γερµανοί σκότωσαν ένα από τα αδέλφια των Μητραίων σε µάχη. Αλλά ήταν τα άλλα δύο αδέρφια που τα ανταποδώσανε στους Γερµανούς. Η καταγωγή µας είναι από την Κύµη, το Αλιβέρι. Από εκεί φύγαµε µε τους Γερµανούς και πήγαµε να µείνουµε στη Χαλκίδα. Εγώ παντρεύτηκα τη κυρά µου και έφυγα από εκεί και ήρθα εδώ. Εδώ µένουµε 50 χρόνια. ουλεύαµε µέσα στους κάµπους. Βγάζαµε ρεβίθια, πατάτες, κρεµµύδια και τι δεν είχε αυτός ο κάµπος. ουλεύαµε συνέχεια, το ίδιο και σήµερα, άστα χάλια. 11. Συνέντευξη µε τον κ. Λαζαρίδη Στέφανο, ετών 97 ή 101, όπως ισχυρίζεται ο ίδιος (Κάτω Αχαγιά /1999) Λαζαρίδης: Γεννήθηκα το 1898 στην Τουρκία, στην Πόλη. Οι Γερµανοί ήρθαν το 41, τη Λαµπρή. Ήµουν τότε στη Λαµία. Με τους βοµβαρδισµούς της πόλης από τα γερµανικά αεροπλάνα πολύς κόσµος έφυγε για τα βουνά. Εµείς πήγαµε για τη Λάρισα, την Καρδίτσα. Ήρθαν οι Γερµανοί µας έκαναν έλεγχο. Γυρεύανε όπλα. Έκαναν έλεγχο, δεν βρήκαν τίποτα. Βρήκαν µόνο ένα όπλο, ένα «µάλιχερ». Το πήρανε και σκότωσαν τον Τσιγγάνο που είχε το όπλο. Το βράδυ τους είδαµε που µείνανε. Πήγαµε και τους καθαρίσαµε µε τα όπλα. Βρ.βρ.βρ.βρ.βρ.βρ. Από τους 30 ένας µόνο γλίτωσε. Εµείς ήµασταν καµιά σαρανταριά. Από εκεί εµείς πήραµε τα όπλα, τα κρύψαµε και πήγαµε για τον Τίρναβο. Εκεί ήρθαν οι Γερµανοί, είδαν και δεν γράψανε τίποτα για τους Τσιγγάνους. Ήρθαν 14 Γερµανοί µε σκυλιά. Κάτσανε λίγο. «Ω, γεια σας τι κάνετε; Καλά. Εµείς είµαστε δικοί σας», τους είπα. Από κει φύγαµε και πήγαµε για την Κατερίνη, εκεί κοντά προς τη θάλασσα. Βλέπουµε αεροπλάνα που είχαν αιχµαλωτίσει, από την Αγγλία. Εγώ ανέβηκα πάνω. Πάτησα ένα κουµπί, πήρε µπρος, ένα του κάνω εγώ πίσω έφυγα. Πήγανε δυο παιδιά από το χωριό, όχι δικά µας, τα είδαν οι Γερµανοί και τα σκότωσαν. Εµείς φύγαµε. Βλέπουµε την άλλη µέρα, βγάζουνε εσένα εµένα. Με αφήσανε, τελείωσαν φεύγω. Βάζουµε τρεις νάρκες, εκεί που θα περνάγανε τα αυτοκίνητα. (Ερώτηση: Πού τις βρήκατε τις νάρκες;) Όσες θέλεις, από τους αντάρτες (συνεργασία, λοιπόν, µε τους αντάρτες, αλλά οι Τσιγγάνοι δρούσαν από µόνοι τους, ανεξάρτητα και µε τον τρόπο τους, την εξυπνάδα τους.τ.). Και µε τους αντάρτες ήµασταν και µε τους άλλους. Μη µου κάνεις ζηµία να µη σου κάνω. Γιοµάτο στρατιώτες. Και τα τρία τα αυτοκίνητα στον αέρα. Ποιος κάνει αυτά; Ο Λαζαρίδης αυτός που σε µιλάει. Έκανα ένα χαντάκι για να µην περάσουνε από εκεί, αλλά από δίπλα. Από εκεί που είχα βάλει τις τρεις νάρκες. Αυτό έγινε το 41 το καλοκαίρι (δεν θυµάται πότε ακριβώς.τ.). Λοιπόν, µετά εκείνοι Αξιόπολη, λέγεται Γουµένισα. Ήρθαν οι Γερµανοί να κάνουν µάχες µε τους αντάρτες και εµείς ήµασταν εκεί. Άκουσα ότι θα ρθούνε. Με τους αντάρτες λέµε θα ρθούνε οι Γερµανοί να κάνουν τη µάχη; Προσέξτε καλά τη θέση σας. Έκατσαν οι αντάρτες και εµείς κάτσαµε δίπλα τους. Άρχισε η µάχη τάκα-τάκατάκα. Οι αντάρτες βάζαν από εκεί και εµείς από εκεί κατά των Γερµανών 16 όπλα. Στην Αξιόπολη, Γουµένιτσα. Μετά τελείωσαν τα φυσίγγια. Εγώ µε τους Γερµανούς

20 κάνω πολιτική. Το πρώτο όπλο µου δώσανε οι Γερµανοί να σκοτώσω τους αντάρτες. Ήρθαν οι Γερµανοί πήρανε τους νεκρούς. Μετά στα Ποράγια στις Σέρρες. Πήγαµε στο χωριό γεµάτο αντάρτες. Σκοτώσαµε πολλούς αντάρτες. Εµείς ήµασταν 16 άτοµα και εγώ ήµουν ο αρχηγός. Από εκεί τελειώσαµε. Ερχόµαστε στα Γιανιτσά Μπέλλες. Ο κουµπάρος αριστερός, βάφτισε δύο παιδιά του αδελφού µου. Αναστάση τον λέγανε. Πήγαµε εκεί σε µια καλύβα µέσα κάθονται τρεις αξιωµατικοί αντάρτες. «Από που ερχόσαστε;», «από εκεί» λέµε. Ο κουµπάρος λέει «µη φοβάστε, συναγωνιστές είναι». «Συναγωνιστές, γεια σας. Τι κάνετε, καλά είστε;». «Καλά είµαστε». Λέω «τροφή έχετε απάνου». Πάω και παίρνω 100 οκάδες σιτάρι. Στα Γιανιτσά είναι δύο αδέρφια. Ο ένας απάνω (αντάρτης) ο µικρότερος, ο µεγαλύτερος κάτω, Ταγµατασφαλίτης. Ήρθανε µαζευτήκανε στο σπίτι. Ο µεγαλύτερος πήγε προς νερού του και επιστρέφοντας τον σκότωσε ο αδελφός του ο µικρότερος. Ο µικρός αντάρτης ο µεγάλος παοτζής. Εκεί ένα χωριό λέγεται Κρύα Βρύση, εκεί κάθεται ένας καπετάνιος, ο Πούλιος. Ήρθαν οι αντάρτες, σκότωσαν πόσο σκότωσαν, πήρανε το ξέρω. Εγώ δεν µπήκα εκεί µέσα. Παίρνω χαµπάρι στην Κρύα Βρύση ο Πούλιος φέρνει όλο το στρατό σκοτώνει. Ένας Γερµανός σκότωσε έναν δικό µας έλληνα αντάρτη που ήταν και φίλος µου και του έβγαλε και το χρυσό δόντι και το πήρε µαζί του. Εγώ προσποιούµενος το γυρολόγο σκότωσα το Γερµανό σε δηµόσιο δρόµο µε αγάλµατα, του πήρα το χρυσό δόντι και το πήγα στη Μαρία στην αδελφή του. Στα Γιανιτσά κατέβηκαν πάλι οι αντάρτες, τα κάψανε και σκότωσαν πολλούς ταγµατασφαλίτες. Και εγώ ήµουν για φωτιά. Πηγαίνω πάλι στα Γιανιτσά, βρήκα δυο Γερµανούς, «τι κάνετε καλά, φίδια;» λέω. Εγώ λέω συντροφιά θα κάνω µε το φίδι. Τακ -τακ τους σκότωσα. Για λεφτά αποκλείεται πήρα τα πιστολιά και τα πήγα στον κουµπάρο. Το 44 ήµουν στη Χαλκιδική, στη Θεσσαλονίκη. Τώρα φεύγουν οι Γερµανοί. Μπήκαν Ρουµανία ο Ρώσος. Φεύγω ίσα, κάνω πλιάτσικα, άλογα, βόδια. Σε µια χαράδρα έκανα όσο έκανα τελευταίο είναι αυτό. Α! Στη Θεσσαλονίκη το 44 που έκαψε ο Γερµανός τα Βαγόνια. Εγώ κάνω µία βόλτα, κοίταξα έναν Γερµανό φυλάει τα βαγόνια. Του έκανα νόηµα ότι θα έρθουν αντάρτες να σας σκοτώσουν. Μου λέει είναι και άλλοι 6 µέσα. Πάω και τους καθαρίζω όλους. Λέω στον άλλο «φύγε να γλιτώσεις και πες ότι φύγανε». Για τους Γερµανούς ένα ήταν καλό, δεν πειράζανε γυναίκα. Στο χωριό Κασκάρκα στη Θεσσαλονίκη είµαι µε 4 αξιωµατικούς Γερµανούς. Έρχονται από εκεί γυναίκες, δεν πειράξανε καµία. Αυτό εγώ θα τους καθάριζα και αυτούς λόγω από αυτήν τη δουλειά. Ο ένας έµεινε εκεί γαµπρός, εσώγαµπρος, βαφτίστηκε, ηµήτρη τον είπανε. Το ήµουν στη Βουλγαρία, εκεί ήµουν καπετάνιος, ήταν 6 από την Κόζουλξια, 2 ήταν από το Κουρουσλί και ένα εγώ 9. Ήµουν στην Καρδίτσα µε τους Ιταλούς. Ο Ιταλός δεν είναι πολεµιστής. Πήγανε οι δικοί µας Κορυτσά, Αλµπασάνι κ.τ.λ. Πήγαµε και εµείς στον πόλεµο µε την Ιταλία.. ρούσαµε µόνοι µας, συµµετείχαµε και εµείς σε µάχες. Στη Λάρισα φέρανε και πολλούς Ιταλούς αιχµαλώτους. Με ένα πιστόλι µπορούσες να αιχµαλωτίσεις 100. Ήρθανε Γερµανοί και ψάχνανε για Ιταλούς. Με µια χειροβοµβίδα τους καθάρισα. Εγώ ήθελα να κάψω και τα αεροπλάνα τα αγγλικά που είχαν αιχµαλωτίσει οι Γερµανοί. Με τον εµφύλιο δεν αναµειχθήκαµε.

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Ε ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ (Ε1) ΣΤΗΝ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΤΑ ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Την ημέρα του γάμου μαζεύονται οι κοπέλες στο σπίτι της νύφης και την ντύνουν. Μετά η μάνα της, της πλένει τα πόδια για να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943

Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943 1 of 5 14/10/2014 12:12 µµ Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943 Γονική Κατηγορία: Ιστορική Βιβλιοθήκη Κατηγορία: Έπος 1940-2ος Παγκόσµιος Πόλεµος ηµοσιευµένο στις Τρίτη, 13 εκέµβριος 2011 05:25 Από τον/την http://users.sch.gr/pchaloul/kalavrita.htm

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη

Κεφάλαιο 5. Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Κεφάλαιο 5 Κωνσταντινούπολη, 29 Μαίου 1453, Τρίτη μαύρη και καταραμένη Έφτασε μια μισάνοιχτη πόρτα, ένα μικρό κενό στο χώρο και το χρόνο, σαν ένα ασήμαντο λάθος της Ιστορίας για να πέσει η Πόλη. Εκείνο

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας

Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΚΤΥΩΝ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Κείμενο: Κατερίνα Βαϊμάκη Εικονογράφηση: Ρεβέκκα Βεδέ Ο Φ ίλος μου ο Ποδη λατάκιας Ευρωπαϊκή Ένωση Ταµείο Συνοχής «Επενδύοντας στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΑΚΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΥ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΙΤΛΟΣ: «ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ» «Στερνή μου γνώμη, να σε είχα πρώτα», λέει ο σοφός λαός μας. Και πόσο δίκιο έχει, μονολογεί ο Κωνσταντής,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ

17.Α.ΜΕΓΑΛΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΜΕ ΤΟΝ ΤΟΤΟ 1 - ΧΑΤΖΗΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΜΑΡΙΑ Μια φορά η δασκάλα του Τοτού του είπε να γράψει 3 προτάσεις. Όταν πήγε σπίτι του ρωτάει τη μαμά του που έκανε δουλειές: - Μαμά πες μου μια πρόταση. - Άσε με τώρα, δεν μπορώ. Ο Τοτός τη γράφει. Μετά πηγαίνει

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας

Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών. Τμήμα Έρευνας Ποσοτική Μελέτη για την Διερεύνηση Αναγκών των Μεταναστών Τμήμα Έρευνας Κοινωνιοδημογραφικά Χαρακτηριστικά ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ 2 1,6 % 1 8,9 2 % 1 4,8 6 % 1 2,1 6 % 6,7 6 % 8,1 1 % 8,1 1 % 1,3 5 % 2,7 % 1,3 5 %

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

εν θέλω να µου δέσετε τα µάτια Αδερφέ Ισραηλίτη τον ήλιο π' ανατέλλει να χαρώ κι αν κάνετε τα στήθια µου

εν θέλω να µου δέσετε τα µάτια Αδερφέ Ισραηλίτη τον ήλιο π' ανατέλλει να χαρώ κι αν κάνετε τα στήθια µου ε θέλω να µου δέσετε τα µάτια Το αστέρι που φοράς Φως ανέσπερο θα ρίχνει Στους βωµούς της λευτεριάς Το αστέρι που φοράς Θα ναι σάλπισµα ειρήνης Που για εκείνη µαρτυράς Όσες πίκρες κι αν γευτείς εν σε νίκησε

Διαβάστε περισσότερα

Μαρτυρία Κωνσταντίνου Λοΐζου

Μαρτυρία Κωνσταντίνου Λοΐζου 132 ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΓΙΩΡΚΑΤΖΗΣ (1955-1959) Μαρτυρία Κωνσταντίνου Λοΐζου ΟΝΟΜΑ: Κωνσταντίνος Λοΐζου (σύζυγος Ελενίτσας Σεραφείµ) ΗΜΕΡΟΜ. ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 1 Μαρτίου 1921 ΗΜΕΡΟΜ. ΕΝΤΑΞΗΣ ΣΤΗΝ ΕΟΚΑ: ΨΕΥ ΩΝΥΜΟ: ΠΕΡΙΟΧΗ/ΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χριστός Ανέστη. Έχουμε αληθινό πρόβλημα όταν έρχεται στην διαχείριση των χρημάτων. Οι περισσότεροι από μας είμαστε σοβαρά χρεωμένοι.

Χριστός Ανέστη. Έχουμε αληθινό πρόβλημα όταν έρχεται στην διαχείριση των χρημάτων. Οι περισσότεροι από μας είμαστε σοβαρά χρεωμένοι. Αγαπημένοι μου εν Χριστώ Χριστός Ανέστη Χρειαζόμαστε απεγνωσμένα αλλαγή όσον αφορά στο θέμα της διαχείρισης χρημάτων. Οι στατιστικές των χρεών στις ΗΠΑ (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής) είναι συγκλονιστικές.

Διαβάστε περισσότερα

Το κλίµα αλλάζει, ο κόσµος αλλάζει Εµείς; ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το κλίµα αλλάζει, ο κόσµος αλλάζει Εµείς; ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ Το κλίµα αλλάζει, ο κόσµος αλλάζει Εµείς; ΘΕΑΤΡΙΚΟ ΕΡΓΟ Ανδρέας Σµοϊλης Μελίνα Ρήγα Μαθητές στο Πειραµατικό Μουσικό Γυµνάσιο Παλλήνης 2007-2008 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Κατερίνα Αλεξιάδη alexiadi@theatroedu.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σιδερένιες γροθιές, χάρτινες άγκυρες

Σιδερένιες γροθιές, χάρτινες άγκυρες Νικόλας Ελπινιώτης Σιδερένιες γροθιές, χάρτινες άγκυρες Μια ποιητική συλλογή για την κρίση και την διέξοδο από αυτή Αθήνα 2014 Copyright Νίκος Κοκκοράκης, 2014 Επιτρέπεται η αναδηµοσίευση και η αναπαραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Λεμεσός 1995-1998 2 ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΠΡΩΤΗ 3 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Ένα τρελό αστέρι Εκείνη τη νύχτα του Μάη ο ουρανός ήταν ολοκάθαρος. Μια απαλή ομίχλη θόλωνε το φως των

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Οι αναπαραστάσεις των γονέων για το διαφορετικό: στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους Τσιγγάνους στην ελληνική οικογένεια 2.

Οι αναπαραστάσεις των γονέων για το διαφορετικό: στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους Τσιγγάνους στην ελληνική οικογένεια 2. Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Οι αναπαραστάσεις των γονέων για το διαφορετικό: στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους Τσιγγάνους στην ελληνική οικογένεια 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα)

Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μάθημα: Νέα Ελληνική Λογοτεχνία ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957) Αναφορά στον Γκρέκο (απόσπασμα) Μπήκα στο χωριό, νύχτωνε πια, οι πόρτες όλες σφαλιχτές, μες στις αυλές τα σκυλιά μυρίστηκαν

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ»

2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» 2 ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΚΟΤΣΙΡΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΖΑΝΝΕΙΟΥ ΣΧΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Β ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΠΙΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ-ΜΕΤΑΠΟΙΗΣΕΙΣ ΜΑΙΡΗ» Δεν είχε καλά χαράξει και η κυρία Μαίρη άνοιξε το μαγαζί. Πέταξε τα

Διαβάστε περισσότερα

εργαστηρι 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η ΜΙΚΡΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ «ΔΥΟ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΜΑΚΡΗ» ΠΡΩΤΗ ΠΡΑΞΗ

εργαστηρι 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η ΜΙΚΡΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ «ΔΥΟ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΜΑΚΡΗ» ΠΡΩΤΗ ΠΡΑΞΗ εργαστηρι 3 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η ΜΙΚΡΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟ «ΔΥΟ ΗΜΕΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΜΑΚΡΗ» Αφηγητής: Ο Λευτέρης είναι μαθητής της Γ Γυμνασίου, μέτριος στην επίδοση, με πολλές όμως δυνατότητες, δημοφιλής, ποδοσφαιρόφιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Στεμνίτσα, ο τόπος μας

Στεμνίτσα, ο τόπος μας Στεμνίτσα, ο τόπος μας Εκπαιδευτικό πρόγραμμα εξοικείωσης των παιδιών με τις νέες τεχνολογίες Αύγουστος 2007 (Υπό την αιγίδα του Δήμου Τρικολώνων) οι πρωταγωνιστές ο Mάριος ο Σπύρος η Δέσποινα η Μυρτώ

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια;

Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Για τους μικρούς μας φίλους Γιατί πρέπει να κάνω εμβόλια; Σε ύ Είµαι το µικρόβιο. Μου αρέσει να κάνω τα µικρά παιδιά να αρρωσταίνουν. Εγώ και η οικογένειά µου βρισκόµαστε παντού στο περιβάλλον που ζεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός «Λέμε ΟΧΙ στο σχολικό εκφοβισμό» (Μια διασκευή παραμυθιού από τους μαθητές) Ομάδα : Αστυπάλαια ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ Σεπτέμβριος- Νοέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Ας γνωριστούμε Ενότητα: Χαιρετισμοί, συστάσεις, γνωριμία (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ 2 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ Μάθημα : «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τους μαθητές του 2 ου Γυμνασίου Μυτιλήνης με την καθοδήγηση της

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την:

ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: ΟΝΟΜΑ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ: ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: Ένας οδηγός για τα δικαιώματα των παιδιών σε συνεργασία με την: Μάθε για τη σύμβαση. Γνώρισε τα δικαιώματά σου. Το βιβλιαράκι που κρατάς στα χέρια σου περιέχει 54 άρθρα

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαιρινές διακοπές

Καλοκαιρινές διακοπές Καλοκαιρινές διακοπές Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και Δημοτικού Tα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Για παιδιά 0-5 ετών Πάνινα βιβλία 0-3

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ Π Ε Ν Τ Ε Ν Ε Α Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ / Κανιάρης Μην πας στο Ντητρόιτ Ουρανός-λάσπη Ζώα κυνηγούν ζώα Η μητέρα του καλλιτέχνη πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ Αστρολογικές συμβουλές για την ερμηνεία ενός ωριαίου χάρτη Κατά τη διάρκεια των αιώνων, πολλοί αξιόλογοι μελετητές της αστρολογίας παρατήρησαν ότι ορισμένα αποτελέσματα επαναλαμβάνονταν κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ

Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ (AD HOC ΕΝΟΤΗΤΑ Ε.Ε., ΕΤΟΥΣ 2008) Η ad hoc έρευνα εργατικού δυναµικού έχει στόχο

Διαβάστε περισσότερα

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ

2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ Α ΤΑΞΗ 2 Ο ΒΡΑΒΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΣΤΥΛΙΑΝΗ ΧΡΥΣΟΒΕΡΓΗ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ και ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥΣΗΣ 2 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΛΛΙΠΟΛΗΣ ΠΕΙΡΑΙΑ Α ΤΑΞΗ ΤΙΤΛΟΣ: «ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΑΡΗ» Ένα δωδεκάχρονο

Διαβάστε περισσότερα

Χαρά Κουτόβα, Ειρήνη Μαυροκεφαλίδου. Χ. Κουτόβα

Χαρά Κουτόβα, Ειρήνη Μαυροκεφαλίδου. Χ. Κουτόβα Χαρά Κουτόβα, Ειρήνη Μαυροκεφαλίδου Ηµαθία: Η κατάσταση τρία χρόνια µετά Χ. Κουτόβα Ξεκινώντας θα ήθελα ν αναφερθώ στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης, που είχαν το εξής ενδιαφέρον στοιχείο, να φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Ο ΦΩΤΗΣ ΚΑΙ Ο ΑΪ ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα της Ελισάβετ Κουκουμάκα ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΣΚΕΥΗ ΠΡΟΣΩΠΑ 1. Φώτης 2. Μαμά 3. Δεσποινίς Σούλα 4. Οφθαλμίατρος 5. Μπαμπάς 6. Πετράκης 7. Παιδί της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες

Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Ο Τόμπυ και οι Μέλισσες Είναι άνοιξη και, όπως και πέρυσι, ο Τόμπυ επισκέπτεται τον θείο του στο αγρόκτημα. «Επιτέλους, έχω διακοπές!» φωνάζει ο Τόμπυ. Ανυπομονεί να ξαναδεί την αγαπημένη του αγελάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου,

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, την ξαδέρφη μου και τον μπαμπά μου στον ποταμό. Ο ποταμός

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗΕΠΙΣΤΗΜΩΝΤΗΣΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΤΜΗΜΑΔΗΜΟΤΙΚΗΣΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV :. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΚΙΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Α.Μ.: 4918 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ: Z Μάθημα:Φυσική Τάξη:Ε'Μαθητές:19

Διαβάστε περισσότερα

Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ ΚΤΕΛ Λιοσίων ή στο ΚΤΕΛ Κηφισού. Πεδίο του Άρεως ΚΤΕΛ Αττικής Μαυροµµαταίων στην Αθήνα Από ΚΤΕΛ Λιοσίων προς Οµόνοια.

Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ ΚΤΕΛ Λιοσίων ή στο ΚΤΕΛ Κηφισού. Πεδίο του Άρεως ΚΤΕΛ Αττικής Μαυροµµαταίων στην Αθήνα Από ΚΤΕΛ Λιοσίων προς Οµόνοια. Στόχος σου, είναι να φτάσεις στον Κατασκηνωτικό και εκπαιδευτικό Κέντρο «Τα Κονάκια», του Σώµατος Ελληνικού Οδηγισµού στην Αγία Μαρίνα Νέας Μάκρης Αττικής Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ από τον τόπο σου, θα βρίσκεσαι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟΦΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ

ΣΟΦΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΟΦΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΟΥ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ PDF Created with deskpdf PDF Writer - Trial :: http://www.docudesk.com 1. Εάν µάθατε να πετάτε το αεροπλάνο Υπολοχαγός µην ξεχάσετε να το πετάτε σαν Ταγµατάρχης.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΔΕΛΜΟΥΖΟΣ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: «ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΗ ΔΑΣΚΑΛΑ:

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οικογένειας: Εμμανουήλ Τσαλίκη + Μαρίας Θεολόγου

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οικογένειας: Εμμανουήλ Τσαλίκη + Μαρίας Θεολόγου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Οικογένειας: Εμμανουήλ Τσαλίκη + Μαρίας Θεολόγου (Όπως τα κατέθεσε προφορικά η κ. Ιωάννα Τσαλίκη, εγγονή του Εμμανουήλ Τσαλίκη, τον Αύγουστο του 2011) Οικογενειακή φωτογραφία στη Λέρο,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης

ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης 28 ΝΕΚΡΟΛΟΓΙΕΣ ΙΩΑΝΝΑ ΑΓΙΑΝΟΓΛΟΥ (1918-2009) Ό θάνατος τής Ιωάννας Άγιάνογλου, τής αγαπημένης μας Γιαννούλας, σφραγίζει μέ διακριτικότητα το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Χωρίς ποτέ να διεκδικήσει ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Άννα: Όχι, δεν είχαμε σπίτι. Είχαμε παράγκα, λαθραία απάνω σε οικόπεδο. Γυναίκα: δεν μας τα κανε το κράτος. Όλου για ψέματα είναι.

Άννα: Όχι, δεν είχαμε σπίτι. Είχαμε παράγκα, λαθραία απάνω σε οικόπεδο. Γυναίκα: δεν μας τα κανε το κράτος. Όλου για ψέματα είναι. Άννα Αλεξάνδρα: Μου είπες ότι σε λένε Άννα. Άννα: Ναι. Αλεξάνδρα: Πόσο χρονών είσαι Άννα; Άννα: 23. και έχω δυο παιδιά. Αλεξάνδρα.: Άννα, το επίθετο σου; Άννα: Τάσιος. Αλεξάνδρα: και μου είπες ότι δεν

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή γραπτού λόγου

Παραγωγή γραπτού λόγου Παραγωγή γραπτού λόγου Επίπεδο Β Τρίτη διδακτική πρόταση Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα στόχος: πολλές διδακτικές ώρες παιδιά Διδακτικός στόχος: συγγραφή παραμυθιού 1 Στρατηγικές: ανάπτυξη πολιτισμικής αντίληψης,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με αναπηρία: αόρατα στα σχολεία Έρευνα της ActionAid για την κατάσταση της εκπαίδευσης των παιδιών με αναπηρία στην Ελλάδα

Παιδιά με αναπηρία: αόρατα στα σχολεία Έρευνα της ActionAid για την κατάσταση της εκπαίδευσης των παιδιών με αναπηρία στην Ελλάδα Παιδιά με αναπηρία: αόρατα στα σχολεία Έρευνα της ActionAid για την κατάσταση της εκπαίδευσης των παιδιών με αναπηρία στην Ελλάδα Η εκπαίδευση αποτελεί μια από τις βασικές προτεραιότητες της ActionAid.

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Ιταλία Τι είδαμε, τι κάναμε και πώς περάσαμε στην Ιταλία? Ημερολόγιο Comenius Ιταλία Για να δείξω πως περάσαμε στην Ιταλία θα φτιάξω ένα ημερολόγιο. Το ημερολόγιο θα έχει

Διαβάστε περισσότερα

Χειροποιήµατα. 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι

Χειροποιήµατα. 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι 32 EΛΕΥΘΕΡΟΣ TΥΠΟΣ Κυνήγι Κώστας Μάρκου Γκλίτσες για αγανακτισµένους! Ενας συνταξιούχος του ΟΤΕ, µε καταγωγή από την ορεινή Κορινθία, από τη στιγµή που πήρε τη σύνταξή του είχε δύο επιλογές: Ή να αποβλακωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Καρατάσος-Καρατάσιος,

Καρατάσος-Καρατάσιος, Επώνυµο Όνοµα Προσωνυµία Υπογραφή Καρατάσος-Καρατάσιος, Δηµήτρης Τσάµης Ιδιότητα Στρατιωτικός Τόπος Γέννησης Διχαλεύρι Νάουσας Χρόνος Γέννησης 1798 Τόπος Καταγωγής Μακεδονία Τόπος Θανάτου Βελιγράδι Χρόνος

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση προφορικού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Ο Γιώργος και η Ελευθερία πηγαίνουν εκδρομή. Θα ακούσεις την Ελευθερία να λέει ποια ρούχα θα πάρει μαζί της. Σημείωσε με () αυτά που θα

Διαβάστε περισσότερα

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year

Η Αλφαβητοχώρα. Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα. A sea of words 5 th year Η Αλφαβητοχώρα Γιώργος Αμπατζίδης. Ελλάδα Η μέρα έμοιαζε συνηθισμένη στην Αλφαβητοχώρα. Ο κύριος ې διαφήμιζε τα φρέσκα λαχανικά του στο μανάβικο δείχνοντας με καμάρι πως το μαρούλι είχε ακόμα την πρωινή

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία από τα παιδιά της. Α 1 τάξης

Εργασία από τα παιδιά της. Α 1 τάξης Εργασία από τα παιδιά της Α 1 τάξης Τετάρτη, 15 του Μάη Χθες πέρασα μια όμορφη μέρα. Το πρωί ξύπνησα και ετοιμάστηκα για το σχολείο. Φόρεσα τη στολή μου, έφαγα το πρόγευμά μου και ξεκίνησα για το σχολείο.

Διαβάστε περισσότερα