Γλώσσα επικοινωνίας, σκέψη και διδακτική πράξη σε μαθητές με αφωνία και έλλειψη σωματικής κίνησης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Γλώσσα επικοινωνίας, σκέψη και διδακτική πράξη σε μαθητές με αφωνία και έλλειψη σωματικής κίνησης"

Transcript

1 Γλώσσα επικοινωνίας, σκέψη και διδακτική πράξη σε μαθητές με αφωνία και έλλειψη σωματικής κίνησης Μερκούρης Αναστάσιος, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης «Η γλώσσα δεν αποτελεί μέσο επικοινωνίας, είναι κατάσταση της εμπειρίας μας Όταν συνομιλούμε δεν μεταφέρουμε μηνύματα από το ένα μυαλό στο άλλο, αλλά στρεφόμαστε μαζί στον κόσμο, αφήνουμε τον κόσμο να αποκαλυφθεί στην «κατάστασή» του. Ο κόσμος είναι αυτό που μας παρουσιάζεται, και μας παρουσιάζεται στην κατάσταση της γλωσσάς. Η γλωσσά είναι το σπίτι της ύπαρξης. Η καλή γλωσσά δεν είναι ακριβής. Η καλή γλωσσά είναι αμφίσημη καθώς συνδέεσαι με τα συμφραζομενα. Οι ποιητές είναι οι πραγματικοί φιλόσοφοι, αφού δίνουν μορφή στη γλώσσα και επομένως στην ύπαρξη». HEIDEGGER Εισαγωγή Σύμφωνα με τις Νευροφυσιολογικές προσεγγίσεις των αναπηριών στο πρόγραμμα των Carl Delacato και Glen Doman, τα περισσότερα παιδιά με ειδικές ανάγκες έχουν υποστεί εγκεφαλική βλάβη πριν, κατά ή μετά τη γέννησή τους. Η θεραπεία τους μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν θεραπεύσουμε την αιτία (εγκεφαλική βλάβη) κι όχι τα συμπτώματα. Τα κατεστραμμένα βέβαια κύτταρα του εγκεφάλου δεν αναζωογονούνται. Ο εγκέφαλος όμως έχει τεράστιες δυνατότητες και κύτταρα υγιή που μπορούν με τη συνεχή και κατάλληλη άσκηση να ενεργοποιηθούν και να αναλάβουν τις λειτουργίες των νεκρών κυττάρων. Αν λοιπόν όλα τα μονοπάτια των αισθήσεων που μεταφέρουν πληροφορίες στον εγκέφαλο κι αυτά μέσω των οποίων ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται με κινητικές αντιδράσεις βασισμένες στις πληροφορίες που έλαβε ενεργοποιηθούν με ερεθίσματα που θα παρέχουμε στη σωστή ένταση, διάρκεια και συχνότητα, τότε ο εγκέφαλος θα αρχίσει ν αναπτύσσεται φυσιολογικά. Σύμφωνα με τα αντιληπτικοκινητικά συστήματα, οι ανώτερες πνευματικές λειτουργίες του ανθρώπου εξαρτώνται από την ικανοποιητική ανάπτυξη του κινητικοαντιληπτικού συστήματος. Έτσι, η γλώσσα για παράδειγμα, έχει αισθητηριοκινητική βάση και εξελίσσεται σταδιακά, αρχίζοντας από την αντιληπτικοκινητική μάθηση και φθάνοντας μέσω της αισθητηριακής ολοκλήρωσης στα υψηλότερα στάδια των γνωστικών λειτουργιών. Ακόμα και στην περίπτωση των αναγνωστικών διαταραχών, η αιτία αποδίδεται συνήθως σε μία γενική καθυστέρηση στην πορεία της εξέλιξης των κινητικών ικανοτήτων. Η κίνηση από μέσο αυτοεξυπηρέτησης, εργασίας, καλλιτεχνικής έκφρασης, ή ακόμα και ως αυτοσκοπός αποτελεί το κυριότερο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ζωής. Το παιδί είναι ελεύθερο να δεχθεί τις γνώσεις που του προσφέρει ο εννοιολογικός και συμβολικός κόσμος της ανάγνωσης και της γραφής, μόνο όταν έχει αναπτύξει και ολοκληρώσει το οπτικοαντιληπτικό του σύστημα. Ειδική Αγωγή. Η Ειδική Αγωγή, όπως αυτή σήμερα ασκείται, είναι η προσπάθεια συγκέντρωσης διαφορετικών παιδαγωγικών και θεραπευτικών ειδικοτήτων σ έναν τομέα όπου ο «πελάτης» πρέπει να έχει το όνομα Ανάπηρος. Όμως μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει μια ενιαία περιγραφή της έννοιας «ανάπηρος» και της έννοιας «αναπηρία». Απόρροια αυτού είναι και η δυσκολία στο να περιγραφή ενιαία η «παιδαγωγική» που αφορά τους ανάπηρους. Αυτό οφείλεται όχι μόνο στο ότι υπάρχουν διαφορετικές μορφές του φαινομένου και στα εκπαιδευτικά μέτρα που απαιτούνται αλλά και οι 1

2 παιδαγωγικές απαιτήσεις δεν μπορούν να περιγραφούν όμοια σε όλες τις αναπηρίες (σωματικές, νοητικές, γλωσσικές, μαθησιακές κ.ά.). Η Ειδική Αγωγή, ως επιστήμη, ορίζεται ως αγωγή παιδιών που η εξέλιξή τους βρίσκεται, λόγω ατομικών και κοινωνικών παραγόντων, σε διαρκή παρεμπόδιση, ή, αλλιώς, ασχολείται με παιδιά που αποτελούν εξαιρέσεις από τον κανόνα και στα οποία η γενική εκπαίδευση παρουσιάζεται ανεπαρκής ή ακατάλληλη. Αποτελεί ένα νέο επιστημονικό κλάδο που με ειδικά μέσα και μεθόδους διδασκαλίας και διαπαιδαγώγησης προσπαθεί να ολοκληρώσει, μέσα στα όρια της μορφής και του βαθμού των εξελικτικών δυνατοτήτων των ανάπηρων παιδιών και να τα εξοπλίσει με γνώσεις και δεξιότητες, ώστε να γίνουν ικανά, ανάλογα με τις δυνάμεις τους, να ενταχθούν στο κοινωνικό σύνολο και στις απαιτήσεις του και να νιώθουν ευτυχισμένα. Ακόμη σημαίνει ειδικά σχεδιασμένα εκπαιδευτικά προγράμματα προσαρμοσμένα στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις ικανότητες και τις δυσκολίες του παιδιού. Παρέχεται κατά προτίμηση μέσα στην κανονική τάξη ή, αν αυτό δεν είναι εφικτό, μέσα σε σχολεία ειδικής αγωγής, σε νοσοκομείο, σε σπίτι ή αλλού για όσο διάστημα και όσο προβλέπει η συνεχής αξιολόγηση του παιδιού. Συνοπτικά οι σκοποί της Ειδικής Αγωγής είναι: α. Η ολόπλευρη και αποτελεσματική ανάπτυξη και αξιοποίηση των δυνατοτήτων και ικανοτήτων των ατόμων με αναπηρίες, β. Η ένταξή τους στην παραγωγική διαδικασία και γ. Η αλληλοαποδοχή με το κοινωνικό σύνολο. Οι στόχοι της είναι ίδιοι με αυτούς της «κανονικής» εκπαίδευσης, ανεξάρτητα από τις μορφές που απαιτούνται στις διάφορες παιδαγωγικές καταστάσεις. Γι αυτό δεν πρέπει να θεωρείται ξεχωριστός κλάδος της εκπαίδευσης αλλά ότι εξυπηρετεί μια ειδική ομάδα παιδιών. Η Ειδική Αγωγή πρέπει να βλέπει το παιδί ως μια κοινωνικο-ψυχοσωματική ενότητα που δεν είναι τόσο απλή στο χειρισμό, στην προώθηση, στη διδασκαλία, αλλά που χρειάζεται ανάλογες προϋποθέσεις και βοήθεια για να ζήσει ως άτομο και να μάθει ορισμένους όρους του άμεσου και έμμεσου περιβάλλοντος. Μιλώντας για το χώρο της Ειδικής Αγωγής κρίναμε απαραίτητο να παρουσιάσουμε, σύντομα, όλο το φάσμα των αναπηριών που μπορεί να συναντήσουμε στους μαθητές ενός ειδικού σχολείου. Ακόμη σπάνια παρουσιάζεται ένα μόνο πρόβλημα, συνήθως εμφανίζονται σύνδρομα που θίγουν περισσότερα όργανα και λειτουργίες και είναι χρήσιμο για το θέμα της εισήγησης να γνωρίζουμε. Ο πίνακα που ακολουθεί αναφέρει συνοπτικά κατηγορίες παιδιών με αναπηρίες: 1.ΣΩΜΑΤΙΚΑ ΑΣΘΕΝΗ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ α) Παιδιά με παθήσεις των αισθήσεων 1.Παιδιά με προβλήματα ακοής 2.Παιδιά με προβλήματα όραση 3.Παιδιά τυφλά και κωφά 1) Επιθετικά παιδιά. 2) Τα δειλά παιδιά. 3) Ασταθή παιδιά (υπερκινητικό σύνδρομο). 4) Ευσυγκίνητα και υπερευαίσθητα παιδιά. 5) Κυκλοθυμικά παιδιά. 6) Εκρηκτικά παιδιά. 7) Απαθή παιδιά. 8) Παιδιά με νευρωτικές συνήθειες. 9) Παραστρατημένα και εγκληματικά παιδιά. β) Παιδιά με διαταραχές ψυχοκινητικής φύσεως 1.Παιδιά νευρολογικώς μειονεκτικά. Στην γ) Τα ψυχικώς ασθενή παιδιά. κατηγορία αυτή ανήκουν οι ακόλουθες 1) Παιδικές νευρώσεις. παθήσεις: -αγχώδεις νευρώσεις -Η εγκεφαλική παράλυση -ψυχαναγκαστικές νευρώσεις -Η επιληψία -υστερία -Η δισχιδής ράχη -υποχονδρίαση 2

3 -Η "ελάχιστη εγκεφαλική δυσλειτουργία" 2.Παιδιά με ορθοπεδικής φύσεως μειονεξία 3.Παιδιά με άλλου είδους αναπηρίες ή μειονεξίες, παιδιά δύσμορφα, παραμορφώσεων κ.λ.π. γ) Παιδιά που πάσχουν από κάποιο χρόνιο νόσημα. 2.ΨΥΧΙΚΩΣ ΑΠΟΚΛΙΝΟΝΤΑ ΚΑΙ ΔΥΣΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ α) Παιδιά που παρουσιάζουν πνευματική καθυστέρηση ή υπεροχή. κατηγορίες -Κανονικά κατά της νοημοσύνης (Δ.Ν ) -Πνευματικώς καθυστερημένα (Δ.Ν. κάτω του 90) -Πνευματικώς υπερέχοντα (Δ.Ν. 110 και πάνω) Από άποψη νοητικής εξελίξεως αναφέρουμε την Εκπαιδευτική ή παιδαγωγική ταξινόμηση. Παιδιά βραδυμαθή ή δυσμαθή Δ.Ν Παιδιά εκπαιδεύσιμα νοητικώς καθυστερημένα Δ.Ν. 50/55-75/79 Παιδιά ασκήσιμα νοητικώς καθυστερημένα Δ.Ν. 30/35-50/55 Παιδιά πλήρως εξαρτώμενα ή με βαριά νοητική καθυστέρηση. β) Παιδιά που εμφανίζουν διαταραχές της συμπεριφοράς. 4.ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ. α) Διαταραχές της φωνής: αφωνία, δυσφωνία, σχολική βραχνάδα, τραγισμός. β) Διαταραχές του προφορικού λόγου. 1) Αφασία και δυσφασία. 2) Παιδικά αλαλία και δυσλαλία: ακουστική αλαλία, ψυχωτική αλαλία, ψευδοαλαλίες. 3) Ωτογενείς αλαλίες και δυσλαλίες: κωφαλαλία, ψυχογενής κώφωση και -καταθλιψία 2) Παιδικές ψυχώσεις. -παιδική σχιζοφρένεια -πρώιμες ψυχωτικές διαταραχές: αυτισμός -οργανικές παιδικές ψυχώσεις δ) Παιδιά με ψυχοσωματικό σύνδρομο. ε) Παιδιά με ψυχονευρωτικές διαταραχές. 1. Διαταραχές ύπνου 2. Διαταραχές θρέψεως 3. Διαταραχές αποκρίσεως 4. Διαταραχές σεξουαλικής ζωής και συμπεριφοράς 5. Ψυχοκινητικές διαταραχές 3. ΕΙΔΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΔΥΣΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. α) Παιδιά που παρουσιάζουν απλή σχολική δυσπροσαρμοστία. 1) Εκείνα που παρουσιάζουν γενικά φαινομενική σχολική καθυστέρηση 2) Παιδιά που εμφανίζουν ειδικές διαταραχές στον τομέα των σχολικών μαθήσεων. 3) Παιδαγωγικώς καθυστερημένοι μαθητές. β) Οι «κοινωνικές» περιπτώσεις ψυχοπαιδαγωγικής αποκλίσεως. 1) Ορφανά υπό κηδεμονία παιδιά 2) Τα υπό την προστασία διαφόρων υπηρεσιών παιδιά 3) Τα υϊοθετημένα παιδιά αλαλία, τυφλοκωφαλαλία, βαρηκοϊα και διαταραχές ομιλίας. 4) Ειδικές δυσλαλίες και δυσφρασίες: ψευδισμός, σιγματισμός, ρινολαλία, τραυλισμός, αγραμματισμός. γ) Διαταραχές γραπτού λόγου. 1) Αλεξία και δυσλεξία: συγγενής κεντρική αναγνωσιασθένεια, ψευδοαναγνωσιασθένεια. 2) Αγραφία και δυσγραφία: ψυχοπαιδαγωγικά προβλήματα της αριστεροχειρίας. Προβλήματα λόγου. 3

4 Παιδιά με προβλήματα στο λόγο και την ομιλία συμπεριλαμβάνονται σύμφωνα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο Ειδικής Αγωγής (Ν. 2817/2000 ΦΕΚ 78/Α), στα άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Θα μπορούσαμε να διαχωρίσουμε το λόγο σε τρεις λειτουργίες: Η ομιλία είναι ένα πολύπλοκο σύστημα κοινά αποδεκτών προφορικών συμβόλων και κανόνων για το συνδυασμό αυτών των συμβόλων σε εννοιολογικά συμπλέγματα. Η ομιλία είναι η ηχητική έκφραση του εσωτερικού μας λόγου και είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη σκέψη και τη νόηση. Ο λόγος είναι ο «μηχανισμός» με τον οποίο η ομιλία γίνεται ακουστή στους άλλους. Βασίζεται στη σωστή λειτουργία και απόλυτα συντονισμένη συνεργασία των συστημάτων της αναπνοής, της φώνησης, της αντήχησης και της άρθρωσης. Η επικοινωνία είναι κάθε αμφίδρομη ροή πληροφοριών. Η επικοινωνία έχει δύο βασικές μορφές, τη λεκτική και τη μη λεκτική. Λεκτική είναι κάθε προσπάθεια επικοινωνίας που κάνουμε χρησιμοποιώντας λεκτικά σύμβολα (λέξεις και προτάσεις), ενώ μη λεκτική είναι η επικοινωνία που γίνεται με το ύφος, τον τόνο, τη διάθεση, τις χειρονομίες και γενικά τη σωματική και συναισθηματική συμπεριφορά των ατόμων που επικοινωνούν (μη λεκτικά σύμβολα). Αξιοσημείωτο μάλιστα είναι το γεγονός ότι η ουσία ενός μηνύματος μεταδίδεται 10% μόνο λεκτικά, 40% με τον «τρόπο» ομιλίας (τόνο, ύφος, διάθεση) και 50% με τη γλώσσα του σώματος (στάση, χειρονομίες, μορφασμοί). Τονίζεται δε ιδιαίτερα η δυσκολία στην επικοινωνία όταν το άτομο παρουσιάζει και προβλήματα στην κίνηση (παράλυση, σπαστικότατα, αθέτωση κ.ά. προβλήματα των μυητικών μυών κτλ). Οι επιπτώσεις από ένα προβληματικό ή εντελώς αδύναμο λόγο-ομιλία επηρεάζουν όχι μόνο την ικανότητα του παιδιού για λεκτική επικοινωνία αλλά και τη συμπεριφορά και κοινωνικοποιησή του, τη ψυχοσυναισθηματική του ισορροπία και την προσπάθειά του για μάθηση (Κουμπιάς Ε. Λ., Φουστάνα Α., 2003). Συναισθηματική επιβάρυνση μπορεί να προκαλέσουν τα προβλήματα στο λόγο-ομιλία. Ειδικότερα, χαμηλή αυτοαντίληψη και αυτοεκτίμηση που και οι δυο αποτελούν τις δυο βασικές συνιστώσες της έννοιας του «εαυτού» (Κουμπιάς Ε. Λ., Φουστάνα Α., 2003). Προβλήματα συμπεριφοράς επίσης συχνά αναφέρονται στη βιβλιογραφία ως αποτέλεσμα των προβλημάτων λόγου-ομιλίας. Ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία του το παιδί μπορεί να παρουσιάσει βίαιη συμπεριφορά, επιθετικότητα, ή αναστολές (Rutter & Giller, 1983). Ιδιαίτερα για την μάθηση που εδώ μας ενδιαφέρει Η σχέση του λόγου με τη μάθηση και γενικά τη μετέπειτα απόδοση του παιδιού στο σχολείο, γίνεται σήμερα ολοένα και πιο κατανοητή. Αρκετές έρευνες δείχνουν ότι παιδιά που ξεκινούν το σχολείο με προβλήματα στον προφορικό λόγο, σύντομο παρουσιάζουν δυσκολία και στην κατάκτηση του γραπτού λόγου, δηλαδή τη γραφή και την ανάγνωση. Και αυτό είναι λογικό αν σκεφτεί κανείς πως για την ανάγνωση και τη γραφή απαιτούνται επιπρόσθετες κι επίσης πολύπλοκες εγκεφαλικές διεργασίες (όπως αναφέρονται πιο κάτω) που το παιδί πρέπει να συνδυάσει με τις ήδη υπάρχουσες διεργασίες παραγωγής λόγου. Για παράδειγμα για να μπορέσει ένα παιδί να αρχίσει να διαβάζει απαιτείται η ανάπτυξη 3 διαδικασιών: 1. Οπτικές διαδικασίες οι οποίες αφορούν τη διαφοροποίηση των σχημάτων, τον προσανατολισμό τους στο χώρο, την αλληλουχία τους, όπως επίσης και τη δυνατότητα να διατηρηθούν στη μνήμη του παιδιού αυτά τα χαρακτηριστικά των οπτικών ερεθισμάτων. 2. Ακουστικές διαδικασίες και ειδικότερα η ικανότητα να αναλυθεί ο ήχος μιας λέξης σε επιμέρους ήχους και η ικανότητα να επανασυντεθούν αυτοί οι επιμέρους ήχοι για να αποτελέσουν τη λέξη. 3. Συνειρμικές διαδικασίες που αφορούν στην ικανότητα να συσχετισθούν οι ομιλούμενες λέξεις με την αλληλουχία των σχημάτων που συμβολίζουν τα γράμματα και να συσχετίσουν τους ήχους των γραμμάτων με τα σχήματα (Νικολάου, Α., Παπαβασιλείου, Α., 1995) Για τη γραφή, η οποία θεωρείται μια από τις πιο σύνθετες μορφές της γλωσσικής δραστηριότητας, 4

5 απαιτείται η ανάπτυξη δεξιοτήτων ακουστικο-λεκτικής και οπτικής μνήμης, βάσει των οποίων διεξάγονται οι διαδικασίες «αποκωδικοποίησης». Σύμφωνα με τον A. R. Luria η διαδικασία της γραφής ξεκινά και ολοκληρώνεται διερχόμενη από τρία επίπεδα: 1. Την ηχητικο-ακουστική φωνολογική ανάλυση 2. Την αποκωδικοποίηση και αντιστοιχία του διαχωριζόμενου φωνήματος με την οπτική μορφή του γραφήματος 3. Την αποκωδικοποίηση της οπτικής μορφής του γραφήματος σε κινητικό σχήμα διαδοχικών κινήσεων. Για τη μετάβαση λοιπόν από τον προφορικό στο γραπτό λόγο απαιτείται περαιτέρω ωρίμανση του κεντρικού νευρικού συστήματος και των εγκεφαλικών δομών που βρίσκονται σε συνάρτηση με τα γλωσσικά κέντρα του εγκεφάλου καθώς και περαιτέρω ψυχοσυναισθηματική ωρίμανση του παιδιού (Σακελλαρίου, Γ., 1999). Στοιχεία από έρευνες μας πληροφορούν πως ένα μεγάλο ποσοστό των παιδιών με προβλήματα ομιλίας-λόγου κατά την προσχολική ηλικία ( 60%) παρουσιάζουν αργότερα μαθησιακά προβλήματα ή ειδικές μαθησιακές δυσκολίες (Aram & Nation, 1980), (Weiner,1985). Ανατομικά στοιχεία και στοιχεία φυσιολογίας στην παραγωγή του λόγου. Η κατανόηση και η εκπομπή του λόγου οφείλεται σε μηχανισμό που βρίσκεται στον φλοιό του εγκεφάλου. Η λειτουργία του λόγου περιλαμβάνει το ιδεακό, το κινητικό και το αισθητηριακό μέρος, απαραίτητα για την έκφραση και κατανόηση του προφορικού και του γραπτού λόγου. Η λειτουργία του λόγου μπορεί να μελετηθεί στο εκφραστικό μέρος του προφορικού και γραπτού λόγου, στην ακουστική του κατανόηση (την κατανόηση του προφορικού λόγου) και στην οπτική κατανόηση του λόγου (κατανόηση του γραπτού λόγου). 5

6 Μάθηση και Μνήμη, Λόγος και Γλώσσα Δομές που πιστεύεται ότι είναι σημαντικές για διάφορα είδη μάθησης και μνήμης περιλαμβάνουν το φλοιό των εγκεφαλικών ημισφαιρίων, το αμυγδαλοειδές σώμα, τον ιππόκαμπο, την παρεγκεφαλίδα και τα βασικά γάγγλια. Περιοχές του αριστερού ημισφαιρίου (ένθετο) είναι γνωστό ότι δραστηριοποιούνται στο λόγο και τη γλώσσα. To σχήμα και το νόημα όσων προφέρουμε, πιστεύεται ότι δημιουργούνται στην περιοχή τον Wernicke και μετά στην περιοχή τον Broca. Η περιοχή του Wernicke είναι επίσης σημαντική για την κατανόηση της γλώσσας. Οι διαταραχές στις λειτουργίες αυτές εκδηλώνονται με τις διάφορες αφασίες, εκφραστικές και αισθητηριακές, που κατά βάση αντιστοιχούν σε απραξίες και αγνωσίες των συμβόλων του λόγου. Για την προφορική έκφραση του λόγου είναι απαραίτητες οι ιδεακές και κινητικές διεργασίες. Δηλαδή ο σχηματισμός του περιεχομένου του προφορικού λόγου στο «ιδεακό» επίπεδο, ο σχηματισμός του κινητικού προγράμματος του προφορικού λόγου, ο σχηματισμός του περιεχομένου του γραπτού λόγου στο «ιδεακό» επίπεδο και ο σχηματισμός του κινητικού προγράμματος του γραπτού λόγου. Οποιαδήποτε δυσλειτουργία στις διεργασίες αυτές επιφέρει εκφραστικές αφασικές διαταραχές. Στο προφορικό λόγο έχουμε : Αναρθρία, φλοιώδης δυσαρθρία. Οφείλεται σε διαταραχή στο σχηματισμό του κινητικού προγράμματος του λόγου που αφορά την άρθρωση, αλλά και τη ροή και το ρυθμό της ομιλίας. Παραφρασία. Οφείλεται σε διαταραχή του σχηματισμού του λόγου στο ιδεακό επίπεδο. Έλλειψη λέξεων. Αυτή οφείλεται σε αδυναμία στην ιδεακή σύλληψη του λόγου και δυσκολία στην ανάκληση των κατάλληλων λέξεων. Ποσοτική μείωση της ομιλίας. Μπορεί να οφείλεται σε διαταραχή του ιδεακού αλλά, συνηθέστερα, του κινητικού σχηματισμού του λόγου. Αγραμματισμός. Είναι ομιλία σε τηλεγραφικό στυλ με έκπτωση του λόγου σε αρχέγονα στάδια της οργάνωσης του, χωρίς συνδέσμους ή άλλα επικουρικά στοιχεία, με παραλήψεις ρημάτων κτλ. Παρατηρείται κύρια σε διαταραχή στον κινητικό σχηματισμό του λόγου. Στο γραπτό λόγο έχουμε : Κινητική αγραφία (δυσγραφία): Οφείλεται σε διαταραχή στο σχηματισμό του κινητικού προγράμματος του γραπτού λόγου και μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ειδική μορφή κινητικής απραξίας για το γράψιμο των συμβόλων του λόγου. Παραγραφία: Αντιστοιχεί στην παραφασία και οφείλεται σε διαταραχή του ιδεακού σχηματισμού του γραπτού λόγου. Για την ακουστική κατανόηση του λόγου απαιτείται η πρόσληψη του ηχητικού ερεθίσματος από το φλοηχόακουστικό κέντρο πρόσληψης στις έλικες του Heschl και η ακουστική κατανόησα της σημασίας του ερεθίσματος ως στοιχείο λόγου. Η γνωσική αυτή διεργασία, είναι βασισμένη στην ανάκληση προηγούμενων μνημονικών εγχαράξεων και γίνεται στο συνειρμικό ακουστικό φλοιό στο επικρατητικό ημισφαίριο (περιοχή Wernicke). Η ακουστική αφασική διαταραχή που αναφέρεται οφείλεται σε αδυναμία κατανόησης του προφορικού λόγου που δεν μπορεί να αποδοθεί σε μείωση της ακοής. Σε βαριές κατάστάσεις όχι μόνο φράσεις αλλά ούτε λέξεις και γράμματα δεν αναγνωρίζονται. Για την κατανόηση του γραπτού λόγου είναι απαραίτητη η πρόσληψη του οπτικού ερεθίσματος του γραπτού λόγου από το φλοιικό οπτικό κέντρο στην πληκτραία περιοχή το οποίο (ερέθισμα) σε κάθε ημισφαίριο αντιπροσωπεύει τα ομώνυμα μισά οπτικά πεδία των οφθαλμών και η οπτική κατανόηση της σημασίας των γραπτών συμβόλων. Η τελευταία αυτή γνωσική διεργασία, με βάση την ανάκληση προηγούμενων οπτικών μνημονικών εγχαράξεων, γίνεται στο συνειρμικό οπτικό φλοιό. Οι οπτικές αφασιακές διαταραχές διακρίνονται : 6

7 Οπτική αφασιακή διαταραχή ή αλεξία (δυσλεξία), αναφέρεται σε αδυναμία κατανόησης του λόγου που δεν εξηγείται με τη μείωση της όρασης. Παραλεξία, χαρακτηρίζεται το φαινόμενο της παραγνώρισης μιας λέξης για άλλη και συνήθως αφορά λέξεις με γραφική ομοιότητα. Η Σχολική Πραγματικότητα Εκεί όπου αναμένεται, κυρίως, να υπάρχουν προβλήματα λόγου είναι στα παιδιά με εγκεφαλική παράλυση ή «ασθένεια του Little» (γνωστά ως σπαστικά παιδιά) και τούτο γιατί στο σύνδρομο αυτό παρουσιάζονται αναπτυξιακές και λειτουργικές βλάβες του εγκεφάλου. Τα παιδιά με εγκεφαλική παράλυση και ανάλογα με τις διαταραχές κίνησης παρουσιάζουν τετραπληγία, διπληγία, ημιπληγία, μονοπληγία ή ακόμη σπαστικότητα, αθέτωση, δυστονία, αταξία και μπορεί να συνυπάρχουν διανοητική καθυστέρηση, διαταραχές λόγου, οράσεως, ακοής, ψυχολογικά προβλήματα κ.ά. Η ομάδα των παιδιών με εγκεφαλικές παραλύσεις είναι σαφώς μεγαλύτερη συγκριτικά με την ομάδα των μυοπαθειών και άλλων παθήσεων1. Στα διαγράμματα που ακολουθούν φαίνεται καθαρά αυτή διαφορά. Τα στοιχεία ανήκουν στις δύο Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής (Σ.Μ.Ε.Α.) των Αθηνών για μαθητές με κινητικές αναπηρίες.. 100,00% 47,00% 80,00% 46,00% 60,00% 45,00% 40,00% 44,00% 20,00% 43,00% 0,00% 42,00% Εγκεφαλική Παράλυση Αγόρια Μυοπάθειες Κορίτσια Οι Εγκεφαλικές Παραλύσεις αγγίζουν το 80% ενώ οι μυοπάθειες μόλις ξεπερνούν το 20%. Η σχέση αγόρια-κορίτσια παρουσιάζει διαφορά διαφορά 3 εκατοστιαίες μονάδες. Αλλά η παρουσία πολύ μεγάλου αριθμού παιδιών στην Ειδική Αγωγή με προβλήματα λόγου και ομιλίας φάνηκε και από τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν για τις ανάγκες αυτής της εισήγησης από ειδικό σχολείο2 των Αθηνών σε δύο διαφορετικές σχολικές χρονιές και με χρονική απόσταση τεσσάρων ετών. Τα αποτελέσματα 120% 100% 80% 60% 40% 20% 0% Σχολικό Έτος Κορίτσια Αγόρια Σύνολο Κορίτσια Αγόρια Τα στοιχεία είναι παρμένα από το Ειδικό Γυμνάσιο Λύκειο Ιλίου και το Ειδικό Γυμνάσιο Λύκειο Αθηνών. Σύνολο 1 Σχολικό Έτος

8 βέβαια είναι ενδεικτικά γιατί αναφέρονται σε ένα μόνο σχολείο αλλά με πολύ καλό δείγμα. Η πρώτη στήλη δείχνει το σύνολο των μαθητών (100%) και οι διπλανές στήλες το ποσοστό των αγοριών και των κοριτσιών με προβλήματα λόγου και ομιλίας. Τα στοιχεία αφορούν τις σχολικές χρονιές και Αντιμετώπιση Όπως έγινε σαφές από τα προηγούμενα, οι περιπτώσεις μαθητών με προβλήματα λόγου που μπορεί να αντιμετωπίσει ο εκπαιδευτικός στην Ειδική Αγωγή είναι τεράστιες. Δυσκολεύουν όμως ακόμη περισσότερο και από το γεγονός ότι συνυπάρχουν πολλά προβλήματα στο ίδιο παιδί, σπάνια συναντάμε περιπτώσεις με ένα πρόβλημα λόγου. Η πολυπλοκότητα λοιπόν των περιστατικών τόσο κατά περίπτωση όσο και η ποικιλότητα των προβλημάτων δεν μας επιτρέπουν να έχουμε κοινό τρόπο εκπαιδευτικής προσέγγισης ούτε ενιαία αντιμετώπιση. Παραθέτουμε ενδεικτικά κάποια σχόλια που αποτελούν παρατηρήσεις από πολύχρονη εμπειρία στην Ειδική Αγωγή χωρίς να καλύπτουμε το θέμα. Πιστεύουμε ότι οι γνώσεις, η φαντασία και η ευαισθησία του εκπαιδευτικού μπορούν να αποτελέσουν προϋποθέσεις για να χαράξει την δική του δημιουργική παρέμβαση στο παιδί με τα προβλήματα λόγου. Πρώτα-πρώτα ο εκπαιδευτικός οφείλει να έχει βαθιά γνώση των προβλημάτων λόγου και σαφή αντίληψη της κατάστασης που βρίσκεται το παιδί. Απαραίτητη προϋπόθεση για την εκπαιδευτική πράξη είναι οι στόχοι που θα πρέπει να έχουμε για το κάθε παιδί και οι στόχοι αυτοί σπάνια ομαδοποιούνται. Το να επιλεγούν οι εκπαιδευτικοί στόχοι δεν είναι εύκολη υπόθεση καθώς εμπλέκονται πολλά πρόσωπα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση του παιδιού, οι στόχοι πρέπει να γίνουν κοινά αποδεκτοί και ο κάθε εκπαιδευτικός να εργάζεται πάνω σ αυτούς. Πολύ συχνά παρουσιάζονται μεγαλύτερα προβλήματα από τους γονείς οι οποίοι δυσκολεύονται να δεχθούν την πραγματική κατάσταση του παιδιού και μπερδεύουν τις πραγματικές του ανάγκες με τους γενικούς στόχους της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ένα από τα πιο βασικά στοιχεία που οφείλει να περιλάβει ο εκπαιδευτικός κάθε ειδικότητας στην εκπαίδευση παιδιών με σοβαρά προβλήματα λόγου και κίνησης είναι να το μάθει να επικοινωνεί μέσα από τις δικές του ίσως τεράστιες δυσκολίες. Σαν παράδειγμα, να μάθει το παιδί να επικεντρώνεται στα κύρια μέρη αυτού που θέλει να πει, να αντικαθιστά τις λέξεις που πολύ δύσκολα προφέρει με άλλες συνώνυμες και ακόμη να χρησιμοποιεί την όποια δυνατότητα κίνησης ως «λόγο». Και πάλι τονίζεται ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει συγκεκριμένη μέθοδος διδασκαλίας και κοινοί στόχοι, αλλά εντελώς εξατομικευμένοι σε κάθε περίπτωση. Εξίσου σημαντικό είναι ο έλεγχος της κατανόησης του προφορικού ή γραπτού λόγου εκ μέρους του μαθητή. Είναι δυνατόν πολλές φορές να δημιουργείται εσφαλμένη εντύπωση για τις πραγματικές του δυνατότητες. Ο απαιτούμενος χρόνος διδασκαλίας είναι πολλαπλός συγκριτικά με μια κανονική τάξη καθώς ο όγκος και η ροή των πληροφοριών πρέπει να είναι αρκετά μικρή. Επίσης ο εκπαιδευτικός οφείλει να αφιερώσει αρκετό χρόνο για να εκφραστεί ο μαθητής μέσα από τις δυσκολίες του και ακόμη απαιτείται ο εκπαιδευτικός να παρακολουθεί με τεταμένη προσοχή ένα πολύ δύσκολα καταληπτό λόγο. Το αναλυτικό πρόγραμμα δεν μπορεί να είναι απαράβατο και να αποτελεί αυτοσκοπό αλλά να χρησιμοποιείται ως εργαλείο για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Από την διδακτέα ύλη επιλέγονται ενότητες χωρίς να μπορεί να καθορισθεί το ποσοστό της καθώς και ο βαθμός εμβάθυνσης. Το μάθημα των Μαθηματικών αποτελεί ξεχωριστό πρόβλημα και μπορεί να αποτελέσει ολόκληρη ενότητα σε προσεχές συνέδριο. Τα μαθήματα Φυσικής και Χημείας μπορούν να διδαχθούν με κατάλληλες προσαρμογές που τις υπαγορεύει το δυναμικό των μαθητών. Χρήσιμο θα είναι να υπάρχουν εναλλακτικά προγράμματα που θα επιλέγονται από τον υπεύθυνο καθηγητή και 2 Ειδικό Γυμνάσιο Ιλίου 8

9 θεσμοθετημένο όργανο (ΚΔΑΥ, Σχολικό Σύμβουλο Ειδικής Αγωγής και συγκεκριμένης ειδικότητας). Τα μαθήματα Βιολογίας και Γεωγραφίας μπορεί να διδαχθούν, όχι αβασάνιστα, με λιγότερες δυσκολίες. Δεν θα αναφερθούμε στα μαθήματα των άλλων ειδικοτήτων ως μη ειδικοί. Κρίναμε σκόπιμο να αναφερθούμε σε μια ξεχωριστή περίπτωση μαθητή στον οποίο συνυπάρχει η πολύ μεγάλη σωματική αναπηρία παράλληλα με σοβαρότατη δυσαρθρία και μια εξαιρετική ανοδική πορεία τόσο εκπαιδευτικά όσο και ατομικά. Θα προβληθεί video. Ο Αλέξανδρος3 είναι 17 ετών και φοιτά στη Γ Λυκείου του Ειδικού Ενιαίου Λυκείου Ιλίου. Όταν ήταν μερικών μηνών διαγνώστηκε ότι έπασχε από εγκεφαλική παράλυση (υποτονική μορφή) και παρουσίαζε σπαστικότατα και στοιχεία αθέτωσης. Μεταφέρεται με αναπηρικό αμαξίδιο και είναι πλήρως εξαρτημένος στις δραστηριότητες καθημερινής ζωής. Μιλάει πολύ δύσκολα, έχει σοβαρή δυσαρθρία, πολλές φορές η φωνή του σταματάει λόγω της ανεπαρκούς αναπνευστικής στήριξης, πράγμα που κάνει την ομιλία του δυσκατάληπτη. Παρά τις μεγάλες δυσκολίες στην κινητική του κατάσταση και στην εκφορά του λόγου, είναι ένα προικισμένο άτομο. Ένα λαμπρό μυαλό φυλακισμένο σ ένα ανάπηρο σώμα. Είναι ένα παιδί με πλούσιο λεξιλόγιο, υψηλό δείκτη νοημοσύνης, συγκροτημένη σκέψη και άποψη, καθώς και ανεπτυγμένη συναισθηματική ευφυΐα. Είναι ιδιαίτερα ώριμος σε σχέση με την ηλικία του και πολύ ευαίσθητος στις ανάγκες των άλλων. Επιπλέον, του αρέσει πολύ η ποίηση και ο ίδιος «γράφει» ποιήματα (τα υπαγορεύει στη μητέρα του η οποία στη συνέχεια τα γράφει στον Η/Υ). Στην τάξη παρακολουθεί κανονικά το μάθημα, ρωτάει, σχολιάζει κάνοντας εύστοχες παρατηρήσεις. Στις αρχές, δυσκολευόμουν να τον καταλάβω, έτσι, πολλές φορές χρειάστηκε να ζητήσω τη 3 Το κείμενο γράφτηκε από την κ. Κρίνα Αναγνωστοπούλου, φιλόλογο καθηγήτρια του Λυκείου στο οποίο φοιτά ο Αλέξανδρος 9

10 βοήθεια παλαιών συμμαθητών του, που έχουν πια εξοικειωθεί με την ομιλία του και συνήθως μπορούν να κατανοήσουν αυτό που θέλει να εκφράσει. Στη λογοθεραπεία του χρησιμοποιεί μιμητική γραμμάτων και οπτικά σήματα (όταν μια λέξη έχει «σ», που τον δυσκολεύει, πολύ συχνά το δείχνει με το χέρι του με ένα σήμα οπτικό). Στις εξετάσεις υπαγορεύει τις απαντήσεις, ενώ για διευκόλυνσή του, γράψαμε τα γράμματα της αλφαβήτου σε χαρτί Α4. Όταν υπάρχει δυσκολία κατανόησης του, ο καθηγητής του δείχνει τα γράμματα και αυτός επιλέγει. Τα τελευταία 2 χρόνια το σχολείο μας συμμετείχε σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα συνεργασίας σχολείων, Comenius1, με επίσημη γλώσσα του προγράμματος τα Αγγλικά. Ο Αλέξανδρος εκδήλωσε από την αρχή ενδιαφέρον συμμετοχής στην ομάδα και σύντομα αρχίσαμε τις προετοιμασίες για το πρώτο μας ταξίδι στη Σλοβακία, όπου επρόκειτο να συναντήσουμε (και να συνεργαστούμε μαζί τους) με μαθητές και καθηγητές από τα εταιρικά σχολεία της σύμπραξης, της Δανίας, της Γερμανίας, της Ρουμανίας, της Ισπανίας και βέβαια της Σλοβακίας. Ως υπεύθυνη, ήμουν επιφυλακτική για την ορθότητα της απόφασης να συμμετέχει στην εκδρομή-δραστηριότητα ο Αλέξανδρος (νέος τότε μαθητής στο Λύκειο). Η εύθραυστη υγεία του και τα προβλήματα στην εκφορά του λόγου με προβλημάτιζαν. Αποφάσισα, ωστόσο, πως άξιζε να του δοθεί η ευκαιρία της μοναδικής, πρωτόγνωρης αυτής εμπειρίας. Ο,τι ακολούθησε, δικαίωσε την απόφαση! Οι κινητικές του δυσκολίες, καθώς και η δυσκολία στην έκφραση, και οι περιορισμένες έως ελάχιστες γνώσεις Αγγλικής δεν τον εμπόδισαν να επικοινωνήσει, να αναπτύξει φιλικές σχέσεις με Σλοβάκους μαθητές, να διακριθεί, να αγαπηθεί ιδιαίτερα από τη διεθνή σχολική κοινότητα, που τον γνώρισε, και εν τέλει, να ανατρέψει τη στερεότυπη εικόνα περί αναπηρίας. Το έξοχο ποίημα δώρο του Αλέξανδρου στους μαθητές του εξωτερικού, μεταφράστηκε θαυμάσια από την καθηγήτρια των Αγγλικών και συγκίνησε τους πάντες στη διάρκεια εκδήλωσης κατά την οποία παρουσιάστηκε το τελικό προϊόν της συνεργασίας στην τοπική κοινωνία του Stropkov παρουσία ραδιοτηλεοπτικών μέσων. Η εμπειρία αποδείχτηκε σταθμός ζωής για τον Αλέξανδρο: πρωτοστάτησε στις εκδηλώσεις του προγράμματος κατά την φιλοξενία των 30 εταίρων μας από το εξωτερικό και συμμετείχε ενεργά στις δραστηριότητες κατά το ταξίδι μας στη Γερμανία. Σήμερα, 2 χρόνια μετά, ο Αλέξανδρος διατηρεί ηλεκτρονική αλληλογραφία με μαθητές που γνώρισε μέσα από το πρόγραμμα, η αυτοεικόνα και η αυτοπεποίθηση του έχουν βελτιωθεί σημαντικά. Το ίδιο και η αισιοδοξία με την οποία ατενίζει τη ζωή. Η αγωνιστική του διάθεση βρίσκεται στο απόγειο της, ενώ οι γνώσεις του στην Αγγλική έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά. Ο ίδιος είναι ευγνώμων για τις ευκαιρίες που του δόθηκαν. Η λήξη του 1ου διεθνούς φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους με θέμα την αναπηρία στην Αθήνα, στις 18 Ιουνίου, ολοκληρώθηκε με την προβολή της ταινίας που γυρίστηκε στο σχολείο μας στη διάρκεια του περασμένου έτους, σε σενάριο του ίδιου του Αλέξανδρου. Μια ακόμη ευκαιρία, μια ακόμη εμπειρία ζωής. Η ταινία απέσπασε εξαιρετικές κριτικές, και ο νεαρός «ποιητής» κέρδισε τους θεατές, με την ευαίσθητη ματιά του και την ιδιαίτερη έκφραση των εσωτερικών βιωμάτων και προβληματισμών ανάπηρων εφήβων. Συμπερασματικά, τα προβλήματα - βαριάς μορφής - στο λόγο του παιδιού αυτού με τη σοβαρή αναπηρία, δεν το εμπόδισαν να αναπτύξει και να καλλιεργήσει σε βάθος τον ενδιάθετο λόγο, να εκφραστεί και να επικοινωνήσει θαυμάσια, κοινωνώντας στους άλλους τις σκέψεις και τα συναισθήματα του. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη τις ραγδαίες εξελίξεις στο χώρο της τεχνολογίας, και τις απεριόριστες δυνατότητες που αυτή προσφέρει στον τομέα της έκφρασης (πχ. σύντομα θα είναι διαθέσιμο στην αγορά ποντίκι υπολογιστή που χρησιμοποιείται με τη γλώσσα), καταλαβαίνουμε πως το όποιο δυναμικό του, και το ελάχιστο ως δυνατότητα στο άτομο με αναπηρία, μπορεί να αξιοποιηθεί, και να καταστεί αυτόνομο και δημιουργικό, σε τίποτα υπολειπόμενο από τα άτομα χωρίς αναπηρία. Επίλογος Αντί για επίλογο παραθέτουμε ένα ποίημα του Αλέξανδρου όπου φαίνεται ο γλωσσικός του πλούτος και ο πλούτος των συναισθημάτων του. 10

11 ΟΝΕΙΡΟ ΗΤΑΝ Τα χείλη μου ευλαβή, προσκυνητές στο βάλσαμο της αγάπης, που Επλασε τούτο δω το άγιο στόμα και κάθε φορά που κυλάει πάνω του ένα χαμένο μυστικό από τις ρόγες της άνοιξης, αναγεννιέται ένας νεογνός έρωτας. Δέσε μία φλέβα σου, στον λαιμό μου. Μέθα με κάθε παλμό της καρδιάς σου. Χτύπα πιο δυνατά, πιο ρυθμικά, πιο αρμονικά. Φίλα με και μην λυπάσαι για τα χρόνια της μετριότητας, θάψε την στο Τραγούδι της ερήμου και χρεώσου ένα τελευταίο επίορκο δάκρυ για τον Αιώνιο λήθαργο τους. Δως μου την αγάπη σου τυλιγμένη σε ψιθύρους όπου έχουν ακουστεί Στις ακολουθίες της πανσελήνου. Άκου ω! γλυκό, δεντελένιο όνειρο της νύχτας, άκου τις ανάσες μας Που κυλιούνται στα κύματα της άμμου, άκου τις προσευχές τους στο Τραγούδι της θάλασσας. Κεντά κι απόψε με φιλιά το κορμί μου και έλα, κοιμήσου σαν μαργαριτάρι στην αγκαλιά μου. Σ' αγαπώ! Πιο παρθένο τάμα δεν έχω να πω, σ' αγαπώ! Ενδεικτική Βιβλιογραφία Delacato, C. (1959). Treatment and prevention of reading problems. Springfield, Ill.: Charles C. Thomas, Publisher. Doman, G., Jacad, P., Dimancescu, M., Wilkinson, R., Pelligra, R. (1993). The effect of intense multisensory stimulation on coma arousal and recovery, Neuropsychological Rehabilitation, 3 (2) pp (London). Pelligra, R. (1988). The nonsurgical, centrally directed approach to the treatment of profoundly and severely braininjured children. Paper presented to the Japanese Society for Pediatric Neurosurgery, Kurume, Japan, Ζαρκαδάκης, Γ. (2001). Το μυστήριο του νου. Πώς ο εγκέφαλος εγείρει τη συνείδηση. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Ζαφρανάς, Α. και Ζαφρανά Κάτσιου, Μ. (1995). Ύλη και εγκέφαλος: Φυσιολογία της μάθησης Ι. Θεσσαλονίκη: Αφοι Κυριακίδη. Καφετζόπουλος, Ε. (1995). Εγκέφαλος, συνείδηση και συμπεριφορά: Μια ιστορική εισαγωγή στη Νευροψυχολογία. Αθήνα: Εξάντας. Κολιάδης, Εμ. (2002). Γνωστική ψυχολογία, γνωστική νευροεπιστήμη και εκπαιδευτική πράξη. Αθήνα: Αυτοέκδοση. Κουτσούκη, Δ. (1998), Κινητικές διαταραχές και εξέλιξη. Αθήνα: Αθλότυπο. Λογοθήτη Ιωάννη Νευρόλογία, UNIVERSITY STUDIO PRESS Λυμπεράκης, Σ. (1997). Εγκέφαλος και ψυχολογία. Εισαγωγή στη νευροψυχολογία. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Μεσσήνης, Α., Αντωνιάδης, Γ. (2000). (επιμέλεια), Διδάσκοντας αυτιστικά παιδιά της Kathleen Ann Quill, μετ. Ρούντη Παγίδα. Αθήνα: Εκδόσεις ΕΛΛΗΝ. Παπαδάτος, Γ. (2002). Ψυχοφυσιολογία. Αθήνα: αυτοέκδοση. Πολυχρνοπούλου, Στ. (2000). Ομιλία στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ειδικής Αγωγής του ΠΤΔΕ του 11

12 Παν. Αθηνών, Αθήνα, Πολυχρονοπούλου, Στ. (1985). Δυσλεξία: Ανάγκη για έρευνα, Νέα Παιδεία, 36, σ και 37, σ Τσοκοπούλου, Ι. (1991). Αυτός είναι ο γιος μου. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη. Κρουσταλάκης Σ. Γεώργιος, «Παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες», Δ' Έκδοση, Αθήνα Αθηνά Ζώνιου - Σιδέρη, «Οι ανάπηροι και η εκπαίδευσή τους», Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 4η Έκδοση, Αθήνα Πολυχρονοπούλου Σταυρούλα, «Παιδιά και Έφηβοι με Ειδικές Ανάγκες και Δυνατότητες», Τόμος Α', Εκδόσεις Ατραπος, Αθήνα noesi.gr/node/558 12

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ-ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥΣ. Μαρία Παπαδημητρίου, Ψυχολόγος Λογοπεδικός Κλεονίκη Βλασσοπούλου, Εδική Παιδαγωγός

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ-ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥΣ. Μαρία Παπαδημητρίου, Ψυχολόγος Λογοπεδικός Κλεονίκη Βλασσοπούλου, Εδική Παιδαγωγός ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ-ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥΣ Μαρία Παπαδημητρίου, Ψυχολόγος Λογοπεδικός Κλεονίκη Βλασσοπούλου, Εδική Παιδαγωγός Παιδιά με προβλήματα στο λόγο και την ομιλία συμπεριλαμβάνονται σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ. Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Δυσλεξία και εκπαιδευτική πράξη του Κωνσταντίνου Θώδη * Η εικόνα που προβάλλεται και έχει επικρατήσει για το παιδί με «μαθησιακές δυσκολίες» είναι η εικόνα ενός έξυπνου παιδιού, το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο

Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο Νομοθεσία Εκπαιδευτικό πλαίσιο Μέσα σ αυτό το πλαίσιο, η ειδική αγωγή δεν αποτελεί πλέον έναν εξειδικευμένο κλάδο, αλλά μια ευρεία επιστημονική περιοχή που προσεγγίζεται από διάφορες επιστήμες. Πέρα όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά

Νοητική υστέρηση. είναι η κατάσταση που χαρακτηρίζεται από. σημαντικά υποβαθμισμένη νοητική λειτουργία (κάτω από το μέσο όρο), που εμφανίζεται κατά ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Σοφία Μπάτσιου Μάρτιος 2012 Να κατανοήσετε το πρόβλημα της νοητικής υστέρησης, τα χαρακτηριστικά των μαθητών με νοητική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια)

ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ. (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡ ΗΣΗ (Βιργινία Πολυμεροπούλου Εργοθεραπεύτρια) Η Νοητική Υστέρηση αναφέρεται σε μια παθολογική κατάσταση που εκδηλώνεται στην περίοδο ανάπτυξης, δηλ. την περίοδο που αρχίζει από την σύλληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1.

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS Vellum Global Educational Services A.E. 2015 Έκδοση 1.0 Εξεταστέα Ύλη 2015

Διαβάστε περισσότερα

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Ανάργυρος Καραπέτσας, Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος καταρτιζομένων «Πρόγραμμα κατάρτισης στις αναπτυξιακές διαταραχές παιδιών και εφήβων (Συμπτωματολογία Αξιολόγηση Παρέμβαση)». Το Εργαστήριο Νευροψυχολογίας του Παιδαγωγικού

Διαβάστε περισσότερα

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

1. ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΜΕ ΔΥΣΛΕΞΙΑ Το έντυπο «Φοιτητές με Δυσλεξία» απευθύνεται στην ακαδημαϊκή κοινότητα του Πανεπιστημίου Κρήτης και σχεδιάστηκε στο πλαίσιο της προσπάθειας του Συμβουλευτικού Κέντρου Φοιτητών να ενημερώσει

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση

Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση Τίτλος μαθήματος: Παιδιά με ειδικές ανάγκες: Διδασκαλία και μάθηση Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1380 Διδάσκων: Βασίλης Στρογγυλός, vstroggilos@uth.gr Είδος Μαθήματος: Επιλογής Εξάμηνο: 7 ο Μονάδες ECTS: 5 Διαδικτυακός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ Εγνατίας 156, 54006 Θεσσαλονίκη Γραφείο Τύπου: Μιχάλης Δώσσας Τηλ: 2310.891.311, 6974.487.128 Φαξ: 2310.891.313 Ε-mail: gtypou@uom.gr, mikegd@uom.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αρ. σελ.: 5 Θεσσαλονίκη, Τρίτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο για τον παιδαγωγό του σήμερα Ίδρυμα Ευγενίδου, 3 & 4 Μαΐου 2014

Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο για τον παιδαγωγό του σήμερα Ίδρυμα Ευγενίδου, 3 & 4 Μαΐου 2014 «Εκπαιδευτικό υλικό και λογισμικό για μαθητές με αναπηρίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» Γελαστοπούλου Μαρία, Ειδική Παιδαγωγός, ΙΕΠ Κουρμπέτης Βασίλης, Σύμβουλος Α, ΙΕΠ Νέος Παιδαγωγός Πανελλήνιο συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΥΣΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ Ονοματεπώνυμα: Ηλιάνα Στάμογλου, 4635 Γεωργία Φυντάνη, 4838 Μάθημα: Μαθησιακές Δυσκολίες Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ»

«ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ» «ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ-ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ» Σας γνωρίζουμε ότι σύμφωνα με την Αρ.13 η /25-06-2014 Συνέλευση του Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ, εγκρίθηκε η τροποποίηση συμπλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Β. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΕΚΠ/ΚΩΝ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚ- ΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ «ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013

Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD, Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. 6η Περιφέρεια ν. Λάρισας ΠΕΚ ΛΑΡΙΣΑΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ- ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 ΘΕ 1.1. Εισαγωγική ενημέρωση για τη φιλοσοφία, τους σκοπούς και την ανάπτυξη του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Τεύχος 9 - Δεκέμβριος 2009 www.orientum.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ORIENTUM - ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ

Τεύχος 9 - Δεκέμβριος 2009 www.orientum.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ORIENTUM - ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Τεύχος 9 - Δεκέμβριος 2009 www.orientum.gr ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΓΝΩΡΙΖΑΤΕ ΟΤΙ. ΡΩΤΑΤΕ ΑΠΑΝΤΑΜΕ ΤΑ ΝΕΑ ΤΗΣ ORIENTUM - ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ σελ. 2 σελ. 4 σελ. 6 σελ. 7 H Orientum σας εύχεται

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 01-03-2014 (3 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Σύνοψη Μαθησιακών Δυσκολιών Διεπιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ - ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΕΣ ΤHΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΣΤΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ. Παναγιώτα Παναγάκη

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ. Παναγιώτα Παναγάκη ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΑΜΕΑ Παναγιώτα Παναγάκη Ειδικά σχολεία Δημόσια Πιστοποιημένα Διαγνωστικά Κέντρο ΚΕΔΔΥ (Κέντρο Διαφοροδιάγνωσης Και Υποστήριξης) Ειδικό νηπιαγωγείο και ειδικό δημοτικό σχολείο Κωφών και

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση

Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Αυτισμός - Νοητική υστέρηση Τζένη Σουμάκη Παιδοψυχίατρος Ψυχαναλύτρια Επιστημονικά Υπεύθυνη Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών ΑΝΑΣΑ Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ. Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης

Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος. Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης Εκπαίδευση παιδιών με Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος Δρ. Αναστασία Χ Γιαννακού Ειδική Παιδαγωγός Λέκτορας Ενιαίας Εκπαίδευσης Πώς νοιώθω όταν μου ανακοινώσουν ότι στη τάξη μου θα φοιτά παιδί με Δ.Α.Φ. Πανικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Tony Attwood Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Το παιδί με σύνδρομο Asperger δεν παρουσιάζει το ίδιο προφίλ συμπεριφοράς και μαθησιακών ικανοτήτων με το παιδί που εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα Λόγου Νεονάκη Ειρώνα, Λογοπεδικός. Τι είναι η λογοπεδική

Προβλήματα Λόγου Νεονάκη Ειρώνα, Λογοπεδικός. Τι είναι η λογοπεδική Προβλήματα Λόγου Νεονάκη Ειρώνα, Λογοπεδικός Τι είναι η λογοπεδική Η επιστήμη της λογοπεδικής είναι η επιστήμη της παθολογίας της επικοινωνίας και ασχολείται με την πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία και έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Οι παρακάτω εργασίες αποτελούν μέρος της απόκτησης του τίτλου σπουδών της

Οι παρακάτω εργασίες αποτελούν μέρος της απόκτησης του τίτλου σπουδών της ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ποια είναι.. Η Δρόσου Ελένη (1982) κατάγεται από την Κορινθία. Το έτος 1999 αποφοιτεί από το Γεν. Λύκειο Κορίνθου και ξεκινάει τη μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση της στην Αθήνα. Αρχικά

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Στο υποέργο Π2γ: Προσαρμογή υλικού για τη διδασκαλία / εκμάθηση και πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα

Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Βοηθός Εργοεραπείας Τμήμα: 1ΝΕΡΜΟ1 Εργασια: Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) και Σύνδρομο Sotos (Σότος) Παρδαλού Χριστίνα Σύνδρομο Prader - Willi (Πράντερ - Γουίλι) Φυλοσχετιζόμενη διαταραχή,

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΜΥΪΚΟΣ ΤΟΝΟΣ Είναι η συνεχής ελαφρά σύσπαση των µυών ακόµη και σε κατάσταση ηρεµίας. ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΜΥΪΚΟΥ ΤΟΝΟΥ Εγκεφαλική παράλυση Κρανιοεγκεφαλική κάκωση Κακώσεις

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη

Δεξιότητες Παρουσίασης. Άννα Ξυνιστέρη 1 Δεξιότητες Παρουσίασης Άννα Ξυνιστέρη 2 Δεξιότητες Παρουσίασης - Κανόνες 3 Δεξιότητες Παρουσίασης - Στόχοι Ανάπτυξη δεξιοτήτων παρουσίασης Ικανότητα καλύτερου σχεδιασμού παρουσιάσεων Αντιμετώπιση ερωτο-απαντήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής

ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014. Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΑ ΙΟ ΡΟΜΙΑ Νοέμβριος, 2014 Γιάννης Λεμονής Εργοθεραπευτής ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΡΟΛΟΣ ΕΡΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΜΕΙΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΑΚΑ ΗΜΑΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΤΙ ΕΙΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2 η Συνάντηση Υποψηφίων Διδακτόρων ΠΤΕΑ

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 2 η Συνάντηση Υποψηφίων Διδακτόρων ΠΤΕΑ 9.45 10.00: Χαιρετισμός από τον Πρόεδρο του Τμήματος, Φίλιππο Βλάχο (Αναπληρωτή Καθηγητή) Σάββατο 15 /6 /2013 Συνεδρία 1 ΨΓ1 Γρηγορίου Φωτεινή Αυτισμός- αναγνώριση και κατανόηση της αμηχανίας σε παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

* ΘΑ ΔΙΔΑΧΘΕΙ ΑΠΟ ΜΟΝΙΜΟ ΜΕΛΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ

* ΘΑ ΔΙΔΑΧΘΕΙ ΑΠΟ ΜΟΝΙΜΟ ΜΕΛΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ [ Γ ] ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ: Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΚΑΤΑΤΑΞΗΣ ΚΑΤΑ ΑΞΙΟΛΟΓΙΚΗ ΣΕΙΡΑ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΠΟΥ ΔΕΝ ΔΙΑΘΕΤΟΥΝ ΤΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ ΝΟΜΟ ΤΥΠΙΚΑ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ / ΑΝΑ ΜΑΘΗΜΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΤΡΑΥΛΙΣΜΟΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Σύμφωνα με το DSM-IV ο τραυλισμός ορίζεται ως διαταραχή της φυσιολογικής ροής και της ρυθμικής διαμόρφωσης της ομιλίας, η οποία είναι δυσανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

9.00-10.00 11.00-12.00 12.00-13.00 ΓΑΛΛΙΚΑ Ι 4

9.00-10.00 11.00-12.00 12.00-13.00 ΓΑΛΛΙΚΑ Ι 4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΚΠ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΠΕΔΙΟ ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 5 ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΠΕΔΙΟ ΘΕΩΡΙΑ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ 5 ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΠΕΔΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου

Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου UK/09/LLP-LdV/TOI-163_285 Έκθεση Αποτελεσμάτων του Ερωτηματολογίου I. Εισαγωγή Η έρευνα διεξήχθη στις χώρες των διαφόρων συνεργατών και οι οργανωτές χρησιμοποίησαν τις μεθόδους εκείνες που ταίριαζαν καλύτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΕΚ ΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ηµεροµηνία Ώρα Αίθουσα Σαλαµίνα 17 Μαρτίου 2012 09:30 πµ Κινηµατοθέατρο Ναυστάθµου

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21

Περιεχόμενα. Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15. Πρόλογος... 21 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα των επιμελητριών... 15 Πρόλογος... 21 1 Eπισκόπηση: H εκπαίδευση των κωφών... 29 Eισαγωγή... 29 Η επίδραση της δημόσιας εκπαίδευσης... 39 Oρισμοί... 44 Απλοί γενικοί ορισμοί...

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ. Negative feelings management ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ Negative feelings management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα για την Διαχείριση Αρνητικών Συναισθημάτων είναι μα πλήρης, αυτόνομη και ολοκληρωμένη εκπαιδευτική ενότητα

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή

Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή MULTIMEDIA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ - CD ROM για Διαδραστικό Πίνακα Περιγραφή Επίπεδο *Τιμή ΑΚΤΙΝΕΣ v5.0 Πακέτο 112 εκπαιδευτικών προγραμμάτων το οποίο εστιάζει στην υποστήριξη της διδασκαλίας των διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΟΡΟΛΟΓΙΑ Τσάνταλη Καλλιόπη, calliopetsantali@yahoo.gr Νικολιδάκης Συμεών, simosnikoli@yahoo.gr o oo Εισαγωγή Στην παρούσα εργασία επιχειρείται μια προσέγγιση της διδακτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΑΥΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ Πηγές πληροφόρησης : συνέντευξη γονέων, ανταλλαγή απόψεων με άλλους ειδικούς, που ασχολούνται με το παιδί, άτυπη παρατήρηση και καταγραφή στοιχείων συμπεριφοράς, αποτελέσματα παιδαγωγικής αξιολόγησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διπλωματική εργασία: «Συμβουλευτική γονέων παιδιών με Δ.Α.Δ.». Έρευνα. (Βαθμός:10)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διπλωματική εργασία: «Συμβουλευτική γονέων παιδιών με Δ.Α.Δ.». Έρευνα. (Βαθμός:10) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Χρυσουλάκη Αικατερίνη ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 25/09/1982 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: Μακεδονίας 191 Τ.Κ: 18452 ΠΟΛΗ: Πειραιάς ΤΗΛΕΦΩΝΟ: 210-4911810, 6947821016

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑΣ: Ο ρόλος των οπτικών αναπαραστάσεων (OA)

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑΣ: Ο ρόλος των οπτικών αναπαραστάσεων (OA) ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΤΗΤΑΣ: Ο ρόλος των οπτικών αναπαραστάσεων (OA) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θεωρώντας ότι η διδακτική σας εμπειρία είναι πολύτιμη στην έρευνά μας θα σας παρακαλούσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής. Αργύρης Β. Καραπετσας Θεραπεία και Τεχνικές Αποκατάστασης στη Νευροψυχολογία

Καθηγητής. Αργύρης Β. Καραπετσας Θεραπεία και Τεχνικές Αποκατάστασης στη Νευροψυχολογία ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Καθηγητής. Αργύρης Β. Καραπετσας Θεραπεία και Τεχνικές Αποκατάστασης στη Νευροψυχολογία Νευροψυχολογική θεραπεία του αναπτυσσόμενου ανθρώπου Με ποιο τρόπο θα μπορέσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα

Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Διασκεδάζουμε μαθαίνοντας μαζί! Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Πώς μαθαίνουν τα μικρά παιδιά τα Αγγλικά ως ξένη γλώσσα Τα μικρά παιδιά είναι χρήστες της φυσικής τους γλώσσας.

Διαβάστε περισσότερα