Οι Επτά Επιστολές του Μεγάλου Αντωνίου σύμφωνα με το Κοπτικό και Αραβικό κείμενο Συγκριτική Παρουσίαση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι Επτά Επιστολές του Μεγάλου Αντωνίου σύμφωνα με το Κοπτικό και Αραβικό κείμενο Συγκριτική Παρουσίαση"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ- ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Εκκλησιαστικής Ιστορίας, Χριστιανικής Γραμματείας, Αρχαιολογίας και Τέχνης Ειδίκευση: Χριστιανική Γραμματεία GEORGE FARAG Οι Επτά Επιστολές του Μεγάλου Αντωνίου σύμφωνα με το Κοπτικό και Αραβικό κείμενο Συγκριτική Παρουσίαση Μεταπτυχιακή Εργασία, που υποβλήθηκε στο τμήμα Θεολογίας της Θεολογικής Σχολής του Α. Π. Θ. ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. Χρήστος Αραμπατζής Θεσσαλονίκη 2009

2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ...9 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ...1 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ...9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Γενική εισαγωγή περί της προσωπικότητας του Αγίου Αντωνίου Η εικόνα του Αγίου Αντωνίου. Σύγκριση της Κοπτο-αραβικής και της Ελληνικής παράδοσης Η μόρφωση του Αγίου Αντωνίου Τα αποδιδόμενα στον Άγιο Αντώνιο έργα κατά την Κοπτοαραβική Παράδοση Η ποιμαντική δράση του Αγίου Αντωνίου και τα κύρια Αιγυπτιακά μοναστικά κέντρα στην εποχή του α) Το ποιμαντικό έργο β) Τα κύρια αιγυπτιακά μοναστικά κέντρα την εποχή του Αγίου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Οι Επιστολές του Μ. Αντωνίου Οι δύο παραδόσεις των Επιστολών α) Οι Επιστολές κατά την Κοπτο-αραβική Παράδοση β) Οι Επιστολές του Αγίου Αντωνίου και του Αμμωνά στην Ελληνική Παράδοση Η ιστορία του κειμένου και η γλώσσα σύνταξης του πρωτότυπου κειμένου των Επιστολών Γραμματολογική προσέγγιση α) Ο συγγραφέας και η γνησιότητα των Επιστολών β) Ο χρόνος σύνταξης

3 γ) Οι παραλήπτες δ) Αφορμή της σύνταξης ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ Το περιεχόμενο των Επτά Επιστολών Η Α Επιστολή α) Ο χαρακτήρας της Α Επιστολής και η διαφορά με τις υπόλοιπες Επιστολές β) Ο τίτλος της Αραβικής μετάφρασης: γ) Το διάγραμμα του περιεχομένου της Επιστολής δ) Το περιεχόμενο της Επιστολής ε) Σύγκριση μεταξύ της αραβικής και της ελληνικής παράδοσης της Επιστολής Οι Επιστολές (Β -Ζ ) Η Β Επιστολή α) Ο τίτλος της Αραβικής μετάφρασης: β) Το διάγραμμα του περιεχομένου γ) Το περιεχόμενο δ) Η Σύγκριση μεταξύ της Αραβικής μετάφρασης και της ελληνικής παράδοσης της Επιστολής Η Γ Επιστολή α) Ο τίτλος της Αραβικής μετάφρασης: β) Το διάγραμμα του περιεχομένου γ) Το περιεχόμενο δ) Η Σύγκριση μεταξύ της Αραβικής μετάφρασης και της ελληνικής παράδοσης της Επιστολής Η Δ Επιστολή α) Ο τίτλος της Αραβικής μετάφρασης: β) Το διάγραμμα του περιεχομένου γ) Το Περιεχόμενο

4 δ) Η Σύγκριση μεταξύ του κοπτικού κειμένου και της Αραβικής μετάφρασης Η Ε Επιστολή α) Ο τίτλος της Αραβικής μετάφρασης: β) Το διάγραμμα του περιεχομένου γ) Το περιεχόμενο δ) Η Σύγκριση μεταξύ της αραβικής και ελληνικής παράδοσης της Επιστολής Η ΣΤ Επιστολή α) Ο τίτλος της Αραβικής μετάφρασης: β) Το διάγραμμα του περιεχομένου γ) Το περιεχόμενο δ) Η Σύγκριση μεταξύ της αραβικής και ελληνικής παράδοσης της Επιστολής Η Ζ Επιστολή α) Ο τίτλος της Αραβικής μετάφρασης: β) Το διάγραμμα του περιεχομένου γ) Το περιεχόμενο δ) Η Σύγκριση μεταξύ της αραβικής και ελληνικής παράδοσης της Επιστολής Η ενότητα των Επιστολών Η αξιολόγηση της Αραβικής μετάφρασης ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ Θεολογική Προσέγγιση Των Επιστολών Γνωστικισμός και Αυτογνωσία Ανθρωπολογία και Κοσμολογία Θεολογία Οικονομία του Θεού Ο χρόνος και η μυστική ζωή Η Εκκλησία Η Αγία Γραφή

5 ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Η Τετάρτη Επιστολή κατά το κοπτικό κείμενο και την Αραβική μετάφραση Οι παραπομπές του Αγίου Βήσα από την Έκτη Επιστολή ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΗΓΕΣ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ

6 Σύμβουλος καθηγητής κ. Χρήστος Αραμπατζής George Farag: 6

7 -Στη μνήμη του αξέχαστου Πατέρα και διδασκάλου Π. Samuel (Magdy) Wahba. -Στους «Αληθινούς Ισραηλίτες». 7

8 «ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς ἵνα τοὺς σοφοὺς καταισχύνῃ, καὶ τὰ ἀσθενῆ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο ὁ Θεὸς ἵνα καταισχύνῃ τὰ ἰσχυρά,» ( Ά Κορ. 2,27) «Και φοβάμαι, τέκνα μου, μη σας προλάβουν η πείνα και η ανέχεια στο δρόμο, ο οποίος οδηγεί στον τόπο όπου μπορείτε να λάβετε το πλούτο...» (Επιστολή ΣΤ 144) 8

9 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Ανήκοντας στην Κοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία ήρθα στην Ελλάδα με την ιδιότητα του φοιτητή, με σκοπό να ειδικευθώ στην Πατερική σκέψη. Ήταν λογικό και επόμενο να ασχοληθώ με κάποιον Πατέρα, που ανήκει στην κοινή παράδοση Κοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία και της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Αρχικά, υπήρξε η σκέψη να ασχοληθώ με κάποιον άγνωστο για τους Έλληνες Θεολόγους Πατέρα, παρά με μία σημαντική και πολύ γνωστή προσωπικότητα, όπως αυτή του Μεγάλου Αντωνίου. Προς μεγάλη μου, όμως, έκπληξη διαπίστωσα την άγνοια, που επικρατεί στον ελλαδικό θεολογικό ακαδημαϊκό χώρο σχετικά με τις Επιστολές του Αγίου Αντωνίου, παρά το γεγονός ότι η νέα αγγλική μετάφραση των Επιστολών εκδόθηκε πριν από 34 χρόνια και ότι σημαντικές μελέτες σχετικά με τις Επιστολές αυτές εμφανίστηκαν πριν από 19 χρόνια. Μας δόθηκε, έτσι, η ευκαιρία -με την καθοδήγηση του καθηγητή μου κ. Χρήστου Αραμπατζή- να ασχοληθούμε με τη μελέτη των Επιστολών και την προσέγγισή τους με βάση την κοπτο-αραβική παράδοση. Με τον τρόπο αυτό επιτύχαμε την εύρεση ενός πρωτότυπου θέματος για την ελληνική ακαδημαϊκή Θεολογία, το οποίο είναι ταυτόχρονα και μοναδικής σπουδαιότητας τόσο για την ελληνική όσο και για την κοπτική θεολογική σκέψη. Με το πέρας της σύνταξης της εργασίας αυτής, αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω θερμά τον καθηγητή μου κ. Χρήστο Αραμπατζή για την μεγάλη του υπομονή κατά τη διάρκεια των Μεταπτυχιακών μου Σπουδών και για το συνεχές και ουσιαστικό ενδιαφέρον του, την συμπαράσταση και την επιστημονική καθοδήγησή του. Θα ήθελα, επίσης, να ευχαριστήσω και τους καθηγητές μου κ. Φώτιο Ιωαννίδη και κ. Παναγιώτη Υφαντή για την επιστημονική τους καθοδήγηση καθόλη τη διάρκεια των Μεταπτυχιακών μου Σπουδών. Ευχαριστώ, ακόμη, τον καθηγητή κ. Samuel Rubenson, ο οποίος με εφοδίασε με μερικά χρήσιμα άρθρα του, τα οποία δεν έχουν δει προς το παρόν το φως της δημοσιότητας, όπως επίσης, και τον καθηγητή της κοπτικής γλώσσας π. Philippe Luisier, ο οποίος απάντησε σε πολλά ερωτήματά μου κατά τη διάρκεια της περσινής του παραμονής στην 9

10 Αίγυπτο, όπου με προμήθευσε με χρήσιμα άρθρα, που αφορούν το παρόν θέμα. Αισθάνομαι, παράλληλα, την ανάγκη να ευχαριστήσω θερμά τον αξιότιμο καθηγητή κ. Χρήστο Κρικώνη για την πατρική του αγάπη και τη συμπαράστασή του κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στην Ελλάδα, καθώς επίσης και τους καθηγητές μου, τον πατέρα κ. Χρήστο Βλαχάβα-Φιλιώτη, τον κ. Γεώργιο Μαρτζέλο, τον κ. Βασίλειο Kουκουσά, για την ηθική συμπαράσταση, που μου προσέφεραν κατά τη διάρκεια των σπουδών μου. Οφείλω, ακόμη, να ευχαριστήσω όλους τους καθηγητές μου στο Κέντρο των Πατερικών Μελετών, στο Κάιρο, και ιδιαιτέρα τον κ. Dr Nosshy Abd El Shahid, τον διευθυντή του Κέντρου, ο οποίος μου έδωσε την ευκαιρία να σπουδάσω στην Ελλάδα και μου πρόσφερε κάθε δυνατή βοήθεια, τόσο οικονομική όσο και πνευματική. Ευχαριστώ θερμά όσους βοήθησαν φιλολογικά στη σωστή μετάφραση του αραβικού κειμένου και ιδιαίτερα τον καθηγητή μου κ. Dr Said Hakim (Μακάριο) και τον συνάδελφό μου Bishara Ebeid, όπως επίσης και την συνάδελφό μου Αθηνά Μπακούρη στην διατύπωση του ελληνικού κειμένου της εργασίας. Οφείλω κυρίως θερμότατες ευχαριστίες στον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Τυρολόης και Σερεντίου κ.κ. Παντελεήμονα Ροδόπουλο, για την πατρική του αγάπη, με την οποία με περιέβαλε κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στο οικοτροφείο της Ιεράς Μονής Βλατάδων. Θεσσαλονίκη, Κυριακή των Βαΐων George Farag 10

