Σ.Ε.Ι. Καβάλας τολή Σετνολογικών Εθαρμογών Σμήμα Μητανολογίας. ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΣΙΣΛΟ: Μητανοσργική Σετνολογία Υθες, ήμερα και Αύριο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σ.Ε.Ι. Καβάλας τολή Σετνολογικών Εθαρμογών Σμήμα Μητανολογίας. ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΣΙΣΛΟ: Μητανοσργική Σετνολογία Υθες, ήμερα και Αύριο"

Transcript

1 Σ.Ε.Ι. Καβάλας τολή Σετνολογικών Εθαρμογών Σμήμα Μητανολογίας ΠΣΤΥΙΑΚΗ ΕΡΓΑΙΑ ΣΙΣΛΟ: Μητανοσργική Σετνολογία Υθες, ήμερα και Αύριο Επιβλέπων Καθηγηηής: κ. Καρκάνης Αναστάσιος, Μητανολόγος Μητανικός ποσδαζηής: Μηλιαράκης Εμμανοσήλ, Α.Ε.Μ ΚΑΒΑΛΑ 2012

2 Αθιερώνεηαι ζηην σπέροτη ζύζσγο μοσ Λύδια και ζηον νεογέννηηο γιό μας.

3 ΠΔΡΙΔΧΟΜΔΝΑ Πεξηερόκελα. 1 Πξόινγνο.. 5 Κεθάιαην 1: Ηζηνξηθή αλαδξνκή ησλ Δξγαιεηνκεραλψλ.7 1.1) Σα πξψηα εξγαιεία Οη επνρέο πνπ ραξαθηήξηζαλ 7 1.2) Ζ εκθάληζε ησλ πξψησλ Δξγαιεηνκεραλψλ ) Ζ εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ απφ ην 14 ν έσο ηνλ 19 ν αηψλα Ζ εμέιημε ηνπ ηφξλνπ Ζ εκθάληζε ηεο πιάλεο θαη ηεο θξέδαο ) Ζ εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ζηνλ 20 ν αηψλα Ζ αλάγθε γηα απμεκέλε βηνκεραληθή παξαγσγή Σα πιηθά ησλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ Ζ αθξίβεηα θαηαζθεπήο Μέζνδνη θαη φξγαλα κεηξήζεσο Ζ απηνκαηνπνίεζε ζηηο εξγαιεηνκεραλέο ηάδηα εμέιημεο κεραλνπξγηθνχ ηφξλνπ. (Δλδεηθηηθή αλαθνξά)...18 Κεθάιαην 2: Οη ζπκβαηηθέο Δξγαιεηνκεραλέο ηνπ ζήκεξα ) Γεληθά γηα ηηο Δξγαιεηνκεραλέο ) Σαμηλφκεζε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ Καηάηαμε σο πξνο ην είδνο ηεο θαηεξγαζίαο Καηάηαμε σο πξνο ην είδνο ηεο πξσηεχνπζαο θίλεζεο Γηάθξηζε σο πξνο ην βαζκφ εμεηδίθεπζεο Καηάηαμε αλάινγα κε ηελ αθξίβεηα ηεο θαηεξγαζίαο Καηάηαμε αλάινγα κε ηε κνξθή ησλ θαηεξγαζκέλσλ επηθαλεηψλ Καηάηαμε σο πξνο ην βάξνο ηνπο Καηάηαμε σο πξνο ην βαζκφ απηνκαηηζκνχ ) Καηαζθεπαζηηθέο απαηηήζεηο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ) Σφξλεπζε θαη Σφξλνο ) Σα είδε ηεο ηφξλεπζεο ) Ο Σφξλνο Οξηδφληηνο κεραλνπξγηθφο ηφξλνο γεληθήο ρξήζεο Ο απιφο κεραλνπξγηθφο ηφξλνο γεληθήο ρξήζεο Ο κεησπηθφο ηφξλνο Ο ηφξλνο πνιιψλ εξγαιείσλ Ο ηφξλνο απιήο (κίαο) ρξήζεσο Οξηδφληηνο ππξγσηφο ηφξλνο (Σφξλνο Revolver)

4 2.3) Φξαηδάξηζκα θαη Φξαηδνκεραλή ) Σα είδε ηνπ Φξαηδαξίζκαηνο ) Ζ Φξαηδνκεραλή Φξαηδνκεραλέο γεληθήο ρξήζεο Οη θξαηδνκεραλέο ηχπνπ γφλαηνο Φξαηδνκεραλέο ηχπνπ θιίλεο Φξαηδνκεραλέο ηχπνπ θπθιηθήο πεξηζηξεθφκελεο ηξάπεδαο Φξαηδνκεραλέο ζηαζεξήο θιίλεο θξαηδνπιάλεο Φξαηδνδξάπαλα Δηδηθέο θξαηδνκεραλέο Φξαηδνκεραλέο αληηγξαθήο Παληνγξάθνη Φξαηδνκεραλέο ζθελνδξφκσλ Φξαηδνκεραλέο κνξθνπνίεζεο απιαθψζεσλ ζε θνπηηθά εξγαιεία ) Πιάληζκα θαη Πιάλεο ) Σα είδε ηνπ πιαλίζκαηνο ) Οη Πιάλεο Ζ νξηδφληηα βξαρεία πιάλε Ζ θαηαθφξπθε βξαρεία πιάλε Ζ ηξαπεδνπιάλε (ή γεθπξνπιάλε) ) Γηάηξεζε θαη Γξάπαλα ) Ζ θηλεκαηηθή ηεο δηάηξεζεο ) Σν Γξάπαλν Δίδε θαη κνξθνινγία δξαπάλνπ Σν επηηξαπέδην δξάπαλν Σν δξάπαλν νξζνζηάηε Σν αθηηλσηφ δξάπαλν ή ξάληηαι Σν δξάπαλν κεηαθνξάο Σν πνιπάηξαθην δξάπαλν Σν ππξγσηφ δξάπαλν Σν δξάπαλν γηα βαζηέο νπέο Σερληθά ραξαθηεξηζηηθά δξάπαλνπ...59 Κεθάιαην 3: Οη εξγαιεηνκεραλέο Αξηζκεηηθνχ Διέγρνπ (CNC) ) Δηζαγσγή ) Βαζηθνί νξηζκνί ) Ηζηνξηθή αλαδξνκή ησλ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ ) Πεδίν ρξεζηκνπνίεζεο εξγαιεηνκεραλψλ NC, CNC θαη DNC ) Γηαθνξέο κεηαμχ ζπκβαηηθψλ θαη NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλψλ ) Πιενλεθηήκαηα θαη κεηνλεθηήκαηα ηεο ςεθηαθήο θαζνδήγεζεο ) Καηάηαμε κεραλνπξγείσλ αλάινγα κε ην βαζκφ απηνκαηνπνίεζήο ηνπο ) CNC Κέληξα θαηεξγαζίαο

5 3.8.1) Σα είδε ησλ θέληξσλ θαηεξγαζίαο Κέληξα θαηεξγαζίαο κε βάζε ηνλ ηφξλν Κέληξα θαηεξγαζίαο νξηδφληηαο αηξάθηνπ Κέληξα θαηεξγαζίαο θαηαθφξπθεο αηξάθηνπ ) Σα ηκήκαηα ησλ CNC θέληξσλ θαηεξγαζίαο ) Πξνγξακκαηηζκφο ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ ) Γηαδηθαζία θαηαζθεπήο ελφο αληηθεηκέλνπ ζε CNC εξγαιεηνκεραλή...79 Κεθάιαην 4: Δξγαιεηνκεραλέο λέαο γεληάο ) Δηζαγσγή ) Μεραλέο ειεθηξνδηάβξσζεο (electro-discharge machining/edm) ) Γεληθά ) Φπζηθέο αξρέο ηεο EDM ) Σερληθέο θαη Δίδε κεραλψλ EDM Σερληθέο ειεθηξνδηάβξσζεο Ζιεθηξνδηάβξσζε απνηχπσζεο Ζιεθηξνδηάβξσζε ζχξκαηνο Δίδε κεραλψλ EDM Καηαζθεπήο θαινππηψλ Κνπήο ζχξκαηνο Φξεδαξίζκαηνο Σα κέξε κηαο κεραλήο EDM ) Καηεξγαζία ηεκαρίσλ κε ρξήζε Laser ) Γεληθά ) Αξρή ιεηηνπξγίαο Laser ) Γηάηαμε Laser ) Υξήζε Laser ζε θαηεξγαζία πιηθψλ Θεξκηθή αιιειεπίδξαζεο Laser Ύιεο Κνπή κε Laser Βαζηθέο αξρέο Μέζνδνη θνπήο κε Laser Πνηφηεηα θνπήο κε Laser πγθφιιεζε κε Laser Γηαδηθαζία ζπγθφιιεζεο κε Laser Παξάκεηξνη ζπγθφιιεζεο κε Laser Πνηφηεηα ζπγθφιιεζεο κε Laser Αηέιεηεο ζηε ζπγθφιιεζε κε Laser Γηάηξεζε κε Laser Βαζηθέο αξρέο ηεο δηάηξεζεο κε Laser Δθαξκνγέο ηεο δηάηξεζεο κε Laser Δπεμεξγαζία επηθάλεηαο κε Laser

6 Θέξκαλζε επηθάλεηαο Ληψζηκν ηεο επηθάλεηαο Δπίζηξσζε επηθάλεηαο Κξακαηνπνίεζε επηθάλεηαο Δγγξαθή ζε επηθάλεηα κε Laser Δγγξαθή κε απνκάθξπλζε πιηθνχ Δγγξαθή ιφγσ αιιαγήο ηεο κνξθνινγίαο ηεο επηθάλεηαο Δγγξαθή κε κάζθα Απεπζείαο εγγξαθή κε ην Laser Δπίινγνο Βηβιηνγξαθία

7 ΠΡΟΛΟΓΟ ηηο εκέξεο καο ζεσξνχκε δεδνκέλν φηη ν άλζξσπνο είλαη ζε ζέζε λα επεκβαίλεη δξαζηηθά ζηνλ θνηλσληθφ πεξίγπξν θαη ζην θπζηθφ πεξηβάιινλ θαη λα πξνθαιεί απνηειέζκαηα, ηα νπνία αλακέλνπκε λα είλαη βέιηηζηα απφ νηθνλνκηθήο, νξζνινγηθά απφ ελεξγεηαθήο, ζπκβαηά κε ηε θχζε απφ πεξηβαιινληηθήο θαη φκνξθα απφ αηζζεηηθήο ζθνπηάο. Απηή ε ηθαλφηεηα δξαζηηθήο επέκβαζεο ηνπ αλζξψπνπ δελ ήηαλ πάληα απηνλφεηε, θαη ρξεηάζηεθε κηα καθξά πνξεία πνιιψλ δεθάδσλ ρηιηάδσλ ή αθφκε θαη εθαηνληάδσλ ρηιηάδσλ εηψλ ψζηε λα εμειηρζεί ην αλζξψπηλν νλ, θαη λα πεξάζεη απφ ην ζηάδην ηνπ «θαηαζθεπαζηή εξγαιείσλ», ζε εθείλν ηνπ απνθσδηθνπνηεηή ησλ κπζηηθψλ ηεο θχζεο θαη ηειηθά λα θαηαιήμεη ζε άκεζν ή έκκεζν δηακνξθσηή ηνπ νηθνζπζηήκαηνο. θνπφο ηεο παξνχζαο πηπρηαθήο εξγαζίαο είλαη λα πεξηγξαθεί, κέζα απφ ηελ εμέιημε ηεο κεραλνπξγηθήο ηερλνινγίαο, απηή ε ζπλαξπαζηηθή πνξεία ηνπ αλζξψπνπ, θαη κέζα απφ απηή ηελ πνξεία λα εθπιεξσζεί θαη ν πξνθαλήο θαη θχξηνο ζηφρνο ηεο εξγαζίαο απηήο, ν νπνίνο δελ είλαη άιινο απφ ηελ θαηαλφεζε θαη παξαθνινχζεζε ηεο εμέιημεο ηεο κεραλνπξγηθήο ηερλνινγίαο ζηελ πάξνδν ησλ αηψλσλ. Ζ κειέηε θαη πινπνίεζε ηεο εξγαζίαο απηήο δηαξζξψλεηαη ζηηο εμήο ελφηεηεο: ην πξώην θεθάιαην πξαγκαηνπνηείηαη κηα ηζηνξηθή αλαδξνκή ησλ εξγαιεηνκεραλψλ. Ζ αλαδξνκή απηή μεθηλάεη απφ ηα πξψηα εξγαιεία πνπ θαηαζθεπάζηεθαλ απφ ηνλ άλζξσπν θαη γίλεηαη κηα αλαθνξά θαη ζηα πιηθά ηα νπνία ρξεζηκνπνηήζεθαλ ηφηε γηα ηελ θαηαζθεπή ησλ εξγαιείσλ απηψλ, θαζψο θαη ηηο επνρέο πνπ ραξαθηήξηζαλ. ηε ζπλέρεηα, πεξλάεη ζηελ εκθάληζε ησλ πξψησλ εξγαιεηνκεραλψλ, νη νπνίεο θαηαζθεπάζηεθαλ γηα ηελ επεμεξγαζία ησλ λέσλ ηφηε πιηθψλ (κεηαιιεπκάησλ). Πξνρσξψληαο ζην θεθάιαην απηφ ζα δνχκε ην πψο εμειίρζεθαλ νη εξγαιεηνκεραλέο απφ ην 14 ν έσο ηνλ 19 ν αηψλα θαη θιείλνληαο ζα δνχκε ηελ εμέιημή ηνπο θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ 20 νπ αηψλα θαη πσο νδεγεζήθακε ζε απηή ηελ ξαγδαία εμέιημε ζηα κέζα ηνπ αηψλα απηνχ. ην δεύηεξν θεθάιαην γίλεηαη κηα πεξηγξαθή ησλ ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ ηνπ ζήκεξα, αλαθέξνληαο θάπνηα γεληθά ζηνηρεία γηα ηηο ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο θαη έπεηηα, αλαθέξνληαη πην ζπγθεθξηκέλα ζηνηρεία γηα ηελ ηφξλεπζε θαη ηνλ ηφξλν, ην θξαηδάξηζκα θαη ηελ θξαηδνκεραλή, ην πιάληζκα θαη ηηο πιάλεο, θαη ηέινο, γηα ηελ δηάηξεζε θαη ηα δξάπαλα. ην ηξίην θεθάιαην πεξηγξάθνληαη νη κεραλέο αξηζκεηηθνχ ειέγρνπ (CNC). ην θεθάιαην απηφ αλαθέξνληαη θάπνηνη βαζηθνί νξηζκνί, πξαγκαηνπνηείηαη κηα ηζηνξηθή αλαδξνκή ησλ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ κεραλψλ θαη γίλεηαη κηα αλαθνξά γηα ην πεδίν ρξεζηκνπνίεζεο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ NC, CNC θαη DNC. Δπίζεο, αλαθέξνληαη νη δηαθνξέο κεηαμχ ζπκβαηηθψλ θαη NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλψλ, θαζψο θαη ηα πιενλεθηήκαηα αιιά θαη ηα κεηνλεθηήκαηα ηεο ςεθηαθήο θαζνδήγεζεο. Σν θεθάιαην απηφ θιείλεη κε κηα αλαθνξά ζηα CNC θέληξα 5

8 θαηεξγαζίαο θαη κε κηα πην εθηελή αλαθνξά ζηνλ πξνγξακκαηηζκφ ησλ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ. ην ηέηαξην θαη ηειεπηαίν θεθάιαην γίλεηαη κηα πεξηγξαθή ησλ εξγαιεηνκεραλψλ λέαο γεληάο. ην θεθάιαην απηφ πεξηγξάθνληαη νη κεραλέο ειεθηξνδηάβξσζεο (electro-discharge machining/edm), θάλνληαο κηα αλαθνξά ζηηο θπζηθέο αξρέο ηεο EDM, ηηο ηερληθέο θαη ηα είδε ησλ κεραλψλ EDM, θαζψο επίζεο αλαθέξνληαη θαη ηα κέξε κηαο κεραλήο EDM. Αθνινχζσο, ζην θεθάιαην απηφ, πεξηγξάθεηαη ε θαηεξγαζία ηεκαρίσλ κε ρξήζε Laser. Καη ζηελ πεξίπησζε απηή, γίλεηαη αλαθνξά ζηελ αξρή ιεηηνπξγίαο ησλ Laser, ζηελ δηάηαμε ηνπο θαη νινθιεξψλνληαο ην θεθάιαην απηφ, πεξηγξάθεηαη ε ρξήζε ησλ Laser ζηελ θαηεξγαζία πιηθψλ. ε απηφ ην ζεκείν αηζζάλνκαη ππνρξεσκέλνο λα εθθξάζσ ηηο ζεξκέο θαη εηιηθξηλείο κνπ επραξηζηίεο ζηνλ ππεχζπλν θαζεγεηή κνπ θχξην Σάζν Καξθάλε, γηα ηελ θαζνδήγεζε θαη ηηο γλψζεηο πνπ κνπ πξφζθεξε απιφρεξα θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ζπγγξαθήο ηεο πηπρηαθήο κνπ εξγαζίαο, αιιά θαη γηα ηελ ππνκνλή, επηκνλή θαη εκπηζηνζχλε πνπ κνπ έδεημε. Υσξίο απηά ε εθπφλεζε ηεο παξνχζαο εξγαζίαο ζα ήηαλ αδχλαηε. 6

9 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 1 Ιζηνξηθή Αλαδξνκή Δξγαιεηνκεραλώλ 1.1 Σα πξώηα εξγαιεία Οη επνρέο πνπ ραξαθηήξηζαλ Ο άλζξσπνο, απφ ηελ αξρή ηεο εκθάληζήο ηνπ, άξρηζε λα ρξεζηκνπνηεί δηάθνξα πιηθά κε ηα νπνία έθηηαμε εξγαιεία θαη φπια πνπ ηνπ ήηαλ απαξαίηεηα γηα ηελ επηβίσζή ηνπ. Σα πξψηα εξγαιεία θαη φπια, ήηαλ είηε απφ μχια, είηε απφ πέηξεο, είηε απφ θφθαια. Απηά ήηαλ ηα πξψηα πιηθά πνπ ρξεζηκνπνίεζε ν άλζξσπνο θαη επεηδή ην πην ζεκαληηθφ ήηαλ ε πέηξα, ε επνρή απηή νλνκάζηεθε ιίζηλε. Δηθφλα 1.1. Λίζηλα εξγαιεία Σα κέηαιια ηα αλαθάιπςε αξγφηεξα (πεξίπνπ ην 5000 π.υ.). Μία ζεσξία ππνζηεξίδεη φηη κεηά απφ κεγάιεο ππξθαγηέο, ηα κέηαιια πνπ ππήξραλ κέζα ζε δηάθνξα πεηξψκαηα έιησλαλ, θη έηζη κε απηφ ηνλ ηξφπν επηηπγραλφηαλ ε εμφξπμή ηνπο. Έηζη ν άλζξσπνο αλαθάιπςε ην ραιθφ (Cu). Ζ επνρή απηή ραξαθηεξίδεηαη απφ ηελ ρξήζε ηνπ ραιθνχ θαη νλνκάδεηαη επνρή ηνπ ραιθνύ ( π.υ.). Γξήγνξα παξαηήξεζε φηη απηφ ην πιηθφ είρε κηα πνιχ ρξήζηκε ηδηφηεηα, ήηαλ εχπιαζην, δειαδή κπνξνχζε πνιχ εχθνια λα ην δηακνξθψζεη ζε εξγαιείν ή ζε φπιν (π.ρ. κε ζθπξειάηεζε), ρσξίο απηφ λα παξνπζηάζεη ξσγκέο ή λα ζπάζεη. 7

10 Δηθφλα 1.2. Υχηεπζε ζε θαινχπηα ην 4000 π.υ. Σπραία πάιη, ίζσο κεηά απφ θάπνηα ππξθαγηά, βγήθε απφ θάπνηα πεηξψκαηα έλα κεηαιιηθφ πιηθφ, ην νπνίν έκνηαδε κε ην ραιθφ, αιιά είρε πνιχ θαιχηεξεο κεραληθέο ηδηφηεηεο. Σν πιηθφ απηφ ήηαλ θξάκα ραιθνχ-θαζζηηέξνπ (Cu-Sn) θαη νλνκάζηεθε θξαηέξσκα (κπξνχληδνο). Σν θξάκα απηφ ήηαλ πην ζθιεξφ θαη ιηγφηεξν εχπιαζην απφ ην ραιθφ. Έηζη ην ρξεζηκνπνίεζε σο εξγαιείν θαη φπιν, αληηθαζηζηψληαο ην ραιθφ. Ζ επνρή απηή νλνκάζηεθε επνρή ηνπ θξαηεξώκαηνο ( π.υ.). Ο άλζξσπνο έθηηαρλε ηνλ κπξνχληδν κε αλάκεημε ραιθνχ θαη θαζζηηέξνπ θαη κεηά ιηψζηκν. Ο θαζζίηεξνο ιακβαλφηαλ απφ θαζζηηεξνχρα πεηξψκαηα. Ο ζίδεξνο (Fe), αλαθαιχθζεθε απφ ηνλ άλζξσπν αξγφηεξα, απφ ηνπο δηαθφξνπο κεηεσξίηεο πνπ έπεθηαλ ζηε γε. Λφγσ ηνπ κεγάινπ ζεκείνπ ηήμεσο ηνπ ζηδήξνπ (1538 C) ζε ζρέζε κε απηφ ηνπ ραιθνχ (1083 C), ε δηακφξθσζε ηνπ ζηδήξνπ κε ζθπξειάηεζε παξνπζίαδε κεγάιεο δπζθνιίεο. Απηφο ήηαλ θαη ν θχξηνο ιφγνο γηα ηνλ νπνίν ε ρξεζηκνπνίεζε ηνπ ζηδήξνπ αλαπηχρζεθε αξγά. Όκσο, ν ζίδεξνο εθηηκήζεθε πνιχ, φηαλ θαηά ην ιηψζηκν ζηδεξνχρσλ κεηαιιεπκάησλ πνπ πεξηείραλ άλζξαθα (0,2-0,5%) θηηάρηεθε ράιπβαο. Παξαηεξήζεθε φηη εξγαιεία ή φπια (μίθε) πνπ ήηαλ θαηαζθεπαζκέλα απφ ράιπβα, απνθηνχζαλ εμαηξεηηθή ζθιεξφηεηα, φηαλ ζηε δεζηή ( C) θαηάζηαζε βπζίδνληαλ ζε λεξφ (βαθή). Ζ επνρή απηή νλνκάζηεθε επνρή ηνπ ζηδήξνπ (1000 π.υ. - ζήκεξα). Έηζη, αλαπηχρζεθε ζηγά-ζηγά ε κεηαιινπξγία ηνπ ζηδήξνπ, θαζψο θαη άιισλ κεηάιισλ, φπσο ηνπ ρξπζνχ (Au), ηνπ αξγχξνπ (Ag) θαη ηνπ κνιχβδνπ (Pb). Ο 19νο αηψλαο ραξαθηεξίδεηαη απφ κεγάιε πξφνδν ηεο κεηαιινπξγίαο. εκαληηθφηεξεο αλαθαιχςεηο απηήο ηεο πεξηφδνπ ήηαλ ε παξαγσγή ράιπβα κε ηε κέζνδν Bessemer θαη θαηά ηα ηέιε ηνπ 19νπ αηψλα ε αλαθάιπςε ηνπ ειαθξνχ κεηάιινπ αινπκηλίνπ (Al), ηνπ νπνίνπ ηα θξάκαηα απνηέιεζαλ ηε βάζε ηεο Αεξνλαππεγηθήο θαη ηεο Απηνθηλεηνβηνκεραλίαο. Σα θξάκαηα ηνπ αινπκηλίνπ, ηνπ ηηηαλίνπ θαη θάπνηνη εηδηθνί ράιπβεο, νδήγεζαλ ζε εθπιεθηηθά απνηειέζκαηα ηελ 8

11 επηζηήκεο θαη ηελ ηερλνινγία ηνπ δηαζηήκαηνο. Σέινο, ππάξρνπλ αθφκα πνιιέο ηερληθέο αλάγθεο ηηο νπνίεο δελ κπνξνχλ λα θαιχςνπλ ηα κέρξη ηψξα κεηαιιηθά πιηθά. Γη' απηφ ηνλ ιφγν ε έξεπλα πάλσ ζηνλ έιεγρν ηεο δνκήο ησλ πιηθψλ ζπλερίδεηαη κέρξη θαη ζήκεξα [1]. 1.2 Η εκθάληζε ησλ πξώησλ Δξγαιεηνκεραλώλ Όζν ινηπφλ ζην πέξαζκα ησλ αηψλσλ ν άλζξσπνο αλαθάιππηε λέα πιηθά γηα λα θαηαζθεπάζεη ηα απαξαίηεηα γηα ηελ επηβίσζή ηνπ φπια θαη εξγαιεία, ηαπηφρξνλα έπξεπε λα αλαθαιχπηεη θαη λένπο ηξφπνπο επεμεξγαζίαο ησλ πιηθψλ απηψλ, ψζηε λα κπνξεί λα ηα επεμεξγαζηεί θαιχηεξα θαη γξεγνξφηεξα, πεηπραίλνληαο θαη ηελ επηζπκεηή αθξίβεηα ζην ηειηθφ αληηθείκελν. Οη πξψηεο ηερληθέο επεμεξγαζίαο ησλ λέσλ πην ζθιεξψλ πιηθψλ (κεηαιιεπκάησλ), ήηαλ ε ρχηεπζε θαη ε ζθπξειάηεζε. Γειαδή, ην πιηθφ ζεξκαίλνληαλ κέρξη λα θηάζεη ην ζεκείν ηήμεσο θαη λα γίλεη ξεπζηφ, θαη έπεηηα ρπλφηαλ ζε πέηξηλα θαινχπηα νχησο ψζηε λα πάξεη ην επηζπκεηφ ζρήκα. Σελ ηειηθή κνξθή ηνπ ηελ έπαηξλε έπεηηα απφ ζθπξειάηεζε πνπ έθαλε ν ηερλίηεο φηαλ ην έβγαδε απφ ην θαινχπη. Απηή ε ηερληθή επεμεξγαζίαο φκσο δελ είρε πάληα ηα επηζπκεηά απνηειέζκαηα, θαζψο ε αθξίβεηα θαη ε ηειηθή κνξθή ηνπ αληηθεηκέλνπ ήηαλ απφιπηα ζπλδεδεκέλε κε ηελ επηδεμηφηεηα ηνπ ηερλίηε. Πέξα απφ απηφ φκσο, ε αλαθάιπςε ηνπ ζηδήξνπ, ν νπνίνο έρεη πςειφηεξν ζεκείν ηήμεο απφ ην ραιθφ, έθαλε ηελ δηαδηθαζία ηεο ρχηεπζεο αθφκα πην δχζθνιε κηαο θαη ηα κέζα ζέξκαλζεο ησλ πιηθψλ ηεο επνρήο (θσηηά ζε αλνηθηφ ρψξν κε ηελ ρξήζε μχισλ) δελ επαξθνχζε ψζηε λα ξεπζηνπνηήζεη ην ζίδεξν. Έηζη, νη άλζξσπνη πξνρψξεζαλ ζηελ αλαθάιπςε λέσλ εξγαιείσλ θαη ηερληθψλ ψζηε λα κπνξέζνπλ λα εθκεηαιιεπηνχλ θαη ην λέν απηφ πιηθφ. Πξνζπάζεζαλ ινηπφλ λα θαηαζθεπάζνπλ κεραλέο ζηαζεξήο ζέζεο κε εμσηεξηθή θίλεζε, κε ηηο νπνίεο ζα κπνξνχζε λα γίλεη ε επεμεξγαζία ηεκαρίσλ ζηεξενχ πιηθνχ (π.ρ. μχιν, κέηαιιν) γηα ηελ δεκηνπξγία δηαθφξσλ πξντφλησλ. Γειαδή ηηο πξψηεο εργαλειομηχανές. Γλσζηφηεξε απφ ηνπο αξραίνπο ρξφλνπο εξγαιεηνκεραλή είλαη ν ηφξλνο, άιιεο είλαη ην δξάπαλν, ε θξέδα, ε πιάλε, ε πξέζα θ.ά.. Έρνπλ δηαζσζεί γξαθηθέο απνηππψζεηο πνπ παξηζηάλνπλ ηερληθνχο ήδε ζηε Μεζνπνηακία θαη ηελ αξραία Αίγππην λα ρεηξίδνληαη έλα είδνο ηφξλνπ, δειαδή κηαο «κεραλήο» πνπ πεξηζηξέθεη (κε ηε κπτθή δχλακε ηνπ βνεζνχ, ζπλήζσο δνχινπ) ην πξνο επεμεξγαζία αληηθείκελν θαη ν ρεηξηζηήο (κάζηνξαο) λα επεκβαίλεη ζηε κνξθή ηνπ αληηθεηκέλνπ θαη λα ην δηακνξθψλεη. Αληίζηνηρεο παξαζηάζεηο γλσξίδνπκε απφ ηελ Κίλα, ηελ αξραία Διιάδα θαη άιιεο πεξηνρέο ηεο Δπξψπεο θαη ηεο Αζίαο. εκαληηθά δεκηνπξγήκαηα κε ρξήζε ηφξλνπ έρνπλ δηαζσζεί απφ ηνπο Κέιηεο θαη ηνπο Δηξνχζθνπο. πλεζέζηεξε θαη πξσηαξρηθή κνξθή απηήο ηεο δηαδηθαζίαο επεμεξγαζίαο, πνπ αθνξνχζε ηελ αθξίβεηα θαη ηελ θαιαηζζεζία ηνπ ηειηθνχ αληηθεηκέλνπ θαη φρη ηελ ζθιεξφηεηα ηνπ αξρηθνχ πιηθνχ, είλαη ε δηακφξθσζε κε ηα ρέξηα πήιηλσλ θεξακηθψλ ζηνλ πεξηζηξεθφκελν ηξνρφ. ηνλ ηφξλν επεμεξγαδφκαζηε θπξίσο πιηθά αξθεηά πην ζθιεξά απφ ηνλ πειφ [2]. 9

12 Γεληθφηεξα, ζηνπο αξραίνπο ρξφλνπο ε εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ζπληειέζηεθε κε αξγά θαη ζηαζεξά βήκαηα, κηαο θαη ζηηο πεξηζζφηεξεο πεξηπηψζεηο, ην πιηθφ πξνο θαηεξγαζία παξνπζίαδε κεγαιχηεξε ζθιεξφηεηα απφ ην θνπηηθφ εξγαιείν. Ζ νπζηαζηηθή αιιαγή ζηελ απνηειεζκαηηθφηεηα θαη ηελ αθξίβεηα ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ζπληειέζηεθε πεξίπνπ ην Μεζαίσλα θαη θπξίσο κεηά ην 14 ν αηψλα φπνπ ππάξρνπλ θαη ζπγθεθξηκέλεο πεξηγξαθέο θαη απνηππψζεηο γηα ηελ ρξεζηκνπνίεζε εξγαιεηνκεραλψλ. 1.3 Η εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλώλ από ην 14 ν εσο ηνλ 19 ν αηώλα Η εμέιημε ηνπ ηόξλνπ Σν Μεζαίσλα ρξεζηκνπνηνχληαη ζπλερψο θάπνηεο κνξθέο ηφξλνπ γηα δηάθνξεο θαηαζθεπέο, αιιά θπξίσο κεηά ην 14ν αηψλα ππάξρνπλ ζπγθεθξηκέλεο απνηππψζεηο θαη πεξηγξαθέο, ζπρλφηεξα ζην γεξκαλφθσλν ρψξν απφ ηνπο σξνινγνπνηνχο, νη νπνίνη θαηαζθεχαδαλ ιεπηά ζπεηξψκαηα ζε βίδεο. Σφξλνο ζε γεξκαληθφ κεραλνπξγείν ζηα ηέιε ηνπ 14νπ αηψλα Σφξλνο Γεξκαλνχ σξνινγνπνηνχ ζηα ηειε ηνπ 15νπ αηψλα Δηθφλα 1.3. Σφξλνο ζε γεξκαληθφ κεραλνπξγείν ζηα ηέιε ηνπ 14νπ αηψλα & Σφξλνο Γεξκαλνχ σξνινγνπνηνχ ζηα ηειε ηνπ 15νπ αηψλα Ο Λενλάξλην ληα Βίληζη έρεη ζρεδηάζεη πξσηφηππνπο ηφξλνπο γηα ηελ θαηαζθεπή πνιεκηθψλ κεραλψλ, δελ είλαη γλσζηφ φκσο, αλ απηέο νη εξγαιεηνκεραλέο είλαη επηλνήζεηο ηνπ ίδηνπ ηνπ κεγάινπ κεραληθνχ θαη θαιιηηέρλε θαη αλ θαηαζθεπάζηεθαλ πνηέ πξαγκαηηθά [2]. 10

13 Δηθφλα 1.4. ρέδηα γηα ηφξλνπο ηνπ Λενλάξλην ληα Βίληζη Μέρξη ηελ Αλαγέλλεζε θαίλεηαη λα επηθξαηνχζε ζηνπο ηφξλνπο ε παιηλδξνκηθή θίλεζε. Γειαδή ην πξνο επεμεξγαζία αληηθείκελν άιιαδε θνξά πεξηζηξνθήο, ιφγσ ηνπ ηνμνεηδνχο θηλεηήξηνπ κεραληζκνχ πνπ ρεηξηδφηαλ ν βνεζφο ή ελεξγνπνηνχζε κε ην πφδη ν ηερλίηεο. Απφ ηα κέζα ηνπ 15νπ αηψλα θαίλεηαη λα θαζηεξψλνληαη νη ηφξλνη ζηαζεξήο θίλεζεο, φπσο απηφο ηνπ Λενλάξλην ληα Βίληζη κε ηνλ ηξνρφ κάδαο, ν νπνίνο δηαηεξεί κηα ζηαζεξή ηαρχηεηα πεξηζηξνθήο. Σηο πξψηεο έγθπξεο πιεξνθνξίεο γηα ηελ εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ θαηά ηελ πεξίνδν ηεο Αλαγέλλεζεο ηηο παίξλνπκε ζήκεξα απφ ην βηβιίν ηνπ Jacques Besson (Μπεζφλ, ) κε ηίηιν Theatrum Instrumentorum (1569), ζην νπνίν, ν ζπγγξαθέαο, ζπκπεξηειάκβαλε φιεο ηηο κεραλέο πνπ ήηαλ γλσζηέο ζηελ επνρή ηνπ [3]. Δπίζεο, ζην 18 ν αηψλα, ν Νηηληεξφ ζηελ εγθπθινπαίδεηα ηνπ πεξηγξάθεη ηφξλνπο γηα ηελ θαηαζθεπή εμσηεξηθψλ θαη εζσηεξηθψλ ζπεηξσκάησλ. Μπνξνχκε λα ζεσξήζνπκε φηη ε ζχγρξνλε ηζηνξία ησλ εξγαιεηνκεραλψλ άξρηζε ην έηνο 1775 ζηελ πξψηε Βηνκεραληθή Δπαλάζηαζε, φηαλ ν Άγγινο John Wilkinson (Γνπίιθηλζνλ, ) θαηαζθεχαζε έλα νξηδφληην δξάπαλν (θξεδνδξάπαλν) γηα ηελ επεμεξγαζία ησλ εζσηεξηθψλ επηθαλεηψλ ππξνβφισλ. Ζ θηλεηήξηα δχλακε ηεο κεραλήο ηνπ εξρφηαλ απφ έλα πδξνηξνρφ. Δηθφλα 1.5. Ο John Wilkinson ( ) 11

14 ηα 1794, ν Henry Maudslay (Μφζιπ, ) θαηαζθεχαζε έλα κεηαιιηθφ ηφξλν κε απηνδχλακε πξνψζεζε ηνπ θνπηηθνχ εξγαιείνπ θαη ζηελ ζπλέρεηα, ν ίδηνο, θαηαζθεχαζε δηάθνξνπο φκνηνπο ηφξλνπο κε κεηαβαιιφκελε ηαρχηεηα πεξηζηξνθήο, θαζψο επίζεο θνπηηθέο κεραλέο γηα ζπεηξψκαηα θαη γξαλάδηα [2]. Δηθφλα 1.6. Ο πξψηνο ηφξλνο ηνπ Μφζιπ γηα θνπή ζπεηξσκάησλ (~1800) Ο James Watt (Βαη, ) θαηαζθεχαζε ζηε δεθαεηία ηνπ 1810 έλα παληνγξάθν, κηα κεραλή πνπ ρξεζηκνπνηείηαη ζπρλά θαη ζήκεξα γηα λα «αληηγξάθεη» αλάγιπθεο επηθάλεηεο (λνκίζκαηα θ.ά.). Σελ ίδηα δεθαεηία, θαη πην ζπγθεθξηκέλα ζηα 1813, ν Thomas Blanchard (Μπιάλζαξλη, ) ζέινληαο λα δεκηνπξγήζεη έλα κεράλεκα ην νπνίν ζα ηνλ βνεζνχζε ζηελ θαηαζθεπή θαλψλ κηθξψλ φπισλ, θαηαζθεχαζε έλαλ ηφξλν, ζηνλ νπνίν ην θνπηηθφ εξγαιείν θαζνδεγείην απφ κηα επαθή πνπ αθνινπζνχζε έλα πξνθαηαζθεπαζκέλν ππφδεηγκα. Πεξίπνπ 30 ρξφληα αξγφηεξα, ζηε δεθαεηία ηνπ 1840, θαηαζθεπάζηεθε ν πξψηνο απηφκαηνο ηφξλνο (ξεβφιβεξ), ζηνλ νπνίν ην εξγαιεηνθνξείν έρεη επάλσ ηνπ φια ηα θνπηηθά εξγαιεία. Με κία πεξηζηξνθή ηνπ θνξείνπ έξρεηαη ην θαηάιιειν εξγαιείν ζε ζέζε εξγαζίαο θαη εμνηθνλνκείηαη έηζη ζεκαληηθφο ρξφλνο [4]. Δηθφλα 1.7. Ο James Watt ( ) Δηθφλα 1.8. Ο Thomas Blanchard ( ) 12

15 εκαληηθή ζηνλ ηνκέα ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ήηαλ ζηα κέζα ηνπ 19 νπ αηψλα ε ζπκβνιή ηνπ Άγγινπ κεραληθνχ Joseph Whitworth (Γνπίζγνπνξζ, ), ν νπνίνο αζρνιήζεθε κε θαηαζθεπέο νξγάλσλ κέηξεζεο θαη θαηαζθεπέο ζπεηξσκάησλ. Ο ζεκαληηθφο απηφο κεραληθφο δεκηνχξγεζε ινηπφλ, εθηφο απφ ηηο ηερληθέο θαηαζθεπέο, θαη ηηο αξρέο ηεο ηππνπνίεζεο, ζχκθσλα κε ηελ νπνία, θάζε ηερληθφ εμάξηεκα πνπ έρεη κειεηεζεί θαη δνθηκαζηεί, έπξεπε λα θαηαζθεπάδεηαη αλεμάξηεηα απφ ηελ ππφινηπε κεραλή, κε αθξηβείο πξνδηαγξαθέο θαη ζρέδηα πνπ πξνέβιεπαλ δηαζηάζεηο, αλνρέο θιπ. Έηζη, θάζε εμάξηεκα ζε κηα κεραλή ζα ήηαλ εχθνιν λα αληηθαηαζηαζεί, ζε πεξίπησζε βιάβεο, κε έλα αληαιιαθηηθφ, αθξηβψο ίδην. Με ηηο ηδέεο απηέο ηνπ Γνπίζγνπνξζ, ε κεραλνπξγία πεξλάεη απφ ηε βηνηερληθή ζηελ βηνκεραληθή επνρή, θαηά ηελ νπνία ε κεραλνινγηθή παξαγσγή καδηθνπνηείηαη. Σν φλνκα ηνπ πξσηνπφξνπ απηνχ ηερληθνχ έρεη δνζεί ζε έλα ηππνπνηεκέλν ζπείξσκα (Whitworth threat, -Gewinde) πνπ ζηεξίδεηαη ζε ίληζεο θαη είλαη δηαδεδνκέλν θπξίσο ζηνλ αγγινζαμνληθφ ρψξν. ηελ επεηξσηηθή Δπξψπε θπξηαξρεί ην κεηξηθφ ζπείξσκα πνπ βαζίδεηαη ζην δεθαδηθφ ζχζηεκα. Δηθφλα 1.9. Ο Joseph Whitworth ( ), Η εκθάληζε ηεο πιάλεο θαη ηεο θξέδαο Δηθφλα Σππνπνηεκέλα εμαξηήκαηα εξγαιεηνκεραλήο ηεο επνρήο Οη πξψηεο πιάλεο γηα κεηαιιηθέο επηθάλεηεο θαηαζθεπάζηεθαλ πεξί ην 1800 ζηελ Αγγιία. Σν κεράλεκα απηφ είλαη ίδην κε ην αληίζηνηρν μπινπξγηθφ, κφλν πνπ ην εξγαιείν πξέπεη λα έρεη ζεκαληηθή αλζεθηηθφηεηα γηα λα πιαλίδεη κεηαιιηθέο επηθάλεηεο. ηηο πξψηεο δεθαεηίεο ηνπ 19νπ αηψλα θαηαζθεπάζηεθαλ κεγάιεο πιάλεο ζηελ Αγγιία, ηελ Ακεξηθή θαη ηε Γεξκαλία, κε ηηο νπνίεο πξαγκαηνπνηήζεθαλ ζεκαληηθέο κεηαιιηθέο θαηαζθεπέο. Λφγσ ηεο πνιχπινθεο θαηαζθεπήο ηεο θξέδαο θαη ηεο ζρεηηθά κεγάιεο αθξίβεηαο αλνρψλ πνπ απαηηείηαη γηα ηελ ηθαλνπνηεηηθή ιεηηνπξγία ηεο, ε θξέδα είλαη ζρεηηθά ζχγρξνλε κεραλή ε νπνία θαηαζθεπάζηεθε γηα πξψηε θνξά ην 1818 θαη ρξεζηκνπνηήζεθε ζηελ αξρή γηα ηελ θαηαζθεπή φπισλ ζηηο Ζλσκέλεο Πνιηηείεο. 13

16 Ζ ξαγδαία εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ έδσζε ηε δπλαηφηεηα, αθελφο γηα καδηθή παξαγσγή ηππνπνηεκέλσλ πξντφλησλ, αθεηέξνπ γηα αθξηβείο θαηαζθεπέο, κε απνηέιεζκα λα αξρίζνπλ λα πξνζθέξνληαη ζηελ αγνξά ηερλνινγηθά πξντφληα ζε φιν θαη ρακειφηεξεο ηηκέο. Οη απμεκέλεο πσιήζεηο νδεγνχζαλ ζε πςειά έζνδα, ηα νπνία ζε κεγάιν βαζκφ επελδχνληαλ ζε φιν θαη θαιχηεξεο κεραλέο θ.ν.θ. Απηή ε ζπλερήο θιηκάθσζε νδήγεζε ηηο επηλνήζεηο θαη ηελ παξαγσγή ζε έλα απξφβιεπηα πςειφ ζεκείν. Πέξα απ' απηά, ε αθξίβεηα ησλ εξγαιεηνκεραλψλ δηεπθφιπλε ηελ παξαγσγή ήδε θαηά ην 19ν αηψλα πςειήο πνηφηεηαο ιεπηνκεραληθψλ θαηαζθεπψλ, φπσο φξγαλα κεηξήζεσο, ξνιφγηα, βειηησκέλα κνπζηθά φξγαλα, κηθξά φπια θ.ά. 1.4 Η εμέιημε ησλ Δξγαιεηνκεραλώλ ζηνλ 20 ν αηώλα ηηο αξρέο ηνπ 20 νπ αηψλα νη εξγαιεηνκεραλέο ζπλέρηδαλ λα εμειίζζνληαη ζηαζεξά έηζη ψζηε λα θαιχπηνπλ ηηο φιν θαη κεγαιχηεξεο απαηηήζεηο ησλ αλζξψπσλ. Αμίδεη λα ζεκεησζεί φηη ηελ πξψηε δεθαεηία ηνπ αηψλα απηνχ, έλα ακεξηθάληθν καγαδί κε είδε εξγαιεηνκεραλψλ, πεξηείρε ηα βαζηθά κεραληθά εξγαιεία, ηα νπνία δελ δηαθέξνπλ θαη πνιχ ζηε κνξθή θαη ηε ιεηηνπξγία ηνπο απφ εθείλα πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζήκεξα Η αλάγθε γηα απμεκέλε βηνκεραληθή παξαγσγή Ζ θαηαζθεπή απηνθηλήησλ αξρηθά ζηελ Αγγιία θαη έπεηηα ζηηο ΖΠΑ ιεηηνχξγεζε ζαλ θηλεηήξηα δχλακε ζηελ αλάπηπμε θαιχηεξσλ εξγαιείσλ. ηα ηέιε ηνπ 19 νπ αηψλα θαη ζηηο αξρέο ηνπ 20 νπ ε απηνθηλεηνβηνκεραλία γλψξηζε κεγάιε άλζεζε θαζψο απφ ηα νρήκαηα κε ηελ νγθψδε αηκνκεραλή πεξάζακε ζηνπο πξψηνπο βελδηλνθίλεηνπο θηλεηήξεο (Otto θαη Langen, ην έηνο 1884). Δθείλε ηελ πεξίνδν ινηπφλ ππήξραλ πνιινί θαηαζθεπαζηέο απηνθηλήησλ, παξφιν πνπ ν θφζκνο ηεο επνρήο εθείλεο ήηαλ θάπσο δηζηαθηηθφο φζν αλαθνξά ηε ρξεζηκφηεηα ηνπ λένπ κέζνπ κεηαθνξάο. Ζ δπζπηζηία απηή αξρίδεη λα θάκπηεηαη ζηα 1906, φπνπ ην αλ Φξαληζίζθν πιήηηεηαη απφ έλαλ κεγάιν ζεηζκφ. Δθεί θάλεθε ε ηεξάζηηα ζεκαζία κηαο «κεραληθήο άκαμαο», φηαλ ηα άινγα είραλ ζθνησζεί ή ηξαπκαηηζηεί καδί κε πάξα πνιινχο αλζξψπνπο ή, αθφκα, πνιιά είραλ δηαθχγεη ηξνκαγκέλα απφ ηνπο πεξίεξγνπο πξνζεηζκηθνχο ζνξχβνπο. Οη Ακεξηθάλνη άξρηζαλ λα αληηιακβάλνληαη, κε ηελ θαηάιιειε πξνβνιή θαη απφ ηηο εθεκεξίδεο ηεο επνρήο βέβαηα, φηη ην απηνθίλεην ήηαλ, πέξα απφ κέζν ςπραγσγίαο θαη έλα ζεκαληηθφ εξγαιείν δνπιεηάο. Σελ ίδηα πεξίνδν ινηπφλ (1906), εκθαλίδεηαη ζην πξνζθήλην θαη ν Henry Ford (Φνξλη, ), ν νπνίνο απφ ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1890 ήηαλ έλαο απφ ηνπο πνιινχο θαηαζθεπαζηέο απηνθηλήησλ. Σν 1906 άξρηζε λα ιεηηνπξγεί ην εξγνζηάζην ηνπ Φνξλη θαη λα παξάγεη ιίγα κνληέια απηνθηλήησλ ζε κεγάινπο αξηζκνχο. Ζ κεγάιε επηηπρία ηνπ νθείιεηαη ζηελ ηππνπνίεζε ησλ εμαξηεκάησλ πνπ θαζηέξσζε, κε απνηέιεζκα λα κεησζεί ζεκαληηθά ην θφζηνο παξαγσγήο. Όηαλ ην έηνο 1908 ε εηαηξία Ford άξρηζε λα θαηαζθεπάδεη κφλν έλαλ ηχπν απηνθηλήηνπ, ην Model T, ε ηππνπνίεζε θαη νξζνινγηθνπνίεζε ηεο παξαγσγήο έθηαζε ζε πνιχ 14

17 πςειφ επίπεδν, κε απνηέιεζκα λα κεησζνχλ αθφκα πεξηζζφηεξν ην θφζηνο παξαγσγήο θαη ε ηηκή ησλ απηνθηλήησλ. Σν κνληέιν απηφ ήηαλ απφ ηα θαιχηεξα απηνθίλεηα εθείλεο ηεο επνρήο θαη δηέζεηε θπβηζκφ cm 3 κε ηζρχ 24 PS. Με ηα ζεκαληηθά θέξδε απφ ηηο πσιήζεηο ηνπ Model T ν Φνξλη άλνημε ην έηνο 1910 ηε κνλάδα παξαγσγήο Highland Park ζην Detroit, ε νπνία απνηέιεζε ην πξφηππν νξζνινγηθήο θαη ηππνπνηεκέλεο παξαγσγήο γηα πνιιέο δεθαεηίεο ηνπ 20 νπ αηψλα. ε ζπλεξγαζία κε εηαηξίεο εξγαιεηνκεραλψλ θαηαζθεπάζηεθαλ εηδηθέο κεραλέο, νη νπνίεο εθηεινχζαλ έλα κνλαδηθφ βήκα παξαγσγήο, αιιά απηφ κε πνιχ κεγάιε αθξίβεηα, πςειή πνηφηεηα πξντφληνο θαη ηαρχηεηα δηεθπεξαίσζεο. Με εηδηθά φξγαλα κεηξήζεσο πνπ αλαπηχρζεθαλ γηα θάζε εθαξκνγή επί ηνχηνπ, ειέγρνληαλ φια ηα εμαξηήκαηα σο πξνο ηελ ηήξεζε ησλ πξνδηαγξαθψλ θαη, αλ απηφ δελ ζπλέβαηλε, απνξξίπηνληαλ απηά ηα εμαξηήκαηα, ρσξίο θακία δπλαηφηεηα επηδηφξζσζεο ή ζπκπιεξσκαηηθήο εξγαζίαο. Με απηφ ηνλ ηξφπν θαηάθεξε ε εηαηξία Ford λα κεηψζεη κέζα ζε 8 ρξφληα, απφ ην 1908 κέρξη ην 1916, ηελ ηηκή ηνπ απηνθηλήηνπ απφ 850 ζε 360 δνιάξηα, απμάλνληαο ηελ παξαγσγή απφ ζε απηνθίλεηα. Μέρξη ην 1940 ε εηαηξία είρε θαηαζθεπάζεη ζρεδφλ 28 εθαηνκκχξηα απηνθίλεηα [2]. Δηθφλα Σν απηνθίλεην Model T ηεο Ford Δηθφλα Henry Ford Βάζε ησλ πξναλαθεξζέλησλ βιέπνπκε φηη απηφλ ηνλ αηψλα νη πξψηεο απιέο θαη κηθξήο αθξίβεηαο εξγαιεηνκεραλέο, πνπ εθεπξέζεθαλ ηνλ πξνεγνχκελν αηψλα (19 ν αηψλα), εμειίζζνληαη, θαζψο επίζεο θαηαζθεπάδνληαη θαη λέεο εξγαιεηνκεραλέο, γηα λα θαιχςνπλ ηηο λέεο απμεκέλεο παξαγσγηθέο αλάγθεο ηνπ αλζξψπνπ. Δίλαη ινηπφλ εκθαλέο φηη, πέξα απφ ηνπο θαζαξά ηερλνινγηθνχο ζπληειεζηέο, νξγαλσηηθνί, ιεηηνπξγηθνί θαη αλζξψπηλνη παξάγνληεο επεξέαζαλ νινέλα θαη πην πνιχ ηελ εμέιημε, θαζψο θαη ηηο ηάζεηο ζρεδίαζεο θαη αλάπηπμεο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ. Οη θχξηνη ζπληειεζηέο ηεο εμέιημεο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ηνλ 20 ν αηψλα κπνξνχλ λα ζπλνςηζηνχλ ζηνπο παξαθάησ: 15

18 1.4.2 Σα πιηθά ησλ θνπηηθώλ εξγαιείσλ Ζ ζπλερήο βειηίσζε ησλ ηδηνηήησλ ησλ πιηθψλ γηα θνπηηθά εξγαιεία επέδξαζε δξαζηηθά ζηελ εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ. Απηφ επέηξεςε ηε ρξεζηκνπνίεζε φιν θαη πςειφηεξσλ ηαρπηήησλ θνπήο (ρήκα 1), κε απνηέιεζκα λα έρνπκε αλάινγε αχμεζε ησλ πεξηζηξνθηθψλ ηαρπηήησλ θαη αλακθίβνια ηεο ηζρχο ηεο εξγαιεηνκεραλήο (έζησ θαη ρσξίο αχμεζε ηεο ζεσξεηηθήο δηαηνκήο ηνπ απνβιήηνπ). Δηθφλα 1.13 Γηαρξνληθή εμέιημε πιηθψλ γηα θνπηηθά εξγαιεία κε θξηηήξην ηελ ηαρχηεηα θνπήο. 1. αλζξαθνχρνο ράιπβαο, 2. ηαρπράιπβαο, 3. ζθιεξνκέηαιιν, 4. θεξακεπηηθά ππξηκάρσλ νμεηδίσλ, 5. πεξηβάιινπζα Η αθξίβεηα θαηαζθεπήο Παξάιιεια κε ηηο απμαλφκελεο απαηηήζεηο ζε ηζρχ θαη ζε πεξηζηξνθηθέο ηαρχηεηεο, γίλνληαη επηηαθηηθέο νη απαηηήζεηο γηα αχμεζε ηεο αθξίβεηαο ηεο κνξθνπνίεζεο (δηαζηάζεηο θαη κνξθή), πνπ νθείινπλ λα δίλνπλ νη εξγαιεηνκεραλέο. Δλδεηθηηθά αλαθέξσ φηη ε επηδεηνχκελε αθξίβεηα ηελ επνρή ηνπ J. Watt ήηαλ ηεο ηάμεσο ησλ 2000 κm, ζήκεξα φκσο είλαη δπλαηή ε επίηεπμε δηαζηαηηθήο αθξίβεηαο θάησ ηνπ ελφο κm. Ζ απαηηνχκελε αθξίβεηα θαηαζθεπήο καδί κε ηηο απμεκέλεο ηαρχηεηεο θνπήο θαη ηελ ηζρχ έδξαζαλ απνθαζηζηηθά ζηελ αλάπηπμε ησλ δνκηθψλ (βάζε, θιίλε, νξζνζηάηεο θ.ιπ.) αιιά θαη ιεηηνπξγηθψλ (θηβψηηα ηαρπηήησλ, άηξαθηνο, νιηζζεηήξεο θ.ιπ.) ζηνηρείσλ ηεο εξγαιεηνκεραλήο, θαζψο επίζεο θαη ζπλαθψλ κεηξνινγηθψλ νξγάλσλ θαη κεζφδσλ. Δπηπξφζζεηα, άξρηζε λα δίλεηαη κεγάιε ζεκαζία ζηε δηακφξθσζε 16

19 ζηηβαξψλ εξγαιεηνκεραλψλ σο δνκηθψλ ζπλφισλ θαη παξάιιεια ζηε δπλακηθή κειέηε ηεο ζπκπεξηθνξάο ηνπο Μέζνδνη θαη όξγαλα κεηξήζεσο Σνλ αηψλα απηφ επίζεο αλαπηχζζνληαη κέζνδνη θαη ζπλαθή φξγαλα γηα κεηξήζεηο επάλσ ζηελ εξγαιεηνκεραλή (ή ζε πξφηππα ππφ θιίκαθα). Οη κεηξήζεηο απηέο ιακβάλνπλ ρψξα θαηά ηε δηάξθεηα ζρεδίαζεο θαη θαηαζθεπήο ηεο εξγαιεηνκεραλήο, θαζψο επίζεο θαη φηαλ είλαη έηνηκε γηα παξάδνζε ε εξγαιεηνκεραλή. Οη κεηξήζεηο απηέο αθνξνχλ ηα πεδία ηεο αθξίβεηαο θαηαζθεπήο, ησλ αλαπηπζζφκελσλ δπλάκεσλ, ησλ ηάζεσλ παξακφξθσζεο θαη ζεξκνθξαζηψλ, ηεο δπλακηθήο ζπκπεξηθνξάο ηεο εξγαιεηνκεραλήο θ.ιπ. Γηα λα επηηεπρζνχλ απηέο νη κεηξήζεηο ηνλ 20 ν αηψλα θαηαζθεπάζηεθαλ λέα φξγαλα κέηξεζεο, πνπ παξνπζίαδαλ κεγαιχηεξε αθξίβεηα, θαη βέβαηα επηλνήζεθαλ θαη λέεο κέζνδνη κέηξεζεο, ζχκθσλε κε ηα λέα φξγαλα. Έηζη κπνξνχζε λα αλαιπζεί θαη λα αμηνινγεζεί ζσζηά γηα ην εάλ κηα εξγαιεηνκεραλή είλαη απνδνηηθή θαη θαηάιιειε γηα ηελ εξγαζία πνπ θαηαζθεπάδεηαη αθφκε θαη απφ ην ζηάδην ηεο ζχιιεςεο θαη ζρεδίαζήο ηεο Η απηνκαηνπνίεζε ζηηο εξγαιεηνκεραλέο εκαληηθφ ξφιν ζηελ αλάπηπμε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ έπαημε θαη ε αλάγθε νηθνλνκηθφηεξεο (ρακειφηεξνπ θφζηνπο) κεραλνπξγηθήο παξαγσγήο, θάηη πνπ έρεη άκεζε ζρέζε κε ηελ απηνκαηνπνίεζε ηεο παξαγσγήο. Ο βαζκφο απηνκαηνπνίεζεο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ απμάλεηαη ζηαδηαθά θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ 20 νπ αηψλα δεκηνπξγψληαο έλα θάζκα εξγαιεηνκεραλψλ κε δηαθνξεηηθφ βαζκφ απηνκαηνπνίεζεο γηα ηελ θάιπςε ησλ πνηθίισλ απαηηήζεσλ ησλ εθαξκνγψλ. Έηζη, ζηε δηάξθεηα ηνπ 20 νπ αηψλα, απφ ηηο εξγαιεηνκεραλέο γεληθήο ρξήζεσο κεηαβαίλνπκε ζε εξγαιεηνκεραλέο κίαο ρξήζεσο θαη ηειηθά ζε απηνκαηνπνηεκέλεο ζεηξέο εξγαιεηνκεραλψλ γηα καδηθή παξαγσγή. Οη αλάγθεο γηα απηνκαηνπνίεζε ησλ κεραλψλ νδήγεζαλ ζηελ αλάπηπμε κεζφδσλ ειέγρνπ (θαζνδήγεζεο θαη ξχζκηζεο), δειαδή απφ ηνλ θαζαξά κεραληθφ έιεγρν (νδεγεηηθέο θακπχιεο, έθθεληξα θ.α.) πεξλάκε ζηνλ πδξαπιηθφ, πλεπκαηηθφ, ειεθηξηθφ ειεθηξνληθφ θαη ζε ζπλδπαζκνχο ηνπο. Απφ ηα κέζα ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1960, παξαηεξήζεθε κεγάιε αλάπηπμε ζηελ ειεθηξνληθή επεμεξγαζία πιεξνθνξηψλ ε νπνία έδσζε κεγάιε ψζεζε ζε κηα επξχηεξε ρξεζηκνπνίεζε ηνπ απηνκαηηζκνχ ζηηο εξγαιεηνκεραλέο. Όπσο είλαη αλακελφκελν, κε ηελ πάξνδν ησλ ρξφλσλ ν απηνκαηηζκφο ζηηο εξγαιεηνκεραλέο αλαπηχζζεηαη, κε απνηέιεζκα λα θηάζεη, ζηα ηέιε ηνπ αηψλα απηνχ, ζηελ αλάπηπμε, παξαγσγή θαη ρξεζηκνπνίεζε βειηησκέλσλ ηχπσλ εξγαιεηνκεραλψλ κε ςεθηαθή θαζνδήγεζε, φπσο θαη ζε απηνκαηνπνηεκέλα ζπζηήκαηα ειέγρνπ ηεο κεραλνπξγηθήο παξαγσγήο. Σνλ αηψλα απηφ δεκηνπξγνχληαη θαη δηαηίζεληαη απφ εηδηθέο βηβιηνζήθεο έηνηκα πξνγξάκκαηα ειεθηξνληθνχ ππνινγηζηή, ηα νπνία δηεπθνιχλνπλ ηε ζρεδίαζε ησλ 17

20 εξγαιεηνκεραλψλ (ζηαηηθή θαη δπλακηθή ησλ δηαθφξσλ ζηνηρείσλ ηεο θαη ηεο εξγαιεηνκεραλήο σο ζχλνιν). Καηά ηε δηάξθεηα ηνπ 20 νπ αηψλα, δηαπηζηψλνπκε φηη νη ζρεδηαζηέο κεραληθνί αζρνινχληαη πεξηζζφηεξν κε θαηλνηνκίεο θαη βειηηψζεηο ζε δνκηθά θαη ιεηηνπξγηθά ζηνηρεία ησλ εξγαιεηνκεραλψλ θαη ιηγφηεξν κε ηε ζχιιεςε θαη πξαγκαηνπνίεζε λέσλ θηλεκαηηθψλ αξρψλ. Απηφ, κπνξεί λα νθείιεηαη ζην γεγνλφο φηη νη ππάξρνπζεο απφ ην 19 ν αηψλα εξγαιεηνκεραλέο, ππήξμαλ ην απνηέιεζκα κηαο θπζηθήο δηεξγαζίαο θαη ε εμέιημε ηνπο αθνξνχζε κφλν θαζηεξσκέλα είδε εξγαιεηνκεραλψλ, θαη κάιηζηα, ζε φηη αθνξά ζηνηρεία ηνπο θαη φρη βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ζχιιεςεο θαη ζρεδίαζεο. Ζ ελαζρφιεζε ησλ ζρεδηαζηψλ κεραληθψλ κε ηελ βειηίσζε ησλ ππαξρνπζψλ εξγαιεηνκεραλψλ νδήγεζε ζηελ εκθάληζε εξγαιεηνκεραλψλ πνιιαπιψλ θαηεξγαζηψλ κε ςεθηαθή θαζνδήγεζε νη νπνίεο δελ είλαη ηίπνηε άιιν, παξά ζπλδπαζκνί ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ, ζπλήζσο ηφξλνπ εζσηεξηθήο ηφξλεπζεο, θξαηδνκεραλήο θαη δξάπαλνπ κε απηφκαηα κεηαθηλνχκελν εξγαιεηνθνξέα ή θαη κε άιιεο δπλαηφηεηεο απηνκαηηζκνχ. Έηζη, πεξίπνπ ζηα κέζα ηνπ 20 νπ αηψλα, νη εξγαιεηνκεραλέο αξρίδνπλ λα απηνκαηνπνηνχληαη πεξηζζφηεξν κεηψλνληαο έηζη ηελ επέκβαζε ηνπ αλζξψπνπ ρεηξηζηή ζηε δηαδηθαζία ηεο θαηεξγαζίαο. Σαπηφρξνλα, ζηα κηζά ηνπ 20 νπ αηψλα, εκθαλίδνληαη δεηιά δεηιά νη πξψηεο εξγαιεηνκεραλέο αξηζκεηηθνχ ειέγρνπ (NC), κε ηηο νπνίεο βέβαηα ζα αζρνιεζνχκε εθηελέζηεξα ζε επφκελν θεθάιαην ηεο παξνχζαο πηπρηαθήο εξγαζίαο (Κεθάιαην 3). Ζ απηνκαηνπνίεζε απηή ησλ εξγαιεηνκεραλψλ νδήγεζε ζηελ παχζε ηεο παξαγσγήο ηεο νξηδφληηαο βξαρείαο πιάλεο. Οη εξγαζίεο πνπ πξαγκαηνπνηνχληαλ ζηελ νξηδφληηα βξαρεία πιάλε άξρηζαλ, θάηη πνπ ζπκβαίλεη θαηά θφξνλ ζήκεξα, λα πξαγκαηνπνηνχληαη απφ ζχγρξνλα CNC θέληξα θαηεξγαζίαο κε βάζε ηε θξέδα Σηάδηα εμέιημεο κεραλνπξγηθνύ ηόξλνπ. (Δλδεηθηηθή αλαθνξά) Κιείλνληαο απηφ ην θεθάιαην, έρνληαο ζαλ ζηφρν ηελ θαηαλφεζε ηεο εμέιημεο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ 20 νπ αηψλα, ζα ρξεζηκνπνηήζνπκε ζαλ ελδεηθηηθφ παξάδεηγκα ηνλ θνηλφ κεραλνπξγηθφ ηφξλν θαη ηηο αιιαγέο- βειηηψζεηο ηνπ ηνλ αηψλα απηφ [5]. 1906: Ο ηφξλνο παξνπζηάδεη κηα ιεπηή αλνηθηή κνξθή πιαηζίνπ θαη ε κεηάδνζε ηεο πεξηζηξνθηθήο θίλεζεο ζηελ άηξαθην δίλεηαη κε ηκαληνθίλεζε θαη ζε πνιχ πεξηνξηζκέλν αξηζκφ βεκάησλ. 1925: ηνλ ηφξλν έρεη πξνζηεζεί έλαο μερσξηζηφο ειεθηξνθηλεηήξαο κε μερσξηζηφ θηβψηην (κε νδνληνηξνρνχο), θάηη πνπ δίλεη απηνδπλακία ζηελ εξγαιεηνκεραλή. 18

21 1960: Ο ηφξλνο παξνπζηάδεη θιεηζηή κνξθή πιαηζίνπ κε πξνθαλψο βειηησκέλε ζηηβαξφηεηα. Δπίζεο, είλαη δπλαηφλ λα δηαζέηεη κηα δηάηαμε αληηγξαθήο θαζψο επίζεο θαη άιια ζηνηρεία κεραληθνχ, πδξαπιηθνχ θαη ειεθηξνληθνχ ειέγρνπ. 1977: Ζ ζρεδίαζε ελφο ηφξλνπ δελ παξνπζηάδεη ζνβαξέο δηαθνξέο ζηε δνκή ηνπ απφ εθείλνλ ηνπ Οη ρεηξηζκνί θαη ν έιεγρνο ησλ ιεηηνπξγηθψλ θηλήζεσλ ηεο εξγαιεηνκεραλήο εθηεινχληαη κε πιήθηξα πνπ βξίζθνληαη ζηνλ πίλαθα ρεηξηζκνχ, θαη ν ηφξλνο απηφο είλαη δπλαηφλ λα ιεηηνπξγεί θαη κε ςεθηαθή θαζνδήγεζε. πλνςίδνληαο, παξαηεξνχκε φηη νη ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο παίξλνπλ ηε ζεκεξηλή ηνπο κνξθή θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ 20 νπ αηψλα. ην επφκελν θεθάιαην πνπ αθνινπζεί, ζα αζρνιεζνχκε ιεπηνκεξψο κε ηηο ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο, αλαθέξνληαο θάπνηα γεληθά ζηνηρεία γηα απηέο θαη αλαιχνληαο ηέζζεξηο βαζηθέο ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο (ηφξλν, πιάλε, θξαηδνκεραλή θαη δξάπαλν) σο πξνο ηε δνκή, ηε ιεηηνπξγία, ηελ ρξεζηκφηεηα θαη ηελ απνηειεζκαηηθφηεηα ηνπο. 19

22 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 2 Οη πκβαηηθέο Δξγαιεηνκεραλέο ηνπ ζήκεξα 2.1 Γεληθά γηα ηηο Δξγαιεηνκεραλέο Σελ εξγαιεηνκεραλή επεμεξγαζίαο κεηάιινπ (είλαη δπλαηή θαη ε επεμεξγαζία νξηζκέλσλ κε κεηαιιηθψλ πιηθψλ) ηελ νξίδνπκε σο κηα ζηαηηθή κεραλή, πνπ ηξνθνδνηείηαη κε ηελ αλαγθαία γηα ηελ ιεηηνπξγία ηεο ηζρχ απηνδχλακα (απφ έλα ή πεξηζζφηεξνπο ειεθηξνθηλεηήξεο), ζηελ νπνία ε κνξθνπνίεζε ηνπ κεηάιινπ (κέζα ζε θαζνξηζκέλα φξηα δηαζηαηηθήο αθξίβεηαο, αθξίβεηαο κνξθήο θαη βαζκνχ ηξαρχηεηαο επηθάλεηαο) πξαγκαηνπνηείηαη κε θνπή, κε δηακφξθσζε ή κε ηε βνήζεηα κε ζπκβαηηθψλ θαηεξγαζηψλ ή θαη κε ζπλδπαζκνχο ηνπο. Γηα απηφ ην ιφγν, νη κεραλέο ρχηεπζεο θαη ζπγθφιιεζεο δελ αλήθνπλ ζηελ θαηεγνξία ησλ εξγαιεηνκεραλψλ. Οη εξγαιεηνκεραλέο απνηεινχλ ην θχξην κέζν ηεο κεραλνπξγηθήο παξαγσγήο θαη ην θφζηνο θαηαζθεπήο ηνπο απνηειεί έλα ζεκαληηθφ κέξνο ηεο ζπλνιηθήο αμίαο θαηαζθεπήο κεραλεκάησλ ελ γέλεη. ηελ εηθφλα πνπ αθνινπζεί (Δηθφλα 2.1) παξνπζηάδνληαη ζρεκαηηθά ηα κέξε πνπ απνηεινχλ έλαλ απιφ δηακήθε ηφξλν θαη κηα νξηδφληηα θξαηδνκεραλή, θαζψο θαη ηε ξνή ηεο θίλεζεο ζηηο εξγαιεηνκεραλέο απηέο. Δ Eηθφλα 2.1 Σα θχξηα κέξε : α) Δλφο ηφξλνπ γεληθήο ρξήζεσο θαη β) κηαο νξηδφληηαο θξαηδνκεραλήο. (ΖΚ ειεθηξνθηλεηήξαο, Α δνκηθά ζηνηρεία, Β ζηνηρεία κεηαδφζεσο θίλεζεο, Γ ζπζθεπή ζπγθξαηήζεσο θνκκαηηψλ, Γ ζπζθεπή ζπγθξαηήζεσο εξγαιείσλ, Δ ζηνηρεία ειέγρνπ). Δηδηθφηεξα έρνπκε: 20

23 a) Σα δνκηθά ζηνηρεία ηεο εξγαιεηνκεραλήο, δειαδή ην ζψκα ηεο (βάζε, θιίλε, θνξκφο ή νξζνζηάηεο ή ζηήιε), ηελ θεθαιή, ηελ ηξάπεδα καδί κε ηα ζπλαθή ιεηηνπξγηθά ζηνηρεία, δειαδή ηα δηάθνξα θνξεία, ηνπο απαξαίηεηνπο νιηζζεηήξεο (επζπληήξηεο ή γιίζηξεο) ζην ζψκα ηεο θαη ζηα θνξεία ή ζηελ ηξάπεδα, θαζψο επίζεο θαη ηελ θχξηα άηξαθην κε ηα έδξαλά ηεο. b) Σα ζηνηρεία κεηαδόζεσο θίλεζεο. Δίλαη κεραληζκνί πνπ πξαγκαηνπνηνχλ ηελ πξσηεχνπζα θίλεζε θαη ηελ θίλεζε πξνψζεσο ηεο εξγαιεηνκεραλήο (φπσο είλαη ην θηβψηην ηαρπηήησλ θαη ην θηβψηην πξνψζεσο αληίζηνηρα), κεραληζκνί γηα ηελ κεηαηξνπή ηεο πεξηζηξνθηθήο θίλεζεο ζε παιηλδξνκηθή, θαζψο θαη δηαηάμεηο πεξηνδηθήο ή δηαθνπηφκελεο θίλεζεο ή κεραληζκνί γηα ηελ πινπνίεζε βνεζεηηθψλ θηλήζεσλ. c) Σα πνηθίια εμαξηήκαηα, ζπζθεπέο θαη δηαηάμεηο γηα ηελ πξφζδεζε ησλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ θαη ησλ θνκκαηηψλ πξνο θαηεξγαζία. d) Σέινο έρνπκε ηα ζηνηρεία ειέγρνπ ησλ δηαθφξσλ ιεηηνπξγηψλ ηεο εξγαιεηνκεραλήο (θηλήζεηο βαζηθέο θαη βνεζεηηθέο, έλαξμε θαη παχζε ιεηηνπξγίαο θ.ιπ.) θαη ηα ζηνηρεία πξνζηαζίαο απφ βιάβεο θαη αηπρήκαηα. Σα ζηνηρεία ειέγρνπ είλαη ηα ζηνηρεία θαζνδήγεζεο (κεραληθή, πδξαπιηθή, πλεπκαηηθή, ειεθηξηθή, ειεθηξνληθή θαζψο θαη ςεθηαθή) θαη ξχζκηζεο ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Πέξα φκσο απφ ηα θχξηα κέξε πνπ αλαθέξακε παξαπάλσ, νη εξγαιεηνκεραλέο θνπήο είλαη εθνδηαζκέλεο, αλαιφγσο ηελ πεξίπησζε, κε ζχζηεκα παξνρήο πγξνχ θνπήο, κε ζχζηεκα ιηπάλζεσο θαη κε δηάθνξα αθφκε παξειθφκελα θαη εμαξηήκαηα Σαμηλόκεζε ησλ εξγαιεηνκεραλώλ ηε κεραλνπξγηθή πξάμε ζπλαληάκε κεγάιε πνηθηιία ζηα είδε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ θαη επηπιένλ πιεζψξα ηχπσλ ζην είδνο απηφ. Γηα απηφ ην ιφγν, πξνθχπηεη ε αλάγθε θαηαηάμεσο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ αλάινγα κε ηα νθέιε πνπ απνθνκίδνπκε. Ζ ηαμηλφκεζε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ γίλεηαη βάζε νξηζκέλσλ θξηηεξίσλ ηα νπνία ζα αλαθεξζνχλ παξαθάησ [5] Καηάηαμε ωο πξνο ην είδνο ηεο θαηεξγαζία Δίλαη ε θιαζζηθή θαηάηαμε πνπ θάλνπλ ζηηο εξγαιεηνκεραλέο, ζχκθσλα κε ηε βαζηθή θαηεξγαζία θνπήο, γηα ηελ νπνία ε θάζε κία απφ απηέο είλαη κειεηεκέλε, ζρεδηαζκέλε θαη θαηαζθεπαζκέλε. Έηζη έρνπκε [6]: a) Γηα ηελ ηφξλεπζε ηνλ ηόξλν. b) Γηα ηε δηάηξεζε ην δξάπαλν. c) Γηα ην πιάληζκα επίπεδσλ επηθαλεηψλ ηελ πιάλε. d) Γηα ην πιάληζκα κηθξψλ αληηθεηκέλσλ θαη ην θξαηδάξηζκα ηε θξαηδνκεραλή θαη 21

24 e) Γηα ηε ιείαλζε ην ιεηαληηθό κεράλεκα θ.α. Σηο θιαζζηθέο απηέο εξγαιεηνκεραλέο είλαη δπλαηφ λα ηηο ζπλαληήζνπκε είηε σο εξγαιεηνκεραλέο γεληθήο ρξήζεσο, είηε σο εηδηθέο εξγαιεηνκεραλέο Καηάηαμε ωο πξνο ην είδνο ηεο πξωηεύνπζαο θίλεζεο Α. Δξγαιεηνκεραλέο κε πεξηζηξνθηθή ηελ πξσηεχνπζα θίλεζε: α) Σφξλνη: - Οξηδφληηνη - Καηαθφξπθνη - Ππξγσηνί (ή revolver κε πεξηζηξεθφκελν εξγαιεηνθνξέα πνιιψλ εξγαιείσλ) εκηαπηφκαηνη ή απηφκαηνη, κνλνάηξαθηνη ή πνιπάηξαθηνη - πεηξνηνκεζεψο β) Γξάπαλα: - Καηαθφξπθα - Οξηδφληηα - Αθηηλσηά ή ξάληηαι - Ζκηαπηφκαηα (κνλνάηξαθηα ή πνιπάηξαθηα) γ) Φξαηδνκεραλέο: - Οξηδφληηεο - Καηαθφξπθεο - Αληηγξαθήο (παληνγξάθνη) δ) Φξαηδνδξάπαλα ε) Λεηαληηθά κεραλήκαηα: - Δπίπεδσλ επηθαλεηψλ (κε παιηλδξνκνχζα ή πεξηζηξεθφκελε ηξάπεδα) - Κπιηλδξηθψλ επηθαλεηψλ (εμσηεξηθψλ ή εζσηεξηθψλ) - Άθεληξεο ιεηάλζεσο - Οδνληψζεσλ - πεηξσκάησλ - Δηδηθά (π.ρ. ζηξνθαινθφξσλ αμφλσλ) - Σξνρηζηηθά (θπξίσο θνπηηθψλ εξγαιείσλ) ζη) Δξγαιεηνκεραλέο Honning (Honning: θαηεξγαζία πνπ είλαη ππεχζπλε γηα ηελ απφδνζε θαιχηεξσλ επηθαλεηψλ, ε νπνία πξαγκαηνπνηείηαη απνθιεηζηηθά κε ζπλεξγαδφκελνπο ηξνρνχο [7]) θαη Lapping (Lapping: ρξεζηκνπνηψληαο θνπηηθφ εξγαιείν γηα lapping επηηπγράλεηαη ε αθαίξεζε πνιχ κηθξψλ ζσκαηηδίσλ κεηάιινπ πνπ βξίζθνληαη ζηελ επηθάλεηα ηνπ νδφληνο κεηά ηε ζεξκηθή ηνπ θαηεξγαζία [7]) 22

25 δ) Δξγαιεηνκεραλέο απφμεζεο νδνληνηξνρψλ ε) Δξγαιεηνκεραλέο θνπήο νδνληψζεσλ (γξαλαδνθφπηεο): - Μεησπηθψλ νδνλησηψλ ηξνρψλ κε ίζα ή ειηθνεηδή δφληηα κε ηε κέζνδν πεξηθεξηθνχ θξαηδαξίζκαηνο θχιηζεο (Hobbing: απνηειεί ζήκεξα ηνλ πην δηαδεδνκέλν θαη έλαλ απφ ηνπο ηαρχηεξνπο ηξφπνπο θαηαζθεπήο νδνλησηψλ ηξνρψλ. Ο θνπηήξαο Hob έρεη ηε κνξθή είηε επάιιεισλ θαλφλσλ πξνζδεκέλσλ ζηελ εμσηεξηθή πεξηθέξεηα θπιίλδξνπ, είηε ηε κνξθή αηέξκνλα θνριία απνηεινχκελνπ απφ θνπηηθά δφληηα [7]) - Κσληθψλ νδνληνηξνρψλ κε επζεία νδφλησζε κε ρξεζηκνπνίεζε δηζθνεηδψλ θνπηήξσλ θαη ππνεηδψλ νδνληνηξνρψλ. ζ) Δξγαιεηνκεραλέο απνθνπήο: - Σφξλνη απνθνπήο - Λεηαληηθά κεραλήκαηα απνθνπήο - Πεξηζηξνθηθά πξηφληα Β. Δξγαιεηνκεραλέο κε επζχγξακκε ηελ πξσηεχνπζα θίλεζε: α) Πιάλεο: - Οξηδφληηεο βξαρείεο πιάλεο ή ηαρππιάλεο, νη νπνίεο, φπσο αλαθέξζεθε θαη παξαπάλσ, αληηθαηαζηάζεθαλ απφ CNC θέληξα θαηεξγαζίαο κε βάζε ηε θξέδα. - Σξαπεδφπιαλεο (κε έλα ή δχν νξζνζηάηεο) - Καηαθφξπθεο βξαρείο πιάλεο β) Δξγαιεηνκεραλέο απιαθψζεσο ή δηαλνίμεσο (κεραλήκαηα Broaching: ε κέζνδνο απηή ζπλήζσο ρξεζηκνπνηείηαη ζηε δεκηνπξγία εζσηεξηθψλ νδνληψζεσλ φπνπ φια ηα δφληηα πθίζηαληαη ηαπηφρξνλε θαηεξγαζία. Ζ ζπγθεθξηκέλε κέζνδνο εμαζθαιίδεη κεγάιε ηαρχηεηα θαηεξγαζίαο θαη άξα ηε δπλαηφηεηα γηα καδηθή παξαγσγή [7]) νξηδφληηεο ή θαηαθφξπθεο γ) Δξγαιεηνκεραλέο θνπήο νδνληψζεσλ (γξαλαδνθφπηεο) - Μεησπηθψλ νδνληνηξνρψλ κε επζεία ή ειηθνεηδή νδφλησζε κε πιάληζκα θπιίζεσο (ην θνπηηθφ εξγαιείν κπνξεί λα είλαη νδνληνηξνρφο, πνπ παιηλδξνκεί επζχγξακκα ή νδνλησηφο θαλφλαο) - Κσληθψλ νδνληνηξνρψλ κε επζεία νδφλησζε κνξθνπνηεκέλε κε δεχγνο παιηλδξνκνχλησλ απιψλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ. δ) Δξγαιεηνκεραλέο απνθνπήο - Παιηλδξνκηθά πξηφληα 23

26 Γηάθξηζε ωο πξνο ην βαζκό εμεηδίθεπζεο Α. Δξγαιεηνκεραλέο γεληθήο ρξήζεσο: Ολνκάδνληαη έηζη νη εξγαιεηνκεραλέο πνπ είλαη θαηαζθεπαζκέλεο λα εθηεινχλ πνιιά είδε εξγαζηψλ ηεο θαηεγνξίαο ηνπο ζε πνηθηιία απφ ηεκάρηα ζε φηη αθνξά ην κέγεζνο θαη ηε κνξθή ηνπο. Οη εξγαιεηνκεραλέο απηέο ρξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο ζηελ παξαγσγή θαηά κνλάδα θαη θαηά κηθξέο παξηίδεο, θαζψο επίζεο θαη γηα επηζθεπαζηηθέο εξγαζίεο. Μία ηππηθή εξγαιεηνκεραλή γεληθήο ρξήζεσο είλαη έλαο ζπλήζεο κεραλνπξγηθφο ηφξλνο, φπνπ ζε απηφλ κπνξνχκε λα θαηεξγαζηνχκε εζσηεξηθέο ή εμσηεξηθέο θπιηλδξηθέο επηθάλεηεο, θσληθέο επηθάλεηεο, λα θφςνπκε ζπείξσκα θ.α. Β. Δηδηθέο εξγαιεηνκεραλέο: Έηζη νλνκάδνληαη νη εξγαιεηνκεραλέο νη νπνίεο εθηεινχλ απνθιεηζηηθά κία κφλν θαζνξηζκέλε εξγαζία. Έλαο γξαλαδνθφπηεο ή έλα ιεηαληηθφ κεράλεκα νδνληψζεσλ είλαη ηππηθά παξαδείγκαηα εηδηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ. Γ. Απζηεξά εμεηδηθεπκέλεο εξγαιεηνκεραλέο: Έηζη ραξαθηεξίδνληαη νη εξγαιεηνκεραλέο πνπ είλαη κειεηεκέλεο κφλν γηα ηελ εθηέιεζε νξηζκέλεο θάζεο θαηεξγαζίαο ζε νξηζκέλν ηεκάρην. Οη εηδηθέο θαη νη απζηεξά εμεηδηθεπκέλεο εξγαιεηνκεραλέο βξίζθνπλ εθαξκνγή ζηελ παξαγσγή θαηά παξηίδεο κεγάινπ κεγέζνπο θαη ζηε καδηθή παξαγσγή. Γ. εηξά εξγαιεηνκεραλώλ ή εξγαιεηνκεραλέο κεηαθνξάο: Δίλαη ζπγθξνηήκαηα εξγαιεηνκεραλψλ φπνπ ην αθαηέξγαζην θνκκάηη, κεηαθέξεηαη, θαηεξγάδεηαη θαη ειέγρεηαη (φπνπ απαηηείηαη έιεγρνο) απφ εξγαιεηνκεραλή ζε εξγαιεηνκεραλή θαη παξαδίδεηαη ηειηθά έηνηκν. Σέηνηα ζπγθξνηήκαηα εξγαιεηνκεραλψλ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηε ξντθή παξαγσγή. Δ. Δξγαιεηνκεραλέο πνιιαπιώλ θαηεξγαζηώλ: Δίλαη ζχλζεηεο εξγαιεηνκεραλέο, σο επί ην πιείζηνλ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο, κε δπλαηφηεηα εθηειέζεσο πνιιψλ δηαθνξεηηθψλ θαηεξγαζηψλ ζε πεξίπινθα ζπλήζσο ηεκάρηα Καηάηαμε αλάινγα κε ηελ αθξίβεηα ηεο θαηεξγαζίαο Α. Δξγαιεηνκεραλέο ζπλήζνπο αθξίβεηαο (standard): ε απηέο αλήθνπλ νη γεληθήο ρξήζεσο εξγαιεηνκεραλέο. Β. Δξγαιεηνκεραλέο αθξίβεηαο άλσ ηεο ζπλήζνπο ζηάζκεο (above standard): Καηαζθεπάδνληαη κε ηηο ίδηεο πξνδηαγξαθέο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ζπλήζνπο αθξίβεηαο, κε ηε δηαθνξά φηη νη απαηηήζεηο αθξίβεηαο νξηζκέλσλ θξίζηκσλ ηεκαρίσλ είλαη κεγαιχηεξεο. Δπίζεο, ε πνηφηεηα ζπλαξκνιφγεζεο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ απηψλ, φπσο θαη ε εθηέιεζε ησλ αλαγθαίσλ ξπζκίζεσλ είλαη αλψηεξε. 24

27 Γ. Δξγαιεηνκεραλέο κεγάιεο αθξίβεηαο (high accuracy): Κξίζηκα κέξε απηψλ ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ζρεδηάδνληαη θαη θαηαζθεπάδνληαη βάζεη πξνηχπσλ πςεινχ βαζκνχ αθξίβεηαο. Δθαξκφδνληαη ζηελέο αλνρέο γηα φια ηα εμαξηήκαηα ηεο εξγαιεηνκεραλήο, θαζψο επίζεο θαη γηα ηε ζπλαξκνιφγεζε θαη ξχζκηζή ηεο ζαλ ζχλνιν. Γ. Δξγαιεηνκεραλέο κεγάιεο αθξίβεηαο (precision): ε απηή ηε θαηεγνξία ζπγθαηαιέγνληαη εξγαιεηνκεραλέο φπνπ νη απαηηήζεηο αθξίβεηαο είλαη αθφκε κεγαιχηεξεο απφ εθείλεο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ αθξηβείαο. Δ. Δξγαιεηνκεραλέο πςίζηεο αθξηβείαο (high precision ή master): Με ηε βνήζεηά ηνπο κνξθνπνηνχληαη εμαξηήκαηα, πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη θαη θαζνξίδνπλ ηελ αθξίβεηα ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ζηάζκεο αθξηβείαο (Γ) θαη (Γ). Οη εξγαιεηνκεραλέο πνπ αλήθνπλ ζηηο ηξεηο ηειεπηαίεο θαηεγνξίεο εγθαζίζηαληαη ζε θαηάιιεια θιηκαηηζκέλνπο ρψξνπο, φπνπ δηαηεξνχληαη ζηαζεξέο ε ζεξκνθξαζία θαη ε ζρεηηθή πγξαζία, θαη επίζεο, ιακβάλνληαη κέηξα πξνζηαζίαο ησλ ρψξσλ απηψλ έλαληη δηεηζδχζεσο ζθφλεο Καηάηαμε αλάινγα κε ηε κνξθή ηωλ θαηεξγαζκέλωλ επηθαλεηώλ Α. Δξγαιεηνκεραλέο θαηεξγαζίαο επίπεδσλ επηθαλεηώλ, φπσο είλαη νη πιάλεο, νη θξαηδνκεραλέο, ηα ιεηαληηθά κεραλήκαηα επίπεδσλ επηθαλεηψλ θ.α. Β. Δξγαιεηνκεραλέο θαηεξγαζίαο θπιηλδξηθώλ επηθαλεηώλ, φπσο είλαη νη ηφξλνη, ηα δξάπαλα, ηα ιεηαληηθά κεραλήκαηα θπιηλδξηθψλ επηθαλεηψλ θ.ιπ. Γ. Δξγαιεηνκεραλέο θαηεξγαζίαο επηθαλεηώλ κε εηδηθή κνξθή. ε απηή ηε θαηεγνξία αλήθνπλ νη γξαλαδνθφπηεο, ε θξαηδνκεραλή αληηγξαθήο, ηα ιεηαληηθά κεραλήκαηα νδνληψζεσλ, νη εξγαιεηνκεραλέο ζπεηξνηφκεζεο θ.ιπ Καηάηαμε ωο πξνο ην βάξνο ηνπο Με βάζε ην θξηηήξην απηφ νη εξγαιεηνκεραλέο δηαθξίλνληαη ζε ηξεηο θαηεγνξίεο: - ηηο ειαθξέο, ζπλήζσο κε βάξνο έσο έλαλ ηφλλν, - ηηο βαξηέο, κε βάξνο αλψηεξν ησλ δέθα ηφλλσλ θαη - ηηο εξγαιεηνκεραλέο κεζαίνπ βάξνπο, κε βάξνο αλψηεξν ηνπ ελφο ηφλλνπ θαη κηθξφηεξν ησλ δέθα ηφλλσλ [5] Καηάηαμε ωο πξνο ην βαζκό απηνκαηηζκνύ Βάζε απηνχ ηνπ θξηηεξίνπ νη εξγαιεηνκεραλέο δηαθξίλνληαη ζε θνηλέο, εκηαπηόκαηεο θαη απηόκαηεο εξγαιεηνκεραλέο. Ηκηαπηόκαηε νλνκάδεηαη ε εξγαιεηνκεραλή, ζηελ νπνία νη απαηηνχκελεο θηλήζεηο γηα ηελ θαηεξγαζία ελφο θνκκαηηνχ (πξσηεχνπζεο θαη θηλήζεηο πξφσζεο, φπσο θαη 25

28 νπνηεζδήπνηε άιιεο βνεζεηηθέο θηλήζεηο) γίλνληαη απηφκαηα, ρσξίο δειαδή λα επέκβεη ν ρεηξηζηήο. ην ηέινο ηεο θαηεξγαζίαο ηνπ θνκκαηηνχ ε εξγαιεηνκεραλή ζηακαηάεη απηφκαηα, φκσο γηα λα επαλαιεθζεί ε θαηεξγαζία άιινπ φκνηνπ θνκκαηηνχ, ζα πξέπεη ν ρεηξηζηήο λα απνζχξεη απφ ηελ εξγαιεηνκεραλή ην έηνηκν θνκκάηη, λα ηνπνζεηήζεη έλα αθαηέξγαζην θνκκάηη θαη λα μεθηλήζεη εθ λένπ ηελ εξγαιεηνκεραλή. ηελ απηόκαηε εξγαιεηνκεραλή, εθηφο απφ ηηο απηφκαηεο θηλήζεηο πνπ ραξαθηεξίδνπλ ηελ εκηαπηφκαηε εξγαιεηνκεραλή, εθηειείηαη απηφκαηα θαη ε αθαίξεζε ηνπ έηνηκνπ θνκκαηηνχ, θαζψο θαη ε ηνπνζέηεζε ηνπ αθαηέξγαζηνπ θνκκαηηνχ Καηαζθεπαζηηθέο απαηηήζεηο ησλ εξγαιεηνκεραλώλ Μηα εξγαιεηνκεραλή πξέπεη λα θαιχςεη πνιχ απζηεξέο απαηηήζεηο, νη νπνίεο είλαη άκεζα ζπλδεδεκέλεο κε ηελ πνηφηεηα θαηαζθεπήο ηεο αιιά θαη ην ζπλαθφινπζν θφζηνο ηεο. Οη απαηηήζεηο απηέο αθνξνχλ [5]: - Σελ αθξίβεηα (γεσκεηξηθή θαη θηλεκαηηθή) ζε ζηαηηθή, δπλακηθή θαη ζεξκηθή θαηαπφλεζε. - Σε κεραληθή αληνρή (έληαζε θαη παξακφξθσζε). - Σνλ απηνκαηηζκφ. - Σε παξαγσγηθφηεηα. - Σελ αζθάιεηα. - Σε πεξηβαιινληνινγηθή ζπκπεξηθνξά. Πην ζπγθεθξηκέλα, θάζε εξγαιεηνκεραλή, ζε ζπλδπαζκφ βέβαηα θαη κε ηελ αληίζηνηρε θαηεξγαζία πνπ εθηειεί, πξέπεη λα θαιχπηεη ηηο παξαθάησ απαηηήζεηο: α) Να είλαη ζε ζέζε λα απνδίδεη ζηαζεξά θαη φζν γίλεηε αλεμάξηεηα απφ ηε δεμηφηεηα ηνπ ηερλίηε ρεηξηζηή θαη κέζα ζε θαζνξηζκέλα φξηα, ηελ επηζπκεηή αθξίβεηα δηαζηάζεσλ θαη κνξθήο ησλ παξαγφκελσλ ηεκαρίσλ, αιιά θαη ηνλ επηδεηνχκελν βαζκφ ηξαρχηεηαο ησλ θαηεξγαζκέλσλ επηθαλεηψλ ηνπο. β) Σαπηφρξνλα κε ηελ θάιπςε ησλ απαηηήζεσλ ηεο πνηφηεηαο ηνπ ηεκαρίνπ, κηα εξγαιεηνκεραλή πξέπεη λα εμαζθαιίδεη θαη πςειή παξαγσγηθφηεηα, κέζσ θαηάιιειεο εθινγήο ησλ ιεηηνπξγηθψλ ηεο ηαρπηήησλ (ηαρχηεηα θνπήο θ ηαρχηεηα πξφσζεο) θαη ηνπ βάζνπο θνπήο. Γηα ηελ ηθαλνπνίεζε ηεο απαίηεζεο απηήο, κηα εξγαιεηνκεραλή ζα πξέπεη λα είλαη ζρεδηαζκέλε κε ηέηνην ηξφπν ψζηε λα πξνζαξκφδεηαη ζηηο εμειίμεηο ησλ πιηθψλ θαηαζθεπήο, απνθεχγνληαο ηελ πηζαλφηεηα λα ππνιεηηνπξγεί ή αθφκε θαη λα αρξεζηεπηεί κεηά απφ κηα βξαρεία σθέιηκε δσή. γ) Να παξνπζηάδεη πςειφ ηερλνινγηθφ θαη νηθνλνκηθφ βαζκφ απφδνζεο. 26

29 δ) Πνιχ ζεκαληηθή απαίηεζε είλαη επίζεο, ε εξγαιεηνκεραλή λα παξέρεη επθνιία ιεηηνπξγίαο θαη ρεηξηζκψλ, θαζψο επίζεο θαη ηθαλνπνηεηηθή πξνζηαζία ηνπ ρεηξηζηή αιιά θαη ηεο εξγαιεηνκεραλήο θαζαπηήο, θαζψο θαη ησλ θαηεξγαδφκελσλ ηεκαρίσλ έλαληη αηπρεκάησλ. ε) Ζ εξγαιεηνκεραλή ζα πξέπεη λα ζπληεξείηαη θαη λα επηζθεπάδεηαη κε επθνιία. ζη) Σέινο, ζα πξέπεη λα παξνπζηάδεη κηα ηθαλνπνηεηηθή πεξηβαιινληνινγηθή ζπκπεξηθνξά (κφιπλζε, ζφξπβνη θ.α.). 2.2 Σόξλεπζε θαη Σόξλνο Ο ηφξλνο, φπσο έρνπκε αλαθέξεη θαη ζην πξψην θεθάιαην ηεο εξγαζία, είλαη απφ ηηο παιηφηεξεο εξγαιεηνκεραλέο. ην ππνθεθάιαην απηφ ζα πξνζπαζήζνπκε λα αλαθέξνπκε ηα είδε ηεο ηφξλεπζεο, θαζψο επίζεο ζα επηρεηξήζνπκε κηα ζχληνκε πεξηγξαθή θαη αλαθνξά ησλ ιεηηνπξγηθψλ θαη ησλ άιισλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ θχξησλ εηδψλ ησλ ηφξλσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηε κεραλνπξγηθή βηνκεραλία Σα είδε ηεο ηόξλεπζεο Τόξλεπζε νλνκάδεηαη ε θαηεξγαζία θνπήο κε πεξηζηξνθηθή ηελ πξσηεχνπζα θίλεζε θαη κεηαθνξηθή ηελ θίλεζε ηεο πξφσζεο [5]. Ζ ηφξλεπζε εθηειείηαη κε εξγαιείν θαζνξηζκέλεο γεσκεηξηθήο κνξθήο απιήο θχξηαο φςεο (Δηθφλα 2.2). Δηθφλα 2.2 Σν θνπηηθφ εξγαιείν ηεο ηφξλεπζεο Με ηφξλεπζε θαηεξγάδνληαη ηεκάρηα ζπκκεηξηθά εθ πεξηζηξνθήο κε θαηά θαλφλα θπθιηθή δηαηνκή. ηελ εηθφλα 2.3 παξνπζηάδνληαη κεξηθά ηέηνηα ηεκάρηα, ηα νπνία είλαη δπλαηφλ λα απνθηνχλ δηαθνξεηηθή πνηφηεηα επηθάλεηαο ζηα επί κέξνπο ηκήκαηά ηνπο, αλάινγα ηηο ζπλζήθεο θαηεξγαζίαο ζηηο νπνίεο θαηεξγάδνληαη. ην ζρήκα απηφ παξνπζηάδνληαη ηεκάρηα ζηα νπνία δηάθνξα ηκήκαηά ηνπο παίξλνπλ ζρήκα θπιίλδξνπ, θψλνπ θαη ζθαίξαο. 27

30 Δηθφλα 2.3 Σεκάρηα ζπκκεηξηθά εθ πεξηζηξνθήο Καηά ηελ ηφξλεπζε, ην θαηεξγαδφκελν ηεκάρην πεξηζηξέθεηαη γχξσ απφ ηνλ άμνλά ηνπ, ζπγθξαηεκέλν ζηνλ ζθηθηήξα (chock) ηνπ ηφξλνπ. Με απηφλ ηνλ ηξφπν, ζπγθξνχεηαη κε ην θνπηηθφ εξγαιείν, ην νπνίν έρεη δπλαηφηεηα εγθάξζηαο θαη δηακήθνπο κεηαθίλεζεο θαη έηζη απνκαθξχλεηαη πιηθφ απφ ην θαηεξγαδφκελν ηεκάρην. Οη θηλήζεηο απηέο θαηά ηελ ηφξλεπζε. παξνπζηάδνληαη ζηελ Δηθφλα 2.4. Σν εγθάξζην βάζνο εηζρψξεζεο ηνπ εξγαιείνπ ζην ηεκάρην απνηειεί θαη ην βάζνο θνπήο [8]. Δηθφλα 2.4 Κηλεκαηηθή ηφξλεπζεο Βάζε ηεο θαηεχζπλζεο ηνπ άμνλα ηφξλεπζεο, πνπ ζεσξεηηθά είλαη ν λνεηφο άμνλαο ηνπ θπιηλδξηθνχ ηεκαρίνπ πνπ ζπκπίπηεη κε ην λνεηφ άμνλα ηεο αηξάθηνπ ηνπ ηφξλνπ, ε ηφξλεπζε δηαθξίλεηαη ζε νξηδόληηα θαη θαηαθόξπθε, δηάθξηζε ε νπνία πξνθαλψο εμαξηάηαη απφ ην αλ ν άμνλαο ηφξλεπζεο είλαη νξηδφληην ή θαηαθφξπθνο [9]. Ζ ηφξλεπζε επίζεο δηαθξίλεηαη ζε εμσηεξηθή θαη εζσηεξηθή, θαη απηφ νξίδεηαη απφ ην αλ ε επηθάλεηα ηνπ ηεκαρίνπ πνπ θαηεξγάδεηαη είλαη εμσηεξηθή ή εζσηεξηθή αληίζηνηρα [9]. 28

31 Δπίζεο, ππάξρνπλ θαη άιια είδε ηφξλεπζεο ηα νπνία πξνθχπηνπλ κε βάζε ηελ ακνηβαία ζρέζε ησλ θχξησλ ιεηηνπξγηθψλ θηλήζεσλ, δειαδή ηεο πξσηεχνπζαο θίλεζεο θαη ηεο θίλεζεο ηεο πξφσζεο. Σα είδε απηά δηαθξίλνληαη σο εμήο [8]: - ηελ εμσηεξηθή θαη εζσηεξηθή θαηά κήθνο ή δηακήθε ηόξλεπζε, φηαλ ε θίλεζε ηεο πξφσζεο θηλείηαη παξάιιεια κε ηνλ άμνλα ηφξλεπζεο (Δηθφλα 2.5). Eηθφλα 2.5. Γηακήθεο εμσηεξηθή ηφξλεπζε & Γηακήθεο εζσηεξηθή ηφξλεπζε - ηελ εμσηεξηθή θαη εζσηεξηθή εγθάξζηα ηόξλεπζε, φηαλ ε θαηεχζπλζε ηεο θίλεζεο ηεο πξφσζεο είλαη θάζεηε πξνο ηνλ άμνλα ηεο ηφξλεπζεο. Ζ εγθάξζηα ηφξλεπζε κπνξεί λα ζπλαληεζεί θαη ζαλ κεηωπηθή ηόξλεπζε (Δηθφλα 2.6) ή αθηηληθή ηόξλεπζε (Δηθφλα 2.7). Δηθφλα 2.6 Μεησπηθή ηφξλεπζε Δηθφλα 2.7 Αθηηληθή ηφξλεπζε: απνθνπή θαη ηφξλεπζε κνξθήο - ηελ εμσηεξηθή θαη εζσηεξηθή θωληθή ηόξλεπζε, φηαλ ε θαηεχζπλζε ηεο θίλεζεο ηεο πξφσζεο ηέκλεη ηνλ άμνλα ηεο ηφξλεπζεο (Δηθφλα 2.8). Δηθφλα 2.8 Δμσηεξηθή θαη εζσηεξηθή θσληθή ηφξλεπζε 29

32 Βέβαηα, πέξα απφ ηηο εξγαζίεο ηφξλεπζεο πνπ πξναλαθέξακε παξαπάλσ, είλαη δπλαηφλ λα γίλνπλ θαη άιια είδε θαηεξγαζηψλ, ράξηλ ζηελ πνηθηιία ησλ εηδψλ ησλ ηφξλσλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηε κεραλνπξγηθή πξάμε. Έλα ραξαθηεξηζηηθφ παξάδεηγκα απνηειεί ε ζπεηξνηφκεζεο ζε έλα ζπλήζε γεληθήο ρξήζεσο δηακήθε ηφξλν. Δθηφο απφ ηελ ηφξλεπζε κε εξγαιείν απιήο θχξηαο θφςεο, ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο εθαξκνγψλ ρξεζηκνπνηνχκαη θαη ηελ ηφξλεπζε κε πνιιά θνπηηθά εξγαιεία, φπνπ παξαπάλσ απφ έλα θνπηηθά εξγαιεία επεμεξγάδνληαη ηαπηφρξνλα ην ηεκάρην. Ζ ηφξλεπζε κε πνιιά εξγαιεία κπνξεί λα εθηειεζηεί είηε κε δηαηξνχκελε ηελ πξφσζε είηε κε δηαηξνχκελν ην βάζνο θνπήο (Δηθφλα 2.9). Δηθφλα 2.9 Παξάζηαζε ηφξλεπζεο κε πνιιά εξγαιεία: α) κε δηαηξνχκελε ηελ πξφσζε & β) κε δηαηξνχκελν ην βάζνο θνπήο Ο Σόξλνο ηε παξάγξαθν απηή ζα πξνζπαζήζνπκε λα αλαθέξνπκε φζν ην δπλαηφλ πεξηζζφηεξα ζηνηρεία, φζνλ αθνξά ηε κνξθνινγία θαη ηηο πξνδηαγξαθέο ησλ ηφξλσλ, θαζψο επίζεο ζα επηρεηξήζνπκε θαη κηα ηαμηλφκεζή ηνπο κε ζθνπφ ηελ θαηά ην δπλαηφ πιεξέζηεξε πεξηγξαθή ηνπ θάζε είδνπο ηφξλνπ Οξηδόληηνο κεραλνπξγηθόο ηόξλνο γεληθήο ρξήζεο Δηθφλα 2.10 ρεκαηηθή παξάζηαζε νξηδφληηνπ ηφξλνπ: Α. θεθαιή (θηβψηην πεξηζηξνθηθψλ ηαρπηήησλ θαη θχξηα άηξαθην), Β. ζθηγθηήξαο ηεκαρίσλ (ηζνθ), Γ. θεληξνθνξέαο (θνπθνπβάγηα), Γ. εξγαιεηνδέηεο, Δ. θχξην εξγαιεηνθνξείν, Ε. θνριίαο ζπεηξσκάησλ, Ζ. ξάβδνο πξφσζεο, Θ. βάζε, Η. δηακήθεο νιηζζεηήξαο, Κ. εγθάξζηνο νιηζζεηήξαο. 30

33 Ο ηφξλνο απηφο είλαη ε επξχηεξα ρξεζηκνπνηνχκελε ζηελ πξάμε εξγαιεηνκεραλή θνπήο, θαη απηφ γηαηί είλαη κηα εξγαιεηνκεραλή απιή ζηελ θηλεκαηηθή ηεο θαη επέιηθηε ζηηο εθαξκνγέο ηεο. Σηο ηειεπηαίεο δεθαεηίεο έρεη εμειηρζεί ζε πςειφ βαζκφ ψζηε λα κπνξέζεη λα αληαπνθξηζεί ζηηο ζχγρξνλεο απαηηήζεηο ηεο κεραλνπξγηθήο παξαγσγήο ηφζν απφ πνηνηηθή άπνςε φζν θαη απφ πνζνηηθή δπλαηφηεηα (Δηθφλα 2.10). Σα θχξηα πξνδηαγξαθφκελα κεγέζε ελφο ηφξλνπ γεληθήο ρξήζεσο, ηα νπνία θαζνξίδνπλ θαη ην κέγεζνο ηνπ είλαη νη εμήο δπν δηαζηάζεηο [5] (Δηθφλα 2.11): - Ζ απφζηαζε κεηαμχ θέληξσλ L - Σν χςνο θέληξσλ Ζ απφ ηελ επηθάλεηα ησλ νιηζζεηήξσλ ηνπ ηφξλνπ Σξίηε ελδηαθέξνπζα δηάζηαζε, πνπ φκσο δελ πξνηππνπνηείηαη είλαη ην χςνο θέληξσλ Ζ 1 απφ ηελ επηθάλεηα ηνπ εξγαιεηνθνξείνπ. Δηθφλα 2.11 Οη θχξηεο δηαζηάζεηο ηνπ νξηδφληηνπ κεραλνπξγηθνχ ηφξλνπ γεληθήο ρξήζεο Θεσξείηαη ζθφπηκν ζε απηφ ην ζεκείν λα δψζνπκε ζπλνπηηθά νξηζκέλα ζηνηρεία γηα ην εξγαιεηνθνξείν ηεο κεραλήο απηήο (Δηθφλα 2.12). Σν εξγαιεηνθνξείν έρεη κεγάιε ζεκαζία γηα ηε ζσζηή ιεηηνπξγία ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Φέξεη ην εξγαιείν θαη εθηειεί ηε δηακήθε θαη ηελ εγθάξζηα θίλεζε γηα ηελ ηφξλεπζε θαη ζπγθξνηείηαη απφ ηέζζεξα βαζηθά κέξε, ηα νπνία είλαη [5]: - Σν θχξην θνξείν: Κηλείηαη θαηά κήθνο ηεο θιίλεο ηνπ ηφξλνπ παξάιιεια πξνο ην λνεηφ ηνπ άμνλα (Ε) επάλσ ζηνπο νιηζζεηήξεο θαη ππνβαζηά ηα άιια ηξία κέξε ηνπ εξγαιεηνθνξείνπ. 31

34 - Σν εγθάξζην θνξείν: ηεξίδεηαη ζην θχξην θνξείν θαη θηλείηαη ζε μερσξηζηέο επζπληεξίεο εγθάξζηα (θάζεηα, δηεχζπλζε Υ) πξνο ην λνεηφ άμνλα ηνπ ηφξλνπ. - Σν θνξείν ηνπ εξγαιεηνδέηε: Δίλαη πξνζαξκνζκέλν πάλσ ζην εγθάξζην θνξείν θαη θέξεη ηνλ εξγαιεηνδέηε φπνπ πξνζδέλεηαη ην θνπηηθφ εξγαιείν. Αθφκε, κπνξεί λα πεξηζηξέθεηαη επί ελφο βαζκνλνκεκέλνπ δίζθνπ αθινπζψληαο έηζη θαηεπζχλζεηο πνπ ζρεκαηίδνπλ θάπνηα επηζπκεηή γσλία σο πξνο ην λνεηφ άμνλα ηνπ ηφξλνπ, αλάινγα πάληα κε ηηο απαηηήζεηο ηεο θαηεξγαζίαο. - Σν εηδηθφ θηβψηην θίλεζεο ηνπ εξγαιεηνθνξείνπ: Δίλαη ηνπνζεηεκέλν ζην θχξην θνξείν πιεπξηθά ηεο θιίλεο ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Μέζσ ηνπ θηβσηίνπ απηνχ ηαρπηήησλ κεηαδίδεηαη θίλεζε απφ ην θηβψηην πξφσζεο ζην θχξην ή ζην εγθάξζην θνξείν. Δηθφλα 2.12 Σν εξγαιεηνθνξείν ελφο ηφξλνπ γεληθήο ρξήζεο: 1) θχξην κέξνο, 2) εγθάξζην θνξείν, 3) πεξηζηξεθφκελε βάζε εξγαιεηνδέηε, 4) θνξείν εξγαιεηνδέηε, 5) εξγαιεηνδέηεο, 6) κεηαθνξηθφο θνριίαο εγθάξζηαο θίλεζεο, 7) βαζκνλνκεκέλε αληχγα, 8) θηβψηην κεηάδνζεο θίλεζεο 9) νιηζζεηήξεο θιίλεο. 32

35 Ο απιόο κεραλνπξγηθόο ηόξλνο γεληθήο ρξήζεο Ο ηφξλνο απηφο είλαη παλνκνηφηππνο κε ηνλ νξηδφληην κεραλνπξγηθφ ηφξλν γεληθήο ρξήζεο κε ηε δηαθνξά φηη δελ δηαζέηεη θνριία ζπεηξσκάησλ. Ζ έιιεηςε ηνπ θνριία ζπεηξσκάησλ θαη ηνπ ζπλδεφκελνπ κε απηφλ ζπζηήκαηνο γηα ηε κεηάδνζε ηεο θίλεζεο απινπνηεί ζεκαληηθά ηελ θαηαζθεπαζηηθή δηακφξθσζε ηνπ ηφξλνπ. Ο ηφξλνο απηφο πξνδηαγξάθεηαη αθξηβψο φπσο θαη ν πξνεγνχκελνο Ο κεηωπηθόο ηόξλνο Ο ηφξλνο απηφο ραξαθηεξίδεηαη σο εξγαιεηνκεραλή απιήο ρξήζεο ε νπνία πξννξίδεηαη γηα κνξθνπνίεζε ηεκαρίσλ κεγάιεο δηακέηξνπ, αιιά κηθξνχ ζρεηηθά κήθνπο. Με ηελ εξγαιεηνκεραλή απηή κπνξνχκε επίζεο λα εθηειέζνπκε ηφξλεπζε εμσηεξηθψλ θαη εζσηεξηθψλ θπιηλδξηθψλ θαη θσληθψλ επηθαλεηψλ. Ο κεησπηθφο ηφξλνο (Δηθφλα 2.13) δηαθέξεη θαηαζθεπαζηηθά απφ ηνλ ηφξλν γεληθήο ρξήζεσο, έρνληαο ζαλ θχξην ραξαθηεξηζηηθφ ηνπ ηε κεγάινπ κεγέζνπο πιάθα ζπγθξαηήζεσο ησλ ηεκαρίσλ, πνπ είλαη δπλαηφλ λα κελ είλαη κφλν θπιηλδξηθά, θαζψο επίζεο λα ζπγθξαηηνχληαη θαη εθθέληξσο κε αλαγθαία ηελ πξνζζήθε αληηβάξνπ. Οη ηφξλνη απηνί θέξνπλ θεληξνθνξέα πξνζαξκνζκέλν φκσο ζε πςειφ βάζξν. Οη κεησπηθνί ηφξλνη πξνηππνπνηνχληαη βάζεη ηεο κέγηζηεο δηακέηξνπ D, ζε mm, ηνπ ηεκαρίνπ πνπ έρνπλ δπλαηφηεηα λα θαηεξγαζηνχλ Ο ηόξλνο πνιιώλ εξγαιείωλ Δηθφλα 2.13 Μεησπηθφο ηφξλνο Δίλαη ηφξλνο απιήο ρξήζεσλ, πςειήο παξαγσγηθφηεηαο θαη απνζθνπεί ζηελ θαηεξγαζία ηεκαρίσλ φπσο είλαη άηξαθηνη κε πνιιέο βαζκίδεο, κπινθ νδνληνηξνρψλ, 33

36 θ.α πνπ ζηεξίδνληαη κεηαμχ θέληξσλ ή πξνζδέλνληαη ζε ζθηγθηήξα κε ζηαγφλεο (chock) θαη παξάγνληαη ζε παξηίδεο κεγάινπ κεγέζνπο ή καδηθά. πλήζσο δηαζέηεη δπν ή πεξηζζφηεξα εξγαιεία κηαο θχξηαο θφςεο, πνπ απνθφπηνπλ ζπγρξφλσο, κε απνηέιεζκα λα κεηψλεηαη ζεκαληηθά ν ζπλνιηθφο ρξφλνο θαηεξγαζίαο. Καηά θχξην ιφγν ιεηηνπξγνχλ ζε βάζε εκηαπηφκαηνπ θχθινπ θαη ηα αζθνχκελα θνξηία θαηά ηελ θνπή είλαη πςειά ιφγσ ηεο απμεκέλεο ζπλνιηθήο ζεσξεηηθήο δηαηνκήο ηνπ απνβιήηνπ. Γηα απηφ ην ιφγν, ε θαηαζθεπή ηνπο είλαη βαξηά θάηη πνπ ηνπο θάλεη ηδηαίηεξα ζηηβαξνχο Ο ηόξλνο απιήο (κίαο) ρξήζεωο Δίλαη ηφξλνο απζηεξά εμεηδηθεπκέλνο θαη ελδείθλπηαη ε ρξήζε ηνπ γηα ηφξλεπζε ζε κεγάιν φγθν παξαγσγήο. Πην ζπγθεθξηκέλα, ηέηνηνπο ηφξλνπο ηνπο ζπλαληάκε ζαλ: - Σφξλνη θπιίζηξσλ - Σφξλνη εθρνλδξίζεσο θαη απνθνπήο πιηλζσκάησλ ζηε ραιπβνπξγία - Σφξλνη θαηεξγαζίαο ηξνρψλ, πιεκλψλ, ηξηβέσλ νιηζζήζεσο θαη άιισλ ηεκαρίσλ ζηδεξνδξνκηθψλ νρεκάησλ. - Σφξλνη ζηξνθαινθφξσλ ή εθθεληξνθφξσλ αμφλσλ - Σφξλνη απνθνπήο - Σφξλνη ζπεηξνηφκεζεο & - Σφξλνη ξαρνηφξλεπζεο (βηνκεραλία θαηαζθεπήο θνπηηθψλ εξγαιείσλ) Οξηδόληηνο ππξγωηόο ηόξλνο (Τόξλνο Revolver) Δηθφλα 2.14 Δξγαιεηνθφξνο θεθαιή (κχινο) ηφξλνπ Revolver 34

37 Ο νξηδφληηνο ππξγσηφο ηφξλνο (revolver) αλήθεη ζηελ θαηεγνξία ησλ εκηαπηφκαησλ ηφξλσλ [5]. Υξεζηκνπνηείηαη θπξίσο ζηηο πεξηπηψζεηο κεγάιεο ζε ζεηξά παξαγσγήο, ράξε ζηε δπλαηφηεηά γξήγνξεο αιιαγήο εξγαιείνπ θαη ηαπηφρξνλεο θνπήο, ιφγν ησλ πνιιψλ εξγαιείσλ πνπ θέξεη. Σα εξγαιεία είλαη ζπγθξαηεκέλα, κε ηε ζεηξά πνπ πξέπεη, πάλσ ζε κία πεξηζηξνθηθή εξγαιεηνθφξν θεθαιή, ε νπνία θεθαιή νλνκάδεηαη πχξγνο ή κχινο (Δηθφλα 2.14). Υάξε ζε απηφλ ην κχιν ζπγθξάηεζεο ησλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ, ν νπνίνο κνηάδεη κε κχιν πεξηζηξφθνπ, ν ππξγσηφο ηφξλνο ραξαθηεξίδεηαη θαη ζαλ «Σφξλνο Revolver». Οη νξηδφληηνη ππξγσηνί ηφξλνη πξνηππνπνηνχληαη βάζεη ηεο κέγηζηεο δηακέηξνπ D, ζε mm, ηεο ξάβδνπ κε ηελ νπνία ηξνθνδνηείηαη ν ηφξλνο ή ηνπ πξνο θαηεξγαζία δηαθξηηνχ εκηθαηεξγαζκέλνπ ηεκαρίνπ [5]. 35

38 2.3 Φξαηδάξηζκα θαη Φξαηδνκεραλή Σν θξαηδάξηζκα, θαη ζπλεπψο θαη ε θξαηδνκεραλή, γεληθά θαηαιακβάλεη ηε δεχηεξε ζέζε απφ ηελ άπνςε ηεο ζπρλφηεηαο ησλ εθαξκνγψλ θαη ηνπ φγθνπ παξαγσγήο αλάκεζα ζηηο θαηεξγαζίεο θνπήο, ακέζσο κεηά ηελ ηφξλεπζε θαη ηνλ ηφξλν. ην ππνθεθάιαην απηφ ζα πξνζπαζήζνπκε λα αλαθέξνπκε ηα είδε ηνπ θξαηδαξίζκαηνο, θαζψο επίζεο ζα επηρεηξήζνπκε κηα ζχληνκε πεξηγξαθή θαη αλαθνξά ησλ ιεηηνπξγηθψλ θαη ησλ άιισλ ραξαθηεξηζηηθψλ ησλ θχξησλ εηδψλ ησλ θξαηδνκεραλψλ πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηε κεραλνπξγηθή βηνκεραλία Σα είδε ηνπ θξαηδαξίζκαηνο Τν θξαηδάξηζκα αλήθεη ζηελ νκάδα ηαμηλφκεζεο ησλ θαηεξγαζηψλ θνπήο φπνπ ην εξγαιείν εθηειεί πεξηζηξνθηθή θίλεζε (πξσηεχνπζα θίλεζε) θαη ην ηεκάρην, είηε είλαη επίπεδν, επζχγξακκν ή θακππισηφ, εθηειεί ζπλερή θίλεζε (ζπλερήο θίλεζε πξφσζεο). Σν εξγαιείν (θξαίδα ή θνπηήξαο θξαηδαξίζκαηνο) έρεη θαζνξηζκέλε γεσκεηξηθή κνξθή θαη θέξεη πνιιέο θχξηεο θφςεηο ή νδφληεο, θάηη πνπ ζεκαίλεη φηη είλαη έλα εξγαιείν πνιιαπιψλ θφςεσλ(δηθφλα 2.15). Καηά ην θξαηδάξηζκα αθαηξείηαη πεξηνδηθά πξνθαζνξηζκέλνο φγθνο κεηάιινπ απφ ην πξνο θαηεξγαζία ηεκάρην ππφ κνξθή κεκνλσκέλσλ απνβιήησλ. Οη θχξηεο θφςεηο ηεο θξαίδαο δηακνξθψλνληαη ζηα δφληηα, πνπ κπνξεί λα θέξεη πεξηθεξεηαθά ή κεησπηθά. Ζ θίλεζε ηεο πξφσζεο είλαη ζπλερήο θαη θάζε δφληη δελ θφβεη ζπλερψο, αιιά κφλν επί νξηζκέλν κέξνο ηεο πεξηφδνπ ηεο θίλεζεο ηεο θξαίδαο, πνπ αληηζηνηρεί ζε νξηζκέλε γσλία πεξηζηξνθήο [5]. Σν θξαηδάξηζκα δηαθξίλεηαη ζε δχν θαηεγνξίεο, το περιφερικό (Δηθφλα 2.15) θαη το μετωπικό (Δηθφλα 2.16). Δηθφλα 2.15 Κηλεκαηηθή ηνπ πεξηθεξηθνχ θξαηδαξίζκαηνο: 1) Οκφξξνπν θξαηδάξηζκα 2) Αληίξξνπν θξαηδάξηζκα. Δηθφλα 2.16 Κηλεκαηηθή ηνπ κεησπηθνχ θξαηδαξίζκαηνο 36

39 Με ην πεξηθεξηθφ θξαηδάξηζκα θαηεξγαδφκαζηε επίπεδεο επηθάλεηεο, παξάιιειεο πξνο ηνλ άμνλα ηνπ θνπηήξα θξαηδαξίζκαηνο. Ο θνπηήξαο θξαηδαξίζκαηνο θέξεη δφληηα ζηελ πεξηθέξεηά ηνπ, κε ηελ θφςε ηνπο παξάιιειε σο πξνο ηνλ άμνλά ηνπ, αλ κηιάκε γηα θνπηήξα κε επζεία δφληηα, ή ππφ γσλία σο πξνο ηνλ άμνλά ηνπ, αλ κηιάκε γηα θνπηήξα κε ειηθνεηδή δφληηα. Όηαλ έρνπκε πεξηθεξηθφ θξαηδάξηζκα είλαη δπλαηφλ ε θίλεζε ηεο πξφσζεο (θίλεζε θνκκαηηνχ) λα είλαη αληίξξνπε ή νκφξξνπε πξνο ηελ πξσηεχνπζα θίλεζε (θίλεζε θνπηηθνχ). Έηζη πξνθχπηνπλ δχν κέζνδνη γηα ην πεξηθεξηθφ θξαηδάξηζκα, ην αληίξξνπν θξαηδάξηζκα θαη ην νκφξξνπν θξαηδάξηζκα (Δηθφλα 2.15). Σν πεξηθεξηθφ θξαηδάξηζκα εθηειείηαη ζε νξηδφληηα θξαηδνκεραλή (Δηθφλα 2.17), ε νπνία παίξλεη απηή ηελ νλνκαζία επεηδή ν εξγαιεηνθφξνο άμνλαο ηεο έρεη νξηδφληηα ζέζε. Δηθφλα 2.17 Σα θχξηα κέξε κηαο νξηδφληηαο θξαηδνκεραλήο: Α. Πξφβνινο, Β. Δξγαιεηνθφξνο άμνλαο, Γ. Σξάπεδα, Γ. Αλψηεξν θνξείν, Δ. Καηψηεξν θνξείν, Ε. Κνξκφο, Ζ. Βάζε. Καηά ην κεησπηθφ θξαηδάξηζκα ν θνπηήξαο θξαηδαξίζκαηνο έρεη δφληηα κε θφςεηο πεξηθεξεηαθά θαη κεησπηθά θαη ε θαηεξγαζκέλε επηθάλεηα είλαη θάζεηε ζηνλ άμνλα ηνπ θνπηήξα θξαηδαξίζκαηνο. Καηά ηε δηάξθεηα ηνπ κεησπηθνχ θξαηδαξίζκαηνο, παξνπζηάδνληαη ζπλήζσο ζπλζήθεο αληίξξνπνπ θαη νκφξξνπνπ θξαηδαξίζκαηνο θαηά ηε δηάξθεηα απνθνπήο ηνπ ίδηνπ δνληηνχ. (Δηθφλα 2.18). Σν κεησπηθφ θξαηδάξηζκα γίλεηαη ζε θαηαθφξπθε θξαηδνκεραλή (Δηθφλα 2.19), ε νπνία θέξεη θαηαθφξπθν εξγαιεηνθφξν άμνλα. Δηθφλα 2.18 Υαξαθηεξηζηηθά ζηνηρεία κεησπηθνχ θξαηδαξίζκαηνο 37

40 Δηθφλα 2.19 Σα θχξηα κέξε κηαο θαηαθφξπθεο θξαηδνκεραλήο: Α. Δξγαιεηνθφξνο θεθαιή, Β. Σξάπεδα, Γ. Αλψηεξν θνξείν, Γ. Καηψηεξν θνξείν, Δ. Κνξκφο, Ε. Βάζε. Με ην θξαηδάξηζκα, εθηφο απφ επίπεδεο επηθάλεηεο κπνξνχκε λα θαηεξγαζηνχκε θαη δηάθνξεο θακπχιεο επηθάλεηεο κε θξαηδάξηζκα κνξθήο θαη αληηγξαθήο, θαζψο επίζεο λα θφςνπκε νδνληψζεηο κε θνπηήξα κνξθήο θαη ζπεηξψκαηα. Γηα λα γίλεη ην θξαηδάξηζκα, ν θνπηήξαο θξαηδαξίζκαηνο πξνζδέλεηαη ζηνλ εξγαιεηνθφξν άμνλα ηεο θξαηδνκεραλήο θαη ην θνκκάηη ζηελ ηξάπεδα ηεο. ην παξαθάησ ζρήκα (Δηθφλα 2.20) εηθνλίδνληαη ηππηθέο κνξθέο επηθαλεηψλ θαη ηεκαρίσλ πνπ κνξθνπνηνχληαη κε θξαηδάξηζκα. Δηθφλα 2.20 Αληηπξνζσπεπηηθά ηεκάρηα πνπ παξάγνληαη κε θξαηδάξηζκα γεληθά Η θξαηδνκεραλή Οη θξαηδνκεραλέο, βάζεη ησλ εηδηθψλ θξηηεξίσλ, ηαμηλνκνχληαη φπσο έρνπλ ηαμηλνκεζεί γεληθά νη εξγαιεηνκεραλέο ζε παξαπάλσ θεθάιαην (Κεθάιαην 2.1.1). ε απηφ ην ππνθεθάιαην ζα ηαμηλνκήζνπκε ηηο θξαηδνκεραλέο σο πξνο ηηο εθαξκνγέο ηνπο [8]. Βάζεη απηνχ ηνπ θξηηεξίνπ νη θξαηδνκεραλέο ρσξίδνληαη ζε ηξείο θαηεγνξίεο, νη νπνίεο είλαη: 38

41 - Φξαηδνκεραλέο γεληθήο ρξήζεο - Φξαηδνδξάπαλα θαη - Δηδηθέο θξαηδνκεραλέο Παξαθάησ ζα αζρνιεζνχκε κε ηηο ηξεηο απηέο θαηεγνξίεο ησλ θξαηδνκεραλψλ πξνζπαζψληαο λα ηηο αλαιχζνπκε φζν ην δπλαηφλ θαιχηεξα Φξαηδνκεραλέο γεληθήο ρξήζεο ηελ νκάδα απηή θξαηδνκεραλψλ πεξηιακβάλνληαη: νη θξαηδνκεραλέο ηχπνπ γφλαηνο, ηχπνπ θιίλεο, ηχπνπ πεξηζηξεθφκελεο ηξάπεδαο θαη νη θξαηδνκεραλέο ζηαζεξάο θιίλεο θξαηδνπιάλεο. Οη γεληθήο ρξήζεσο θξαηδνκεραλέο είλαη εμαηξεηηθά επέιηθηεο θαη ρξεζηκνπνηνχληαη ζε εθαξκνγέο παξαγσγήο κηθξνχ κεγέζνπο παξηίδσλ, θαζψο επίζεο θαη ζηελ παξαγσγή, θαηά κνλάδα, κεγάιεο πνηθηιίαο κεραλνπξγηθψλ πξντφλησλ Οη θξαηδνκεραλέο ηύπνπ γόλαηνο Σηο θξαηδνκεραλέο απηέο ηηο ζπλαληάκε ζαλ απιέο νξηδφληηεο θξαηδνκεραλέο ή ζαλ απιέο θαηαθφξπθεο θξαηδνκεραλέο. Ηδηαίηεξν ραξαθηεξηζηηθφ ησλ θξαηδνκεραλψλ ηχπνπ γφλαηνο είλαη ε δπλαηφηεηα θίλεζεο ηεο ηξάπεδαο ηνπο θαηά κήθνο ησλ αμφλσλ ηξηζνξζνγψληνπ ζπζηήκαηνο ΥΤΕ. Δπηπιένλ είλαη εθηθηή, κε ηηο θαηάιιειεο ηξνπνπνηήζεηο βέβαηα, ε ρξεζηκνπνίεζε πςειψλ ηαρπηήησλ θνπήο γηα θαηεξγαζία εηδηθψο ειαθξψλ κεηάιισλ θαη θξακάησλ. Σα θχξηα κέξε, πνπ ζπγθξνηνχλ ηηο θξαηδνκεραλέο ηχπνπ γφλαηνο είλαη ηα εμήο (Δηθφλα 2.17 θαη Δηθφλα 2.19): - ψκα - πγθξφηεκα θχξηαο αηξάθηνπ εξγαιεηνθφξνπ άμνλα - Βάζε - χζηεκα θνξείσλ ηξάπεδαο - Γηαηξέηε, πνπ ζεσξείηαη σο αλαπφζπαζην εμάξηεκα, γηαηί ζπληειεί ζηελ δηεξεχλεζε ησλ δπλαηνηήησλ ηεο θξαηδνκεραλήο. Σν ζχζηεκα θνξείσλ ηξάπεδαο βνεζάεη ζην λα επηηχρνπκε θηλήζεηο πάλσ ζηηο ηξείο δηεπζχλζεηο Υ, Τ θαη Ε. Σξία βαζηθά κέξε ζπληεινχλ απηφ ην ζχζηεκα: 39

42 - Σν γόλπ ή θαηώηεξν θνξείν γηα ηελ θαηαθφξπθε θίλεζε (+- Ε ζηελ θαηαθφξπθε θξαηδνκεραλή ή +- Τ ζηελ νξηδφληηα), θηλνχκελν ζε θαηαθφξπθεο επζπληήξηεο ζην ζψκα ηεο εξγαιεηνκεραλήο. - Σν θνξείν εγθάξζηαο θίλεζεο (+- Τ γηα θαηαθφξπθε θξαηδνκεραλή ή +- Ε γηα νξηδφληηα), ζηεξεσκέλν θαη θηλνχκελν ζην πξνεγνχκελν θνξείν ζε πξηζκαηνδεγνχο θάζεηνπο πξνο ην κέησπν ηεο θξαηδνκεραλήο. - Σελ ηξάπεδα, ζηελ νπνία ζπγθξαηείηαη θαηάιιεια θαη κε αζθάιεηα ην πξνο θαηεξγαζία ηεκάρην. Ζ ηξάπεδα, εθηειεί ηελ θαηά κήθνο νξηδφληηα θίλεζε (+- Υ θαη ζηελ νξηδφληηα αιιά θαη ζηελ θαηαθφξπθε θξαηδνκεραλή) ζε νιηζζεηήξεο ηνπ εγθάξζηνπ θνξείνπ. Οη θηλήζεηο πνπ εθηεινχληαη πάλσ ζηνπο άμνλεο Υ,Τ θαη Ε ραξαθηεξίδνληαη ζαλ ελεξγέο θηλήζεηο, φηαλ ιακβάλεη ρψξα θνπή θαη ζαλ θηλήζεηο επαλαθνξάο φηαλ δελ έρνπκε θνπή [8]. Οη θηλήζεηο επαλαθνξάο εθηεινχληαη κε ζρεηηθά πςειή ηαρχηεηα, πξνθαλψο γηα ιφγνπο νηθνλνκίαο. Οη θαηαθφξπθεο θξαηδνκεραλέο ηχπνπ γφλαηνο κπνξνχλ λα ζπλαληεζνχλ ζαλ θξαηδνκεραλέο κε ζηαζεξή, πεξηζηξεθφκελε ή θαη νιηζζαίλνπζα ηελ εξγαιεηθφξν θεθαιή ή αθφκε θαη ζε ζπλδπαζκνχο ησλ δχν ηειεπηαίσλ πεξηπηψζεσλ (Δηθφλα 2.21). Δηθφλα 2.21 Σππηθέο θξαηδνκεραλέο ηχπνπ γφλαηνο θαη νη δπλαηφηεηεο θίλεζεο ηεο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο θαη ηεο ηξάπεδαο. 40

43 Φξαηδνκεραλέο ηύπνπ θιίλεο Οη θξαηδνκεραλέο ηχπνπ θιίλεο ζπλήζσο έρνπλ ηε δπλαηφηεηα δπζδηάζηαηεο κεηαθίλεζεο ηεο ηξάπεδαο, δειαδή θαηά ηε δηακήθε θαηεχζπλζε, θαζψο θαη θαηά ηελ εγθάξζηα θαηεχζπλζε. Οη θαηαθφξπθεο θηλήζεηο εθηεινχληαη απφ ηελ εξγαιεηνθφξν θεθαιή ηεο θξαηδνκεραλήο. Οη θξαηδνκεραλέο απηέο, φζν αλαθνξά ηε δηεπζέηεζε ηεο αηξάθηνπ, δηαθξίλνληαη ζε νξηδφληηεο θαη ζε θαηαθφξπθεο, νη νπνίεο είλαη θαη νη ζπλεζέζηεξεο. Δπίζεο, ππάξρεη ε δπλαηφηεηα λα έρνπλ ελζσκαησκέλε πεξηζηξεθφκελε ηξάπεδα θαη λα δηαζέηνπλ ζχζηεκα θπθιηθψλ πξνψζεσλ. Σα δπλακηθά ραξαθηεξηζηηθά ησλ θξαηδνκεραλψλ ηχπνπ θιίλεο ππεξέρνπλ εθείλσλ ησλ θξαηδνκεραλψλ ηχπνπ γφλαηνο, φκσο φζν αλαθνξά ηελ ιεηηνπξγηθή επειημία νη θξαηδνκεραλέο ηχπνπ γφλαηνο είλαη αλψηεξεο Φξαηδνκεραλέο ηύπνπ θπθιηθήο πεξηζηξεθόκελεο ηξάπεδαο ηελ ηξάπεδα ησλ θξαηδνκεραλψλ απηψλ πξνζδίδεηαη κφλν θπθιηθή ηαρχηεηα πξφσζεο θαη αληίζηνηρε θπθιηθή πξφσζε. Ζ ηξάπεδα ησλ θξαηδνκεραλψλ απηψλ έρεη ηε δπλαηφηεηα εγθάξζηαο κεηαζέζεσο, ζηε θάζε ηεο ξχζκηζεο ηεο θξαηδνκεραλήο, ε νπνία θηλείηαη πάλσ ζηνπο νιηζζεηήξεο ηεο θιίλεο ελψ ε ζέζε ηεο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο ξπζκίδεηαη κε θαηαθφξπθε κεηαθίλεζε ζηνπο νιηζζεηήξεο ηνπ νξζνζηάηε. Δθηφο απφ ηε κεηαθίλεζε ηεο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο κπνξεί λα κεηαθηλεζεί θαη ε άηξαθηνο είηε πξνο ηα κέζα είηε πξνο ηα έμσ. Οη θξαηδνκεραλέο απηνχ ηνπ ηχπνπ θαηαζθεπάδνληαη ζαλ νξηδφληηεο, κε κηα άηξαθην, ή ζαλ θαηαθφξπθεο, κε κηα ή πεξηζζφηεξεο αηξάθηνπο (ζπλήζσο δχν ή ηξεηο), ελψ είλαη δπλαηφλ λα δηαζέηνπλ αθφκε πεξηζζφηεξεο αηξάθηνπο θάηη πνπ αθνξά ηηο εηδηθέο θξαηδνκεραλέο θπθιηθήο πεξηζηξεθφκελεο ηξάπεδαο. Οη θξαηδνκεραλέο απηέο βξίζθνπλ εθαξκνγή θπξίσο ζηε καδηθή παξαγσγή θαη απηφ ζπκβαίλεη γηαηί ε παξαγσγηθφηεηα ηνπο είλαη πνιχ πςειή. Ζ πςειή παξαγσγηθφηεηα νθείιεηαη ζηελ χπαξμε θξαηδνκεραλψλ ηέηνηνπ ηχπνπ κε δπν νξζνζηάηεο θαη αληίζηνηρεο θεθαιέο θξαηδαξίζκαηνο. Δδψ, ε πξφζδεζε ηνπ πξνο θαηεξγαζία ηεκαρίνπ θαζψο θαη ε απφζπξζε ηνπ έηνηκνπ ηεκαρίνπ εθηεινχληαη ρσξίο ε ηξάπεδα λα ζηακαηάεη θάηη πνπ ζεκαίλεη ζπλερέο θξαηδάξηζκα άξα κεησκέλν ρξφλν θαηεξγαζίαο άξα πςειή παξαγσγηθφηεηα Φξαηδνκεραλέο ζηαζεξήο θιίλεο θξαηδνπιάλεο ηηο θξαηδνπιάλεο ε ηξάπεδα έρεη ηε δπλαηφηεηα λα θηλείηαη πξνο κηα κφλν θαηεχζπλζε, ηελ θαηά κήθνο ή δηακήθε θαηεχζπλζε. Οη ππφινηπεο αλαγθαίεο θηλήζεηο (εγθάξζηεο θαη θαηαθφξπθεο) πξαγκαηνπνηνχληαη απφ ηηο θεθαιέο 41

44 θξαηδαξίζκαηνο, ηνπο εξγαιεηνθφξνπο αηξάθηνπο, θηι. ε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο ππάξρεη ε δπλαηφηεηα πεξηζηξνθήο ησλ θεθαιψλ θξαηδαξίζκαηνο (δεμηφζηξνθα ή αξηζηεξφζηξνθα απφ κηα κέζε ζέζε) θαηά γσλία έσο θαη 30 ν πεξίπνπ. Τπάξρνπλ θξαηδνπιάλεο κε έλαλ νξζνζηάηε θαη θξαηδνπιάλεο κε δπν νξζνζηάηεο Φξαηδνδξάπαλα Σα θξαηδνδξάπαλα είλαη ζχλζεηεο θαη πνιχκνξθεο εξγαιεηνκεραλέο, νη νπνίεο κπνξνχλ ζε πςειφ πνζνζηφ λα ππνθαηαζηήζνπλ θάπνηεο βαζηθέο εξγαιεηνκεραλέο θνπήο, εθηφο ησλ ιεηαληηθψλ. ε απηά θαηεξγάδνληαη πεξίπινθα, κεγάινπ κεγέζνπο ηεκάρηα, πνπ θαηά θαλφλα δελ είλαη δπλαηφλ (ή ε θαηεξγαζία ηνπο δελ είλαη ζπκθέξνπζα απφ ηελ άπνςε ηεο επηηπγραλφκελεο αθξίβεηαο θαη παξαγσγηθφηεηαο) λα κνξθνπνηεζνχλ ζηηο δηαηηζέκελεο ζπλήζεηο εξγαιεηνκεραλέο. ε έλα θξαηδνδξάπαλν κπνξνχλ λα εθηειεζζνχλ νη εμήο θαηεξγαζίεο [5]: - Σφξλεπζε, ηδίσο εζσηεξηθή, ζε κεγάιεο ή θαη κηθξέο ζρεηηθά δηακέηξνπο, αιιά θαη ζε δηάθνξεο ζέζεηο ηνπ ίδηνπ ηεκαρίνπ κε πςειή αθξίβεηα (δηαζηάζεσλ θαη κνξθήο), θαζψο θαη ην βαζκφ ηξαρχηεηαο ηεο επηθάλεηαο - Γηάθνξεο εξγαζίεο θξαηδαξίζκαηνο - Δξγαζίεο πιαλίζκαηνο - πεηξνκέηξεζε, ηδηαίηεξα ζε κεγάιεο δηακέηξνπο, κε ζηαζεξφ ην ηεκάρην θαη κε πεξηζηξεθφκελν θαη πξνσζνχκελν ην θνπηηθφ εξγαιείν - Άιιεο θαηεξγαζίεο θνπήο Με βάζε ηελ θαηαζθεπαζηηθή ηνπο δηακφξθσζε, ηα θξαηδνδξάπαλα δηαθξίλνληαη ζε θξαηδνδξάπαλα ελζσκαησκέλεο θιίλεο (Δηθφλα 2.22), ζε θξαηδνδξάπαλα κε ρσξηζηή θιίλε (Δηθφλα 2.23) θαη ζε εηδηθά θξαηδνδξάπαλα φπσο, γηα παξάδεηγκα, είλαη ην θξαηδνδξάπαλν θιηλφκελεο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο. Σν θξαηδνδξάπαλν ελζσκαησκέλεο θιίλεο κπνξεί λα είλαη κνλνάηξαθην (λα θέξεη κηα εξγαιεηνθφξν θεθαιή), πνπ ζηεξίδεηαη θαη κεηαθηλείηαη ζηνλ νξζνζηάηε ηεο ή λα είλαη πνιπάηξαθην, δειαδή λα θέξεη πεξηζζφηεξεο εξγαιεηνθφξνπο θεθαιέο. Δηθφλα 2.22 ρεκαηηθή δηάηαμε θξαηδνδξάπαλνπ ελζσκαησκέλεο θιίλεο 42

45 Δηθφλα 2.23 ρεκαηηθή δηάηαμε θξαηδνδξάπαλνπ ρσξηζηήο θιίλεο Δηδηθέο θξαηδνκεραλέο ηελ νκάδα απηή αλήθνπλ θξαηδνκεραλέο απιήο ρξήζεο. ρεδηάδνληαη θαη θαηαζθεπάδνληαη γηα ηεκάρηα θαζνξηζκέλεο γεσκεηξηθήο κνξθήο, θαζψο επίζεο ζε απηέο ηηο θξαηδνκεραλέο κπνξνχλ λα θαηεξγαζζνχλ φκνηα ηεκάρηα κεηαβαιιφκελνπ κεγέζνπο. Οη εηδηθέο θξαηδνκεραλέο βξίζθνπλ εθαξκνγή ζηελ παξαγσγή κεζαίνπ θαη κεγάινπ κεγέζνπο παξηίδσλ. Παξαθάησ ζα πεξηγξαθνχλ ζχληνκα νη επξχηεξα ρξεζηκνπνηνχκελεο εηδηθέο θξαηδνκεραλέο ή θξαηδνκεραλέο απιήο ρξήζεσο Φξαηδνκεραλέο αληηγξαθήο Παληνγξάθνη Με ηηο θξαηδνκεραλέο απηέο κνξθνπνηνχκε πεξίπινθα ηεκάρηα, φπσο είλαη νη κήηξεο δηακνξθψζεσο, κεηαιιηθέο κήηξεο ρχηεπζεο, κήηξεο (εκθπζήζεσο) πιαζηηθψλ, πηεξχγηα ζηξνβίισλ θαη ειίθσλ πινίσλ θ.ιπ. Οη θξαηδνκεραλέο απηέο είλαη δπλαηφλ λα πξνέξρνληαη απφ ηξνπνπνηήζεηο βαζηθψλ ηχπσλ ή αθφκε λα ζρεδηάδνληαη γηα θαηεξγαζία ηεκαρίσλ ζπγθεθξηκέλεο κνξθήο. Οη θξαηδνκεραλέο αληηγξαθήο κπνξεί λα δηαζέηνπλ κία ή πεξηζζφηεξεο (δχν ή ηξείο) νξηδφληηεο ή θαηαθφξπθεο εξγαιεηνθφξνπο αηξάθηνπο. Δπηπιένλ, νη δπλαηφηεηεο θαηεξγαζίαο νξηζκέλσλ ηχπσλ ησλ εξγαιεηνκεραλψλ απηψλ κπνξνχλ λα δηεπξπλζνχλ κε ηελ πξφβιεςε γηα ιεηηνπξγίαο ηνπο σο θξαηδνκεραλέο ςεθηαθήο θαζνδήγεζεο. Οη ζχγρξνλεο εξγαιεηνκεραλέο απηνχ ηνπ είδνπο είλαη εθνδηαζκέλεο κε ζπζηήκαηα ειέγρνπ, πνπ πεξηιακβάλνπλ κεραληθνχο, ειεθηξηθνχο θαη πδξαπιηθνχο ζεξβνκεραληζκνχο θαηά δηάθνξνπο ζπλδπαζκνχο Φξαηδνκεραλέο ζθελνδξόκωλ Οη θξαηδνκεραλέο απηέο πξννξίδνληαη γηα κνξθνπνίεζε ζθελνδξφκσλ ζε αηξάθηνπο ζε κεγάιε πνηθηιία κεγεζψλ. Υξεζηκνπνηνχληαη θνλδπινεηδείο θνπηήξεο θξαηδαξίζκαηνο, θαηαιιήισλ εθάζηνηε ηερληθψλ ραξαθηεξηζηηθψλ, κε δηαθέξνπζα 43

46 φκσο θηλεκαηηθή, φπσο γηα παξάδεηγκα κε ζέζε ηνπ θνπηήξα θξαηδαξίζκαηνο ζην ζπλνιηθφ βάζνο θνπήο θαη θίλεζή ηεο, ψζηε λα θαιχςεη ην νιηθφ κήθνο ηνπ ζθελνδξφκνπ ή κε βάζε παιηλδξνκηθφ θχθιν θξαηδαξίζκαηνο (ελεξγφο δηαδξνκή δηαδξνκή ηαρείαο επαλαθνξάο ηνπ θνπηήξα θξαηδαξίζκαηνο) θαη κε ζέζε ελφο κεξηδίνπ ηνπ ζπλνιηθνχ βάζνπο θνπήο ζην ηέινο ηεο δηαδξνκήο επαλαθνξάο ηνπ θνπηήξα θξαηδαξίζκαηνο. Ζ πξψηε κέζνδνο εκθαλίδεη πςειφηεξε παξαγσγηθφηεηα, ελψ ε δεχηεξε παξνπζηάδεη πεξηζζφηεξν ρξφλν δσήο ηνπ θνπηήξα, θάηη πνπ είλαη ζεκαληηθφ εάλ αλαινγηζηνχκε φηη φηαλ ν θνπηήξαο ηξνρίδεηαη απνθηά κηθξφηεξε νλνκαζηηθή δηάκεηξν κε απνηέιεζκα λα παξνπζηάδεηαη αλαθξίβεηα ζην πιάηνο ηνπ ζθελνδξφκνπ Φξαηδνκεραλέο κνξθνπνίεζεο απιαθώζεωλ ζε θνπηηθά εξγαιεία Οη θξαηδνκεραλέο απηνχ ηνπ είδνπο είλαη νπζηψδεο ζεκαζίαο ζηελ θαηαζθεπή εξγαιείσλ κε πνιιαπιέο θφςεηο, φπσο είλαη ηα ειηθνεηδή ηξππάληα, νη ζπεηξνηφκνη, νη θνλδπινεηδείο θνπηήξεο θξαηδαξίζκαηνο θ.α. Αλάινγα κε ηνλ φγθν παξαγσγήο, ε ελ ιφγσ εξγαζία κπνξεί λα εθηειεζηεί ζε απιή νξηδφληηα εξγαιεηνκεραλή, θαηάιιεια βέβαηα εμνπιηζκέλε ή ζε εμεηδηθεπκέλεο εκηαπηφκαηεο ή απηφκαηεο θξαηδνκεραλέο γηα παξαγσγή ζε παξηίδεο κεγάινπ κεγέζνπο θαη ζηε καδηθή παξαγσγή. 44

47 2.4 Πιάληζκα θαη Πιάλεο Με ην πιάληζκα ηξνπνπνηνχκε θπξίσο επίπεδεο επηθάλεηεο (νξηδφληηεο, θαηαθφξπθεο θαη ππφ θιίζε), φπσο θαη ζχλζεηεο επηθάλεηεο πνπ πξνθχπηνπλ απφ ζπλδπαζκνχο επηπέδσλ επηθαλεηψλ. Δπίζεο, κπνξνχκε λα κνξθνπνηήζνπκε αθφκε θαη θακπχιεο επηθάλεηεο (πιάληζκα θχιηζεο) κε εξγαιείν κνξθήο ή κε πιάληζκα αληηγξαθήο. Γεληθά, ην πιάληζκα είλαη κηα θαηεξγαζία πνπ ηαηξηάδεη πεξηζζφηεξν ζηελ παξαγσγή θαηά κνλάδα ή ζε παξαγσγή κηθξψλ ζρεηηθά παξηίδσλ. Απηφ κπνξνχκε λα ην απνδψζνπκε αθ ελφο ζηελ επειημία πνπ παξνπζηάδεη ε πιάλε ζηελ εθηέιεζε πνηθίισλ εξγαζηψλ, ζην ρακειφ θφζηνο ηεο αγνξάο ηεο, ζην κηθξφ θφζηνο ησλ θνπηηθψλ ηεο εξγαιείσλ θαη ζηε γξήγνξε ξχζκηζή ηεο ζε ζχγθξηζε πάληα κε άιιεο εξγαιεηνκεραλέο ζηηο νπνίεο κπνξεί λα γίλεη ε ίδηα θαηεξγαζία (π.ρ. θξαηδνκεραλέο). Αθ εηέξνπ ε πιάλε παξνπζηάδεη ρακειφ ξπζκφ αθαίξεζεο πιηθνχ, πνπ απνηειεί βαζηθφ κεηνλέθηεκα γηα απνδνηηθή εξγαζία ζε κεγάιεο παξηίδεο ηεκαρίσλ. Κάηη πνπ πξέπεη λα ζεκεηψζνπκε ζε απηφ ην ζεκείν φζν αλαθνξά ην πιάληζκα είλαη φηη, αληίζεηα κε ην φηη ζπκβαίλεη ζηηο θαηεξγαζίεο πνπ αλαθέξακε πξνεγνπκέλσο, ε πξφσζε θαηά ην πιάληζκα πξαγκαηνπνηείηε θαηά βήκαηα, δειαδή ε θίλεζε ηεο πξφσζεο ζε απηή ηε θαηεξγαζία είλαη δηαθνπηφκελε (αζπλερήο). Με ην πιάληζκα θαηεξγαδφκαζηε θνκκάηηα απφ ράιπβα (ε ζθιεξφηεηα ηνπ νπνίνπ κπνξεί λα θηάζεη κέρξη ηα 400 Brinell πεξίπνπ), απφ ρπηνζίδεξν, απφ κε ζηδεξνχρα κέηαιιά θαη θξάκαηα, θαζψο επίζεο θαη θνκκάηηα απφ νξηζκέλα πιαζηηθά Σα είδε ηνπ πιαλίζκαηνο Σν πιάληζκα ην δηαθξίλνπκε αλάινγα ην είδνο ηεο πιάλεο πνπ ρξεζηκνπνηνχκε. Έηζη έρνπκε δχν είδε πιαλίζκαηνο, ην πιάληζκα ζε ηξαπεδνπιάλε (ή γεθπξνπιάλε) θαη ην πιάληζκα ζε βξαρεία πιάλε (ή ηαρππιάλε), είηε απηφ εθηειείηε ζε νξηδφληηα βξαρεία πιάλε είηε ζε θαηαθφξπθε βξαρεία πιάλε. Καηά ην πιάληζκα ζε νξηδφληηα βξαρεία πιάλε, ην θνπηηθφ εξγαιείν εθηειεί επζχγξακκε παιηλδξνκηθή θίλεζε. Κάζε παιηλδξφκεζε (δειαδή έλαο πιήξεο θχθινο εξγαζίαο) πεξηιακβάλεη ηελ ελεξγφ ή σθέιηκε δηαδξνκή γηα θνπή θαη ηελ λεθξά ή κε σθέιηκε δηαδξνκή, ε νπνία είλαη ε επηζηξνθή ηνπ εξγαιείνπ ζηελ αξρηθή ζέζε. Σν ηεκάρην ζην ηέινο θάζε λεθξάο δηαδξνκήο ηνπ θνπηηθνχ εξγαιείνπ, πξνσζείηαη θάζεηα πξνο ηελ θαηεχζπλζε θίλεζεο ηνπ εξγαιείνπ, θαηά απφζηαζε ίζε κε ηελ πξφσζε ε φπνηα είλαη αζπλερήο φπσο αλαθέξακε παξαπάλσ(δηθφλα 2.24). 45

48 Δηθφλα 2.24 Κηλεκαηηθή ηνπ πιαλίζκαηνο ζε βξαρεία πιάλε ΠΚ: πξσηεχνπζα θίλεζε, ΔΓ: ελεξγφο δηαδξνκή, ΝΓ: λεθξά δηαδξνκή, ΚΘ(a): θίλεζε ζέζεο βάζνπο θνπήο, ΚΠ: θίλεζε πξφσζεο ΚΔ: θίλεζε εξγαιείνπ Σν πιάληζκα ζε θαηαθφξπθε βξαρεία πιάλε (Δηθφλα 2.25) είλαη παξφκνην κε απηφ πνπ γίλεηαη ζηε νξηδφληηα βξαρεία πιάλε κε ηε δηαθνξά φηη, ην θνπηηθφ εξγαιείν παιηλδξνκεί θαηαθφξπθα (ε ελεξγφο δηαδξνκή ηνπ είλαη πξνο ηα θάησ) ελψ ην θνκκάηη κεηαθηλείηαη ζην νξηδφληην επίπεδν (δηαθνπηφκελε θίλεζε πξφσζεο) ζην ηέινο θάζε λεθξήο δηαδξνκήο ηνπ εξγαιείνπ. Δηθφλα 2.25 Κηλεκαηηθή ηνπ πιαλίζκαηνο ζε θαηαθφξπθε βξαρεία πιάλε ΠΚ: πξσηεχνπζα θίλεζε, ΔΓ: ελεξγφο δηαδξνκή, ΝΓ: λεθξά δηαδξνκή, ΔΚΠ: εγθάξζηα θίλεζε πξφσζεο, ΓΚΠ: δηακήθεο θίλεζε πξφσζεο ΚΔ: θίλεζε εξγαιείνπ ην πιάληζκα ζηελ ηξαπεδνκεραλή, ε πξσηεχνπζα θίλεζε πξνζδίδεηαη ζην ηεκάρην απφ ηελ ηξάπεδα ηεο εξγαιεηνκεραλήο, ζηελ νπνία απηφ πξνζδέλεηαη, θαη ε θίλεζε ηεο πξφσζεο ζην θνπηηθφ εξγαιείν, ην νπνίν κεηαηνπίδεηαη θάζεηα πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηεο πξσηεχνπζαο θίλεζεο (Δηθφλα 2.26). Δηθφλα 2.26 Κηλεκαηηθή ηνπ πιαλίζκαηνο ζε ηξαπεδνπιάλε ΠΚ: πξσηεχνπζα θίλεζε, ΔΓ: ελεξγφο δηαδξνκή, ΝΓ: λεθξά δηαδξνκή, ΚΘ(a): θίλεζε ζέζεο βάζνπο θνπήο, ΚΠ: θίλεζε πξφσζεο ΚΔ: θίλεζε εξγαιείνπ 46

49 2.4.2 Οη πιάλεο ε απηφ ην ππνθεθάιαην ζα θάλνπκε κηα ζχληνκε πεξηγξαθή φζν αλαθνξά ηε κνξθνινγία, ηε ιεηηνπξγία θαη ηηο πξνδηαγξαθέο ησλ πιαλψλ. Θα αζρνιεζνχκε κε ηξία είδε πιάλεο, ηα νπνία είλαη: - Ζ νξηδφληηα βξαρεία πιάλε - Ζ θαηαθφξπθε βξαρεία πιάλε - Ζ ηξαπεδνπιάλε ή γεθπξνπιάλε Παξαθάησ ζα αζρνιεζνχκε κε ηα ηξία είδε απηψλ ησλ πιαλψλ πξνζπαζψληαο λα ηα αλαιχζνπκε φζν ην δπλαηφλ θαιχηεξα Η νξηδόληηα βξαρεία πιάλε Παξφιν ηελ παχζε ηεο θαηαζθεπήο ηεο, αμίδεη λα γίλεη κηα ζχληνκε αλαθνξά ζηελ νξηδφληηα βξαρεία πιάλε, φζνλ αθνξά ηα θχξηα κέξε θαη ραξαθηεξηζηηθά ηεο θαη ηα πξνδηαγξαθφκελα ζηνηρεία ηεο. Ζ πιάλε απηή απαξηίδεηαη απφ θάπνηεο θχξηεο δνκηθέο κνλάδεο, νη νπνίεο είλαη ε βάζε, ν θνξκφο, ε ηξάπεδα θαη ην έιθπζξν ή θεθαιή, πνπ θέξεη ην εξγαιεηνθνξείν κε ηνλ εξγαιεηνδέηε [8] (Δηθφλα 2.27). Δηθφλα 2.27 Σα θχξηα κέξε κηαο νξηδφληηαο βξαρείαο πιάλεο: Α: έιθπζξν, Β: εξγαιεηνθνξείν, Γ: ηξάπεδα, Γ: θνξκφο ή νξζνζηάηεο, Δ: βάζε Ε: εγθάξζην θνξείν 47

50 Ζ ηξάπεδα ηεο πιάλεο, κε ζθνπφ λα ζπγθξαηεί ζηεξεά θαη κε αζθάιεηα ην πξνο θαηεξγαζία θνκκάηη θέξεη απιάθηα κνξθήο Σ. Πξνζαξκνζκέλε ζε θαηάιιειν θνξείν (εγθάξζην θνξείν) έρεη ηε δπλαηφηεηα λα κεηαθηλείηαη θαηαθφξπθα θαη εγθάξζηα, δειαδή θάζεηα πξνο ηελ πξσηεχνπζα θίλεζε. Ζ θαηαθφξπθε κεηαθίλεζε ηεο ηξάπεδαο πξαγκαηνπνηείηαη κε αλχςσζε ηνπ εγθάξζηνπ θνξείνπ θαη έρεη ζαλ ζθνπφ λα θέξεη ην θνκκάηη ζηελ επηζπκεηή ζέζε θάησ απφ ην θνπηηθφ εξγαιείν. ηε ζέζε απηή ε ηξάπεδα κπνξεί λα ζηεξεσζεί. ε απηφ ην ζεκείν ζα πξέπεη λα ζεκεησζεί φηη απηή ε θαηαθφξπθε θίλεζε ηεο ηξάπεδαο δελ πξαγκαηνπνηείηαη κε αθξίβεηα αιιά ρνλδξηθά. Ζ ηξάπεδα κεηαθηλείηαη εγθάξζηα κε ηε βνήζεηα ηνπ κεραληζκνχ ηεο πξφσζεο, ν νπνίνο επηβάιεη ζηελ ηξάπεδα, αιιά θαη ζην θνκκάηη πνπ πξνζδέλεηαη ζε απηή ηελ θίλεζε ηεο πξφσζεο ζην ηέινο θάζε λεθξήο δηαδξνκήο. Σέινο, ε ηξάπεδα είλαη δπλαηφλ λα ζηεξεψλεηαη ζηε βάζε ηεο πιάλεο, κε θαηάιιειν ζπλδεηηθφ ζηνηρείν, θαη έηζη ε πιάλε γίλεηαη πην ζηηβαξή θαηά ηελ εξγαζία ηεο. ην πάλσ κέξνο ηνπ θνξκνχ ηεο πιάλεο ππάξρνπλ νιηζζεηήξεο, πάλσ ζηνπο νπνίνπο παιηλδξνκεί ην έιθπζξν καδί κε ην εξγαιεηνθνξείν θαη βέβαηα καδί κε ηνλ εξγαιεηνδέηε θαη ην θνπηηθφ εξγαιείν. Ζ αλαγθαία ηζρχο γηα ηελ θνπή παξέρεηαη απφ θαηάιιειν ειεθηξνθηλεηήξα θαη ε παιηλδξνκηθή θίλεζε ηνπ ειθχζξνπ επηηπγράλεηαη είηε κέζσ θηβσηίνπ ηαρπηήησλ θαη δηάηαμεο ηαιαληεπφκελνπ βξαρίνλα θαη δηζθνεηδνχο ζηξνθάινπ κε πχξν ή κε απιφ ζηξφθαιν, είηε κε ηε βνήζεηα πδξαπιηθήο κεηάδνζεο θίλεζεο. Ζ νξηδφληηα βξαρεία πιάλε κε πδξαπιηθή κεηάδνζε θίλεζεο, ζπγθξηηηθά κε πιάλε εθνδηαζκέλε κε δηάηαμε ηαιαληεπφκελνπ βξαρίνλα θαη δηζθνεηδνχο ζηξνθάινπ, παξνπζηάδεη δπν ζεκαληηθά πιενλεθηήκαηα. Σν πξψην είλαη, φηη ε ηαρχηεηα ηνπ ειθχζξνπ ζηελ ελεξγφ ηνπ δηαδξνκή είλαη ζρεδφλ νκνηφκνξθε. Σν δεχηεξν πιενλέθηεκα είλαη φηη είλαη δπλαηή ε ζπλερήο κεηαβνιή ηεο ηαρχηεηαο ηνπ ειθχζξνπ, άξα θαη ε επηινγή ηεο θαηαιιειφηεξεο ηαρχηεηαο θνπήο γηα ην πιάληζκα, πνπ θάζε θνξά πξφθεηηαη λα εθηειέζνπκε. Πέξα απφ απηά ηα δπν πιενλεθηήκαηα ην πδξαπιηθφ ζχζηεκα κεηάδνζεο παξνπζηάδεη έλα ζεκαληηθφ κεηνλέθηεκα, πνπ δελ είλαη άιιν απφ ην πςειφ θφζηνο αγνξάο ηεο πιάλεο πνπ ην θέξεη. Σα πξνδηαγξαθφκελα ζηνηρεία ηεο νξηδφληηαο βξαρείαο πιάλεο είλαη ηα εμήο [5]: - Μέγηζηε σθέιηκε δηαδξνκή Ζ, ζε mm - Πεξηνρή ζπρλφηεηαο ελεξγψλ δηαδξνκψλ ειθχζξνπ ή θχθισλ θαηεξγαζίαο, θχθινη / min - Μέγηζηε εγθάξζηα δηαδξνκή ηξάπεδαο ζε mm - Μέγηζηε απφζηαζε κεηαμχ ηξάπεδαο θαη θαηψηεξεο επηθάλεηαο ειθχζξνπ ζε mm - Γηαζηάζεηο ηξάπεδαο: κήθνο l ζε mm x πιάηνο b ζε mm x χςνο h ζε mm 48

51 - Αξηζκφο θαη δηαζηάζεηο απιάθσλ ηεο ηξάπεδαο, δηαηνκήο Σα - Πεξηνρή πξφσζεο ηξάπεδαο ζε mm / θχθιν ή ζε mm / ελεξγή δηαδξνκή - Ολνκαζηηθή ηζρχο ειεθηξνθηλεηήξα θχξηαο θίλεζεο, ζε PS ή kw - πλνιηθέο δηαζηάζεηο πιάλεο κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm x χςνο ζε mm - πλνιηθέο δηαζηάζεηο θηβσηίνπ γηα κεηαθνξά κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm x χςνο ζε mm - πλνιηθφ θαζαξφ βάξνο, ζε kg ή dan Η θαηαθόξπθε βξαρεία πιάλε ην ζρήκα 29 εηθνλίδεηαη κηα θαηαθφξπθε βξαρεία πιάλε κε ηελ νλνκαηνινγία ησλ θχξησλ κεξψλ ηεο ηα νπνία είλαη ην έιθπζξν, ε θπθιηθή πεξηζηξεθφκελε ηξάπεδα, ν θνξκφο, ε βάζε θαη ν εξγαιεηνδέηεο (Δηθφλα 2.28). Δηθφλα 2.28 Ζ θαηαθφξπθε βξαρεία πιάλε: Α: έιθπζξν, Γ: θπθιηθή πεξηζηξεθφκελε ηξάπεδα, Γ: θνξκφο, Δ: βάζε Ε: εξγαιεηνδέηεο Ζ ηξάπεδα ηεο θαηαθφξπθεο βξαρείαο πιάλεο είλαη θπθιηθή θαη πεξηζηξεθφκελε. Έρεη ηε δπλαηφηεηα κεραληθήο θίλεζεο ηεο πξφσζεο, δηαθνπηφκελεο θαη εδψ, δηα κήθνπο θαη εγθάξζηα ζην νξηδφληην επίπεδν. Δπίζεο, ε πεξηζηξεθφκελε απηή ηξάπεδα κπνξεί λα καο δψζεη θαη κεραληθή θπθιηθή (πεξηθεξεηαθή) πξφσζε (κέζσ ελφο δεχγνπο αηέξκνλα θνριία - νδνληνηξνρνχ) κε ηελ έλλνηα, φηη ε ηξάπεδα πεξηζηξέθεηαη θαηά κηα θαζνξηζκέλε κηθξή γσλία ζην ηέινο θάζε λεθξήο δηαδξνκήο ηνπ ειθχζξνπ. 49

52 Ζ παιηλδξνκηθή θίλεζε δίλεηαη ζην έιθπζξν ηφζν κε κεραληζκφ ζηξνθάινπ φζν θαη κε δεχγνο αηέξκνλα θνριία νδνλησηνχ θαλφλα ή κε πδξαπιηθή κεηάδνζε. Σα πξνδηαγξαθφκελα ζηνηρεία ηεο θαηαθφξπθεο βξαρείαο πιάλεο (slotter) είλαη ηα εμήο [5]: - Μέγηζηε δηαδξνκή ειθχζξνπ Ζ, ζε mm - Μέγηζηε γσλία πεξηζηξνθήο ειθχζξνπ ζε κνίξεο - Μέγηζηε απφζηαζε κεηαμχ ηξάπεδαο θαη νιηζζεηήξσλ ειθχζξνπ ζε mm - Μέγηζηε εγθάξζηα δηαδξνκή ηξάπεδαο ζε mm - Μέγηζηε δηακήθεο δηαδξνκή ηξάπεδαο ζε mm - Γηάκεηξνο ηξάπεδαο, ζε mm ή δηαζηάζεηο ηξάπεδαο (κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm) - Πεξηνρή ζπρλφηεηαο ελεξγψλ δηαδξνκψλ ειθχζξνπ ή θχθισλ θαηεξγαζίαο ζε θχθινπο / min - Ολνκαζηηθή ηζρχο ειεθηξνθηλεηήξα θχξηαο θίλεζεο, ζε PS ή kw - πλνιηθέο δηαζηάζεηο πιάλεο κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm x χςνο ζε mm - πλνιηθέο δηαζηάζεηο θηβσηίνπ γηα κεηαθνξά κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm x χςνο ζε mm - πλνιηθφ θαζαξφ βάξνο, ζε kg ή dan Η ηξαπεδνπιάλε (ή γεθπξνπιάλε) ην ζρήκα 30 εηθνλίδεηαη κηα ηξαπεδνπιάλε κε ηελ νλνκαηνινγία ησλ θχξησλ κεξψλ ηεο ηα νπνία είλαη ην εγθάξζην θνξείν, ε ηξάπεδα, ν πιαηζησηφο θνξκφο, ε βάζε θαη νη εξγαιεηνθφξεο θεθαιέο (Δηθφλα 2.29). Οη ηξαπεδνπιάλεο είλαη βαξηέο θαη κεγάινπ κεγέζνπο εξγαιεηνκεραλέο θαη ηηο ρξεζηκνπνηνχκε γηα πιάληζκα εθρφλδξηζεο θαη απνπεξάησζεο. Σηο ζπλαληάκε κε έλα ή δπν νξζνζηάηεο θαη είλαη εθνδηαζκέλεο κε κηα ή κε δπν εξγαιεηνθφξεο θεθαιέο ζην εγθάξζην εξγαιεηνθνξείν. Καηά ην πιάληζκα ζηελ ηξαπεδνπιάλε ε πξσηεχνπζα θίλεζε εθηειείηαη απφ ηελ ηξάπεδα, ελψ ε θίλεζε ηεο πξφσζεο θαη νη άιιεο αλαγθαίεο ξπζκηζηηθέο θηλήζεηο γίλνληαη απφ ην εγθάξζην εξγαιεηνθνξείν, ηηο εξγαιεηνθφξεο θεθαιέο θαη ηνπο εξγαιεηνδέηεο. Έηζη, νη θηλήζεηο πνπ απαηηνχληαη γηα ηε ξχζκηζε ηνπ βάζνπο θνπήο ζην πιάληζκα νξηδφληησλ επηθαλεηψλ γίλνληαη κε θαηαθφξπθε κεηαθίλεζε ηνπ εγθάξζηνπ εξγαιεηνθνξείνπ θαη ηνπ εξγαιεηνδέηε ηεο αληίζηνηρεο θεθαιήο, ελψ ε θίλεζε ηεο πξφσζεο επηηπγράλεηαη κε δηαθνπηφκελε κεηαθίλεζε ηεο αληίζηνηρεο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο θαηά κήθνο ηνπ εγθάξζηνπ εξγαιεηνθνξείνπ. ην πιάληζκα θαηαθφξπθσλ επηθαλεηψλ, ην βάζνο θνπήο γίλεηαη κε νξηδφληηα κεηαθίλεζε ηνπ 50

53 εξγαιεηνδέηε ηεο αληίζηνηρεο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο, πνπ πξνζαξκφδεηαη ζηνλ νξζνζηάηε, ελψ ε θίλεζε ηεο πξφσζεο πξαγκαηνπνηείηαη κε θαηαθφξπθε δηαθνπηφκελε κεηαηφπηζε ηεο αληίζηνηρεο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο. Δηθφλα 2.29 Σα θχξηα κέξε κηαο ηξαπεδνπιάλεο: Α: ν πιαηζησηφο θνξκφο, Β: ην εγθάξζην θνξείν, Γ: ε ηξάπεδα, Δ: ε βάζε Γ: νη εξγαιεηνθφξεο θεθαιέο Ζ θίλεζε ηεο ηξάπεδαο ηεο ηξαπεδνπιάλεο επηηπγράλεηαη κε δηάθνξνπο ηξφπνπο. ε παιαηνχ ηχπνπ ηξαπεδνπιάλεο ρξεζηκνπνηείηαη ην δεχγνο νδνλησηνχ θαλφλα νδνλησηνχ ηξνρνχ κε επζεία ή ειηθνεηδή νδφλησζε. Ο νδνλησηφο θαλφλαο πξνζαξκφδεηαη ζηελ ηξάπεδα θαη ε θίλεζε κεηαδίδεηαη απφ ηνλ ειεθηξνθηλεηήξα κε ελδηάκεζνπο νδνληνηξνρνχο. Ζ παιηλδξφκεζε ηεο ηξάπεδαο επηηπγράλεηαη κε ηε βνήζεηα θαηάιιεινπ ζπζηήκαηνο ειέγρνπ. Άιινο ηξφπνο κεηάδνζεο θίλεζεο ζηελ ηξάπεδα, πνπ εθαξκφδεηαη ζε λεφηεξεο ηξαπεδνπιάλεο, είλαη κε ην δεχγνο αηέξκνλα θνριία νδνλησηνχ θαλφλα, πνπ παξέρεη πην ήζπρε θαη πην νκαιή θίλεζε. Σέινο, ζηηο ηξαπεδνπιάλεο ρξεζηκνπνηείηαη επίζεο ε πδξαπιηθή κεηάδνζε θίλεζεο, κε ηελ νπνία επηηπγράλεηαη νκαιή θαη ρσξίο θξαδαζκνχο θίλεζε ηεο ηξάπεδαο. Σα πξνδηαγξαθφκελα ζηνηρεία ηεο ηξαπεδνπιάλεο είλαη ηα εμήο [5]: - Μέγηζηεο δηαζηάζεηο θαηεξγαδφκελνπ ηεκαρίνπ (κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm x χςνο ζε mm) - Μέγηζηε δηαδξνκή ηξάπεδαο ζε mm - Μέγηζηε θαηαθφξπθε δηαδξνκή εξγαιεηνθνξέα ζε mm - Πεξηνρή ηαρχηεηαο ηξάπεδαο θαηά ηελ ελεξγφ δηαδξνκή ζε m / min 51

54 - Πεξηνρή πξφσζεο ζε mm / θχθιν - Μέγηζην επηηξεπφκελν βάξνο θαηεξγαδφκελνπ ηεκαρίνπ ζε kg ή dan - Ολνκαζηηθή ηζρχο ειεθηξνθηλεηήξα θχξηαο θίλεζεο, ζε PS ή kw - πλνιηθέο δηαζηάζεηο πιάλεο κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm x χςνο ζε mm - πλνιηθέο δηαζηάζεηο θηβσηίνπ γηα κεηαθνξά κήθνο ζε mm x πιάηνο ζε mm x χςνο ζε mm - πλνιηθφ θαζαξφ βάξνο, ζε kg ή dan 52

55 2.5 Γηάηξεζε θαη Γξάπαλα Γηα λα θαηεξγαζηνχκε γεληθά νπέο ή θνίια έρνπκε ζηε δηάζεζή καο κηα πνηθηιία απφ κεζφδνπο, πνπ καο δίλνπλ θπκαηλφκελε αθξίβεηα θαη κεηαβαιιφκελν βαζκφ ηξαρχηεηαο ηεο επηθάλεηαο. Μία απφ ηηο βαζηθέο κεζφδνπο πνπ ρξεζηκνπνηνχκαη είλαη ε δηάηξεζε, πνπ είλαη θαηάιιειε γηα λα αλνίγνπκε απφ ηελ αξρή δηακπεξείο ή ηπθιέο θπιηλδξηθέο ηξχπεο, θαζψο επίζεο θαη λα δηεπξχλνπκε ή λα ηειεηνπνηήζνπκε πθηζηάκελεο ηξχπεο. Τπάξρνπζεο ηξχπεο κπνξνχκε λα ηηο θαηεξγαζηνχκε πεξαηηέξσ, είηε γηα λα ηηο δηεπξχλνπκε ζε φιν ην κήθνο, είηε γηα λα δψζνπκε ζε απηέο κεγαιχηεξε αθξίβεηα θαη βειηησκέλε ηξαρχηεηα ηεο επηθάλεηαο κε γιχθαλζε, κε εζσηεξηθή ηφξλεπζε (γηα νπέο κεγάιεο ζρεηηθά δηακέηξνπ), κε ιείαλζε ή κε ρνληγθ. Αθφκε είλαη δπλαηφλ ζε ππάξρνπζεο ηξχπεο λα θάλνπκε κεξηθή δηεχξπλζε, λα αλνίμνπκε ζπείξσκα ή λα δηακνξθψζνπκε ηα άθξα ηνπο. Οη παξαπάλσ θαηεξγαζίεο ζε νπέο καδί κε ηε γιχθαλζε είλαη θαηεξγαζίεο παξφκνηεο ή ζπλαθείο κε ηελ δηάηξεζε, κε ηελ έλλνηα φηη ην θνπηηθφ εξγαιείν πεξηζηξέθεηαη (πξσηεχνπζα θίλεζε), ελψ ζπγρξφλσο πξνσζείηαη αμνληθά (θίλεζε πξφσζεο) θαη φηη φιεο απηέο είλαη δπλαηφλ λα πξαγκαηνπνηεζνχλ ζην δξάπαλν [10]. Θα πξέπεη αθφκα λα αλαθέξνπκε, φηη ηξχπεο ρακειήο φκσο πνηφηεηαο κπνξνχκε λα αλνίμνπκε ζε ειάζκαηα κε απνθνπή, θαζψο επίζεο κπνξνχκε λα δεκηνπξγήζνπκε ηξχπεο ζε ρπηά θνκκάηηα κε ρχηεπζε, νη νπνίεο φκσο έρνπλ ηηο πεξηζζφηεξεο θνξέο αλάγθε απνπεξάησζεο. Σέινο, δελ πξέπεη λα παξαιείςνπκε ηηο κε ζπκβαηηθέο κεζφδνπο αθαίξεζεο κεηάιινπ, νη νπνίεο πξνζθέξνληαη ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο γηα ην άλνηγκα νπψλ (αθαίξεζε κεηάιινπ κε ειεθηξηθφ ζπηλζήξα, ειεθηξνρεκηθή αθαίξεζε κεηάιινπ θ.α.). ηε ζπλέρεηα ηνπ θεθαιαίνπ, ζα αζρνιεζνχκε κε ηε δηάηξεζε, ε νπνία είλαη ε επξχηεξα ρξεζηκνπνηνχκελε ζηελ πξάμε θαηεξγαζία γηα ην άλνηγκα νπψλ θαη ζα πξνζπαζήζνπκε λα πεξηγξάςνπκε ηε κνξθνινγία θαη ηηο πξνδηαγξαθέο ησλ δξαπάλσλ Η θηλεκαηηθή ηεο Γηάηξεζεο Δηθφλα 2.30 Ζ θηλεκαηηθή ηεο δηάηξεζεο 53

56 Με ηε δηάηξεζε, αλνίγνπκε θπιηλδξηθέο νπέο ζε ηεκάρηα (Δηθφλα 2.31 ) ή δηεπξχλνπκε ή απνπεξαηψλνπκε ππάξρνπζεο νπέο κε θνπηηθφ εξγαιείν, ην ειηθνεηδέο ηξππάλη (Δηθφλα 2.32 ), ην νπνίν ζπλήζσο έρεη δπν θχξηεο θφςεηο [5]. Καηά ηελ δηάηξεζε ζπλήζσο ην ηξππάλη πεξηζηξέθεηαη γχξσ απφ ηνλ θαηαθφξπθν άμνλα ηνπ (πξσηεχνπζα θίλεζε) θαη ηαπηφρξνλα πξνσζείηαη αμνληθά (θίλεζε πξφσζεο) ζπλερψο εληφο ηνπ πξνο δηάηξεζε ηεκαρίνπ. Σν ηξππάλη ζηεξεψλεηαη κε αζθάιεηα, κε ηε βνήζεηα εηδηθνχ ζθηγθηήξα, ζηελ ππάξρνπζα θσληθή ππνδνρή ηεο αηξάθηνπ ηνπ δξάπαλνπ, ελψ ην ηεκάρην ζπγθξαηείηαη ζηαζεξά ζηελ ηξάπεδα ηνπ. ηελ πξάμε, ζπλαληάκε, ζπαληφηεξα φκσο θαη ζε εηδηθέο πεξηπηψζεηο, δπν άιιεο θηλεκαηηθέο παξαιιαγέο. Καηά ηελ πξψηε, ην ηξππάλη παξακέλεη ζηαζεξφ, ελψ ην ηεκάρην πεξηζηξέθεηαη θαη πξνσζείηαη. Καηά ηελ δεχηεξε, ην ηεκάρην πεξηζηξέθεηαη θαη ην ηξππάλη πξνσζείηαη νξηδφληηα. Ο ηειεπηαίνο ηξφπνο δηάηξεζεο ελδείθλπηαη ζηε κνξθνπνίεζε νπψλ κεγάινπ κήθνπο κε εηδηθφ ηξππάλη, γηαηί απνδίδεη κεγαιχηεξε αθξίβεηα, θπξίσο αθξίβεηα κνξθήο. Δηθφλα 2.31 Οπέο πνπ αλνίγνληαη κε δηάηξεζε Σν Γξάπαλν Δηθφλα 2.32 Σν ειηθνεηδέο ηξππάλη Ζ εξγαιεηνκεραλή φπνπ εθηειείηαη ε δηάηξεζε είλαη ην δξάπαλν, ηνπ νπνίνπ ζρεκαηηθή παξάζηαζε θαη νλνκαηνινγία ησλ θχξησλ κεξψλ ηνπ δίλνληαη ζηελ εηθφλα

57 Δηθφλα 2.33 ρεκαηηθή παξάζηαζε ελφο δξαπάλνπ ζηήιεο: Α: ζηαζεξή θεθαιή, Β: ξπζκηδφκελε θεθαιή, Γ: θχξηα άηξαθηνο, Γ: ηξάπεδα, Δ: ζηήιε Ε: βάζε Παξαθάησ, ζα επηρεηξήζνπκε κηα ζχληνκε αιιά φζν ην δπλαηφλ πιεξέζηεξε αλαθνξά ζηα είδε θαη ηε κνξθνινγία ησλ δξαπάλσλ, θαζψο επίζεο θαη ζηα ηερληθά ραξαθηεξηζηηθά (πξνδηαγξαθφκελα ζηνηρεία) ηνπ Δίδε θαη κνξθνινγία δξαπάλνπ Ζ κεγάιε πνηθηιία ζε κνξθή θαη ζε κέγεζνο ησλ θνκκαηηψλ απφ ην κηα πιεπξά θαη ε απαηηνχκελε ζηάζκε πνηφηεηαο ησλ νπψλ πνπ αλνίγνπκε ή απνπεξαηψλνπκε ζην δξάπαλν απφ ηελ άιιε, νδήγεζαλ ζηελ αλάπηπμε θαη ρξεζηκνπνίεζε δξαπάλσλ ζε δηάθνξα είδε, κνξθέο θαη κεγέζε. Έηζη, αλάινγα κε ην βάξνο ηνπο, θαηαηάζζνληαη ζε ειαθξά δξάπαλα, κέζνπ βάξνπο θαη ζε βαξηά. Με θξηηήξην ηελ δηεχζπλζε ηεο θχξηαο αηξάθηνπ ηνπο, δηαθξίλνπκε ηα δξάπαλα ζε θαηαθφξπθα θαη ζε νξηδφληηα. Σν θαηαθφξπθν δξάπαλν είλαη εθείλν πνπ ρξεζηκνπνηείηαη επξχηεξα. Αλάινγα πάιη κε ηνλ ηξφπν κε ηνλ νπνίν πξνζδίδεηαη ζηα δξάπαλα ε ηζρχο ηα ζπλαληάκε σο ρεηξνθίλεηα, κεραλνθίλεηα θαη αεξνθίλεηα [10]. Δδψ, ζα αζρνιεζνχκε ζπλνπηηθά κφλν κε ηα κεραλνθίλεηα δξάπαλα, πνπ είλαη ζηελ νπζία βαζηθέο παξαγσγηθέο εξγαιεηνκεραλέο ηνπ κεραλνπξγείνπ. ηα δξάπαλα απηά αλήθνπλ: Τν επηηξαπέδην δξάπαλν Δίλαη έλα απιφ θαη ειαθξχ δξάπαλν ζπλήζσο πνιχζηξνθν θαη ρξεζηκνπνηείηαη γηα ειαθξέο εξγαζίεο. 55

58 Τν δξάπαλν νξζνζηάηε Δηθφλα 2.34 Σν δξάπαλν νξζνζηάηε Δίλαη ην δξάπαλν πνπ ρξεζηκνπνηείηαη πεξηζζφηεξν ζην κεραλνπξγείν (Δηθφλα 2.34). Σν ζπλαληάκε ζε δηάθνξα κεγέζε θαη δηάθνξεο παξαιιαγέο. Δίλαη θαηάιιειν γηα κεζαίεο θαη ζε νξηζκέλεο πεξηπηψζεηο θαη γηα βαξηέο εξγαζίεο. Σν ηεκάρην, ζην νπνίν αλνίγνπκε νπή, πξνζδέλεηαη ζπλήζσο ζηελ ηξάπεδα ηνπ δξαπάλνπ. Σα κεγάια ηεκάρηα φκσο κπνξνχλ λα ζηεξηρζνχλ θαη ζηε βάζε ηνπ. Σν δξάπαλν ζηήιεο απνηειεί ην βαζηθφ θαη αληηπξνζσπεπηηθφ είδνο δξαπάλνπ Τν αθηηλωηό δξάπαλν ή ξάληηαι Δηθφλα 2.35 Αθηηλσηφ δξάπαλν κε ζηαζεξφ ηξαπέδη: Α: ηήιε, Β: Βξαρίνλαο, Γ: Κεθαιή, Γ: Σξάπεδα Δ: Βάζε 56

59 Δίλαη ζρεδηαζκέλν θαη θαηαζθεπαζκέλν γηα λα εθηειεί εξγαζίεο ζε κεγάια θαη βαξηά θνκκάηηα θαη γηα παξαγσγή θαηά κνλάδα, θαζψο επίζεο, θαη γηα παξαγσγή ζε παξηίδεο. ην αθηηλσηφ δξάπαλν (Δηθφλα 2.35), ιφγσ ηεο δπλαηφηεηαο κεηαθίλεζεο πνπ έρεη ε εξγαιεηνθφξνο θεθαιή ηνπ, είλαη δπλαηφλ κε έλα θαη κφλν δέζηκν ηνπ ηεκαρίνπ, λα θαηεξγαζηνχκε φιεο ηηο ηξχπεο ηνπ. Απηφ πξνθαλψο καο πξνθπιάζζεη απφ ζθάικαηα θπξίσο ζηε ζέζε ησλ θέληξσλ ησλ νπψλ, ηα νπνία κπνξνχλ λα πξνέιζνπλ απφ δηαδνρηθέο, γηα ην άλνηγκα θάζε ηξχπαο, πξνζδέζεηο ηνπ ηεκαρίνπ. Σν δξάπαλν απηφ απνηειείηαη απφ ηε ζηήιε, πνπ ζηεξίδεηαη θαηάιιεια ζηε βάζε ηνπ. ηε ζηήιε πξνζαξκφδεηαη ν βξαρίνλαο πνπ θέξεη ηελ εξγαιεηνθφξν κεραλή, ζηελ νπνία πξνζδέλεηαη ην ηξππάλη. Ο βξαρίνλαο απηφο έρεη δπλαηφηεηα λα πεξηζηξέθεηαη γχξσ απφ ηε ζηήιε θαη λα αλεβνθαηεβαίλεη, ελψ ε εξγαιεηνθφξνο θεθαιή κπνξεί λα κεηαθηλείηαη ζε νιηζζεηήξεο θαηά κήθνο ηνπ βξαρίνλα. Ζ ηξάπεδα ηνπ αθηηλσηνχ δξαπάλνπ ζηελ νπνία ζηεξίδεηαη ην θνκκάηη είλαη ζηαζεξή, άξα, θαη ην θνκκάηη παξακέλεη ζηαζεξφ. Έηζη, ε άηξαθηνο ηνπ δξαπάλνπ, πνπ θέξεη ην ηξππάλη, έρνληαο απφ ηε κηα πιεπξά ηε δπλαηφηεηα κεηαθίλεζεο θαηά ηελ θαηαθφξπθε δηεχζπλζε θαη απφ ηελ άιιε ηελ δπλαηφηεηα πεξηζηξνθήο θαη αθηηληθήο κεηαηφπηζεο ζην νξηδφληην επίπεδν κπνξεί θάζε θνξά λα παίξλεη κε αθξίβεηα ζέζε πάλσ απφ ην θέληξν θάζε ηξχπαο, πνπ πξφθεηηαη λα αλνηρζεί ή λα απνπεξαησζεί Τν δξάπαλν κεηαθνξάο ( Δηθφλα 2.36 Σν δξάπαλν κεηαθνξάο Δίλαη έλα δξάπαλν κε πνιιέο αηξάθηνπο, φπνπ νη άηξαθηνη δηαηάζζνληαη ζηε ζεηξά θαη παίξλνπλ θίλεζε είηε φιεο καδί απφ κηα θεληξηθή κεηάδνζε θίλεζεο, είηε ε κηα αλεμάξηεηα απφ ηελ άιιε, απφ μερσξηζηφ ειεθηξνθηλεηήξα (Δηθφλα 2.36). Σν δξάπαλν απηφ βξίζθεη εθαξκνγέο ζε πεξηπηψζεηο πνπ ζε ηξχπεο γίλνληαη δηαδνρηθά δηαθνξεηηθέο θαηεξγαζίεο (ηξππάληζκα εθρνλδξίζεσο, ηξππάληζκα απνπεξαηψζεσο, εκβχζηζε, γιχθαλζε, θ.α), γηα άλνηγκα ζην ίδην θνκκάηη, πνιιψλ 57

60 νπψλ κε δηαθνξεηηθή δηάκεηξν ή αθφκα θαη γηα άλνηγκα νπψλ ηνπ ίδηνπ κεγέζνπο ζηε ζεηξά. Σν θνκκάηη ζπλήζσο πξνζδέλεηαη ζε θαηάιιειε ηδηνζπζθεπή θαη κεηαθέξεηαη απφ ηε κηα ζέζε (άηξαθην) ζηελ άιιε απφ ην ρεηξηζηή ηνπ δξαπάλνπ απηνχ ή θαη απηφκαηα ζε κεηαθίλεζε ηεο ηξάπεδαο Τν πνιπάηξαθην δξάπαλν Δηθφλα 2.37 Σν πνιπάηξαθην δξάπαλν ( Δίλαη δξάπαλν καδηθήο παξαγσγήο θαη έρεη σο ζθνπφ λα αλνίγεη ζπγρξφλσο πνιιέο ηξχπεο, κε δηαθνξεηηθή ζπλήζσο δηάκεηξν, ζε δηάθνξεο ζέζεηο ζην ίδην θνκκάηη (Δηθφλα 2.37). Καηαζθεπάδεηαη θαηά θαλφλα σο θαηαθφξπθν δξάπαλν. Ζ θίλεζε πξφσζεο εθηειείηαη σο επί ην πιείζηνλ απφ ηελ ηξάπεδα, κέζσ θαηάιιεινπ κεραληζκνχ κεηάδνζεο ηεο κεηαθνξηθήο θίλεζεο. Έηζη, απνθεχγεηαη ε κεηαθίλεζε ηεο βαξηάο εξγαιεηνθφξνπ θεθαιήο ηνπ δξάπαλνπ απηνχ. Ζ νδήγεζε ησλ ηξππαληψλ γίλεηαη κε ηε βνήζεηα θαηάιιειεο πιάθαο κε βακκέλα ραιχβδηλα δαθηπιίδηα Τν ππξγωηό δξάπαλν ε απηφ ην δξάπαλν ε εξγαιεηνθφξνο θεθαιή, ζηελ νπνία πξνζδέλνληαη δηάθνξα ηξππάληα ζπλήζε ή εηδηθά θαη ζπλαθή εξγαιεία, έρεη δπλαηφηεηα πεξηζηξνθήο έηζη, ψζηε θάζε θνξά λα παίξλεη ζέζε γηα εξγαζία έλα απφ ηα εξγαιεία απηά. Ζ πεξηζηξνθή ηεο θεθαιήο γίλεηαη απηφκαηα. ε έλα ηέηνην δξάπαλν είλαη δπλαηή θαη ε πιήξεο απηνκαηνπνίεζε θαη κε ςεθηαθή θαζνδήγεζε Τν δξάπαλν γηα βαζηέο νπέο Καηαζθεπάδεηαη ζπλήζσο νξηδφληην θαη ρξεζηκνπνηεί ην εηδηθφ ηξππάλη γηα βαζηέο νπέο. Σν ζπλαληάκε ηφζν σο κνλνάηξαθην, φζν θαη σο πνιπάηξαθην. Έρεη κνξθή ηφξλνπ θαη ζπλήζσο ην ηξππάλη παξακέλεη ζηαζεξφ θαη πεξηζηξέθεηαη ην ηεκάρην. 58

61 Δθαξκνγέο βξίζθεη ζηελ θαηεξγαζία θαλλψλ φπισλ, ζην άλνηγκα νπψλ ζε κεγάινπ κήθνπο αηξάθηνπο, ζε δησζηήξεο θαη ζε άιια θνκκάηηα Σερληθά ραξαθηεξηζηηθά δξάπαλνπ Βαζηθφ πξνδηαγξαθφκελν κέγεζνο ηνπ δξάπαλνπ, απνηειεί ε κέγηζηε δηάκεηξνο ηνπ ηξππάλνπ (νλνκαζηηθή δηάκεηξνο) γηα θαηεξγαζία ράιπβα κέγηζηεο αληνρήο ζ Β = dan/mm 2. Σν κέγεζνο απηφ ραξαθηεξίδεη απηφ πνπ νλνκάδνπκε ηθαλφηεηα δηάηξεζεο ηνπ δξάπαλνπ. Κχξηα θαη δεπηεξεχνληα ηερληθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ δξάπαλνπ είλαη ηα εμήο [5]: - Μέγηζηε δηάκεηξνο ηξππάλνπ D (mm) - Κψλνο Morse αηξάθηνπ - Κψλνο Morse ζθηγθηήξα - Μέγηζηε δηαδξνκή ηξππάλνπ (mm) - Απφζηαζε άμνλα αηξάθηνπ απφ ηε ζηήιε, Α (mm) - Μέγηζην χςνο αηξάθηνπ απφ ηελ ηξάπεδα, H 1 (mm) - Μέγηζην χςνο αηξάθηνπ απφ ηελ πιάθα βάζεο, Ζ 2 (mm) - Γηαζηάζεηο ηξάπεδαο (mm x mm) - Γηαζηάζεηο πιάθαο βάζεο (mm x mm) - Αξηζκφο πεξηζηξνθηθψλ ηαρπηήησλ - Πεξηνρή πεξηζηξνθηθψλ ηαρπηήησλ (ζηξνθέο / min) - Αξηζκφο πξνψζεσλ - Πεξηνρή πξνψζεσλ (mm / ζηξνθέο) - Ολνκαζηηθήο ηζρχο (PS ή kw) 59

62 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 3 Οη Δξγαιεηνκεραλέο Αξηζκεηηθνύ Διέγρνπ 3.1 Δηζαγσγή Ζ ιεηηνπξγία φισλ ησλ κεραληθψλ δηαηάμεσλ θαη ησλ κεραλψλ απαηηεί, πάληα, θάπνην βαζκφ θαζνδήγεζεο θαη ειέγρνπ. Όζν πην πνιχπινθε είλαη ε κεραληθή δηάηαμε, ηφζν πην ζχλζεηε είλαη ε θαζνδήγεζε ηεο θαη ηφζν δπζθνιφηεξνο ν έιεγρφο ηεο. Ζ παξαδνζηαθή δνκή ειέγρνπ θαη θαζνδήγεζεο κεραληθψλ δηαηάμεσλ απφ ην ρεηξηζηή ηνπο, ζπλερψο ππνβνεζείηαη ή αληηθαζίζηαηαη απφ θάπνην βαζκφ απηνκαηνπνίεζεο. ηελ εμέιημε απηή δελ ζα κπνξνχζε λα κε ζπκκεηέρεη ε κεραλνπξγηθή ηερλνινγία, θαη ηδηαίηεξα νη εξγαιεηνκεραλέο. ηηο πεξηφδνπο πςειήο νηθνλνκηθήο, εκπνξηθήο θαη ζηξαηησηηθήο αλάπηπμεο πνπ αθνινχζεζαλ ην δεχηεξν παγθφζκην πφιεκν, ε απηνκαηνπνίεζε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ ηέζεθε σο ν βαζηθφηεξνο ζηφρνο. Οη ιφγνη ηεο εμέιημεο απηήο πξνέθπςαλ απφ ηελ αλάγθε παξαγσγήο κεγάισλ παξηίδσλ παλνκνηφηππσλ ηεκαρίσλ, κε κηθξφ θφζηνο θαηεξγαζίαο θαη κεγάιε αθξίβεηα θαηαζθεπήο. Ζ αλάπηπμε εμειηγκέλσλ δνκηθψλ ζηνηρείσλ εξγαιεηνκεραλψλ, δειαδή ησλ ζηνηρείσλ πνπ απνηεινχλ ηνλ θνξκφ ηνπο αιιά θαη ησλ ηδηαίηεξα αλζεθηηθψλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ, ψζεζαλ ηελ παγθφζκηα κεραλνπξγηθή παξαγσγή ζε πςειά επίπεδα. Όκσο, είλαη γεγνλφο φηη νη παξαγσγηθέο δπλαηφηεηεο ησλ ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ πεξηνξίδνληαη αξθεηά απφ ηελ ηθαλφηεηα ηνπ ρεηξηζηή ηνπο. Έηζη, ε πνηφηεηα ηεο εξγαζίαο θαη ε παξαγσγηθφηεηα ηνπ ηερλίηε είλαη κηα παξάκεηξνο πνπ εμαξηάηαη απφ ηελ εκπεηξία, ηελ εθπαίδεπζε, ηε θπζηθή θαηάζηαζε, αθφκα θαη ηελ ςπρνινγία θαη ηελ δηάζεζή ηνπ. Δίλαη, ινηπφλ, θπζηθφ ε εμέιημε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ λα θηλεζεί πξνο ηελ θαηεχζπλζε ηνπ απηνκάηνπ ειέγρνπ ηνπο θαη ηε κείσζε ηνπ πνζνζηνχ ζπκκεηνρήο ηνπ ρεηξηζηή θαηά ηε ιεηηνπξγία ηνπο. ηελ πξνζπάζεηα απηή δελ ζα κπνξνχζε λα κείλεη ακέηνρε ε ηερλνινγία ησλ ππνινγηζηψλ, ε νπνία γλψξηζε εθξεθηηθή αλάπηπμε ηα ηειεπηαία πελήληα ρξφληα ηνπ 20 νπ αηψλα. Όπσο κάιηζηα ζα θαλεί θαη παξαθάησ, νη απηνκαηνπνηεκέλεο εξγαιεηνκεραλέο αθνινχζεζαλ ηελ αλάπηπμε ηεο επηζηήκεο ηεο πιεξνθνξηθήο. 3.2 Βαζηθνί νξηζκνί Ζ έλλνηα αξηζκεηηθόο έιεγρνο (Numerical Control ή NC) ηαπηίδεηαη ζρεδφλ κε ηηο κεραλνπξγηθέο θαηεξγαζίεο θαη ηηο εξγαιεηνκεραλέο. Ο αξηζκεηηθφο έιεγρνο δίδεη ηε δπλαηφηεηα ζην ρεηξηζηή λα έρεη κηα κνξθή «επηθνηλσλίαο» κε ηελ εξγαιεηνκεραλή θαη λα ηελ «θαζνδεγεί» κέζσ κηαο αθνινπζίαο γξακκάησλ θαη αξηζκψλ, δειαδή ελφο θψδηθα. Ο θψδηθαο απηφο αληηθαζηζηά, ζε κεγάιν πνζνζηφ, ηηο επηκέξνπο ρεηξσλαθηηθέο εξγαζίεο ηνπ ρεηξηζηή, νη νπνίεο πιένλ εθηεινχληαη απηφκαηα, κε κεγαιχηεξε αθξίβεηα θαη δπλαηφηεηα ζπλερψλ επαλαιήςεσλ. Απηφ επηηπγράλεηαη κέζσ ηεο κνλάδαο ειέγρνπ ηεο εξγαιεηνκεραλήο (Machine Control Unit, MCU), ε νπνία βξίζθεηαη πάλσ ζηελ εξγαιεηνκεραλή θαη ειέγρεη ηηο ιεηηνπξγίεο ηεο. Οη 60

63 εξγαιεηνκεραλέο πνπ ιεηηνπξγνχλ κε ηνλ ηξφπν απηφ νλνκάδνληαη ςεθηαθά θαζνδεγνύκελεο εξγαιεηνκεραλέο (NC) [11]. Πέξα απφ ηηο NC εξγαιεηνκεραλέο, ππάξρνπλ θαη νη ςεθηαθά θαζνδεγνύκελεο εξγαιεηνκεραλέο κε ππνινγηζηή (CNC), ζηηο νπνίεο αλάκεζα ζην ρεηξηζηή θαη ζηε κνλάδα ειέγρνπ ηεο εξγαιεηνκεραλήο NC παξεκβάιιεηαη, γηα ιφγνπο επθνιφηεξνπ θαη πην απνδνηηθνχ ρεηξηζκνχ, έλαο ππνινγηζηήο. Με ηνλ ηξφπν απηφ, ε ιεηηνπξγία ηεο εξγαιεηνκεραλήο απηνκαηνπνηείηαη πεξηζζφηεξν, ελψ ν έιεγρνο ηεο κπνξεί λα γίλεηαη πιένλ θαη απφ απφζηαζε (remote control). H CNC θαζνδήγεζε έρεη ην πιενλέθηεκα ηεο ζπλεξγαζίαο ηεο κε ζπζηήκαηα ζρεδίαζεο (Computer Aided Design, CAD) θαη ζπζηήκαηα θαηεξγαζηψλ (Computer Aided Manufacturing, CAM) κε ππνινγηζηή, θαζψο επίζεο δίδεηαη ε δπλαηφηεηα έληαμεο ηεο ζε νινθιεξσκέλα ζπζηήκαηα παξαγσγήο κε ππνινγηζηέο (Computer Integrated Manufacturing, CIM) θαη επέιηθηα ζπζηήκαηα παξαγσγήο (Flexible Manufacturing Systems, FMS). Δπηπιένλ, έλα κεγάιν πνζνζηφ ππνινγηζκψλ θαη δηαδηθαζηψλ ειέγρνπ θαζνδήγεζεο δηεμάγνληαη ζηνλ ππνινγηζηή ηαρχηεξα θαη κε κηθξφηεξν θφζηνο. Γηα φια απηά φκσο ζα γίλεη εθηελέζηεξε αλαθνξά ζε επφκελα θεθάιαηα. Όιεο νη δηαδηθαζίεο θαζνδήγεζεο θαη ειέγρνπ ησλ εξγαιεηνκεραλψλ NC θαη CNC απφ ην ρεηξηζηή ηνπο είλαη κνλφδξνκεο. Ο ηερληθφο NC ή CNC θαζνξίδεη ηελ αθνινπζία ησλ θηλήζεσλ ηεο εξγαιεηνκεραλήο, ηηο ηηκέο ησλ ζπλζεθψλ θαηεξγαζίαο (πξφσζε, βάζε θνπήο, ηαρχηεηα θνπήο, θ.ιπ.), ειέγρεη ηε ρξήζε ή φρη ηνπ πγξνχ θνπήο, δηαρεηξίδεηαη ηα θνπηηθά εξγαιεία, θ.ιπ.. Γηα φια απηά, ζπληάζζεη έλα πξφγξακκα θαζνδήγεζεο ζε ηππνπνηεκέλε γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ (θψδηθαο), κεηαθέξεη ηνλ θψδηθα ζηε κνλάδα ειέγρνπ θαη ελεξγνπνηεί ηελ εθηέιεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο. Δίλαη αλακθηζβήηεην ινηπφλ φηη απηή ε αιιεινπρία είλαη απηνκαηνπνηεκέλε. Όκσο, ε πξφνδνο ηεο ηερλνινγίαο θαη, ηδηαίηεξα, ε αλάπηπμε ησλ αηζζεηήξσλ (sensors) θαη ησλ ζπζηεκάησλ απηνκάηνπ ειέγρνπ (ΑΔ), επηηξέπεη ζηνπο θαηαζθεπαζηέο εξγαιεηνκεραλψλ λα πάλε έλα βήκα παξαπέξα. Σν βήκα απηφ είλαη ν ζρεδηαζκφο "ζθεπηφκελσλ" δηαηάμεσλ, νη νπνίεο αλάινγα κε ηελ εμέιημε ηεο κεραλνπξγηθήο θαηεξγαζίαο, παίξλνπλ απνθάζεηο θαη επεκβαίλνπλ ζην πξφγξακκα θαζνδήγεζεο. Οη κεραλέο απηέο ραξαθηεξίδνληαη άκεζα θαζνδεγνύκελεο εξγαιεηνκεραλέο κε ππνινγηζηή (Direct Numerical Control -DNC). Δάλ, ινηπφλ, ζε κία ηππηθή πεξίπησζε ηφξλεπζεο κε NC ή CNC ηφξλν, επηιεγεί, θαηά ιάζνο, θαη πξνγξακκαηηζζεί απαξάδεθηε πξφσζε θνπήο, ν ρεηξηζηήο πξέπεη λα δηαβάζεη ηελ αληίζηνηρε έλδεημε ζηνλ πίλαθα ειέγρνπ ηεο εξγαιεηνκεραλήο, λα ζηακαηήζεη ηελ εθηέιεζε ηνπ πξνγξάκκαηνο θαη, αθνχ ην δηνξζψζεη, λα ην ελεξγνπνηήζεη μαλά. Οη DNC εξγαιεηνκεραλέο είλαη ζπλδεδεκέλεο κε έλαλ θεληξηθφ ππνινγηζηή, κέζσ ηνπ νπνίνπ ιακβάλνπλ εληνιέο γηα εθηέιεζε εξγαζηψλ, αιιά θαη αληινχλ πιεξνθνξίεο απφ ζρεηηθέο βάζεηο πιεξνθνξηψλ [11]. ηηο DNC εξγαιεηνκεραλέο κπνξεί λα ειέγρεηαη απηφκαηα ε ηαρχηεηα θνπήο, ε ρξήζε ςπθηηθνχ πγξνχ, ε θζνξά ησλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ, θ.ιπ.. Ηδηαίηεξα γηα ηε 61

64 θζνξά ησλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ, πνιιέο ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο δηαζέηνπλ εηδηθέο κεηξεηηθέο δηαηάμεηο ζηηο νπνίεο κεηξψληαη ηα θνπηηθά εξγαιεία, ζε ηαθηά ρξνληθά δηαζηήκαηα, θαηά ηε δηάξθεηα κηαο θαηεξγαζίαο. ηελ πεξίπησζε πνπ, γηα ην εμεηαδφκελν θνπηηθφ εξγαιείν, δηαπηζησζεί κεγάιε απφθιηζε απφ ηηο πξνβιεπφκελεο δηαζηάζεηο, ε θαηεξγαζία ζπλερίδεηαη απηφκαηα κε λέν (φκνην) θνπηηθφ εξγαιείν (sister tool). Δίλαη εχθνιν ινηπφλ λα θαηαιάβνπκε γηαηί νη παξαδνζηαθέο εξγαιεηνκεραλέο ραξαθηεξίδνληαη ζήκεξα σο ζπκβαηηθέο. Ζ ρξήζε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ κε ςεθηαθή θαζνδήγεζε, εκθαλέζηαηα επηθέξεη εληππσζηαθή αχμεζε ηεο παξαγσγηθφηεηαο, αιιά απαηηεί θαη εμεηδηθεπκέλνπο ρεηξηζηέο. Ζ ζηαδηαθή, κάιηζηα, δηάρπζε εξγαιεηνκεραλψλ απηήο ηεο ηερλνινγίαο ζηα ειιεληθά κεραλνπξγεία, απαηηεί νινέλα θαη πεξηζζφηεξν ρεηξηζηέο πνπ απέρνπλ πνιχ απφ ηελ παξαδνζηαθή κνξθή ηνπ κεραλνπξγνχ. ην παξαθάησ ππνθεθάιαην ζα επηρεηξήζνπκε κηα ζχληνκε ηζηνξηθή αλαδξνκή ησλ εξγαιεηνκεραλψλ αξηζκεηηθνχ ειέγρνπ, πξνζπαζψληαο λα αλαιχζνπκε ην πψο ε ηερλνινγία ησλ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ σξίκαζε ηφζν, ψζηε ζήκεξα φινη λα κηινχλ γηα θαηάξγεζε ησλ ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ. 3.3 Ιζηνξηθή αλαδξνκή ησλ ςεθηαθά θαζνδεγνύκελσλ εξγαιεηνκεραλώλ Ζ εμέιημε ηνπ αξηζκεηηθνχ ειέγρνπ ζηε κεραλνπξγηθή ηερλνινγία, φπσο ζα θαλεί ζην ππνθεθάιαην απηφ, ζηεξίδεηαη ζε βαζηθέο αξρέο, πνπ αλαπηχρζεθαλ πνιινχο αηψλεο πξηλ. Αξρηθέο πξνζπάζεηεο έρνπλ θαηαγξαθεί ζηελ Κίλα θαη ζηελ Διιάδα, κε αληηπξνζσπεπηηθφηεξε ηνλ «Μεραληζκφ ησλ Αληηθπζήξσλ», o νπνίνο ρξεζηκνπνηνχληαλ πηζαλψο γηα αζηξνλνκηθνχο θαη εκεξνινγηαθνχο ππνινγηζκνχο. Βξέζεθε ην ζε αξραίν λαπάγην θνληά ζηα Αληηθχζεξα απφ ζθνπγγαξάδεο ηεο χκεο. Ο κεραληζκφο ηνπ ήηαλ ηδηαίηεξα ζχλζεηνο, έρνληαο εζσηεξηθά 32 νδνλησηνχο ηξνρνχο ελψ είρε επηγξαθέο γηα ην δσδηαθφ θχθιν θαη ηνπο κήλεο (Δηθφλα 3.1). Δηθφλα 3.1 Ο κεραληζκφο ησλ Αληηθπζήξσλ 62

65 Πνιχ αξγφηεξα, θαη πην ζπγθεθξηκέλα, ηνλ 14 αηψλα, ε ηδέα ηνπ ειέγρνπ κεραληθψλ δηαηάμεσλ κέζσ αθνινπζίαο πιεξνθνξηψλ, φπσο είλαη θαη ν αξηζκεηηθφο έιεγρνο, εκθαλίδεηαη ζηελ θίλεζε δηαθνζκεηηθψλ κνξθψλ ζε ξνιφγηα κεγάισλ εθθιεζηψλ. Σν 1642 ν Blaise Pascal ( ), θαηαζθεχαζε ηνλ πξψην κεραληθφ ππνινγηζηή, ρξεζηκνπνηψληαο έλα πεξίπινθν ζχζηεκα νδνλησηψλ ηξνρψλ (Δηθφλα 3.2). Δηθφλα 3.2 O Blaise Pascal θαη ν πξψηνο κεραληθφο ππνινγηζηήο ρεδφλ δχν αηψλεο κεηά, ην 1808, έλαο Γάιινο θισζηνυθαληνπξγφο θαη εθεπξέηεο, ν Joseph Jacquard, ρξεζηκνπνίεζε δηάηξεηεο κεηαιιηθέο θάξηεο ζε πθαληηθέο κεραλέο θαη θαηφξζσζε λα αλαπαξάγεη κε ηαρχηεηα πνιχπινθα ζρέδηα ζε πθάζκαηα. Πεξίπνπ 55 ρξφληα αξγφηεξα αλαθαιχθζεθε ην κεραληθφ πηάλν. Ζ ιεηηνπξγία ηνπ βαζηδφηαλ ζηε δηέιεπζε αέξα κέζα απφ έλα θαηάιιεια ηξππεκέλν θαη θηλνχκελν ξνιφ ραξηηνχ, πνπ ελεξγνπνηνχζε ηελ θίλεζε ησλ πιήθηξσλ. Σν 1834 νινθιεξψζεθε απφ ηνλ Charles Babbage ( ) έλαο κεραληθφο ππνινγηζηήο, πνπ κπνξνχζε λα θάλεη αξηζκεηηθέο πξάμεηο, κε αθξίβεηα έμη δεθαδηθψλ ςεθίσλ (Δηθφλα 3.3). Δηθφλα 3.3 Charles Babbage θαη ν ππνινγηζηήο ηνπ 63

66 Πάλσ απφ εθαηφ ρξφληα πέξαζαλ έσο ην 1940, ρξνληά θαηά ηελ νπνία ν Aiken, ζηηο Ζλσκέλεο Πνιηηείεο, θαη ν Zuse, ζηε Γεξκαλία, έθηηαμαλ ηελ πξψηε ειεθηξνληθή ππνινγηζηηθή δηάηαμε κε ρξήζε ξειέ. Σξία ρξφληα αξγφηεξα, ην 1943, θαηαζθεπάζηεθε απφ ηνπο John Mauchly θαη Presper Eckert ν πξψηνο ειεθηξνληθφο ππνινγηζηήο. Πξφθεηηαη γηα ην ζξπιηθφ ENIAC (Δηθφλα 3.4), έλα δεκηνχξγεκα κεγάισλ δηαζηάζεσλ θαη βάξνπο ηξηάληα ηφλσλ, πνπ πεξηείρε 18 km θαιψδηα, ζπλδέζεηο θαη απνξξνθνχζε ηζρχ 174 kwatt. O πξνγξακκαηηζκφο ηνπ ήηαλ κηα πνιχπινθε εξγαζία, ζρεδφλ ηεξνηειεζηία, θαη απαηηνχζε ηε ζπλδπαζκέλε ξχζκηζε 6000 δηαθνπηψλ. Ζ εμσπξαγκαηηθή γηα ηελ επνρή εθείλε ππνινγηζηηθή ηζρχο είλαη ζήκεξα ζρεδφλ αζηεία, αθνχ κηα θνηλή αξηζκνκεραλή ερεη πνιιαπιάζηεο θνξέο κεγαιχηεξε ππνινγηζηηθή ηζρχ. Δηθφλα 3.4 O John Mauchly, ν Presper Eckert θαη ν ENIAC Υξεηάζηεθε λα πεξάζνπλ αθφκα δεθαπέληε ρξφληα θαη λα κεζνιαβήζεη ε αλαθάιπςε ησλ εκηαγσγψλ ην 1948, γηα λα αλαπηπρζνχλ εκπνξηθνί επαλαπξνγξακκαηηδφκελνη ειεθηξνληθνί ππνινγηζηέο ζηηο αξρέο ηνπ Απφ ηφηε, ε αικαηψδεο αλάπηπμε ζηελ ειεθηξνληθή (νινθιεξσκέλα θπθιψκαηα κηθξήο θαη κεγάιεο θιίκαθαο, κηθξνεπεμεξγαζηέο, ζπζηήκαηα καδηθήο απνζήθεπζεο θαη γξαθηθήο απεηθφληζεο θ.ιπ.) νδήγεζε ζηε ζεκεξηλή εηθφλα ησλ ππνινγηζηψλ θαη επέβαιε ηε ζχγρξνλε ηερλνινγηθή επαλάζηαζε. Ο ζχγρξνλνο αξηζκεηηθφο έιεγρνο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ μεθίλεζε, φηαλ, θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ πνιέκνπ κε ηνπο Ηάπσλεο ζηνλ Δηξεληθφ Χθεαλφ, ε Ακεξηθαληθή πνιεκηθή αεξνπνξία είρε εμαηξεηηθά κεγάιεο απψιεηεο. Ζ ηαρεία παξαγσγή θαη επηζθεπή αεξνζθαθψλ θαη αληαιιαθηηθψλ ζηάζεθε πξαγκαηηθφο πνλνθέθαινο γηα ηνπο κεραληθνχο ηεο αεξνπνξηθήο βηνκεραλίαο. Έηζη, πέξα απφ ηε κεησκέλε παξαγσγηθή ηθαλφηεηα ησλ ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ, ε ζπλερήο παξαγσγή ρσξίο ζπληήξεζε θαη ε θφπσζε ησλ ηερληηψλ νδεγνχζε, ζπρλά, ζε ειαηησκαηηθά θαη επηθίλδπλα ηεκάρηα. Αθφκα, νη απαηηήζεηο ηεο βηνκεραλίαο γηα αθφκα πην ζχλζεηα ηεκάρηα, δελ κπνξνχζαλ λα θαιπθζνχλ απφ ηα ζπκβαηηθά κεραλνπξγεία. Έσο ην 64

67 1949 ε εμέιημε ήηαλ αξγή, αθνχ ε ηερλνινγία ήηαλ ζε πξψηκν ζηάδην. Απηήλ αθξηβψο ηε ρξνληά, αλαηέζεθε ζηνλ John Pearson θαη ζην Σερλνινγηθφ Ηλζηηηνχην ηεο Μαζαρνπζέηεο (ΜΗΣ) ε απνζηνιή ηεο αλάπηπμεο απηνκαηνπνηεκέλσλ εξγαιεηνκεραλψλ [12]. Ο Pearson θαη νη ζπλεξγάηεο ηνπ, πξψηνη πξνζδηφξηζαλ ηηο αξρέο ιεηηνπξγίαο ησλ κεραλψλ απηψλ. θέθηεθαλ, ινηπφλ, φηη ρξεηάδεηαη έλαο ππνινγηζηήο, ν νπνίνο ζα πξνζδηνξίδεη ηηο δηαδξνκέο ηνπ θνπηηθνχ εξγαιείνπ. Απηέο νη θηλήζεηο έπξεπε λα απνζεθεχνληαη ζε δηάηξεηεο θάξηεο (Δηθφλα 3.5), νη νπνίεο απνηεινχζαλ ην κφλν κέζσ απνζήθεπζεο εθείλεο ηεο πεξηφδνπ. Δπίζεο, ε κεραλή ζα έπξεπε λα δηαζέηεη έλα κέζν αλάγλσζεο, ψζηε λα δηαβάδεη απηφκαηα ηηο θάξηεο απηέο. Σέινο, θξίζεθε απαξαίηεηε ε χπαξμε κίαο θεληξηθήο κνλάδαο ειέγρνπ, ψζηε λα θαζνδεγεί ηνπο ζεξβνθηλεηήξεο, πνπ ζα θηλνχζαλ ηνπο θνριίεο θίλεζεο ησλ κεραλψλ. Σξία ρξφληα αξγφηεξα, ην 1952, ε πξψηε ςεθηαθή εξγαιεηνκεραλή, ε νπνία ήηαλ κηα θαηαθφξπθε θξεδνκεραλή, επηδείρηεθε κε επηηπρία ζην ΜΗΣ [12]. Ζ νγθψδεο απηή θξεδνκεραλή είρε φια ηα παξαπάλσ ραξαθηεξηζηηθά θαη εθηεινχζε ηαπηφρξνλεο θαη αλεμάξηεηεο κεηαμχ ηνπο θηλήζεηο ζε ηξεηο άμνλεο θαηεξγαζίαο. Απηή ε κέξα, απνηέιεζε ηελ αξρή κηαο πελεληάρξνλεο εθξεθηηθήο εμέιημεο. Σν 1954, άξρηζε λα ρηίδεηαη ε πξψηε ζπκβνιηθή γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ. Ολνκάζηεθε "Απηφκαηνο Πξνγξακκαηηζκφο Δξγαιείσλ" (Automatically Programmed Tool, APT) θαη πεξηέγξαθε κε ζρεηηθή επθνιία ηε κνξθή ηνπ θαηεξγαδφκελνπ ηεκαρίνπ θαη ηηο νδεγίεο πξνο ηε κεραλή, γηα λα ην θαηαζθεπάζεη [13]. Έλα ραξαθηεξηζηηθφ θνκκάηη πνπ θηηάρηεθε κε ηελ ηερλνινγία εθείλεο ηεο επνρήο, είλαη ην ηαζάθη (Δηθφλα 3.6) πνπ κνηξάζηεθε ζε φινπο ηνπο παξεπξηζθφκελνπο ζηα πιαίζηα επίδεημεο ηεο APT πνπ έθαλε ην Δξγαζηήξην εξβνκεραληζκψλ ηνπ ΜΗΣ ην Δηθφλα 3.5 Γηάηξεηε θάξηα Δηθφλα 3.6 Σαζάθη θαηαζθεπαζκέλν απφ ηελ πξψηε ςεθηαθά θαζνδεγνχκελε εξγαιεηνκεραλή κε ηε βνήζεηα ηεο APT 65

68 Σν 1954, ε εηαηξία Bendix, αγφξαζε ηελ παηέληα απφ ηνλ Pearson θαη θαηαζθεχαζε ηελ πξψηε εκπνξηθή ςεθηαθά θαζνδεγνχκελε εξγαιεηνκεραλή [11]. Απφ εθείλα ηα ρξφληα, ε βηνκεραλία θαηάιαβε ηε ζεκαζία ηεο ρξήζεο ησλ κεραλψλ απηψλ. Έηζη, άξρηζε ε πξνζπάζεηα απηνκαηνπνίεζεο φισλ ησλ κεραλνπξγηθψλ θαηεξγαζηψλ θαη ε αλάπηπμε αληηζηνίρσλ NC εξγαιεηνκεραλψλ. Ζ εμέιημε ησλ κηθξνυπνινγηζηψλ νδήγεζε ζηε κεηάβαζε απφ ηηο NC εξγαιεηνκεραλέο ζηηο CNC εξγαιεηνκεραλέο θαη ε αλάπηπμε ησλ αηζζεηήξσλ θαη ησλ ζπζηεκάησλ απηνκάηνπ ειέγρνπ ζηηο αληίζηνηρεο DNC εξγαιεηνκεραλέο. Έηζη ζήκεξα, απφ ηελ απιή δηάηξεζε, έσο ηελ πνιχπινθε επεμεξγαζία αλάγιπθσλ επηθαλεηψλ, ρξεζηκνπνηνχληαη απιέο θαη θζελέο ή ζχλζεηεο θαη αθξηβέο εξγαιεηνκεραλέο. Με ηελ εμέιημε απηή, νη παξαδνζηαθέο δνκέο ησλ κεραλνπξγείσλ δε ζπκβαδίδνπλ κε ηηο δπλαηφηεηεο θαη ηηο απαηηήζεηο ησλ λέσλ κεραλψλ αιιά θαη ηηο παξαγσγηθέο αλάγθεο ηνπ ζεκεξηλνχ θφζκνπ. Ζ ζπλεξγαζία ησλ κεραλνπξγηθψλ θαηεξγαζηψλ κε NC, CNC θαη DNC κεραλέο κε άιιεο ιεηηνπξγίεο πνπ ππνζηεξίδνληαη απφ ειεθηξνληθφ ππνινγηζηή, νδήγεζαλ ζηε δεκηνπξγία ησλ νινθιεξσκέλσλ κε ππνινγηζηή ζπζηεκάησλ παξαγσγήο (CIM). Έηζη, απφ ηε ζχιιεςε ελφο λένπ πξντφληνο, απηφ ζρεδηάδεηαη, εμειίζζεηαη θαη βειηηζηνπνηείηαη κέζσ ησλ ζπζηεκάησλ αλάπηπμεο (Computer Aided Engineering - CAE), πνπ πεξηιακβάλνπλ ζπζηήκαηα ζρεδίαζεο (CAD) θαη πξνγξάκκαηα ππνινγηζκψλ αληνρήο κε ηε ρξήζε ηεο κεζφδνπ ησλ πεπεξαζκέλσλ ζηνηρείσλ (FEM - ππνινγηζηηθή κέζνδνο ζηαηηθήο θαη δπλακηθήο αληνρήο θαηαζθεπψλ θαη φρη κφλν). Καηφπηλ, ν πξνγξακκαηηζκφο ησλ θαηεξγαζηψλ γίλεηαη ζε ζπζηήκαηα CAM, ιακβάλνληαο ππφςε ηηο ηερλνινγηθέο παξακέηξνπο ησλ θαηεξγαζηψλ απηψλ [13]. Σα ζχγρξνλα κεραλνπξγεία εληάζζνπλ ηηο NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλέο ζε αθφκα πην ζχλζεηεο δνκέο, πνπ νλνκάδνληαη επέιηθηα ζπζηήκαηα παξαγσγήο (FMS). Σα ζπζηήκαηα απηά ελζσκαηψλνπλ ηνλ ειεθηξνληθφ ζρεδηαζκφ ηεο παξαγσγήο, ηηο απηφκαηεο κεηαθνξηθέο δηαηάμεηο θαη απνζήθεο, ηα βηνκεραληθά ξνκπφη θαη ηηο δηαηάμεηο πνηνηηθνχ ειέγρνπ. Όια απηά θαζνδεγνχληαη θαη επνπηεχνληαη απφ έκπεηξνπο κεραληθνχο θαη ηερληθνχο, κέζσ ελφο δηθηχνπ ππνινγηζηψλ. Με ηνλ ηξφπν απηφ, ε ζχγρξνλε παξαγσγή κεηαηξέπεηαη απφ ζπαδνθεθαιηά ζε ειεγρφκελε θαη απινπνηεκέλε δηαδηθαζία. Ζ ρξήζε ηεο ηερλνινγίαο ινγηζκηθνχ θαη ππνινγηζηψλ, κε ζηνηρεία ηερλεηήο λνεκνζχλεο (artificial intelligence), νδεγεί ζηελ πξψηκε έλλνηα ηνπ απηφκαηνπ εξγνζηαζίνπ, ζην νπνίν ε ζπκκεηνρή ηνπ αλζξψπηλνπ παξάγνληα ζηε ιήςε απνθάζεσλ θαη ζηελ θαζνδήγεζε κεηψλεηαη αθφκα πεξηζζφηεξν. 66

69 3.4 Πεδίν ρξεζηκνπνίεζεο εξγαιεηνκεραλώλ NC, CNC θαη DNC ήκεξα, φιεο νη ζπκβαηηθέο θαη κε ζπκβαηηθέο κεραλνπξγηθέο θαηεξγαζίεο ππνζηεξίδνληαη απφ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο NC, CNC θαη DNC. Σν γεγνλφο απηφ έρεη, σο απνηέιεζκα, πνιιέο κεγάιεο εηαηξείεο ζε αξθεηέο ρψξεο ηνπ θφζκνπ κε παξάδνζε ζηε κεραλνπξγηθή ηερλνινγία, φπσο είλαη νη ΖΠΑ, ε Γεξκαλία θαη ε Ηαπσλία, λα κελ θαηαζθεπάδνπλ πηα ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο, ήδε απφ ηελ αξρή ηεο δεθαεηίαο ηνπ '90. Μία απφ ηηο βαζηθέο αηηίεο γηα ηελ εμέιημε απηή, είλαη ε αδπλακία ησλ ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ λα πξαγκαηνπνηνχλ πνιχπινθεο θαηεξγαζίεο κε κεγάιεο ηαρχηεηεο. Δλψ φιεο νη κεραλνπξγηθέο θαηεξγαζίεο, απιέο ή ζχλζεηεο, κπνξεί λα γίλνπλ απφ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο, δελ ζπκβαίλεη ην ίδην θαη κε ηηο ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο. Απηφ κπνξνχκε λα ην θαηαλνήζνπκε αλ εμεηάζνπκε ηα παξαθάησ απιά παξαδείγκαηα. Παξαηεξνχκε φηη κε ηελ πάξνδν ησλ ρξφλσλ νη ηαρχηεηεο θνπήο ζπλερψο απμάλνληαη. ε απηφ βνεζνχλ ηφζν ε αλάπηπμε αλζεθηηθφηεξσλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ, φζν θαη ε εμέιημε ησλ ίδησλ ησλ εξγαιεηνκεραλψλ. Έηζη, νη άιινηε πςειέο ηαρχηεηεο θνπήο ησλ 500 m/min ζεσξνχληαη πηα ζπκβαηηθέο. Κνπή ζε πςειέο ηαρχηεηεο (High Speed Cutting, HSC) ζεκαίλεη ζήκεξα ηαρχηεηεο απφ 1500 έσο 2000 m/min [11]. Αθφκα θαη ν πην έκπεηξνο κεραλνπξγφο δελ κπνξεί λα θαζνδεγήζεη ρεηξνθίλεηα εξγαιεηνκεραλέο, ζε ηαρχηεηεο κεγαιχηεξεο απφ 150 m/min. Μάιηζηα, ζε ηαρχηεηεο κεγαιχηεξεο απφ 500 m/min είλαη δχζθνιν αθφκα θαη λα παξαθνινπζήζεη θαλείο ηελ θίλεζε ηνπ θνπηηθνχ εξγαιείνπ. ηελ εηθφλα 3.7 παξνπζηάδεηαη ε θαηαιιειφηεηα ρξήζεο ησλ ζπκβαηηθψλ θαη ςεθηαθψλ εξγαιεηνκεραλψλ, γηα δηάθνξεο θαηεξγαζίεο ζε ρακειέο, κέζεο θαη κεγάιεο ηαρχηεηεο. Απφ ηελ εηθφλα 3.7 κπνξεί λα γίλεη αληηιεπηφ πσο νη ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο θαιχπηνπλ ζρεδφλ φιν ην θάζκα θαηεξγαζηψλ θαη ηαρπηήησλ. Δηθφλα 3.7 Υξεζηκνπνίεζε εξγαιεηνκεραλψλ CNC ζε ζρέζε κε ηηο αληίζηνηρεο ζπκβαηηθέο, κε θξηηήξην ηελ ηαρχηεηα θνπήο 67

70 Οη ζεκεξηλέο κεραληθέο δηαηάμεηο είλαη ζχλζεηεο θαη απνηεινχληαη απφ ηεκάρηα κε πνιχπινθε γεσκεηξία. Πνιιέο θνξέο κάιηζηα πεξηέρνπλ κεηαιιηθά εμαξηήκαηα κε αλάγιπθεο επηθάλεηεο, πνπ είλαη δχζθνιε αθφκα θαη ε καζεκαηηθή ηνπο πεξηγξαθή. Όκσο, αθφκα θαη ε θαηαζθεπή ελφο ζθαηξηθνχ ηκήκαηνο ζε ζπκβαηηθφ ηφξλν απαηηεί ζπλδπαζκέλεο θηλήζεηο θαη ζηηο δχν θαηεπζχλζεηο θαηεξγαζίαο, ελψ ε γεσκεηξηθή πνηφηεηα είλαη ζπλήζσο απφ θαθή έσο κέηξηα. ηε ζπκβαηηθή θξέδα ε θαηαζθεπή κηαο ζθαηξηθήο δηακφξθσζεο είλαη αθαηφξζσηε. Σέηνηεο επηθάλεηεο, φπσο παξαδείγκαηνο ράξηλ κηα ζθαηξηθή επηθάλεηα, είλαη αδχλαην λα θαηαζθεπαζηνχλ ρσξίο ηε ρξήζε ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ. ην παξειζφλ ηέηνηεο επηθάλεηεο θαηαζθεπάδνληαλ κφλν κε ηε κέζνδν ηεο ρχηεπζεο, αθνχ πξψηα έκπεηξνη ηερλίηεο θαηαζθεχαδαλ ζην ρέξη ηα θαινχπηα, θάηη πνπ ζπλεπάγεηαη κε ζπαηάιε πνιχ κεγάινπ θφπνπ θαη ρξφλνπ. Ζ θαηαζθεπή ηέηνησλ θαινππηψλ είλαη ζήκεξα απιή θαη θζελή ππφζεζε κε ηε ρξήζε ελφο CNC θέληξνπ θαηεξγαζίαο (ςεθηαθά θαζνδεγνχκελε θξέδα κε δπλαηφηεηα απηφκαηεο αιιαγήο εξγαιείνπ). Οινέλα θαη πεξηζζφηεξν ε δνκή ηεο γξακκήο παξαγσγήο εληάζζεηαη ζηελ παξαγσγή ησλ εξγνζηαζίσλ, ζην εμσηεξηθφ αιιά θαη ζηελ Διιάδα. Οη γξακκέο παξαγσγήο απαηηνχλ κεγάιεο θαη ζπλερφκελεο παξηίδεο παλνκνηφηππσλ εμαξηεκάησλ, κε κεγάιε δηαζηαηηθή αθξίβεηα θαη κηθξφ πνζνζηφ ειαηησκαηηθψλ ηεκαρίσλ. Ζ θαηαζθεπή, ινηπφλ, ηέηνησλ ηεκαρίσλ απαηηεί γξήγνξεο θαηεξγαζίεο, κε κεγάιε επαλαιεςηκόηεηα (δειαδή κπνξνχλ λα επαλαιεθζνχλ αθξηβψο νη ίδηεο θαηεξγαζίεο, φζεο θνξέο θη αλ είλαη επηζπκεηφ) θαη πςειή αθξίβεηα θαηαζθεπήο. Οη δπν απηέο έλλνηεο είλαη άξξεθηα ζπλδεδεκέλεο κε ηελ ςεθηαθή θαζνδήγεζε. 3.5 Γηαθνξέο κεηαμύ ζπκβαηηθώλ θαη NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλώλ ήκεξα νη νκνηφηεηεο είλαη ειάρηζηεο, ζε ζρέζε κε ηηο δηαθνξέο αλάκεζα ζηηο ζπκβαηηθέο θαη NC, CNC, DNC εξγαιεηνκεραλέο. Πξαθηηθά, ζε θάζε πεξίπησζε κεραλνπξγηθήο θαηεξγαζίαο κφλν ε θηλεκαηηθή αξρή παξακέλεη θνηλή θαη γηα ηνπο δχν ηχπνπο εξγαιεηνκεραλψλ. Απηφ ζεκαίλεη φηη ζηελ ηφξλεπζε, ηφζν ζε ζπκβαηηθέο φζν θαη ζε NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλέο, ην ηεκάρην πεξηζηξέθεηαη θαη ην θνπηηθφ εξγαιείν θηλείηαη γξακκηθά ζε δχν άμνλεο πνπ είλαη θάζεηνη κεηαμχ ηνπο. Δπίζεο, ζην θξεδάξηζκα, ην εξγαιείν θαη ζηηο δχν πεξηπηψζεηο πεξηζηξέθεηαη, ελψ ην ηεκάρην κεηαθηλείηαη γξακκηθά ή ζηξέθεηαη ζε ζρέζε κε ηελ άηξαθην ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Παξαθάησ ζα γίλεη κηα αλαθνξά ζηηο βαζηθφηεξεο δηαθνξέο αλάκεζα ζηηο ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο θαη ηηο ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο. Ζ θηινζνθία ιεηηνπξγίαο. ηηο παξαδνζηαθέο εξγαιεηνκεραλέο ν ηερλίηεο - ρεηξηζηήο, κε βάζε ηα ηερληθά ζρέδηα, ηνπνζεηεί ην ηεκάρην ζηε κεραλή, ηε ξπζκίδεη, ηε ζέηεη ζε ιεηηνπξγία θαη, ηέινο, ειέγρεη ην απνηέιεζκα. ηηο ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο, ην πξφγξακκα εξγαζίαο κεηαβηβάδεηαη ζηε κεραλή ζπλήζσο κέζσ ζπλδεδεκέλνπ ειεθηξνληθνχ ππνινγηζηή ή, ζηε ρεηξφηεξε πεξίπησζε, πιεθηξνινγείηαη θαηεπζείαλ ζηελ νζφλε ηεο ίδηαο ηεο κεραλήο. Με απηφλ 68

71 ηνλ ηξφπν, ζε ζπλδπαζκφ κε ην γεγνλφο φηη ν πξνγξακκαηηζηήο - ρεηξηζηήο κπνξεί λα ειέγρεη δηαδνρηθά ην πξφγξακκα ηνπ, κέζσ θνπήο ζην θελφ (ρσξίο δειαδή ηεκάρην θαηεξγαζίαο, ελψ ε εξγαιεηνκεραλή πξαγκαηνπνηεί ηηο πξνγξακκαηηζκέλεο θηλήζεηο ηεο) ή κε ηε βνήζεηα πξνζνκνησηψλ (ζηελ ίδηα ηελ νζφλε ηεο εξγαιεηνκεραλήο ή ζε έλαλ ππνινγηζηή), κεηψλνληαη αηζζεηά νη πηζαλφηεηεο ιαζψλ θαη ν ρξφλνο πξνεηνηκαζίαο ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Δπίζεο, ε ρξήζε ησλ NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλψλ ζπκβάιιεη ζηε ζπληνληζκέλε ζπλεξγαζία αλάκεζα ζε ηνκείο ηεο επηρείξεζεο (ζρεδηαζκφο - πξνγξακκαηηζκφο - παξαγσγή - πνηνηηθφο έιεγρνο - δηάζεζε πξντφλησλ). Η αθξίβεηα θαη ε πνηόηεηα θαηαζθεπήο ηνπο. Οη ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο κπνξνχλ λα εθηειέζνπλ απιέο θαη ζχλζεηεο θαηεξγαζίεο, κε πνιχ κεγάιε αθξίβεηα. Αθξηβψο γηα ην ιφγν απηφ, ε πνηφηεηα θαηαζθεπήο ηνπο θαη ε αθξίβεηα ζπλαξκνιφγεζεο ησλ εμαξηεκάησλ ηνπο δελ ζπκίδεη ζε ηίπνηα απηή ησλ ζπκβαηηθψλ κεραλψλ. Αθφκα θαη εμαξηήκαηα ησλ κεραλψλ απηψλ πνπ έρνπλ κηθξή ζπκκεηνρή ζηε κεραλνπξγηθή θαηεξγαζία, θαηαζθεπάδνληαη κε πνιχ πςειφηεξεο πξνδηαγξαθέο, ζε ζρέζε κε ηηο αληίζηνηρεο ζπκβαηηθέο. Η ζηηβαξόηεηα θαη ε αληνρή ηνπο. Οη κεγάιεο ηαρχηεηεο θαη δπλάκεηο θνπήο πνπ αλαπηχζζνληαη ζηηο ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο, απαηηνχλ απμεκέλε αθακςία θαη δπλαηφηεηα απφζβεζεο ησλ ηαιαληψζεσλ, πνπ κπνξεί λα δεκηνπξγεζνχλ. Μάιηζηα, εάλ αλαινγηζηεί θαλείο ηελ αθξίβεηα θαηεξγαζίαο πνπ απαηηείηαη, νη αλάγθεο απηέο γίλνληαη πην επηηαθηηθέο. Γηα ηνπο ιφγνπο απηνχο, ε κειέηε ηεο δπλακηθήο ησλ NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλψλ απνηειεί πξψηε πξνηεξαηφηεηα. ε αξθεηέο κάιηζηα πεξηπηψζεηο, ηα δνκηθά ηνπο ζηνηρεία θαηαζθεπάδνληαη απφ ζχλζεηα πιηθά, αληί απφ ρπηνζίδεξν ή ρπηνράιπβα. Σα ππνζπζηήκαηα ηνπο. Δίλαη πξνθαλέο φηη αθφκα θαη ε απινχζηεξε ςεθηαθά θαζνδεγνχκελε εξγαιεηνκεραλή πεξηέρεη θαη θαζνδεγείηαη απφ ζχλζεηα ειεθηξνληθά θπθιψκαηα, ελψ νη ζπκβαηηθέο έρνπλ κφλν έλα ζρεηηθά απιφ ειεθηξηθφ δίθηπν παξνρήο ηζρχνο. Ζ ξχζκηζε επίζεο ηεο ηαρχηεηαο θνπήο θαη ηεο πξφσζεο, δε γίλεηαη πηα κε κεραληθφ ηξφπν αιιαγήο γξαλαδηψλ, αιιά γίλεηαη απηφκαηα κέζσ ηνπ πξνγξάκκαηνο θαηεξγαζίαο. Αθφκα θαη ην δέζηκν ησλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ θαη, κεξηθέο θνξέο, ε ηξνθνδνζία ζε πιηθφ θαηεξγαζίαο γίλνληαη απηφκαηα ζηηο ςεθηαθέο εξγαιεηνκεραλέο. 3.6 Πιενλεθηήκαηα θαη κεηνλεθηήκαηα ηεο ςεθηαθήο θαζνδήγεζεο Ήδε, απφ ηηο πξνεγνχκελεο παξαγξάθνπο, έρεη γίλεη εκθαλέο φηη νη ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο ππεξέρνπλ, ζε ζχγθξηζε κε ηηο αληίζηνηρεο ζπκβαηηθέο. Παξαθάησ ζα γίλεη κηα πξνζπάζεηα λα παξνπζηαζηνχλ ζπλνπηηθά ηα πιενλεθηήκαηα ηεο ζχγρξνλεο απηήο ηερλνινγίαο, ηνπ αξηζκεηηθνχ ειέγρνπ ησλ εξγαιεηνκεραλψλ [14]. 69

72 Ζ παξαγσγή ηεκαρίσλ ζύλζεηεο γεσκεηξίαο κε πςειή δηαζηαηηθή αθξίβεηα θαη πνηόηεηα κνξθήο. Ζ ζχγρξνλε θίλεζε ζε πνιινχο άμνλεο επηηξέπεη ηελ θαηεξγαζία ζχλζεησλ επηθαλεηψλ ζην ρψξν. ε πνιιέο πεξηπηψζεηο, δελ απαηηνχληαη θαηαζθεπαζηηθά ζρέδηα γηα ηεκάρηα κε κνξθή, πνπ κπνξεί λα πεξηγξαθεί απφ καζεκαηηθέο ζρέζεηο. Ζ απηνκαηνπνηεκέλε παξαγσγή απμάλεη ηε ρσξίο ιάζε παξαγσγή θαη αλαπαξαγσγή ησλ ηεκαρίσλ. Με ηνλ ηξφπν απηφ, κεηψλεηαη ην πνζνζηφ ησλ ειαηησκαηηθψλ θνκκαηηψλ θαη πεξηνξίδεηαη ε δηάξθεηα ηνπ ειέγρνπ πνηφηεηαο. Με άιια ινγηα ινηπφλ, βειηηψλεηαη ε επαλαιεςηκόηεηα ηεο θαηεξγαζίαο, αθνχ ν ηερλίηεο δελ θαζνδεγεί, αιιά επηβιέπεη θαη ειέγρεη ηε κεραλή. Αληίζεηα, ζηηο ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο, εηζέξρνληαη πνιιά ιάζε ηνπ ρεηξηζηή ιφγσ απεηξίαο, έιιεηςεο πξνζνρήο ή αθφκα θαη θφπσζεο. Σέηνηα θαηλφκελα ειαρηζηνπνηνχληαη κε ρξήζε NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλψλ. Η ειαρηζηνπνίεζε ησλ λεθξώλ ρξόλσλ (ησλ ρξφλσλ δειαδή πνπ ε κεραλή δελ θφβεη). Πξφθεηηαη γηα ηνπο ρξφλνπο ζρεδίαζεο θαη θαηαζθεπήο ζπζθεπψλ πξφζδεζεο, ξχζκηζεο ηεο κεραλήο, δεζίκαηνο θαη ιπζίκαηνο ησλ ηεκαρίσλ, αιιαγήο θνπηηθψλ εξγαιείσλ θ.ιπ.. Δπίζεο, ν ρξφλνο παξακνλήο ηνπ ηεκαρίνπ ζηελ εξγαιεηνκεραλή κεηψλεηαη ζεκαληηθά, ιφγσ ησλ κεγάισλ ηαρπηήησλ θαη πξνψζεσλ θνπήο. Με απηφλ ηνλ ηξφπν ππάξρεη ζαθήο έιεγρνο θαη πξνγξακκαηηζκφο ηεο παξαγσγήο, αθνχ ν ζπλνιηθφο ρξφλνο θαηεξγαζίαο είλαη θαζνξηζκέλνο κε αθξίβεηα. Ζ επθνιία πξνγξακκαηηζκνύ ηεο κεραλήο, πνπ νθείιεηαη ζηε ρξήζε ειεθηξνληθψλ ππνινγηζηψλ, επηθέξεη κεγάιε επειημία ζηηο θαηεξγαζίεο πνπ εθηεινχληαη. Δπεηδή ην πξφγξακκα θαζνδήγεζεο γηα θάζε θνκκάηη απνζεθεχεηαη ζε ειεθηξνληθή κνξθή, είλαη πνιχ εχθνιε ε παξαγσγή παξαιιαγώλ ελφο πξντφληνο, πνπ έρεη ήδε θαηαζθεπαζηεί. Μάιηζηα, απαηηνχληαη ιηγόηεξεο ηδηνζπζθεπέο ζπγθξάηεζεο, αθνχ, ιφγσ ηεο επειημίαο ησλ κε ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ, ρξεηάδνληαη ιηγφηεξα δεζίκαηα, γηα λα γίλνπλ νη ίδηεο θαηεξγαζίεο. Δπίζεο, κεηψλεηαη ην θφζηνο θαηαζθεπήο θαη απνζήθεπζεο ησλ ηδηνζπζθεπψλ ζπγθξάηεζεο, πνπ γηα κεγάια κεραλνπξγεία είλαη ηδηαίηεξα πςειφ. Η ζεκαληηθή βειηίσζε ηεο αζθάιεηαο εξγαζίαο, αθνχ ν ρεηξηζηήο, θαηά ηε δηάξθεηα ηεο θνπήο, είλαη ζε αξθεηή απφζηαζε απφ ην θνπηηθφ εξγαιείν. ηηο ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο, ην ζψκα, αιιά θπξίσο ηα ρέξηα θαη ηα κάηηα ηνπ ρεηξηζηή, είλαη πνιχ θνληά ζηε ζέζε θνπήο. Ο ρεηξηζηήο πξέπεη λα είλαη ζπλερψο ζε εγξήγνξζε, θάηη πνπ ηνλ θνπξάδεη θαη πλεπκαηηθά θαζψο επίζεο θαη ζσκαηηθά. Η αύμεζε ηεο παξαγσγηθόηεηαο, ηεο πνηόηεηαο ησλ παξερόκελσλ ππεξεζηώλ θαη, θαηά ζπλέπεηα, ηεο αληαγσληζηηθόηεηαο κηαο επηρείξεζεο. ε απηφ ζπκβάιινπλ ε κείσζε ηνπ ζπλνιηθνχ θφζηνπο παξαγσγήο θαη ε δπλαηφηεηα βειηηζηνπνίεζεο ηεο θαηεξγαζίαο. Έηζη, ε κείσζε ησλ λεθξψλ ρξφλσλ θαη νη κηθξφηεξεο αλάγθεο ζε πξνζσπηθφ, κεηψλνπλ ην ιεηηνπξγηθφ θφζηνο ηνπ κεραλνπξγείνπ. ηελ εηθφλα

73 παξνπζηάδεηαη δηαγξακκαηηθά ην θέξδνο ηεο ρξήζεο ςεθηαθψλ θαη ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ. Όπσο θαίλεηαη απφ ην ζρήκα, ε ρξήζε θαη ησλ δχν εξγαιεηνκεραλψλ ζηελ αξρή είλαη δεκηνγφλα, κηα θαη δελ απνζβέλεηαη ην θφζηνο αγνξάο ηνπο. ηελ πνξεία φκσο, ε ςεθηαθή εξγαιεηνκεραλή απνζβέλεηαη πεξίπνπ ζην 1/3 ηνπ ρξφλνπ κηαο ζπκβαηηθήο, ελψ θηάλεη ζε κεγαιχηεξε απφδνζε (θέξδνο) πνιχ γξεγνξφηεξα. Απηφ ζπκβαίλεη, επεηδή έλαο ηερλίηεο κπνξεί λα επηβιέπεη θαη λα εμππεξεηεί αθφκα θαη δχν ή ηξεηο ςεθηαθέο εξγαιεηνκεραλέο. Δπίζεο ην θφζηνο αλά ηεκάρην είλαη πηα κηθξφηεξν, ελψ ε δηάξθεηα δσήο ησλ θνπηηθψλ εξγαιείσλ είλαη ε θαιχηεξε δπλαηή, αθνχ νη ρξφλνη θνπήο θαη νη βέιηηζηεο ζπλζήθεο θαηεξγαζίαο είλαη γλσζηά. Δηθφλα 3.8 Οηθνλνκηθφ φθεινο θαη θέξδνο ζε ρξφλν κε ρξήζε CNC εξγαιεηνκεραλψλ, γηα ην ίδην πξντφλ Σα θπξηφηεξα κεηνλεθηήκαηα ησλ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ εκθαλίδνληαη θπξίσο ζε κηθξά κεραλνπξγεία, ιφγσ ηεο δπζθνιίαο ηνπο λα πηνζεηήζνπλ λέεο παξαγσγηθέο δνκέο. Σα κεηνλεθηήκαηα απηά ζα πξνζπαζήζσ λα αλαθέξσ ζπλνπηηθά ζηηο δχν επφκελεο παξαγξάθνπο. Σν κεγάιν θόζηνο αγνξάο ηνπο, πνπ ζηελ θαιχηεξε πεξίπησζε είλαη πέληε θνξέο κεγαιχηεξν απφ ηεο αληίζηνηρεο ζπκβαηηθήο εξγαιεηνκεραλήο. Βέβαηα, φπσο ήδε πεξηγξάθεθε, ζε πεξίπησζε κεγάισλ παξηίδσλ παξαγσγήο ή φγθνπ εξγαζίαο, ε απφζβεζε ηνπ θφζηνπο απηνχ γίλεηαη πνιχ γξήγνξα. Σα κηθξά φκσο κεραλνπξγεία, πνπ αζρνινχληαη κε απιέο θαηαζθεπέο θαη εξγαζίεο επηζθεπήο, έρνπλ αληηθεηκεληθή δπζθνιία λα επελδχζνπλ κεγάια πνζά ζε ζχγρξνλεο εξγαιεηνκεραλέο. Οη ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο απαηηνχλ εμεηδηθεπκέλν θαη εθπαηδεπκέλν πξνζσπηθό, γηα λα ηηο πξνγξακκαηίδεη, λα ηηο ξπζκίδεη θαη λα ηηο ζπληεξεί. Μάιηζηα απηή ε εθπαίδεπζε είλαη καθξνρξφληα θαη δηαξθήο. Οη ρεηξηζηέο 71

74 ηέηνησλ εξγαιεηνκεραλψλ έρνπλ κεγαιχηεξε παξαγσγηθή ηθαλφηεηα αιιά είλαη θαη πςειφηεξα ακεηβφκελνη απφ ηνπο ηερλίηεο ζπκβαηηθψλ εξγαιεηνκεραλψλ. 3.7 Καηάηαμε κεραλνπξγείσλ αλάινγα κε ην βαζκό απηνκαηνπνίεζήο ηνπο Ζ ζσζηή νξγάλσζε ελφο κεραλνπξγείνπ απνηειεί έλαλ απφ ηνπο ζεκαληηθφηεξνπο παξάγνληεο ηεο επηηπρεκέλεο ιεηηνπξγίαο ηνπ. Οη ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλέο θάλνπλ αθφκα πην ζχλζεηα ηα πξνβιήκαηα ηεο ηνπνζέηεζεο ζην ρψξν θαη ηεο νξγάλσζεο ηεο παξαγσγήο. Απηφ ζπκβαίλεη, γηαηί ηα θαηαζθεπαζηηθά, ηερληθά θαη νηθνλνκηθά δεδνκέλα πνπ θέξλεη ε ηερλνινγία ηνπ αξηζκεηηθνχ ειέγρνπ, είλαη πεξηζζφηεξα, ζε ζρέζε κε ηε ζπκβαηηθή ηερλνινγία. Πξέπεη, ινηπφλ, ε νξγάλσζε λα είλαη ε θαιχηεξε δπλαηή, ψζηε ην κεραλνπξγείν λα έρεη κεησκέλν θφζηνο ιεηηνπξγίαο θαη λα είλαη, φζν ην δπλαηφ, πεξηζζφηεξν θεξδνθφξν θαη αληαγσληζηηθφ. Όηαλ ζρεδηάδεηαη έλα κεραλνπξγείν, πξέπεη λα ζθεπηφκαζηε ην κέιινλ θαη λα ζπλεθηηκάκε ηελ επέθηαζε θαη ηελ εμέιημε ηνπ. ηηο κέξεο καο ηα κεραλνπξγεία ρσξίδνληαη ζε ηξεηο κεγάιεο θαηεγνξίεο, ηηο νπνίεο ζα αλαθέξνπκε ζπλνπηηθά ζηηο παξαθάησ παξαγξάθνπο [14]. Ζ πξψηε θαηεγνξία αθνξά ηα κεραλνπξγεία πνπ έρνπλ κόλν ζπκβαηηθέο εξγαιεηνκεραλέο. Σα πεξηζζφηεξα κηθξά κεραλνπξγεία ηεο Διιάδαο αλήθνπλ ζε απηή ηελ θαηεγνξία, ελψ ζε πξνεγκέλεο βηνκεραληθά ρψξεο έρνπλ ζρεδφλ εμαθαληζηεί. Πξφθεηηαη γηα κηα μεπεξαζκέλε δνκή, πνπ δελ ηαηξηάδεη κε ηε ζχγρξνλε ηερλνινγηθή ζηάζκε θαη δελ είλαη ζπκβαηή κε ηηο απαηηήζεηο ηνπ φγθνπ θαη ηεο πνηφηεηαο θαηαζθεπήο. Απαζρνιεί ηερλίηεο παιαηφηεξεο εθπαίδεπζεο, πνπ είλαη δχζθνιν λα εμνηθεησζνχλ κε ηε λέα ηερλνινγία. Ζ δεχηεξε θαηεγνξία αθνξά ηα κεραλνπξγεία πνπ έρνπλ ζπκβαηηθέο αιιά θαη ςεθηαθά θαζνδεγνύκελεο εξγαιεηνκεραλέο. Απνηεινχλ ην κεγαιχηεξν πνζνζηφ ησλ κεραλνπξγείσλ κηθξνχ θαη κεγάινπ κεγέζνπο δηεζλψο. Πξφθεηηαη γηα επηρεηξήζεηο, ησλ νπνίσλ ε κεηάβαζε, απφ ηε ζπκβαηηθή ζηε ζχγρξνλε ηερλνινγία, έρεη μεθηλήζεη θαη νινθιεξψλεηαη ζηαδηαθά. Ο ξπζκφο κεηάβαζεο ζηε λέα ηερλνινγία είλαη αλάινγνο κε ην θφζηνο εγθαηάζηαζεο, πνπ κπνξεί λα απνξξνθήζεη ε θάζε επηρείξεζε. ηηο πεξηπηψζεηο απηέο, ε ρξεζηκνπνίεζε ηνπ ελφο ή ηνπ άιινπ είδνπο κεραλψλ επηιέγεηαη κε βάζε ηνλ φγθν παξαγσγήο, ηε δπζθνιία θαηαζθεπήο θαη ηηο απαηηήζεηο ζε αθξίβεηα θαη πνηφηεηα. ε ηέηνηα κεραλνπξγεία ππάξρεη έλα κεγάιν πνζνζηφ θαιά εθπαηδεπκέλσλ ηερληηψλ, κε εκπεηξία θαη ηερλνγλσζία ζηνλ αξηζκεηηθφ έιεγρν. Ζ ηξίηε, θαη ηειεπηαία θαηεγνξία, αθνξά ηα κεραλνπξγεία πνπ έρνπλ κόλν NC, CNC θαη DNC εξγαιεηνκεραλέο. ηελ πεξίπησζε απηή αλήθνπλ απηφλνκεο επηρεηξήζεηο ή ηκήκαηα κεγάισλ παξαγσγηθψλ κνλάδσλ, πνπ επηζπκνχλ πςειφ δείθηε απηνκαηνπνίεζεο. Οη κνλάδεο απηέο δηαθξίλνληαη γηα ηνλ πςειφ δείθηε απηνκαηνπνίεζεο ηνπο, ηφζν ζηηο εξγαιεηνκεραλέο ηνπο, φζν θαη ζηα ζπζηήκαηα 72

75 απνζήθεπζεο, θφξησζεο θαη κεηαθνξάο ηεκαρίσλ θαηά ηελ παξαγσγή. Σν πξνζσπηθφ απνηειείηαη απφ εμεηδηθεπκέλνπο κεραληθνχο θαη ηερλίηεο. 3.8 CNC Κέληξα Καηεξγαζίαο Σα θέληξα θαηεξγαζίαο αλαπηχρζεθαλ απφ ηελ αλάγθε εθηέιεζεο δηαθφξσλ εξγαζηψλ θαη δηαδηθαζηψλ θαηεξγαζίαο ζε έλα εμάξηεκα απφ κηα κφλν κεραλή θαη κε κηα κφλν πξνεηνηκαζία. Πνιιά εμαξηήκαηα ρξεηάδνληαη θαηεξγαζία ζε αξθεηέο κεραλέο θαη ίζσο πεξλνχλ εβδνκάδεο ζην κεραλνπξγείν ζε αλακνλή θαη θηλνχκελα απφ ηε κία κεραλή ζηελ άιιε κεραλή. Δξγαζίεο φπσο ην θξαηδάξηζκα, ε ηφξλεπζε πεξηγξακκάησλ, ε δηάηξεζε, ην πιάληζκα, ε αληίξξνπε εζσηεξηθή ηφξλεπζε, ε εζσηεξηθή ηφξλεπζε θαη ε ζπεηξνηφκεζε κπνξνχλ λα εθηειεζζνχλ ζε θέληξα θαηεξγαζίαο κε νπνηαδήπνηε ζεηξά, θαη ρξεηάδνληαη κφλν κηα πξνεηνηκαζία. Σα θέληξα θαηεξγαζίαο πνπ είλαη εμνπιηζκέλα κε απηφκαηα κεραλήκαηα αιιαγήο εξγαιείσλ, πεξηζηξνθηθέο ηξάπεδεο θαη πεξηζηξνθηθέο θεθαιέο απνηεινχλ πνιχ εχρξεζηεο κεραλέο, ελψ ειαηηψλνπλ ηελ παξέκβαζε ηνπ ρεηξηζηή θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ ρξφλνπ θνπήο. Σα θέληξα θαηεξγαζίαο, ίζσο, είραλ ηελ κεγαιχηεξε επίδξαζε ζηελ επεμεξγαζία NC επεηδή έρνπλ ηελ ηθαλφηεηα λα εθηεινχλ κηα κεγάιε πνηθηιία θαηεξγαζηψλ, ζε φιεο ηηο πιεπξέο ελφο εμαξηήκαηνο, κε κία κφλν πξνεηνηκαζία. Τπάξρνπλ θέληξα θαηεξγαζία ηξηψλ αμφλσλ, ηεζζάξσλ αμφλσλ, πέληε αμφλσλ, αθφκε θαη έμη αμφλσλ. Δλδεηθηηθά ζα αλαθεξζνχλ νη άμνλεο ελφο θέληξνπ θαηεξγαζίαο πέληε αμφλσλ θαη νη θηλήζεηο πνπ εθηεινχληαη ζε θάζε άμνλα. Άμνλαο Υ Δπζεία θίλεζε Άμνλαο Τ Δπζεία θίλεζε Άμνλαο Ε Δπζεία θίλεζε Άμνλαο Α Άηξαθηνο κε θιίζε Άμνλαο Β Πεξηζηξεθφκελε ηξάπεδα Σα είδε ησλ θέληξσλ θαηεξγαζίαο Τπάξρνπλ δχν είδε θέληξσλ θαηεξγαζίαο. - Σα θέληξα θαηεξγαζίαο πνπ βαζίδνληαη ζηελ αξρή ιεηηνπξγίαο ηνπ ηφξλνπ φπνπ ε θχξηα πεξηζηξνθηθή θίλεζε δίλεηαη ζην πξνο θαηεξγαζία αληηθείκελν. - Σα θέληξα θαηεξγαζίαο πνπ βαζίδνληαη ζηελ αξρή ιεηηνπξγίαο ηεο θξέδαο φπνπ ην αληηθείκελν είλαη αθίλεην θαη ε θχξηα πεξηζηξνθηθή θίλεζε δίλεηαη ζην θνπηηθφ εξγαιείν. Σα θέληξα θαηεξγαζίαο απηήο ηεο θαηεγνξίαο ρσξίδνληαη ζε δχν ππνθαηεγνξίεο. Ζ πξψηε είλαη ηα θέληξα θαηεξγαζίαο νξηδφληηαο αηξάθηνπ θαη ε δεχηεξε ηα θέληξα θαηεξγαζίαο θαηαθφξπθεο αηξάθηνπ. 73

76 Κέληξα θαηεξγαζίαο κε βάζε ηνλ ηόξλν: Ζ ιεηηνπξγία ησλ θέληξσλ θαηεξγαζίαο κε βάζε ηνλ ηφξλν (Δηθφλα 3.9) βαζίδεηαη νπζηαζηηθά ζηελ αξρή ιεηηνπξγίαο ηνπ ηφξλνπ. Απηφ ζεκαίλεη φηη ην ηεκάρην είλαη εθείλν πνπ δέρεηαη ηελ θχξηα πεξηζηξνθηθή θίλεζε ελψ ην θνπηηθφ εξγαιείν ησλ θέληξσλ κε βάζε ηνλ ηφξλν παξακέλεη ζηαζεξφ. Δηθφλα 3.9 Κέληξν θαηεξγαζίαο κε βάζε ηνλ ηφξλν Κέληξα θαηεξγαζίαο νξηδόληηαο αηξάθηνπ: Δηθφλα 3.10 Κέληξν θαηεξγαζίαο νξηδφληηαο αηξάθηνπ 1. Ζ θαηεγνξία θηλεηήο ζηήιεο έρεη κία ή, ζπλεζέζηεξα, δχν ηξάπεδεο, ζηηο νπνίεο κπνξεί λα ηνπνζεηεζεί ην αληηθείκελν. Με απηφ ην είδνο θέληξνπ θαηεξγαζίαο, κπνξεί λα πξαγκαηνπνηεζεί θαηεξγαζία ελφο εμαξηήκαηνο, ελψ 74

77 ηαπηφρξνλα, ν ρεηξηζηήο θνξηψλεη έλα λέν εμάξηεκα ζηελ άιιε ηξάπεδα ηνπ θέληξνπ. 2. Ζ θαηεγνξία ζηαζεξήο ζηήιεο είλαη εθνδηαζκέλε κε έλαλ κεηαθνξέα παιεηψλ. Παιέηα νλνκάδεηαη κηα θηλεηή ηξάπεδα, ζηελ νπνία επάλσ είλαη ηνπνζεηεκέλν ην εμάξηεκα. Όηαλ έρεη νινθιεξσζεί ε θαηεξγαζία ηνπ ηεκαρίνπ εμαξηήκαηνο, ην ηεκάρην θαη ε παιέηα θνξηψλνληαη ζηνλ κεηαθνξέα. Ο κεηαθνξέαο ζηελ ζπλέρεηα πεξηζηξέθεηαη θαη θέξλεη κηα λέα παιέηα, κε λέν ηεκάρην, ζε ζέζε γηα θαηεξγαζία Κέληξα θαηεξγαζίαο θαηαθόξπθεο αηξάθηνπ: Σν θέληξν θαηεξγαζίαο θαηαθφξπθεο αηξάθηνπ είλαη κηα θαηαζθεπή ηχπνπ ζέιιαο, κε νιηζζαίλνπζεο ηξάπεδεο, πνπ αληί γηα θίλεζε κε εζσηεξηθφ άμνλα ρξεζηκνπνηεί κηα νιηζζαίλνπζα θαηαθφξπθε θεθαιή. Δηθφλα 3.11 Κέληξν θαηεξγαζίαο θαηαθφξπθεο αηξάθηνπ Σα ηκήκαηα ησλ CNC θέληξσλ θαηεξγαζίαο Σα θχξηα ηκήκαηα ησλ θέληξσλ θαηεξγαζίαο CNC είλαη: ε θιίλε (θξεβάηη), ε ζέιια, ε ζηήιε ε ηξάπεδα, νη ζεξβνθηλεηήξεο, ε άηξαθηνο, ε ζπζθεπή αιιαγήο εξγαιείσλ θαη ε κνλάδα ειέγρνπ κεραλήο (MCU). Παξαθάησ ζα αλαθεξζνχλ θάπνηα θχξηα ραξαθηεξηζηηθά ησλ ηκεκάησλ απηψλ. Κιίλε: Ζ θιίλε είλαη ζπλήζσο θαηαζθεπαζκέλε απφ ρπηνζίδεξν πνιχ θαιήο πνηφηεηαο πνπ εμαζθαιίδεη φηη ε κεραλή ζα είλαη ζπκπαγήο θαη ηθαλή λα εθηειέζεη βαξηέο θαηεξγαζίεο θαη λα δηαηεξεί κεγάιε αθξίβεηα. ηελ θιίλε ππάξρνπλ ζθιεξπκέλα θαη ιεηαζκέλα ζηεξίγκαηα έηζη ψζηε φινη νη επζείο άμνλεο λα έρνπλ ζπκπαγή ζηήξημε. 75

78 Σέιια: Ζ ζέιια, ε νπνία είλαη ηνπνζεηεκέλε επάλσ ζηα ιεηαζκέλα ζηεξίγκαηα, είλαη εθείλε πνπ δίλεη ηελ επζεία θίλεζε θαηά ηνλ άμνλα Υ ζην θέληξν θαηεξγαζίαο. Σηήιε: Ζ ζηήιε, ε νπνία είλαη ηνπνζεηεκέλε πάλσ ζηε ζέια, είλαη ζρεδηαζκέλε έηζη ψζηε λα παξνπζηάδεη κεγάιε αληνρή ζηε ζηξέςε, κε ζηφρν ηελ απνθπγή ησλ παξακνξθψζεσλ θαη ησλ απνθιίζεσλ θαηά ηε δηάξθεηα ηεο θαηεξγαζίαο. Ζ ζηήιε δίλεη ηελ επζεία θίλεζε θαηά ηνλ άμνλα Τ ζην θέληξν θαηεξγαζίαο. Τξάπεδα: Ζ ηξάπεδα είλαη ηνπνζεηεκέλε επάλσ ζηελ θιίλε, θαη είλαη εθείλε πνπ δίλεη ζην θέληξν θαηεξγαζίαο ηελ επζεία θίλεζε θαηά ηνλ άμνλα Ε. Σεξβνζύζηεκα: Σν ζεξβνζχζηεκα, ην νπνίν απνηειείηαη απφ ζεξβνθηλεηήξεο νδήγεζεο, θνριίεο θαη θσδηθνπνηεηέο αλάδξαζεο γηα ηε ζέζε, δίλεη γξήγνξε θαη αθξηβή θίλεζε θαη ππνινγηζκφ ζέζεο ζηνπο νιηζζεηήξεο ησλ αμφλσλ Υ,Τ,Ε. Οη θσδηθνπνηεηέο αλάδξαζεο, νη νπνίνη βξίζθνληαη ζηηο άθξεο ησλ θνριηψλ, ζρεκαηίδνπλ έλα ζχζηεκα θιεηζηνχ βξφγρνπ ην νπνίν δηαηεξεί εμαηξεηηθή κνλνθαηεπζπληηθή ηθαλφηεηα επαλάιεςεο, ππνινγηζκνχ ζέζεο + 0,003 mm (0,0001 in). Άηξαθηνο: Ζ άηξαθηνο έρεη πεξηνρή ηαρπηήησλ απφ 20 κέρξη 6000 r / min. Ζ άηξαθηνο κπνξεί λα έρεη ζηαζεξή ζέζε (νξηδφληηα), φκσο ππάξρνπλ θαη πεξηπηψζεηο φπνπ ε άηξαθηνο κπνξεί λα δέρεηαη θιίζε ζηηο νπνίεο παξέρεη θαη έλαλ επηπιένλ άμνλα. Σπζθεπέο αιιαγήο εξγαιείωλ: Τπάξρνπλ δπν ζπζθεπέο εξγαιείσλ, ε θαηαθφξπθε θαη ε νξηδφληηα. Ζ ζπζθεπή αιιαγήο εξγαιείσλ κπνξεί λα απνζεθεχεη αξθεηά πξσηνπνζεηεκέλα εξγαιεία πνπ κπνξνχλ λα θιεζνχλ γηα ρξήζε απηφκαηα, απφ ην πξφγξακκα ηνπ εμαξηήκαηνο. Οη ζπζθεπέο αιιαγήο εξγαιείσλ, είλαη ζπλήζσο δπν θαηεπζχλζεσλ, πξάγκα πνπ επηηξέπεη ηε κηθξφηεξε απφζηαζε κεηαθίλεζεο γηα ηελ ηπραία πξφζβαζε ζην εξγαιείν. Ο πξαγκαηηθφο ρξφλνο αιιαγήο εξγαιείσλ είλαη 3 έσο 5 sec. Μνλάδα ειέγρνπ κεραλήο (MCU): Ζ κνλάδα ειέγρνπ κεραλήο δίλεη ηε δπλαηφηεηα ζηνλ ρεηξηζηή λα εθηειεί κηα πνηθηιία εξγαζηψλ, φπσο ν πξνγξακκαηηζκφο, ε θαηεξγαζία, ε δηάγλσζε, ε επνπηεία εξγαιείσλ θαη κεραλήο, θιπ. Οη MCU πνηθίινπλ αλάινγα ηνλ θαηαζθεπαζηή. Οη λέεο MCU είλαη πεξηζζφηεξν εθιεπηπζκέλεο, πξάγκα πνπ θάλεη ηηο εξγαιεηνκεραλέο πεξηζζφηεξν αμηφπηζηεο θαη ην ζχλνιν ηεο κεραλνπξγηθήο επεμεξγαζίαο ιηγφηεξν εμαξηψκελν απφ ηελ αλζξψπηλε επηδεμηφηεηα. 3.9 Πξνγξακκαηηζκόο ςεθηαθά θαζνδεγνύκελσλ εξγαιεηνκεραλώλ Απφ ηηο παξαπάλσ παξαγξάθνπο ιίγν έσο πνιχ έρνπκε θαηαιάβεη πσο γίλεηαη ν πξνγξακκαηηζκφο κηαο ςεθηαθά θαζνδεγνχκελεο εξγαιεηνκεραλήο. Θεσξείηαη φκσο 76

79 απαξαίηεην, ζε απηή ηε παξάγξαθν, λα αλαθεξζνχκε θάπσο πην αλαιπηηθά ζην πξνγξακκαηηζκφ ησλ ςεθηαθά θαζνδεγνχκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ. Ο ρεηξηζκφο ησλ εξγαιεηνκεραλψλ κε αξηζκεηηθφ έιεγρν είλαη δπλαηφλ λα γίλεη κε δχν ηξφπνπο, είηε κε ηελ άκεζε ηξνθνδφηεζε απφ ηνλ ρεηξηζηή κε ηηο εληνιέο θαηεξγαζίαο, είηε κε ηελ ρξεζηκνπνίεζε πξνγξακκάησλ. ηελ πξψηε πεξίπησζε, πνπ αθνξά θπξίσο θαηεξγαζίεο κηθξήο έσο κέζεο πνιππινθφηεηαο θαη κηθξφ αξηζκφ θνκκαηηψλ, ν ρεηξηζηήο ηεο εξγαιεηνκεραλήο ηξνθνδνηεί κε ηελ βνήζεηα ελφο ηεξκαηηθνχ ηελ θεληξηθή κνλάδα ειέγρνπ κε ηηο απαξαίηεηεο εληνιέο γηα ην θαηάιιειν εξγαιείν, ηηο ζπλζήθεο θαηεξγαζίαο ηηο θηλήζεηο ηνπ θνπηηθνχ θ.ι.π. γηα ηελ νινθιήξσζε ηεο θαηαζθεπήο. Ο πξνγξακκαηηζκφο κε ην ρέξη (G-θψδηθαο) είλαη ε βάζε θάζε άιινπ ζπζηήκαηνο πξνγξακκαηηζκνχ, θαη κάιηζηα κπνξεί λα ζεσξεζεί φηη απνηειεί ηελ «ζεκειηψδε» γιψζζα επηθνηλσλίαο αλζξψπνπ-ρξήζηε θαη κεραλήο. Ο θψδηθαο G αλαπηχρζεθε πξψηε θνξά απφ ην Electronics Industries Association (EIA) ζηηο αξρέο ηεο δεθαεηίαο ηνπ Ζ δεχηεξε κέζνδνο επηθνηλσλίαο ηνπ ρεηξηζηή κε ηελ ειεθηξνληθή κνλάδα ειέγρνπ ηεο εξγαιεηνκεραλήο, αθνινπζεί κηα ζπγθεθξηκέλε δηαδηθαζία, ε νπνία αλαθέξεηαη παξαθάησ. Ο πξνγξακκαηηζηήο ηνπ κεραλνπξγείνπ, επί ηε βάζεη ηνπ θαηαζθεπαζηηθνχ ζρεδίνπ ηνπ εμαξηήκαηνο, γξάθεη ην πξφγξακκα πνπ ζα είλαη ζε ζέζεη λα θαηεξγαζηεί ηελ επηθάλεηα ηνπ αληηθεηκέλνπ κε ηελ κεγίζηε δπλαηή θνπηηθή απφδνζε ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Δπί ηε βάζεη ηνπ πξνγξάκκαηνο απηνχ, ην νπνίν δίδεηαη ζηνλ ππνινγηζηή ηεο βηνκεραλίαο, ν ππνινγηζηήο παξάγεη ην πξφγξακκα ζε γιψζζα εξγαιεηνκεραλήο πνπ απαηηείηαη γηα ηελ παξαγσγή ηνπ εμαξηήκαηνο. Όια ηα ζπζηήκαηα πξνγξακκαηηζκνχ κε ππνινγηζηή είλαη γεληθήο θχζεο, δειαδή δελ έρνπλ δεκηνπξγεζεί γηα ηελ ππνζηήξημε ζπγθεθξηκέλεο εξγαιεηνκεραλήο. Σν πξφγξακκα CNC πνπ παξάγεηαη, απνηειείηαη θαηά βάζε απφ ζπληεηαγκέλεο θίλεζεο ησλ αμφλσλ θαη απφ εληνιέο (κε ηππνπνηεκέλεο) πνπ αλαθέξνληαη ζηελ αιιαγή εξγαιείνπ, ρξήζε πγξνχ θνπήο θιπ. Έλα ηέηνην πξφγξακκα νλνκάδεηαη CL-data (cutter location data). Σν πξφγξακκα απηφ πξέπεη λα «κεηαθξαζζεί» έηζη ψζηε λα ρξεζηκνπνηνχληαη νη εληνιέο ηεο ζπγθεθξηκέλεο εξγαιεηνκεραλήο ζηελ νπνία απηφ πξννξίδεηαη λα εθηειεζζεί. Ζ κεηάθξαζε γίλεηαη απφ ινγηζκηθφ πνπ νλνκάδεηαη «κεηα-επεμεξγαζηήο» (post processor). Έλα αξρείν CL-data κπνξεί λα κεηαθξαζζεί κε ηε βνήζεηα δηαθνξεηηθψλ κεηα-επεμεξγαζηψλ, έηζη ψζηε λα είλαη δπλαηφ λα εθηειεζζεί ζε πνιιέο εξγαιεηνκεραλέο παξάιιεια ή ελαιιαθηηθά. Σα θχξηα θξηηήξηα βάζεη ησλ νπνίσλ πξνηηκάηαη ν πξνγξακκαηηζκφο κε ππνινγηζηή απφ ηνλ πξνγξακκαηηζκφ κε ην ρέξη είλαη ηα εμήο [15]: - Ύπαξμε πνιιψλ δηαθνξεηηθψλ ηχπσλ ελαιιαθηηθψλ κεραλψλ γηα ηελ ίδηα θαηεξγαζία, έηζη ψζηε λα κελ είλαη ζπκθέξνλ ην ίδην πξφγξακκα λα 77

80 δηνξζψλεηαη γηα λα κεηαθεξζεί πξνο εθηέιεζε απφ κία εξγαιεηνκεραλή ζε άιιε. Ζ κεηάθξαζε ηνπ αξρείνπ CL-data, κε ηε βνήζεηα κεηαεπεμεξγαζηψλ, είλαη ζαθψο κηα πην γξήγνξε δηαδηθαζία θαη επίζεο, κε απηφλ ηνλ ηξφπν απνθεχγνληαη θαη ηα ιάζε. - Ύπαξμε πνιιψλ κεραλψλ CNC, ζπλήζσο ζπλδεδεκέλσλ ζε ζχζηεκα DNC, έηζη ψζηε λα είλαη γεληθά επθνιφηεξν λα γίλεηαη ν πξνγξακκαηηζκφο θεληξηθά απφ εμεηδηθεπκέλν πξνζσπηθφ θαη λα «θνξηψλνληαη» ηα πξνγξάκκαηα κε θεληξηθφ έιεγρν απφ ηνλ Ζ/Τ ηνπ DNC ζηηο επηκέξνπο κεραλέο φηαλ θαη φπνηε απηφ δεηεζεί. - Πνιππινθφηεηα ησλ ηεκαρίσλ πξνο θαηεξγαζία, έηζη ψζηε λα είλαη πξαθηηθά αδχλαηνο ν ππνινγηζκφο ζπληεηαγκέλσλ ηξνρηάο εξγαιείνπ κε ην ρέξη. Σέηνηα ηεκάρηα είλαη απηά κε γιππηέο επηθάλεηεο (θαινχπηα πιαζηηθψλ), φπνπ νη θακπχιεο ηεο ηξνρηάο ηππηθά πξνζεγγίδνληαη κε NURBS θαη απαηηείηαη κεηαηφπηζε ησλ θακπχισλ απφ ηελ ηειηθή γεσκεηξία θαηά ηελ αθηίλα ηνπ εξγαιείνπ. - Αλαγθαηφηεηα ζπγρξνληζκέλεο θίλεζεο πεξηζζφηεξσλ απφ δχν αμφλσλ, πξάγκα πνπ ζπκβαίλεη ζε πξαγκαηηθά ηξηαμνληθή θνπή (ε ηφξλεπζε είλαη θνπή δχν αμφλσλ θαη ην θξεδάξηζκα κε βεκαηηθή κεηαβνιή ηνπ βάζνπο θνπήο, ζεσξείηαη θνπή δπφκηζε δηαζηάζεσλ). - Τςειφο αξηζκφο πξνγξακκάησλ αλά κνλάδα ρξφλνπ. Γεληθά ν πξνγξακκαηηζκφο κε ην ρέξη είλαη πην ρξνλνβφξνο, εθηφο ηεηξηκκέλσλ πεξηπηψζεσλ πνιχ απιψλ ηεκαρίσλ. - Γπλαηφηεηα εθκεηάιιεπζεο ησλ ρεηξηζηψλ ησλ εξγαιεηνκεραλψλ γηα πξνγξακκαηηζκφ κε δηαινγηθφ ζχζηεκα ζηε κεραλή ζηε δηάξθεηα ηεο θαηεξγαζίαο άιινπ ηεκαρίνπ. Απηή ε δπλαηφηεηα εκθαλίζηεθε ζρεηηθά πξφζθαηα κε ηε ρξήζε πνιιαπιψλ επεμεξγαζηψλ ζηηο κνλάδεο ειέγρνπ CNC. Δμαηηίαο ησλ πξναλαθεξζέλησλ, έρεη επηηεπρζεί αικαηψδε αλάπηπμε ζηελ απηνκαηνπνίεζε ησλ εξγαιεηνκεραλψλ, κε ζηφρν ηελ απνθπγή, θαη πην πξφζθαηα, αθφκε θαη ηελ εμάιεηςε ηνπ G-Κψδηθα. Ζ πξψηε ηερλνινγία γηα ηελ ρξήζε ησλ ππνινγηζηψλ γηα ηελ απεπζείαο απηνκαηνπνίεζε ηνπ G-θψδηθα, ήηαλ κε ηε βνήζεηα κηαο γιψζζαο πνπ βαζίδεηαη ζε επεμεξγαζηέο, φπσο είλαη νη APT, ADAPT, θαζψο θαη ε AUTOSPOT. Ο ζηφρνο ηεο γιψζζαο κε βάζε ηελ επεμεξγαζία, ήηαλ λα δεκηνπξγήζεη πξνγξάκκαηα G-θψδηθα απηφκαηα. Παξαδείγκαηνο ράξηλ, ε γιψζζα ΑΡΣ κεηαηξέπεη πεγαίεο δειψζεηο ζε πξνγξάκκαηα γηα ηελ νδήγεζε ησλ αξηζκεηηθά ειεγρφκελσλ εξγαιεηνκεραλψλ. πλήζσο, απηφ πνπ πξνθχπηεη απφ ηελ ΑΡΣ είλαη έλα αξρείν CL ή Cutter Line, ην νπνίν ζα πξέπεη λα κεηαηξαπεί ψζηε λα κπνξέζεη λα ην δηαβάζεη ε εξγαιεηνκεραλή CNC. Γηα λα επηηεπρζεί ινηπφλ απηφ, ην αξρείν πεξλάεη απφ έλαλ κεηά-επεμεξγαζηή, φπσο αλαθέξζεθε θαη παξαπάλσ, θαη ζηε ζπλέρεηα, ην αξρείν πνπ πξνθχπηεη απφ ην κεηά-επεμεξγαζηή, ηξέρεη απφ ηε κνλάδα ειέγρνπ κεραλήο (MCU), ψζηε λα θαζνξηζηνχλ νη θηλήζεηο ηνπ εξγαιείνπ θαη νη άιιεο δξάζεηο ηεο κεραλήο. Σν αξρείν πνπ έρνπκε έπεηηα απφ ηελ παξέκβαζε ηνπ 78

81 κεηά-επεμεξγαζηή, ζπλήζσο, είλαη ζε θάπνηα κνξθή νδεγηψλ RS-274, ε νπνία είλαη θνηλψο γλσζηή ζαλ Κψδηθαο G (G-Code). Άιιεο γιψζζεο πνπ έρνπλ εθαξκνζηεί θαηά θαηξνχο ζηηο εξγαιεηνκεραλέο αξηζκεηηθνχ ειέγρνπ, είλαη νη SPLIT, COMPACT II, ACTION II, AD- APT/AYTOSPOT, UNIAPT θ. α. Οη ζχγρξνλεο ηάζεηο πξνγξακκαηηζκνχ είλαη ν αληηθεηκελνζηξεθήο πξνγξακκαηηζκφο (Object Oriented Programming). Ο αληηθεηκελνζηξεθήο πξνγξακκαηηζκφο εκθαλίζηεθε ζηα ηέιε ηεο δεθαεηίαο ηνπ 1960 θαη θαζηεξψζεθε θαηά ηε δεθαεηία ηνπ 1990, αληηθαζηζηψληαο ζε κεγάιν βαζκφ ην παξαδνζηαθφ ππφδεηγκα ηνπ δνκεκέλνπ πξνγξακκαηηζκνχ. Πξφθεηηαη γηα κία κεζνδνινγία αλάπηπμεο πξνγξακκάησλ, ππνζηεξηδφκελε απφ θαηάιιειεο γιψζζεο πξνγξακκαηηζκνχ, φπνπ ν ρεηξηζκφο ζρεηηδφκελσλ δεδνκέλσλ θαη ησλ δηαδηθαζηψλ πνπ επελεξγνχλ ζε απηά γίλεηαη απφ θνηλνχ, κέζσ κίαο δνκήο δεδνκέλσλ πνπ ηα πεξηβάιιεη σο απηφλνκε νληφηεηα κε ηαπηφηεηα θαη δηθά ηεο ραξαθηεξηζηηθά. Οη γιψζζεο πνπ ππνζηεξίδνπλ αληηθεηκελνζηξεθή πξνγξακκαηηζκφ είλαη ε Smalltalk, ε Java θαη ε C++. Ζ Smalltalk θαη ε Java είλαη πιήξσο αληηθεηκελνζηξεθείο γιψζζεο, ελψ ε C++ απνηειεί κία ηζρπξή επέθηαζε ηεο γιψζζαο πξνγξακκαηηζκνχ C, ζηελ νπνία "κεηακνζρεχζεθαλ" αληηθεηκελνζηξεθή ραξαθηεξηζηηθά Γηαδηθαζία θαηαζθεπήο ελόο αληηθεηκέλνπ ζε CNC εξγαιεηνκεραλή. Ζ βάζε πάλσ ζηελ νπνία γίλεηαη ν πξνγξακκαηηζκφο θάζε CNC εξγαιεηνκεραλήο είλαη νη θψδηθέο G θαη Μ ζηνπο νπνίνπο κεηαηξέπεηαη θάζε αλαπηπγκέλε γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ. Αλάινγα κε ηνλ ηχπν ηεο γιψζζαο πξνγξακκαηηζκνχ πνπ δηαζέηνπκε, κπνξνχκε λα ζρεδηάζνπκε θαη λα θαηεξγαζηνχκε θνκκάηηα, ηα νπνία απαηηνχλ θαηεξγαζία ζε εξγαιεηνκεραλέο ηξηψλ, ηεζζάξσλ θαη πέληε αμφλσλ. Ο ζθνπφο θάζε γιψζζαο πξνγξακκαηηζκνχ είλαη λα ππνινγίδεη κε απφιπηε αθξίβεηα ηε δηαδξνκή ηνπ άθξνπ ηνπ θνπηηθνχ εξγαιείνπ γηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε κηαο κεραλνπξγηθήο θαηεξγαζίαο. Ζ ηερληθή πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα νξηζζεί ε γεσκεηξία ηνπ θνκκαηηνχ θαζψο θαη νη εληνιέο θίλεζεο ηνπ θνπηηθνχ, είλαη παξφκνηα ζε φια ηα ζπζηήκαηα CAD/CAM [16]. Αλάινγα κε ηελ ρξεζηκνπνηνχκελε γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ, κπνξνχκε λα νξίζνπκε γεσκεηξηθά ζηνηρεία, φπσο ζεκεία, γξακκέο, θχθινπο θ.α., κε δηαθνξεηηθνχο ηξφπνπο. Ο πξνγξακκαηηζηήο ησλ CNC εξγαιεηνκεραλψλ γηα λα νινθιεξψζεη ην έξγν πνπ έρεη αλαιάβεη, πξέπεη απαξαίηεηα λα πξνβεί ζε κηα ζεηξά απφ ελέξγεηεο. Σν έξγν ελφο πξνγξακκαηηζηή αξρίδεη κε ηε κειέηε ηνπ ζρεδίνπ θαη νινθιεξψλεηαη κφλν φηαλ ην θνκκάηη ειεγρζεί απφ ηνλ ππεχζπλν ηνπ ηκήκαηνο ηνπ πνηνηηθνχ ειέγρνπ θαη πηζηνπνηεζεί ην πξφγξακκα. Ζ ζεηξά ησλ ελεξγεηψλ πνπ αθνινπζείηαη απφ ηνλ 79

82 πξνγξακκαηηζηή κέρξη λα νινθιεξσζεί απηφ ην έξγν εκθαλίδεηαη ζηελ εηθφλα 3.12 παξαθάησ. Δηθφλα 3.12 Γηάγξακκα ξνήο ελεξγεηψλ γηα αλάπηπμε CNC πξνγξακκάησλ Μειέηε ζρεδίνπ: Απαηηείηαη εμνηθείσζε κε φια ηα γεσκεηξηθά ζηνηρεία πνπ πεξηιακβάλνληαη ζην ζρέδην πξηλ απφ ηελ έλαξμε αλάπηπμεο ηνπ πξνγξάκκαηνο. Γεκηνπξγία θαζενινγίνπ: ην θαζενιφγην ν πξνγξακκαηηζηήο πξέπεη λα θαηαγξάςεη αλαιπηηθά ηα εμήο: Λεπηνκεξή αλάιπζε ησλ θάζεσλ θαηεξγαζίαο Κνπηηθά εξγαιεία πλζήθεο θνπήο (πξφσζε θαη ηαρχηεηα αηξάθηνπ γηα θάζε θνπηηθφ εξγαιείν) 80

83 Αλάπηπμε πξνγξάκκαηνο: Οξηζκφο γεσκεηξίαο ηνπ θνκκαηηνχ, εληνιέο; θίλεζεο ηνπ θνπηηθνχ θ. ι. π. Γεκηνπξγία αξρείνπ ζε γιψζζα κεραλήο: Ο κεηεπεμεξγαζηήο δεδνκέλσλ (post processor) αλαιακβάλεη λα κεηαηξέςεη ηα δεδνκέλα ηνπ πξνγξάκκαηνο απφ ηε γιψζζα πξνγξακκαηηζκνχ ζε CNC θψδηθα εξγαιεηνκεραλήο. Όπσο αλαθέξζεθε θαη παξαπάλσ, ηα αξρεία πνπ πξνθχπηνπλ είλαη αξρεία CL ή Cutter Line. Σν αξρείν πεξλάεη απφ έλαλ κεηά-επεμεξγαζηή, γηα λα πξνθχςεη, ζπλήζσο, έλα αξρείν ζε θάπνηα κνξθή νδεγηψλ RS-274, ε νπνία είλαη θνηλψο γλσζηή ζαλ Κψδηθαο G (G- Code). Μεηαθνξά πξνγξάκκαηνο ζηελ εξγαιεηνκεραλή: Σν αξρείν κε ηνλ CNC θψδηθα κπνξεί λα κεηαθεξζεί ζηελ εξγαιεηνκεραλή κε θάζε ηξφπν πνπ αλαπηχρζεθε ε ζα αλαπηπρζεί ζην κέιινλ θαη αθνξά ηελ επηθνηλσλία κεηαμχ ππνινγηζηψλ π.ρ.: Με δηάηξεηε ηαηλία γηα παιαηφηεξεο εξγαιεηνκεραλέο. Με δηζθέηα 3.5" γηα εξγαιεηνκεραλέο, νη νπνίεο δηαζέηνπλ ζπζθεπή αλάγλσζεο (floppy disk drive). Με ηε ρξήζε USB Stick, φπνπ κεηαθέξνπκε ην πξφγξακκα απφ ηνλ ππνινγηζηή ζην USB θαη έπεηηα, ηνπνζεηνχκε ην USB ζηε ζχξα ηεο θεληξηθήο κνλάδαο ηεο εξγαιεηνκεραλήο, απνζεθεχνπκε ην πξφγξακκα θαη έπεηηα ην εθηεινχκε. Μέζσ ζπζηήκαηνο DNC (Direct Numerical Control). To DNC είλαη έλα ζχζηεκα, ην νπνίν ζπλδέεη ηνλ ειεθηξνληθφ ππνινγηζηή απεπζείαο κε ηελ εξγαιεηνκεραλή. Με απηφλ ηνλ ηξφπν κπνξνχκε λα κεηαθέξνπκε πνιχ κεγάια αξρεία κε CNC θψδηθα ζε ειάρηζην ρξφλν (θάηη πνπ δελ κπνξνχκε λα θάλνπκε κε ηνπο πξνεγνχκελνπο ηξφπνπο). Γνθηκέο πξνγξάκκαηνο: Οη δνθηκέο γίλνληαη απφ ηνλ ίδην ηνλ πξνγξακκαηηζηή ζε ζπλεξγαζία πάληα κε ην ρεηξηζηή ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Πνιιέο θνξέο ν πξνγξακκαηηζηήο πξέπεη λα ρεηξίδεηαη ν ίδηνο ηελ εξγαιεηνκεραλή γηα λα έρεη άκεζν έιεγρν ησλ θηλήζεσλ ηεο εξγαιεηνκεραλήο. Έηζη ινηπφλ έρεη ηε δπλαηφηεηα λα πξνιαβαίλεη νπνηνδήπνηε ιάζνο πνπ πηζαλφλ ζα ππάξμεη ζην πξφγξακκα θαηά ηε δηάξθεηα ησλ δνθηκψλ. Γεκηνπξγία παθέηνπ νδεγηψλ γηα ην ρεηξηζηή: Σν παθέην νδεγηψλ πεξηιακβάλεη θαηάζηαζε θνπηηθψλ εξγαιείσλ, ζρέδην ζεηαξίζκαηνο θαη άιιεο πιεξνθνξίεο πνπ ζα βνεζήζνπλ ην ρεηξηζηή ζηελ παξάγσγε ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ θνκκαηηνχ. Παξαγσγή: ηε θάζε απηή έρνπλ νινθιεξσζεί φιεο νη δηαδηθαζίεο πξνεηνηκαζίαο θαη ην πξφγξακκα εθδίδεηαη γηα έλαξμε παξαγσγήο. 81

84 ΚΔΦΑΛΑΙΟ 4 Οη Δξγαιεηνκεραλέο Νέαο Γεληάο 4.1 Δηζαγσγή Ζ κεγάιε εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ζηε ζχγρξνλε επνρή είρε σο ζπλέπεηα, κεηαμχ άιισλ θαη ηελ αλάπηπμε λέσλ κεζφδσλ θαηεξγαζηψλ ησλ κεηάιισλ, πνπ δηαθέξνπλ θπξίσο σο πξνο ηηο αξρέο θαη ηνπο λφκνπο ηεο Φπζηθήο πνπ εθκεηαιιεχνληαη, απφ ηηο γλσζηέο θαη θαζηεξσκέλεο κεζφδνπο θνπήο θαη δηακνξθψζεσο. Οη λέεο κέζνδνη αλαπηχρζεθαλ, άιιεο πεξηζζφηεξν θαη άιιεο ιηγφηεξν, ελψ άιιεο αθφκα βξίζθνληαη ζε ζηάδην εμέιημεο, γηα λα αληηκεησπίζνπλ πξνβιήκαηα θαηεξγαζίαο λέσλ πνιχ ζθιεξψλ πιηθψλ, πξνβιήκαηα ζχλζεησλ θνκκαηηψλ απφ εηδηθά πιηθά κε κεγάιεο απαηηήζεηο αθξίβεηαο θαη πνηφηεηαο θαη ηέινο πξνβιήκαηα πςεινχ θφζηνπο ή ρξφλνπ θαηεξγαζίαο ή αθφκα θαη πιήξνπο αδπλακίαο εθαξκνγήο ησλ γλσζηψλ ζπκβαηηθψλ κεζφδσλ. Τπάξρνπλ ηνπιάρηζηνλ 26 λέεο κε ζπκβαηηθέο, φπσο ραξαθηεξίζζεθαλ, κέζνδνη θαηεξγαζίαο πνπ δηαθξίλνληαη ζηηο εμήο ηέζζεξηο θχξηεο νκάδεο [17]: - Σηο κεραληθέο κεζφδνπο - Σηο ειεθηξηθέο κεζφδνπο - Σηο ζεξκηθέο κεζφδνπο θαη - Σηο ρεκηθέο κεζφδνπο Απφ απηέο ηηο 26 κε ζπκβαηηθέο κεζφδνπο θαηεξγαζίαο, κφλν ηέζζεξηο κε πέληε βξίζθνπλ κέρξη ζήκεξα εθαξκνγή ζηε βηνκεραληθή πξάμε. Οη κέζνδνη πνπ βξίζθνπλ εθαξκνγή ζήκεξα είλαη, ε ειεθηξνδηάβξσζε, ε ειεθηξνρεκηθή θαηεξγαζία, νη θαηεξγαζίεο κε plasma, νη θαηεξγαζίεο κε Laser θαη νη θαηεξγαζίεο κε ππεξήρνπο. ην ζεκείν απηφ ζα αλαθεξζνχλ θάπνηεο κε ζπκβαηηθέο κέζνδνη, νη νπνίνη ζα είλαη ηνπνζεηεκέλνη ζχκθσλα κε ηελ νκάδα ζηελ νπνία αλήθνπλ. Μεραληθέο κέζνδνη θαηεξγαζίαο: - Κνπή κε δέζκε χδαηνο - Κνπή κε επελδπκέλα εθξεθηηθά - Κνπή κε δέζκε ιεηαληηθψλ θφθθσλ - Καηεξγαζίεο απνπεξάησζεο (Καηεξγαζία Honing, Καηεξγαζία Lapping (ζηίιβσζεο), Καηεξγαζία κε ξνή ιεηαληηθνχ πιηθνχ, Λείαλζε κε νιίζζεζε - ηξηβή) - Καηεξγαζία κε ππεξήρνπο Θεξκνειεθηξηθέο κέζνδνη θαηεξγαζίαο: - Ζιεθηξνδηάβξσζε (Ζιεθηξνδηάβξσζε απνηχπσζεο, Ζιεθηξνδηάβξσζε ζχξκαηνο) - Καηεξγαζίεο κε ρξήζε Laser - Κνπή κε δέζκε ειεθηξνλίσλ - Καηεξγαζία κε δέζκε πιάζκαηνο (plasma) 82

85 Ηιεθηξνρεκηθέο Χεκηθέο κέζνδνη θαηεξγαζίαο: - Ζιεθηξνρεκηθή θαηεξγαζία (Ζιεθηξνρεκηθή θνπή, Ζιεθηξνρεκηθή ιείαλζε) - Υεκηθή θαηεξγαζία ε απηφ ην θεθάιαην ζα αζρνιεζνχκε κε δχν κε ζπκβαηηθέο κεζφδνπο θαηεξγαζίαο, ηελ ειεθηξνδηάβξσζε θαη ηελ θαηεξγαζία ηεκαρίσλ κε ηε ρξήζε Laser, πξνζπαζψληαο λα αληηιεθηνχκε ηνλ ηξφπν ιεηηνπξγίαο ηνπο, θαη γεληθά ηελ ρξεζηκφηεηά ηνπο ζηε ζεκεξηλή βηνκεραληθή πξάμε. 4.2 Μεραλέο ειεθηξνδηάβξσζεο (Electro-Discharge Machining/EDM) Γεληθά Ζ ειεθηξνδηάβξσζε (electro-discharge machining/edm) είλαη κηα αληηπξνζσπεπηηθή θαηεξγαζία ζεξκηθνχ - ζεξκνειεθηξηθνχ ραξαθηήξα [18]. Ζ ηδηαίηεξε ζεκαζία ηεο έγθεηηαη ζηε δπλαηφηεηα θαηεξγαζίαο αζπλήζηζηα ζθιεξψλ αγψγηκσλ πιηθψλ θαη εμαηξεηηθά πνιχπινθσλ γεσκεηξηθψλ κνξθψλ. Ζ ζεσξεηηθή ηεο βάζε απαηηεί πεξαηηέξσ αλάπηπμε, ελψ θαη νη ηερλνινγηθέο ηεο παξάκεηξνη, φπσο ν ξπζκφο αθαίξεζεο πιηθνχ θαη ε νκνηνκνξθία ηεο πξνθχπηνπζαο επηθάλεηαο, δελ έρνπλ δηεξεπλεζεί ζε βάζνο. Παξ φια απηά απνηειεί ηελ πιένλ δηαδεδνκέλε κε ζπκβαηηθή θαηεξγαζία θαη εθαξκφδεηαη επξχηαηα ιφγσ ησλ εμαηξεηηθψλ δπλαηνηήησλ πνπ πξνζθέξεη ζε πιηθά κηθξήο θαηεξγαζηκφηεηαο. Σππηθή δηάηαμε ηεο ειεηξνδηάβξσζεο δίλεηαη ζηελ εηθφλα 4.1. Δηθφλα 4.1 Σππηθή δηάηαμε ηεο ειεηξνδηάβξσζεο 83

86 Ζ ειεθηξνδηάβξσζε ζπλίζηαηαη ζηελ απνβνιή ειεθηξηθά αγψγηκνπ πιηθνχ απφ ην θαηεξγάζηκν ηεκάρην κέζσ ειεθηξηθψλ εθθελψζεσλ κεηαμχ δπν ειεθηξνδίσλ (θαηεξγάζηκν ηεκάρην θαη εξγαιείν) θάησ απφ έλα κέζν θαηεξγαζίαο (δηειεθηξηθφ πγξφ) κε ζθνπφ ηελ επίηεπμε ηεο επηζπκεηήο κνξθήο ηνπ ηεκαρίνπ. Ζ απνβνιή ηνπ πιηθνχ πξαγκαηνπνηείηαη κέζσ κηαο επηηπρνχο κεηαβιεηήο ειεθηξηθήο εθθέλσζεο, μερσξηζηήο γηα θάζε ζεκείν ζε ζρέζε κε ην ρξφλν, πξάγκα πνπ ζεκαίλεη φηη ην έλα θνκκάηη απφ ηα δπν ειεθηξφδηα κεηαβάιιεη ηε κνξθή ηνπ. Σν θαηλφκελν είλαη κνλαδηθφ θαη πεξηνδηθφ. Οη εθθελψζεηο παξάγνληαη απφ κηα ειεθηξηθή πεγή κε ηάζε κεγαιχηεξε ησλ 20 Volts, θαη πξαγκαηνπνηνχληαη πάληα ζε πεξηβάιινλ ην νπνίν θαιχπηεηαη απφ δηειεθηξηθφ πιηθφ. Ζ κεραλή ειεθηξηθψλ εθθελψζεσλ είλαη γλσζηή σο Electrical Discharge Machine (EDM) θαη ζπαληφηεξα αλαθέξεηαη σο Sparkerosion [17] Φπζηθέο αξρέο ηεο EDM Καηά ην θαηλφκελν ηνπ ειεθηξηθνχ ηφμνπ, γηα ηε δεκηνπξγία ελφο ζπηλζήξα κεηαμχ ησλ δπν ειεθηξνδίσλ ρξεηάδεηαη έληαζε ξεχκαηνο κεγαιχηεξε απφ ηελ έληαζε πνπ παξαηεξείηαη ζην δηάθελν (gap) κεηαμχ ησλ δπν ειεθηξνδίσλ. Ζ έληαζε κεηαμχ ησλ ειεθηξνδίσλ εμαξηάηαη απφ [18]: 1. Σελ απφζηαζε κεηαμχ ησλ δπν ειεθηξνδίσλ. 2. Σηο πξνδηαγξαθέο θαη ηελ πνηφηεηα ηνπ δηειεθηξηθνχ πγξνχ. 3. Σν βαζκφ θαζαξφηεηαο ηνπ ρψξνπ κεηαμχ ησλ ειεθηξνδίσλ. ην ζεκείν φπνπ ην ειεθηξηθφ πεδίν είλαη κεγαιχηεξν, δεκηνπξγείηαη κηα εθθέλσζε ε νπνία είλαη κηα ελδηάκεζε θαηάζηαζε ηεο φιεο δηαδηθαζίαο. Τπφ ηελ επίδξαζε ηνπ πεδίνπ, ειεθηξφληα θαη ζεηηθά θνξηηζκέλα ηφληα απνθνιινχληαη πνιχ γξήγνξα, ζε πςειέο ζεξκνθξαζίεο, ζρεκαηίδνληαο έλα ηνλίδνλ θαλάιη. ην ζεκείν απηφ ν ζπηλζήξαο θαη ε ξνή ησλ ηφλησλ ιακβάλεη ρψξα κεηαμχ ησλ ειεθηξνδίσλ πξνθαιψληαο κεγάιν αξηζκφ ζπγθξνχζεσλ κεηαμχ ησλ εηεξφζεκσλ ηφλησλ. Ζ δηαδηθαζία απηή πξνθαιεί δεκηνπξγία πιάζκαηνο, ην νπνίν θηάλεη πνιχ γξήγνξα ζε πςειέο ζεξκνθξαζίεο, πνπ νη ηηκέο ηνπο βξίζθνληαη κεηαμχ ησλ 8000 C έσο C, θαη νη νπνίεο δχλαληαη, θάησ απφ ηνλ ζπλερψο απμαλφκελν αξηζκφ ζπγθξνχζεσλ ηφλησλ, λα πξνθαιέζνπλ ζηηγκηαία ηνπηθή ηήμε ελφο ηκήκαηνο ηνπ πιηθνχ ζηελ επηθάλεηα ησλ δπν ειεθηξνδίσλ. Όηαλ ην ξεχκα θιείζεη, ε απφηνκε ειάηησζε ηεο ζεξκνθξαζίαο πξνθαιεί ζξαχζε ηνπ θηεξνχ ηνπ πιάζκαηνο απμάλνληαο ηηο δπλάκεηο νη νπνίεο πξνθαινχλ κηα πξνεμνρή ηνπ ηεγκέλνπ πιηθνχ πέξα απφ ηνλ θξαηήξα. Σν δηαβξσκέλν, απνθνιιεκέλν πιηθφ ζηεξενπνηείηαη μαλά κε ηε κνξθή κηθξψλ ζθαηξψλ θαη κεηαθηλείηαη κέζα ζην δηειεθηξηθφ πγξφ. Ζ δηάβξσζε κεηαμχ ηνπ ειεθηξνδίνπ θαη ηνπ ηεκαρίνπ ππφ θαηεξγαζία είλαη αζχκκεηξε θαη εμαξηάηαη απφ ηελ πνιηθφηεηα, ηε ζεξκηθή αγσγή, ηα ζεκεία ηήμεο 84

87 ησλ πιηθψλ θαζψο θαη ηε δηάξθεηα θαη ηε κνξθή ηεο εθθέλσζεο. Ζ δηάβξσζε ραξαθηεξίδεηαη σο θζνξά φηαλ γίλεηαη πάλσ ζην ειεθηξφδην, ελψ φηαλ ιακβάλεη ρψξα ζην ηεκάρην ραξαθηεξίδεηαη σο απνβνιή πιηθνχ Σερληθέο θαη Δίδε κεραλώλ EDM Σερληθέο ειεθηξνδηάβξσζεο Με ηνλ φξν ειεθηξνδηάβξσζε γίλεηαη αλαθνξά ζε δπν δηαθνξεηηθέο ηερληθέο [17]: - ηελ ειεθηξνδηάβξσζε απνηχπσζεο (die sinking EDM), φπνπ κε ζηαζεξφ εξγαιείν γίλεηαη ε πξφζδνζε ηεο κνξθήο ηνπ εξγαιείνπ-ειεθηξνδίνπ ζην θαηεξγάζηκν ηεκάρην-ειεθηξφδην θαη, - ηελ ειεθηξνδηάβξσζε ζχξκαηνο (wire EDM), φπνπ ην ζηαζεξφ ειεθηξφδην έρεη αληηθαηαζηαζεί κε κεηαιιηθφ αγψγηκν ζχξκα Ηιεθηξνδηάβξωζε απνηύπωζεο Ζ αξρή ηεο κεζφδνπ θαίλεηαη δηαγξακκαηηθά ζηελ εηθφλα 4.2, ελψ ζηελ εηθφλα 4.3, παξνπζηάδεηαη κηα ηππηθή κεραλή ειεθηξνδηάβξσζεο απνηχπσζεο. Σν ηεκάρην πξνζδέλεηαη ζην ηξαπέδη ηεο εξγαιεηνκεραλήο θαη ην εξγαιείν θηλείηαη κε κηα ζηαζεξή πξφσζε, ψζηε κεηαμχ ηνπ ηεκαρίνπ θαη ηνπ εξγαιείνπ λα ζρεκαηίδεηαη έλα νξηζκέλν δηάθελν. Σν εξγαιείν θαη ην ηεκάρην βξίζθνληαη κέζα ζε έλα δηειεθηξηθφ πγξφ. Μεηαμχ ησλ ειεθηξνδίσλ επηβάιιεηαη κηα ηάζε κεγαιχηεξε απφ ηελ ηάζε δηάζπαζεο ηνπ δηαθέλνπ κεηαμχ ησλ ειεθηξνδίσλ, πνπ εμαξηάηαη απφ ην ζρήκα θαη ηελ απφζηαζε ησλ ειεθηξνδίσλ, θαη ηηο κνλσηηθέο ηδηφηεηεο ηνπ δηειεθηξηθνχ πγξνχ, κε ζπλέπεηα ηελ πξαγκαηνπνίεζε ηεο εθθέλσζεο. Δηθφλα 4.2 Μέζνδνο ειεθηξνδηάβξσζεο απνηχπσζεο 85

88 Δηθφλα 4.3 Μεραλή ειεθηξνδηάβξσζεο απνηχπσζεο Ηιεθηξνδηάβξωζε ζύξκαηνο Σα παξαπάλσ αλαθεξζέληα γηα ηελ ειεθηξνδηάβξσζε απνηχπσζεο κε ζηαζεξφ εξγαιείν θαζνξηζκέλεο γεσκεηξηθήο κνξθήο, ηζρχνπλ ζε γεληθέο γξακκέο θαη γηα ηελ ειεθηξνδηάβξσζε ζχξκαηνο (wire EDM). ηελ θαηεξγαζία απηή, πνπ είλαη ηερληθή ειεγρφκελε απφ Ζ/Τ, ε επηζπκεηή γεσκεηξία ηνπ θαηεξγάζηκνπ ηεκαρίνπ δεκηνπξγείηαη απφ έλα ιεπηφ αγψγηκν ζχξκα, δηακέηξνπ 0, mm, πνπ θηλείηαη απφ έλα ζχζηεκα NC ή CNC(Δηθφλα 4.4). Σν πιηθφ ηνπ ζχξκαηνο είλαη ζπλήζσο ραιθφο ή νξείραιθνο, ελψ σο δηειεθηξηθφ πγξφ, ρξεζηκνπνηείηαη απηνληζκέλν λεξφ πνπ ςεθάδεηαη ζην δηάθελν. Δηθφλα 4.4 Μέζνδνο Ζιεθηξνδηάβξσζεο ζχξκαηνο 86

89 Δλψ ζηελ ειεθηξνδηάβξσζε απνηχπσζεο ην θαηεξγάζηκν ηεκάρην ζπλδέεηαη ζπλήζσο ζηελ θάζνδν, ζηελ ειεθηξνδηάβξσζε ζχξκαηνο ζπλδέεηε ζηελ άλνδν θαη, επηπιένλ, εθαξκφδνληαη παικνί κηθξφηεξεο δηάξθεηαο, tp, αιιά πνιχ κεγαιχηεξεο έληαζεο. ηελ εηθφλα 4.5 παξνπζηάδεηαη κηα ηππηθή κεραλή ειεθηξνδηάβξσζεο ζχξκαηνο. Δηθφλα 4.5 Μεραλή Ζιεθηξνδηάβξσζεο ζχξκαηνο Ζ ειεθηξνδηάβξσζε ζχξκαηνο ρξεζηκνπνηήζεθε ζηηο αξρέο ηνπ 1970 σο ελαιιαθηηθή ιχζε ζηε κεραληθή θνπή ζσιήλσλ, θειπθψλ θ.ιπ. ήκεξα, κε ηελ πξφνδν ηεο ηερλνινγίαο CNC θαη ηε ρξήζε επηθαιπκκέλσλ ζπξκάησλ (coated wires), ε κέζνδνο βξίζθεη επξχηαηεο εθαξκνγέο ζηελ θαηαζθεπή κεηξψλ, εμαξηεκάησλ θαη γεληθά ηξηζδηάζηαησλ γεσκεηξηψλ κε κηθξνθνπή αθξηβείαο (precision micro machining) ζηελ αεξνλαππεγηθή θαη ζε βηνηερλνινγηθά εμαξηήκαηα Δίδε κεραλώλ EDM Βάζε ησλ πξναλαθεξζέλησλ ηερληθψλ ειεθηξνδηάβξσζεο έρνπλ θαηαζθεπαζηεί θαη κηα ζεηξά κεραλψλ EDM. ηηο επφκελεο παξαγξάθνπο ζα αλαθέξνπκε ζπλνπηηθά ηξεηο απφ απηέο ηηο κεραλέο Καηαζθεπήο θαινππηώλ Υξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ θαηαζθεπή θαινππηψλ ςεθαζκνχ, γηα θαινχπηα κε εηδηθά ζρήκαηα θαη θνηιφηεηαο ή γηα πνιχπινθα ζρήκαηα. Ζ θνηιφηεηα παξάγεηαη κε ηε βνήζεηα ελφο ειεθηξνδίνπ ην νπνίν έρεη ην αληίζεην ζρήκα (αξλεηηθφ) απφ ην επηζπκεηφ απνηέιεζκα, φπσο αθξηβψο θαίλεηαη ζηελ εηθφλα 4.6 πνπ αθνινπζεί. 87

90 Κνπήο ζύξκαηνο Δηθφλα 4.6 Μεραλέο θαηαζθεπήο θαινππηψλ Υξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ παξαγσγή αθκψλ θαη νπψλ, αθαίξεζε ηκεκάησλ κε ζρήκα θχβνπ θαη νηηδήπνηε άιιν κε πνιχπινθε θαηαλνκή. Οη θαηαλνκέο απηέο παξάγνληαη κε ηε βνήζεηα ελφο ειεθηξφδηνπ κηθξήο δηακέηξνπ φκνην κε θαιψδην, ην νπνίν φπσο θαίλεηαη ζηελ παξαθάησ εηθφλα 4.7, κπνξεί λα θηλεζεί ηαπηφρξνλα πξνο ηνπο άμνλεο x,y θαη u,v Φξεδαξίζκαηνο Δηθφλα 4.7 Μεραλέο θνπήο ζχξκαηνο Υξεζηκνπνηείηαη γηα παξαγσγή κηθξψλ θαινππηψλ ειεθηξηθψλ ζπλδέζκσλ, ψζηε λα ηαηξηάδνπλ κεγάιεο κε νκνγελείο επηθάλεηεο κε κε θαλνληθά ζρήκαηα. Σν ηαίξηαζκα γίλεηαη απνκαθξχλνληαο αθαλφληζηα κηθξέο ισξίδεο πιηθνχ απφ ην πξνο θαηεξγαζία ηεκάρην κε θπιηλδξηθά ειεθηξφδηα, φπσο αθξηβψο θαίλεηαη ζηελ εηθφλα 4.8. Ζ δηαδηθαζία απηή επηηξέπεη ηελ θαηαζθεπή πνιχπινθσλ θαινππηψλ κε ηε βνήζεηα θηελψλ ειεθηξφδησλ. Δηθφλα 4.8 Μεραλέο θξεδαξίζκαηνο 88

91 4.2.4 Σα κέξε κηαο κεραλήο EDM Ζ θεληξηθή κνλάδα απνηειείηαη απφ ηξία επηκέξνπο ηκήκαηα: ηε κεραλή, ηε κνλάδα δηειεθηξηθνχ θαη ηνλ ειεθηξηθφ ζάιακν [18]. - Ζ κεραλή είλαη εμνπιηζκέλε κε κηα δεμακελή ζαιάκνπ ζε κηα απιή κνλάδα κε κηα ηξάπεδα ζρήκαηνο ζηαπξνχ πάλσ ζηελ νπνία ηνπνζεηείηαη ην πξνο θαηεξγαζία ηεκάρην. Ζ δεμακελή απηή ζπλδέεη ην ζχζηεκα κε ην ηεκάρην θαη πεξηέρεη ην δηειεθηξηθφ (ε παξνπζία ηνπ νπνίνπ επηηξέπεη ηε δηάβξσζε κε ζπηλζήξα). - Ζ αλαθχθισζε ηνπ δηειεθηξηθνχ κέζα ζην ζχζηεκα γίλεηαη κε ηε βνήζεηα αληιηψλ. Σν δηειεθηξηθφ θηιηξάξεηαη πξηλ ζηαιεί πίζσ ζηε δεμακελή ζπγθέληξσζήο ηνπ. - Ο ειεθηξηθφο ζάιακνο πεξηέρεη φιν ην θχθισκα ψζηε λα ειέγρεηαη εχθνια θαη λα είλαη εθηθηή ε άκεζε επέκβαζε ηνπ ρεηξηζηή ηεο κεραλήο. Αθνινπζψληαο ηε ζρεδηαζηηθή θηινζνθία ηνπ θαηαζθεπαζηή, ε κεραλή είλαη πξνγξακκαηηζκέλε λα πιεξεί δηαθνξεηηθέο απαηηήζεηο ιεηηνπξγηθφηεηαο, πηζηφηεηαο θαη αμηνπηζηίαο εθαξκνγψλ, νη νπνίεο είλαη μερσξηζηέο ε κηα απφ ηελ άιιε ψζηε λα είλαη πιήξσο απνηειεζκαηηθή θαηά ηε ιεηηνπξγία ηεο κε εγγπεκέλεο θαηεξγαζίεο θνπήο. 4.3 Καηεξγαζία ηεκαρίσλ κε ρξήζε Laser Γεληθά Laser είλαη νη δηαηάμεηο πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη γηα ηελ ελίζρπζε θαη ηελ παξαγσγή ειεθηξνκαγλεηηθψλ θπκάησλ ζε δηάθνξεο πεξηνρέο ηνπ θάζκαηνο (νξαηφ θσο, ππέξπζξν, ππεξηψδεο, αθηίλεο Υ) κε ηε κέζνδν ηεο εμαλαγθαζκέλεο εθπνκπήο αθηηλνβνιίαο, δειαδή κ' έλα κεραληζκφ δηαθνξεηηθφ απφ απηφλ κηαο θιαζηθήο πεγήο. Ο νξηζκφο απηφο πεξηέρεηαη ζηελ αγγιηθή νλνκαζία LΑSΔR, πνπ απνηειεί ηα αξρηθά ησλ ιέμεσλ Light Αmξlificatiνn by Stimulated Δmissiνn νf Radiatiνn θαη ε νπνία ζε ειιεληθή κεηάθξαζε ζεκαίλεη "ελίζρπζε θσηφο κε εμαλαγθαζκέλε εθπνκπή αθηηλνβνιίαο". Ο ίδηνο φξνο ρξεζηκνπνηείηαη θαη γηα ην ραξαθηεξηζκφ ησλ ίδησλ ησλ αθηηλνβνιηψλ πνπ εθπέκπνπλ νη δηαηάμεηο απηέο (αθηίλεο laser) [1]. Οη αθηίλεο laser λα έρνπλ κηα ζεηξά απφ εμαηξεηηθέο ηδηφηεηεο, φπσο είλαη ε ηζρπξφηαηε έληαζή θαη ζπλαθφινπζα ε ηεξάζηηα ηζρχο ηνπο, πνπ κπνξεί λα θζάζεη ηα ρηιηάδεο δηζεθαηνκκχξηα Watt, ε θαηεπζπληηθφηεηα, ε κνλνρξσκαηηθφηεηα, ε δηακνξθσζηκφηεηα (δει. ε θαηά βνχιεζε δηακφξθσζε ηεο έληαζεο, ηεο ζπρλφηεηαο θαη ηεο θάζεο ηνπο) θαη ε πνιχ κεγάιε ηθαλφηεηα εζηίαζήο ηνπο. Υάξε ζηηο ηδηφηεηεο απηέο, νη αθηίλεο laser επηηξέπνπλ ηελ θνπή, ηε ζπγθφιιεζε, ηε δηάηξεζε, ηε ιείαλζε ηεο επηθάλεηαο θαη ηελ εγράξαμε φισλ ζρεδφλ ησλ πιηθψλ, ζπκπεξηιακβαλνκέλσλ θαη ησλ κεηάιισλ, θαζψο θαη ηε κεηάδνζε νπηηθψλ κελπκάησλ ρσξίο απψιεηεο. Δηδηθφηεξα, ε πνιχ κεγάιε ηθαλφηεηα εζηίαζεο πνπ δηαζέηνπλ θάλεη δπλαηή ηελ εθηέιεζε εξγαζηψλ ζε πνιχ κηθξέο επηθάλεηεο, φπσο π.ρ. ηε δηάηξεζε ελφο ζψκαηνο πάρνπο δεθάησλ ηνπ ρηιηνζηνχ ή ηε ζπγθφιιεζε δχν πιηθψλ ρσξίο λα θαίλεηαη ε ξαθή. 89

92 Σα πξψηα laser θαηαζθεπάζζεθαλ ην 1960 θαη ηέζζεξα ρξφληα αξγφηεξα ν ακεξηθαλφο θπζηθφο Σάνπλο (Σνwnes) θαη νη ζνβηεηηθνί Μπαζφθ (Βasνλ) θαη Πξνρφξνθ (Ρrνkhνrνλ) ηηκήζεθαλ κε ην βξαβείν Νφκπει Φπζηθήο γηα ηηο πξσηνπνξηαθέο ηνπο έξεπλεο ζηνλ ηνκέα απηφ. Μεηά ην 1970, ε ηερληθή ησλ laser παξνπζηάδεη ξαγδαία αλάπηπμε θαη καδί κε ηελ κηθξνειεθηξνληθή ζεσξείηαη ν ζεκαληηθφηεξνο ηνκέαο ηεο ζχγρξνλεο ηερλνινγίαο απφ ηελ άπνςε ησλ πνιπάξηζκσλ θαη νηθνλνκηθά εθκεηαιιεχζηκσλ εθαξκνγψλ ηεο [1]. Καηά ην δηάζηεκα απηφ εμάιινπ, αλάινγα κε ην πιηθφ πνπ ρξεζηκνπνηείηαη γηα ηελ παξαγσγή ηεο αθηηλνβνιίαο, έρνπλ αλαπηπρζεί δηάθνξα είδε laser. Παξαθάησ αλαθέξνληαη θάπνηα απφ ηα ζεκαληηθφηεξα, φζνλ αθνξά ηελ πξαθηηθή ηνπο ζπνπδαηφηεηα: Σα laser δηνμεηδίνπ ηνπ άλζξαθα, πνπ ραξαθηεξίδνληαη απφ ηζρπξή έληαζε θαη ρξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο ζηελ θαηεξγαζία ησλ κεηάιισλ θαη ζε δηάθνξνπο ηνκείο ηεο ηαηξηθήο. Υξεζηκνπνηνχληαη πνιχ ζηελ βηνκεραλία γηα θνπή θαη ζπγθφιιεζε κεηάιισλ (απηνθηλεηνβηνκεραλία), πιαζηηθψλ θαη γεληθφηεξα ζηελ επεμεξγαζία πιηθψλ. Σα laser ηόλησλ αξγνύ πνπ εθπέκπνπλ δηάθνξα κήθε θχκαηνο ηαπηφρξνλα ή ρσξηζηά, κε πην ζεκαληηθά ηα nm θαη ηα 488 nm. Δίλαη ην κνλαδηθφ πνιπρξσκαηηθφ laser κεγάιεο ηζρχνο ζην νξαηφ αιιά κε πνιχ ρακειή απφδνζε ηεο ηάμεο ηνπ 0.1%. Σέινο ρξεηάδεηαη πνιχ πςειφ ξεχκα αιιά θαη ςχμε. Σα laser ειίνπ-λένπ, ηζηνξηθά είλαη ην πξψην laser αεξίνπ. Σα κφξηα ηνπ Ζιίνπ ιεηηνπξγνχλ σο «κεηαθνξείο ελέξγεηαο». Γηεγείξνληαη απφ ηα ειεθηξφληα ηεο ειεθηξηθήο δηέγεξζεο θαη κε ηελ ζεηξά ηνπο δηεγείξνπλ ηα κφξηα ηνπ Νένπ, ηα νπνία εθπέκπνπλ ηελ αθηηλνβνιία laser. Γεληθά είλαη ρακειήο ηζρχνο ( mw). Σν laser ειίνπ-λένπ πνπ εθπέκπεη ζηα nm είλαη ην πην ζπλεζηζκέλν εξγαζηεξηαθφ laser ρακειήο ηζρχνο. Σα laser εκηαγσγώλ, πνπ ρξεζηκνπνηνχληαη ζηα CD, φπνπ κηα αθηίλα laser έρεη αληηθαηαζηήζεη ηελ θιαζηθή βειφλα αλάγλσζεο ηνπ δίζθνπ. Άιιεο ζεκαληηθέο εθαξκνγέο ηνπο είλαη ε κεηάδνζε κελπκάησλ κέζσ νπηηθψλ ηλψλ θαη ε θαηαζθεπή κηαο λέαο γεληάο ηαρχηαησλ θαη αζφξπβσλ εθηππσηψλ, ελψ πνιχ κεγάιεο δπλαηφηεηεο παξέρνπλ θαη ζηελ ηξηζδηάζηαηε απεηθφληζε αληηθεηκέλσλ. Σα laser λενδηκίνπ, είλαη ηα πην δεκνθηιήο laser ζηεξεάο θαηάζηαζεο. Σν κήθνο θχκαηνο εθπνκπήο είλαη ην ι=1064 nm (ππέξπζξν) θαη νη αξκνληθέο ηνπ 532, 355, 266, 213 nm. πλήζσο είλαη παικηθφ (Q-switched) αιιά θαη ζπλερέο. Ζ άληιεζε γίλεηαη κε ιπρλίεο (παιαηνχ ηχπνπ laser) θαη κε δηνδηθά laser. Υξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο ζηελ επεμεξγαζία πιηθψλ (παικηθή ιεηηνπξγία) θαη ζηελ ρεηξνπξγηθή (ζπλερήο θαη παικηθή ιεηηνπξγία). Σα laser πγξώλ ρξσζηηθώλ. Σν ελεξγφ πιηθφ είλαη νξγαληθέο ρξσζηηθέο δηαιπκέλεο ζε νξγαληθνχο δηαιχηεο φπσο κεζαλφιε θαη δηνμίλε. Δίλαη ηα κνλαδηθά laser πνπ ην ελεξγφ πιηθφ είλαη πγξφ. Αλάινγα κε ηελ ρξσζηηθή, κπνξεί λα επηηεπρζεί ππέξπζξε, νξαηή ή ππεξηψδεο αθηηλνβνιία. Σέινο έρνπλ κεγάιε απφδνζε. Σα laser ειεύζεξσλ ειεθηξνλίσλ, ηα νπνία παξνπζηάδνπλ ηε κεγαιχηεξε απφδνζε εηζεξρφκελεο-εμεξρφκελεο αθηηλνβφινπ ελέξγεηαο ζε ζρέζε κε φια ηα ππφινηπα. Υξεζηκνπνηνχληαη ζηε ρεκεία γηα ηε δηάζπαζε ησλ κνξίσλ ζε πξνθαζνξηζκέλεο 90

93 ζέζεηο θαη γηα ηε δηεξεχλεζε ησλ θξπζηαιιηθψλ δνκψλ, ελψ είλαη ηδαληθά γηα ηελ θαηαζθεπή νπιηθψλ ζπζηεκάησλ θαηεπζπλφκελεο ελέξγεηαο, πνπ κπνξνχλ κάιηζηα λα ηνπνζεηεζνχλ ζε ηερλεηνχο δνξπθφξνπο θαη λα έρνπλ σο απνζηνιή ηελ θαηαζηξνθή ερζξηθψλ δηεπεηξσηηθψλ ππξαχισλ. ρεηηθέο έξεπλεο έρνπλ γίλεη ζηηο Ζλ. Πνιηηείεο ζην πιαίζην ηνπ πξνγξάκκαηνο SDΗ. Σα laser αθηηλώλ Χ, πνπ είλαη θαη ηα πιένλ πξφζθαηα θαη ρξεζηκνπνηνχληαη θπξίσο γηα ηε κειέηε ηνπ θπηηάξνπ ζηε βηνινγία θαη γηα ηε κειέηε ησλ ηδηνηήησλ ησλ επηθαλεηψλ ζε κνξηαθφ επίπεδν ζηε θπζηθνρεκεία. Σα laser δηεγεξκέλσλ δηκεξώλ (excimer lasers). Σν ελεξγφ πιηθφ είλαη δηκεξή κφξηα πνπ απνηεινχληαη απφ έλα άηνκν επγελνχο αεξίνπ θαη έλα άηνκν αινγφλνπ. Σα κφξηα απηά κπνξνχλ ππάξμνπλ κφλν θάησ απφ εηδηθέο ζπλζήθεο θαη ν ρξφλνο δσήο ηνπο είλαη κεξηθά ns. Δίλαη παικηθά laser θαη εθπέκπνπλ ζηελ πεξηνρή ηνπ ππεξηψδνπο. Σν κεγαιχηεξν πξφβιεκα απηήο ηεο θαηεγνξίαο laser είλαη ε επηθηλδπλφηεηα ησλ αινγφλσλ θαη ε νμεηδσηηθή ηνπο δξάζε. Δίλαη θαηάιιεια γηα ηελ θνπή θαη ηελ θαηεξγαζία ησλ πιαζηηθψλ θαη γηα ηε ράξαμε κηθξνειεθηξνληθψλ θπθισκάησλ. ε γεληθέο γξακκέο νη αθηίλεο ιέηδεξ θαηαθηνχλ κέξα κε ηε κέξα νινέλα θαη κεγαιχηεξν ηκήκα ηεο επηζηεκνληθήο έξεπλαο (βαζηθήο θαη εθαξκνζκέλεο), ηεο βηνκεραληθήο παξαγσγήο, αιιά θαη ηεο αγνξάο Αξρή ιεηηνπξγίαο Laser Ζ αξρή ιεηηνπξγίαο ελφο ζπζηήκαηνο laser πνπ είλαη ε εμαλαγθαζκέλε εθπνκπή αθηηλνβνιίαο απφ άηνκα ή κφξηα πνπ βξίζθνληαη ζε δηεγεξκέλε θαηάζηαζε. Ο κεραληζκφο ηεο εμαλαγθαζκέλεο εθπνκπήο πξνθαιεί ηνλ πνιιαπιαζηαζκφ ησλ θσηνλίσλ, κε ηα δεκηνπξγνχκελα θσηφληα λα έρνπλ φια αθξηβψο ηηο ίδηεο ηδηφηεηεο. αλ απνηέιεζκα, ε δέζκε laser έρεη κνλαδηθέο ηδηφηεηεο φπσο ζπκθσλία, κνλνρξσκαηηθφηεηα, θαηεπζπληηθφηεηα θαη ππθλφηεηα ελέξγεηαο Γηάηαμε Laser Μία απινπνηεκέλε δηάηαμε laser θαίλεηαη ζηελ εηθφλα Σν laser απνηειείηαη απφ ην ελεξγφ πιηθφ (active medium), ηνλ κεραληζκφ άληιεζεο (excitation mechanism) θαη ηελ νπηηθή θνηιφηεηα πνπ ππνζηεξίδεη ηνλ κεραληζκφ αλάδξαζεο (feedback) θαη απνηειείηαη απφ δχν θάηνπηξα, έλα κε αλαθιαζηηθφηεηα 100% θαη έλα εκηδηαπεξαηφ απφ ην νπνίν εμέξρεηαη ε ρξήζηκε αθηηλνβνιία. Σν ελεξγφ πιηθφ κπνξεί λα είλαη έλα θαηάιιειν ζηεξεφ (π.ρ. θξχζηαιινο ή εκηαγψγηκν πιηθφ), πγξφ (π.ρ δηάιπκα νξγαληθήο ρξσζηηθήο) ή αέξην (π.ρ. He-Ne ή CO2). Σν ελεξγφ πιηθφ δηεγείξεηαη κέζσ ηνπ κεραληζκνχ άληιεζεο (πνπ κπνξεί λα είλαη ειεθηξηθή, νπηηθή ή ρεκηθή δηαδηθαζία) κε απνηέιεζκα ηελ δεκηνπξγία κέζσ απζφξκεηεο εθπνκπήο κηθξνχ αξηζκνχ θσηνλίσλ, ην κήθνο θχκαηνο ησλ νπνίσλ εμαξηάηαη απφ ηηο ελεξγεηαθέο ζηάζκεο ηνπ ελεξγνχ πιηθνχ πνπ ζπκκεηέρνπλ ζηελ δηαδηθαζία δηέγεξζεο. Σα θσηφληα απηά ηαμηδεχνπλ κέζα ζην δηεγεξκέλν ελεξγφ πιηθφ θαη πνιιαπιαζηάδνληαη κέζσ εμαλαγθαζκέλεο εθπνκπήο, κε ηα δεκηνπξγνχκελα θσηφληα λα παξνπζηάδνπλ παλνκνηφηππεο ηδηφηεηεο, φπσο είλαη ην κήθνο θχκαηνο, ε δηεχζπλζε δηάδνζεο θαη ε θάζε. Ο πνιιαπιαζηαζκφο ησλ θσηνλίσλ ζπλερίδεηαη κέζσ πνιιαπιψλ δηαδξνκψλ κέζα ζηελ νπηηθή θνηιφηεηα θαη φηαλ ν αξηζκφο ηνπο ππεξβεί θάπνην φξην (ππεξβεί ηηο απψιεηεο), εμέξρεηαη δέζκε laser απφ ην εκηδηαπεξαηφ θάηνπηξν. 91

94 Δηθφλα 4.10 Βαζηθή δηάηαμε ζε ζχζηεκα laser Χξήζε Laser ζε θαηεξγαζία πιηθώλ Θεξκηθή αιιειεπίδξαζεο Laser Ύιεο Έλα απφ ηα βαζηθά ραξαθηεξηζηηθά ηνπ laser είλαη ε ηθαλφηεηα ηνπ λα δξάζε ζαλ ηζρπξή πεγή ζεξκφηεηαο. αλ παξάδεηγκα, έλα CO 2 laser ηζρχνο 2 kw αλ εζηηαζηεί ζε αθηίλα δηαηνκήο ζην ζεκείν εζηίαζεο 100 κm, ε ππθλφηεηα ελέξγεηαο (ή ε έληαζε αθηηλνβνιίαο) πνπ παξέρεη είλαη πεξίπνπ 6.5 MW/cm 2 [1]. Ζ ηηκή απηή είλαη αξθεηά κεγαιχηεξε απφ ηελ ππθλφηεηα ελέξγεηαο πνπ παξέρεη έλα ειεθηξηθφ ηφμν (54 kw/cm 2 ) θαη ζπγθξίλεηαη κφλν κε απηή πνπ παξέρεη ε δέζκε ειεθηξνλίσλ ζε βηνκεραληθέο εθαξκνγέο. Αλ επηπιένλ ιεθζνχλ ππφςε θαη ηα ππφινηπα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ laser, φπσο ε ηθαλφηεηα ηζρπξήο εζηίαζεο (ζε πνιχ κηθξέο δηαζηάζεηο), ε επθνιία δηαρείξηζεο θαη απηνκαηνπνίεζεο ζε θάζε είδνπο δηαδηθαζία αιιειεπίδξαζεο ηνπ laser κε ηελ χιε θαη ε δπλαηφηεηα ιεηηνπξγίαο ηνπ ζε θάζε πεξηβάιινλ, ην laser απνηειεί ηελ ηδαληθφηεξε πεγή ζεξκφηεηαο. Απηφο άιισζηε είλαη ν ιφγνο πνπ νδήγεζε ζηελ χπαξμε ζήκεξα πιεζψξαο βηνκεραληθψλ εθαξκνγψλ φπσο θνπή, ζπγθφιιεζε, δηάηξεζε, επεμεξγαζία επηθάλεηαο θαη εγγξαθή ζε επηθάλεηα. Κάζε βηνκεραληθή εθαξκνγή είλαη δπλαηφλ λα ιεηηνπξγεί πιήξσο απηνκαηνπνηεκέλα κέζσ ππνινγηζηή θαη κε δπλαηφηεηα ειέγρνπ πξαγκαηηθνχ ρξφλνπ (on-line monitoring) φισλ ησλ απαξαίηεησλ παξακέηξσλ. Ηδηφηεηεο φπσο είλαη ε ηζρχο, ε δηαηνκή ηεο δέζκεο, ε ζέζε εζηίαζεο, ε ηαρχηεηα θίλεζεο πιηθνχ, ε ζεξκνθξαζία θαη ε πνηφηεηα ηνπ ηειηθνχ πξντφληνο, κπνξεί λα ειέγρνληαη ζπλερψο θαη ζε πξαγκαηηθφ ρξφλν ψζηε λα ππάξρεη πιήξεο θαζνδήγεζε ηεο επεμεξγαζίαο θάπνηνπ πιηθνχ. ηηο επφκελεο παξαγξάθνπο ζα αλαθεξζνχλ θαη ζα πεξηγξαθνχλ ζχληνκα νη ζπκβαηηθέο θαηεξγαζίεο πνπ κπνξνχλ λα πξαγκαηνπνηεζνχλ θαη απφ ηα laser. Ηδηαίηεξε έκθαζε ζα δνζεί ζηε θνπή θαη ζηε ζπγθφιιεζε θαζψο απηέο, αθελφο είλαη νη θχξηεο εθαξκνγέο θαη αθεηέξνπ νη δηαδηθαζίεο αιιειεπίδξαζεο θαη νη ζρεηηθνί παξάκεηξνη πνπ ηηο πεξηγξάθνπλ θαζνξίδνπλ πιήξσο θαη ηηο ππφινηπεο εθαξκνγέο. 92

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP

ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ΑΛΛΑΓΗ ΟΝΟΜΑΣΟ ΚΑΙ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΙΑ, ΚΟΙΝΟΥΡΗΣΟΙ ΦΑΚΕΛΟΙ ΚΑΙ ΕΚΣΤΠΩΣΕ ΣΑ WINDOWS XP ηότοι εργαζηηρίοσ ην πιαίζην ηνπ ζπγθεθξηκέλνπ εξγαζηεξίνπ ζα παξνπζηαζηνύλ βαζηθέο ιεηηνπξγίεο ησλ Windows XP πνπ ζρεηίδνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2

Α. Εηζαγσγή ηεο έλλνηαο ηεο ηξηγσλνκεηξηθήο εμίζσζεο κε αξρηθό παξάδεηγκα ηελ εκx = 2 ΣΡΙΓΩΝΟΜΔΣΡΙΚΔ EΞΙΩΔΙ Πνηα παξαδείγκαηα εμηζώζεσλ ή θαη πξνβιεκάησλ πηζηεύεηαη όηη είλαη θαηάιιεια γηα ηελ επίιπζε ηνπο θαηά ηελ δηάξθεηα ηεο δηδαθηηθήο δηαδηθαζίαο κέζα ζηελ ηάμε; 1 ε ΓΙΓΑΚΣΙΚΗ ΩΡΑ Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2

ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ. Σρήκα 1. Σρήκα 2 ΛΙΜΝΗ ΤΣΑΝΤ Τν Σρήκα 1 δείρλεη ηελ αιιαγή ηεο ζηάζκεο ηεο Λίκλεο Τζαλη, ζηε Σαράξα ηεο Βόξεηαο Αθξηθήο. Η Λίκλε Τζαλη εμαθαλίζηεθε ηειείσο γύξσ ζην 20.000 π.χ., θαηά ηε δηάξθεηα ηεο ηειεπηαίαο επνρήο ησλ

Διαβάστε περισσότερα

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ H ΜΑΓΕΙΑ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ Φξεζηκόηεηα καζεκαηηθώλ Αξρή θαηακέηξεζεο Όζα έδσζαλ νη Έιιελεο... Τξίγσλνη αξηζκνί Τεηξάγσλνη αξηζκνί Δπηκήθεηο αξηζκνί Πξώηνη αξηζκνί Αξηζκνί κε μερσξηζηέο ηδηόηεηεο Γίδπκνη πξώηνη

Διαβάστε περισσότερα

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger

Κεθάλαιο 1. Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ. Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ. Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger Κεθάλαιο 1 Ενόηηηα 2 Πλάνο Μάρκεηινγκ Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Dr. Andrea Grimm Dr. Astin Malschinger ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ 2 ΠΛΑΝΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Κεθάιαην 1: Εξγαιεία Μάξθεηηλγθ Σπγγξαθείο: Δξ. Andrea Grimm, Δξ.

Διαβάστε περισσότερα

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε.

Δπηιέγνληαο ην «Πξνεπηινγή» θάζε θνξά πνπ ζα ζπλδέεζηε ζηελ εθαξκνγή ζα βξίζθεζηε ζηε λέα ρξήζε. ΑΝΟΙΓΜΑ ΝΔΑ ΥΡΗΗ 1. Γεκηνπξγείηε ηε λέα ρξήζε από ηελ επηινγή «Παξάκεηξνη/Παξάκεηξνη Δηαηξίαο/Γηαρείξηζε Δηαηξηώλ». Πιεθηξνινγείηε ηνλ θσδηθό ηεο εηαηξίαο ζαο θαη παηάηε Enter. Σηελ έλδεημε «Υξήζεηο» παηάηε

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Δ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ. ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΗΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΗΑ ΔΚΠΑΗΓΔΤΖ ΔΝΟΣΖΣΑ 2 ε : ΤΛΗΚΑ ΩΜΑΣΑ ΔΡΓΑΛΔΗΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Ογθνκεηξηθό δνρείν Καηαζθεπάδνπκε έλα νγθνκεηξηθό δνρείν από πιαζηηθό κπνπθάιη λεξνύ

Διαβάστε περισσότερα

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12

Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 2011-12 Απνηειέζκαηα Εξσηεκαηνινγίνπ 2o ηεηξάκελν 11-12 Project 6: Ταμίδη κε ηε Μεραλή ηνπ Φξόλνπ Υπεύζπλνη Καζεγεηέο: Ε. Μπηιαλάθε Φ. Αλησλάηνο Δρώηηζη 3: Πνηα από ηα παξαθάησ ΜΜΕ ηεξαξρείηε από πιεπξάο ζεκαζίαο;

Διαβάστε περισσότερα

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη

iii. iv. γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ: f (1) 2 θαη ΔΠΑΝΑΛΗΠΣΙΚΑ ΘΔΜΑΣΑ ΣΟ ΓΙΑΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΙΜΟ Μάρτιος 0 ΘΔΜΑ Να ππνινγίζεηε ηα όξηα: i ii lim 0 0 lim iii iv lim e 0 lim e 0 ΘΔΜΑ Γίλεηαη ε άξηηα ζπλάξηεζε '( ) ( ) γηα θάζε 0 * : R R γηα ηελ νπνία ηζρύνπλ:

Διαβάστε περισσότερα

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα.

Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Σάμε Σ Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ. ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ. Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα. Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΧΝ ΠΡΧΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 11 ε : ΦΧ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Φαθόο κε ζσιήλα Γηαθξάγκαηα Δξγαιεία Καηαζθεπέο 2 Η θαηαζθεπή πεξηγξάθεηαη ζηελ αληίζηνηρε ελόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ

ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ ΑΞΙΟΘΕΑΣΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ β. ΣΟ ΠΝΕΤΜΑΣΙΚΟ ΜΑ ΚΕΝΣΡΟ γ. Η ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΘΕΗ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ α. Η ΕΚΚΛΗΙΑ ΣΟΤ ΥΩΡΙΟΤ ΜΑ. Η Εθθιεζία ηνπ ρσξηνύ καο, ε Αγία Άλλα, είλαη θηηζκέλε πξηλ πνιιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ

ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΑΠΑΝΤΗΣΔΙΣ ΓΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ II ΔΠΑΛ ΘΔΜΑ Α Α1. α. Σ β. Σ γ. Λ δ. Λ ε. Λ ζη. Σ Α2. Γ Α3. 1. γ 2. ε 3. δ 4. α Β1. ΘΔΜΑ Β Οη ηειηθνί ππνινγηζηέο παίξλνπλ απνθάζεηο δξνκνιόγεζεο κόλν γηα ηα δηθά ηνπο απηνδύλακα

Διαβάστε περισσότερα

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis

Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training. Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Αζθήζεηο 5 νπ θεθαιαίνπ Crash course Step by step training Dipl.Biol.cand.med. Stylianos Kalaitzis Stylianos Kalaitzis Μνλνϋβξηδηζκνο 1 Γπν γνλείο, εηεξόδπγνη γηα ηνλ αιθηζκό θάλνπλ παηδηά. Πνία ε πηζαλόηεηα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ

ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ ΥΡΙΣΟΤΓΔΝΝΙΑΣΙΚΔ ΚΑΣΑΚΔΤΔ 1) Υξηζηνπγελληάηηθα ειαηάθηα θάξηα ή θαδξάθη θάξηα ή θαδξάθη Τιηθά πνπ ζα ρξεηαζηνύκε: Υαξηί θάλζνλ καύξν γηα ην θόλην, πξάζηλν γηα ηα ειαηάθηα, θόθθηλν γηα ηα αζηεξάθηα Απιό

Διαβάστε περισσότερα

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84

Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα. Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Κώδικες 28, 78 και 84 Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα Οη Διαηιμήζεις για Αιολικά Πάρκα εθαξκόδνληαη γηα ηελ απνξξνθνύκελε ελέξγεηα από Αηνιηθά Πάξθα πνπ είλαη ζπλδεδεκέλα ζην

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ

ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ ΘΔΚΑ ΡΖΠ ΑΛΑΓΛΩΟΗΠΖΠ 1.Απηόο πνπ ζα αλαγλσξηζηεί απνπζηάδεη γηα πνιύ θαηξό. 2.Δπηζηξέθεη κε πιαζηή ηαπηόηεηα ή κεηακνξθσκέλνο. 3.Απνκνλώλνληαη ηα δύν πξόζσπα 4.Άξζε κεηακόξθσζεο 5.Απνθάιπςε 6.Ακθηβνιίεο-απνδεηθηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο:

Σύνθεζη ηαλανηώζεων. Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Σύνθεζη ηαλανηώζεων Α. Σύλζεζε δύν α.α.η ηεο ίδιας ζστνόηηηας Έζησ έλα ζώκα πνπ εθηειεί ηαπηόρξνλα δύν αξκνληθέο ηαιαληώζεηο ηεο ίδηαο ζπρλόηεηαο πνπ πεξηγξάθνληαη από ηηο παξαθάησ εμηζώζεηο: Η απνκάθξπλζε

Διαβάστε περισσότερα

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή

Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ. Καξθηά 3 θηιά πεξίπνπ κε κήθνο ηξηπιάζην από ην πάρνο ηνπ μύινπ θπξί κεγάιν θαη ππνκνλή Δξγαιεία Καηαζθεπέο 1 Δ.Κ.Φ.Δ. ΥΑΝΙΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΔΝΟΣΗΣΑ 10 ε : ΜΗΥΑΝΙΚΗ ΜΔΡΟ Β ΠΙΔΗ ΔΡΓΑΛΔΙΑ ΚΑΣΑΚΔΤΔ Καηαζθεπή 1: Καξέθια θαθίξε Όξγαλα Τιηθά Κόληξα πιαθέ ζαιάζζεο κε δηαζηάζεηο 40Υ40 εθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1

ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ. Δρώτηση 1 ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ Πνιινί άλζξσπνη πηζηεύνπλ όηη ν άλεκνο ζα έπξεπε λα αληηθαηαζηήζεη ην πεηξέιαην θαη ην θάξβνπλν σο πεγή ελέξγεηαο γηα ηελ παξαγσγή ειεθηξηζκνύ. Οη θαηαζθεπέο πνπ θαίλνληαη ζηελ εηθόλα είλαη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ ΤΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ ΚΑΤΑ ΤΑ ICDAS II ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΜΔ ΒΑΣΗ ΤΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΞΔΤΑΣΗ Κιηληθή ηαμηλόκεζε ηνπ βαζκνύ ηεξεδνληθήο βιάβεο ηωλ νπώλ θαη ζρηζκώλ καζεηηθώλ επηθαλεηώλ θαηά ICDAS 1 νο Βαζκόο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά:

ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ. Η Μηκή ζθέθηεθε έλαλ ηξόπν, γηα λα ζπγθξίλεη κεξηθά δηαθνξεηηθά αληειηαθά πξντόληα. Απηή θαη ν Νηίλνο ζπλέιεμαλ ηα αθόινπζα πιηθά: ΑΝΤΗΛΙΑΚΑ Η Μηκή θαη ν Νηίλνο αλαξσηήζεθαλ πνην αληειηαθό πξντόλ παξέρεη ηελ θαιύηεξε πξνζηαζία ζην δέξκα ηνπο. Τα αληειηαθά πξντόληα έρνπλ έλα δείθηε αληειηαθήο πξνζηαζίαο (SPF), ν νπνίνο δείρλεη πόζν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000.

ΔΕΟ 13. Ποσοτικές Μέθοδοι. θαη λα ππνινγίζεηε ην θόζηνο γηα 10000 παξαγόκελα πξντόληα. Να ζρεδηαζηεί γηα εύξνο πξντόλησλ έσο 30000. ΔΕΟ 13 Ποσοτικές Μέθοδοι Σσνάρηηζη Κόζηοσς C(), μέζο κόζηος C()/. Παράδειγμα 1 Μηα εηαηξεία δαπαλά γηα θάζε πξντόλ Α πνπ παξάγεη 0.0 λ.κ. Τα πάγηα έμνδα ηεο εηαηξείαο είλαη 800 λ.κ. Ζεηείηαη 1) Να πεξηγξάςεηε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1382/153 1. Καη όηαλ έγηλε ε ππνρώξεζε αξγά ην απόγεπκα, επεηδή θνβήζεθαλ νη νιηγαξρηθνί κήπσο νη δεκνθξαηηθνί, αθνύ θάλνπλ επίζεζε, θαηαιάβνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΣΚΥΤΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2015 ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Τεηάπηη 28 Ιανουαπίου 2015 ΛΔΥΚΩΣΙΑ Τάξη: Α Γυμναζίου ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σε έλα ηνπξλνπά βόιετ δήισζαλ ζπκκεηνρή νκάδεο Γπκλαζίσλ ηεο Κύπξνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Α Γυμνασίου έλαξμεο 09.30 ιήμεο 09.45 Σην παξαθάησ ζρήκα θαίλεηαη ηκήκα ελόο πνιενδνκηθνύ ζρεδίνπ κηαο πόιεο. Οη ζθηαζκέλεο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ Α ΛΤΚΕΙΟΤ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Σχολικό έτος: 2011-2012 Καθηγήτριες: Κεφαλληνού Λουκία- Καλλία Αθηνά ΙΙ. ΟΙ ΑΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΠΟ ΣΟΤ ΠΡΟΙΣΟΡΙΚΟΤ ΥΡΟΝΟΤ ΕΩ ΚΑΙ ΣΟ Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ 1. ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία. Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Ειζαγωγή ζηη Φωηογραθία Χριζηάκης Σαζεΐδης EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 6 ο Προγράμμαηα θωηογραθικών μηχανών Επιλογέας προγραμμάηων Μαο δίλεη ηε δπλαηόηεηα λα ειέγμνπκε ην άλνηγκα δηαθξάγκαηνο θαη

Διαβάστε περισσότερα

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots)

Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) Σημεία Ασύπματηρ Ππόσβασηρ (Hot-Spots) 1.1 Σςνοπτική Πεπιγπαυή Hot Spots Σα ζεκεία αζύξκαηεο πξόζβαζεο πνπ επηιέρζεθαλ αλαθέξνληαη ζηνλ επόκελν πίλαθα θαη παξνπζηάδνληαη αλαιπηηθά ζηηο επόκελεο παξαγξάθνπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ.

ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΛΘΤΑΗΚΘΔΗΡ Τ. ΑΓΩΜΘΡΘΙΞΘ ΤΩΠΞΘ ΡΘΡ ΛΘΙΠΕΡ ΗΚΘΙΘΕΡ ΟΑIΤΜΘΔΘ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ 11V11 ΗΚΘΙΘΑ 6-10 ΤΠΞΜΩΜ ΛΕΘΞΜΕΙΗΛΑΑ ΞΣ ΟΑΘΤΜΘΔΘΞΣ ΡΕ ΛΕΓΑΚΞ ΓΗΟΕΔΞ ΓΘΑ ΟΑΘΙΕΡ ΗΚΘΙΘΑΡ 6-10 ΕΩΜ Η ΔΘΑΔΠΞΛΗ ΑΟΞ Η ΛΘΑ ΕΡΘΑ ΡΗΜ ΑΚΚΗ ΕΘΜΑΘ ΛΕΓΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ.

Μονοψϊνιο. Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Μονοψϊνιο Ολιγοψώνιο Αγνξά κε ιίγνπο αγνξαζηέο. Δύναμη μονοψωνίος Η ηθαλόηεηα πνπ έρεη ν αγνξαζηήο λα επεξεάζεη ηελ ηηκή ηνπ αγαζνύ. Οπιακή αξία Δπηπξόζζεηα νθέιε από ηελ ρξήζε/θαηαλάισζε κηαο επηπξόζζεηε

Διαβάστε περισσότερα

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ

Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com Ώρες διδασκαλίας: 16:00 19:15 μμ ΠΑΙΓΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΙΣΟΤΣΟ ΚΤΠΡΟΤ Πξόγξακκα Δπηκόξθσζεο Τπνςεθίσλ Καζεγεηώλ Σερλνινγίαο Γελάξεο 2011 ΗΛΔΚΣΡΟΝΙΚΑ Ι (Ύιε Γπκλαζίνπ) Διδάσκων: Σαββίδης Σάββας Τηλζφωνο: 99543321 Ε-mail: savvas_email@yahoo.com

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ

ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΟΛΤΜΕΡΙΜΟ - ΠΕΣΡΟΥΗΜΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΣΑ Ο πολσμεριζμός Πολσμεριζμός είναι η τημική ανηίδραζη καηά ηην οποία πολλά μόρια ίδιων ή διαθορεηικών οργανικών ενώζεων, ποσ ονομάζονηαι μονομερή, ενώνονηαι και ζτημαηίζοσν

Διαβάστε περισσότερα

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η

Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η Δ Κ Θ Δ Η Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Ο Ι Κ Ο Γ Ο Μ Ι Κ Ω Ν Τ Λ Ι Κ Ω Ν Γ Η Μ Ο Τ Β Ο Λ Β Η ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Τερληθή Έθζεζε 2. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 3. Έληππν νηθνλνκηθήο πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα

Διαβάστε περισσότερα

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ

Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική ΑΔ Άζκηζη ζτέζης κόζηοσς-τρόνοσ (Cost Time trade off) Καηαζκεσαζηική Δίζηε μησανικόρ διοίκηζηρ μεγάληρ καηαζκεςαζηικήρ εηαιπείαρ και καλείζηε να ςλοποιήζεηε ηο έπγο πος πεπιγπάθεηαι από ηον Πίνακα 1. Κωδ.

Διαβάστε περισσότερα

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε

γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα ηνλ Άξε Κσλζηαληηλίδε γηα «ην θνηλό θαη ην θύξην» (Γ.νισκόο) γηα λα ρηίδω πάληα κε ηνλ ίδηνλε ηξόπν, κε ηηο ίδηεο θαηαζθεπαζηηθέο θαη πιαζηηθέο πξννπηηθέο, κε ηελ ίδηαλε πάληνηε πίζηε θαη αγάπε.. Α.Κ.

Διαβάστε περισσότερα

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ

IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ IV Ο ΕΛΛΗΝΙΜΟ ΣΗ ΔΤΗ,ΠΟΛΙΣΙΜΟΙ Δ.ΜΕΟΓΕΙΟΤ ΚΑΙ ΡΩΜΗ Να σαπακηηπίζεηε ηιρ πποηάζειρ, πος ακολοςθούν, υρ ππορ ηην οπθόηηηά ηοςρ, με ηην ένδειξη Σωστό ή Λάθος 1. ηελ αξραία Ρώκε νη πιεβείνη δελ είραλ αξρηθά

Διαβάστε περισσότερα

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ

Η/Υ A ΤΑΞΕΩΣ ΑΕ 2010-2011. Συστήματα Αρίθμησης. Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ Συστήματα Αρίθμησης Υποπλοίαρχος Ν. Πετράκος ΠΝ 1 Ειζαγωγή Τν bit είλαη ε πην βαζηθή κνλάδα κέηξεζεο. Είλαη κία θαηάζηαζε on ή off ζε έλα ςεθηαθό θύθισκα. Άιιεο θνξέο είλαη κία θαηάζηαζε high ή low voltage

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC

Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Εθνικό Συνέδριο «Γεωθερμική Ηλεκτροπαραγωγή» Ξενοδοχείο Divani Caravel Αθήνα 20 Νοεμβρίου 2013 Ανάπτυξη Ελληνικής τεχνολογίας μηχανών ηλεκτροπαραγωγής ORC Α.Μπένου, Ι. Χωροπανίτης Τμήμα Γεωθερμικής Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ..

ΚΤΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΕΣΑΙΡΕΙΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ΥΟΛΕΙΟ.. ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΗ ΚΤΣΑΛΟΓΡΟΜΙΑ 2007 ΓΙΑ ΣΟ ΓΤΜΝΑΙΟ Παπασκευή 26 Ιανουαπίου 2007 Σάξη: Γ Γυμνασίου ιήμεο 11.00 Κάπνηνο άξρηζε λα δηαβάδεη έλα βηβιίν ηελ 1 ε Δεθεκβξίνπ. Κάζε κέξα δηάβαδε ηνλ ίδην αξηζκό ζειίδσλ

Διαβάστε περισσότερα

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING

Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Διατείριση Φσσικών Καταστρουών: ACTIVE LANDSLIDE INVENTORY MAPPING AND SUSCEPTIBILITY ZONING Ναηαιία Σπαλνύ, spanou@igme.gr & natspanou@gmail.com Τερληθόο Γεσιόγνο (M.Sc.) Πεξηγξαθή Χάξηεο ρσξηθήο θαηαλνκήο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ 1 ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΤ ΜΑΡΙΑ ΣΖΑΜΟΤΡΑΝΗ ΕΛΕΝΗ ΟΤΣΖΙΟΤ ΑΤΓΕΡΙΝΗ ΧΑΙΔΕΜΕΝΑΚΗ ΝΑΣΑΛΙΑ ΝΟΗΠΚΝΠ 2 Τν πεηξέιαην, πνπ κεξηθέο θνξέο ζηελ θαζεκεξηλή γιώζζα απνθαιείηαη θαη μαύπορ σπςσόρ ή τσάι τος Ρέξαρ, είλαη

Διαβάστε περισσότερα

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ

10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ 10). ΣΤΠΟΠΟΙΗΜΕΝΕ ΠΑΡΟΥΕ ΜΣ ΚΑΙ ΥΣ Σσποποιημένες παροτές ΥΣ Γηα ηελ ειεθηξνδόηεζε θάζε εζωηεξηθήο εγθαηάζηαζεο θαηαζθεπάδεηαη κία από ηηο «ηππνπνηεκέλεο» παξνρέο πνπ αλαθέξνληαη παξαθάηω. Γηα θάζε ηππνπνηεκέλε

Διαβάστε περισσότερα

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ

Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ Βιομησανικόρ ζσεδιαζμόρ πποϊόνηων από ανακςκλωμένερ ζςζκεςαζίερ ΤΕΙ Δσηικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομητανικού Στεδιαζμού Εργαζηήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Εηζαγσγή Πεπιεσόμενα ύκβνια

Διαβάστε περισσότερα

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ )

Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Γηαηάμεηο Αλίρλεπζεο Γηαξξνώλ (λεξνύ θαπζίκωλ ρεκηθώλ ) Τν πξόβιεκα - Γηαξξνή λεξνύ Αθόκε θαη κηα κηθξή δηαξξνή λεξνύ κπνξεί λα πξνθαιέζεη θαηαζηξνθή αλ δελ αληρλεπζεί εγθαίξσο Δηαξξνή κπνξεί λα πξνέιζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 4 ΣΥΝΔΥΑΣΤΙΚΑ ΚΥΚΛΩΜΑΤΑ 1. ρεδίαζε πλδπαζηηθνύ Κπθιώκαηνο Έλα ζπλδπαζηηθό θύθισκα (Κ) έρεη ηξεηο εηζόδνπο A, B θαη C θαη κία έμνδν Y Y=A B+AC Να θαηαζθεπάζεηε ην ράξηε Karnaugh. B 0

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_1379/50 1. Όηαλ ινηπόλ ήξζαλ [νη πξέζβεηο ζηελ Αζήλα], αθνύ ζπλέιαβαλ νη Αζελαίνη θαη ηνπο πξέζβεηο σο ππνθηλεηέο ζηάζεο θαη όζνπο έπεηζαλ [νη πξέζβεηο], ηνπο ζπγθέληξσζαλ γηα αζθάιεηα ζηελ Αίγηλα.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ

ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ ΔΛΔΓΥΟ ΔΜΒΟΛΙΑΣΙΚΗ ΚΑΛΤΦΗ Δ ΠΑΙΓΙΑ ΠΡΟΥΟΛΙΚΗ ΚΑΙ ΥΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΣΟΤ ΝΟΜΟΤ ΚΔΡΚΤΡΑ 24 ο ΠΑΝΔΛΛΗΝΙΟ ΤΝΔΓΡΙΟ ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΣΑΙΡΔΙΑ ΚΟΙΝΧΝΙΚΗ ΠΑΙΓΙΑΣΡΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΧΓΗ ΣΗ ΤΓΔΙΑ ΠΙΝΟΤΛΑ ΔΤΡΤΓΙΚΗ ΒΑΡΚΑΡΗ ΠΟΛΤΚΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY

ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY ΓΙΑ TH BIOMHXANIA ΕΠΙΠΛΟΥ / FOR THE FURNITURE INDUSTRY ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΑΣ Όια ηα πξντφληα πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ παξαγσγή είλαη επηιεγκέλα θαη δνθηκαζκέλα ζην ρεκηθφ καο εξγαζηήξην. Σπγθεθξηκέλα, ηα πεξηζζφηεξα

Διαβάστε περισσότερα

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365.

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365. ΓΙΑ ΚΟΥΦΩΜΑΤΑ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ / FOR ALUMINIUM FRAMES ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΑΣ Όια ηα πξντφληα πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ παξαγσγή είλαη επηιεγκέλα θαη δνθηκαζκέλα ζην ρεκηθφ καο εξγαζηήξην. Σπγθεθξηκέλα, ηα πεξηζζφηεξα πιηθά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ

ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ ΠΑΡΑΡΣΗΜΑ Δ. ΔΤΡΔΗ ΣΟΤ ΜΔΣΑΥΗΜΑΣΙΜΟΤ FOURIER ΓΙΑΦΟΡΩΝ ΗΜΑΣΩΝ Εδώ ζα ππνινγίζνπκε ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier κεξηθώλ αθόκα ζεκάησλ, πξνζπαζώληαο λα μεθηλήζνπκε από ην κεηαζρεκαηηζκό Fourier γλσζηώλ ζεκάησλ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ

ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ ΣΟ ΤΣΖΜΑ ΔΛΑΣΖΡΗΟ - ΩΜΑ Σε όια ηα πξνβιήκαηα πνπ ζα αληηκεηωπίζνπκε, ην ειαηήξην ζα είλαη αβαξέο θαη ζα ηθαλνπνηεί ην λόκν ηνπ Hooke (ηδαληθό ειαηήξην), δειαδή ε δύλακε πνπ αζθεί έλα ηδαληθό ειαηήξην έρεη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ ΣΔΦ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΟΛΟΓΗΑ ΖΡΑΚΛΔΗΟ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΣΗΣΛΟ ΔΡΓΑΗΑ:

ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ ΣΔΦ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΟΛΟΓΗΑ ΖΡΑΚΛΔΗΟ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΣΗΣΛΟ ΔΡΓΑΗΑ: ΣΔΥΝΟΛΟΓΗΚΟ ΔΚΠΑΗΓΔΤΣΗΚΟ ΗΓΡΤΜΑ ΚΡΖΣΖ ΥΟΛΖ ΣΔΦ ΣΜΖΜΑ ΜΖΥΑΝΟΛΟΓΗΑ ΖΡΑΚΛΔΗΟ ΠΣΤΥΗΑΚΖ ΔΡΓΑΗΑ ΣΗΣΛΟ ΔΡΓΑΗΑ: ρεδηαζκόο θαη θαηαζθεπή θαινππηνύ ζε ςεθηαθά θαζνδεγνύκελε εξγαιεηνκεραλή γηα ρύηεπζε πιαζηηθώλ ηεκαρίσλ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο

Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Εισαγωγή στοςρ κβαντικούρ ςπολογιστέρ και αλγόπιθμοςρ. Γηδάζθωλ : Φνπληνπιάθεο Αληώληνο Θεματικές Ενότητες 1. Απιέο έλλνηεο θβαληηθήο κεραληθήο θαη ην ζύζηεκα δύν θβαληηθώλ θαηαζηάζεωλ. 2. Qubit θαη θβαληηθόο

Διαβάστε περισσότερα

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H )

Α Ο Κ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η ( S E A R C H ) Ξ G O O G L E S C H O L A R Α Ο Ξ Ε Κ Ε Θ Λ Θ Α Λ Η Τ Α Μ Η Α Μ Α Ζ Η Η Ρ Η Ρ Οξαγκαηνπνηώληαο αλαδήηεζε ζην GoogleScholar (http://scholar.google.com/) ν ρξήζηεο κπνξεί λα εληνπίζεη πιηθό αθαδεκαϊθνύ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΙNCOFRUIT - (HELLAS).

ΙNCOFRUIT - (HELLAS). Πξνο ΟΛΑ ΤΑ ΜΔΛΗ Κε Σπλάδειθε Θέκα: Ιζπαλία & Γεξκαλία 5 ε ΔΒΓΟΜΑΓΑ 2011 (31 Ιαλ έσο 30 Φεβξ.2011) Παξαζέηνπκε θαησηέξσ: Αλαζθόπεζε ηεο 4 εο εβδνκάδνο 2011 κε ηηο ηηκέο ησλ εζπεξηδνεηδώλ πνπ δηακνξθώζεθαλ

Διαβάστε περισσότερα

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger

Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger Τάπηα με ππάζo, bacon και θέηα by Madame Ginger 1 θύιιν ζθνιηάηαο 2 πξάζα 150 γξ. bacon 150 γξ. θέηα ΓΧΓΧΝΗ 100 γξ. γξαβηέξα ΓΧΓΧΝΗ 1 θ.ζ. ειαηόιαδν Κόβνπκε ηα πξάζα ζε ιεπηέο ξνδέιεο. Κόβνπκε ην bacon

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43

ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 ΕΞΟΡΤΞΗ & ΚΑΣΑΚΕΤΕ ΣΗΝ ΕΤΡΩΠΗ ΜΑΘΗΜΑ 43 Κα ακαθένεηε 5 εονςπασθέξ πώνεξ θαη κα βνείηε ημ είδμξ ημο μνοθημύ ημοξ πιμύημο. Πμημη πανάγμκηεξ επηηνέπμοκ ηεκ θαηαζθεοή μεγάιςκ ηεπκηθώκ ένγςκ; Ε ελόνολε (ελαγςγή

Διαβάστε περισσότερα

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010

Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 Μέζνδνη ραξαθηεξηζκνύ πιηθώλ Δξγαζηεξηαθή άζθεζε 8: Μαγλεηηθέο Μεηξήζεηο Ηκεξνκελία δηεμαγσγήο: 26/5/2010 ΕΙΑΓΩΓΗ: Τα δηάθνξα πιηθά, αλάινγα κε ηε ζπκπεξηθνξά ηνπο εληόο καγλεηηθνύ πεδίνπ δηαθξίλνληαη

Διαβάστε περισσότερα

Δπώλπκν Όλνκα Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Σόπνο γελλήζεωο Ζκεξνκελία γελλήζεωο Ζκεξνκελία ζαλάηνπ Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Πξνζωπνγξαθίεο Μόληκε

Δπώλπκν  Όλνκα  Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Σόπνο γελλήζεωο  Ζκεξνκελία γελλήζεωο Ζκεξνκελία ζαλάηνπ Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Πξνζωπνγξαθίεο Μόληκε A.K. 0279 Δπώλπκν Υαξίδεκνο Όλνκα Γηώξγνο Ψεπδώλπκν/ Καιιηηερληθό όλνκα Υαξίηνο Σόπνο γελλήζεωο Κεθηζηά Ζκεξνκελία γελλήζεωο 1924 Ζκεξνκελία ζαλάηνπ 11 Απξηιίνπ 1996 Βηνγξαθηθά ζηνηρεία Ήηαλ ν πξωηόηνθνο

Διαβάστε περισσότερα

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες.

Η απνξξόθεζε ηνπ νξαηνύ θσηόο γίλεηαη κέζσ ρξσζηηθώλ νπζηώλ πνπ νλνκάδνληαη τλωροθύλλες. ΦΩΣΟΤΝΘΔΗ Δλαιιαθηηθή δηεξγαζία παξαγσγήο ελέξγεηαο Υξεζηκνπνηείηαη από ηνπο νλνκαδόκελνπο θσηνζπλζεηηθνύο νξγαληζκνύο Οπζηαζηηθά ε αληίζηξνθε δηεξγαζία ηεο αλαπλνήο πλίζηαηαη ζηελ δέζκεπζε ειηαθήο ελέξγεηαο

Διαβάστε περισσότερα

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2

TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΠΡΟΑΡΜΟΓΗ: ΒΑΛΚΑΝΙΩΣΗ ΔΗΜ. ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 TOOLBOOK ΜΑΘΗΜΑ 2 TOOLBOOK (μάθημα 2) Δεκηνπξγία βηβιίνπ θαη ζειίδσλ ΕΚΠΑΙΔΕΤΣΙΚΟ ΠΕ19 1 Δημιουργία σελίδων και βιβλίων Έλα θαηλνύξην βηβιίν πεξηέρεη κία άδεηα ζειίδα κε έλα άδεην background. Δελ κπνξνύκε λα μερσξίζνπκε

Διαβάστε περισσότερα

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365.

Όια ηα πξντφληα ηεο ΒΜP είλαη πηζηνπνηεκέλα θαηά ISO 9001 θαη πιεξνχλ ηηο πξνυπνζέζεηο ηνπ επξσπατθνχ θαλνληζκνχ ΔΝ 12365. ΓΙΑ ΞΥΛΙΝΑ ΚΟΥΦΩΜΑΤΑ / FOR WOODEN FRAMES ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΑΣ Όια ηα πξντφληα πνπ ρξεζηκνπνηνχκε ζηελ παξαγσγή είλαη επηιεγκέλα θαη δνθηκαζκέλα ζην ρεκηθφ καο εξγαζηήξην. Σπγθεθξηκέλα, ηα πεξηζζφηεξα πιηθά κε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH

ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KARNAUGH ΑΠΛΟΠΟΙΗΗ ΛΟΓΙΚΩΝ ΤΝΑΡΣΗΕΩΝ ΜΕ ΠΙΝΑΚΕ KRNUGH Γηα λα θάλνπκε απινπνίεζε κηαο ινγηθήο ζπλάξηεζεο κε πίλαθα (ή ράξηε) Karnaugh αθνινπζνύκε ηα παξαθάησ βήκαηα:. Η ινγηθή ζπλάξηεζε ζα πξέπεη λα είλαη ζε πιήξε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c.

ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) v t. αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mickelson-Morley είλαη c =c. ΥΔΣΙΚΟΣΗΣΑ Μεηαζρεκαηηζκνί Γαιηιαίνπ. (Κιαζηθή ζεώξεζε) y y z z t t Σν νπνίν νδεγεί ζην όηη = - π.(άηνπν), αθνύ ζύκθσλα κε ηα πεηξάκαηα Mikelson-Morley είλαη =. Δπίζεο y = y, z = z, t = t Σν νπνίν ( t

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD

Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Οδηγίες τρήζης για λειηοσργία μεηαθοράς καναλιών ζε υηθιακό δέκηη OST-7060 HD Γηα ηε δηεπθόιπλζή ζαο θαηά ην switch-off ηεο πεξηνρήο ηεο Πεινπνλλήζνπ έρνπκε πξνζζέζεη ζηνπο ςεθηαθνύο καο δέθηεο κία λέα,

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα!

Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Cpyright 2013 Λόγος & Επικοινωνία // All rights Reserved Παιχνίδι γλωζζικής καηανόηζης με ζχήμαηα! Αυηό ηο παιχνίδι έχει ζηόχους: 1. ηελ εθγύκλαζε ηεο αθνπζηηθήο κλήκεο ησλ παηδηώλ 2. ηελ εμάζθεζε ζηελ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Α Κ Ω Ν Α Π Ο Ρ Ρ Ι Μ Μ Α Σ Ω Ν

Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Α Κ Ω Ν Α Π Ο Ρ Ρ Ι Μ Μ Α Σ Ω Ν Π Ρ Ο Μ Η Θ Δ Ι Α Α Κ Ω Ν Α Π Ο Ρ Ρ Ι Μ Μ Α Σ Ω Ν ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ 1. Σερληθή Έθζεζε 2. Σερληθέο Πξνδηαγξαθέο 3. Δλδεηθηηθφο Πξνυπνινγηζκφο 4. Έληππν πξνζθνξάο ΘΔΜΑ : Πξνκήζεηα ζάθ σλ α π ν ξ- Σ Δ Υ Ν Ι Κ Η

Διαβάστε περισσότερα

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15

Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Σπληήξεζε ηξνθίκσλ ρσξίο ρεκηθά πξόζζεηα PROJECT B ΛΥΚΕΙΟΥ 2 014-15 Εηζαγσγή Οη ηερληθέο ζπληήξεζεο ηξνθίκσλ έρνπλ ζθνπό : α) λα παξεκπνδίζνπλ αλεπηζύκεηεο κεηαβνιέο ζηα ραξαθηεξηζηηθά (γεύζε - ρξώκα -

Διαβάστε περισσότερα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα

Γιπθόδε + Ομπγόλν Δηνμείδην ηνπ άλζξαθα + Νεξό + Ελέξγεηα 4. ΑΝΑΠΝΟΗ Η δηάζπαζε ηεο γιπθόδεο γίλεηαη κέζα ζηα θύηηαξα, νλνκάδεηαη θπηηαξηθή αλαπλνή θαη εμαζθαιίδεη ηελ ελέξγεηα πνπ είλαη απαξαίηεηε ζην θύηηαξν. Η δηάζπαζε γίλεηαη κε ηελ παξνπζία νμπγόλνπ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ

ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ. Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ ΥΟΛΗ ΓΔΩΣΔΥΝΙΚΩΝ ΔΠΙΣΗΜΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑΥΔΙΡΙΗ ΠΔΡΙΒΑΛΟΝΣΟ Πτυχιακή διατριβή ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΔΝΗ ΑΠΟΡΡΤΠΑΝΗ ΚΑΤΑΔΡΙΩΝ ΠΛΟΙΩΝ Αργσρώ Ιωάννοσ Λεμεσός 2012 ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΚΤΠΡΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) =

ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΑ ΜΑΘΗΜΑΣΙΚΑ ΣΗ ΧΗΜΔΙΑ Ι ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 2009. 1. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(x,y) = ΘΔΜΑΣΑ Α επηέκβξηνο 9. Να ππνινγηζηνύλ νη κεξηθέο παξάγσγνη πξώηεο ηάμεο ηεο ζπλάξηεζεο f(,y) = y.. Να ππνινγηζηνύλ ηα νινθιεξώκαηα: a) ln b) a) 3cos b) e sin 4. Να ππνινγηζηεί ην νινθιήξσκα: S ( y) 3

Διαβάστε περισσότερα

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013

ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2013 ΔΝΓΔΙΚΤΙΚΔΣ ΛΥΣΔΙΣ ΣΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΔΙΟΥ ΓΔΥΤΔΡΑ 7 ΜΑΪΟΥ 13 ΘΔΜΑ Α : (Α1) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 33-335 (Α) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα 6 (Α3) Σρνιηθό βηβιίν ζειίδα (Α) α) Λάζνο β) Σωζηό γ) Σωζηό

Διαβάστε περισσότερα

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016

Βάσεις Δεδομέμωμ. Εξγαζηήξην V. Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 Βάσεις Δεδομέμωμ Εξγαζηήξην V Τκήκα Πιεξνθνξηθήο ΑΠΘ 2015-2016 2 Σκοπός του 5 ου εργαστηρίου Σθνπόο απηνύ ηνπ εξγαζηεξίνπ είλαη: ε κειέηε ζύλζεησλ εξσηεκάησλ ζύλδεζεο ζε δύν ή πεξηζζόηεξεο ζρέζεηο ε κειέηε

Διαβάστε περισσότερα

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία

Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ Α.Ε Οινθιεξωκέλεο ιύζεηο γηα ηελ γαιαθηνβηνκεραλία Πνηνί είκαζηε Η ΜΙΝΔΡΑΛ ΥΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΣΑ Α.Δ. μεθίλεζε ηελ πνξεία ηεο ην 1976. Από ηελ αξρή ζπλεξγαζηήθακε κε πξωηνπόξνπο εηαηξείεο ζηνλ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP

ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ. Εισαγωγή στη Φωτογραυία. Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP ΜΑΘΗΜΑΣΑ ΦΩΣΟΓΡΑΦΙΑ Εισαγωγή στη Φωτογραυία Χριζηάκης Σαζεΐδης - EFIAP 1 ΜΑΘΗΜΑ 3 ο ΚΛΕΙΣΡΟ ΣΑΥΤΣΗΣΑ ΚΛΕΙΣΡΟΤ-ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΣΑΛΛΗΛΗ ΣΑΥΤΣΗΣΑ Σι είναι υωτογραυική μητανή; Από πνηα κέξε απνηειείηαη: 1. Φαθό

Διαβάστε περισσότερα

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο

Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Πως να δημιουργήσετε ένα Cross-Over καλώδιο Τν crossover καλώδιο ρξεζηκνπνηείηαη γηα λα ζπλδεζνύλ δπν ππνινγηζηέο κεηαμύ ηνπο θαη αλ θηηάμνπλ έλα κηθξό ηνπηθό δίθηπν(lan). Έλα LAN κπνξεί λα είλαη ηόζν

Διαβάστε περισσότερα

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π

Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Τ ξ ε ύ ο ξ π ς ξ σ ξ ο ί ξ σ _ Ι ε ο α μ ε ι κ ό π Α ο υ ι ς ε κ ς ξ μ ι κ ή ρ ύ μ θ ε ρ η 6 Τ ξ μ έ α π ΘΘΘ, X ώ ο ξ π κ α ι Δ π ι κ ξ ι μ χ μ ί α Η έ μ α : Διδάρκξμςεπ: Τξ εύοξπ ςξσ ξοίξσ Ιεοαμεικόπ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ

ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ ΘΕΜΑ: ΚΟΠΖ ΠΗΣΑ ΠΑΔΠΠΔ - ΔΔΓΑ Μεγάιε επηηπρία ζεκείωζε ε θνηλή εθδήιωζε γηα ηελ θνπή πίηαο γηα ην 2009, ηνπ Παλειιήληνπ πλδέζκνπ Δπηρεηξήζεωλ Πξνζηαζίαο Πεξηβάιινληνο (ΠΑΔΠΠΔ) θαη ηεο Διιεληθήο Δηαηξίαο

Διαβάστε περισσότερα

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;...

Πνηα λνκίδεηο όηη ζα είλαη ε ζπλνιηθή αληίζηαζε κηαο ζπλδεζκνινγίαο δύν αληηζηαηώλ ζπλδεδεκέλεο ζε ζεηξά; Γηαηί;... ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: Ιζοδύναμη ανηίζηαζη ζύνδεζηρ ανηιζηαηών Η δηδαζθαιία ηεο ηζνδύλακεο αληίζηαζεο γηα ζύλδεζε αληηζηαηώλ ζε ζεηξά θαη παξάιιεια ππάξρεη ζην Αλαιπηηθό Πξόγξακκα Σπνπδώλ ζηα καζήκαηα Φπζηθήο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ

ΣΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΣΩΝ Α ΛΤΚΕΙΟΤ Α/Α : 0_3207/391 1. Τελ άιιε κέξα νη Τξηάθνληα, πνιύ ηαπεηλσκέλνη θαη ληώζνληαο εγθαηαιειεηκκέλνη, ζπγθεληξώζεθαλ ζην ρώξν ησλ ζπλεδξηάζεσλ παξάιιεια, νη «ηξεηο ρηιηάδεο», ζε όια ηα ζεκεία όπνπ είραλ ηνπνζεηεζεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ

ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΔΝΝΟΙΔ ΚΑΙ ΟΡΙΜΟΙ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΑΘΗΜΑ 2T2 41 ΓΟΜΙΚΗ ΦΤΙΚΗ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ ΠΔΡΙΔΥΟΜΔΝΑ ΠΑΡΟΤΙΑΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΔΦΑΡΜΟΓΗ ΣΟΤ ΚΑΝΟΝΙΜΟΤ ΜΟΝΑΓΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΚΑΣΗΓΟΡΙΔ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΠΑΡΑΜΔΣΡΟΙ ΑΚΟΤΣΙΚΗ ΑΝΔΗ ΚΡΙΣΗΡΙΑ ΗΥΟΜΟΝΩΗ - ΗΥΟΠΡΟΣΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ

Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ. 14 Σεπηεκβξίνπ Η Ύςσζε ηνπ Τηκίνπ Σηαπξνύ 14 Σεπηεκβξίνπ Ση γηνξηάδνπκε ηελ εκέξα ηεο ύςσζεο ηνπ Σηκίνπ ηαπξνύ (1/6) Τν έηνο 326 ε Αγία Ειέλε πήγε ζηελ Ιεξνπζαιήκ γηα λα πξνζθπλήζεη ηνπο Αγίνπο Τόπνπο θαη λα επραξηζηήζεη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΕΛΕΓΚΤΕΣ Η ζεκεξηλή ξαγδαία εμέιημε ηεο ηερλνινγίαο ηεο κηθξνειεθηξνληθήο επέηξεςε ηελ θαηαζθεπή εηδηθώλ νινθιεξσκέλσλ θπθισκάησλ απνζήθεπζεο δεδνκέλσλ θαη πιεξνθνξηώλ θαηαιακβάλνπλ

Διαβάστε περισσότερα

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ

ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ ύζηεκα Ωξνκέηξεζεο Πξνζσπηθνύ (Έθδνζε 2) ΤΠΗΡΕΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΩΝ ΤΣΗΜΑΣΩΝ Πεξηερόκελα Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά Καηαγξαθή Ώξαο πγρξνληζκόο πζηήκαηνο Παξνπζίαζε πζηήκαηνο Πηζαλά ελάξηα Υξήζεο 2 Σερληθά Υαξαθηεξηζηηθά

Διαβάστε περισσότερα

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861

Γραφεύα Επικοινωνύασ & Ενημϋρωςησ ϋρρεσ, Τψηλϊντου 4 3οσ Όροφοσ ΣΗΛ 2321023640 ΥΑΦ 2321051861 Οπγάνωζη και διοίκηζη ηοςπιζηικών επισειπήζεων (ξενοδοσεία, ηοςπιζηικά γπαθεία ) Α) ΑΔΙ ΣΔΙ και Β) ΑΠΟΦΟΙΣΟΙ ΤΠΟΥΡΔΩΣΙΚΗ ΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ και ΜΔΣΑΓΔΤΣΔΡΟΒΑΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ Ρν πξόγξακκα απηό ζρεδηάζηεθε γηα

Διαβάστε περισσότερα

Τ Μ Η Μ Α ΟΧΗΜΑΤΩΝ. Ιμαντοκίνηςη

Τ Μ Η Μ Α ΟΧΗΜΑΤΩΝ. Ιμαντοκίνηςη Ιμαντοκίνηςη Μεηάδνζε θίλεζεο θαη κεηαθνξά ηζρύνο κεηαμύ αηξάθησλ ζε κεγάιε απόζηαζε Μεηαθνξά ηζρύνο κέζσ ηξηβήο ζην ζύζηεκα ηκάληα ηξνραιία Είδε ηκάλησλ: επίπεδνη (γηα κεγάιεο απνζηάζεηο αηξάθησλ θαη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ

ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ ΠΡΩΣΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑΥΔΙΡΗΗ ΣΩΝ ΣΔΡΗΓΟΝΙΚΩΝ ΒΛΑΒΩΝ Δ ΔΝΗΛΙΚΔ Σν ζύγρξνλν πξόηππν αληηκεηώπηζεο ηεο ηεξεδόλαο ελειίθσλ δελ εζηηάδεηαη κόλν ζηελ απνθαηάζηαζε ησλ ηεξεδνληθώλ βιαβώλ πνπ έρνπλ εθδεισζεί, αιιά έρεη

Διαβάστε περισσότερα

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ

K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ K- Clusters Γξάζε 7.1.: ΑΝΑΠΣΤΞΗ ΚΑΘΝΟΣΟΜΘΑ ΣΟΝ ΚΛΑΓΟ ΣΟΤ ΜΑΡΜΑΡΟΤ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΑΞΘΟΠΟΘΗΘΜΩΝ ΠΡΟΪΟΝΣΩΝ, ΑΠΌ ΣΑ ΠΑΡΑΠΡΟΪΟΝΣΑ ΚΑΘ ΣΑ ΜΠΑΖΑ ΣΟ ΣΡΑΝΟΒΑΛΣΟ Ο πινχηνο ηεο Διιάδαο ζε θνηηάζκαηα καξκάξνπ εθιεθηήο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο

Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Διάλεξη 2 Εηζαγωγή ζηελ Επεμεξγαζία Υγξώλ Απνβιήηωλ Σηάδηα Επεμεξγαζίαο Σηάδηα επεμεξγαζίαο πγξψλ απνβιήησλ Πξσηνβάζκηα ή Μεραληθή Δπεμεξγαζία Γεπηεξνβάζκηα ή Βηνινγηθή Δπεμεξγαζία Τξηηνβάζκηα ή Χεκηθή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ

ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ ΔΡΓΑΙΑ ΣΡΙΣΟΤ ΣΡΙΜΗΝΟΤ ΣΗΝ ΟΓΤΔΙΑ Α.Να γξάςεηε ηα ηππηθά ζηάδηα ηεο αλαγλώξηζεο ζηελ Οδύζζεηα. Το θέμα της αναγνώρισης είναι συχνό, ιδιαίτερα στις τελευταίες ραψωδίες του έπους, δηλαδή από τότε που ο Οδυσσέας

Διαβάστε περισσότερα

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code)

Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Μορθές Κακόβοσλοσ Κώδικα (Malicious Code) Page 1 Υποπλοίαρτος Ν. Πεηράκος ΠΝ Αηδένηα Γνύξεηνη Ίππνη (Trojan Horses) Ινί (Viruses) Worms Root-kit Page 2 Γνύξεηνο Ίππνο (Trojan Horse) Οξηζκόο: Πξόγξακκα

Διαβάστε περισσότερα

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη

1. Η απιή αξκνληθή ηαιάλησζε πνπ εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη πιάηνο Α = 20 cm θαη ΛΤΜΔΝΔ ΑΚΖΔΗ ΣΖΝ ΔΤΡΔΖ ΑΡΥΗΚΖ ΦΑΖ 1. Η αιή αξκνληθή ηαιάλησζε ν εθηειεί έλα κηθξό ζώκα κάδαο m = 1 kg έρεη ιάηνο Α = cm θαη ζρλόηεηα f = 5 Hz. Τε ρξνληθή ζηηγκή = ην κηθξό ζώκα δηέξρεηαη αό ηε ζέζε ανκάθξλζεο

Διαβάστε περισσότερα

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67)

Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Hellas online Προεπιλεγμένες ρσθμίσεις για FritzBox Fon WLAN 7140 (Annex B) 30.04.67 FritzBox Fon WLAN 7140 - Annex B (30.04.67) Γηα λα επαλαθέξεηε ην FritzBox Fon WLAN 7140 ζηηο πξνεπηιεγκέλεο ηνπ ξπζκίζεηο

Διαβάστε περισσότερα

ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης

ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης Μ ηροθική ηαλάνηωζη-μέηρηζη μέηροσ διάημηζης 1. κοπός ηελ άζθεζε γίλεηαη κέηξεζε ηνπ κέηξνπ δηάηκεζεο ελόο κεηαιιηθνύ ζύξκαηνο από ηελ πεηξακαηηθά κεηξεκέλε πεξίνδν ηαιάλησζεο ελόο ζηξνθηθνύ ηαιαλησηή.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ

ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ Α. Αεπόβια ικανόηηηα: ΑΣΚΗΣΔΙΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΤΟ ΓΗΠΔΓΟ 1. Φόλλοος ζηα δύο καλάθια: νη αζιεηέο είλαη απέλαληη από ηα ηακπιώ ζε δπν γξακκέο. Οη πξώηνη έρνπλ από κηα κπάια. Με ην ζύλζεκα θάλνπλ θόιιννπ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014

ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 ΠΑΡΔΜΒΑΔΙ ΔΤΑΙΘΗΣΟΠΟΙΗΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΓΙΑ ΣΟΝ HIV/AIDS ΣΗΝ ΑΚΣΟΓΡΑΜΜΗ ΣΩΝ ΠΔΡΙΦΔΡΔΙΑΚΩΝ ΔΝΟΣΗΣΩΝ ΣΗ ΚΔΝΣΡΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΑΤΓΟΤΣΟ 2014 Σν ΚΔ.ΔΛ.Π.ΝΟ., Γξαθείν Θεζζαινλίθεο θαη ε Γηεύζπλζε Γεκόζηαο Τγείαο ηεο

Διαβάστε περισσότερα

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ»

ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη. Ανθρώπινου Δυναμικοφ. «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» ACTA A.E. Αριςτο Σέλεια Πιςτοποίηςη Ανθρώπινου Δυναμικοφ «ΠΙΣΟΠΟΙΗΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΤ ΔΤΝΑΜΙΚΟΤ Εξελίξεισ - Προοπτικέσ» Εταιρεία Ένταςησ Γνώςησ Αριςτοτελείου Πανεπιςτημίου Θεςςαλονίκησ Δια Βίου Μάθηςη Νόκνο:

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Σφυρηλάτησης οδοντωτών τροχών

Μέθοδοι Σφυρηλάτησης οδοντωτών τροχών ΔΘΝΙΚΟ ΜΔΣΟΒΙΟ ΠΟΛΤΣΔΥΝΔΙΟ ΥΟΛΗ ΜΗΥΑΝΟΛΟΓΧΝ ΜΗΥΑΝΙΚΧΝ ΣΟΜΔΑ ΣΔΥΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΝ ΚΑΣΔΡΓΑΙΧΝ Μέθοδοι Σφυρηλάτησης οδοντωτών τροχών ΜΙΛΣΙΑΓΟΤ ΑΤΓΟΤΣΙΝΟ ΔΠΙΒΛΔΠΧΝ ΚΑΘΗΓΗΣΗ ΜΑΝΧΛΑΚΟ ΓΗΜΗΣΡΙΟ ΑΘΗΝΑ, 2012 1 ΠΡΟΛΟΓΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΤΑΛΙ ΣΔΥΝΙΚΗ ΚΑΣΑΚΔΤΗ ΚΟΜΗΜΑΣΟ ΒΙΣΡΩ

ΓΤΑΛΙ ΣΔΥΝΙΚΗ ΚΑΣΑΚΔΤΗ ΚΟΜΗΜΑΣΟ ΒΙΣΡΩ ΠΑΝΔΠΙΣΗΜΙΟ ΓΤΣΙΚΗ ΜΑΚΔΓΟΝΙΑ ΥΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΣΔΥΝΩΝ ΣΜΗΜΑ ΔΙΚΑΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΔΦΑΡΜΟΜΔΝΩΝ ΣΔΥΝΩΝ ΓΤΑΛΙ ΣΔΥΝΙΚΗ ΚΑΣΑΚΔΤΗ ΚΟΜΗΜΑΣΟ ΒΙΣΡΩ ΕΡΓΑΣΘΑ ΓΘΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΦΝΟΛΟΓΘΑ ΥΛΘΚΩΝ ηοσ Λάζαροσ Τζολαρίδη Υπεύθσνοι: Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα