ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΟΥΚΙΟ ΑΡΝΤΙΤ Ερωταποκρίσεις Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας για Οντολογίες OWL Επιβλέπων Καθηγητής: Ίων Ανδρουτσόπουλος Βοηθός Επίβλεψης: Γεράσιμος Λάμπουρας [0]

2 [1]

3 Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Αντικείμενο της εργασίας Διάρθρωση της εργασίας Ευχαριστίες... 3 Κεφάλαιο 2 - Υπόβαθρο Ο Σημασιολογικός Ιστός Συστήματα ερωταποκρίσεων Παραγωγή Φυσικής Γλώσσας Εννοιολογική Συγγραφή Κεφάλαιο 3 - Περιγραφή των Συστημάτων της Εργασίας Το σύστημα Natural Language Question Answering (NLQA) Αρχιτεκτονική του συστήματος NLQA Το σύστημα NaturalOWL Question Answering (NOWLQA) Αρχιτεκτονική του συστήματος NOWLQA Κεφάλαιο 4 Δοκιμές και Εκφραστικότητα των Συστημάτων Δοκιμές συστημάτων Δοκιμή του συστήματος NLQA Δοκιμή του συστήματος NOWLQA Εκφραστικότητα της Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας Κεφάλαιο 5 - Συμπεράσματα και Μελλοντική Δουλειά Βιβλιογραφία [2]

4 1 - Εισαγωγή 1-1 Αντικείμενο της εργασίας Σκοπός της εργασίας ήταν η ανάπτυξη ενός συστήματος ερωταποκρίσεων ελεγχόμενης φυσικής γλώσσας για το NaturalOWL [Gal06, Gal07], μια μηχανή παραγωγής κειμένων φυσικής γλώσσας για οντολογίες OWL του Σημασιολογικού Ιστού [Ant08], που αναπτύχθηκε από την Ομάδα Επεξεργασίας Φυσικής Γλώσσας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έμφαση δόθηκε ώστε η διαδικασία σύνθεσης της ερώτησης να είναι απλή, για να μπορεί να την εκτελέσει ένας χρήστης χωρίς να χρειάζεται να έχει ιδιαιτέρες γνώσεις στον τομέα της πληροφορικής. 1-2 Διάρθρωση της εργασίας Στο κεφάλαιο 2 εισάγονται και εξηγούνται συνοπτικά η θεωρία και οι έννοιες πάνω στις οποίες είναι βασισμένη η παρούσα εργασία. Στο κεφάλαιο 3 παρουσιάζονται αναλυτικά τα δύο συστήματα που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της εργασίας. Στο κεφάλαιο 4, ερευνάται η εκφραστικότητα των δύο συστημάτων. Τέλος, στο κεφάλαιο 5 γίνεται μια ανασκόπηση της εργασίας και προτείνονται μελλοντικές βελτιώσεις. 1-3 Ευχαριστίες Καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή μου κ. Ίωνα Ανδρουτσόπουλο, για την συνεχή καθοδήγηση και βοήθεια που μου πρόσφερε καθ όλη την διάρκεια αυτής της εργασίας. Επιπλέον ευχαριστώ το Γεράσιμο Λάμπουρα για τις συμβουλές, την τεχνική βοήθεια που μου πρόσφερε, καθώς και για το χρόνο που αφιέρωσε για την ανάγνωση και [3]

5 διόρθωση του κειμένου της εργασίας. Τέλος, ευχαριστώ την ομάδα Επεξεργασίας Φυσικής Γλώσσας του Τμήματος Πληροφορικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, για το ενδιαφέρον τους και τις συμβουλές που μου έδωσαν. [4]

6 2 - Υπόβαθρο 2.1 Ο Σημασιολογικός Ιστός Ο Σημασιολογικός Ιστός (Semantic Web) [Ber01, Shad06, Ant08] αποτελεί μια προσπάθεια ανάπτυξης μηχανισμών που θα επιτρέπουν στους υπολογιστές να «κατανοούν» ευκολότερα πληροφορίες που δημοσιεύονται στον Παγκόσμιο Ιστό. Για παράδειγμα, η παρακάτω πρόταση, που θα μπορούσε να αποτελεί τμήμα μιας ιστοσελίδας, δύσκολα γίνεται κατανοητή από έναν υπολογιστή. Ο Ναός του Άρη ακολουθούσε το Δωρικό ρυθμό. Αντίθετα, η παρακάτω τύποι, που είναι διατυπωμένοι σε συναρτησιακό συντακτικό (functional-style syntax) της γλώσσας οντολογιών OWL του Σημασιολογικού Ιστού, είναι πιο εύκολα κατανοητοί από ένα υπολογιστή περιέχουν την πληροφορία ότι οι οντότητες «temple-of-ares» και «doric-style» ανήκουν στις τάξεις «Temple» και «Style» αντίστοιχα, και ότι συνδέονται με την σχέση «was-built-in-style». 1 Οι τύποι αυτοί παριστάνουν το νόημα της προηγούμενης πρότασης. ClassAssertion(:Temple :temple-of-ares) ClassAssertion(:Style :doric-style) ObjectPropertyAssertion(:was-built-in-style :temple-of-ares :doric-style) Η γλώσσα οντολογιών OWL (Web Ontology Language), που βασίζεται στο μοντέλο RDF [Ant08], είναι ένα από τα πιο σημαντικά πρότυπα παράστασης γνώσεων του Σημασιολογικού Ιστού. Οι οντολογίες ορίζουν εννοιολογικές τάξεις και υποτάξεις, τις οντότητες που ανήκουν σε αυτές, τις σχέσεις μεταξύ τους, αξιώματα των τάξεων, υποτάξεων και σχέσεων κλπ., με σκοπό να περιγράψουν ένα γνωστικό πεδίο (π.χ. προϊόντα υπολογιστών, ένα αρχαιολογικό χώρο κτλ.). Η OWL2 [Gra08] αποτελεί τη νεότερη έκδοση του προτύπου OWL, αλλά σε αυτή την εργασία χρησιμοποιούμε την έκδοση 1 της OWL. 1 Βλ. για μια εισαγωγή στην OWL, καθώς και για περισσότερες πληροφορίες. Για πληροφορίες σχετικές με το μοντέλο RDF, βλ. [5]

7 2.2 Συστήματα Ερωταποκρίσεων Τα Συστήματα Ερωταποκρίσεων (Question Answering Systems), γνωστά και ως Διεπαφές Φυσικής Γλώσσας (Natural Language Interfaces) επιτρέπουν στο χρήστη να θέτει ερωτήματα σε φυσική γλώσσα, προκειμένου να αναζητήσει ευκολότερα πληροφορίες π.χ. σε μια βάση δεδομένων [And95] ή μια συλλογή κειμένων [Lam09]. Στην περίπτωση του Σημασιολογικού Ιστού, τα συστήματα ερωταποκρίσεων είναι εξίσου σημαντικά, γιατί ενώ η τυπική (formal) και αυστηρά λογική παράσταση των γνώσεων διευκολύνει την αναζήτηση από έναν υπολογιστή, δυσκολεύει οποιονδήποτε χρήστη δεν διαθέτει γνώσεις περί οντολογιών και δεν γνωρίζει τα πρότυπα (π.χ. τη γλώσσα OWL) του Σημασιολογικού Ιστού. Ο μέσος χρήστης δυσκολεύεται να διατυπώσει το ερώτημά του, καθώς και να κατανοήσει τους λογικούς τύπους που αποτελούν την απάντηση. Έστω, για παράδειγμα, ότι ο χρήστης θέλει να θέσει σε μια οντολογία το παρακάτω ερώτημα. Τι ρυθμό ακολουθούσε ο Ναός του Άρη; Πρέπει να διατυπώσει ένα ερώτημα σε SPARQL, μια τυποποιημένη γλώσσα για τη διατύπωση ερωτημάτων του μοντέλου RDF. 2 Ακολουθεί το παραπάνω ερώτημα διατυπωμένο σε SPARQL-DL [Sir09, Kre08], ένα υποσύνολο της SPARQL για οντολογίες OWL. PropertyValue(temple-of-Ares, was-built-in-style,?x), Type(?x, Style) Το παραπάνω ερώτημα ζητά τη τιμή x της σχέσης «was-built-in-style» για την οντότητα «temple-of-ares», όπου x είναι μια οντότητα της τάξης «Style». Είναι προφανές πως η διατύπωση ενός ερωτήματος στην περίπτωση των οντολογιών OWL δεν είναι εύκολη για ένα χρήστη που δεν έχει τις απαραίτητες γνώσεις των σχετικών προτύπων ή των περιεχομένων της οντολογίας. Δυσνόητη είναι επίσης η επιστρεφόμενη απάντηση, που φαίνεται παρακάτω. 2 Βλ. /rdf-sparql-query/ [6]

8 ?x: doric-style Η παραπάνω απάντηση δηλώνει ότι οι δυνατές τιμές που μπορεί να πάρει η μεταβλητή x του ερωτήματος είναι μόνο «doric-style». Η απάντηση θα μπορούσε να γίνει πιο κατανοητή στο χρήστη μέσω Παραγωγής Φυσικής Γλώσσας (Natural Language Generation - NLG), μετατρέποντάς την στην πρόταση «Ο Ναός του Άρη ακολουθούσε το Δωρικό ρυθμό» (βλ. και ενότητα 1.4 παρακάτω). Ένα βασικό πρόβλημα σε πολλά συστήματα ερωταποκρίσεων είναι ότι ο χρήστης δεν είναι εύκολο να καταλάβει ποιες ακριβώς εκφράσεις φυσικής γλώσσας είναι σε θέση το σύστημα να κατανοήσει [Kau10]. Αυτό οδηγεί συχνά τους χρήστες στη διατύπωση ερωτημάτων που το σύστημα δεν μπορεί να απαντήσει. Προκειμένου να γίνουν πιο κατανοητές οι δυνατότητες του συστήματος στους χρήστες, είναι δυνατόν να οριστεί ρητώς ένα υποσύνολο φυσικής γλώσσας, μια ελεγχόμενη φυσική γλώσσα (controlled natural language), της οποίας όλες οι εκφράσεις θα είναι κατανοητές από το σύστημα και της οποίας τα όρια θα είναι κατανοητά στο χρήστη. Τα όρια (οι επιτρεπόμενες εκφράσεις) μιας ελεγχόμενης γλώσσας μπορούν π.χ. να γίνουν ευκολότερα κατανοητά στους χρήστες αν οι χρήστες συνθέτουν τα ερωτήματά τους επιλέγοντας λέξεις ή μεγαλύτερες εκφράσεις από καταλόγους επιλογών, οι οποίοι να εξασφαλίζουν ότι είναι δυνατόν να διατυπωθούν μόνο ερωτήματα που ανήκουν στην ελεγχόμενη γλώσσα. 2.3 Παραγωγή Φυσικής Γλώσσας Η αυτόματη μετατροπή μια λογικής παράστασης γνώσεων σε φυσική γλώσσα είναι το αντικείμενο της Παραγωγής Φυσικής Γλώσσας (Natural Language Generation - NLG) [Rei00]. Για τον σκοπό της συγκεκριμένης εργασίας, χρησιμοποιήθηκε η μηχανή NaturalOWL [Gal06, Gal07], που παράγει κείμενα στα Ελληνικά και Αγγλικά από οντολογίες OWL. Συνοπτικά, το NaturalOWL μετατρέπει τους τύπους της OWL σε τριάδες της μορφής <S, P, O>, όπου S είναι μια οντότητα ή τάξη, P μια ιδιότητα της οντολογίας και O η οντότητα, τάξη ή τιμή με την οποία το S [7]

9 συσχετίζεται μέσω της P. (Οι τριάδες αυτές είναι παρόμοιες, αλλά όχι πάντα ίδιες, με τις αντίστοιχες τριάδες του μοντέλου RDF.) Για παράδειγμα, ο παρακάτω τύπος: ObjectPropertyAssertion(:was-built-in-style :temple-of-ares :doric-style) μετατρέπεται στην ακόλουθη τριάδα: <:temple-of-ares :was-built-in-style :doric-style> Στη συνέχεια, χρησιμοποιούνται προκατασκευασμένοι γλωσσικοί πόροι για να μετατραπεί η τριάδα σε μια πρόταση φυσικής γλώσσας. Κάθε τάξη ή οντότητα αντιστοιχεί σε μια εγγραφή λεξικού, που περιέχει το όνομα της τάξης ή οντότητας σε φυσική γλώσσα. Πιο συγκεκριμένα, η εγγραφή του λεξικού περιέχει πληροφορίες για τις διαφορετικές μορφές του ονόματος, σε όλους τους αριθμούς και πτώσεις. :temple-of-ares «Ναός του Άρη» :doric-style «Δωρικός Ρυθμός» Κάθε ιδιότητα αντιστοιχεί σε ένα σχέδιο πρότασης (sentence plan), μια σειρά από πεδία που περιγράφουν πώς μπορεί να σχηματιστεί μια πρόταση που να εκφράζει μια τριάδα που εμπλέκει την ιδιότητα. :was-built-in-style [ πεδίο1 S] [ πεδίο2 ακολουθούσε] [ πεδίο3 O] Στο τελικό στάδιο τα σχέδια προτάσεων συμπληρώνονται με όσες πληροφορίες λείπουν. Για παράδειγμα, τα πεδία S και O γεμίζουν με τα αντίστοιχα ονόματα φυσικής γλώσσας ή άλλες αναφορικές εκφράσεις (π.χ. αντωνυμίες), προστίθενται άρθρα και σημεία στίξης κτλ. Ο Ναός του Άρη ακολουθούσε το Δωρικό ρυθμό. Η συνολική λειτουργία του NaturalOWL είναι πολύ πιο πολύπλοκη. Το σύστημα μπορεί να παραγάγει περιγραφές οντοτήτων ή τάξεων, επιλέγοντας τις πιο [8]

10 ενδιαφέρουσες και σχετικές πληροφορίες της οντολογίας, διατάσσοντας και συνενώνοντας προτάσεις, ώστε να φτιάξει μεγαλύτερες, παράγοντας αυτόματα αναφορικές εκφράσεις κλπ. Για περισσότερες πληροφορίες δείτε τη βιβλιογραφία [Gal06, Gal07]. Τα συστήματα που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της εργασίας βασίζονται στους μηχανισμούς παραγωγής φυσικής γλώσσας του NaturalOWL και τους γλωσσικούς πόρους που εκείνο χρησιμοποιεί. Η μηχανή NaturalOWL μπορεί επίσης να παράγει ερωτήματα φυσικής γλώσσας. Για κάθε τριάδα <S, P, O>, μπορεί να κατασκευάσει αυτόματα την ερωτηματική μορφή πρότασης που αντιστοιχεί στην τριάδα <S?, P, O> ή <S, P, O?>, όπου με «?» σημειώνεται το μέλος της τριάδας που ζητείται ως απάντηση. Για παράδειγμα, έστω το παρακάτω σχέδιο πρότασης: [ πεδίο1 S] [ πεδίο2 έχτισε] [ πεδίο3 O] από το οποίο προκύπτουν τα παρακάτω ημιτελή ερωτηματικά σχέδια προτάσεων, στη δεύτερη περίπτωση με αυτόματη αναδιάταξη των πεδίων των S και O: [ πεδίο1 S?] [ πεδίο2 έχτισε] [ πεδίο3 O] (Ποιος έχτισε το O;) [ πεδίο1 Ο?] [ πεδίο2 έχτισε] [ πεδίο3 S] (Τι έχτισε ο Ο;) Για κάθε ιδιότητα της οντολογίας (P), διαθέτουμε την πληροφορία αν το S και το Ο είναι πρόσωπα, τοποθεσίες ή χρονικές περίοδοι. Με βάση αυτές τις πληροφορίες αντικαθιστούμε το πεδίο του S ή του O στην αρχή του ερωτηματικού σχεδίου πρότασης με την ερωτηματική λέξη «who»/«ποιος», «where»/«πού» ή «when»/«πότε» αντίστοιχα. Στο πρώτο από τα παραπάνω δύο σχέδια, για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι το S είναι πρόσωπο, οπότε προκύπτει το παρακάτω ερωτηματικό σχέδιο πρότασης: [ πεδίο1 ποιος] [ πεδίο2 έχτισε] [ πεδίο3 Ο] Αν ακολουθήσουμε και το τελευταίο βήμα της παραγωγής και συμπληρώσουμε τα πεδία θα παραχθεί η παρακάτω ερώτηση φυσικής γλώσσας. Ποιος έχτισε την Ακρόπολη; [9]

11 Στην περίπτωση που το S ή το O για το οποίο ρωτά η ερώτηση δεν είναι πρόσωπο, τοποθεσία, χρονική περίοδος ή άλλο είδος που απαιτεί συγκεκριμένη ερωτηματική λέξη, αντικαθιστούμε το πεδίο του με ένα πεδίο που περιέχει την τάξη στην οποία ανήκει αν είναι οντότητα, την υπερ-τάξη του αν είναι τάξη ή το διαγράφουμε αν είναι τιμή δεδομένων επίσης προσθέτουμε στην αρχή του ερωτηματικού σχεδίου πρότασης ένα πεδίο με την ερωτηματική λέξη what /«τι». Έτσι προκύπτουν ερωτήσεις όπως οι παρακάτω. 2.4 Εννοιολογική Συγγραφή Τι ρυθμό ακολουθεί ο Ναός του Άρη; Τι ήταν ο Αιακός; Στην Εννοιολογική Συγγραφή (Conceptual Authoring) [Hal07, Pow09] ο χρήστης συμπληρώνει και εξειδικεύει λογικές παραστάσεις αλληλεπιδρώντας, όμως, με προτάσεις φυσικής γλώσσας που παράγονται διαρκώς από τις τροποποιούμενες λογικές παραστάσεις μέσω Παραγωγής Φυσικής Γλώσσας. Με παρόμοιο τρόπο μπορούν να σχηματιστούν ερωτήσεις. Για παράδειγμα, έστω πως ο χρήστης θέλει να σχηματίσει την πρόταση «Pericles built the Acropolis». Αρχικά το σύστημα Εννοιολογικής Συγγραφής θα του εμφανίσει την κενή πρόταση. <statement> Επιλέγοντας τον υπερσύνδεσμο «statement» θα εμφανιστεί στο χρήστη μια λίστα με επιλογές, για παράδειγμα μια λίστα με τα κύρια ρήματα των σχεδίων προτάσεων του συστήματος Παραγωγής Φυσικής Γλώσσας. <statement> built destroyed fought were [10]

12 Ο χρήστης θα επιλέξει από την παραπάνω λίστα την λέξη «built», επιλέγοντας ουσιαστικά έτσι ένα σχέδιο πρότασης, το οποίο πλέον εμφανίζεται. Στο παρακάτω σχέδιο πρότασης οι υπογραμμισμένες λέξεις μπορούν να αντικατασταθούν από άλλες επιλέγοντας πάλι από λίστες. <somebody> built <something> Ομοίως όταν ο χρήστης επιλέξει το «<something>» θα του εμφανιστεί μία λίστα με τις δυνατές αντικαταστάσεις. Στο παράδειγμα μας, το σύστημα θα αγνοήσει όλες τις αντικαταστάσεις που δεν σχετίζονται με το ρήμα «built» και θα εμφανίσει μια λίστα που περιέχει μόνο κτίρια. <somebody> built <something> Επιλέγοντας την λέξη «Acropolis» σχηματίζεται το επόμενο σχέδιο πρότασης, όπου το άρθρο προστίθεται (στην ιδανική περίπτωση) από το σύστημα Παραγωγής Φυσικής Γλώσσας. Acropolis Altar of Aphrodite Ourania Altar of Zeus Agoraios Temple of Ares <somebody> built the Acropolis Αντίστοιχα ο χρήστης μπορεί να αντικαταστήσει το «<somebody>» με το όνομα ενός προσώπου. Ανά πάσα στιγμή ο χρήστης μπορεί να επιλέξει να αλλάξει οποιαδήποτε από τις επιλογές που έχει ήδη κάνει. Για παράδειγμα πατώντας στην λέξη «Acropolis» μπορεί να επιλέξει κάποιο άλλο κτίριο. [11]

13 3 - Περιγραφή των Συστημάτων της Εργασίας Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται δύο συστήματα ερωταποκρίσεων για οντολογίες OWL που αναπτύχθηκαν στη διάρκεια της εργασίας. 3.1 Το σύστημα Natural Language Question Answering (NLQA) Το σύστημα Natural Language Question Answering (NLQA) είναι το πρώτο από τα δύο συστήματα που αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια της εργασίας. Χρησιμοποιεί τεχνικές Εννοιολογικής Συγγραφής εκμεταλλευόμενο την μηχανή Παραγωγής Φυσικής Γλώσσας NaturalOWL, τις ερωτήσεις που παράγει και τους γλωσσικούς πόρους που αυτή χρησιμοποιεί. Δεδομένης μιας οντολογίας OWL, ο χρήστης συντάσσει μια ερώτηση προς αυτή μέσω Εννοιολογικής Συγγραφής, το σύστημα ανασύρει την πληροφορία που αποτελεί την απάντηση από την οντολογία και, με την βοήθεια του NaturalOWL, παράγει την απάντηση σε φυσική γλώσσα. Το σύστημα NLQA υποστηρίζει μόνο ερωτήματα δύο κατηγοριών: Ερωτήσεις ορισμού, δηλαδή ερωτήσεις που ζητούν την περιγραφή μιας οντότητας ή τάξης. Παράδειγμα μιας τέτοιας ερώτησης είναι η παρακάτω: What do you know about Aeacus? Ο χρήστης ζητάει από το σύστημα να του δώσει όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες για την οντότητα με όνομα Aeacus (Αιακός). Στις ερωτήσεις ορισμού, το σύστημα ζητάει από το NaturalOWL να δημιουργήσει μια περιγραφή σε φυσική γλώσσα της συγκεκριμένης οντότητας και στη συνέχεια παρουσιάζει την περιγραφή στο χρήστη. Στην εικόνα 1 φαίνεται η γραφική διεπαφή του συστήματος με το ερώτημα του παραδείγματος. [12]

14 Εικόνα 1. Παράδειγμα ερώτησης ορισμού στο σύστημα NLQA. Ερωτήσεις τιμής ιδιότητας, δηλαδή ερωτήματα που ζητούν την τιμή που έχει μια συγκεκριμένη ιδιότητα για μια συγκεκριμένη οντότητα ή τάξη. Παράδειγμα μιας τέτοιας ερώτησης είναι η παρακάτω: When was the Temple of Ares excavated? Ο χρήστης ζητάει από το σύστημα να του δώσει την τιμή που έχει η ιδιότητα excavation-time για την οντότητα temple-of-ares. To σύστημα θα δώσει απάντηση ζητώντας από το NaturalOWL να δημιουργήσει μεμονωμένες προτάσεις, όχι την πλήρη περιγραφή της οντότητας ή τάξης. Συγκεκριμένα, θα ζητήσει από το NaturalOWL να δημιουργήσει τις προτάσεις που αντιστοιχούν στις τριάδες της μορφής <S, P, O>, όπου S η οντότητα που αναφέρεται στην ερώτηση, P η ιδιότητα που αναφέρεται και O όλες οι οντότητες, τάξεις ή τιμές δεδομένων που συνδέονται με το S μέσω του P. Στην εικόνα 2 φαίνεται η γραφική διεπαφή του συστήματος με το ερώτημα του παραδείγματος. [13]

15 Εικόνα 2. Παράδειγμα ερώτησης τιμής ιδιότητας στο σύστημα NLQA. Και οι δύο παραπάνω κατηγορίες ερωτήσεων μπορούν να παρασταθούν με ερωτηματικές τριάδες <S, P, O>. Για να θεωρείται μια ερωτηματική τριάδα έγκυρη ερώτηση πρέπει να είναι άγνωστο τουλάχιστον ένα από τα μέλη της. Αν στην τριάδα είναι άγνωστα η ιδιότητα P και το O, τότε έχουμε ερώτηση ορισμού. Αν είναι άγνωστο μόνο το Ο, τότε έχουμε ερώτηση τιμής ιδιότητας μιας οντότητας. Δεν επιτρέπουμε σε αυτό το σύστημα να είναι άγνωστο το S Αρχιτεκτονική του συστήματος NLQA Τα στάδια επεξεργασίας του συστήματος NLQA είναι τρία (βλ. εικόνα 3): 1. Παραγωγή και ανάλυση των δυνατών ερωτήσεων 2. Σύνταξη ερώτησης 3. Παραγωγή απάντησης Θα περιγράψουμε τα στάδια αυτά στις παρακάτω ενότητες. [14]

16 Παραγωγή Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας Οντολογία OWL Γλωσσικοί Πόροι Παραγωγή Φυσικής Γλώσσας (NaturalOWL) Ερωτήσεις Φυσικής Γλώσσας Παραγωγή Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας Ερώτημα Απάντηση XML Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας Ερώτημα Φυσικής Γλώσσας Διεπαφή Φυσικής Γλώσσας Χρήστης Σύνταξη ερώτησης Παραγωγή απάντησης Εικόνα 3. Αρχιτεκτονική του συστήματος NLQA. Παραγωγή Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας Στο στάδιο αυτό θεωρούμε ως είσοδο του συστήματος την οντολογία στην οποία θέλουμε να θέσουμε τα ερωτήματα και τους απαραίτητους γλωσσικούς πόρους για την παραγωγή φυσικής γλώσσας από αυτή. Αρχικά το NLQA ζητάει από το NaturalOWL να κατασκευάσει όλες τις δυνατές ερωτήσεις που μπορεί από την οντολογία. Για κάθε τριάδα της μορφής <S, P, O> παράγονται ερωτηματικά σχέδια προτάσεων πού αντιστοιχούν στις δυνατές [15]

17 ερωτήσεις τιμής ιδιότητας, όπως η παρακάτω: When was the Temple of Ares excavated? Στη συνέχεια, για όλες τις οντότητες και τάξεις που υπάρχουν στην οντολογία παράγονται ερωτήσεις ορισμού σύμφωνα με το παρακάτω ερωτηματικό σχέδιο: [ πεδίο1 what] [ πεδίο2 do you know about] [ πεδίο3 Ο] όπου Ο είναι μια οντότητα ή τάξη της οντολογίας. Για όσα Ο δείχνει η οντολογία ότι είναι πρόσωπα, παράγονται και ερωτήσεις ορισμού σύμφωνα με το επόμενο ερωτηματικό σχέδιο: [ πεδίο1 who] [ πεδίο2 was] [ πεδίο3 O] Έπειτα το σύστημα επεξεργάζεται τις παραχθείσες ερωτήσεις και τις αποθηκεύει σε μια ενδιάμεση μορφή, εκφρασμένη σε XML. Η XML μορφή ουσιαστικά αποτελεί την Ελεγχόμενη Φυσική Γλώσσα του συστήματος και βοηθάει στον καθορισμό της δομής των ερωτήσεων, καθώς και στη σύνδεσή τους με τις οντότητες, τάξεις και ιδιότητες στις οποίες αναφέρονται. Παρακάτω δίδεται ένα παράδειγμα: <data id="ontology.owl"> <individual id="1" name="athenion" url=" #Athenion"> <question entity_url= #Athenion id="1027" property_url="" question_str="who is Athenion"> <slot id="1" importance="2" list="1" name="who" text="who " type="type"/> <slot id="2" importance="0" list="0" name="is" text="is " type="verb"/> <slot id="3" importance="2" list="0" name="athenion" text="athenion " type="individual"/> [16]

18 </data> </individual> </question> <slot id="4" importance="0" list="0" name="?" text="? " type="punctuation"/> <question entity_url= #Athenion id="646" property_url="" question_str="what do you know about Athenion"> </question> <slot id="1" importance="2" list="1" name="what" text="what " type="type"/> <slot id="2" importance="2" list="2" name="do you know" text="do you know about " type="verb"/> <slot id="3" importance="2" list="0" name="athenion" text="athenion " type="individual"/> <slot id="4" importance="0" list="0" name="?" text="? " type="punctuation"/> <individual id="2" name="karystos" url=" #Karystos"> </individual>... Στην παραπάνω μορφή αποθηκεύονται όλες οι ερωτήσεις που μπορούν να γίνουν προς τη συγκεκριμένη οντολογία. Κάθε οντότητα ή τάξη συνδέεται με ένα ή περισσότερα σχέδια ερωτημάτων, τα οποία περιέχουν πληροφορίες για την σύνταξη της ερώτησης μέσω Εννοιολογικής Συγγραφής. Σύνταξη ερώτησης Το σύστημα δείχνει αρχικά μια τυχαία ερώτηση και ο χρήστης μπορεί να επεξεργαστεί τα τμήματα της, ώστε να σχηματίσει όποια ερώτηση θέλει. Ας [17]

19 θεωρήσουμε ότι το σύστημα έχει παραγάγει την παρακάτω ερώτηση. What do you know about the Temple of Ares? Η ερώτηση αποτελείται από τρία τμήματα (slots) τα οποία μπορεί να αλλάξει ο χρήστης: την ερωτηματική λέξη, την οντότητα και την ιδιότητα στις οποίες αναφέρεται η ερώτηση. Οι επιλογές που κάνει ο χρήστης στα αριστερότερα τμήματα επηρεάζουν και περιορίζουν τις επιλογές στα δεξιότερα τμήματα. Το πρώτο τμήμα είναι η ερωτηματική λέξη, που καθορίζει τον τύπο της ερώτησης. What do you know about the Temple of Ares? What When Where Who Αν ο χρήστης επιλέξει την ερωτηματική λέξη «When», σχηματίζει αναγκαστικά μια ερώτηση που αφορά κάποια χρονική περίοδο και τα δεξιότερα τμήματα περιορίζονται στις ιδιότητες και οντότητες που σχετίζονται με χρονικές περιόδους. Αντίστοιχα οι ερωτηματικές λέξεις «Where» και «Who» οδηγούν σε ερωτήματα για τοποθεσίες και πρόσωπα ή οργανισμούς. Επίσης οι επιλογές «When» και «Where» οδηγούν αναγκαστικά σε ερωτήσεις τιμής ιδιότητας, ενώ οι «Who» και «What» σχηματίζουν και ερωτήσεις ορισμού. Αν στο ίδιο παράδειγμα ο χρήστης επιλέξει την ερωτηματική λέξη «When», το δεξιότερα τμήματα θα αλλάξουν, αν είναι απαραίτητο, ώστε να περιέχουν μια οντότητα και ιδιότητα της οντολογίας που συσχετίζεται με μια χρονική περίοδο. When was the Temple of Ares destroyed? [18]

20 Αλλάζοντας το δεύτερο τμήμα, ο χρήστης μπορεί να ορίσει κάποια άλλη οντότητα ή τάξη. When was the Temple of Ares destroyed? Temple of Zeus Ares Acropolis Αν η ιδιότητα που εμφανίζεται στην ερώτηση δεν συνδέεται με την οντότητα που επέλεξε ο χρήστης, επιλέγεται μία άλλη ιδιότητα τυχαία, που να συνδέεται και να συμφωνεί με τον τύπο της ερώτησης. Αν μια οντότητα δεν έχει κάποια ιδιότητα που να συμφωνεί με τον τύπο της ερώτησης, δεν εμφανίζεται στη λίστα. Το τρίτο τμήμα καθορίζει την ιδιότητα στην οποία αναφέρεται η ερώτηση. Στη λίστα εμφανίζονται μόνο ιδιότητες που συνδέονται με την ήδη επιλεγμένη οντότητα ή τάξη και σχετίζονται με τον τύπο της ερώτησης. When was the Temple of Ares destroyed? excavated built Η επιλογή για ερώτηση ορισμού εμφανίζεται μόνο αν η επιλεγμένη ερωτηματική λέξη είναι «What» ή «Who». Η επιλογή αυτή εμφανίζεται ως η ψευδο-ιδιότητα «do you know about» ή «was» αντίστοιχα. What was the Temple of Ares made of? do you know about used as [19]

21 Παραγωγή απάντησης Στο τελευταίο στάδιο του συστήματος NLQA γίνεται σημασιολογική ανάλυση του ερωτήματος του χρήστη και παράγεται η απάντηση. Η σημασιολογική ανάλυση είναι εξαιρετικά απλή στην περίπτωσή μας, αφού γνωρίζουμε ακριβώς σε ποια οντότητα και/ή ιδιότητα αντιστοιχεί η ερώτηση χάρη στη φύση της Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας που χρησιμοποιούμε. Την παραγωγή της απάντησης αναλαμβάνει η μηχανή NaturalOWL παράγοντας μια περιγραφή της αναφερόμενης οντότητας/τάξης, εάν πρόκειται για ερώτηση ορισμού ή ένα σύνολο προτάσεων, εάν πρόκειται για ερώτηση τιμής ιδιότητας. Στα παραγόμενα κείμενα είναι σημειωμένες ως σύνδεσμοι (hyperlinks) όσες οντότητες και τάξεις αναφέρονται. Επιλέγοντας κάποια από αυτές, παράγεται αυτόματα μια τυχαία ερώτηση που να την αναφέρει, την οποία μπορεί στη συνέχεια ο χρήστης να τροποποιήσει. 3.2 Το σύστημα NaturalOWL Question Answering (NOWLQA) Το σύστημα NLQA, το οποίο περιγράψαμε στις προηγούμενες παραγράφους, μπορεί να απαντήσει ερωτήσεις που προκύπτουν από τριάδες <S, P, O>, όπου είναι άγνωστο είτε μόνο το O, είτε η ιδιότητα P και το O μαζί. Αυτό είναι αρκετό για απλές ερωτήσεις της μορφής π.χ. «Ποιος δημιούργησε τη Μόνα Λίζα;», αλλά δεν καλύπτει σύνθετες ερωτήσεις, όπως π.χ. «Ποιος δημιούργησε την Μόνα Λίζα και ποια άλλα έργα δημιούργησε;». Ο χρήστης θα έπρεπε να χωρίσει την σύνθετη ερώτηση σε δύο, εισάγοντας αρχικά την ερώτηση «Ποιος δημιούργησε τη Μόνα Λίζα;» και έπειτα να χρησιμοποιήσει την απάντηση του συστήματος (Λεονάρντο Ντα Βίντσι) για να συνθέσει την ερώτηση «Ποια είναι τα έργα του Λεονάρντο Ντα Βίντσι;». Επίσης, το σύστημα NLQA δεν επιτρέπει ερωτήματα αναζήτησης συσχετισμού μεταξύ δύο οντοτήτων ή τάξεων. Για παράδειγμα, δεν επιτρέπει την ερώτηση «Ποια σχέση συνδέει τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι με τη Μόνα Λίζα;». Το σύστημα NaturalOWL Question Answering (NOWLQA) (βλ. εικόνα 4) αποτελεί [20]

22 επέκταση του NLQA και αναπτύχθηκε για να υποστηρίξει πιο σύνθετες ερωτήσεις. Με το σύστημα αυτό ο χρήστης μπορεί να συνθέσει τρεις κατηγορίες προτάσεων. Εικόνα 4. Η κεντρική οθόνη του συστήματος NOWLQA. Ερωτήσεις ορισμού, δηλαδή ερωτήσεις που ζητούν την περιγραφή μιας οντότητας ή τάξης, όπως και στο σύστημα NLQA. Η μόνη διαφορά βρίσκεται στη σύνταξη της ερώτησης. Aντί να συνθέσει μια ερώτηση (π.χ. «Who is Attalus II?») ο χρήστης επιλέγει (από κατάλογο επιλογών) απλώς την οντότητα ή τάξη που τον ενδιαφέρει (π.χ. «Describe Attalus II»). Στην εικόνα 5 φαίνεται η γραφική διεπαφή του συστήματος για ερωτήσεις ορισμού με το ερώτημα του παραδείγματος. [21]

23 Εικόνα 5. Παράδειγμα ερώτησης ορισμού στο σύστημα NOWLQA. Σύνθετες ερωτήσεις, δηλαδή ερωτήματα διερεύνησης των οντοτήτων, τάξεων ή ιδιοτήτων που ικανοποιούν κάποιους περιορισμούς. Αρχικά ο χρήστης εισάγει έναν αριθμό μεταβλητών, των οποίων τις δυνατές τιμές θέλει να μάθει. Στη συνέχεια περιορίζει τις μεταβλητές συνθέτοντας δηλώσεις που τις περιγράφουν. Γενικά τα ερωτήματα είναι της μορφής: Find X1 ΧΝ such that (AND/OR) <S1, P1, O1> <SN, PN, ON> Οποιοδήποτε μέλος (S, P ή Ο) των τριάδων <S, P, O> που αντιστοιχούν στους περιορισμούς μπορεί να αντικατασταθεί από κάποια μεταβλητή. Για παράδειγμα, έστω πως ο χρήστης θέλει να σχηματίσει την παρακάτω ερώτηση. [22]

24 What material were the Temple of Ares and Acropolis created from? Στο σύστημα NLQA ο χρήστης θα έπρεπε να κάνει ξεχωριστά τις παρακάτω ερωτήσεις και να συγκρίνει τα αποτέλεσμα τους για ομοιότητες. What material was the Temple of Ares created from? What material was Acropolis created from? Με το NOWLQA ο χρήστης εισάγει αρχικά την μεταβλητή που αναζητεί, έστω Χ1 (material). Στη συνέχεια σχηματίζει δηλώσεις, που περιορίζουν τη Χ1, διαμορφώνοντας το παρακάτω ερώτημα. Find X1 such that The Temple of Ares was created from X1 AND Acropolis was created from X1 Οι δύο περιορισμοί συνδέονται με λογική σύζευξη, καθώς θέλουμε να ισχύουν και οι δύο ταυτόχρονα. Η μορφή αυτή είναι ισοδύναμη με την αρχική ερώτηση και κατανοητή από το χρήστη. Συνδυάζει την εκφραστικότητα της φυσικής γλώσσας με τη γενική μορφή των ερωτημάτων SPARQL-DL. Μεταβλητές μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για να συνδυάσουν τους περιορισμούς, κάτι που χρειάζεται στην παρακάτω ερώτηση. Who was the creator of the Mona Lisa and what other paintings has he/she created? Η ερώτηση αυτή ουσιαστικά αποτελείται από δύο απλές ερωτήσεις τιμής ιδιότητας. Who was the creator of the Mona Lisa? What other paintings has he/she created? [23]

25 Θέτοντας τον δημιουργό (creator) ως μεταβλητή, έστω Χ2, μπορούμε να σχηματίσουμε το παρακάτω ερώτημα με το NOWLQA. Find X1, Χ2 such that Mona Lisa was created by X1 AND X1 created X2 Υπάρχει ακόμα η δυνατότητα σύνδεσης των περιορισμών με λογική διάζευξη, καθώς και η δημιουργία φωλιασμένων διαζεύξεων σε συζεύξεις κτλ. για σχηματισμό ακόμα πιο πολύπλοκων ερωτημάτων. Εικόνα 6. Παράδειγμα σύνθετης ερώτησης στο σύστημα NOWLQA. Ορθές δηλώσεις, όπου ο χρήστης σχηματίζει προτάσεις που αντιστοιχούν σε πλήρεις τριάδες <S, O, P>, χωρίς δηλαδή κάποιο άγνωστο στοιχείο. Το σύστημα δεν επιτρέπει στον χρήστη να εισαγάγει κάποια ιδιότητα ή οντότητα που να μην συνδέεται ήδη στην οντολογία με τα υπόλοιπα στοιχεία της τριάδας και έτσι δεν [24]

26 μπορεί να σχηματίσει ψευδείς δηλώσεις. Ο μηχανισμός αυτός βοηθά το χρήστη να ερευνήσει ποιες δηλώσεις είναι ορθές σε μια συγκεκριμένη οντολογία. Στην εικόνα 7 φαίνεται η γραφική διεπαφή του συστήματος για δηλώσεις ο χρήστης συνθέτει τη δήλωσή του κάτω από την προτροπή «it is true that». Εικόνα 3. Παράδειγμα δήλωσης στο σύστημα NOWLQA Αρχιτεκτονική του συστήματος NOWLQA Η αρχιτεκτονική του συστήματος NOWLQA είναι παρόμοια με την αρχιτεκτονική του συστήματος NLQA οι διαφορές των σταδίων περιγράφονται στις παρακάτω ενότητες. [25]

27 Παραγωγή Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας Το στάδιο της παραγωγής Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας από τις παραχθείσες ερωτήσεις του NaturalOWL είναι ίδιο με το αντίστοιχο στάδιο του συστήματος NLQA. Ωστόσο, λόγω των διαφορών στη σύνταξη των ερωτήσεων, καθώς και της πρόσθετης λειτουργικότητας που έχει το σύστημα, η δομή του παραγόμενου XML αρχείου είναι αρκετά διαφορετική. Παρατίθεται ένα τμήμα του στη συνέχεια. <data id="ontology.owl"> </data> <individual id="1" text="the South Stoa I" uri=" #south-stoa-i"> </individual> <property id="1.1" text="was in use during" uri=" #using-period"> <answer id="1.1.1" text="the Classical period" uri=" #Classical"/> </property> <property id="1.2" text="is located in" uri=" #location-agora"> </property> <answer id="1.2.1" text="southern part of the Agora " uri=" #South"/> <individual id="2" text="the New Bouleuterion" uri=" #new-bouleuterion"> </individual> Σύνταξη ερώτησης Η σύνταξη ερώτησης είναι παρόμοια με το αντίστοιχο στάδιο στο σύστημα NLQA, ειδικά σε ό,τι αφορά τις ερωτήσεις ορισμού και τη σύνθεση ορθών δηλώσεων. Πρόσθετη λειτουργικότητα παρέχεται για τις σύνθετες ερωτήσεις. [26]

28 Ο χρήστης μπορεί για οποιοδήποτε τμήμα ενός περιορισμού να επιλέξει, πέρα από κάποια άλλη οντότητα, τάξη ή ιδιότητα, κάποια υπάρχουσα μεταβλητή ή να εισαγάγει μια καινούργια. Find X1 such that The Temple of Ares was created from X1 [+] X1 New Variable was built in is located in Επιλέγοντας το σύμβολο [+] στο τέλος ενός περιορισμού, ο χρήστης έχει την επιλογή να προσθέσει ένα νέο περιορισμό συνδεδεμένο με τον αρχικό με λογική σύζευξη ή να αφαιρέσει τον αρχικό περιορισμό. Find X1 such that The Temple of Ares was created from X1 [+] AND [+] The Temple of Ares was created from X1 [+] Πατώντας πάνω στην λέξη AND μπορεί να μετατρέψει τη λογική σύζευξη σε διάζευξη και το ανάποδο. Εάν επιλέξει το σύμβολο [+] δίπλα στη σύζευξη/διάζευξη, αντίστοιχα) μπορεί να προσθέσει ένα νέο περιορισμό στη σύζευξη/διάζευξη ή να την αφαιρέσει τελείως. Το σύμβολο [+] δίπλα στον περιορισμό θα δημιουργήσει μια φωλιασμένη σύζευξη/διάζευξη. Find X1 such that The Temple of Ares was created from X1 [+] OR [+] The Temple of Ares was created from X1 [+] [27]

29 AND [+] The Temple of Ares was created from X1 [+] Παραγωγή απάντησης Στο στάδιο αυτό, όπως και στο αντίστοιχο του συστήματος NLQA, γίνεται η σημασιολογική ανάλυση της ερώτησης και παράγεται η απάντηση. Η λειτουργία αυτού του σταδίου διαφοροποιείται ανάλογα με τον τύπο της ερώτησης. Αν η ερώτηση είναι ερώτηση ορισμού, τότε η διαδικασία είναι πανομοιότυπη με την αντίστοιχη του συστήματος NLQA. Στην περίπτωση σύνθετης ερώτησης, τότε η εφαρμογή πρέπει πρώτα να συνθέσει μια ισοδύναμη ερώτηση σε γλώσσα SPARQL-DL. Έστω το παρακάτω ερώτημα: Find X1 such that The Temple of Ares was created from X1 AND Acropolis was created from X1 Το ισοδύναμο ερώτημα σε SPARQL-DL ακολουθεί: PropertyValue(temple-of-Ares, was-created-from,?x) PropertyValue(Acropolis, was-created-from,?x) Εκτελώντας το ερώτημα στην οντολογία εξάγουμε τα στοιχεία που το απαντούν και μέσω της NaturalOWL παράγουμε μια κατάλληλη απάντηση σε φυσική γλώσσα. Αν έχουν χρησιμοποιηθεί λογικές διαζεύξεις στο ερώτημα, μπορεί να υπάρχουν πολλές δυνατές απαντήσεις. Τέλος, στην περίπτωση ορθής δήλωσης, απλώς εμφανίζεται στο χρήστη ένα μήνυμα που επιβεβαιώνει την αλήθεια της δήλωσης που συνέθεσε, καθώς, όπως προαναφέρθηκε, το σύστημα επιτρέπει την δημιουργία μόνο αληθών δηλώσεων. [28]

30 [29]

31 4 Δοκιμές και Εκφραστικότητα των Συστημάτων 4.1 Δοκιμές συστημάτων Για τις δοκιμές των δύο συστημάτων της εργασίας χρησιμοποιήθηκε μια οντολογία που περιγράφει τα κτίρια της Αρχαίας Αγοράς της Αθήνας και τα πρόσωπα και γεγονότα που συνδέονται με την ιστορία τους. Η οντολογία αναπτύχθηκε στη διάρκεια του ευρωπαϊκού ερευνητικού έργου INDIGO [Kons08]. 3 Η οντολογία του INDIGO, οι γλωσσικοί πόροι τους οποίους χρησιμοποιεί το σύστημα παραγωγής φυσικής γλώσσας NaturalOWL για να παράγει κείμενα από την οντολογία αυτή, καθώς και το ίδιο το NaturalOWL είναι δημόσια διαθέσιμα Δοκιμή του συστήματος NLQA Παρακάτω δίνεται ένα παράδειγμα χρήσης του πρώτου συστήματος (NLQA). Παρουσιάζονται αναλυτικά τα βήματα σύνθεσης της ερώτησης μέσω του γραφικού περιβάλλοντος του συστήματος. Έστω ότι θέλουμε να σχηματίσουμε την παρακάτω ερώτηση. When was the Altar of Zeus Agoraios excavated? Σύνθεση της ερώτησης: 1. Αρχική οθόνη του συστήματος. 2. Στην εκκίνηση σύνθεσης της ερώτηση το σύστημα ζητά να επιλέξουμε το 3 Βλ. 4 Βλ. [30]

32 υποκείμενο της ερώτησης («Altar of Zeus Agoraios»). 3. Αποτέλεσμα από την επιλογή του υποκειμένου της ερώτησης. Το σύστημα παράγει αυτόματα μια τυχαία ερώτηση για αυτό το υποκείμενο. Θεωρούμε ότι είναι πιο εύκολο για τον χρήστη να επεξεργαστεί τα στοιχεία μιας ήδη υπάρχουσας ερώτησης από το να σχηματίσει μία από την αρχή. 4. Επιλογή της ερωτηματικής λέξης «When» για να ορίσουμε ότι θέλουμε να συνθέσουμε ερώτηση χρόνου. 5. Αποτέλεσμα από την επιλογή της ερωτηματικής λέξης «When». Και πάλι το σύστημα παράγει μια τυχαία ερώτηση, αυτή τη φορά που να συμφωνεί με το υποκείμενο και την ερωτηματική λέξη. [31]

33 6. Επιλογή του ρήματος «excavated». Ουσιαστικά επιλέγεται έτσι η αντίστοιχη ιδιότητα. 7. Αποτέλεσμα από την επιλογή του «excavated». Η ερώτηση έχει πλέον συντεθεί. Πατώντας το κουμπί «Generate Answer» το σύστημα παράγει μια απάντηση σε φυσική γλώσσα. [32]

34 4.1.2 Δοκιμή του συστήματος NOWLQA Παρακάτω δίνεται ένα παράδειγμα χρήσης του δεύτερου συστήματος (NLQA). Έστω ότι θέλουμε να σχηματίσουμε την παρακάτω σύνθετη ερώτηση. Which island was Aeacus the Mythological king of and where is that island located? Σύνθεση της ερώτησης: 1. Αρχική οθόνη του συστήματος με επιλογές σύνθεσης ερώτησης ορισμού («Describe something»), σύνθετης ερώτησης («Find X such that») ή ορθής δήλωσης («It is true that»). 2. Αποτέλεσμα από την επιλογή δημιουργίας σύνθετης ερώτησης από την αρχική οθόνη. Το σύστημα παράγει αυτόματα μια τυχαία ερώτηση για να καθοδηγήσει καλύτερα το χρήστη. 3. Επιλογή του υποκειμένου «Aeacus» αντί της οντότητας «South Stoa I». Ο χρήστης θα μπορούσε επίσης να αντικαταστήσει το «Aeacus» με μια υπάρχουσα ή [33]

35 νέα μεταβλητή. 4. Επιλογή δημιουργίας νέου περιορισμού για την σύνθετη ερώτηση. Ο χρήστης μπορεί να επιλέξει ο νέος περιορισμός να χρησιμοποιεί μια υπάρχουσα ή νέα μεταβλητή. Στο παράδειγμά μας επιλέγει την προσθήκη νέας μεταβλητής. Οι μεταβλητές ονομάζονται αυτόματα. 5. Αποτέλεσμα της επιλογής του δεύτερου περιορισμού. [34]

36 6. Επιλογή της ιδιότητας is located in στον δεύτερο περιορισμό. 7. Αποτέλεσμα από την επιλογή της ιδιότητας is located in. Πατώντας το κουμπί Generate Answer, όπως και στο προηγούμενο σύστημα, παράγεται η απάντηση. Στις σύνθετες ερωτήσεις παράγεται μια λίστα με τις δυνατές τιμές των μεταβλητών. [35]

37 4.2 Εκφραστικότητα της Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας Τα συστήματα που παρουσιάσαμε στα προηγούμενα κεφάλαια χρησιμοποιούν μια αυτόματα παραγόμενη Ελεγχόμενη Φυσική Γλώσσα βασισμένη πάνω σε μια συγκεκριμένη οντολογία και γλωσσικούς πόρους αυτής. Η εκφραστικότητα της παραγόμενης Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας σίγουρα δεν είναι πλήρης, με την έννοια πως η παραγόμενη γλώσσα δεν μπορεί να εκφράσει όλες τις ερωτήσεις που θα μπορούσε να διατυπώσει κάποιος χρήστης σε φυσική γλώσσα ή σε κάποια τυπική γλώσσα όπως η SPARQL-DL. Για να εξετάσουμε την εκφραστικότητα της Ελεγχόμενης Φυσικής Γλώσσας που παράγουμε, θα ελέγξουμε το κατά πόσο τα συστήματα μας καλύπτουν ένα σύνολο ερωτήσεων. Σε πρόσφατη έρευνα [Dritsou11] μελετήθηκαν συλλογές κειμένων και εκθεσιακοί κατάλογοι μουσειακών συλλογών, με σκοπό την εξαγωγή πρότυπων ερωτήσεων. Τα κείμενα που μελετήθηκαν περιγράφουν μουσειακά εκθέματα, έχουν συγγραφεί από αρχαιολόγους και ιστορικούς και είναι δημόσια διαθέσιμα από το Ελληνικό Υπουργείο Τουρισμού. Από τα κείμενα που μελετήθηκαν δημιουργήθηκαν ερωτήσεις (τις οποίες απαντούν τα κείμενα), καθώς και πρότυπα ερωτήσεων που γενικεύουν τις ερωτήσεις που δημιουργήθηκαν. Ακολουθούν μερικά παραδείγματα ερωτήσεων που καλύπτονται από τα πρότυπα: Find all individuals of class Temple. Find all individuals, except the Stoa of Attalus, which are located in the Ancient Agora of Athens. Find all individuals of class building that were in use during the Classical Period. Συνολικά εξήχθησαν 23 πρότυπα ερωτήσεων από τα κείμενα των εκθεμάτων. Εξετάσαμε κατά πόσον τα 23 πρότυπα ερωτήσεων υποστηρίζονται από τις Ελεγχόμενες Φυσικές Γλώσσες των συστημάτων NLQA και NOWLQA, στην περίπτωση της οντολογίας του INDIGO. Στον πίνακα 1 παρουσιάζονται τα αποτελέσματα. Στην πρώτη στήλη εμφανίζεται ο αριθμός του προτύπου ερώτησης, όπως στην παραπάνω μελέτη [Dritsou11]. Στις επόμενες στήλες φαίνεται η κάλυψη [36]

38 των ερωτήσεων που προκύπτουν από το πρότυπο από τα συστήματα NLQA και NOWLQA αντίστοιχα. Κωδικός Προτύπου Ερώτησης NLQA NOWLQA 1 ΝΑΙ ΝΑΙ 2 ΟΧΙ ΝΑΙ 3 ΝΑΙ ΝΑΙ 4 ΟΧΙ ΝΑΙ 5 ΟΧΙ ΝΑΙ 6 ΟΧΙ ΟΧΙ 7 ΟΧΙ ΟΧΙ 8 ΟΧΙ ΝΑΙ 9 ΟΧΙ ΝΑΙ 10 ΟΧΙ ΟΧΙ 11 ΟΧΙ ΟΧΙ 12 ΟΧΙ ΝΑΙ 13 ΟΧΙ ΝΑΙ 14 ΟΧΙ ΝΑΙ 15 ΟΧΙ ΝΑΙ 16 ΟΧΙ ΝΑΙ 17 ΟΧΙ ΝΑΙ 18 ΟΧΙ ΟΧΙ 19 ΟΧΙ ΟΧΙ 20 ΟΧΙ ΝΑΙ 21 ΟΧΙ ΝΑΙ 22 ΟΧΙ ΟΧΙ 23 ΟΧΙ ΝΑΙ Πίνακας 1. Κάλυψη προτύπων ερωτήσεων από τα συστήματα NLQA και NLOWLQA. Το σύστημα NLQA καλύπτει μόνο τα 2 από τα 23 πρότυπα ερωτήσεων (8,6%). Το ποσοστό αυτό είναι αναμενόμενο, αφού, όπως προαναφέρθηκε, το σύστημα αυτό υποστηρίζει μόνο ερωτήσεις ορισμού και αναζήτησης τιμής ιδιότητας. Η [37]

39 εκφραστικότητα του NOWLQA είναι πολύ πιο εκτεταμένη. Tο NOWLQA καλύπτει 16 από τα 23 πρότυπα (69.56%). Tα πρότυπα ερωτήσεων που αδυνατεί να καλύψει το σύστημα περιέχουν κάποια μορφή άρνησης. Προς το παρόν το NOWLQA δεν υποστηρίζει αρνήσεις. Με την προσθήκη υποστήριξης για αρνήσεις, το NOWLQA θα μπορούσε να καλύψει και τα 23 πρότυπα ερωτήσεων. [38]

40 5 - Συμπεράσματα και Μελλοντική Δουλειά Κατά τη διάρκεια της εργασίας αναπτύχθηκαν δύο συστήματα ερωταποκρίσεων ελεγχόμενης φυσικής γλώσσας βασισμένα σε ένα υπάρχον σύστημα παραγωγής κειμένων φυσικής γλώσσας για οντολογίες OWL. Τα δύο συστήματα ερωταποκρίσεων παράγουν αυτόματα μια ελεγχόμενη φυσική γλώσσα για μια συγκεκριμένη κάθε φορά οντολογία OWL, εκμεταλλευόμενα τους γλωσσικούς πόρους που χρησιμοποιεί το σύστημα παραγωγής κειμένων για να συνθέτει κείμενα από τη συγκεκριμένη οντολογία. Η παραγόμενη ελεγχόμενη φυσική γλώσσα υποστηρίζεται και στα δύο συστήματα από γραφική διεπαφή, μέσω της οποίας ο χρήστης εισάγει ερωτήματα. Η ελεγχόμενη γλώσσα του δεύτερου συστήματος επιτρέπει την εισαγωγή πιο περίπλοκων ερωτημάτων, αλλά η χρήση του πρώτου συστήματος είναι απλούστερη. Τα δύο συστήματα δοκιμάστηκαν με μια υπάρχουσα οντολογία για την Αρχαία Αγορά της Αθήνας. Μελετήθηκε επίσης κατά πόσον οι ελεγχόμενες γλώσσες των δύο συστημάτων καλύπτουν μια συλλογή προτύπων ερωτήσεων που είχε δημιουργηθεί σε προηγούμενη μελέτη. Υπάρχουν αρκετά περιθώρια βελτίωσης των συστημάτων της εργασίας. Η υποστήριξη λογικής άρνησης θα βελτίωνε περαιτέρω την εκφραστικότητα της ελεγχόμενης φυσικής γλώσσας του δεύτερου συστήματος. Μια άλλη βελτίωση θα ήταν η υποστήριξη ερωτήσεων αριθμητικής φύσεως, σύγκρισης αριθμητικών τιμών δεδομένων ή σύγκρισης χρονικών περιόδων. Τέλος, θα είχε ενδιαφέρον η δοκιμή των συστημάτων με μεγαλύτερη ποικιλία οντολογιών, καθώς και η υποστήριξη της Ελληνικής γλώσσας, που προς το παρόν δεν υποστηρίζεται. [39]

41 Βιβλιογραφία [And95] I. Androutsopoulos, G.D. Ritchie, P. Thanisch, Natural Language Interfaces to Databases An Introduction, Natural Language Engineering, 1(1):29 81, [Ant08] G. Antoniou and F. van Harmelen, A Semantic Web Primer, 2nd ed., MIT Press, [Ber01] T. Berners-Lee, J. Hendler and O. Lassila, The Semantic Web, Scientific American, May 2001, pp [Dritsou11] V. Dritsou, Formulation and Efficient Execution of Frequent Queries in RDF Databases, PhD thesis, Department of Informatics, Athens University of Economics and Business, [Gal06] D. Galanis, Development of a Natural Language Generation Engine for OWL Ontologies, MSc thesis, Department of Informatics, Athens University of Economics and Business, [Gal07] D. Galanis and I. Androutsopoulos, Generating Multilingual Descriptions from Linguistically Annotated OWL Ontologies: the NaturalOWL System, Proceedings of the 11th European Workshop on Natural Language Generation, Schloss Dagstuhl, Germany, pp , [Gra08] B. Grau, I. Horrocks, B. Motik, B. Parsia, P. Patel-Schneider, U. Sattler, OWL 2: The Next Step for OWL, Web Semantics, vol. 6, , [Hal07] C. Hallett, D. Scott, and R. Power, Composing Questions through Conceptual Authoring, Computational Linguistics, 33(1): , [Kau10] E. Kaufmann and A. Bernstein, Evaluating the Usability of Natural Language Query Languages and Interfaces to Semantic Web Knowledge Bases, Web Semantics, 8(4): , [Kons08] S. Konstantopoulos, I. Androutsopoulos, H. Baltzakis, V. Karkaletsis, C. Matheson, A. Tegos, P. Trahanias, INDIGO: Interaction with Personality and Dialogue Enabled Robots, Proceedings of the 18th European Conference on Artificial Intelligence (demos), Patras, Greece, [Kre08] Kremen, P. & Sirin, E., SPARQL-DL Implementation Experience, in Kendall Clark & Peter F. Patel-Schneider, ed., Proceedings of the 4 th Workshop on OWL Experiences and Directions, Washington, D.C., [Lam09] G. Lampouras and I. Androutsopoulos, Finding Short Definitions of Terms on Web Pages, Proceedings of the 2009 Conference on Empirical Methods on Natural Language Processing, Suntec, Singapore, pp , [40]

42 [Pow09] R. Power, R. Stevens, D. Scott, and A. Rector, Editing OWL through Generated CNL. Workshop on Controlled Natural Language, Marettimo Island, Italy, [Rei00] E. Reiter and R. Dale, Building Natural Language Generation Systems, Cambridge University Press, [Shad06] N. Shadbolt, T. Berners-Lee, W. Hall, The Semantic Web revisited, IEEE Intelligent Systems, vol. 21, pp , [Sir09] E. Sirin, B. Parsia, SPARQL-DL: SPARQL Query for OWL-DL, Proceedings of the 3rd OWL Experiences and Directions Workshop, Innsbruck, Austria [41]

Οντολογία για την περιγραφή των προσωπικοτήτων της Σάμου, την κατηγοριοποίηση και τις σχέσεις τους

Οντολογία για την περιγραφή των προσωπικοτήτων της Σάμου, την κατηγοριοποίηση και τις σχέσεις τους Οντολογία για την περιγραφή των προσωπικοτήτων της Σάμου, την κατηγοριοποίηση και τις σχέσεις τους Επιμέλεια: Καρανικολάου Θεοδώρα Επιβλέπων καθηγητής: Δενδρινός Μάρκος Αθήνα, 2017 Σκοπός Στόχος της πτυχιακής

Διαβάστε περισσότερα

Field Service Management ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ

Field Service Management ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ Field Service Management ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΝΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ... 4 2. ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΚΕΝΤΡΙΚΟΥ ΜΕΝΟΥ ΚΑΡΤΕΛΑΣ... 5 3. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΕΛΑΤΗ... 6 4. ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΠΕΛΑΤΗ... 6 5. ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ/ΔΙΑΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συγχώνευση αλληλογραφίας και συγχώνευση μιας πηγής δεδομένων με ένα κύριο έγγραφο όπως ένα γράμμα ή ένα έγγραφο ετικετών

Συγχώνευση αλληλογραφίας και συγχώνευση μιας πηγής δεδομένων με ένα κύριο έγγραφο όπως ένα γράμμα ή ένα έγγραφο ετικετών 3.5.1.1 Συγχώνευση αλληλογραφίας και συγχώνευση μιας πηγής δεδομένων με ένα κύριο έγγραφο όπως ένα γράμμα ή ένα έγγραφο ετικετών Ένα σύνηθες πρόβλημα που υπάρχει, είναι η ανάγκη αποστολής επιστολών ή πληροφοριών

Διαβάστε περισσότερα

Εγκατάσταση αρχείων βιβλιοθήκης VHOPE και VHOPE

Εγκατάσταση αρχείων βιβλιοθήκης VHOPE και VHOPE Εγκατάσταση αρχείων βιβλιοθήκης VHOPE και VHOPE Βήμα 1, εγκατάσταση VHOPE Η εφαρμογή VHOPE θα πρέπει να εγκατασταθεί στο PC σας προτού μπορείτε να αρχίσετε να χρησιμοποιείτε το υλικό παρουσίασης σε αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Use Cases: μια σύντομη εισαγωγή. Heavily based on UML & the UP by Arlow and Neustadt, Addison Wesley, 2002

Use Cases: μια σύντομη εισαγωγή. Heavily based on UML & the UP by Arlow and Neustadt, Addison Wesley, 2002 Use Cases: μια σύντομη εισαγωγή Heavily based on UML & the UP by Arlow and Neustadt, Addison Wesley, 2002 (γενικές εισαγωγικές ιδέες) ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ 2 Ανάλυση απαιτήσεων Λειτουργικές απαιτήσεις: τι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: GoNToggle: ΕΞΥΠΝΗ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΩΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ:

ΤΙΤΛΟΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: GoNToggle: ΕΞΥΠΝΗ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΩΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΤΙΤΛΟΣ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: GoNToggle: ΕΞΥΠΝΗ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΩΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ: Υπολογιστικά Συστήµατα & Τεχνολογίες Πληροφορικής ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Γιώργος Γιαννόπουλος, διδακτορικός φοιτητής

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Πεδί α

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Πεδί α ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Βάση δεδομένων είναι συσχετισμένα μεταξύ τους δεδομένα, οργανωμένα σε μορφή πίνακα. Οι γραμμές του πίνακα αποτελούν τις εγγραφές και περιλαμβάνουν τις πληροφορίες για μια οντότητα. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο Χρήσης myschool

Σενάριο Χρήσης myschool Σενάριο Χρήσης ΦΟΡΕΙΣ Επιβεβαίωση των Στοιχείων του Φορέα Αρχικά, θα κληθείτε να ελέγξετε την ορθότητα των στοιχείων του Φορέα σας. Επιλέγοντας την καρτέλα «Φορείς», από το μενού που βρίσκεται στο πάνω

Διαβάστε περισσότερα

«Ανάπτυξη μηχανής παραγωγής φυσικής γλώσσας για οντολογίες OWL»

«Ανάπτυξη μηχανής παραγωγής φυσικής γλώσσας για οντολογίες OWL» «Ανάπτυξη μηχανής παραγωγής φυσικής γλώσσας για οντολογίες OWL» Διπλωματική εργασία ΜΠΣ «Επιστήμη Υπολογιστών» Γαλάνης Δημήτριος Επιβλέπων: Ι. Ανδρουτσόπουλος Δεύτερος Αξιολογητής: Π. Κωνσταντόπουλος Παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

(1) Επιλέξτε την εντολή QUERIES για να μπείτε στο περιβάλλον δημιουργίας

(1) Επιλέξτε την εντολή QUERIES για να μπείτε στο περιβάλλον δημιουργίας QUERIES Δημιουργία Ερωτήσεων στην ACCESS Ένα από τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν τα ΣΔΒΔ (Συστήματα Διαχείρισης Βάσεων Δεδομένων) είναι η δυνατότητα στον χειριστή να δημιουργεί ερωτήσεις βασισμένος στα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Σημασιολογικού Ιστού

Εργαστήριο Σημασιολογικού Ιστού Εργαστήριο Σημασιολογικού Ιστού Ενότητα 8: Εισαγωγή στη SPARQL Βασική Χρήση Μ.Στεφανιδάκης 3-5-2015. Η γλώσσα ερωτημάτων SPARQL Ερωτήσεις (και ενημερώσεις) σε σετ δεδομένων RDF Και σε δεδομένα άλλης μορφής

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο Χρήσης Moodle

Σενάριο Χρήσης Moodle Σενάριο Χρήσης Moodle Άσκηση 1 Μπείτε στη σελίδα http://pileas.com/m και συνδεθείτε με έναν από τους διαθέσιμους χρήστες σύμφωνα με τους κωδικούς που σας έχουν δοθεί. Αφού εισάγουμε το url του Moodle (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος 1: Βασικές έννοιες Πληροφορικής και επικοινωνιών Μέρος 2: Χρήση υπολογιστή και διαχείριση αρχείων Πρόλογος...

Περιεχόμενα. Μέρος 1: Βασικές έννοιες Πληροφορικής και επικοινωνιών Μέρος 2: Χρήση υπολογιστή και διαχείριση αρχείων Πρόλογος... Περιεχόμενα Πρόλογος...11 Μέρος 1: Βασικές έννοιες Πληροφορικής και επικοινωνιών... 13 1.1 Εισαγωγή στους υπολογιστές... 15 1.2 Μονάδες μέτρησης... 27 1.3 Οι βασικές λειτουργίες ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή...

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσική Τεχνολογία. Εισαγωγή. Ίων Ανδρουτσόπουλος.

Γλωσσική Τεχνολογία. Εισαγωγή. Ίων Ανδρουτσόπουλος. Γλωσσική Τεχνολογία Εισαγωγή 2015 16 Ίων Ανδρουτσόπουλος http://www.aueb.gr/users/in/ Τι θα ακούσετε Εισαγωγή στη γλωσσική τεχνολογία. Ύλη και οργάνωση του μαθήματος. Προαπαιτούμενες γνώσεις και άλλα προτεινόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Kεφάλαιο 11 Λίστες και Ανάλυση Δεδομένων Kεφάλαιο 12 Εργαλεία ανάλυσης πιθανοτήτων Kεφάλαιο 13 Ανάλυση δεδομένων...

Kεφάλαιο 11 Λίστες και Ανάλυση Δεδομένων Kεφάλαιο 12 Εργαλεία ανάλυσης πιθανοτήτων Kεφάλαιο 13 Ανάλυση δεδομένων... Μέρος 2 Kεφάλαιο 11 Λίστες και Ανάλυση Δεδομένων... 211 Kεφάλαιο 12 Εργαλεία ανάλυσης πιθανοτήτων... 241 Kεφάλαιο 13 Ανάλυση δεδομένων... 257 Kεφάλαιο 14 Συναρτήσεις Μέρος Β... 285 Kεφάλαιο 15 Ευρετήριο

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα και Τεχνολογίες Semantic Web και Web 2.0 και η εφαρμογή τους στην Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση

Πρότυπα και Τεχνολογίες Semantic Web και Web 2.0 και η εφαρμογή τους στην Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Πρότυπα και Τεχνολογίες Semantic Web και Web 2.0 και η εφαρμογή τους στην Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Νίκος Λούτας (nlout@uom.gr) http://nikosloutas.com Υποψήφιος Διδάκτορας, Εργαστήριο Πληροφοριακών Συστημάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Σημασιολογική Ολοκλήρωση Δεδομένων με τη χρήση Οντολογιών

Σημασιολογική Ολοκλήρωση Δεδομένων με τη χρήση Οντολογιών Σημασιολογική Ολοκλήρωση Δεδομένων με τη χρήση Οντολογιών Λίνα Μπουντούρη - Μανόλης Γεργατσούλης Ιόνιο Πανεπιστήμιο 15ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών Διαδίκτυο και Επίπεδα ετερογένειας δεδομένων

Διαβάστε περισσότερα

Pylon Entry. Πόροι. Στη διαδικασία αυτή περιγράφεται η Δημιουργία- Μεταβολή-Διαγραφή Αναζήτηση Πόρων

Pylon Entry. Πόροι. Στη διαδικασία αυτή περιγράφεται η Δημιουργία- Μεταβολή-Διαγραφή Αναζήτηση Πόρων Pylon Entry Πόροι Στη διαδικασία αυτή περιγράφεται η Δημιουργία- Μεταβολή-Διαγραφή Αναζήτηση Πόρων Περιεχόμενα Δημιουργία Νέου Πόρου... 3 Καρτέλα Βασικά Στοιχεία... 4 Καρτέλα Βασικά Στοιχεία... 4 Καρτέλα

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια από το συγγραφέα Κεφάλαιο 1: Microsoft Excel Κεφάλαιο 2: Η δομή ενός φύλλου εργασίας... 26

Λίγα λόγια από το συγγραφέα Κεφάλαιο 1: Microsoft Excel Κεφάλαιο 2: Η δομή ενός φύλλου εργασίας... 26 Περιεχόμενα Λίγα λόγια από το συγγραφέα... 7 Κεφάλαιο 1: Microsoft Excel 2002... 9 Κεφάλαιο 2: Η δομή ενός φύλλου εργασίας... 26 Κεφάλαιο 3: Δημιουργία νέου βιβλίου εργασίας και καταχώριση δεδομένων...

Διαβάστε περισσότερα

4.1 Άνοιγμα υπάρχοντος βιβλίου εργασίας

4.1 Άνοιγμα υπάρχοντος βιβλίου εργασίας 4.1 Άνοιγμα υπάρχοντος βιβλίου εργασίας 4.1.1 Άνοιγμα υπάρχοντος βιβλίου εργασίας από βάση δεδομένων Όταν εκκινήσουμε τον Discoverer εμφανίζεται στην οθόνη μας το παράθυρο διαλόγου του βοηθητικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Εννοιολογικός Χάρτης Cmap Tools

Εννοιολογικός Χάρτης Cmap Tools Εννοιολογικός Χάρτης Cmap Tools Angelos Giannoulas http://cmap.ihmc.us/ http://cmap.ihmc.us/download/ Εγκατάσταση του λογισμικού Κάντε διπλό κλικ στο εικονίδιο εγκατάστασης της εφαρμογής Εγκατάσταση του

Διαβάστε περισσότερα

Είσοδος. Καλωσορίσατε στο Ενιαίο Σύστημα Πληρωμών Δαπανών Ηλεκτρονικών Υπηρεσιών.

Είσοδος. Καλωσορίσατε στο Ενιαίο Σύστημα Πληρωμών Δαπανών Ηλεκτρονικών Υπηρεσιών. «Οδηγίες χρήσης εφαρμογής Ενιαίου Συστήματος Πληρωμών» έκδοση v.1.2, 10/09/2014 Περιεχόμενα Είσοδος... 3 Οικονομικά Υπεύθυνος... 4 Αρχική Οθόνη... 4 Διαχείριση Χρηστών... 4 Αναζήτηση Χρήστη... 4 Δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

SITEBUILDER ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΑΥΤΟΝΟΜΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΚΤΥΑΚΩΝ ΤΟΠΩΝ (WEBSITE) ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ. Version 2.0

SITEBUILDER ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΑΥΤΟΝΟΜΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΚΤΥΑΚΩΝ ΤΟΠΩΝ (WEBSITE) ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ. Version 2.0 SITEBUILDER ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΑΥΤΟΝΟΜΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΔΙΚΤΥΑΚΩΝ ΤΟΠΩΝ (WEBSITE) ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ Version 2.0 Περιεχόμενα 1. Οδηγίες πρόσβασης... 3 2. Οδηγίες Σχεδιασμού Website... 4 2.1. Έναρξη...

Διαβάστε περισσότερα

«Οδηγίες χρήσης εφαρμογής Ενιαίου Συστήματος Πληρωμών»

«Οδηγίες χρήσης εφαρμογής Ενιαίου Συστήματος Πληρωμών» «Οδηγίες χρήσης εφαρμογής Ενιαίου Συστήματος Πληρωμών» έκδοση v.1.2, 10/09/2014 Περιεχόμενα Είσοδος... 3 Οικονομικά Υπεύθυνος... 4 Αρχική Οθόνη... 4 Διαχείριση Χρηστών... 4 Αναζήτηση Χρήστη... 4 Δημιουργία

Διαβάστε περισσότερα

Αναπαράσταση Γνώσης και Αναζήτηση στον Σηµασιολογικό Ιστό

Αναπαράσταση Γνώσης και Αναζήτηση στον Σηµασιολογικό Ιστό Αναπαράσταση Γνώσης και Αναζήτηση στον Σηµασιολογικό Ιστό Αλέξανδρος Βαλαράκος (alexv@iit.demokritos.gr) (alexv@aegean.gr) Υποψήφιος ιδάκτορας Τµήµα Μηχανικών Υπολογιστικών και Πληροφοριακών Συστηµάτων.

Διαβάστε περισσότερα

A ΕΠΑ.Λ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Εκπαιδευτικοί: ΓΑΛΑΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΣΟΥΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

A ΕΠΑ.Λ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Εκπαιδευτικοί: ΓΑΛΑΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΣΟΥΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ A ΕΠΑ.Λ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 5 η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Εκπαιδευτικοί: ΓΑΛΑΝΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΥΣΟΥΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ 1 Βάση Δεδομένων: Με το όρο Βάση Δεδομένων εννοούμε ένα σύνολο δεδομένων που είναι οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμική Εφαρμογή Διαχείρισης Ερωτηματολογίων ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ System Συμβουλευτική Α.Ε

Λογισμική Εφαρμογή Διαχείρισης Ερωτηματολογίων ΟΔΗΓΟΣ ΧΡΗΣΗΣ System Συμβουλευτική Α.Ε σχετικά με τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας 1 22 Λογισμικές εφαρμογές καταγραφής και αξιοποίησης πληροφοριών σχετικά με τον έλεγχο της καπνιστικής συνήθειας Λογισμική Εφαρμογή Διαχείρισης Ερωτηματολογίων

Διαβάστε περισσότερα

Οντολογία Ψηφιακής Βιβλιοθήκης

Οντολογία Ψηφιακής Βιβλιοθήκης Οντολογία Ψηφιακής Βιβλιοθήκης Αντωνάκης Δημήτρης Μητρέλης Άγγελος Παπουτσής Κωνσταντίνος Θεόδωρος Σιώχος Βασίλειος Νοέμβριος 2006 Πάτρα Χρήση Οντολογιών Οι ψηφιακές βιβλιοθήκες με τη βοήθεια των οντολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια από το συγγραφέα...7

Λίγα λόγια από το συγγραφέα...7 Περιεχόμενα Λίγα λόγια από το συγγραφέα...7 Κεφάλαιο 1: Σχεδιασμός βάσης δεδομένων και δημιουργία πίνακα...9 Κεφάλαιο 2: Περαιτέρω τροποποίηση δομής πίνακα...41 Κεφάλαιο 3: Σχέσεις...84 Κεφάλαιο 4: Ερωτήματα...105

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Βήμα 4 ο... 5. Βήμα 5 ο... 6 Τι πρέπει να προσέξουμε... 6. Page 1 ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

Περιεχόμενα. Βήμα 4 ο... 5. Βήμα 5 ο... 6 Τι πρέπει να προσέξουμε... 6. Page 1 ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΖΙΚΗΣ ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Περιεχόμενα ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ... 2 Τμήμα Υποστήριξης (Help Desk and Client Support)... 2 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 Σχετικά με την εφαρμογή... 3 Περιγραφή διαδικασίας... 3 Βήμα 1 ο... 4 Βήμα 2 ο... 4 Βήμα 3 ο...

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας

Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας ΈλεναΜάντζαρη, Γλωσσολόγος, Ms.C. ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ: Ανάπτυξη Υποδοµής Γλωσσικής Τεχνολογίας για το Βιοϊατρικό Τοµέα Τι είναι η οντολογία; Μιαοντολογίαείναιέναλεξικόόρωνπου διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Οδηγίες Χρήσης της Εφαρμογής

Βασικές Οδηγίες Χρήσης της Εφαρμογής Βασικές Οδηγίες Χρήσης της Εφαρμογής Σύνδεση στην Εφαρμογή Πριν ξεκινήσετε την εργασία σας με το Σύστημα Διαχείρισης Εφαρμογών του ΚΕΠΕΑ πρέπει να συνδεθείτε δίνοντας το username και το password που σας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PASCAL

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PASCAL 8.1. Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΓΛΩΣΣΑ PACAL Πως προέκυψε η γλώσσα προγραμματισμού Pascal και ποια είναι τα γενικά της χαρακτηριστικά; Σχεδιάστηκε από τον Ελβετό επιστήμονα της Πληροφορικής Nicklaus Wirth to

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός Βάσεων Δεδομένων

Σχεδιασμός Βάσεων Δεδομένων Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων Σχεδιασμός Βάσεων Δεδομένων Εργαστήριο 4 Δρ. Βασιλική Κούφη Περιεχόμενα Υλοποίηση Βάσεως Δεδομένων Εκτέλεση ερωτημάτων SQL στην Βάση Δεδομένων BHMA 1. Σχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Σημασιολογικού Ιστού

Εργαστήριο Σημασιολογικού Ιστού Εργαστήριο Σημασιολογικού Ιστού Ενότητα 1: Σημασιολογία και Μεταδεδομένα Μ.Στεφανιδάκης 5-2-2016. Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα.

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γενικά Στοιχεία Ηλεκτρονικού Υπολογιστή 1. Ηλεκτρονικός Υπολογιστής Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής είναι μια συσκευή, μεγάλη ή μικρή, που επεξεργάζεται δεδομένα και εκτελεί την εργασία του σύμφωνα με τα παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

SilverPlatter WebSPIRS 4.1.

SilverPlatter WebSPIRS 4.1. WebSPIRS 4.1. Η υπηρεσία WebSPIRS από τη SilverPlatter αποτελεί ένα φιλικό εργαλείο πρόσβασης και αναζήτησης σε περιεχόμενα βάσεων δεδομένων. Η Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητή Νοημοσύνη. 23η διάλεξη ( ) Ίων Ανδρουτσόπουλος.

Τεχνητή Νοημοσύνη. 23η διάλεξη ( ) Ίων Ανδρουτσόπουλος. Τεχνητή Νοημοσύνη 23η διάλεξη (2016-17) Ίων Ανδρουτσόπουλος http://www.aueb.gr/users/ion/ 1 Τι θα ακούσετε σήμερα Σημασιολογική ανάλυση φυσικής γλώσσας με γραμματικές DCG. Παραγωγή κειμένων φυσικής γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα

Καταχώρηση ονομάτων χώρου

Καταχώρηση ονομάτων χώρου Καταχώρηση ονομάτων χώρου Βήμα 1: Αναζήτηση ονομάτων χώρου για καταχώρηση Εισάγεται το όνομα ή τα ονόματα χώρου που σας ενδιαφέρουν, χωρίς καταλήξεις, χωρίζοντας με κενό ή new line αν έχετε πάνω από δύο

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Χρήσης της MySQL

Οδηγίες Χρήσης της MySQL ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Οδηγίες Χρήσης της MySQL Διδάσκων: Γιάννης Θεοδωρίδης Συντάκτης Κειμένου: Βαγγέλης Κατσικάρος Νοέμβριος 2007 1 Περιεχόμενα Εισαγωγή...2

Διαβάστε περισσότερα

GoNToggle: ΕΞΥΠΝΗ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΩΝ

GoNToggle: ΕΞΥΠΝΗ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΩΝ ΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ: GoNToggle: ΕΞΥΠΝΗ ΜΗΧΑΝΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗΣ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΟΝΤΟΛΟΓΙΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΗΣ: Γιαννόπουλος Γεώργιος ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: Καθ. Ι. Βασιλείου ΒΟΗΘΟΙ: Α. ηµητρίου, Θ. αλαµάγκας Γενικά Οι µηχανές αναζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ 2014-2020 ΕΝΟΤΗΤΑ «ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΕΙΣ ΦΟΡΕΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΕΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ (ΦΕΔ)» 1η Έκδοση: 2016 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση Βάσεων Δεδομένων

Σχεδίαση Βάσεων Δεδομένων Οδηγίες Μέρος 1: Απαντήστε κάθε ερώτηση. 1. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα που παρέχει το Περιβάλλον Βάσεων Δεδομένων της Oracle για τις επιχειρήσεις; Το σύστημα διαχείρισης βάσεων δεδομένων της Oracle δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Web-TMS Web Thesaurus Management System

Web-TMS Web Thesaurus Management System Web-TMS Web Thesaurus Management System Περιγραφή Συστήματος Κέντρο Πολιτισμικής Πληροφορικής Εργαστήριο Πληροφοριακών Συστημάτων Ινστιτούτο Πληροφορικής Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας Ηράκλειο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να δημιουργήσετε ένα Wiki

Πώς να δημιουργήσετε ένα Wiki Πώς να δημιουργήσετε ένα Wiki 03/4/2015 Σύνταξη Υπηρεσία Ηλεκτρονικών Μαθημάτων Βιβλιοθήκη και Κέντρο Πληροφόρησης Α.Π.Θ. Μιχάλης Γερόλιμος Σουλτάνα Κάργα Νίκη Καλιακούδα Δέσποινα Παπαδάκη This work is

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικτυακό Περιβάλλον Διαχείρισης Ασκήσεων Προγραμματισμού

Διαδικτυακό Περιβάλλον Διαχείρισης Ασκήσεων Προγραμματισμού ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Διπλωματική Εργασία με θέμα: Διαδικτυακό Περιβάλλον Διαχείρισης Ασκήσεων Προγραμματισμού Καραγιάννης Ιωάννης Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος Βιβλιοθήκης ΤΕΙ Ηπείρου Ιδρυματικό αποθετήριο ΤΕΙ Ηπείρου Ερευνητικό αποθετήριο ΤΕΙ Ηπείρου:

Κατάλογος Βιβλιοθήκης ΤΕΙ Ηπείρου Ιδρυματικό αποθετήριο ΤΕΙ Ηπείρου Ερευνητικό αποθετήριο ΤΕΙ Ηπείρου: Κατάλογος Βιβλιοθήκης ΤΕΙ Ηπείρου Ιδρυματικό αποθετήριο ΤΕΙ Ηπείρου Ερευνητικό αποθετήριο ΤΕΙ Ηπείρου: Περιγραφή και οδηγός χρήσης για φοιτητές και ερευνητές Βιβλιοθήκη ΤΕΙ Ηπείρου Οκτώβριος 2015 Ο κατάλογος

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο διαχείρισης χρηστών και λιστών διανομής για τον Υπεύθυνο Φορέα του Δικτύου "Σύζευξις" -1-

Εγχειρίδιο διαχείρισης χρηστών και λιστών διανομής για τον Υπεύθυνο Φορέα του Δικτύου Σύζευξις -1- -1- 1 Διαχείριση Χρηστών...3 1.1 Υπηρεσίες...5 1.1.1 Δημιουργία νέου χρήστη...6 1.1.2 Αναζήτηση χρήστη...7 1.1.2 Επεξεργασία στοιχείων χρήστη...8 1.1.3 Δημιουργία /Επεξεργασία mailbox plan...10 1.1.4 Ενεργοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Δημιουργία φορμών για τη βάση δεδομένων DVDclub

Κεφάλαιο 5. Δημιουργία φορμών για τη βάση δεδομένων DVDclub Κεφάλαιο 5. Δημιουργία φορμών για τη βάση δεδομένων DVDclub Σύνοψη Σ αυτό το κεφάλαιο θα περιγράψουμε τη δημιουργία φορμών, προκειμένου να εισάγουμε δεδομένα και να εμφανίζουμε στοιχεία από τους πίνακες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΗΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΛΑΘΙΟΥ / ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ / ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΚΑΛΑΘΙΟΥ/ ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΩΝ

ΚΟΗΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΛΑΘΙΟΥ / ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ / ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΚΑΛΑΘΙΟΥ/ ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΩΝ ΚΟΗΑ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΕΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΛΑΘΙΟΥ / ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ / ΚΛΕΙΣΙΜΟ ΚΑΛΑΘΙΟΥ/ ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΩΝ 4. Παραγγελίες 4.1. Δημιουργία Καλαθιού (Παραγγελίας) Αναζητάμε τον Προμηθευτή και επιλέγουμε Νέο Καλάθι.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Σημασιολογική Συσταδοποίηση Αντικειμένων Με Χρήση Οντολογικών Περιγραφών.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟΥ. Helpdesk

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟΥ. Helpdesk ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΑΝΑΦΟΡΑΣ Υπηρεσία Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟΥ Helpdesk Σύντομη περιγραφή λειτουργίας Έκδοση 1 Μάιος 2011

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε ένα κελί θα πρέπει να περιέχει ένα μόνο στοιχείο δεδομένων, για παράδειγμα το όνομα σε ένα κελί, το επίθετο σε άλλο κελί.

Κάθε ένα κελί θα πρέπει να περιέχει ένα μόνο στοιχείο δεδομένων, για παράδειγμα το όνομα σε ένα κελί, το επίθετο σε άλλο κελί. ΜΑΘΗΜΑ 2 ΣΤΟΧΟΙ: 1. Εισαγωγή Δεδομένων Σε Κελιά 2. Αλλαγή Προβολής Φύλλου Εργασίας 3. Επιλογή Κελιών 4. Επιλογή Όλου Του Φύλλου Εργασίας 5. Μετακίνηση Στο Φύλλο Εργασίας 6. Επεξεργασία Δεδομένων Σε Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αλγόριθμος. Αλγόριθμο ονομάζουμε τη σαφή και ακριβή περιγραφή μιας σειράς ξεχωριστών οδηγιών βημάτων με σκοπό την επίλυση ενός προβλήματος.

Αλγόριθμος. Αλγόριθμο ονομάζουμε τη σαφή και ακριβή περιγραφή μιας σειράς ξεχωριστών οδηγιών βημάτων με σκοπό την επίλυση ενός προβλήματος. Αλγόριθμος Αλγόριθμο ονομάζουμε τη σαφή και ακριβή περιγραφή μιας σειράς ξεχωριστών οδηγιών βημάτων με σκοπό την επίλυση ενός προβλήματος. Εντολές ή οδηγίες ονομάζονται τα βήματα που αποτελούν έναν αλγόριθμο.

Διαβάστε περισσότερα

Description Logics. Γεώργιος Χρ. Μακρής MSc, MEd

Description Logics. Γεώργιος Χρ. Μακρής MSc, MEd Γεώργιος Χρ. Μακρής MSc, MEd Γλώσσες Περιγραφικής Λογικής Είναι γλώσσες αναπαράστασης της γνώσης των οποίων τα κύρια χαρακτηριστικά είναι: ο αυστηρός μαθηματικός φορμαλισμός η απλότητα και η κομψότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Σύστημα Κεντρικής Υποστήριξης της Πρακτικής Άσκησης Φοιτητών ΑΕΙ

Σύστημα Κεντρικής Υποστήριξης της Πρακτικής Άσκησης Φοιτητών ΑΕΙ Σύστημα Κεντρικής Υποστήριξης της Πρακτικής Άσκησης Φοιτητών ΑΕΙ Οδηγός Χρήσης Εφαρμογής Φορέων Υποδοχής Πρακτικής Άσκησης Αφού πιστοποιηθεί ο λογαριασμός που δημιουργήσατε στο πρόγραμμα «Άτλας» ως Φορέας

Διαβάστε περισσότερα

2 ΟΥ και 8 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

2 ΟΥ και 8 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 2 ΟΥ και 8 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΔΟΜΗ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1) Ποιοι είναι οι τελεστές σύγκρισης και

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΙΔΙΚΗ ΦΑΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ

Β ΕΙΔΙΚΗ ΦΑΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Υπουργείο Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Β ΕΙΔΙΚΗ ΦΑΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Υπεύθυνος Σπουδών & Έρευνας: Δ. Τσιμάρας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΕΠΠ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΘΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: 1 η ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 09/09/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΕΠΠ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΘΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: 1 η ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 09/09/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΕΠΠ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ-ΘΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: 1 η ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 09/09/2012 ΘΕΜΑ Α Α1. Δίνονται τα παρακάτω τμήματα αλγορίθμου σε φυσική γλώσσα. 1. Αν το ποσό των αγορών(ποσο_αγορων) ενός πελάτη είναι μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο «Τεχνολογία Πολιτισμικού Λογισμικού» Ενότητα. Επεξεργασία πινάκων

Εργαστήριο «Τεχνολογία Πολιτισμικού Λογισμικού» Ενότητα. Επεξεργασία πινάκων Ενότητα 4 Επεξεργασία πινάκων 36 37 4.1 Προσθήκη πεδίων Για να εισάγετε ένα πεδίο σε ένα πίνακα που υπάρχει ήδη στη βάση δεδομένων σας, βάζετε τον κέρσορα του ποντικιού στο πεδίο πάνω από το οποίο θέλετε

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΜΗΧΑΝΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΜΗΧΑΝΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΜΗΧΑΝΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥ ΕΠΑΛ Α Έκδοση 1.0, Ιούνιος 2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΛΙΣΤΑ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Blog στο Wordpress. Επιμέλεια: Δέγγλερη Σοφία

Blog στο Wordpress. Επιμέλεια: Δέγγλερη Σοφία Blog στο Wordpress Επιμέλεια: Δέγγλερη Σοφία Περιεχόμενα Μετάβαση στο blog Σύνδεση ως διαχειριστής Πίνακας ελέγχου Εμφάνιση Ρυθμίσεις Άρθρα Σελίδες Πολυμέσα Σύνδεσμοι Widgets Μετάβαση στο blog Πληκτρολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Αριθμητικοί και Λογικοί Τελεστές, Μετατροπές Τύπου (Casting)

3.1 Αριθμητικοί και Λογικοί Τελεστές, Μετατροπές Τύπου (Casting) Εργαστήριο 3: 3.1 Αριθμητικοί και Λογικοί Τελεστές, Μετατροπές Τύπου (Casting) Η C++, όπως όλες οι γλώσσες προγραμματισμού, χρησιμοποιεί τελεστές για να εκτελέσει τις αριθμητικές και λογικές λειτουργίες.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο «Βάσεις Οικολογικών Δεδομένων και Εφαρμογές»

Εργαστήριο «Βάσεις Οικολογικών Δεδομένων και Εφαρμογές» 2 Ενότητα 5 Φίλτρα & Ερωτήματα 3 4 5.1 Φίλτρα Για να εμφανίσετε επιλεκτικά κάποιες εγγραφές που πληρούν κάποια κριτήρια μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το φιλτράρισμα με βάση την επιλογή, φιλτράρισμα εκτός

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός εκτυπώσεων ERG

Σχεδιασμός εκτυπώσεων ERG Σχεδιασμός εκτυπώσεων ERG Περιεχόμενα Δημιουργία και διαχείριση εκτυπώσεων ERG... 3 Επιλογή πεδίων... 4 Λεπτομέρειες... 6 Καθορισμός φίλτρων... 6 Ταξινόμηση και ομαδοποίηση... 7 Εξαγόμενο εκτύπωσης...

Διαβάστε περισσότερα

ΗΥ Λογική. Διδάσκων: Δημήτρης Πλεξουσάκης Καθηγητής

ΗΥ Λογική. Διδάσκων: Δημήτρης Πλεξουσάκης Καθηγητής ΗΥ 180 - Λογική Διδάσκων: Καθηγητής E-mail: dp@csd.uoc.gr Ώρες διδασκαλίας: Δευτέρα, Τετάρτη 4-6 μμ, Αμφ. Β Ώρες φροντιστηρίου: Πέμπτη 4-6 μμ, Αμφ. Β Ώρες γραφείου: Δευτέρα, Τετάρτη 2-4 μμ, Κ.307 Web site:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑ «ΕΛΕΓΧΟΙ ΈΡΓΩΝ»

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑ «ΕΛΕΓΧΟΙ ΈΡΓΩΝ» ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ 2014-2020 ΕΝΟΤΗΤΑ «ΕΛΕΓΧΟΙ ΈΡΓΩΝ» 1η Έκδοση: 2016 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΚΑΤΑΧΩΡΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Χρήσης Φορέα Πιστοποίησης

Εγχειρίδιο Χρήσης Φορέα Πιστοποίησης Εγχειρίδιο Χρήσης Φορέα Πιστοποίησης ΕΙΣΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ Για την είσοδο στην εφαρμογή απαιτείται, 1. Πλοηγός ιστοσελίδων (Internet Explorer, Mozilla Firefox, Google Chrome, Netscape Navigator), 2. Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτικό εγχειρίδιο χρήσης του Microsoft Visual Studio 2010

Συνοπτικό εγχειρίδιο χρήσης του Microsoft Visual Studio 2010 Τμήμα Πληροφορικής & Επικοινωνιών Τομέας Υπολογιστικών Τεχνικών & Συστημάτων Συνοπτικό εγχειρίδιο χρήσης του Microsoft Visual Studio 2010 Ιωάννης Γεωργουδάκης - Πάρις Μαστοροκώστας Σεπτέμβριος 2011 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

1 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών

1 Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλιοθήκη Ιατρικών Εικόνων & Αξιοσηµείωτων Περιστατικών ΕΓΧΕΙΡΙ ΙΟ ΧΡΗΣΗΣ Κέντρο Λειτουργίας και ιαχείρισης ικτύου Η Βιβλιοθήκη δηµιουργήθηκε από την οµάδα Συνεργατών του Κέντρου Λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Αλλαγή καταχωρητή ονομάτων χώρου

Αλλαγή καταχωρητή ονομάτων χώρου Αλλαγή καταχωρητή ονομάτων χώρου Βήμα 1: Αναζήτηση ονομάτων χώρου για αλλαγή καταχωρητή Εισάγεται το όνομα ή τα ονόματα χώρου που σας ενδιαφέρουν, με καταλήξεις, χωρίζοντας με κενό ή new line αν έχετε

Διαβάστε περισσότερα

Έστω ένας πίνακας με όνομα Α δέκα θέσεων : 1 η 2 η 3 η 4 η 5 η 6 η 7 η 8 η 9 η 10 η

Έστω ένας πίνακας με όνομα Α δέκα θέσεων : 1 η 2 η 3 η 4 η 5 η 6 η 7 η 8 η 9 η 10 η Μονοδιάστατοι Πίνακες Τι είναι ο πίνακας γενικά : Πίνακας είναι μια Στατική Δομή Δεδομένων. Δηλαδή συνεχόμενες θέσεις μνήμης, όπου το πλήθος των θέσεων είναι συγκεκριμένο. Στις θέσεις αυτές καταχωρούμε

Διαβάστε περισσότερα

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ 5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ 5.1 Εισαγωγή στους αλγορίθμους 5.1.1 Εισαγωγή και ορισμοί Αλγόριθμος (algorithm) είναι ένα πεπερασμένο σύνολο εντολών οι οποίες εκτελούν κάποιο ιδιαίτερο έργο. Κάθε αλγόριθμος

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός εκτυπώσεων ERG

Σχεδιασμός εκτυπώσεων ERG Σχεδιασμός εκτυπώσεων ERG Περιεχόμενα Δημιουργία εκτυπώσεων ERG... 3 Επιλογή πεδίων... 4 Λεπτομέρειες... 6 Καθορισμός φίλτρων... 6 Ταξινόμηση και ομαδοποίηση... 7 Εξαγόμενο εκτύπωσης... 7 Δικαιώματα πρόσβασης...

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 Γνωριμία με το Excel...9

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 Γνωριμία με το Excel...9 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Γνωριμία με το Excel...9 Τα στοιχεία του παραθύρου του Excel... 10 Κελιά και διευθύνσεις... 13 Σε ποιο κελί θα τοποθετηθούν τα δεδομένα;... 14 Καταχώριση δεδομένων... 15 Τι καταλαβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικτυακή εφαρμογή ESOG: Εγχειρίδιο χρήσης *

Η διαδικτυακή εφαρμογή ESOG: Εγχειρίδιο χρήσης * Η διαδικτυακή εφαρμογή ESOG: Εγχειρίδιο χρήσης * Σ. Ουγιάρογλου, M.Sc., Καθηγητής Πληροφορικής, Γ.Ε.Λ. Θέρμου Αιτ/νίας stoug@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αυτές οι σελίδες συνθέτουν ένα εγχειρίδιο χρήσης της διαδικτυακής

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Εγχειρίδιο Εφαρμογής Φοιτητών Πίνακας Εικόνων Εικόνα 1.1. Εκκίνηση της διαδικασία εγγραφής...5 Εικόνα 1.2. Σελίδα εγγραφής...6 Εικόνα 1.3. Είσοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΙ

ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΙ ΕΘΝΙΚΟΝ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΧΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Εγγραφής και Χρήσης Εφαρμογής. Διαχειριστής Ιδρύματος

Οδηγός Εγγραφής και Χρήσης Εφαρμογής. Διαχειριστής Ιδρύματος Οδηγός Εγγραφής και Χρήσης Εφαρμογής Διαχειριστής Ιδρύματος 1 Δημιουργία λογαριασμού και Είσοδος στο σύστημα Για να εγγραφείτε στο Πληροφοριακό Σύστημα «Απέλλα» ως Διαχειριστής Ιδρύματος θα πρέπει να δημιουργήσετε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάκτηση Πληροφορίας

Ανάκτηση Πληροφορίας Ιόνιο Πανεπιστήμιο Τμήμα Πληροφορικής Ανάκτηση Πληροφορίας Διδάσκων: Φοίβος Μυλωνάς fmylonas@ionio.gr Διάλεξη #02 Ιστορική αναδρομή Σχετικές επιστημονικές περιοχές 1 Άδεια χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα Πώς να χρησιμοποιήσετε το βιβλίο... 7 Αντί προλόγου... 9 Κεφάλαιο 1: Κεφάλαιο 2: Κεφάλαιο 3: Κεφάλαιο 4: Κεφάλαιο 5: Πώς να δημιουργήσω το Προφίλ μου και να γίνω μέλος στο Facebook;... 15 Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗΜΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 8 : H γλώσσα προγραµµατισµού Pascal 1 ο Μέρος σηµειώσεων (Ενότητες 8.1 & 8.2 σχολικού βιβλίου)

ΔΟΜΗΜΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 8 : H γλώσσα προγραµµατισµού Pascal 1 ο Μέρος σηµειώσεων (Ενότητες 8.1 & 8.2 σχολικού βιβλίου) ΔΟΜΗΜΕΝΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 8 : H γλώσσα προγραµµατισµού Pascal 1 ο Μέρος σηµειώσεων (Ενότητες 8.1 & 8.2 σχολικού βιβλίου) 1. Εισαγωγή Χαρακτηριστικά της γλώσσας Τύποι δεδοµένων Γλώσσα προγραµµατισµού

Διαβάστε περισσότερα

Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client

Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client ΕΣΔ 516 Τεχνολογίες Διαδικτύου Δυναμικές Ιστοσελίδες Εισαγωγή στην Javascript για προγραμματισμό στην πλευρά του client Περιεχόμενα Περιεχόμενα Javascript και HTML Βασική σύνταξη Μεταβλητές Τελεστές Συναρτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑ «ΕΛΕΓΧΟΙ ΣΥΣΤΗΜΤΟΣ»

ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ ΕΝΟΤΗΤΑ «ΕΛΕΓΧΟΙ ΣΥΣΤΗΜΤΟΣ» ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΧΡΗΣΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ (ΟΠΣ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ ΣΕΣ 2014-2020 ΕΝΟΤΗΤΑ «ΕΛΕΓΧΟΙ ΣΥΣΤΗΜΤΟΣ» 1η Έκδοση: 2016 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΚΑΤΑΧΩΡΗΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Φόρμες και Εκθέσεις στην ACCESS

Φόρμες και Εκθέσεις στην ACCESS Φόρμες και Εκθέσεις στην ACCESS Αφού έχουμε δημιουργήσει των ή τους πίνακες μας, το επόμενο βήμα είναι να δημιουργήσουμε το κατάλληλο περιβάλλον για να εισάγουμε ή να εξάγουμε δεδομένα. Τα εργαλεία που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: 1 Εισαγωγή, Χρήσιμες Εφαρμογές

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: 1 Εισαγωγή, Χρήσιμες Εφαρμογές ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: 1 Εισαγωγή, Χρήσιμες Εφαρμογές Σκοπός του εργαστηρίου αυτού είναι η εξοικείωση με κάποιες εφαρμογές που θα μας φανούν πολύ χρήσιμες κατά τη διάρκεια του μαθήματος της Εισαγωγής στον Προγραμματισμό.

Διαβάστε περισσότερα

Με την αλλαγή των μεταβλητών σελιδοποίησης αυτόματα ρυθμίζετε το νέο όριο για τα άρθρα και τα αποτελέσματα αναζήτησης.

Με την αλλαγή των μεταβλητών σελιδοποίησης αυτόματα ρυθμίζετε το νέο όριο για τα άρθρα και τα αποτελέσματα αναζήτησης. Γενικές Ρυθμίσεις Στην ενότητα αυτή θα περιγράψουμε τις λειτουργίες των Γενικών Ρυθμίσεων. Εκεί αποθηκεύονται όλες οι ρυθμίσεις του Guru CMS. Εάν κάνετε κλικ στο σύνδεσμο "Γενικές Ρυθμίσεις" από την κύρια

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 Γνωριμία με το Excel... 9

Περιεχόμενα. Κεφάλαιο 1 Γνωριμία με το Excel... 9 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Γνωριμία με το Excel... 9 Τα στοιχεία του παραθύρου του Excel... 10 Κελιά και διευθύνσεις... 13 Σε ποιο κελί θα τοποθετηθούν τα δεδομένα;... 14 Καταχώριση δεδομένων... 15 Τι καταλαβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Το πρώτο πράγμα που βλέπουμε μόλις ξεκινάμε το παιχνίδι είναι μια λίστα με όλα τα διαθέσιμα βίντεο με τα οποία μπορούμε να εξασκηθούμε. Σε αυτή περιλαμβάνονται επίσης πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο του επεξεργαστή ρυθμίσεων

Εγχειρίδιο του επεξεργαστή ρυθμίσεων i Εγχειρίδιο του επεξεργαστή ii Copyright 2004 Sun Microsystems Δίνεται άδεια για αντιγραφή, διανομή και/ή τροποποίηση του εγγράφου υπό τους όρους της Ελεύθερης Άδειας Τεκμηρίωσης GNU (GFDL), Έκδοση 1.1

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Κύκλος Ζωής Εφαρμογών ΕΝΟΤΗΤΑ 2. Εφαρμογές Πληροφορικής. Διδακτικές ενότητες 5.1 Πρόβλημα και υπολογιστής 5.2 Ανάπτυξη εφαρμογών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. Κύκλος Ζωής Εφαρμογών ΕΝΟΤΗΤΑ 2. Εφαρμογές Πληροφορικής. Διδακτικές ενότητες 5.1 Πρόβλημα και υπολογιστής 5.2 Ανάπτυξη εφαρμογών 44 Διδακτικές ενότητες 5.1 Πρόβλημα και υπολογιστής 5.2 Ανάπτυξη εφαρμογών Διδακτικοί στόχοι Σκοπός του κεφαλαίου είναι οι μαθητές να κατανοήσουν τα βήματα που ακολουθούνται κατά την ανάπτυξη μιας εφαρμογής.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ/ΚΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΙΣΤΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ/ΚΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΙΣΤΟ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧ/ΚΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΓΝΩΣΗΣ ΣΤΟΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΙΣΤΟ 2010-2011 2011-2012 ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Στα πλαίσια της εργασίας θα δημιουργήσετε μια οντολογία που να αναπαριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Λογική. Δημήτρης Πλεξουσάκης

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Λογική. Δημήτρης Πλεξουσάκης ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Λογική Δημήτρης Πλεξουσάκης 2ο μέρος σημειώσεων: Συστήματα Αποδείξεων για τον ΠΛ, Μορφολογική Παραγωγή, Κατασκευή Μοντέλων Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητή Νοημοσύνη. 8η διάλεξη ( ) Ίων Ανδρουτσόπουλος.

Τεχνητή Νοημοσύνη. 8η διάλεξη ( ) Ίων Ανδρουτσόπουλος. Τεχνητή Νοημοσύνη 8η διάλεξη (2016-17) Ίων Ανδρουτσόπουλος http://www.aueb.gr/users/ion/ 1 Οι διαφάνειες αυτής της διάλεξης βασίζονται στο βιβλίο Artificial Intelligence A Modern Approach των S. Russel

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Απογραφή & Παραστατικά Αποθήκης

Φυσική Απογραφή & Παραστατικά Αποθήκης Φυσική Απογραφή & Παραστατικά Αποθήκης Περιεχόμενα Διαδικασία Φυσικής Απογραφής... 3 Συμπλήρωση φόρμας... 3 Βήματα Απογραφής... 5 Εισαγωγή Αρχείου Απογραφής... 9 Εκτυπώσεις Φυσικής Απογραφής... 10 Λίστα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οδηγός γρήγορης εκκίνησης

Ο Οδηγός γρήγορης εκκίνησης Ο Οδηγός γρήγορης εκκίνησης του Microsoft PowerPoint 2013 έχει διαφορετική εμφάνιση από προηγούμενες εκδόσεις. Γι αυτό το λόγο, δημιουργήσαμε αυτόν τον οδηγό για να ελαχιστοποιήσουμε την καμπύλη εκμάθησης.

Διαβάστε περισσότερα

Backorder ονομάτων χώρου

Backorder ονομάτων χώρου Backorder ονομάτων χώρου Βήμα 1: Αναζήτηση ονομάτων χώρου για backorder Εισάγεται το όνομα ή τα ονόματα χώρου που σας ενδιαφέρουν, με καταλήξεις, χωρίζοντας με κενό ή new line αν έχετε πάνω από δύο ονόματα(π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα βιβλίων εργασίας και ονόματα κελιών

Πρότυπα βιβλίων εργασίας και ονόματα κελιών Περιεχόμενα Λίγα λόγια από το συγγραφέα...7 Κεφάλαιο 1: Ρυθμίσεις γραμμών εργαλείων και μενού...9 Κεφάλαιο 2: Διαχείριση παραθύρων και προβολές...25 Κεφάλαιο 3: Εισαγωγή δεδομένων...44 Κεφάλαιο 4: Προσαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

WORDPRESS. Εικόνα 1. Πατώντας στη «Σύνδεση» γράψτε το Username (όνομα χρήστη) και το Password (συνθηματικό) (εικόνα 2) που σας έδωσε ο διαχειριστής

WORDPRESS. Εικόνα 1. Πατώντας στη «Σύνδεση» γράψτε το Username (όνομα χρήστη) και το Password (συνθηματικό) (εικόνα 2) που σας έδωσε ο διαχειριστής WORDPRESS Το παρόν εγχειρίδιο είναι μία προσπάθεια για τους συναδέλφους εκπαιδευτικούς αλλά και μαθητές για την δημοσίευση άρθρων. Για παραλήψεις, λάθη ή κάτι το δυσνόητο παρακαλώ ενημερώστε με ώστε να

Διαβάστε περισσότερα