11 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΒΕΠΕΣ ΕΠΕ ΕΠΕΦ CPG Coptic Museum Coptic Patriarchate CSCO Graf OCA OCP Βιβλιοθήκη Ελλήνων Πατέρων και Εκκλησιαστικών Συγγραφέων, Έκδοσις της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, Αθήναι 1955 κ.κ. Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας, Πατερικαί εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», Θεσσαλονίκη 1972 κ.κ. Φιλοκαλία των Νηπτικών και Ασκητικών, Πατερικαί εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς», Θεσσαλονίκη 1978 (επί μέρους σειρά της ΕΠΕ). Calvis Patrum Graecorum Mss. in the library of the Coptic Museum, Cairo. Mss. in the library of the Coptic Patriarchate, Ezbakiah, Cairo. Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium. Georg Graf, Catalogue de manuscrits arabes chrétiens contiens conservés au Caire, Vatican, Orientalia Christiana Analecta. Orientalia Christiana Periodica. PG PL J. - P. Migne, Patrologiae cursus completus, series Graeca, Paris J. - P. Migne, Patrologiae cursus comletus, series Latina, Paris PO Patrologia Orientalis, Paris R. Graffin, F. Nau. ROC Revue de l Orient Chrétien Simaika Marcus Simaika Pasha, Catalogue of the Coptic and the Arabic Manuscripts in the Coptic Museum, the 11

12 SC St. Macarius Monastery St. Antony Theol Patriarchate, the Principal Churches of Cairo and Alexandria and Monasteries of Egypt, I-II, Cairo, Sources Chrétiennes, Paris 1941 κ.κ. Mss. In the library of Monastery of St. Macarius, Wadi Natrun. Mss. In the library of Monastery of St. Antony at the Red See. Vatican arab Mai, Scriptorum veterum nova collectio. 12

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το θέμα της παρούσας εργασίας αναφέρεται στη μελέτη των Επτά Επιστολών του Μεγάλου Αντωνίου. Οι Επιστολές αυτές θεωρούνται ως το αρχαιότερο κείμενο, που μας παρέχει πληροφορίες σχετικά με την ασκητική ζωή και τη μοναστική αντίληψη στην πρώιμη εποχή του Αιγυπτιακού Μοναχισμού. Η σημασία των Επιστολών αυτών έγκειται στο γεγονός ότι μας προσφέρουν μία εντελώς διαφορετική εικόνα τόσο για την προσωπικότητα του Αγίου Αντωνίου όσο και για την εικόνα των Αιγυπτίων μοναχών στις απαρχές του μοναχικού βίου. Επιπρόσθετα θεωρούμε ότι όλες οι άλλες πηγές σχετικά με τον Άγιο Αντώνιο και τον μοναχισμό δεν έχουν την ίδια αξιοπιστία και γνησιότητα που έχουν οι Επιστολές. Η αυθεντία των Επιστολών αυτών και η απόδοσή τους στον Μεγάλο Αντώνιο δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αμφισβήτησης ούτε από την πατερική εκκλησιαστική παράδοση ούτε και από την πατρολογική έρευνα εν γένει 1. Ωστόσο, το μεγαλύτερο πρόβλημα αναφορικά με τη των Επιστολών έγκειται στην απώλεια του μεγαλύτερου μέρους του πρωτοτύπου τους. Το κείμενο τους δεν διασώθηκε παρά μόνο σε διάφορες μεταφράσεις, που προέκυψαν από το πρωτότυπο κείμενο ή ακόμα και από κάποιες δευτερογενείς μεταφράσεις. Συνεπώς, συναντούμε πολλές δυσκολίες και προβλήματα στην κατανόηση του κειμένου, στον καθορισμό της γλώσσας σύνταξης του πρωτότυπου κειμένου, στην ενότητα των Επιστολών και τέλος στην αξιολόγηση και αξιοπιστία των μεταφράσεων. Οι Επιστολές δεν έλαβαν την πρέπουσα σημασία καθώς οι διάφορες εκδοχές των κειμένων τους, οι οποίες διασώθηκαν σε πολλές γλώσσες, όπως η κοπτική, η συριακή, η γεωργιανή, η λατινική και η αραβική, δυσκόλεψαν μια συνολική θεώρηση και μελέτη. Η προγενέστερη έρευνα. Ως πρώτη μελέτη για τις Επιστολές μπορεί να θεωρηθεί η μαρτυρία του Αγίου Ιερώνυμου 2 το 392 μ.χ. Και αυτό διότι καθορίζει τον αριθμό των Επιστολών, τη γλώσσα σύνταξης του πρωτότυπου κειμένου και την 1 Όπως, Quasten, Hertling, Giardini, Klejna, Orlandi, Winstedt, Nau, Garitte, Chitty, Louf, Rubenson, Luisier, Brakke, Philip Βλ., Κεφ. Β σ Hieronymus, De Viris illustribus, 88, PL 23,

14 ελληνική μετάφρασή τους. Επίσης, αναφέρει την πιο σημαντική Επιστολή από αυτές και ισχυρίζεται ότι ως προς το λόγο και το νόημα είναι αποστολικά κείμενα. Ως δεύτερη μελέτη μπορεί να θεωρηθεί αυτή του Αγίου Σενούντα και του Αγίου Βήσα, του διαδόχου του 3, διότι ο Άγιος Βήσα έχει δύο μεγάλες παραπομπές από τις Επιστολές. Στη σύγχρονη έρευνα μπορούμε να διακρίνουμε δύο φάσεις. Την πρώτη φάση πριν από τις έρευνες του Samuel Rubenson και τη δεύτερη με το έργο του Samuel Rubenson περί του Αγίου Αντωνίου και των Επιστολών του. Α ) Οι σημαντικότερες μελέτες και σύγχρονες μεταφράσεις των Επιστολών πριν από το έργο του Rubenson Οι πιο σημαντικές μελέτες των Επιστολών πριν το έργο του Rubenson είναι οι ακόλουθες: Το 1938 παρουσιάζεται η μελέτη του Frank Klejna 4, ο οποίος ερεύνησε τις Επιστολές του Αγίου Αντωνίου και του διαδόχου του Αμμωνά. Επίσης, ο ίδιος ερευνητής ασχολήθηκε με το αραβικό κείμενο. Το 1939, η μελέτη του Gerard Garitte 5 επισημαίνει κείμενα των στα έργα του Σενούντα και του Βήσα. Τονίζεται επίσης η σημασία της αραβικής παράδοσης των Επιστολών, στην οποία ο αριθμό ανέρχεται στις 20 Επιστολές. Ο G. Garitte ασχολήθηκε και με το θέμα της μόρφωσης του Αγίου Αντωνίου. Το 1975 εκδίδει ο Derwas Chitty 6 την πρώτη αγγλική μετάφραση των Επιστολών, έχοντας ως βάση όλες τις άλλες γλώσσες που τις διασώζουν, εκτός από την αραβική. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε η γαλλική μετάφραση από τον André Louf 7, επί τη βάσει κυρίως της λατινικής μετάφρασης του Garitte από το γεωργιανό κείμενο. Υπάρχουν επίσης μεταφράσεις στην ολλανδική 8 και ιταλική 9 γλώσσα. Βεβαίως, υπάρχουν και άλλες μελέτες σχετικά με τις Επιστολές, αλλά οι προαναφερθείσες αποτελούν τις πιο σημαντικές Garitte, `A propos des lettres, σ Klejna, Antonius und Ammonas, σ Garitte, A propos des lettres, σ Μ. Αντωνίου, Chitty The letters. 7 Μ. Αντωνίου, Louf Saint Antonine Lettres 8 Μ. Αντωνίου, Wagenaar Heilige Antonius abt. 9 Μ. Αντωνίου, Cremaschi Lettere. 10 Όπως, Hertling, Antonius der Einsiedle Kraus, Der Heilige Geist Giardini, La dottrina spirituale Couilleau, La liberté d'antoine σ

15 Β ) Το έργο του Rubenson Το 1990 εξέδωσε ο Rubenson το έργο του The Letters of St. Antony. Origenist Theology, Monastic Tradition and the Making of a Saint 11, που αποτελεί την πρώτη μεγάλη σοβαρή προσπάθεια για την έρευνα και μελέτη των Επιστολών σε όλες τις γλωσσικές εκδοχές τους. Το έργο αυτό αποτελείται από δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος ο Rubenson ασχολήθηκε με τις μεταφράσεις και την συγκριτική αξιολόγησή τους, με βάση το ύφος, τη δομή και το γνωστικό περιεχόμενο τους. Στο δεύτερο μέρος, το οποίο αναφέρεται στην προσωπικότητα του Αγίου Αντωνίου, επιχειρείται η σύγκριση όλων των άλλων πηγών της βιογραφίας του με το κείμενο των Επιστολών. Στη δεύτερη έκδοση του βιβλίου το 1995 ο Rubenson εξέδωσε νέα αγγλική μετάφραση των Επιστολών, έχοντας ως βάση όλες τις αρχαίες μεταφράσεις 12. Το έργο του Rubenson συνέβαλε ουσιαστικά στην ανάπτυξη των σπουδών για την πρώτη εποχή του μοναχισμού στην Αίγυπτο 13 και αποτέλεσε μία ουσιαστική πηγή για τους ερευνητές. Η συζήτηση, όμως, σχετικά με τις Επιστολές δεν σταμάτησε με τις έρευνες του Rubenson, αντίθετα ώθησε μερικούς ερευνητές, όπως τον Alexandr Khosroyev 14 και τον Philippe Luisier 15 να απορρίψουν την άποψή του σχετικά με τη γλώσσα σύνταξης του πρωτότυπου κειμένου των Επιστολών. Παρά ταύτα, η απόδοση των Επιστολών στον Άγιο Αντώνιο δεν αμφισβητήθηκε. Γ ) Το αραβικό κείμενο των Επιστολών και οι νέες μελέτες στην Κοπτορθόδοξη Εκκλησία. Σε διάφορα μοναστήρια, που υπάγονται στην Κοπτορθόδοξη Εκκλησία, το αραβικό κείμενο των Επιστολών κυκλοφόρησε με τη μορφή χειρογράφων μέχρι την έκδοση του βιβλίου του «Rawdat» το , στο οποίο οι Επιστολές εκδόθηκαν μαζί με άλλα έργα, τα οποία αποδόθηκαν στον Άγιο Αντώνιο. Μετά την έκδοση της αγγλικής 11 Rubenson, The Letters Ι. 12 Μ. Αντωνίου, Rubenson The Letters II. 13 Βλ. για παράδειγμα, Brakke,The Making of Monastic, σ. 23, όπου λέει: «Samuel Rubenson published his thorough study of the letters and made a compelling case for their authenticity. His work contributed substantially to the new perspectives on early Egyptian monasticism». 14 Khosroyev, Die Bibliothek von Nag Hammadi, σ Luisier, Autour d'un livre, σ Μ. Αντωνίου, Rawdat. 15

16 μετάφρασης του Chitty πραγματοποιήθηκαν δύο νέες και διαφορετικές αραβικές μεταφράσεις το 1979, που είχαν ως βάση τη μετάφραση αυτή του Chitty. Η πρώτη μετάφραση έγινε από τον Nosshy Abed El Shahid, τον διευθυντή του Κέντρου των Πατερικών Μελετών στο Κάιρο, στο οποίο ανήκει και ο γράφων. Στη μετάφραση αυτή φαίνεται η προσπάθεια του μεταφραστή σε μερικές περιπτώσεις να ταυτίσει τη μετάφραση του Chitty με την αρχαία Αραβική μετάφραση 17. Η δεύτερη μετάφραση προέρχεται από το μοναστήρι του Abo Maqar στην περιοχή του Wadi El Natroun. Μαζί με τη νέα μετάφραση εκδόθηκε και το κείμενο της αρχαίας Αραβικής μετάφρασης, καθώς και τα ερμηνευτικά σχόλια από τον πατέρα Matta El Meskeen (Matta Poor) 18, τον ηγούμενο του μοναστηριού. Στις μελέτες του για τις Επιστολές ο Rubenson διαπίστωσε τη σημασία της Αραβικής μετάφρασης, ότι, δηλαδή, αυτή αποτελεί τη μοναδική σωζόμενη μετάφραση, που πραγματοποιήθηκε με βάση το κοπτικό πρωτότυπο. Αυτό ώθησε το μοναστήρι του Abo Maqar το έτος 2001 να εκδώσει εκ νέου τις Επιστολές, με βάση μόνο το κείμενο της αρχαίας Αραβικής μετάφρασης, δίχως να λάβει υπόψη την μετάφραση του Chitty 19. Κατόπιν, κάποιος ανώνυμος μοναχός από το ίδιο μοναστήρι σύνταξε ένα Πατρολογικό εγχειρίδιο, στο οποίο περιέχεται ένα κεφάλαιο σχετικά με τις Επιστολές. Το κεφάλαιο αυτό αποτελεί μία περίληψη του περιεχομένου των Επιστολών με βάση το έργο του Rubenson 20. Παρατηρούμε ότι ο ανώνυμος Κόπτης μοναχός στο έργο αυτό παραβλέπει τις αναφορές του Rubenson όσον αφορά τις Πλατωνικές και Ωριγενιστικές διδασκαλίες, που εντοπίζονται στις Επιστολές του Αγίου Αντωνίου, και κατά κάποιο τρόπο συμφωνεί με την τάση του μεταφραστή της αρχαίας Αραβικής μετάφρασης να παραλείπει στοιχεία που πιθανόν να συνέδεαν τις Επιστολές με την φιλοσοφική παράδοση. 17 Μ. Αντωνίου, Nosshy Rasa il 18 Μ. Αντωνίου, Rasa il Abo Maqar I 19 Μ. Αντωνίου, Rasa il Abo Maqar II 20 (Ανώνυμος 2 ος ) Μελέτες σχετικά με τους Πατέρες, σ

17 Δ ) Ο Πατήρ Matta El Meskeen και οι Επιστολές του Αγίου Αντωνίου Το όνομα του π. Matta El Maskeen συνδέεται με τις Επιστολές του Αγίου Αντωνίου και των ερευνητών τους. Στον π. Matta 21 δόθηκαν κατ εντολή του Chitty, πριν την κοίμηση του 22, τα προσωπικά του χειρόγραφα σχετικά με τις μελέτες του για τον Άγιο Αντώνιο. Μία άλλη αναφορά για τον π. Matta βρίσκουμε στο έργο Rubenson. Σημειώνει, ο Rubenson πως, όταν αγόρασε από το βιβλιοπωλείο του Μοναστηριού του Abo Maqar το βιβλίο των Επιστολών, δεν παρακινήθηκε από το ενδιαφέρον του για το πρόσωπο του Αγίου Αντωνίου, αλλά εξαιτίας του ονόματος του συγγραφέα των ερμηνευτικών σχολίων, δηλαδή του π. Matta El Maskeen 23. Το ενδιαφέρον του π. Matta για τις Επιστολές εκδηλώθηκε πριν την έκδοση της νέας μετάφρασης του Chitty, διότι το 1972 εξέδωσε το βιβλίο του για τον Άγιο Αντώνιο 24, συμπεριλαμβάνοντας πολλά κείμενα του Αγίου από την Αραβική μετάφραση των Επιστολών, με ερμηνευτικά σχόλια. Μετά τη μετάφραση του βιβλίου αυτού στα γαλλικά, το μοναστήρι του Bellefontain προχώρησε στη μετάφραση του αραβικού κειμένου των Επιστολών στα γαλλικά. Η μετάφραση έγινε από έναν Κόπτη μοναχό, προερχόμενο από το μοναστήρι του Abo Maqar 25. Έπειτα με βάση την γαλλική μετάφραση έγινε η ιταλική μετάφραση από το μοναστήρι του Bose 26. Ε ) Οι Επιστολές στην Ελληνική βιβλιογραφία Όσον αφορά την έρευνα στον ελλαδικό ακαδημαϊκό χώρο, οι Επιστολές δεν έτυχαν της δέουσας προσοχής, αρχικά λόγω της απώλειας του ελληνικού κειμένου των Επιστολών και στη συνέχεια εξαιτίας της εξαγωγής επισφαλών συμπερασμάτων από την μελέτη του Βίου του Αγίου Αντωνίου που συνέταξε ο Μ. Αθανάσιος 27. Κατέληξαν, δηλαδή, στο συμπέρασμα ότι ο Άγιος Αντώνιος ήταν αγράμματος εξαιτίας της 21 El Meskeen, Οι προφορικές ομιλίες. 22 Η έκδοση της μετάφρασης του Chitty έγινε μετά την κοίμησή του από τον Kallistos Ware. Πρβλ. Veilleux, Monasticism and Gnosis, σ Rubenson, The Letters Ι, σ El Meskeen, Ο Άγιος Αντώνιος. 25 Μ. Αντωνίου, Vingt lettres Bellefontain. 26 Μ. Αντωνίου, Bose Leventi lettere. 27 Μ. Αθανασίου, Βίος Αντωνίου. 17

18 παραδοσιακής εικόνας των Πατέρων της ερήμου ως ανθρώπων, που απέφευγαν τη διδασκαλία με τα λόγια και με συγγράμματα. Το γεγονός αυτό επέτεινε την αμφιβολία για την αυθεντία των Επιστολών του Αγίου Αντωνίου. Ωστόσο, η άποψη αυτή για τον Άγιο Αντώνιο ως αγράμματου είναι συζητήσιμη καθώς η προσεκτική μελέτη του Βίου, και των άλλων πηγών για τον Άγιο, μπορεί να μας δώσει μια διαφορετική εικόνα. Επιπρόσθετα, η αυθεντία των Επιστολών δεν έχει αμφισβητηθεί ούτε από τους μεγάλους Έλληνες πατρολόγους 28. Μεθοδολογικά πρότερα Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να παρουσιάσει το περιεχόμενο των Επιστολών σύμφωνα με την κοπτο-αραβική παράδοση, δηλαδή με βάση το αραβικό κείμενο, καθώς επίσης και με όσα κείμενα διασώθηκαν από το πρωτότυπο κοπτικό κείμενο των Επιστολών. Είναι απαραίτητο να σημειώσουμε ότι το έργο μας αυτό δεν αποτελεί μία προσπάθεια μετάφρασης, ούτε αντιγραφής του έργου του Rubenson στα ελληνικά, διότι η μέθοδος μας είναι εντελώς διαφορετική. Περιλαμβάνει ουσιαστικά δύο τρόπους, τους οποίους δεν ακολούθησε ο Rubenson. Ο πρώτος είναι η αναλυτική εξέταση του κείμενου της κάθε Επιστολής ξεχωριστά. Ο δεύτερος είναι η σύγκριση ανάμεσα στην αραβική και στην ελληνική παράδοση των Επιστολών. Η σύγκριση βασίζεται στο γεγονός της ταυτόχρονης διάδοσης των Επιστολών και στις δύο μορφές, όπως φαίνεται από την παράθεσή τους στην έκδοση του Migne, στην οποία συναντάμε δύο διαφορετικές λατινικές μεταφράσεις των Επιστολών, τη μία με βάση την ελληνική παράδοση 29 και την άλλη με βάση την αραβική παράδοση 30. Επιπρόσθετα, θα ασχοληθούμε με θέματα, τα οποία δεν αναφέρονται στις προηγούμενες μελέτες. Στην εργασία μας, προσπαθήσαμε να εκθέσουμε την προσωπική μας άποψη, όσον αφορά στα προβλήματα του κειμένου των Επιστολών, στη γλώσσα σύνταξης του πρωτότυπου κειμένου, στην ενότητα των Επιστολών και στην αξιοπιστία του περιεχομένου τους. Η άποψη αυτή, όπως θα δούμε, δεν 28 Χρηστού, Ελληνική Πατρολογία Γ, σ.130 Παπαδοπούλου, «Πατρολογία Β», σ PG 40, PG 40,

19 συμφωνεί κατ ανάγκη με τις προηγούμενες μελέτες. Το περιεχόμενο της παρούσας εργασίας αποτελείται από τέσσερα κεφάλαια. Στο πρώτο αναφερόμαστε στο θέμα της προσωπικότητας του Αγίου Αντωνίου. Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να εκθέσει την εικόνα του Αγίου σύμφωνα με την κοπτο-αραβική παράδοση και να τη συγκρίνει με την ελληνική παράδοση. Επίσης, παρουσιάζουμε τα έργα του Αγίου στην κοπτο-αραβική παράδοση, των οποίων η σημασία είναι μεγάλη. Σε αυτό το σημείο ερχόμαστε σε αντίθεση με την παραδοσιακή άποψη για τα αραβικά κείμενα ως μη αξιόπιστα έργα, διότι κατά μία άποψη ανήκουν στην εποχή της παρακμής του μοναχισμού και της θεολογίας. Σκοπεύουμε, παράλληλα, να θέσουμε σε αμφισβήτηση την παλαιά παραδοσιακή εικόνα του Αγίου ως αγραμμάτου, ώστε να προετοιμάσουμε τη σκέψη του αναγνώστη να αποδεχθεί την αυθεντία των Επιστολών, θέμα με το οποίο θα ασχοληθούμε στο επόμενο κεφάλαιο. Το δεύτερο κεφάλαιο αφορά τη μελέτη της ιστορίας του κειμένου στις δυο παραδόσεις, τη γλώσσα σύνταξης του πρωτότυπου κειμένου, την αυθεντία των Επιστολών, τη χρονολογία και την αφορμή της σύνταξής τους και τους παραλήπτες των Επιστολών. Στο τρίτο κεφάλαιο θα εξετάσουμε αναλυτικά το κείμενο της κάθε Επιστολής ξεχωριστά συγκρίνοντας το με το παράλληλο κείμενο της ελληνικής παράδοσης, έχοντας ως βάση κυρίως την μετάφραση του Rubenson. Συνακόλουθα, θα εξετάσουμε την αξιολόγηση της Αραβικής μετάφρασης. Το τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο της εργασίας μας καταλήγει με μία σύντομη θεολογική προσέγγιση των Επιστολών. Στο τέλος της εργασίας, στο Παράρτημα, παρατίθεται ένας Πίνακας με τέσσερις στήλες. Στην πρώτη στήλη του Πίνακα αυτού παρουσιάζουμε το σωζόμενο κοπτικό κείμενο, στην δεύτερη στήλη έχουμε την μετάφραση του κειμένου αυτού, στην τέταρτη στήλη τοποθετήσαμε το παράλληλο αραβικό κείμενο και στην τρίτη στήλη υπάρχει η μετάφραση του αραβικού αυτού κειμένου. 19

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Γενική εισαγωγή περί της προσωπικότητας του Αγίου Αντωνίου 20

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Γενική εισαγωγή περί της προσωπικότητας του Αγίου Αντωνίου Το θέμα, που θα διερευνήσουμε στο παρόν κεφάλαιο αφορά την προσωπικότητα του Αγίου Αντωνίου και τα έργα, τα οποία αποδίδονται σ αυτόν σύμφωνα με την κοπτο-αραβική παράδοση. Προτού, όμως, να αναφερθούμε στα έργα, που αποδίδονται στον Άγιο Αντώνιο σύμφωνα με την Κοπτο-αραβική Παράδοση, θα εξετάσουμε το θέμα της μόρφωσης του Αγίου και την ικανότητά του να συντάξει τις συγκεκριμένες Επιστολές. Στο τέλος, δίδουμε κάποιες πληροφορίες για το ποιμαντικό του έργο και για τα σημαντικότερα Αιγυπτιακά μοναστικά κέντρα της εποχής του, ώστε να δώσουμε μια εικόνα των μοναχών, οι οποίοι ήταν οι παραλήπτες των Επιστολών και οι αναγνώστες τους. 1-1 Η εικόνα του Αγίου Αντωνίου. Σύγκριση της Κοπτο-αραβικής και της Ελληνικής παράδοσης Εισαγωγή Καταρχήν, είναι απαραίτητο να ορίσουμε, τι εννοούμε με την έκφραση «Κοπτο-αραβική Παράδοση» και τι «Ελληνική παράδοση». Όταν αναφέρουμε την έκφραση «Κοπτο-αραβική Παράδοση» αναφερόμαστε στα αραβικά κείμενα, που μεταφράστηκαν από Κόπτες μοναχούς, επί τη βάσει κείμενων που γράφτηκαν στην κοπτική καθώς επίσης και σε άλλες γλώσσες, κατά την εποχή της κυριαρχίας της αραβικής γλώσσας στην Αίγυπτο μετά την 1 η χιλιετία. Αν και υπάρχουν μερικά χειρόγραφα 31, που περιέχουν πληροφορίες για το βίο του Αγίου Αντωνίου, το ενδιαφέρον μας κατευθύνεται ουσιαστικά στο πιο γνωστό 31 Βλ. (Ανώνυμος 1 ος ), O Παράδεισος των Πατέρων σ. 22,23, όπου αναφέρει μερικά χειρόγραφα στο μοναστήρι του Αγίου Μακάριου Abo Maqar, Wadi El Natroun, όπως «οι διδασκαλίες του Αντωνίου και των άλλων Πατέρων» χειρόγραφο αρ. 23 στην βιβλιοθήκη του μοναστηριού Abo Maqar», «οι διδασκαλίες των πολλών Πατέρων» χειρόγραφο αρ. 41 στην ίδια βιβλιοθήκη, τα οποία περιέχουν μερικά αποφθέγματα, που μοιάζουν με τα κοπτικά πρωτότυπα, τα οποία εξέδωσε M. Amélineau, Histoire de Monastères. 21

22 από όλα, με τίτλο «الرهبان «بستان «Bostan El Rohban» στα κοπτικά «pi[wm ǹte nimona,oc», (Ο Παράδεισος των μοναχών) 32, που θεωρείται η αραβική εκδοχή των Αποφθεγμάτων των Πατέρων 33. Με την έκφραση «ελληνική παράδοση» εννοούμε τα ελληνικά κείμενα για τη βιογραφία του Αγίου και κυρίως το έργο του Αγίου Αθανασίου, Βίος καὶ ἡ πολιτεία τοῦ ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἁγίου Ἀντωνίου 34. Η σχέση μεταξύ των δύο Παραδόσεων Όταν αναφερόμαστε στις πηγές του βίου του Αγίου Αντωνίου και προσπαθούμε να συγκρίνουμε το έργο του Αγίου Αθανασίου με τις κοπτικές πηγές, αυτό δεν σημαίνει ότι θα κάνουμε σύγκριση μεταξύ ελληνικών και κοπτικών πηγών για τους ακόλουθους λόγους: 1-Διότι ο Άγιος Αθανάσιος ανήκει πρωτίστως στην Εκκλησία της Αιγύπτου 35. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα από την σχέση του με τον Άγιο Αντώνιο κατά την νεανική του ηλικία, καθώς και από την επίσκεψή του 32 Bostan. 33 El Meskeen, Ο Κοπτικός Μοναχισμός, σ. 707 Rubenson, Arabic Sources, σ.35 (Ανώνυμος 2 ος ) Μελέτες σχετικά με τους Πατέρες, σ Μ. Αθανασίου, Βίος. Στην παρούσα εργασία θα χρησιμοποιήσουμε το κριτικό κείμενο της έκδοσης του στη σειρά SC: Athanase d Alexandrie Vie d Antoine, Introduction, texte critique, traduction, notes et index, ar G.J.M. Bartelink, SC 400, Η θεωρία, που αναφέρει ότι υπήρχαν στην Αίγυπτο δύο Εκκλησίες, μία Ελληνική Εκκλησία, που βρισκόταν στην Αλεξάνδρεια, δηλαδή η Εκκλησία της Αλεξανδρείας, και η δεύτερη, η κοπτική Εκκλησία, που βρισκόταν στην Άνω Αίγυπτο, η οποία εμφανίστηκε με την έναρξη του μοναχισμού, δεν στηρίζεται σε πραγματικά θεμέλια, επειδή η γλώσσα δεν αποτέλεσε την αιτία για την διαίρεση της Εκκλησίας σε δύο μέρη. Σε αντίθεση με αυτό υπάρχουν πολλές ενδείξεις, που υποδηλώνουν την ενότητα της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας όπως: 1- Η στενή σχέση μεταξύ του Πατριαρχείου της Αλεξανδρείας και των προϊσταμένων των μονών, όπως συμβαίνει στις περιπτώσεις του Μ. Αντωνίου και Μ. Αθανασίου, καθώς και των Σενούντα και αγ. Κύριλλου. 2- Η χρήση της ελληνικής γλώσσας στην λειτουργία της περιοχής της Άνω Αιγύπτου μέχρι και σήμερα αποτελεί απόδειξη για την ενότητα της Εκκλησίας αυτής. 3- Τα περισσότερα ελληνικά χειρόγραφα, που αποκαλύφτηκαν στην Αίγυπτο προέρχονταν από την περιοχή της Άνω Αιγύπτου. 4- Η επίσκεψη του Αθανασίου του στην Άνω Αίγυπτο και η σχέση του με τον Άγιο Αντώνιο. 22

23 στην Άνω Αίγυπτο, στα μοναστήρια του Αγίου Παχωμίου. Το γεγονός αυτό σημαίνει κατά την άποψή μας ότι ο Μ. Αθανάσιος ήταν εγκρατής της Κοπτικής γλώσσας Επίσης, το έργο του Αγίου Αθανασίου μεταφράστηκε από νωρίς στην Σαϊδική διάλεκτο της κοπτικής γλώσσας 37. Επομένως μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι κοπτικές πηγές γνώριζαν το Βίο που συνέταξε ο M. Αθανάσιος και οι Κόπτες μοναχοί το μελετούσαν. 3- Οι πηγές του Αγίου Αθανασίου - εκτός από την προσωπική του εμπειρία με τον Άγιο Αντώνιο- προέρχονταν από τους Κόπτες μοναχούς. Σκοπός μας δεν είναι να προσφέρουμε νέες ιστορικές πληροφορίες για την ζωή του Αγίου Αντωνίου μέσα από διαφορετικές πηγές, ούτε να ασχοληθούμε με το ερώτημα, ποιες από αυτές είναι αληθείς. Διότι η άποψη των ερευνητών τονίζει ότι το έργο του Αθανασίου δεν μπορεί να θεωρηθεί ιστορικά αξιόπιστο 38, δηλαδή δεν προσφέρει την αληθινή εικόνα του Αγίου Αντωνίου, αλλά την ιδεώδη εικόνα, που ήθελε να ζωγραφίσει ο Άγιος Αθανάσιος 39. Το ίδιο, επίσης, μπορούμε να ισχυριστούμε για τις κοπτικές πηγές του Βίου του Αγίου Αντωνίου, που ήθελαν να προσφέρουν μία διδασκαλία για το μοναχισμό μέσα από το πρόσωπο του Αγίου Αντωνίου, όπως θα δούμε παρακάτω. Γι αυτό ο σκοπός μας είναι να προσπαθήσουμε να εξετάσουμε πως ένας θεολόγος και ποιμένας, όπως ο Άγιος Αθανάσιος παρουσιάζει το θέμα της αγιότητας του Αγίου Αντωνίου, όχι μόνο στους μοναχούς, 36 Ο L. Th. Lefort υπογστηρίζει ότι τα έργα του Αγίου Αθανασίου γράφτηκαν κατ αρχήν στα κοπτικά. Lefort, Athanase Auteur Copte. σ Επίσης, ο π. Matta El Meskeen στο βιβλίο του για τον Μ. Αθανάσιο αναφέρει ένα χειρόγραφο, του 11 ου ή 12 ου αι., το οποίο είναι μία αραβική μετάφραση κοπτικού πρωτότυπου και στο οποίο παρουσιάζεται μία νέα εικόνα για το βίο του Αγίου Αθανασίου. Σ αυτό τονίζεται η Αιγυπτιακή καταγωγή του, ότι ο πατέρας του ήταν πρεσβύτερος καθώς και ότι ο Αθανάσιος κατάγεται από την Άνω Αίγυπτο. Πρβλ. El Meskeen, Ο Άγιος Αθανάσιος σ Μ. Αθανασίου, vitae versio sahidica. 38 Όπως Weingarten, Mertel, Priessing, Holl, Reizensten,List, Cavallin, και Schutt, βλ. Bartelink, Die literarische, σ Πρβλ. επίσης την άποψη του Παπαδοπούλου, όπου υποστηρίζει την ιστορικότητα των ιστορουμένων στον Βίο, Παπαδοπούλου, Πατρολογία Β, σ Βλ., Rubenson Η πνευματικότητα του Αντωνίου, σ Κατά τον Rubenson το βιβλίο των Αποφθεγμάτων των Πατέρων προσφέρει μία πιο πραγματική εικόνα για το βίο του Αγίου Αντωνίου. Dorries, Die Vita Antonii, σ

24 αλλά επίσης και στους λαϊκούς και πως ένας μοναχός συγγραφέας παρουσιάζει το ίδιο θέμα σε ένα καθαρά μοναστικό πλαίσιο. Ερευνάτε μ αυτό τον τρόπο και αξιολογείται η ασκητική εκδοχή της αγιότητας στον αιγυπτιακό μοναχισμό. Κατά συνέπεια θα προσεγγίσουμε περισσότερο την έννοια και το σκοπό της ασκητικής ζωής των Αιγύπτιων μοναχών, που ανήκουν στη σχολή του Αγίου Αντωνίου. Ο Βίος του Αγίου Αντωνίου σύμφωνα με την Κοπτο-αραβική και Ελληνική παράδοση. 1-Η αιτία της αναχώρησης στη μοναχική ζωή. Σύμφωνα με τον Μ. Αθανάσιο, η αιτία για την οποία ο Άγιος Αντώνιος στράφηκε προς τον μοναχισμό υπήρξε η Αγία Γραφή. Διηγείται ο Μ. Αθανάσιος ότι ο Άγιος Αντώνιος μία ημέρα πηγαίνοντας στην εκκλησία και ακούγοντας τα λόγια του Ευαγγελίου: «εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι» 40 συλλογίστηκε την αποστολική ζωή, που αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων. Επίσης, μία άλλη φορά, όταν αναρωτιόταν για το μέλλον της αδελφής του, μπήκε στην εκκλησία και άκουσε πάλι από την Αγία Γραφή: «Μὴ οὖν μεριμνήσητε εἰς τὴν αὔριον». 41 Η παράθεση των παραπάνω λόγων ως αιτίων της φυγής του Αγίου Αντωνίου από τον κόσμο είναι ενδεικτική της μεθοδολογίας του Μ. Αθανασίου ως θεολόγου να προσφέρει αγιογραφικά παραδείγματα για την κάθε έκδοχή του χριστινικού βίου. Αντιθέτως, οι κοπτικές πηγές προσφέρουν μια διαφορετική ερμηνεία για τα πραγματικά αίτια. Τα αίτια της φυγής του Αγίου από τον κόσμο εντοπίζονται στη θέα και την αξιολόγηση του θανάτου. Αναφέρεται ότι όταν είδε τον πατέρα του νεκρό στο κρεβάτι, άρχισε να σκέφτεται την ματαιότητα του κόσμου αυτού, και είπε: «Ευλογημένο το όνομα του Θεού. Δεν είναι, αλήθεια, το πτώμα αυτό ολόκληρο, δεν άλλαξε τίποτα σ αυτό, εκτός από αυτή την αδύναμη αναπνοή; Πού είναι η δύναμή σου, η βούλησή σου, η εξουσία σου και τα χρήματά σου, σε βλέπω και τα έχεις χάσει όλα» Και μετά κοίταξε τον 40 Ματθ. 19,21 41 Ματθ. 6,34 24

25 πατέρα του και του είπε: «Εσύ έφυγες από τον κόσμο αυτό χωρίς το θέλημά σου. Δεν απορώ εξαιτίας αυτού, αλλά θα απορήσω εγώ με τον εαυτό μου, εάν έπραττα κι εγώ, όπως εσύ». Κατόπιν, με αυτή την σύντομη σκέψη, άφησε τον πατέρα του χωρίς ταφή!! και είπε: «Θα φύγω από τον κόσμο τούτο οικειοθελώς, να μην με αποβάλουν όπως τον πατέρα μου χωρίς το θέλημά του» 42. Και αποφάσισε να αναχωρήσει αμέσως από τον κόσμο, και όχι έπειτα από έξι μήνες, όπως αναφέρει ο Άγιος Αθανάσιος. Το κείμενο δεν κάνει λόγο για την αδελφή του Αγίου και την φροντίδα του σχετικά με την επιβίωση της. Στην εκδοχή αυτή ο ανώνυμος συγγραφέας θέλει να παρουσιάσει την διδασκαλία του για την σημασία του θανάτου στην ζωή του μοναχού. Αυτό φαίνεται καθαρά και στην ακολουθία της χειροτονίας του μοναχού στην Κοπτική Εκκλησία, διότι δεν υπάρχει ιδιαίτερη ακολουθία, αλλά απλά, όποιος επιθυμεί να γίνει μοναχός, πρέπει να κοιμηθεί μπροστά στο ιερό και να σκεπάσουν όλο το σώμα και το πρόσωπο του με κάλυμμα, όπως ακριβώς συμβαίνει με τον νεκρό άνθρωπο. Και τότε ο ηγούμενος διαβάζει την προσευχή για τους νεκρούς (δηλαδή τη νεκρώσιμη ακολουθία) σ αυτόν, χωρίς καμία προσθήκη ή αφαίρεση. Έτσι ο μοναχός θεωρείται νεκρός για αυτό τον κόσμο. 2- Τα χρήματα Και οι δύο πηγές αναφέρουν τον πλούτο του Αγίου, καθώς η ηθελημένη ακτημοσύνη του μοναχού είναι μία από τις ουσιαστικές αρχές του μοναχισμού. Ο Μ. Αθανάσιος αναφέρει ότι ο Αντώνιος μοίρασε τα χρήματά του στους φτωχούς σύμφωνα με την ευαγγελική εντολή. Οι κοπτικές πηγές τονίζουν πως ο Άγιος αρνήθηκε όλα τα υπάρχοντά του και έφυγε. Δεν αναφέρουν πράξη του σχετικά με τους φτωχούς, διότι δεν τους ενδιαφέρει η φιλανθρωπία, παρά η επίδειξη της περιφρόνησης των χρημάτων. 3- Ο διδάσκαλος του Μ. Αντωνίου. Αντίθετα με τον Μ. Αθανάσιο, οι κοπτικές πηγές δεν αναφέρουν τις επισκέψεις του Αντωνίου στους άλλους ασκητές, κατά τη διάρκεια 42 Bostan, σ

26 των οποίων πληροφορείται από αυτούς τις χριστιανικές αρετές. Ο λόγος της σιωπής αυτής πιθανόν βρίσκεται στο ότι ήθελαν να προσφέρουν στον Άγιο Αντώνιο τα πρωτεία του μοναχισμού και του ασκητικού βίου. Έτσι οι κοπτικές πηγές και τα Αποφθέγματα παραδίδουν ότι «.Καὶ μικρὸν διαναστὰς ἐπὶ τὰ ἔξω θεωρεῖ τινα ὁ Ἀντώνιος ὡς ἑαυτόν, καθεζόμενον καὶ ἐργαζόμενον, εἶτα ἀνιτστάμενον ἀπὸ τοῦ ἔργου καὶ προσευχόμενον, καὶ πάλιν καθεζόμενον καὶ τὴν σειρὰν πλέκοντα, εἶτα πάλιν εἰς προσευχὴν ἀνιστάμενον. Ἦν δὲ ἄγγελος Κυρίου, ἀποσταλεὶς πρὸς διόρθωσιν καὶ ἀσφάλειαν Ἀντωνίου. Καὶ ἤκουσε τοῦ ἀγγέλου λέγοντος: οὕτω ποίει, καὶ σώζει.» 43 Οι κοπτικές πηγές προσθέτουν ότι ο Άγγελος φορούσε τα μοναχικά ενδύματα και από τότε καθιέρωσε ο Αντώνιος τα ενδύματα αυτά ως το μοναχικό σχήμα και τα παρέδωσε στους μαθητές του 44. Για το λόγο αυτό, παρατηρούμε ότι τα μοναχικά ενδύματα κατέχουν μεγάλη σπουδαιότητα στην κοπτική παράδοση και αντίληψη για το μοναχισμό, πράγμα, που είχε επηρεάσει έντονα τον Άραβα μεταφραστή των Επιστολών, όπως θα δούμε παρακάτω. Η εκδοχή αυτή σκοπεύει να τονίσει πως η μοναχική ζωή προέρχεται από τον ουρανό και βρίσκεται σε συμφωνία με τα όσα εξιστορούνται στο βίο του αγίου Παχωμίου, σχετικά με την παραλαβή των κανόνων του μοναχισμού από τον άγγελο καθώς επίσης και την παράδοση που θέλει τον άγ. Μακάριο να συνοδεύεται από ένα Χερουβείμ σε όλη του τη ζωή. 5- Ο Αντώνιος ακούει την φωνή του Θεού μέσω μιας αμαρτωλής γυναίκας. Στις κοπτικές πηγές παραδίδεται η διήγηση, ότι μετά τη φυγή του, ο Άγιος διέμεινε σ ένα τόπο δίπλα στο Νείλο. Εκεί είδε μία γυναίκα, η οποία άρχισε να βγάζει τα ρούχα της, για να πλύνει τα πόδια της, συνοδευόμενη από τις υπηρέτριές της. Ο Αντώνιος την επέπληξε, λέγοντας «Δεν ντρέπεσαι, που είμαι μοναχός;» Του απάντησε ότι «αν είσαι μοναχός, πρέπει να κατοικείς στο βάθος της ερήμου, διότι εδώ δεν είναι χώρος των μοναχών». Ο Άγιος Αντώνιος δεν απάντησε, αλλά 43 Αποφθέγματα, του Μ. Αντωνίου (1) PG 65,76, ΕΠΕΦ 1, σ 42. Επ αυτού του σημείου φαίνεται πως η εξιστόρηση του Μ. Αθανασίου βρίσκεται πιο κοντά στην πραγματικότητα σε σύγκριση με τις άλλες πηγές, ερχόμενη σε αντίθεση με την άποψη του Rubenson και των άλλων ερευνητών. 44 Bostan. σ 6. 26

27 απόρησε, διότι δεν ήταν γνωστός ο μοναχισμός την εποχή αυτή, ούτε το όνομά του γι αυτό είπε στον εαυτό του «αυτά τα λόγια δεν είναι της γυναίκας αλλά είναι η φωνή του Αγγέλου του Κυρίου, που με επιπλήττει» 45. Έτσι πληροφορήθηκε ο Άγιος Αντώνιος από μία άσεμνη γυναίκα την ξενιτεία και εγκατέλειψε την πόλη για την ενδότερη έρημο. 6- Ο πνευματικός πόλεμος του Σατανά και η αντιμετώπισή του. Στον Βίο του Μ. Αθανασίου σκιαγραφείται η εικόνα του Αγίου Αντωνίου ως νικητή, που αντιμετώπισε το διάβολο χωρίς φόβο και τον νίκησε. Συναντούμε πλήθος διηγήσεων για την αδυναμία των δαιμόνων, την ανικανότητά τους μπροστά στον Άγιο, το χλευασμό του Αγίου από αυτούς, τη διδασκαλία του να τους περιφρονούμε και πως ήθελε μια φορά να χτυπήσει το διάβολο 46. Στο τέλος δε παρατίθεται η ομολογία του διαβόλου για την ήττα του: «Τὸν Θεὸν ἄρα μόνον δεῖ φοβεῖσθαι,τούτων δὲ καταφρονεῖν» 47 «Μᾶλλον οὖν καὶ μᾶλλον ὁ πανοῦργος διὰ ταῦτα καταφρονείσθω παρ ἡμῶν. Ὅ γὰρ εἴρηκεν ὁ Κύριος, τοῦτο ὑπὲρ ἡμῶν πεποίηκεν ἵνα καὶ παρ ἡμῶν ἀκούοντες οἱ δαίμονες τάς τοιαύτας φωνὰς ἀνατρέπωνται διὰ τὸν Κύριον, τὸν ἐν ταύταις αὐτοῖς ἐπιτιμήσαντα» 48 «Εἰ τοίνυν καὶ αὐτὸς ὁ διάβολος ὁμολόγει ὁμολογεῖ μηδὲν δύνασθαι, ὀφείλωμεν παντελῶς καταφρονεῖν αὐτοῦ τε καὶ τῶν δαιμόνων αὐτοῦ. Ὁ μὲν οὖν ἐχθρὸς μετὰ τῶν ἑαυτοῦ κυνῶν τοιαύτας ἔχει τὰς πανουργίας ἡμεῖς δέ, μαθόντες αὐτῶν τὴν ἀσθένειαν, καταφρονεῖν αὐτῶν δυνάμεθα» 49 Στις κοπτικές πηγές, ωστόσο, συναντούμε μία διαφορετική εντελώς εικόνα, όπου ο Άγιος αντιμετωπίζει τους δαίμονες με την ταπείνωση. Ταπείνωση όχι μόνο έναντι του Θεού αλλά και έναντι των δαιμόνων! Δεν τους περιφρονούσε, αλλά τους έλεγε: «Πανίσχυροι, τί θέλετε από μένα, τον καημένο και αδύναμο; Τί αξία έχω και συγκεντρώνεστε όλοι εσείς εναντίον μου, δεν ξέρετε ότι είμαι από 45 Bostan σ Βλ. Μ. Αθανασίου, Βίος 40 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 30,1 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 37,4 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 42,1 σ

28 χώμα, λέρα, ένα τίποτα και ο πιο ανίκανος να πολεμήσω τον πιο μικρό από σας;» Και έπεφτε στη γη και φώναζε: «Κύριε, βοήθησέ με και ενίσχυσε την αδυναμία μου, ελέησόν με, Κύριε, διότι προσφεύγω προς Εσένα, Κύριε, μην με αφήσεις, επειδή με θεωρούν ότι είμαι σημαντικός, Κύριε, εσύ ξέρεις ότι είμαι αδύναμος να αντισταθώ και στον πιο μικρό από αυτούς». Σύμφωνα με τις κοπτικές πηγές, οι δαίμονες δεν άντεχαν τέτοια λόγια γεμάτα ταπείνωση: «οι δαίμονες, όμως, όταν άκουγαν την προσευχή αυτή, που είναι γεμάτη ζωή και ταπείνωση, δραπέτευαν και δεν μπορούσαν να τον πλησιάσουν». Σε άλλες διηγήσεις μαρτυρείται «και οι δαίμονες καιγόντουσαν εξαιτίας της βαθειάς του ταπείνωσης» 50. Σε αυτό το σημείο η κοπτική παράδοση του Βίου επιχειρεί να υπερτονίσει τη σημασία της ταπείνωσης στην ζωή του μοναχού. 7- Η επίσκεψή του στον Άγιο Παύλο τον Θηβαίο, τον πρώτο αναχωρητή Ο Μ. Αθανάσιος δεν αναφέρει την επίσκεψη του Αντωνίου στον άγ. Παύλο τον Θηβαίο, που θεωρείται, σύμφωνα με την κοπτική παράδοση, ο πρώτος αναχωρητής. Αντιθέτως οι κοπτικές πηγές διηγούνται το επεισόδιο αυτό και το συνδέουν με τον λογισμό του Αγίου Αντωνίου, για τον αν είναι αυτός ο πρώτος, που αναχώρησε στην έρημο. Η φωνή τότε του Θεού τον παρότρυνε να μην πιστέψει κάτι τέτοιο, διότι υπάρχει κάποιος άλλος άνθρωπος, που είναι πιο σπουδαίος από αυτόν. Σκοπός της διήγησης είναι να δείξει πως μπορούν και οι άγιοι να καταλαμβάνονται από τέτοιες σκέψεις και πως ο Θεός τους διδάσκει συνεχώς την ταπείνωση. Αν συγκρίνουμε τον κοπτικό βίο του άγ. Παύλου, με το Βίο που συνέταξε ο Άγιος Ιερώνυμος 51, θα βρούμε παρόμοια διήγηση για τον Άγιο Αντώνιο. Ο Άγιος Ιερώνυμος αναφέρει ότι η αιτία της φυγής του Αγίου Παύλου ήταν ο διωγμός του Δεκίου. Αυτό όμως δεν γίνεται αποδεκτό από τη μοναστική παράδοση καθώς οι κοπτικές πηγές παραθέτουν άλλη αιτία, πιο συμβατή με την πνευματικότητα των μοναχών της εποχής του. Αναφέρεται ότι φιλονίκησε ο Άγιος με τον αδελφό του για την κληρονομιά του πατέρα τους, και πήγαν στο 50 Bostan σ. 6,7. 51 Hieronymus, Vita Pauli PL 23,

29 δικαστή της πόλης, για να εκδικάσει την υπόθεσή τους. Στο δρόμο είδε ο Άγιος Παύλος μια νεκροφόρα άμαξα και όταν ρώτησε για τον νεκρό, του απάντησαν ότι ήταν κάποιος πολύ πλούσιος στην πόλη και πέθανε, αφήνοντας πίσω του όλα του τα υπάρχοντά. Συλλογιζόμενος ο άγ. Παύλος, αποφάσισε να αφήσει όλη του την κληρονομιά στον αδελφό του και αμέσως αναχώρησε για την έρημο 52, όπως ακριβώς έκανε και ο Άγιος Αντώνιος. Συνοψίζοντας τις διαφορές των δύο παραδόσεων μπορούμε να σημειώσουμε τα εξής: Ο Μ. Αθανάσιος επιθυμώντας να παράσχει αγιογραφικά θεμέλια στο μοναχικό κίνημα, που εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην εποχή του, αναφέρει ως πρωτογενή αίτια του τους λόγους του Κυρίου ενώ ταυτόχρονα, με τις αναφορές στην εμπλοκή του Αντωνίου στην Αρειανική έριδα θέλει να επισημάνει τον θετικό ρόλο του μοναχισμού στην επίλυση των προβλημάτων που απασχολούσαν την Εκκλησία τον 4 ο αι. Ο Αθανάσιος τονίζει ότι όλα τα έργα του Αντωνίου, όπως και η διδασκαλία του και η ασκητική του ζωή πηγάζουν από την Αγία Γραφή και από την τήρηση από την πλευρά του Αγίου των: «Ὁ δὲ Ἀντώνιος, μαθὼν ἐκ τῶν γραφῶν πολλὰς εἶναι τὰς μεθοδείας τοῦ ἐχθροῦ» 53. «Ἔλεγεν αὐτοῖς : Τάς μὲν γραφὰς ἱκανὰς εἲναι πρὸς διδασκαλίαν,..» 54 «Ὁ δὲ Κύριος ἦν αὐτὸν φυλάττων, ἵνα καὶ ἐν τῇ ἀσκήσει, ἥν αὐτὸς ἐκ τῶν γραφῶν μεμάθηκεν, πολλοῖς διδάσκαλος γένηται» 55. Ο Μ. Αθανάσιος σκιαγράφησε με αυτό τον τρόπο στο πρόσωπο του Αγίου Αντωνίου τον ήρωα της Εκκλησίας, που πήγε στην έρημο, για να αντιμετωπίσει το διάβολο. Η νίκη επί του διαβόλου επιβεβαιώνεται με την ομολογία και αποδοχή της ήττας του. Αντίθετα, στις κοπτικές πηγές παρατηρούμε τον ανώνυμο συγγραφέα να έχει εντελώς διαφορετικό σκοπό και τάση από τον Αθανάσιο, αφού ο συγγραφέας αυτός ως γέροντας μοναχός επιθυμεί να διδάξει στους μαθητές του, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα το βίο του 52 (Ανώνυμος 1 ος ), O Παράδεισος των Πατέρων, σ Μ. Αθανασίου, Βίος 7,3 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 16,1 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 46,6 σ

30 Αντωνίου, τις αρχές του μοναχισμού, οι οποίες είναι: ο θάνατος όσον αφορά τα του κόσμου, η περιφρόνηση των χρημάτων, η ταπείνωση μέχρις εσχάτων, και η μη καταφρόνηση των αμαρτωλών. Αναδεικνύει την τιμή του μοναχικού σχήματος, και τον σεβασμό της μοναχικής ζωής επικαλούμενος τη θεία προέλευσή τους. Ο Αντώνιος σκιαγραφείται ως ο μετανοημένος άνθρωπος, που αντιλήφθηκε τη ματαιότητα του κόσμου και την αλήθεια του θανάτου, και για το λόγο αυτό διέφυγε στην έρημο αναζητώντας τη σωτηρία της ψυχής του. 30

31 1-2 Η μόρφωση του Αγίου Αντωνίου. Δεν μπορεί να αμφισβητηθεί η επίδραση του μοναχικού κινήματος τόσο στην ανάπτυξη της χριστιανικής πνευματικότητας όσο και στην εξέλιξη της ανθρώπινης αυτοσυνειδησίας. Το κίνημα του μοναχισμού ως προς τον χώρο ανάπτυξης του έχει τις απαρχές του στην Αίγυπτο. Εκεί αναπτύχθηκε και ρίζωσε η μοναχική παράδοση τόσο του κοινοβίου όσο και του ερημιτισμού. Οι πρώτοι μοναχοί θεωρήθηκαν από την έρευνα ως άνθρωποι αγράμματοι, οι οποίοι είχαν άγνοια όχι μόνο της ελληνικής παιδείας και φιλοσοφίας αλλά ακόμη και του τοπικού αλφαβήτου 56. Η άποψη αυτή δεν υποστηρίζεται πλέον, διότι έχουν προκύψει νέα στοιχεία για την κοπτική μετάφραση της Αγίας Γραφής, η οποία έγινε ταυτόχρονα σχεδόν με τη γέννηση και ανάπτυξη του φαινομένου. Την ίδια εποχή έγιναν πολλές μεταφράσεις από κείμενα της ελληνικής Γραμματείας ενώ ανακαλύφθηκαν χειρόγραφα (σχολικά εγχειρίδια), τα οποία περιέχουν από τη μία πλευρά πλατωνικά κείμενα και από την πίσω τους πλευρά κείμενα από τους ψαλμούς. Άλλα πάλι χειρόγραφα της ίδιας κατηγορίας περιέχουν κείμενα του Ομήρου από τη μία πλευρά τους και κείμενα των Ψαλμών στα κοπτικά στην πίσω πλευρά τους 57. Επίσης, έχουμε πολλά μεταφρασμένα κείμενα των Πατέρων (όπως τη Διδαχή των Αποστόλων, την Ά Επιστολή του Κλήμεντος κ.ά.). Η ανακάλυψη της γνωστικής βιβλιοθήκης στο Nag Hamady στην περιοχή της Άνω Αιγύπτου, που αποτελείται από χειρόγραφα μεταφρασμένα στην κοπτική γλώσσα, αποτελεί μία απόδειξη για την πολιτιστική σύνδεση μεταξύ των περιοχών της Άνω και της Κάτω Αιγύπτου, δηλαδή της ελληνικής και κοπτικής Αιγύπτου. Επομένως, η άγνοια της ελληνικής γλώσσας δεν σημαίνει αναγκαστικά και άγνοια 56 Βλ., Αποφθέγματα, του Αρσενίου (6) PG 65,89, ΕΠΕΦ 1 σ. 68. «Ἐρωτῶντος πότε τοῦ ἀββᾶ Ἀρσενίου τινὰ γέροντα Αἰγύπτιον περὶ ἰδίων λογισμῶν, ἕτερος ἰδὼν αὐτὸν εἶπεν: Ἀββᾶ Ἀρσένιε, πῶς τοσαύτην παίδευσιν ῥωμαϊκὴν καὶ ἑλληνικὴν ἐπιστάμενος, τοῦτον τὸν ἀγροῖκον περὶ τῶν σῶν λογισμῶν ἐρωτᾷς; Ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτὸν: Τὴν μὲν ῥωμαϊκὴν καὶ ἑλληνικὴν ἐπίσταμαι παίδευσιν, τὸν δὲ ἀλφάβητον τοῦ ἀγροίκου τούτου οὔπω μεμάθηκα».πρβλ. επίσης Παπαδοπούλου, Πατρολογία Β, σ Roberts, Manuscript, Society, σ.10,

32 της ελληνικής φιλοσοφίας και παιδείας 58. Η μόρφωση του Αγίου Αντωνίου κατά Μ. Αθανάσιο. Ο Μ. Αθανάσιος αναφέρει αρκετές φορές στον Βίο ότι ο Μ. Αντώνιος ήταν αγράμματος και δεν γνώριζε την ελληνική παιδεία και φιλοσοφία. Παραθέτουμε μερικά αποσπάσματα από τον Βίο που περιγράφουν κατά κάποιον τρόπο την παιδεία του: - Στην νεανική του ηλικία δεν επιθύμησε να μάθει γράμματα «ἐπειδὴ δὲ καὶ αὐξήσας ἐγένετο παῖς, καὶ προέκοπτε τῇ ἡλικία, γράμματα μὲν μαθεῖν οὐκ ἠνέσχετο» 59, - Στο επεισόδιο με τους φιλοσόφους αναφέρει ο Αθανάσιος ότι «Καὶ φρόνιμος δὲ ἧν λίαν καὶ τὸ θαυμαστόν, ὅτι, γράμμα μὴ μαθών, ἀγχίνους ἧν καὶ συνετὸς ἄνθρωπος» 60 «Ἄλλων δὲ πάλιν τοιούτων ἀπαντησάντων πρὸς αὐτὸν ἐν τῷ ὄρει τῷ ἔξω καὶ νομιζόντων χλευάζειν ὅτι μὴ μεμάθηκε γράμματα» 61 - Στην λήψη των επιστολών από τους βασιλιάδες δεν ήθελε αρχικά να τους απαντήσει «Ἀλλ οὔτε τὰ γράμματα περὶ πολλοῦ τινος ἐποιεῖτο, οὔτε ἐπὶ ταῖς ἐπιστολαῖς ἐγεγήθει. Ὁ αὐτὸς δὲ ἦν, οἷος καὶ πρὸ τοῦ γράφειν οὕτε τοὺς βασιλέας.» 62 «Ἐβούλετο μὲν οὖν μὴ δέχεσθαι τὰς ἐπιστολάς, λέγω οὐκ εἰδέναι πρὸς τὰ τοιαῦτα ἀντιγράφειν». 63 Ο Αθανάσιος αναφέρει περί του Αγίου Αντωνίου ότι μιλούσε μόνο την αιγυπτιακή γλώσσα, και επικοινωνούσε με τους Έλληνες μέσω μεταφραστή 64. Γι αυτό, μετά την διάδοση της Βιογραφίας επικράτησε η άποψη στα μεταγενέστερα συγγράμματα, ότι ο Άγιος ήταν εντελώς αγράμματος, δηλαδή αναλφάβητος.σχετικά με αυτό - ο Άγιος Αυγουστίνος, σημειώνει για τον Αντώνιο «τον άγιον και τέλειον άνδρα, μοναχόν Αιγύπτιον χωρίς καμμιά γνώσι των 58 Σχετικά με τους Κόπτες μοναχούς και την μόρφωσή τους, Βλ., Hasitzka, Neue Texte Und Dokumentation. Βλ. επίσης Rubenson, Philosophy and Simplicity, σ Μ. Αθανασίου, Βίος 1,2 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 72,1 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 73,1 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 81,2 σ. 340, Μ. Αθανασίου, Βίος 81,4 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 16, 71,

33 γραμμάτων είχε μάθει απ έξω την Αγία Γραφή εξ ακοής και την είχε κατανοήσει πολύ καλά συλλογιζόμενος μόνος του» Στην Ιστορία του Σωκράτους αναφέρεται ότι: «Τῷ δικαίῳ Ἀντωνίῳ προῆλθεν τὶς τῶν τότε σοφῶν, καὶ Πῶς διακαρτερεῖς, εἶπεν, ὦ Πάτερ, τῆς ἐκ τῶν βιβλίων παραμυθίας ἐστερημένος; Τὸ ἐμὸν βιβλίον, ἔφῃ ὁ Ἀντώνιος, ὦ φιλόσοφε, ἡ φύσις τῶν γεγονότων ἐστὶ, καὶ πάρεστιν ὅτε βούλομαι τοὺς λόγους ἀναγινώσκειν τούς τοῦ Θεοῦ.» 66 - Στη «Λαυσαϊκή Ιστορία» του Παλλαδίου αναφέρεται το όνομα του μεταφραστή του Αγίου «Μεμαθηκὼς οὖν τοῦτο ὁ Κρόνιος ἐξέστη, καὶ λαβὼν Εὐαγγέλιον εἰς πίστιν τῶν ἀκουόντων τέθεικεν ἐν μέσῳ τῶν ἀδελφῶν, καὶ διωμόσατο αὐτοῖς ἀφηγησάμενος τὴν πρόγνωσιν τοῦ μεγάλου Ἀντωνίου περὶ αὐτῶν καὶ περὶ πάντων τῶν συμβεβηκότων, ὅτι: Τούτων τῶν ὅλων τῶν λόγων ἑρμηνεὺς αὐτὸς γέγονα, τοῦ μακαρίου Ἀντωνίου, ἑλληνιστὶ μὴ εἰδότος. Ἐγὼ γὰρ ἠπιστάμην ἀμφοτέρων τάς γλώσσας, καὶ ἡρμήνευσα αὐτοῖς, τοῖς μὲν μακαρίοις λοιπὸν διὰ τήν του Χριστού χάριν Εὐλογίῳ καὶ τῶ λελωβημένῳ τῷ σώματι ἑλληνιστί, παρὰ τοῦ μεγάλου εἰρημένα τῷ δὲ παναγίῳ καὶ μακαρίῳ καὶ μεγάλῳ Ἀντωνίῳ αἰγυπτιστί, παρὰ τῶν ἀμφοτέρων εἰρημένα.» 67 Η έμφαση στην παντελή αγραμματοσύνη του Αγίου Αντωνίου, τονίστηκε στην εκκλησιαστική ιστοριογραφία και κατόπιν πέρασε και στη σύγχρονη έρευνα. Όμως, άλλοι ερευνητές όπως οι Tillemont 68 και G. Garitte 69 έχουν την άποψη ότι ο Αντώνιος αγνοούσε μόνο την ελληνική γλώσσα αλλά γνώριζε ανάγνωση και γραφή της μητρικής του γλώσσας, δηλαδή της κοπτικής γλώσσας. Την άποψή τους την στηρίζουν στα εξής: 1- Δεν μπορεί να καταγόταν από εύπορη οικογένεια και να ήταν αναλφάβητος όπως αναφέρεται στο Βίο. 65 Augustinus, De doctrine Christiana, Prol., 4 PL 34,17, η ελληνική μτφρ. από το βιβλίο του Σακελλαρίου, Μέγας Αντώνιος, σ Σωκράτους, Εκκλησιαστική Ιστορία, 4,23 PG 67, Παλλαδίου, Λαυσαϊκή Ιστορία 26 PG 34, 1076, ΕΠΕΦ 6 σ Tillemont, Mémoires pour servir, σ Garitte, `A propos des lettres, σ

34 2- Στην αρχή της ζωής του, κατά τον Βίο, επισκεπτόταν τους σύγχρονούς του ασκητές, για να διδαχθεί τις αρετές, μία από τις οποίες ήταν και η αγάπη για την ανάγνωση «ἄλλοῦ δὲ τὸ φιλάνθρωπον κατενόει καὶ τῷ μὲν ἀγυπνοῦντι, τῷ δὲ φιλολογοῦντι προσεῖχεν» 70. Επεδείκνυε δε τον σεβασμό και την εκτίμηση προς αυτούς. 3- Συμβούλευε τους μαθητές του να καταγραφούν τις αμαρτίες τους με τη μορφή σημειώσεων. «Ἔστω δὲ καὶ αὐτή πρὸς ἀσφάλειαν τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν παρατήρησις. Ἕκαστος τὰς πράξεις καὶ τὰ κινήματα τῆς ψυχῆς, ὡς μέλλοντες ἀλλήλοις ἀπαγγέλλειν, σημειώμεθα καὶ γράφωμεν.» 71 «Ἔστω οὖν ἡμῖν τὸ γράμμα ἀντὶ ὀφθαλμῶν τῶν συνασκητῶν, ἵνα, ἐρυθριῶντες γράψαι ὡς τὸ βλέπεσθαι, μηδ ὅλως ἐνθυμηθῶμεν τὰ φαῦλα.» 72. Η πρόταση αυτή προς τους μαθητές, κατά τη συλλογιστική των παραπάνω, δεν μπορεί να προέρχεται από κάποιον αγράμματο άνθρωπο. 4- Η έκφραση του Αθανασίου για τον Αντώνιο είναι «μὴ μεμάθηκε γράμματα» 73. Ο σκοπός της έκφρασης ήταν πιθανόν να δείξει ότι ο Άγιος αγνοούσε την ελληνική παιδεία και φιλοσοφία, διότι στο ίδιο έργο αναφέρεται: «Ἕλληνες μὲν οὖν ἀποδημοῦσι καὶ θάλασσαν περῶσιν, ἵνα γράμματα μάθωσιν.» 74 Από το παραπάνω μπορούμε να συνάγουμε ότι η έκφραση σημαίνει όχι την εκμάθηση της γραφής και της ανάγνωσης, αλλά την ελληνική παιδεία. 5- Σχετικά με τις Επιστολές των βασιλιάδων, στις οποίες δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία, υπογραμμίζει ο Αθανάσιος ότι στο τέλος «ἐπέτρεπεν ἀναγινώσκεσθαι. Καὶ ἀντέγραφεν, ἀποδεχόμενος μὲν αὐτούς,» Μνημονεύει, επίσης, ο Αθανάσιος ότι ο Αντώνιος έχει γράψει επιστολή σε κάποιον Αρειανό στρατηγό, που ονομάζεται Βαλάκιος «. ἀποστέλλει πρὸς αὐτὸν ὁ Ἀντώνιος καὶ γράφει τοιοῦτον ἔχουσαν νοῦν 70 Μ. Αθανασίου, Βίος 4,1 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 55,9 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 55,12 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 73,1 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 20,4 σ Μ. Αθανασίου, Βίος 81,4-5 σ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης

Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι. Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης Πατέρες και Οικουµενικοί Διδάσκαλοι ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Πατρολογία Ι (Υ102) Διδάσκων: Συμεών Πασχαλίδης 1 ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ Οι Πατέρες των πρώτων αιώνων Ποιοι ονοµάζονταν

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 11: Οι Καππαδόκες Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

Παρόμοια νὰ σκεφθῇς ὅτι καὶ ἕνας ποὺ στέκεται κοντὰ σὲ μία μεγάλη πυρκαϊά, διατηρεῖ τὴν θερμότητα γιὰ πολὺ καιρὸ καὶ μετὰ τὴν ἀπομάκρυνσί του ἀπὸ τὴν φωτιά. Άραγε ἀπὸ ποιὰ ἄρρητη εὐωδία φιλανθρωπίας, ἀπὸ

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου. Μοναχισμός

2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου. Μοναχισμός 2ο Γυμνάσιο Χαϊδαρίου Μοναχισμός Της Μαργαρίτας Βελέντζα Γ1 2011-2012 Με τον όρο μοναχισμός στον Χριστιανισμό εννοείται το θρησκευτικό κίνημα των λαϊκών -κυρίως- που με βάση το κήρυγμα του Ιησού και την

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ

Α ΕΞΑΜΗΝΟ. Επιλέγονται τρία (3) από τα παραπάνω προσφερόμενα μαθήματα. ΣΥΝΟΛΟ (επί των επιλεγομένων μαθημάτων) 30 Β ΕΞΑΜΗΝΟ Το σύνολο των Πιστωτικών Μονάδων (), που απαιτούνται για την απόκτηση του Μ.Δ.Ε., ανέρχονται σε 120. Αναλυτικότερα το πρόγραμμα των μαθημάτων διαμορφώνεται ανά κατεύθυνση ως εξής: 1. ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΒΙΒΛΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ

ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ Ο συγγραφέας και εδώ δε γράφει το όνομά του, αλλά η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση ομόφωνα αποδίδει το ευαγγέλιο αυτό στον Μάρκο και το συνέδεσε κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο με το όνομα του απ. Πέτρου. 1. ΜΑΡΤΥΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2

Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Ερμηνεία του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου Ενότητα: 2 Χρήστος Καρακόλης Τμήμα Θεολογίας Σελίδα 2 1. Πρόλογος Ι Α 1α Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος α β καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν, β γ καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος, α 2 οὗτος ἦν

Διαβάστε περισσότερα

Αγιολογία - Εορτολογία

Αγιολογία - Εορτολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 1: Η θέση της Αγιολογίας στη Θεολογία και τις ανθρωπιστικές επιστήµες. Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 7: Αρχαίοι Απολογητές 2

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 3: Ο θεολογικός χαρακτήρας

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης.

Οι Άγιοι της Θεσσαλονίκης. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Οι Άγιοι της. Ενότητα 5: Άγιοι Αρχιεπίσκοποι της Συµεών Πασχαλίδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΟΙΝΗ ΓΙΟΡΤΗ. Σκηνή 1 η

Η ΚΟΙΝΗ ΓΙΟΡΤΗ. Σκηνή 1 η ΠΡΟΣΩΠΑ Μέγας Βασίλειος Γρηγόριος ο Θεολόγος Ιωάννης ο Χρυσόστομος Μαυρόπους Ιωάννης Βασιλίτης 1 ος Βασιλίτης 2 ος Βασιλίτης 3 ος Γρηγορίτης 1 ος Γρηγορίτης 2 ος Γρηγορίτης 3 ος Ιωαννίτης 1 ος Ιωαννίτης

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΗΘΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Το αντικείμενο [τα βασικά]

Το αντικείμενο [τα βασικά] Το αντικείμενο [τα βασικά] Στην ενότητα αυτή θα ασχοληθούμε με το αντικείμενο στα αρχαία ελληνικά. Παράλληλα θα δίνονται παραδείγματα και στα Νέα Ελληνικά (ΝΕ) Τι είναι το αντικείμενο; Αντικείμενο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πανιερώτατος ομιλεί στα Μ.Μ.Ε. συνοδευόμενος από τις Πρυτανικές Αρχές.

Ο Πανιερώτατος ομιλεί στα Μ.Μ.Ε. συνοδευόμενος από τις Πρυτανικές Αρχές. Ο Πανιερώτατος ομιλεί στα Μ.Μ.Ε. συνοδευόμενος από τις Πρυτανικές Αρχές. Μητροπολίτης Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρος Επίτιμος Διδάκτορας της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 26: ΕΚΚΛΗΣΙΑΤΙΚΗ ΑΚΡΙΒΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ Ο όρος διαθήκη Οι Εβδομήντα μεταφράζουν την εβραϊκή λέξη berith στα ελληνικά διαθήκη Απαντάται στις εκφράσεις παλαιά διαθήκη και καινή διαθήκη. Σημαίνει συμφωνία (γάμου), που συντελέσθηκε ανάμεσα στο Θεό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ

ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΛΕΟΝΤΕΙΟ ΛΥΚΕΙΟ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ 2014 Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή «Αυτός σήκωσε τις αμαρτίες μας με το ίδιο Του το σώμα στο σταυρό, για να πεθάνουμε κι εμείς ως προς την αμαρτία και να

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΕΛΛΑΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΣΥΝΤΟΜΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 1925 Ιδρύεται το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης. 1942 Αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 5 : Η αφήγηση της Ανάστασης στο κατά Λουκάν (Μέρος Β ) Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Η Παύλεια Θεολογία

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Η Παύλεια Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Η πρόσληψη του Παύλου στις δευτεροπαύλειες επιστολές και σε άλλα κείμενα της αρχαίας Εκκλησίας Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Το Ιδεολογικό Υπόβαθρο της προς Εβραίους

Το Ιδεολογικό Υπόβαθρο της προς Εβραίους Το Ιδεολογικό Υπόβαθρο της προς Εβραίους 1. Εξωχριστιανικό 2. Χριστιανικό 1. Εξωχριστιανικό Το φιλωνικό υπόβαθρο To γνωστικό υπόβαθρο Το κουμρανικό υπόβαθρο To σαμαρειτικό υπόβαθρο Tο ιουδαϊκό μυστικιστικό

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α Κείμενο Ἀκούσας ταῦτα ὁ Θηραμένης, ἀνεπήδησεν ἐπί τήν ἑστίαν καί εἶπεν: «Ἐγώ δ ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκευεύω τά πάντων ἐννομώτατα, μή ἐπί Κριτίᾳ εἶναι ἐξαλείφειν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α

ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΡ. ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ECTS ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Α/Α ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ : Εθνικόν και Καποδιαστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 _ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α/Α ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΩΔΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων.

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων. Ενότητα 6: Οι Αποστολικοί Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων

Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Πατρολογία Ι. Εισαγωγή στην Πατρολογία Γραµµατεία και Θεολογία των Πατέρων των τεσσάρων πρώτων αιώνων Ενότητα 12: Οι Καππαδόκες Πατέρες

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα

Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα Κ. Σ. Δ. Μ. Ο. Μ. Οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι είναι μια φιλοσοφική, θρησκευτική και πολιτική σχολή που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα π.χ από τον Πυθαγόρα τον Σάμιο στον Κρότωνα της Κάτω Ιταλίας. Η κοινότητα στεγαζόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 9: Το βιβλίο της Αποκάλυψης: Α μέρος Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ

ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΕ ΘΕΣΕΙΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΩΡΑΙΟΚΑΣΤΡΟΥ ΤΑΞΗ: Β ΑΡΙΘΜΟΣ ΜΑΘΗΤΩΝ: 23 ΑΓΟΡΙΑ: 13 ΚΟΡΙΤΣΙΑ: 10 ΕΚΠΟΝΗΣΗ: ΛΙΑΠΗ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ:

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς ΑΠOΠΑΜΑ ΑΠO ΣΗΝ ΟΜΙΛΙΑ του Π. ΠEΣΡΟΤ ΧΙΡ στο 20ο ΙΕΡΑΠΟΣΟΛΙΚO ΤΝΕΔΡΙΟ ΤΝΕΡΓΑΣΩΝ ΣΟΤ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΤ ΧΡΙΣ. ΟΜΙΛΟΤ ΕΙ ΣΗΝ ΚΑΣΑΚΗΝΩΙΝ ΑΓΙΑ ΣΑΒΙΘΑ Αράχωβης Παρανάσσου Βοιωτίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΑΓΙΟΣ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ Ο ΦΙΛΟΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Ο Λάζαρος ήταν στενός φίλος του Χριστού. Κατοικούσε στη Βηθανία, 3 χλμ. περίπου ανατολικά της Ιερουσαλήμ και οι αδελφές του Μάρθα και Μαρία φιλοξένησαν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ:

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ: ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ: Η ΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ: Η Αικατερίνη είχε κάλλος και ομορφιά ασύγκριτη. Η μητέρα της και οι συγγενείς της την πίεζαν συνεχώς να παντρευτεί, για να μην φύγουν από τα χέρια τους

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 7 : Η αφήγηση της Ανάστασης στο κατά Ιωάννην (Μέρος Α ) Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13

Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές. Tuesday, March 5, 13 Αποστολικοί Πατέρες και Απολογητές Το πλήρωμα του χρόνου Συνάντηση Ιουδαϊκού κόσμου με ελληνισμό. Μετάφραση των εβδομήκοντα, Φίλωνας μέσω της αλληγορίας. Η ελληνική φιλοσοφία έδωσε την έννοια της θεωρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Εισαγωγικά στην αρχαία Ελληνική ιστοριογραφία Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι για τη διδασκαλία της εισαγωγής προσδιορίζονται στο βιβλίο για τον καθηγητή, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι,

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη.

Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στην Καινή Διαθήκη. Ενότητα 9: Ποιμαντικές Επιστολές και Προς Εβραίους. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη. Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη)

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Α Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ MURATORI Ο κατάλογος έχει ιδιαίτερη αξία για τον κανόνα της Κ. Διαθήκης. Είναι ο αρχαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 1942 Ξεκινά η λειτουργία της Θεολογικής Σχολής Οι σπουδές με βάση το νόμο 1268/1982 και 4009/2011 διαρθρώνονται σε 8 εξάμηνα (4 χρόνια) 1983 Σύμφωνα με το νόμο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10

«Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα. Διδ. Εν. 10 «Προσκυνοῦμεν σου τά πάθη Χριστέ» Οδοιπορικό στη Μεγάλη Εβδομάδα Διδ. Εν. 10 α) Οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας Μεγάλη Εβδομάδα: επειδή γιορτάζουμε μεγάλα (σπουδαία) γεγονότα Από την Κυριακή των Βαΐων

Διαβάστε περισσότερα

«Η λύση του Γόρδιου Δεσμού» αρχαία ελληνικά Α Γυμνασίου ενότητα 7

«Η λύση του Γόρδιου Δεσμού» αρχαία ελληνικά Α Γυμνασίου ενότητα 7 «Η λύση του Γόρδιου Δεσμού» αρχαία ελληνικά Α Γυμνασίου ενότητα 7 J.-S.Berthélemy, Paris, Ecole Nationale Supérieure des Beaux -Arts Εργασία των μαθητών του Α1 Γυμνάσιο Αγίου Πνεύματος Επιμέλεια Λιούσα

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν

Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν Πριν από πολλά χρόνια ζούσε στη Ναζαρέτ της Παλαιστίνης μια νεαρή κοπέλα, η Μαρία, ή Μαριάμ, όπως τη φώναζαν. Η Μαρία ήταν αρραβωνιασμένη μ έναν άνδρα που τον έλεγαν Ιωσήφ. Οι γονείς της, ο Ιωακείμ και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Εργασία των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΠΠΑ ΜΕΡΑΜΠΙ ΤΣΑΝΑΒΑ Ελευσίνα, Μάιος 2012 ΟΡΙΣΜΟΣ Κοινωνικός ρατσισμός ή κοινωνικός αποκλεισμός είναι ο υποτιμητικός

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή και Πορεία του Κόσμου (Χριστιανική Κοσμολογία) Διδ. Εν. 9

Αρχή και Πορεία του Κόσμου (Χριστιανική Κοσμολογία) Διδ. Εν. 9 Αρχή και Πορεία του Κόσμου (Χριστιανική Κοσμολογία) Διδ. Εν. 9 Κόσμος Κόσμημα δηλ. στολίδι, που χαρακτηρίζεται από την ποικιλία, την τάξη και την αρμονία Φυσικός κόσμος μακρόκοσμος μικρόκοσμος Πως έγινε

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας

Η Παύλεια Θεολογία. Ελληνιστές και Αντιόχεια. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Παύλεια Θεολογία Ελληνιστές και Αντιόχεια Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University

Kalogirou, Dimitra. Neapolis University Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Health Sciences http://hephaestus.nup.ac.cy Master Degree Thesis 2015 þÿÿ¹ º ¹½É½¹º Â Ä ¾µ¹Â Äɽ þÿãä ÃŽ ÀĹº º±¹ ÃÄ ½ ɱ½ Kalogirou, Dimitra þÿ Á̳Á±¼¼±

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Τμήμα 5 ης -6 ης Δημοτικού Σάββατο, 27 Οκτωβρίου 2012 Θαλής ο Μιλήσιος 630/635 π.χ. 543 π.χ. Ο πρώτος φιλόσοφος! Ο Θαλής ο Μιλήσιος ανήκει στους προσωκρατικούς

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ ΣΤΗΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΒΡ5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Η ισότητα των δύο φύλων στην Παλαιά Διαθήκη. 2. Η ισότητα των δύο φύλων στην Καινή Διαθήκη. 3. Η ισότητα των δύο φύλων στην Εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα