ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΟΞΕΙ ΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (NOx) ΜΕ ΧΡΗΣΗ Υ ΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΖΙΡΚΟΝΙΑΣ (ZrO 2 ) ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΗΣ ΜΕ ΟΞΕΙ ΙΟ ΤΟΥ ΒΟΛΦΡΑΜΙΟΥ (WOx) ΚΑΙ ΠΑΛΛΑ ΙΟ (Pd) ΜΗΤΡΑΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ, ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΕΠΙΚ. ΚΑΘ. Κ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙ ΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΕΙΑ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΑΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ, ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΟΞΕΙ ΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (NOx) ΜΕ ΧΡΗΣΗ Υ ΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΖΙΡΚΟΝΙΑΣ (ZrO 2 ) ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΗΣ ΜΕ ΟΞΕΙ ΙΟ ΤΟΥ ΒΟΛΦΡΑΜΙΟΥ (WOx) ΚΑΙ ΠΑΛΛΑ ΙΟ (Pd) εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Καυσίµων και Υδρογονανθράκων του Ινστιτούτου Χηµικών ιεργασιών και Ενεργειακών Πόρων του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης σε συνεργασία µε το Εργαστήριο Γενικής και Ανόργανης Χηµικής Τεχνολογίας του Τµήµατος Χηµείας του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης. ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Επικ. Καθηγητής ΚΩΝ/ΝΟΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙ ΗΣ- Επιβλέπων Καθηγητής Καθηγητής ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΖΟΥΜΠΟΥΛΗΣ-Μέλος εξεταστικής επιτροπής Επικ. Καθηγήτρια ΕΛΕΝΗ ΕΛΗΓΙΑΝΝΗ- Μέλος εξεταστικής επιτροπής Η τριµελής εξεταστική επιτροπή που ορίστηκε σύµφωνα µε τη Γ.Σ.Ε.Σ. 249/ , για την κρίση της ιπλωµατικής Εργασίας της Μήτρακα Ευαγγελίας, Χηµικού Μηχανικού, συνήλθε σε συνεδρίαση στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης την 16/01/2013, όπου παρακολούθησε την υποστήριξη της εργασίας µε τίτλο ΕΚΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΑΓΩΓΗ ΟΞΕΙ ΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (NOx) ΜΕ ΧΡΗΣΗ Υ ΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΕ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΖΙΡΚΟΝΙΑΣ (ZrO 2 ) ΕΝΙΣΧΥΜΕΝΗΣ ΜΕ ΟΞΕΙ ΙΟ ΤΟΥ ΒΟΛΦΡΑΜΙΟΥ (WOx) ΚΑΙ ΠΑΛΛΑ ΙΟ (Pd) και την ενέκρινε µε βαθµό 10 (δέκα).

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα µεταπτυχιακή εργασία εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Γενικής και Ανόργανης Χηµικής Τεχνολογίας του Τµήµατος Χηµείας της Σχολής Θετικών Επιστηµών του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης υπό την επίβλεψη του Επικ. Καθηγητή Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη και στο Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Καυσίµων και Υδρογονανθράκων του Ινστιτούτου Χηµικών ιεργασιών και Ενεργειακών Πόρων του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (Ι ΕΠ/ΕΚΕΤΑ) υπό την επίβλεψη της Ερευνήτριας Γ ρ. Ελένης Ηλιοπούλου. Αρχικά, θα ήθελα να ευχαριστήσω τη ρ. Ελένη Ηλιοπούλου για την ευκαιρία που µου έδωσε µε την ανάθεση της εργασίας και για τις χρήσιµες συµβουλές της καθ όλη τη διάρκεια της µελέτης αυτής. Ευχαριστώ επίσης τη συνεργαζόµενη ερευνήτρια ρ. Έλλη Ηρακλέους για την πολύτιµη βοήθειά της σχετικά µε την επεξεργασία κάποιων αποτελεσµάτων. Επίσης, θα ήθελα να εκφράσω τις ιδιαίτερες ευχαριστίες µου στον Επικ. Καθηγητή Κωνσταντίνο Τριανταφυλλίδη για την επιστηµονική του καθοδήγηση, καθώς και τη συµπαράστασή του κατά τη διάρκεια της εργασίας. Ευχαριστώ ακόµη τα µέλη της τριµελούς εξεταστικής επιτροπής για τη συµµετοχή τους στην επιστηµονική αξιολόγηση της µεταπτυχιακής εργασίας. Επίσης θα ήθελα να ευχαριστήσω το επιστηµονικό προσωπικό της Μονάδας Αναλυτικών Υπηρεσιών του Ι ΕΠ/ΕΚΕΤΑ και συγκεκριµένα το συνεργαζόµενο ερευνητή ρ. Ανδρέα εληµήτη για την προθυµία του να βοηθήσει ουσιαστικά στην εργασία αυτή. Ευχαριστώ ακόµη το τεχνικό προσωπικό του Εργαστηρίου Περιβαλλοντικών Καυσίµων και Υδρογονανθράκων στο Ι ΕΠ/ΕΚΕΤΑ και κυρίως τον κ. Άρη Μουδιώτη για τη συνεργασία και την πολύτιµη και ατέρµονη βοήθεια του στην επίλυση όλων των προβληµάτων τεχνικής φύσης που προέκυψαν κατά την διάρκεια της πειραµατικής εργασίας. Επιπλέον θα ήθελα να ευχαριστήσω θερµά τους υποψήφιους διδάκτορες Ελένη Λιακάκου και Στέλιο Στεφανίδη, καθώς επίσης και τους ρ. Χρύσα Μιχαήλωφ, ρ. Ματούλα Καρακούλια και ρ. Αντώνη Ψαρρά για την καθηµερινή εποικοδοµητική συνεργασία µαζί τους, το φιλικό περιβάλλον και την ψυχολογική συµπαράστασή τους.

4 Τέλος, τις πιο θερµές ευχαριστίες και την ευγνωµοσύνη µου στην οικογένεια µου για την ανιδιοτελή αγάπη τους, την αµείωτη συµπαράσταση, ενθάρρυνση και πολύπλευρη στήριξη κατά τη διάρκεια των σπουδών µου. Ευαγγελία Μήτρακα Θεσσαλονίκη, 2013

5 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Τα οξείδια του αζώτου (ΝΟ, ΝΟ 2 και Ν 2 Ο) θεωρούνται ιδιαίτερα βλαβεροί αέριοι ρύποι καθότι αποτελούν την αιτία διαφόρων σοβαρών περιβαλλοντικών προβληµάτων, µε άµεσες συνέπειες και στον άνθρωπο, όπως το φαινόµενο του θερµοκηπίου, η καταστροφή του στρώµατος του όζοντος, η όξινη βροχή και η φωτοχηµική αιθαλοµίχλη. Πληθώρα κανονισµών και νοµοθεσιών έχουν θεσπιστεί µε σκοπό τον περιορισµό τους, ενώ τα όρια εκποµπών γίνονται συνεχώς αυστηρότερα. Οι τεχνικές µείωσης των οξειδίων του αζώτου (NOx) είναι πολλές και µπορούν να ταξινοµηθούν ανάλογα µε την πηγή εκποµπής τους. Έτσι, υπάρχουν τεχνολογίες µείωσης για βιοµηχανικές µονάδες και µονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, τεχνολογίες για τα αυτοκίνητα και τεχνολογίες για τη χηµική βιοµηχανία. Κάθε µία από αυτέςτις κατηγορίες περιλαµβάνει τις δικές της µεθόδους, υπάρχουν όµως και τεχνολογίες που µπορούν να εφαρµοσθούν και στις τρεις κατηγορίες. Η πιο διαδεδοµένη εµπορικά τεχνολογία είναι η εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των NOx µε αµµωνία (SCR-NH 3 ). Ωστόσο, η διεργασία αυτή παρουσιάζει πληθώρα µειονεκτηµάτων, όπως η τοξικότητα της NH 3, το υψηλό λειτουργικό κόστος, το κόστος των καταλυτών κ.ά., καθιστώντας την ικανή να εφαρµοστεί κυρίως σε µεγάλης κλίµακας, σταθερές πηγές εκποµπών NOx. Αντίθετα, η εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των οξειδίων του αζώτου µε χρήση υδρογονανθράκων, µπορεί να χρησιµοποιηθεί και σε µικρής κλίµακας, τόσο σταθερές όσο και κινητές πηγές εκποµπών. Το κύριο πλεονέκτηµα της αντίδρασης ΝΟx-υδρογονάνθρακα σε διεργασίες κατεργασίας καυσαερίων είναι η χρήση ενός µίγµατος παρόµοιου µε εκείνο που υπάρχει στα απαέρια της καύσης. Τις τελευταίες δεκαετίες έχει αναπτυχθεί µια µεγάλη ποικιλία καταλυτών για την τεχνολογία SCR των ΝΟx, ενώ πολύ λίγες µελέτες ερευνούν τη χρήση υλικών στηριζόµενων σε φορέα WOx-ZrO 2. Ωστόσο, το µονόστρωµα-wo 3 /ZrO 2 αναφέρεται ως ένα πολλά υποσχόµενο υπόστρωµα για το παλλάδιο (Pd), δεδοµένου ότι η ύπαρξη ισχυρών Brønsted όξινων κέντρων ενισχύει τη δράση του Pd στην αναγωγή του ΝΟ. Παρόλα αυτά, οι προωθηµένοι µε Ρd καταλύτες WOx-ZrO 2 έχουν διερευνηθεί κυρίως στην αναγωγή ΝΟx µε χρήση CH 4 ως αναγωγικό, ενώ σπανίζει η χρήση άλλων υδρογονανθράκων. Συνεπώς, ο στόχος/καινοτοµία της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας ήταν η µελέτη της επίδρασης του ποσοστού φόρτωσης του WOx σε υλικά Pd/WOx/ZrO 2 στην

6 εκλεκτική καταλυτική αναγωγή (SCR) των οξειδίων του αζώτου (NOx) χρησιµοποιώντας διάφορους υδρογονάνθρακες (HC) ως αναγωγικά µέσα. Οι προς µελέτη καταλύτες αρχικά χαρακτηρίστηκαν προκειµένου να διερευνηθούν οι φυσικοχηµικές ιδιότητές τους που πιθανά επηρεάζουν τη δράση τους στην αναγωγή των NOx. Με τη βοήθεια της χηµικής ανάλυσης επιβεβαιώθηκε η χηµική σύσταση των υλικών, ενώ η κρυσταλλική δοµή τους µελετήθηκε µε τη µέθοδο της περίθλασης ακτίνων-x (XRD). Η ειδική επιφάνεια των υλικών µετρήθηκε µε τη µέθοδο της ποροσιµετρίας αζώτου (BET) και η µορφολογία τους διερευνήθηκε µε την Ηλεκτρονική Μικροσκοπία ιέλευσης (ΤΕΜ). Επίσης, µετρήθηκε η οξύτητα των καταλυτών µε τη µέθοδο της θερµοπρογραµµατιζόµενης εκρόφησης αµµωνίας (TPD- NH 3 ), ενώ οι οξειδοαναγωγικές τους ιδιότητες µελετήθηκαν µε την τεχνική της θερµοπρογραµµατιζόµενης αναγωγής µε υδρογόνο (TPR-H 2 ). Τέλος, µελετήθηκε ο µηχανισµός ρόφησης και εκρόφησης του ΝΟ και ΝΟ 2 επάνω στον καταλύτη που παρουσίασε τη µέγιστη οξύτητα. Τα πειράµατα εκλεκτικής καταλυτικής αναγωγής των NOx έγιναν σε ένα συνεχούς ροής αντιδραστήρα σταθερής κλίνης. Αρχικά, µελετήθηκε η επίδραση φόρτισης του οξειδίου του βολφραµίου (WOx) στους καταλύτες διατηρώντας σταθερό το ποσοστό φόρτισης του παλλαδίου (0.5% Pd) χρησιµοποιώντας C 3 H 6 και CH 4 ως αναγωγικά µέσα. Στη συνέχεια, διερευνήθηκε ο τύπος του αναγωγικού µέσου (CH 4, C 2 H 4, C 3 H 6 και C 3 H 8 ) στην εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των NOx µε χρήση καταλυτών που περιείχαν διαφορετικά ποσοστά WOx (0%, 7% και 18.5%). Μία άλλη παράµετρος που διερευνήθηκε ήταν η συγκέντρωση του Ο 2 στη τροφοδοσία. Συγκεκριµένα, χρησιµοποιώντας το CH 4 και το C 3 H 6 ως αναγωγικά µελετήθηκε η επίδραση της συγκέντρωσης του Ο 2 στη δραστικότητα του καταλύτη που παρουσίασε την ελάχιστη µετατροπή NOx µε στόχο τη διερεύνηση παρεµποδιστικής δράσης του Ο 2. Τέλος, διερευνήθηκε ο µηχανισµός δράσης του καταλύτη που παρουσίασε την υψηλότερη απόδοση στη ΝΟx µετατροπή διεξάγοντας πειράµατα θερµοπρογραµµατιζόµενης επιφανειακής αντίδρασης παρουσία Ο 2, C 3 H 6 και C 3 H 8. Από τα αποτελέσµατα της παρούσας εργασίας συµπεραίνεται πως οι καταλύτες Pd/WOx/ZrO 2 αποτελούν υποσχόµενα υλικά για χρήση στην εκλεκτική αναγωγή των NOx χρησιµοποιώντας υδρογονάνθρακες ως αναγωγικά µέσα. Η οξύτητα που προσδίδει η προσθήκη WOx στο υπόστρωµα ZrO 2 ευνοεί τη σταθεροποίηση του Pd στη µορφή Pd 2+, η οποία είναι ιδιαίτερα εκλεκτική στην αναγωγή των NOx. Οι ανώτεροι αέριοι υδρογονάνθρακες (C3) εµφανίζονται πιο

7 ενεργοί στην αναγωγή των NOx, ενώ το ενεργό θερµοκρασιακό παράθυρο εξαρτάται από το αν ο υδρογονάνθρακας είναι κορεσµένος ή ακόρεστος. Ο τύπος του υδρογονάνθρακα παίζει καθοριστικό ρόλο στη δραστικότητα του κάθε καταλύτη, καθώς ο κάθε υδρογονάνθρακας έχει διαφορετικό τρόπο ενεργοποίησης. Συνεπώς, ο κάθε υδρογονάνθρακας δρα µε το δικό του µηχανισµό επάνω στον ίδιο καταλύτη. Οι καταλύτες αυτοί µελετήθηκαν και βρέθηκαν να είναι υποσχόµενα υλικά ως προς την απόδοσή τους στην αναγωγή των NOx. Ωστόσο, χρειάζεται περαιτέρω µελέτη έως ότου οι καταλύτες αυτοί να µπορέσουν να επιτύχουν τα όρια εκποµπής ΝΟx που ορίζονται από την Ευρωπαϊκή και διεθνή νοµοθεσία.

8 ABSTRACT Nitrogen oxides (ΝΟ, ΝΟ 2 ) are considered very hazardous air pollutants causing several problems on both humans and the environment, such as the green house effect, ozone layer depletion, acid rain and photochemical smog. A number of regulations and legislations have been instituted aiming in their limitation, while the emission limits become continuously stricter. In this aspect, a variety of NOx control technologies were developed and these technologies can be categorized in three groups taking into account the type of NOx emission source. Thus, there are NOx abatement methods for industrial and general power plants, methods for car engines and methods for the chemical industry. Each one of these groups has its own preferred methods of NOx emission control. However, some technologies can find application in NOx abatement for all three types of sources. The most widely known and used in industry method is the selective catalytic reduction of NOx by ammonia (SCR-NH 3 ). However, this method can be applied mainly in stationary sources due to its disadvantages, e.g. the toxic nature of NH 3, the high operating and handling cost, the high catalysts cost etc. On the other hand, the selective catalytic reduction of NOx by hydrocarbons (SCR-HC) can be used in small scale mobile or/and stationary sources, since the NOx abatement takes place using a mixture similar to that found in the exhaust gases. A great variety of catalysts for SCR of NOx have been developed the last decades. However, very few studies investigate the use of tungstated zirconia supported materials (WOx/ZrO 2 ). The monolayer-wo 3 /ZrO 2 is reported as a promising support for palladium (Pd), since the existence of strong Brønsted acid sites seems essential to provide active Pd species for the SCR of NO. However, Pd-promoted WOx/ZrO 2 catalysts have been studied mainly for CH 4 -SCR. The aim/novelty of this work is to investigate the effect of tungsten oxide (WΟx) loading on Pd/WOx/ZrO 2 catalysts in selective catalytic reduction of NOx by using several hydrocarbons as reductants. The catalysts were initially characterized in order to investigate their physiochemical properties that affect their activity in NOx reduction. Their chemical composition was testified by chemical analysis (ICP/AES), while their crystalline structure was studied by X-Ray Diffraction analysis. The surface area was measured using the BET method and their morphology was investigated by Transmission Electron Microscopy (TEM). The acidity of the catalytic materials was also measured

9 using the temperature-programmed desorption of ammonia (TPD-NH 3 ), while their redox properties were studied by the temperature-programmed reduction by hydrogen (TPR-H 2 ). Finally, the adsorption and desorption mechanisms of NO and NO 2 were investigated over the catalyst that presented the highest acidity. The SCR experiments were carried out in a continuous flow fixed bed reactor. Firstly, the effect of WOx loading was studied over catalysts that have the same Pd content (0.5%) using C 3 H 6 and CH 4 as reductants. As a next step, the effect of the hydrocarbon s type in SCR of NOx was investigated over catalysts containing different amounts of WOx (0%, 7% and 18.5%). Moreover, using C 3 H 6 and CH 4 as reductants, the effect of oxygen s concentration in the feed over the catalyst that presented the worst NOx conversion was studied. Finally, the mechanism of the catalyst that presented the highest NOx conversion was investigated carrying out temperature-programmed surface reaction experiments using O 2, C 3 H 6 and C 3 H 8. The results of the present study indicated that the Pd/WOx/ZrO 2 catalysts are very promising for their use in selective catalytic reduction of NOx using hydrocarbons as reductants. The enhanced acidity caused by the WOx addition stabilized Pd in the form of Pd 2+ ions, which are very selective in NOx reduction. Higher gaseous hydrocarbons (C3) present the highest NOx conversion, while the active temperature window depends on the type of the hydrocarbon (saturated or unsaturated). The type of the hydrocarbon plays an important role on the catalyst s activity, since each hydrocarbon has a specific way of activation. Thus, each hydrocarbon acts via different mechanism over the same catalyst. These catalysts are very promising for the reduction of NOx emissions. However, they need further studying in order to get a better insight and achieve the emission limits that are instituted by European or international legislation.

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας ήταν η µελέτη της επίδρασης του ποσοστού φόρτωσης του οξειδίου του βολφραµίου (WOx) σε υλικά Pd/WOx/ZrO 2 στην εκλεκτική καταλυτική αναγωγή (SCR) των οξειδίων του αζώτου (NOx) χρησιµοποιώντας διάφορους υδρογονάνθρακες (HC) ως αναγωγικά µέσα. Μία σύντοµη ανασκόπηση όσον αφορά δεδοµένα σχηµατισµού, αλλά και επιπτώσεων των οξειδίων του αζώτου µας εισάγει στο γνωστό πρόβληµα των NOx. Ακολουθεί µία σύντοµη βιβλιογραφική ανασκόπηση για άλλες µεθόδους µείωσης των ΝΟx, ενώ εξετάζονται αναλυτικότερα οι µέθοδοι καταλυτικής αναγωγής τους. Με αυτό τον τρόπο εντοπίζονται αδυναµίες των υπολοίπων καταλυτικών τεχνολογιών µείωσης των NOx. Οι αδυναµίες αυτές ενισχύουν την ευελιξία εφαρµογής της εκλεκτικής καταλυτικής αναγωγής των NOx µε υδρογονάνθρακες σε διαφορετικές διεργασίες, εκεί δηλαδή που οι υπόλοιπες τεχνολογίες αδυνατούν. Η καινοτοµία της παρούσας µελέτης έγκειται στη χρήση καταλυτών Pd/WOx/ZrO 2. Τα καταλυτικά υλικά που περιέχουν WOx στο υπόστρωµα έχουν µελετηθεί ελάχιστα αν και αποτελούν πολύ ελκυστικά υλικά για την εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των NOx. Επίσης, λίγες είναι οι µελέτες που διερευνούν την εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των NOx µε υδρογονάνθρακες επάνω σε τέτοια υλικά, ενώ όσες υπάρχουν χρησιµοποιούν κυρίως το CH 4 και το C 3 H 6 ως αναγωγικά µέσα. Η παρούσα µελέτη, λοιπόν, στοχεύει στη διερεύνηση της δράσης τέτοιων υλικών στη µείωση των NOx κάνοντας χρήση και επιπλέον υδρογονανθράκων ως αναγωγικά µέσα.

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 1.1 ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙ ΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (ΝΟx) Προέλευση των οξειδίων του αζώτου (NOx) Επιπτώσεις των ΝΟx στον άνθρωπο και στο περιβάλλον ΜΕ Ο ΟΙ-ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ NOx Μέθοδοι µείωσης των εκποµπών NOx για τις µηχανές αυτοκινήτων Μέθοδοι µείωσης των εκποµπών NOx για τη χηµική βιοµηχανία Μέθοδοι µείωσης των εκποµπών NOx για τις βιοµηχανίες και τους σταθµούς παραγωγής ενέργειας Μέθοδοι πριν την καύση Μέθοδοι τροποποίησης καύσης Μέθοδοι µετά την καύση ΜΕΘΟ ΟΙ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΝΟx Εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των ΝΟx µε ΝΗ Εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των ΝΟx µε Η Εκλεκτική καταλυτική αναγωγή ΝΟx µε CO Εκλεκτική καταλυτική αναγωγή των ΝΟx µε Υδρογονάνθρακες ΧΡΗΣΗ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ZrO 2 ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΝΟx Οξείδιο της Ζιρκονίας (ZrO 2 ) Θειωµένη Ζιρκονία (SZ) Ζιρκονία τροποποιηµένη µε οξείδιο του Βολφραµίου (WZr) 41 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 2.1 ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΥΛΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΩΝ Χηµική Ανάλυση µε Φασµατοσκοπία Ατοµικής Εκποµπής Επαγωγικά Συζευγµένου Πλάσµατος (ICP/ΑES) Περίθλαση Ακτίνων-Χ (XRD) 47

12 2.3.3 Ποροσιµετρία Αζώτου Προσρόφηση/εκρόφηση Ν 2 (ΒΕΤ) Θερµοπρογραµµατιζόµενη Εκρόφηση Αµµωνίας (TPD-NH 3 ) Θερµοπρογραµµατιζόµενη Αναγωγή µε Υδρογόνο (TPD-H 2 ) Ηλεκτρονική Μικροσκοπία ιέλευσης - Φασµατοσκοπία ιασπειρόµενης Ενέργειας (ΤEM-EDS) Θερµοπρογραµµατιζόµενη Εκρόφηση Μονοξειδίου ή ιοξειδίου του Αζώτου (TPD-NΟ/TPD-NΟ 2 ) ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ Περιγραφή της Εργαστηριακής Καταλυτικής Μονάδας Περιγραφή της Πειραµατικής ιαδικασίας της εκλεκτικής καταλυτικής αναγωγής Περιγραφή της Πειραµατικής ιαδικασίας της θερµοπρογραµµατιζόµενης επιφανειακής αντίδρασης (TPSR) 61 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ και ΣΥΖΗΤΗΣΗ 3.1 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΥ Χηµική ανάλυση (ICP/AES) Περίθλαση Ακτίνων-Χ (XRD) Ποροσιµετρία Αζώτου Προσρόφηση/εκρόφηση Ν 2 (ΒΕΤ) Θερµοπρογραµµατιζόµενη Εκρόφηση Αµµωνίας (TPD-NH 3 ) Θερµοπρογραµµατιζόµενη Αναγωγή µε Υδρογόνο (TPR-H 2 ) Ηλεκτρονική Μικροσκοπία ιέλευσης - Φασµατοσκοπία ιασπειρόµενης Ενέργειας (ΤΕΜ-ΕDS) Θερµοπρογραµµατιζόµενη Εκρόφηση Μονοξειδίου ή ιοξειδίου του Αζώτου (TPD-NΟ/TPD-NΟ 2 ) ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ Επίδραση του Παλλαδίου (Pd) και του Οξειδίου του Βολφραµίου (WOx) Επίδραση αναγωγικού µέσου (ΗC) Επίδραση της συγκέντρωσης Ο 2 στην τροφοδοσία Μελέτη Μηχανισµού δράσης του βέλτιστου καταλύτη TPSR-O 2 για ρόφηση ΝΟ TPSR-C 3 H 6 και TPSR-C 3 H 8 για ρόφηση ΝΟ 85

13 TPSR-C 3 H 6 και TPSR-C 3 H 8 για ρόφηση ΝΟ 2 87 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 4.1 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΥ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΡΑΣΗΣ ΤΟΥ ΒΕΛΤΙΣΤΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ 94 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

14 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 1.1 ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙ ΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (ΝΟx) Προέλευση των οξειδίων του αζώτου Το άζωτο µπορεί να συµµετέχει σε διάφορες ενώσεις, στις οποίες οι βαθµίδες οξείδωσης του να κυµαίνονται από -3 ως +5. Αντιδρώντας µε το οξυγόνο σχηµατίζει µια σειρά από οξείδια όπως ΝΟ, ΝΟ 2, ΝΟ 3, Ν 2 Ο, Ν 2 Ο 3, Ν 2 Ο 4, Ν 2 Ο 5 [Μανουσάκης, 1994]. Τα οξείδια του αζώτου που αποτελούν σηµαντικούς αέριους ρύπους στην ατµόσφαιρα είναι κυρίως µονοξείδιο του αζώτου (ΝΟ), διοξείδιο του αζώτου (ΝΟ 2 ) και υποξείδιο του αζώτου (Ν 2 Ο). Ο όρος οξείδια του αζώτου (ΝΟx) αναφέρεται κυρίως στα ΝΟ και ΝΟ 2 τα οποία εξετάζονται µαζί καθώς συµµετέχουν στους ίδιους φωτοχηµικούς κύκλους αντιδράσεων [Κουϊµτζής, 1994]. Το 90-95% των εκποµπών των οξειδίων του αζώτου αποτελείται από το µονοξείδιο του αζώτου (ΝΟ) και το υπόλοιπο 5-10% από το διοξείδιο του αζώτου (ΝΟ 2 ) [Wojciechowska κ.ά., 1999]. Το αέριο που είναι περιβαλλοντικά πιο τοξικό είναι το ΝΟ 2, ενώ το ΝΟ που είναι εξίσου βλαβερό, µετατρέπεται στην ατµόσφαιρα γρήγορα σε ΝΟ 2 [Κουϊµτζής, 1994]. Οι πηγές των οξειδίων του αζώτου είναι είτε φυσικές είτε ανθρωπογενείς. Έτσι διάφορα φυσικά φαινόµενα αποτελούν πηγή παραγωγής των οξειδίων του αζώτου. Μερικά από αυτά είναι οι εκρήξεις ηφαιστείων, οι κεραυνοί, η οξείδωση της αµµωνίας στην τροπόσφαιρα ή της αµµωνίας που προέρχεται από τη διάσπαση πρωτεϊνών. Γενικά ισχύει ότι σε συνθήκες υψηλής θερµοκρασίας και πιέσεως είναι δυνατή η διάσπαση του µοριακού Ν 2 και Ο 2, τα οποία στη συνέχεια αντιδρούν προς σχηµατισµό ΝΟx. Τα παραπάνω φυσικά φαινόµενα αποτελούν τις πιο συνηθισµένες φυσικές πηγές παραγωγής οξειδίων του αζώτου. Εκτός των φυσικών πηγών, σηµαντική συνεισφορά στα ποσά των παραγοµένων ΝΟx έχει και ο άνθρωπος. Ιδιαίτερα τον τελευταίο αιώνα, οι ανθρωπογενείς πηγές έχουν συµβάλλει δραµατικά στην αύξηση των οξειδίων του αζώτου. Στη διεθνή βιβλιογραφία οι πηγές αυτές διακρίνονται σε κινητές και ακίνητες. Στις κινητές πηγές ανήκουν όλες οι κατηγορίες µεταφορικών µέσων: αυτοκίνητα, τρένα, αεροπλάνα και πλοία, δηλαδή όσα κινητά µέσα χρησιµοποιούν µηχανές εσωτερικής καύσης. Στην περίπτωση αυτή τα οξείδια του αζώτου σχηµατίζονται υπό συνθήκες υψηλής πιέσεως και θερµοκρασίας στη µηχανή είτε 1

15 εξαιτίας των αζωτούχων ενώσεων που περιέχει το καύσιµο, είτε από την αντίδραση του Ν 2 και Ο 2 που βρίσκονται στον αέρα καύσης. Στις ακίνητες πηγές ανήκουν όλες οι βιοµηχανικές µονάδες, στις οποίες λαµβάνουν χώρα καύσεις σε υψηλή θερµοκρασία, όπως η πετροχηµική βιοµηχανία και η βιοµηχανία παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (power plants), οι βιοµηχανικοί λέβητες (industrial boilers), οι µηχανές εσωτερικής καύσης (internal combustion engines), οι θερµαντήρες, οι τουρµπίνες αέρα και οι αποτεφρωτές (incinerators) [Wojciechowska κ.ά., 1999]. Στον πίνακα 1.1 παρατίθεται µια εκτίµηση της ποσοστιαίας συνεισφοράς των διαφόρων πηγών στα επίπεδα εκποµπών ΝΟx παγκοσµίως. Όπως φαίνεται η πλειονότητα των εκποµπών ΝΟx σχετίζεται µε διεργασίες καύσης. Πίνακας 1.1: Ποσοστιαία συνεισφορά πηγών στα επίπεδα ΝΟx παγκοσµίως [Wojciechowska κ.ά., 1999, Ηλιοπούλου, 2004] Πηγή ΝΟ x (10 9 N kg yr -1 ) Ποσοστό (%) Καύση ορυκτών καυσίµων (1) (Στάσιµες (1) & Κινητές (2) πηγές) (2) 8 15 Καύση βιοµάζας 12 (4-24) 22 Γεωργία 5 (1-10) 9 Έδαφος 8 (4-16) 15 Ωκεανοί <1 - Κεραυνοί 8 (2-20) 15 Άλλες πηγές ~0,5 - Τα παραγόµενα οξείδια του αζώτου ΝΟx διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες [Cheng κ.ά., 1998, Perry s Chemical Engineer s Handbook]: i. Θερµικό ΝΟx: Σχηµατίζεται κατά την αντίδραση ατµοσφαιρικού αζώτου και οξυγόνου σε υψηλές θερµοκρασίες (Τ >1600 ο C). ii. Άµεσο (Prompt) ΝΟx: Σχηµατίζεται κατά την ταχεία αντίδραση ατµοσφαιρικού αζώτου µε ελεύθερες ρίζες υδρογονανθράκων (π.χ. C, CH 2, 2

16 iii. CH) προς ενώσεις όπως ΝΗ, HCN, H 2 CN οι οποίες µπορούν να οξειδωθούν προς ΝΟx. Καύσιµο ΝΟx: Είναι το προϊόν οξειδώσεως αζωτούχων ενώσεων που βρίσκονται στα καύσιµα. Κατά τον σχηµατισµό οξειδίων του αζώτου σε κάθε έναν από τους παραπάνω µηχανισµούς, φαίνεται ότι αρχικά παράγεται ΝΟ, µέρος του οποίου κάτω από κατάλληλες συνθήκες οξειδώνεται προς ΝΟ 2. Οι παράγοντες που επηρεάζουν τον σχηµατισµό ΝΟ, ΝΟ 2 καθώς και το ποσοστό µετατροπής του ΝΟ σε ΝΟ 2 είναι η θερµοκρασία και η πίεση, η συγκέντρωση του οξυγόνου, ο χρόνος παραµονής στη ζώνη καύσης και η ένταση του φωτός [Wojciechowska κ.ά., 1999]. Σε θερµοκρασίες µεγαλύτερες από 1300 o C η αντίδραση µοριακού οξυγόνου και αζώτου από την ατµόσφαιρα κυριαρχεί [Wojciechowska κ.ά., 1999, Ηλιοπούλου, 2004]. Σε συνθήκες περίσσειας οξυγόνου ο σχηµατισµός ΝΟ ακολουθεί το µηχανισµό που προτείνει ο Zeldovich, µε πρώτο στάδιο τη θερµική διάσπαση του µοριακού οξυγόνου και τις ακόλουθες αντιδράσεις [Cheng κ.ά., 1998]: N 2 + O NO + N N + O 2 NO + O Σε χαµηλότερες θερµοκρασίες περιορίζεται ο σχηµατισµός θερµικού ΝΟx και κυριαρχούν αντίστοιχα οι άλλοι δύο τύποι ΝΟx [Wojciechowska κ.ά., 1999, Ηλιοπούλου, 2004]. Στις διεργασίες καύσης (Σχήµα 1.1), ταυτόχρονα µε τον σχηµατισµό των οξειδίων του αζώτου ΝΟx, παράγονται µονοξείδιο του άνθρακα CO, πτητικοί υδρογονάνθρακες (VOCs), οξείδια του θείου SΟx και σωµατίδια τέφρας. Χαρακτηριστικό του συνόλου των ρύπων αυτών, είναι η δυνατότητα µεταφοράς τους σε µεγάλες αποστάσεις λόγω της αέριας φύσης τους. Το γεγονός αυτό συντελεί αφενός στην ελάττωση της πυκνότητας τους, αλλά αφετέρου προκαλεί προβλήµατα σε περιοχές πολύ µακρινές από τον τόπο προέλευσης τους [Wojciechowska κ.ά., 1999]. 3

17 Σχήµα 1.1: Σχηµατισµός οξειδίων του αζώτου στη διεργασία καύσης [Perry s Chemical Engineer s Handbook]. Τα ποσοστά των ΝΟx στα απαέρια καύσης εξαρτώνται από τις συνθήκες καύσης και από το είδος και την ποιότητα του καυσίµου (περιεκτικότητα σε αζωτούχες ενώσεις). Κάποια χαρακτηριστικά παραδείγµατα ποσοστών NOx σε καύσιµα είναι η καύση του φυσικού αερίου ( ppm ΝΟx), η καύση του πετρελαίου ( ppm ΝΟx) και η καύση του άνθρακα ( ppm ΝΟx) [Χριστοφόρου, 2000] Επιπτώσεις των ΝΟx στον άνθρωπο και στο περιβάλλον Ο έλεγχος των εκποµπών ΝΟx είναι εξαιρετικής σηµασίας εφόσον αυτά σχετίζονται άµεσα µε προβλήµατα που δηµιουργούνται στην ανθρώπινη υγεία, στο περιβάλλον και κυρίως στην ποιοτική υποβάθµιση της ατµόσφαιρας. Το ΝΟ είναι ένα άχρωµο και άοσµο αέριο, από τους σηµαντικότερους ατµοσφαιρικούς ρύπους, το οποίο έχει την ικανότητα να οδηγεί στο σχηµατισµό δευτερευόντων ρυπαντών µέσω αλληλεπίδρασης του µε άλλους κύριους ρύπους (καρβονύλια, ρίζες αλκοολών κ.τ.λ.). Οι ρύποι αυτοί, είναι επίσης προϊόντα της καύσης ορυκτών καυσίµων σε ακίνητες πηγές (βιοµηχανικοί λέβητες, µονάδες παραγωγής ενέργειας, αποτεφρωτές απορριµµάτων, ατµοποιητές, µηχανές και κινητήρες) αλλά και προϊόντα της διάσπασης πλήθους οργανικών ενώσεων είτε από το φως είτε από µικροοργανισµούς. 4

18 Τα οξείδια του αζώτου (ΝΟx) που σχηµατίζονται ηµερησίως έχουν αρνητική επίδραση άµεσα ή έµµεσα (µέσω της ρύπανσης του οικοσυστήµατος) στον άνθρωπο. Για το λόγο αυτό η µείωση των εκποµπών οξειδίων του αζώτου αποτελεί µια από τις µεγαλύτερες προκλήσεις για την προστασία του περιβάλλοντος Το αναπνευστικό σύστηµα είναι αυτό που προσβάλλεται πρώτο (εµφάνιση κρουσµάτων βρογχίτιδας και πνευµονίας) κατά την εισπνοή οξειδίων του αζώτου ΝΟx και ειδικότερα ΝΟ 2. Επίσης, διάφορες έρευνες έχουν αποδείξει ότι παρατεταµένη έκθεση σε υψηλά ποσοστά ΝΟx µπορεί να προκαλέσει καρδιακά προβλήµατα, εξασθένιση του ανοσοποιητικού συστήµατος, καθώς επίσης και καρκινογένεση. Ιδιαιτέρως δραστικές είναι οι επιδράσεις αυτές στις πιο ευπαθείς οµάδες όπως είναι τα παιδιά και οι ηλικιωµένοι και φυσικά στα άτοµα που έχουν χρόνια αναπνευστικά προβλήµατα. Μακροπρόθεσµα προκαλούνται και έµµεσα σηµαντικά προβλήµατα στους ανθρώπους, εξαιτίας της ρύπανσης του περιβάλλοντος. Τα ΝΟx σχετίζονται άµεσα µε σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήµατα όπως είναι η καταστροφή του στρώµατος του όζοντος, το φωτοχηµικό νέφος, η όξινη βροχή και έµµεσα µε το φαινόµενο του θερµοκηπίου. Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ίσως το µεγαλύτερο οικολογικό πρόβληµα του πλανήτη και η κρισιµότητα του έγκειται στο γεγονός της µη αντιστρεψιµότητας του φαινοµένου [Χριστοφόρου, 2000]. Είναι γνωστό ότι ένα µέρος από την ενέργεια που φτάνει στη γη από τον ήλιο απορροφάται και το 30% από αυτήν ακτινοβολείται στο διάστηµα. Το φαινόµενο του θερµοκηπίου οφείλεται στην δηµιουργία ενός στρώµατος αερίων, το οποίο περιβάλλει την γη και δεσµεύει την ενέργεια εµποδίζοντας την να διαφύγει στο διάστηµα. Αποτέλεσµα του φαινοµένου είναι να συσσωρεύεται ενέργεια στην ατµόσφαιρα αυξάνοντας την θερµοκρασία της γης, η οποία προβλέπεται ότι µέχρι το 2100 θα αυξηθεί κατά ο C [IPCC, 2001]. Αποτέλεσµα της αύξησης της µέσης θερµοκρασίας είναι το λιώσιµο των πάγων στο βόρειο πόλο, ο οποίος έχει συρρικνωθεί τα τελευταία πενήντα χρόνια, αυξάνοντας µε τον τρόπο αυτό τη στάθµη της θάλασσας. Ένα άλλο σηµαντικό αποτέλεσµα της αύξησης της θερµοκρασίας είναι η συχνότερη εµφάνιση ακραίων καιρικών φαινοµένων όπως τυφώνες, ανεµοστρόβιλοι και πολικό ψύχος ή ξηρασία. 5

19 Τα αέρια που θεωρούνται ως υπεύθυνα για την δηµιουργία αυτού του φαινοµένου είναι κυρίως: οι υδρατµοί, το CO 2, το CH 4, το Ν 2 Ο, το Ο 3, οι χλωροή ύδρο-φθοράνθρακες (CFCs Freons, HFCs), το εξαφθοριούχο θείο (SF 6 ), τα οποία και είναι γνωστά ως αέρια του θερµοκηπίου (greenhouse gases) [ΕΡΑ, 2008]. Στο σχήµα 1.2 φαίνεται η επίδραση που έχουν οι αέριοι ρυπαντές (που προκαλούν το φαινόµενο του θερµοκηπίου) στην ανάκλαση της ακτινοβολούµενης θερµότητας. Στην περίπτωση που δεν υπάρχει αυξηµένη συγκέντρωση των ρυπαντών στην ατµόσφαιρα, ένα µέρος της ηλιακής ακτινοβολίας ανακλάται από την επιφάνεια της γης και επιστρέφει εκτός ατµόσφαιρας. Στο ποσό αυτό της ηλιακής ακτινοβολίας που ανακλάται, προσθέτονται και τα ποσά θερµότητας που παράγονται από φυσικούς ή ανθρωπογενείς παράγοντες. Στη περίπτωση όµως της ύπαρξης υψηλών συγκεντρώσεων των ρυπαντών, παρατηρείται ότι η ακτινοβολούµενη θερµότητα δεν µπορεί να διαπεράσει το στρώµα αυτών των αερίων µε αποτέλεσµα να επιστρέφει στην επιφάνεια του πλανήτη. Σχήµα 1.2: Φαινόµενο του θερµοκηπίου. Καταστροφή του Στρώµατος του Όζοντος Το όζον στην στρατόσφαιρα θεωρείται ως η θωράκιση της γης από τις υπεριώδεις ακτίνες (UV-B, UV-C) του ήλιου. Το ΝΟ αντιδρά µε φωτοχηµικούς ρύπους όπως το όζον, τη φορµαλδεΰδη, οργανικά υπεροξείδια κ.τ.λ., τα οποία είναι πολύ ενεργά και έχουν σύντοµο χρόνο ζωής, µε τελικό αποτέλεσµα τη δηµιουργία περισσοτέρων οξειδίων του αζώτου και οργανικών νιτρικών αλάτων [Pậrvulescu κ.ά., 6

20 1998]. Το ΝΟ συµµετέχει στην καταστροφή του στρατοσφαιρικού όζοντος αντιδρώντας απευθείας µε όζον προς σχηµατισµό ΝΟ 2 : ΝΟ + Ο 3 ΝΟ 2 + Ο 2 Η αντίδραση του ΝΟ µε χλωριούχες ρίζες οδηγεί στο σχηµατισµό ενώσεων όπως το νιτρικό χλώριο (ClONO 2 ), το οποίο συµβάλει άµεσα στην καταστροφή του Ο 3. Λόγω αυτής της εξασθένισης του στρώµατος όζοντος, αυξάνεται η ισχύς της υπεριώδους ακτινοβολίας που φτάνει στην επιφάνεια της γης µε αποτέλεσµα την αύξηση των κρουσµάτων καρκίνου του δέρµατος και την βλάβη του οπτικού και ανοσοποιητικού συστήµατος των ανθρώπων. Η µείωση του όζοντος έχει επίσης συνδεθεί µε την καταστροφή της πανίδας, αλλά και µε την µείωση του φυτοπλαγκτόν, που είναι σηµαντικός κρίκος της τροφικής αλυσίδας των υδάτινων οργανισµών. Όξινη βροχή Όπως προαναφέρθηκε το 90-95% των εκποµπών των ΝΟx αποτελείται από ΝΟ. Όταν το ΝΟ ελευθερώνεται στην ατµόσφαιρα πολύ γρήγορα αντιδρά µε το όζον προς σχηµατισµό ΝΟ 2. Το ΝΟ 2 συµµετέχει σε µια σειρά αντιδράσεων που έχουν ως αποτέλεσµα τον σχηµατισµό νιτρικού οξέος ΗΝΟ 3 [Κουϊµτζής, 1994]: ΝΟ 2 + Ο 3 ΝΟ 3 + Ο 2 ΝO 3 + ΝΟ 2 Ν 2 Ο 5 Ν 2 Ο 5 + Η 2 Ο 2ΗΝΟ 3 Το νιτρικό οξύ αποµακρύνεται από την ατµόσφαιρα κυρίως µε υγρή επικάθιση, φαινόµενο γνωστό ως όξινη βροχή και σε µικρότερο βαθµό µε ξηρή επικάθιση, η οποία αναφέρεται στα αέρια και σωµατίδια. Η όξινη βροχή συνδέεται άµεσα µε την καταστροφή της χλωρίδας (δασών, καλλιεργηµένων περιοχών), αλλά και της πανίδας (αύξηση της οξύτητας των λιµνών και ποταµών) [Χριστοφόρου, 2000]. Στο σχήµα 1.4 φαίνεται η πορεία σχηµατισµού του νιτρικού και θειικού οξέος (βασικών συστατικών της όξινης βροχής) στην ατµόσφαιρα. Τα ΝΟx και το SO 2 που απελευθερώνονται στην ατµόσφαιρα από την βιοµηχανία και τα µέσα µεταφοράς, οξειδώνονται και υδρολύονται µε αποτέλεσµα των σχηµατισµό HNO 3 και H 2 SO 4. Τα οξέα αυτά στη συνέχεια επιστρέφουν στην επιφάνεια της γης. 7

21 Σχήµα 1.4: Φαινόµενο της όξινης βροχής. Φωτοχηµική Αιθαλοµίχλη Η φωτοχηµική αιθαλοµίχλη είναι µια κατάσταση που αναπτύσσεται όταν κάποια πρωτογενή ρυπογόνα αέρια (οξείδια του αζώτου, πτητικές οργανικές ενώσεις) αλληλεπιδράσουν, κάτω από την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, προς σχηµατισµό µίγµατος εκατοντάδων διαφορετικών επικίνδυνων χηµικών ενώσεων γνωστών ως δευτερογενών αέριων ρύπων καθώς και όζοντος στην τροπόσφαιρα (ground level ozone). Τα οξείδια του αζώτου συµµετέχουν σε µεγάλο αριθµό φωτοχηµικών αντιδράσεων τόσο στην στρατόσφαιρα όσο και στην τροπόσφαιρα. Ο σχηµατισµός του φωτοχηµικού νέφους οφείλεται στο φωτολυτικό κύκλο των ΝΟx που αποδίδεται µε τις αντιδράσεις [Κουϊµτζής, 1994]: ΝΟ 2 + hv ( nm) ΝΟ + Ο O + Ο 2 O 3 ΝΟ + Ο 3 ΝΟ 2 + Ο 2 Οι συνέπειες τις φωτοχηµικής αιθαλοµίχλης είναι: η περιορισµένη ορατότητα, ο ερεθισµός στα µάτια, τα καρδιακά επεισόδια στον άνθρωπο, µε µεγαλύτερο κίνδυνο να διατρέχουν οι ευπαθείς οµάδες και άτοµα µε άσθµα, καθώς και η καταστροφή της χλωρίδας του περιβάλλοντος. 8

22 Ο κύκλος σχηµατισµού αιθαλοµίχλης φαίνεται στο Σχήµα 1.5. Το ΝΟ και ΝΟ 2, καθώς και οι άκαυστοι υδρογονάνθρακες που απελευθερώνονται από διάφορες κινητές ή ακίνητες πηγές, αντιδρούν µε ατµοσφαιρικό οξυγόνο υπό την επίδραση υπεριώδους ακτινοβολίας. Το αποτέλεσµα αυτής της φωτοχηµικής αντίδρασης είναι ο σχηµατισµός της φωτοχηµικής αιθαλοµίχλης. Σχήµα 1.5: Φαινόµενο σχηµατισµού αιθαλοµίχλης. Στο Σχήµα 1.6 δίνεται µια σύνοψη του κύκλου των αντιδράσεων των οξειδίων του αζώτου στην ατµόσφαιρα και των συνεπειών τους. Είναι φανερό ότι το ΝΟ είναι το σηµείο εκκίνησης για την δηµιουργία όλων των άλλων ενώσεων του αζώτου. Το ΝΟ αντιδρά γρήγορα µε διάφορα συστατικά της ατµόσφαιρας προς ΝΟ 2 ή ΗΟΝΟ που µε τη σειρά τους αντιδρούν περαιτέρω προς σχηµατισµό άλλων αέριων ρύπων. Συνεπώς, η µείωση των εκποµπών ΝΟ είναι επιτακτική ανάγκη, καθώς θα περιορίσει τη ρύπανση που προκαλεί σηµαντικά περιβαλλοντικά προβλήµατα [Bosch κ.ά., 1987]. Σχήµα 1.6: Κύκλος χηµικών µετατροπών ατµοσφαιρικού ΝΟx. 9

23 Οι κανονισµοί που αφορούν τα όρια εκποµπών ΝΟx γίνονται όλο πιο αυστηροί µε αποτέλεσµα οι τεχνολογίες ελέγχου τους να γίνονται όλο και πιο σύνθετες [Skalska κ.ά., 2010]. 1.2 ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ NOx Όπως προαναφέρθηκε, τα οξείδια του αζώτου προκύπτουν από διάφορες πηγές. Συνεπώς, υπάρχει µια ποικιλία από τεχνολογίες για τη µείωση των ΝΟx. Αυτές οι τεχνολογίες µπορούν να ταξινοµηθούν σε τρεις οµάδες, λαµβάνοντας υπόψη το είδος της πηγής εκποµπών NOx. Έτσι, υπάρχουν τεχνολογίες για: σταθµούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, κινητήρες αυτοκινήτων, χηµική βιοµηχανία. Κάθε µία από αυτές τις οµάδες έχει τις δικές της προτιµώµενες µεθόδους ελέγχου των NOx. Ωστόσο, ορισµένες τεχνολογίες µπορούν να βρουν εφαρµογή και στους τρεις αυτούς τύπους πηγών Μέθοδοι µείωσης των εκποµπών NOx για τις µηχανές αυτοκινήτων Στην περίπτωση των κινητών πηγών NOx η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε ρύθµιση των εκποµπών µε τα λεγόµενα πρότυπα Euro. Στον Πίνακα 1.2 φαίνεται η εφαρµογή ολοένα και αυστηρότερων νοµοθεσιών στην E.E., όσον αφορά τις εκποµπές ΝΟx από οχήµατα. Για τη µείωση των εκποµπών NOx που παράγονται από κινητήρες βενζίνης και ντίζελ εφαρµόζονται διάφορες τεχνικές ελέγχου των ΝΟx. Πίνακας 1.2: Ανώτατα όρια εκποµπών ΝΟx στα οχήµατα [Reduction of pollutant emissions from light vehicles, Brussels 20 June 2007] Πρότυπα Euro Βενζινοκίνητα ΝΟx (mg/km) Πετρελαιοκίνητα ΝΟx (mg/km) Euro 3 ( ) Euro 4 (από ) Euro 5 (από )

24 Για οχήµατα βενζίνης o τριαδικός καταλύτης (TWC) είναι η ευρέως χρησιµοποιούµενη τεχνολογία [Broer και Hammer, 2000], καθώς έχει τη δυνατότητα ταυτόχρονης αποµάκρυνσης των NOx, CO και CxHy. Η αποτελεσµατικότητα του TWC µπορεί να φτάσει πάνω από το 95% [Heeb κ.ά., 2008]. Η πρωταρχική αντίδραση στο TWC είναι η αναγωγή των ΝΟ από CO [Roy κ.ά., 2009]: ΝΟ + CO ½ N 2 + CO 2 Ωστόσο, οι τριοδικοί καταλύτες δεν αποµακρύνουν τα ΝΟx στην περίπτωση των ντίζελ κινητήρων και των κινητήρων καύσης πτωχού καυσίµου, λόγω των υψηλών ποσοτήτων Ο 2 που παρουσιάζουν στα καυσαέρια. Πρόσφατα οι ντίζελ κινητήρες και οι κινητήρες καύσης πτωχού καυσίµου έγιναν πιο δηµοφιλείς σε όλο τον κόσµο ως αποτέλεσµα της χαµηλότερης κατανάλωσης καυσίµου που παρουσιάζουν συγκριτικά µε τους συµβατικούς βενζινοκινητήρες. Με την εφαρµογή περίσσειας αέρα, η κατανάλωση καυσίµου έχει µειωθεί έως και 30% σε σύγκριση µε την στοιχειοµετρική καύση ενώ συνδυάζει ταυτόχρονη µείωση των εκποµπών CO, HC και CO 2 [Liu και Woo, 2006]. Σε αυτούς τους τύπους των οχηµάτων οι παραδοσιακοί TWC είναι αναποτελεσµατικοί, δεδοµένου ότι απαιτούν συνθήκες πλούσιες σε καύσιµο για την αποτελεσµατική αποµάκρυνση των NOx. Η λύση στο πρόβληµα δόθηκε από δύο τεχνολογίες που προτάθηκαν στη δεκαετία του 1990: την αναγωγή των NOx µε αποθήκευση (NΟx Storage Reduction- NSR) και την εκλεκτική επανακυκλοφορία των ΝΟx (Selective NOx Recirculation- SNR) [Roy κ.ά., 2009]. Η αναγωγή των NOx µε αποθήκευση προτάθηκε για πρώτη φορά από την Toyota στα µέσα της δεκαετίας του 1990 και αποτελεί µια πολλά υποσχόµενη τεχνολογία για τα πετρελαιοκίνητα οχήµατα [Muncrief κ.ά., 2004]. Η διεργασία αυτή αποτελείται από δύο στάδια: οξειδωτική προσρόφηση και αναγωγή [Muncrief κ.ά., 2004]. Κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης υπό οξειδωτικές συνθήκες ή συνθήκες φτωχής καύσης, το ΝΟ οξειδώνεται σε ΝΟ 2 πάνω σε πολύτιµα µέταλλα, τα οποία δεσµεύουν τα νιτρικά σχηµατίζοντας «ενώσεις αποθήκευσης NOx». Σε αυτή τη φάση οι υδρογονάνθρακες, το άζωτο και το µονοξείδιο του άνθρακα οξειδώνονται σε νερό και διοξείδιο του άνθρακα [Roy κ.ά., 2009]. Στο επόµενο στάδιο, σε στοιχειοµετρικές ή αναγωγικές συνθήκες (πλούσιες σε καύσιµο) τα αποθηκευµένα ιόντα νιτρικών απελευθερώνονται και ανάγονται σε άζωτο µέσω αντιδράσεων µε υδρογονάνθρακες, υδρογόνο και µονοξείδιο του άνθρακα [Roy κ.ά., 2009]. Συνήθως τα υλικά αποθήκευσης ΝΟx αποτελούνται από µέταλλα αλκαλικών γαιών και αλκαλικά και ευγενή µέταλλα όπως η πλατίνα και το ρόδιο, σε διασπορά 11

25 επάνω στο υπόστρωµα, π.χ. Pt-Ba/Al 2 O 3 [Roy κ.ά., 2009]. Η µέθοδος αυτή θεωρείται ως µία από τις κορυφαίες τεχνολογίες για τον έλεγχο των NOx από κινητήρες φτωχής καύσης. Αξίζει να σηµειωθεί ότι σε αυτή τη µέθοδο δεν απαιτούνται επιπλέον αναγωγικά, ωστόσο οι καταλύτες είναι θερµικά ασταθείς. Μία λιγότερο εφαρµοζόµενη µέθοδος για τη µείωση των εκποµπών ΝΟx από φτωχούς σε καύσιµο ή ντίζελ κινητήρες είναι η εκλεκτική ανακυκλοφορία NOx (SNR), η οποία αναπτύχθηκε από τον Daimler-Chrysler το Η SNR περιλαµβάνει συγκέντρωση και επανακυκλοφορία των ΝΟx στη ζώνη καύσεως του κινητήρα, όπου αυτά αποσυντίθεται θερµικά [Roy κ.ά., 2009]. Εκτός από αυτές τις δύο µεθόδους (NSR και SNR) το 1990 προτάθηκε η χρήση της εκλεκτικής καταλυτικής αναγωγής (SCR) για κινητές πηγές των NOx µε χρήση αµµωνίας (ΝΗ 3 ). Η πρώτη γενιά των καταλυτών που εφαρµόστηκαν στα οχήµατα ήταν µονόλιθοι TiO 2 υποστηριζόµενοι σε V 2 O 5 ή WO 3. Αυτός ο τύπος του καταλύτη ήταν δηµοφιλής ως ένας βιοµηχανικός καταλύτης για SCR σε σταθερές πηγές. υστυχώς, η εφαρµογή του σε κινητές πηγές συνδέθηκε µε το πρόβληµα της τοξικότητας του βαναδίου [Roy κ.ά., 2009]. Επιπλέον, σε υψηλές θερµοκρασίες ( > 400 ο C) αυτός ο τύπος καταλύτη τείνει να σχηµατίζει το υποξείδιο του αζώτου (Ν 2 Ο). Τα τελευταία χρόνια, ένας από τους πλέον κατάλληλους καταλύτες για κινητούς κινητήρες ντίζελ θεωρείται ο Fe-ZSM-5, κυρίως εξαιτίας της υψηλής δραστικότητας και ανθεκτικότητας που παρουσιάζει [Iwasaki et al., 2008]. Παρόλα αυτά, η µέθοδος αυτή αντενδείκνυται για εφαρµογή σε κινητές πηγές καθώς η χρήση της αµµωνίας ως αναγωγικό µέσο καθώς συνδέεται µε διαρροές ΝΗ 3, καθιστώντας δύσκολο το χειρισµό της, την αποθήκευση της ενώ ταυτόχρονα προκαλεί επιπλέον προβλήµατα λόγω διάβρωσης [Liu και Woo, 2006]. Εξαιτίας αυτών των προβληµάτων προτάθηκε η χρήση της ουρίας αντί της ΝΗ 3. Η µη τοξική ουρία µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως αναγωγικό µέσο, διότι απελευθερώνει αµµωνία κάτω από θερµικές συνθήκες, σύµφωνα µε την αντίδραση: CO(NH 2 ) 2 + H 2 O CO 2 + 2NH 3 Επιπλέον, υπάρχουν και άλλοι αναγωγικοί παράγοντες που σχηµατίζονται από ουρία όπως ρίζες ΝΗ 2 ή άλλα ενδιάµεσα προϊόντα [Liu και Woo, 2006]. Αυτή η µέθοδος προτιµάται για τα βαρέα επαγγελµατικά οχήµατα, ωστόσο η εφαρµογή της σε κινητήρες ντίζελ έχει ως αποτέλεσµα ένα πολύπλοκο σύστηµα επεξεργασίας των καυσαερίων αποτελούµενο από καταλύτη οξείδωσης ντίζελ, 12

26 µονάδα δοσολογίας της ΝΗ 3, έναν καταλύτη SCR, και έναν καταλύτη οξείδωσης ΝΗ 3 [Roy και Baiker, 2009]. Για κινητήρες βενζίνης και κινητήρες άµεσου ψεκασµού βενζίνης (GDI), η µέθοδος που χρησιµοποιείται είναι η εκλεκτική καταλυτική αναγωγή µε υδρογονάνθρακες, οι οποίοι είναι εύκολα διαθέσιµοι στο καύσιµο. Ένα παράδειγµα της αντίδρασης που λαµβάνει χώρα σε αυτή τη διαδικασία µε µεθάνιο παρουσιάζεται παρακάτω: ΝΟ + CH 4 + 3/2 O 2 1/2 N 2 + CO 2 + 2H 2 O ιάφοροι υδρογονάνθρακες έχουν µελετηθεί όπως µεθάνιο, προπάνιο και αιθάνιο. Πρόσφατα, µελέτες διερευνούν τη χρήση της αιθανόλης ως αναγωγικό µέσο. Σε γενικές γραµµές, για τη µείωση των εκποµπών NOx από κινητές πηγές, χρησιµοποιούνται ζεολιθικοί καταλύτες και όχι καταλύτες που βασίζονται σε οξείδια µετάλλων. Η δραστικότητα των ζεολιθικών καταλυτών εξαρτάται από τον τύπο του ζεόλιθου, τη δοµή και τον τύπο του µεταλλικού ιόντος [Liu και Woo, 2006]. Ωστόσο, οι καταλύτες αυτοί έχουν κακή υδροθερµική σταθερότητα Μέθοδοι µείωσης των εκποµπών NOx για τη χηµική βιοµηχανία Περίπου το 6% των παγκόσµιων εκποµπών NOx προέρχεται από βιοµηχανικές πηγές και κυρίως από τη χηµική βιοµηχανία Στη χηµική βιοµηχανία το είτε παράγεται ΗΝΟ 3 είτε το ΗΝΟ 3 χρησιµοποιείται για νιτροποίηση ή για οξείδωση των οργανικών ενώσεων, π.χ. µονοσακχαρίτες σε οξαλικό οξύ προς παραγωγή νιτρικών αλάτων [Dyer-Smith και Jenny, 2005]. Το µίγµα του ΝΟ και ΝΟ 2 εξαρτάται από τη συγκέντρωση του οξέος. Όσο υψηλότερη είναι η συγκέντρωση τόσο υψηλότερο είναι το ποσοστό του ΝΟ 2. Επιπλέον, ενώ οι όγκοι των αερίων αυτών είναι σχετικά χαµηλοί, η συγκέντρωση των οξειδίων του αζώτου είναι πολύ υψηλή [Dyer-Smith και Jenny, 2005]. Συνήθως οι µέθοδοι που χρησιµοποιούνται για την αποµάκρυνση των ΝΟx στη χηµική βιοµηχανία είναι η απορρόφηση σε αλκαλικά διαλύµατα ή η αναγωγή µε τη χρήση υδρογόνου, µεθανίου ή αµµωνίας [Chacuk κ.ά., 2007]. Η διεργασία της απορρόφησης των ΝΟx αποτελεί µία εξαιρετικά πολύπλοκη διεργασία. Αυτό οφείλεται κυρίως στα πολυάριθµα είδη αζωτούχων ενώσεων που εµπλέκονται στις διάφορες αναστρέψιµες και µη αναστρέψιµες αντιδράσεις που συµβαίνουν σε αυτή τη διεργασία [Chacuk κ.ά., 2007, Thomas και Vanderschuren, 1997]. Η σύνθεση των προϊόντων εξαρτάται από τη συγκέντρωση των ΝΟx στα 13

27 καυσαέρια [Dyer-Smith και Jenny, 2005]. Επιπρόσθετα, η χρήση διαφόρων άλλων συσκευών καθαρισµού αερίων οδηγούν στο σχηµατισµό επιπλέον προϊόντων. Η παραγωγή των νιτρωδών και νιτρικών είναι το αποτέλεσµα της εφαρµογής του αλκαλικού διαλύµατος έκπλυσης, ενώ στην περίπτωση της χρήσης νερού σχηµατίζεται µίγµα νιτρικών και νιτρώδους οξειδίου [Dyer-Smith και Jenny, 2005]. Ωστόσο, το κύριο µειονέκτηµα της απορρόφησης είναι η ανεπάρκεια της µεθόδου να αποµακρύνει τελείως τα NOx στα καυσαέρια. Αυτό συµβαίνει εξαιτίας του ΗΝΟ 2 που σχηµατίζεται κατά την απορρόφηση, το οποίο αποσυντίθεται παρουσία ισχυρών οξέων προς σχηµατισµό νιτρικού οξέος και µονοξειδίου του αζώτου σύµφωνα µε την αντίδραση [Chacuk et al, 2007, Thomas και Vanderschuren, 1997): 3HNO 2 ΗΝΟ 3 +2NO + H 2 O Η εισαγωγή ενός οξειδωτικού παράγοντα εντός του διαλύµατος απορρόφησης επιλύει το πρόβληµα, καθώς το νιτρώδες και το νιτρικό οξύ µπορούν να µετατραπούν σε ενώσεις µε υψηλότερο επίπεδο οξείδωσης του αζώτου [Chacuk κ.ά., 2007, Miller κ.ά., 2005]. Το υπερµαγγανικό κάλιο, το χλωριώδες νάτριο, το υποχλωριώδες νάτριο, το υπεροξείδιο του υδρογόνου, το διοξείδιο χλωρίου και το όζον µπορούν να χρησιµοποιηθούν για το σκοπό αυτό. Παρουσία του Η 2 Ο 2, το νιτρώδες οξύ οξειδώνεται προς νιτρικό οξύ, εποµένως η συγκέντρωση των NOx στο αέριο εξόδου µειώνεται (Thomas και Vanderschuren, 1997). ΗΝΟ 2 + H 2 O 2 ΗΝΟ 3 + H 2 O Αυτή η µέθοδος είναι πολύτιµη για εγκαταστάσεις παραγωγής νιτρικού οξέος, δεδοµένου ότι η προσθήκη του H 2 O 2 στο διάλυµα καθαρισµού δηµιουργεί πρόσθετα ποσά νιτρικού οξέος χωρίς να σχηµατίζονται άλλα παραπροϊόντα. Αµφότερα τα Ο 3 και H 2 O 2 αποδείχθηκαν αποτελεσµατικά σε µείωση των εκποµπών ΝΟx χωρίς να παράγουν παραπροϊόντα. Ωστόσο, η εφαρµογή του όζοντος φάνηκε να είναι πιο αποδοτική. Ο έλεγχος της αέριας ρύπανσης στη χηµική βιοµηχανία είναι διαδικασία εξαιρετικά περίπλοκη, δεδοµένου ότι πρέπει να αποµακρυνθούν περισσότερα είδη χηµικών ενώσεων από ό,τι σε άλλες ανθρωπογενείς πηγές των NOx. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η σύνθεση των καυσαερίων στη χηµική βιοµηχανία είναι διαφορετική για κάθε τύπο χηµικής βιοµηχανίας και επιπροσθέτως ποικίλλει ανάλογα µε τις παραµέτρους της διαδικασίας. Αυτό, µαζί µε άλλα χαρακτηριστικά της χηµικής βιοµηχανίας, καθιστά την ανάπτυξη µιας καθολικής τεχνολογίας πολύ δύσκολη. Ωστόσο, µπορεί να παρατηρηθεί ότι πολλές τεχνολογίες που χρησιµοποιούνται ήδη 14

28 σε σταθερές και κινητές διεργασίες καύσης ισχύουν για τη χηµική βιοµηχανία. Ορισµένες µπορούν να ενισχύσουν ακόµα και την απόδοση της παραγωγής, όπως η έγχυση του όζοντος σε συνδυασµό µε τη διεργασία της απορρόφησης. Παρόλα αυτά, από τη βιβλιογραφική έρευνα µπορεί κανείς να συµπεράνει ότι οι µελέτες για το θέµα της µείωσης των εκποµπών NOx στη χηµική βιοµηχανία δεν είναι τόσο εκτεταµένες (εκτός από τις περιπτώσεις παραγωγής νιτρικού οξέως και αδιπικού οξέως) όσο οι αντίστοιχες µελέτες για σταθµούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και για τα οχήµατα Μέθοδοι µείωσης των εκποµπών NOx για τις βιοµηχανίες και τους σταθµούς παραγωγής ενέργειας Στην περίπτωση των διαδικασιών αποτέφρωσης που λαµβάνουν χώρα σε σταθµούς παραγωγής ενέργειας, τρεις προσεγγίσεις είναι γνωστές για τη µείωση των εκποµπών NOx: µέθοδοι που εφαρµόζονται πριν την καύση, µέθοδοι τροποποίησης της καύσης και µέθοδοι που εφαρµόζονται µετά την καύση Μέθοδοι πριν την καύση Ο όρος πριν την καύση ουσιαστικά σηµαίνει είτε ο καθαρισµός του καυσίµου προκειµένου να µειωθεί η ποσότητα του αζώτου ή η επιλογή του καυσίµου εκείνου µε χαµηλή περιεκτικότητα σε άζωτο, όπως π.χ. το φυσικό αέριο αντί του πετρελαίου κ.τ.λ. Είναι γνωστό ότι ο τύπος καυσίµου επηρεάζει το σχηµατισµό των ΝΟx εξαιτίας της ποσότητας του δεσµευµένου στο καύσιµο αζώτου [Friebel και Köpsel, 1999]. Η ποσότητα των σχηµατιζόµενων NOx αυξάνει για τα καύσιµα µε την ακόλουθη σειρά: µεθανόλη, αιθανόλη, φυσικό αέριο, προπάνιο, βουτάνιο, πετρέλαιο και άνθρακας. Επιπλέον, η αντικατάσταση του αέρα στη διαδικασία καύσης µε καθαρό οξυγόνο µπορεί να µειώσει σηµαντικά το σχηµατισµό των NOx. Ως εκ τούτου, ούτε το θερµικό, ούτε το άµεσο NOx µπορεί να σχηµατιστεί [Sterner και Turnheim, 2009]. Το κυριότερο µειονέκτηµα αυτής της µεθόδου είναι το υψηλό κόστος της. Παρόλα αυτά, οι µέθοδοι προ-καύσης µπορούν να επιτύχουν τα απαιτούµενα χαµηλά επίπεδα εκποµπών NOx σε συνδυασµό µε τους άλλους δύο τρόπους ελέγχου των ΝΟx. 15

29 Μέθοδοι τροποποίησης καύσης Οι τεχνικές τροποποίησης καύσης µπορούν απλά να περιγραφούν ως τροποποίηση των λειτουργικών συνθηκών έτσι ώστε να µειωθεί ο σχηµατισµός ΝΟx. Ωστόσο, δεν είναι επαρκείς για να ανταποκριθούν στα νέα, πολύ πιο αυστηρά όρια εκποµπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν το σχηµατισµό των οξειδίων του αζώτου σε διεργασίες καύσης είναι το επίπεδο του Ο 2, ο τύπος του καυσίµου, η θερµοκρασία καύσης (όσο υψηλότερη είναι η θερµοκρασία τόσο υψηλότερη είναι η συγκέντρωση των ΝΟx), ο λόγος αέρα-καυσίµου και η κατανοµή των προϊόντων αποτέφρωσης. Ως εκ τούτου, ο κύριος στόχος των τεχνικών τροποποίησης της καύσης είναι να δηµιουργούν συνθήκες στοιχειοµετρικής ανεπάρκειας οξυγόνου, να µειώνουν τη θερµοκρασία της φλόγας ή να µεταβάλλουν το χρόνο παραµονής στα διάφορα τµήµατα της ζώνης καύσεως. Χαµηλή Περίσσεια Αέρα (Low Excess Air-LEA) Μία τεχνική που χρησιµοποιείται για τον περιορισµό σχηµατισµού των εκποµπών NOx είναι η χαµηλή περίσσεια αέρα. Η µέθοδος αυτή περιορίζει την περίσσεια ροής του αέρας κάτω από 2%, και έχει αποδειχθεί ότι µε αυτό τον τρόπο µειώνει σηµαντικά την περιεκτικότητα σε ΝΟx στα καυσαέρια [ΕPA, 1999]. Το µειονέκτηµα αυτής της µεθόδου είναι ο σχηµατισµός καπνού και η εκποµπή CO στην καπνοδόχο [Javed κ.ά., 2007]. Καυστήρες Χαµηλών Εκποµπών NOx (Low NOx Burners-LNB) Μία µέθοδος που µειώνει τις εκποµπές NOx ρυθµίζοντας το λόγο αέρακαυσίµου µε σκοπό την επίτευξη σταδιακής καύσης είναι οι καυστήρες χαµηλών εκποµπών NOx [Javed κ.ά., 2007]. Η ειδική κατασκευή τους οδηγεί στο σχηµατισµό επιπέδων αέρα κατά τη διαδικασία αποτέφρωσης και έτσι επιτρέπει τη µείωση του καυσίµου ΝΟx ή τη µείωση της θερµοκρασίας µειώνοντας έτσι την παραγωγή θερµικού NOx [Muzio και Quartucy, 1997]. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή προκαλεί αύξηση περιεκτικότητας σε άνθρακα στη στάχτη και περισσότερο σχηµατισµό CO [Gomez-Garcia κ.ά., 2005]. Πέραν αυτού, οι καυστήρες χαµηλών εκποµπών NOx είναι µία από τις πιο δηµοφιλείς τεχνολογίες ελέγχου των NOx. 16

30 Over Fire Air (OFA) Μία άλλη δηµοφιλής µέθοδος κατά την οποία ο αέρας καύσεως (10-25%) εγχέεται µέσα στον κλίβανο, πάνω από τη φυσιολογική ζώνη καύσεως, είναι η Over Fire Air (OFA) [Javed κ.ά., 2007, Muzio και Quartucy, 1997, EPA, 1999]. Η µέθοδος αυτή στοχεύει στο σχηµατισµό µίας πρωτεύουσας ζώνης καύσης πλούσια σε καύσιµο και µίας χαµηλότερης θερµοκρασίας δευτεροβάθµιας ζώνης καύσης, η οποία είναι πτωχή σε καύσιµο [Javed κ.ά., 2007, Muzio και Quartucy, 1997]. Επανακυκλοφορία Καυσαερίων (Flue Gas Recirculation-FGR) Μία άλλη µέθοδος είναι η Επανακυκλοφορία καυσαερίων, η οποία περιλαµβάνει την ένεση µικρού µέρους του καυσαερίου πίσω στο δευτερεύον ρεύµα αέρα πριν από την είσοδο στο λέβητα [Javed κ.ά., 2007, Muzio και Quartucy, 1997]. Μειώνει τη δηµιουργία NOx µε µείωση της θερµοκρασίας της φλόγας (κάτω από 1033Κ - αµελητέος σχηµατισµός θερµικού NOx) και µε µείωση της συγκέντρωσης οξυγόνου [Javed κ.ά., 2007]. Ωστόσο, η ποσότητα των καυσαερίων ανακυκλοφορίας δεν µπορεί να είναι πάρα πολύ υψηλή, διότι διαφορετικά θα αποσταθεροποιήσει την φλόγα του καυστήρα. Επανάκαυση Καυσίµου (Fuel Reburning-FR) Η αρχή της τεχνικής Επανάκαυσης Καυσίµου έγκειται στην εισαγωγή µέρους του καυσίµου (τυπικά 10-25%) που προέρχεται από τον αποτεφρωτήρα πάνω από τους κύριους καυστήρες σε µία ξεχωριστή ζώνη επανάκαυσης [Javed κ.ά., 2007]. Σε αυτή τη ζώνη δευτερεύουσας καύσης, το ΝΟx που σχηµατίστηκε στη ζώνη πρωτεύουσας καύσης αποσυντίθεται σαν αποτέλεσµα της αναγωγής των NOx µε υδρογονάνθρακες [Javed κ.ά., 2007]. Καυστήρες Εκτός Λειτουργίας (Burners Out Of Service-BOOS) Μία ακόµα τεχνική τροποποίησης της καύσης για µείωση σχηµατισµού των NOx αποτελούν οι Καυστήρες Εκτός Λειτουργίας. Η τεχνική αυτή διεξάγεται µε τερµατισµό της ροής του καυσίµου σε κάποιους καυστήρες, ενώ η ροή του αέρα παραµένει αµετάβλητη και ως εκ τούτου στους καυστήρες ρέει µόνο αέρας. Ωστόσο, η ποσότητα καυσίµου που αποστέλλεται στους άλλους καυστήρες είναι αυξηµένη, προκειµένου να διατηρηθεί η ίδια συνολική ροή του καυσίµου. Αυτό έχει ως 17

31 αποτέλεσµα, τη µείωση της θερµοκρασίας της φλόγας και της περιεκτικότητας σε O 2 και συνεπώς τη µείωση των NOx [Muzio και Quartucy, 1997]. Σύµφωνα µε την Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος (EPA), η αποτελεσµατικότητα των τεχνολογιών τροποποίησης της καύσης εξαρτάται από τον τύπο του συστήµατος καύσεως. Σε γενικές γραµµές, οι τεχνολογίες µπορούν να επιτύχουν 30-70% µείωση των ΝΟx, ενώ υψηλότερες αποδόσεις (70-85%) µπορούν να επιτευχθούν µόνο για τους αεριοστροβίλους [ΕΡΑ, 1999] Μέθοδοι µετά την καύση Οι µέθοδοι µετά την καύση, όπως υποδηλώνει και ο όρος, ασχολούνται µε τα οξείδια του αζώτου στα παραγόµενα καυσαέρια από τις διεργασίες καύσης. Μπορούν να χρησιµοποιηθούν ως εναλλακτικές ή συµπληρωµατικές στις µεθόδους τροποποίησης καύσης. Έχουν κερδίσει πολλή προσοχή, δεδοµένου ότι µπορούν να παρέχουν υψηλή µείωση των εκποµπών NOx. Ωστόσο, στις µέρες µας είναι δύσκολο να πληρούνται οι αυστηρές απαιτήσεις εκποµπών µε τη χρήση µόνο µίας στρατηγικής. ύο είναι οι βασικές προσεγγίσεις που µπορούν να παρατηρηθούν στη µείωση των ΝΟx. Η πρώτη είναι η αποµάκρυνση των ΝΟx από τα καυσαέρια και η δεύτερη είναι η καταστροφή των ΝΟx. Στην περίπτωση της πρώτης προσέγγισης, τα ΝΟx αποµακρύνονται µε διεργασίες απορρόφησης ή προσρόφησης. Το κύριο µειονέκτηµα αυτών των τεχνικών είναι ότι µεταφέρουν τα NOx από το καυσαέριο σε άλλο µέσο και έτσι σε πολλές περιπτώσεις παράγουν απόβλητα που πρέπει να αντιµετωπιστούν αργότερα. Η δεύτερη προσέγγιση του προβλήµατος δεν αποτελεί µια τέτοια απειλή καθώς τα ΝΟx συνήθως µετασχηµατίζονται σε καλοήθη προϊόντα. Μη Θερµικό Πλάσµα (Non-Thermal Plasma-NTP) Η τεχνική µη θερµικού πλάσµατος χρησιµοποιεί παλµική εκκένωση κορώνας ή εκκένωση διηλεκτρικού φράγµατος. Τα είδη των αντιδράσεων που γίνονται στη µέθοδο αυτή για τη µείωση των NOx είναι δύο. Τα NOx µπορούν να µετατραπούν απευθείας σε Ν 2 από Ν-ρίζες ή τα NOx µπορεί να οξειδωθούν σε υψηλότερα οξείδια αζώτου αντιδρώντας µε ατοµικό οξυγόνο και O 3 [Wang κ.ά., 2007]. Η τεχνολογία αυτή µόνη της δεν µπορεί να επιτύχει αρκετά υψηλά επίπεδα µείωσης των εκποµπών NOx, επειδή δεν µπορεί να µετατρέψει τα NOx σε Ν 2, όταν υπάρχει παρουσία 18

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΥΣΑΕΡΙΑ ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ενεργειακό πρόβληµα Τεράστιες απαιτήσεις σε ενέργεια µε αµφίβολη µακροπρόθεσµη επάρκεια ενεργειακών πόρων Μικρή απόδοση των σηµερινών µέσων αξιοποίησης της ενέργειας (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 Λ. Ναλµπαντιάν Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών ιεργασιών, ΕΚΕΤΑ, Τ.Θ. 361, 57001, Θέρµη,Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση Ατμοσφαιρική Ρύπανση Τι είναι ατμοσφαιρική ρύπανση; Ατμοσφαιρική ρύπανση είναι η εισαγωγή στον αέρα χημικών, αιωρούμενων στερεών ή οργανισμών που προκαλούν προβλήματα υγείας στους ανθρώπους ή σε άλλους

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση

3 ο κεφάλαιο. καύσιμα και καύση 3 ο κεφάλαιο καύσιμα και καύση 1. Τι ονομάζουμε καύσιμο ; 122 Είναι διάφοροι τύποι υδρογονανθράκων ΗC ( υγρών ή αέριων ) που χρησιμοποιούνται από τις ΜΕΚ για την παραγωγή έργου κίνησης. Το καλύτερο καύσιμο

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ

ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ Ε. Πουλάκης, Α. Ζέρβα, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Ε.Μ.Π., Ηρώων Πολυτεχνείου 9, 157 80 Αθήνα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η φωτοκαταλυτική επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ Παγώνη Ιωάννα, Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ψαράκη Βούλα, Επίκουρος Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο

Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο Διαγώνισμα στο 4 ο κεφάλαιο 1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 2. Από ποια μέρη αποτελείται το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΡΥΠΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΕΥΤΕΡΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΡΥΠΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΕΥΤΕΡΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΚΠΟΜΠΩΝ ΑΕΡΙΩΝ ΡΥΠΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΩΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ ΕΥΤΕΡΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 2009 *.Βαρθολοµαίος 1,Β.Μπαρλάκας 2,Κ.Βασδέκης 1 1 Εργαστήριο Εφαρµοσµένης Φυσικής, Τµήµα οχηµάτων, ΑΤΕΙΘ 2 Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι δύο μίγματα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς από τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΙΤΡΩΔΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΝΕΡΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004

ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ. Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 ΤΑΞΙΝOΜΗΣΗ ΦΛΟΓΩΝ ΒΑΘΜΟΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΥΣΗΣ Μ. Φούντη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών, 2004 Oρισµός φλόγας Ογεωµετρικός τόπος στον οποίο λαµβάνει χώρα το µεγαλύτερο ενεργειακό µέρος της χηµικής µετατροπής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πατρών Πολυτεχνική σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ακαδημαϊκό Έτος 2007-20082008 Μάθημα: Οικονομία Περιβάλλοντος για Οικονομολόγους Διδάσκων:Σκούρας Δημήτριος ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1. ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Ατμόσφαιρα είναι το αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής

ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ. Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΚΑΤΑΛΥΤΕΣ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΒΕΝΖΙΝΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ Μ.Ε.Κ. Ι (Θ) Διαλέξεις Μ4, ΤΕΙ Χαλκίδας Επικ. Καθηγ. Δρ. Μηχ. Α. Φατσής ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΥΤΗ Ο καταλύτης είναι ουσία που σε ελάχιστη ποσότητα, επηρεάζει την ταχύτητα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc

ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ : «ΚΕΛΙΑ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΜΕ ΑΠΕΥΘΕΙΑΣ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑ ΒΙΟΑΙΘΑΝΟΛΗΣ» ΚΟΚΚΙΝΟΥΛΗ ΝΙΚΟΛΕΤΑ, Χηµικός Μηχανικός, MSc ΟΜΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΥΨΕΛΙ ΕΣ ΚΑΥΣΙΜΟΥ ΘΕΡΜΟ ΥΝΑΜΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα καυσίμου σελ.1

Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Παράρτημα καυσίμου σελ.1 Περιγραφές της σύστασης καύσιμης βιομάζας Η βιομάζα που χρησιμοποιείται σε ενεργειακές εφαρμογές μπορεί να προέρχεται εν γένει από δέντρα ή θάμνους (ξυλώδης ή λιγνο-κυτταρινούχος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυψέλες καυσίμου με απευθείας τροφοδοσία φυσικού αερίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας:

Διαβάστε περισσότερα

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ

1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ Ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; σελ. 137 ( μονάδες 6 ΤΕΕ 2003 ) ( μονάδες 13 ΕΠΑΛ 2010 ) 1. το σύστημα ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας

Εισαγωγή στην αεριοποίηση βιομάζας ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Κεντρικό: 6 ο χλμ. oδού Χαριλάου-Θέρμης Τ.Θ. 60361 570 01 Θέρμη, Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-498100 Fax: 2310-498180

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 4 ου κεφαλαίου

Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 4 ου κεφαλαίου Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 4 ου κεφαλαίου 1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 1. το σύστημα ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως

Επαγγελµατικής Εκπαίδευσης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, όπως ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝ. ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚEYMAΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ, ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΩΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Β - T.E.E Ταχ. /νση: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΑΣΤΙΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Είδη ρύπανσης Το νέφος του Λονδίνου (1950) Πρωτογενείς ρύποι: Μονοξείδιο του άνθρακα, ιοξείδιο του θείου Καπνός Το νέφος του Λος Άντζελες (1970) ευτερογενείς ρύποι: Όζον Mόλυβδος

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Αντιρρύπανσης Πετρελαιοκινητήρων

Συστήματα Αντιρρύπανσης Πετρελαιοκινητήρων Συστήματα Αντιρρύπανσης Πετρελαιοκινητήρων 1 Επιπτώσεις στην υγεία από τη ρύπανση πετρελαίου; Σοβαρότατες είναι οι επιπτώσεις στην υγεία του ανθρώπου από τις εκπομπές ρύπων πετρελαίου Επιπτώσεις στην υγεία

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής

Συνδυασµός Θερµοχηµικής και Βιοχηµικής Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης Ινστιτούτο Τεχνολογίας & Εφαρµογών Στερεών Καυσίµων (ΕΚΕΤΑ / ΙΤΕΣΚ) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Εργαστήριο Ατµοπαραγωγών & Θερµικών Εγκαταστάσεων (ΕΜΠ / ΕΑ&ΘΕ

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων Απογραφές Εκπομπών: α) Γενικά, β) Ειδικά για τις ανάγκες απογραφής CO 2 σε αστική περιοχή Θεόδωρος Ζαχαριάδης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου τηλ. 25 002304,

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιο είναι το πρώτο βήμα της μεθοδολογίας διάγνωσης βλαβών ; 165

2. Ποιο είναι το πρώτο βήμα της μεθοδολογίας διάγνωσης βλαβών ; 165 Απαντήσεις στο διαγώνισμα του 5 ου κεφαλαίου 1. Τι εννοούμε με τον όρο διάγνωση ; 165 Με τον όρο διάγνωση εννοούμε τη μεθοδολογία που εφαρμόζουμε προκειμένου να εντοπίσουμε μια βλάβη σ ένα σύστημα λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα

Τροπόσφαιρα. Στρατόσφαιρα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Το διαφανές στρώµα αέρος που περιβάλλει τη Γη σαν µια τεράστια προστατευτική ασπίδα, δίχως την οποία η ζωή στον πλανήτη µας θα ήταν αδιανόητη, ονοµάζεται ατµόσφαιρα. Η ατµόσφαιρα λοιπόν είναι

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα.

ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ. Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Εργασία των μαθητριών: Μπουδαλάκη Κλεοπάτρα, Λιολιοσίδου Χριστίνα, Υψηλοπούλου Δέσποινα. ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Το φυσικό αέριο είναι: Το φυσικό αέριο είναι ένα φυσικό προϊόν που βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Μικρές Μονάδες Αεριοποίησης σε Επίπεδο Παραγωγού και Κοινότητας

Μικρές Μονάδες Αεριοποίησης σε Επίπεδο Παραγωγού και Κοινότητας Μικρές Μονάδες Αεριοποίησης σε Επίπεδο Παραγωγού και Κοινότητας από το Σπύρο ΚΥΡΙΤΣΗ Προσκεκλημένο Ομιλητή Ημερίδα «Αεριοποίησης Βιομάζας για την Αποκεντρωμένη Συμπαραγωγή Θερμότητας και Ηλεκτρισμού» Αμύνταιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΒΕΡΝΑΔΟΣ, Καθηγητής ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

Σπανό Ιωάννη Α.Μ. 148

Σπανό Ιωάννη Α.Μ. 148 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Ηλεκτροχημική εναπόθεση και μελέτη των ιδιοτήτων, λεπτών υμενίων μεταβατικών μετάλλων, για παραγωγή H2 Διπλωματική

Διαβάστε περισσότερα

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ

Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ) Σχολή Χημικών Μηχανικών - Τομέας ΙΙ Μονάδα Μηχανικής Διεργασιών Υδρογονανθράκων και Βιοκαυσίμων Βιοκαύσιμα υποκατάστατα του πετρελαίου Ντίζελ Ν. Παπαγιαννάκος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ. Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΠΕ Βισκαδούρος Γ. Ι. Φραγκιαδάκης Φ. Μαυροματάκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο όρος βιομάζα μπορεί να δηλώσει : α) Τα υλικά ή τα υποπροϊόντα και κατάλοιπα της φυσικής, ζωικής δασικής και αλιευτικής παραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας

ΕΝΑΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μορφές Ενέργειας ΕΝΤΟ ΚΕΦΛΙΟ Μορφές Ενέργειας ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις της µορφής σωστό-λάθος Σηµειώστε αν είναι σωστή ή λάθος καθεµιά από τις παρακάτω προτάσεις περιβάλλοντας µε ένα κύκλο το αντίστοιχο γράµµα.

Διαβάστε περισσότερα

denitrification in oxidation ditch) mg/l.

denitrification in oxidation ditch) mg/l. 2.3 Συνοπτική εξέταση των συστηµάτων απονιτροποίησης Αρχική προτεταµένη απονιτροποίηση Η πρώτη λύση για µία µονάδα προτεταµένης απονιτροποίησης προτάθηκε από τους Ludzack και Εttinger (1962). Το εισερχόµενο

Διαβάστε περισσότερα

Η µελέτη αυτή είναι µέρος του έργου BIOFUELS-2G που χρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραµµα LIFE+ (LIFE08 ENV/GR/000569)

Η µελέτη αυτή είναι µέρος του έργου BIOFUELS-2G που χρηµατοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Πρόγραµµα LIFE+ (LIFE08 ENV/GR/000569) Παραγωγή Βιοκαυσίµων µε Υδρογονοπεξεργασία Χρησιµοποιηµένων Τηγανελαίων ρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Χηµικός Μηχανικός Ερευνήτρια ΕΚΕΤΑ Εθνικό Κέντρο Έρευνας & Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ) Ινστιτούτο Τεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Φίλιππος Μπρέζας & Κωνσταντίνος-Στέφανος Νίκας

Φίλιππος Μπρέζας & Κωνσταντίνος-Στέφανος Νίκας Heriot-Watt University Technological Education Institute of Piraeus Φίλιππος Μπρέζας & Κωνσταντίνος-Στέφανος Νίκας 3 Δεκεμβρίου 2011, Αθήνα Περίληψη Εισαγωγή Δημιουργία πλέγματος & μοντελοποίηση CFD Διακρίβωση

Διαβάστε περισσότερα

Η «τρύπα» του όζοντος

Η «τρύπα» του όζοντος Η «τρύπα» του όζοντος Η διττή φύση του Ο 3 «Κακό» όζον Στην τροπόσφαιρα Κύριο συστατικό του φωτοχηµικού νέφους «Καλό» όζον Στη στρατόσφαιρα Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία 1 Η αρχή της ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΔΑ: Β42Α9-2ΟΗ ΦΕΚ 2893 Β ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΑΠΟΦΑΣΗ ΑΔΑ: Β42Α9-2ΟΗ ΦΕΚ 2893 Β ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ---- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ /ΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ /ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ B ----- Ταχ. /νση: Ανδρέα Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137

1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο 1. Από ποια συστήματα ( εκτός από το σύστημα του καταλύτη ) χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της εκπομπής ρύπων από το αυτοκίνητο ; 137 1. το σύστημα ελέγχου αναθυμιάσεων από το ρεζερβουάρ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ& ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ& ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ& ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ & ΒΙΟΧΗΜΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΣΤΗΝ ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ ΑΙΘΑΛΗΣ

ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΣΤΗΝ ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ ΑΙΘΑΛΗΣ Πρακτικά 2 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Χηµικής Μηχανικής, σελ.325 (1999) ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ ΣΤΗΝ ΟΞΕΙ ΩΣΗ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ ΑΙΘΑΛΗΣ Ε.. Παπαϊωάννου,.Θ. Ζάρβαλης και Α.Γ. Κωνσταντόπουλος Ίδρυµα Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε.

Χημική Τεχνολογία. Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης. Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Χημική Τεχνολογία Ενότητα 10: Αντιδράσεις Καύσης Ευάγγελος Φουντουκίδης Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Τ.Ε. Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη 1η Ημερίδα Εταιρείας Δημόσιας και Περιβαλλοντικής Υγιεινής 11 Ιουνίου 2010, Λάρισα Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη Τσιρόπουλος Νικ. Αναπληρωτής Καθηγητής,

Διαβάστε περισσότερα

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής

Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία. Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Βιοµηχανική παραγωγή βιοντίζελ στην Θεσσαλία Κόκκαλης Ι. Αθανάσιος Χηµικός Μηχ/κός, MSc Υπεύθυνος παραγωγής Ορισµοί 1. Βιοµάζα : το βιοαποικοδοµήσιµο κλάσµα προϊόντων, αποβλήτων και καταλοίπων που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία

1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ηµήτρη Μελά Τµήµα Φυσικής Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης 1. Σύντοµα Ιστορικά Στοιχεία Η περιβαλλοντική ρύπανση δεν είναι νέο φαινόµενο. Ένας από τους λόγους που ανάγκαζαν τις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΧΗΜΕΙΑ Β ΤΑΞΗΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Στις ερωτήσεις 1.1-1.4, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ Εισαγωγή Σε αυτό το κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση των δεδοµένων που χρησιµοποιήθηκαν στην εργασία καθώς και των κύριων ποιοτικών χαρακτηριστικών των

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Δ. Κουτσονικόλας 1, Σ. Τόπης 3, Σ. Καλδής 2, Γ. Σκόδρας 1,2,3 και Γ.Π. Σακελλαρόπουλος 1,2,3 * 1 Εργαστήριο Γενικής Χημικής Τεχνολογίας, Τμήμα Χημικών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ.

Τι περιλαμβάνουν τα καυσαέρια που εκπέμπονται κατά τη λειτουργία ενός βενζινοκινητήρα ; ( μονάδες 8 ΤΕΕ 2003 ) απάντ. σελ. Τι ονομάζεται ισόθερμη και τι ισόχωρη μεταβολή σε μια μεταβολή κατάστασης αερίων ; ( μονάδες 10 - ΕΠΑΛ 2009 ) απάντ. σε σημειώσεις από τα ΜΕΚ ΙΙ ή την φυσική Να δώστε τους ορισμούς των πιο κάτω μεταβολών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ

ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Εξοικονομήσεις Κόστους με τη χρήση της Γκάμας AddHX Προσθέτων Καυσίμων Βαρέως Μαζούτ Κατά τη λειτουργία ενός καυστήρα, υπάρχουν πολλές δαπάνες. Κάποιες από αυτές τις δαπάνες θα μπορούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΣΗ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΣΗ Περίληψη Η κίνηση των οχηµάτων µε φυσικό αέριο εν συγκρίση µε τα συµβατικά καύσιµα συντελεί στη µείωση της ατµοσφαιρικής ρύπανσης στα αστικά κέντρα, µε λειτουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα